nArAyaNaM namaskR^itya nara.n chaiva narottamam .
devI.n sarasvatI.n chaiva tato jayamudIrayet .. ..\\
\noindent
lomaharShaNaputra ugrashravAH sUtaH paurANiko naimiShAraNye shaunakasya kulapaterdvAdashavArShike satre
1
.. 1..\\
samAsInAnabhyagachchhadbrahmarShInsaMshitavratAn .
vinayAvanato bhUtvA kadA chitsUtanandanaH .. 2..\\
tamAshramamanuprAptaM naimiShAraNyavAsinaH .
chitrAH shrotu.n kathAstatra parivavrustapasvinaH .. 3..\\
abhivAdya munI.nstA.nstu sarvAneva kR^itA~njaliH .
apR^ichchhatsa tapovR^iddhi.n sadbhishchaivAbhinanditaH .. 4..\\
atha teShUpaviShTeShu sarveShveva tapasviShu .
nirdiShTamAsanaM bheje vinayAllomaharShaNiH .. 5..\\
sukhAsIna.n tatastaM tu vishrAntamupalakShya cha .
athApR^ichchhadR^iShistatra kashchitprastAvayankathAH .. 6..\\
kR^ita Agamyate saute kva chAya.n vihR^itastvayA .
kAlaH kamalapatrAkSha sha.nsaitatpR^ichchhato mama .. 7..\\
suuta
janamejayasya rAjarSheH sarpasatre mahAtmanaH .
samIpe pArthivendrasya samyakpArikShitasya cha .. 8..\\
kR^iShNadvaipAyana proktAH supuNyA vividhAH kathAH .
kathitAshchApi vidhivadyA vaishampAyanena vai .. 9..\\
shrutvAha.n tA vichitrArthA mahAbhArata saMshritAH .
bahUni samparikramya tIrthAnyAyatanAni cha .. 10..\\
samantapa~nchakaM nAma puNya.n dvijaniShevitam .
gatavAnasmi ta.n desha.n yuddhaM yatrAbhavatpurA .
pANDavAnA.n kurUNAM cha sarveShAM cha mahIkShitAm .. 11..\\
didR^ikShurAgatastasmAtsamIpaM bhavatAm iha .
AyuShmantaH sarva eva brahmabhUtA hi me matAH .. 12..\\
asminyaGYe mahAbhAgAH sUryapAvaka varchasaH .
kR^itAbhiShekAH shuchayaH kR^itajapyA hutAgnayaH .
bhavanta Asate svasthA bravImi kimaha.n dvijAH .. 13..\\
purANasaMshritAH puNyAH kathA vA dharmasaMshritAH .
itivR^ittaM narendrANAmR^iShINA.n cha mahAtmanAm .. 14..\\
rsayah
dvaipAyanena yatproktaM purANaM paramarShiNA .
surairbrahmarShibhishchaiva shrutvA yadabhipUjitam .. 15..\\
tasyAkhyAna variShThasya vichitrapadaparvaNaH .
sUkShmArtha nyAyayuktasya vedArthairbhUShitasya cha .. 16..\\
bhAratasyetihAsasya puNyA.n granthArtha sa.nyutAm .
sa.nskAropagatAM brAhmIM nAnAshAstropabR^i.nhitAm .. 17..\\
janamejayasya yA.n rAGYo vaishampAyana uktavAn .
yathAvatsa R^iShistuShTyA satre dvaipAyanAGYayA .. 18..\\
vedaishchaturbhiH samitA.n vyAsasyAdbhuta karmaNaH .
sa.nhitA.n shrotumichchhAmo dharmyAM pApabhayApahAm .. 19..\\
suuta
AdyaM puruShamIshAnaM puruhUtaM puru ShTutam .
R^itamekAkSharaM brahma vyaktAvyakta.n sanAtanam .. 20..\\
asachcha sachchaiva cha yadvishva.n sadasataH param .
parAvarANA.n sraShTAraM purANaM paramavyayam .. 21..\\
ma~NgalyaM ma~Ngala.n viShNuM vareNyamanaghaM shuchim .
namaskR^itya hR^iShIkesha.n charAcharaguru.n harim .. 22..\\
maharSheH pUjitasyeha sarvaloke mahAtmanaH .
pravakShyAmi mata.n kR^itsna.n vyAsasyAmita tejasaH .. 23..\\
AchakhyuH kavayaH ke chitsampratyAchakShate pare .
AkhyAsyanti tathaivAnye itihAsamimaM bhuvi .. 24..\\
ida.n tu triShu lokeShu mahajGYAnaM pratiShThitam .
vistaraishcha samAsaishcha dhAryate yaddvijAtibhiH .. 25..\\
ala~NkR^ita.n shubhaiH shabdaiH samayairdivyamAnuShaiH .
chhando vR^ittaishcha vividhairanvita.n viduShAM priyam .. 26..\\
niShprabhe.asminnirAloke sarvatastamasAvR^ite .
bR^ihadaNDamabhUdekaM prajAnAM bIjamakShayam .. 27..\\
yugasyAdau nimitta.n tanmahaddivyaM prachakShate .
yasmi.nstachchhrUyate satya.n jyotirbrahma sanAtanam .. 28..\\
adbhuta.n chApyachintyaM cha sarvatra samatAM gatam .
avyakta.n kAraNa.n sUkShmaM yattatsadasadAtmakam .. 29..\\
yasmAtpitAmaho jaGYe prabhurekaH prajApatiH .
brahmA suraguruH sthANurmanuH kaH parameShThyatha .. 30..\\
prAchetasastathA dakSho daShka putrAsh cha sapta ye .
tataH prajAnAM patayaH prAbhavannekaviMshatiH .. 31..\\
puruShashchAprameyAtmA ya.n sarvamR^iShayo viduH .
vishve devAstathAdityA vasavo.athAshvinAvapi .. 32..\\
yakShAH sAdhyAH pishAchAshcha guhyakAH pitarastathA .
tataH prasUtA vidvA.nsaH shiShTA brahmarShayo.amalAH .. 33..\\
rAjarShayashcha bahavaH sarvaiH samuditA guNaiH .
Apo dyauH pR^ithivI vAyurantarikSha.n dishastathA .. 34..\\
sa.nvatsarartavo mAsAH pakShAho rAtrayaH kramAt .
yachchAnyadapi tatsarva.n sambhUtaM lokasAkShikam .. 35..\\
yadida.n dR^ishyate kiM chidbhUta.n sthAvaraja~Ngamam .
punaH sa~NkShipyate sarva.n jagatprApte yugakShaye .. 36..\\
yathartAvR^ituli~NgAni nAnArUpANi paryaye .
dR^ishyante tAni tAnyeva tathA bhAvA yugAdiShu .. 37..\\
evametadanAdyantaM bhUtasa.nhAra kArakam .
anAdi nidhana.n loke chakraM samparivartate .. 38..\\
trayastriMshatsahasrANi trayastriMshachchhatAni cha .
trayastriMshachcha devAnA.n sR^iShTiH sa~NkShepa lakShaNA .. 39..\\
divaH putro bR^ihadbhAnushchakShurAtmA vibhAvasuH .
savitA cha R^ichIko.arko bhAnurAshA vaho raviH .. 40..\\
putrA vivasvataH sarve mahyasteShA.n tathAvaraH .
deva bhrATtanayastasya tasmAtsubhrADiti smR^itaH .. 41..\\
subhrAjastu trayaH putrAH prajAvanto bahushrutAH .
dasha jyotiH shatajyotiH sahasrajyotirAtmavAn .. 42..\\
dasha putrasahasrANi dasha jyotermahAtmanaH .
tato dashaguNAshchAnye shatajyoterihAtmajAH .. 43..\\
bhUyastato dashaguNAH sahasrajyotiShaH sutAH .
tebhyo.aya.n kuruvaMshashcha yadUnAM bharatasya cha .. 44..\\
yayAtIkShvAku vaMshashcha rAjarShINA.n cha sarvashaH .
sambhUtA bahavo vaMshA bhUtasargAH savistarAH .. 45..\\
bhUtasthAnAni sarvANi rahasya.n vividha.n cha yat .
veda yoga.n saviGYAna.n dharmo.arthaH kAma eva cha .. 46..\\
dharmakAmArtha shAstrANi shAstrANi vividhAni cha .
lokayAtrA vidhAna.n cha sambhUtaM dR^iShTavAnR^iShiH .. 47..\\
itihAsAH savaiyAkhyA vividhAH shrutayo.api cha .
iha sarvamanukrAntamukta.n granthasya lakShaNam .. 48..\\
vistIryaitanmahajGYAnamR^iShiH sa~NkShepamabravIt .
iShTa.n hi viduShAM loke samAsa vyAsa dhAraNam .. 49..\\
manvAdi bhArata.n ke chidAstIkAdi tathApare .
tathoparicharAdyanye viprAH samyagadhIyate .. 50..\\
vividha.n sa.nhitA GYAna.n dIpayanti manIShiNaH .
vyAkhyAtu.n kushalAH ke chidgranthaM dhArayituM pare .. 51..\\
tapasA brahmacharyeNa vyasya veda.n sanAtanam .
itihAsamima.n chakre puNya.n satyavatI sutaH .. 52..\\
parAsharAtmajo vidvAnbrahmarShiH saMshitavrataH .
mAturniyogAddharmAtmA gA~Ngeyasya cha dhImataH .. 53..\\
kShetre vichitravIryasya kR^iShNadvaipAyanaH purA .
trInagnIniva kauravyA~njanayAmAsa vIryavAn .. 54..\\
utpAdya dhR^itarAShTra.n cha pANDu.n vidurameva cha .
jagAma tapase dhImAnpunarevAshramaM prati .. 55..\\
teShu jAteShu vR^iddheShu gateShu paramA.n gatim .
abravIdbhArata.n loke mAnuShe.asminmahAnR^iShiH .. 56..\\
janamejayena pR^iShTaH sanbrAhmaNaishcha sahasrashaH .
shashAsa shiShyamAsIna.n vaishampAyanamantike .. 57..\\
sa sadasyaiH sahAsInaH shrAvayAmAsa bhAratam .
karmAntareShu yaGYasya chodyamAnaH punaH punaH .. 58..\\
vistara.n kuruvaMshasya gAndhAryA dharmashIlatAm .
kShattuH praGYA.n dhR^itiM kuntyAH samyagdvaipAyano.abravIt .. 59..\\
vAsudevasya mAhAtmyaM pANDavAnA.n cha satyatAm .
durvR^itta.n dhArtarAShTrANAmuktavAnbhagavAnR^iShiH .. 60..\\
chaturviMshatisAhasrI.n chakre bhArata sa.nhitAm .
upAkhyAnairvinA tAvadbhArataM prochyate budhaiH .. 61..\\
tato.adhyardhashataM bhUyaH sa~NkShepa.n kR^itavAnR^iShiH .
anukramaNimadhyAya.n vR^ittAntAnAM saparvaNAm .. 62..\\
ida.n dvaipAyanaH pUrvaM putramadhyApayachchhukam .
tato.anyebhyo.anurUpebhyaH shiShyebhyaH pradadau prabhuH .. 63..\\
nArado.ashrAvayaddevAnasito devalaH pitR^In .
gandharvayakSharakShA.nsi shrAvayAmAsa vai shukaH .. 64..\\
duryodhano manyumayo mahAdrumaH
skandhaH karNaH shakunistasya shAkhAH .
duHshAsanaH puShpaphale samR^iddhe
mUla.n rAjA dhR^itarAShTro.amanIShI .. 65..\\
yudhiShThiro dharmamayo mahAdrumaH
skandho.arjuno bhImaseno.asya shAkhAH .
mAdrI sutau puShpaphale samR^iddhe
mUla.n kR^iShNo brahma cha brAhmaNAsh cha .. 66..\\
pANDurjitvA bahUndeshAnyudhA vikramaNena cha .
araNye mR^igayA shIlo nyavasatsajanastadA .. 67..\\
mR^igavyavAya nidhane kR^ichchhrAM prApa sa Apadam .
janmaprabhR^iti pArthAnA.n tatrAchAra vidhikramaH .. 68..\\
mAtrorabhyupapattishcha dharmopaniShadaM prati .
dharmasya vAyoH shakrasya devayoshcha tathAshvinoH .. 69..\\
tApasaiH saha sa.nvR^iddhA mAtR^ibhyAM parirakShitAH .
medhyAraNyeShu puNyeShu mahatAmAshrameShu cha .. 70..\\
R^iShibhishcha tadAnItA dhArtarAShTrAnprati svayam .
shishavashchAbhirUpAshcha jaTilA brahmachAriNaH .. 71..\\
putrAshcha bhrAtarashcheme shiShyAshcha suhR^idashcha vaH .
pANDavA eta ityuktvA munayo.antarhitAstataH .. 72..\\
tA.nstairniveditAndR^iShTvA pANDavAnkauravAstadA .
shiShTAshcha varNAH paurA ye te harShAchchukrushurbhR^isham .. 73..\\
AhuH ke chinna tasyaite tasyaita iti chApare .
yadA chiramR^itaH pANDuH katha.n tasyeti chApare .. 74..\\
svAgata.n sarvathA diShTyA pANDoH pashyAma santatim .
uchyatA.n svAgatamiti vAcho.ashrUyanta sarvashaH .. 75..\\
tasminnuparate shabde dishaH sarvA vinAdayan .
antarhitAnAM bhUtAnAM nisvanastumulo.abhavat .. 76..\\
puShpavR^iShTi.n shubhA gandhAH sha~NkhadundubhinisvanAH .
Asanpraveshe pArthAnA.n tadadbhutamivAbhavat .. 77..\\
tatprItyA chaiva sarveShAM paurANA.n harShasambhavaH .
shabda AsInmahA.nstatra divaspR^ikkIrtivardhanaH .. 78..\\
te.apyadhItyAkhilAnvedA~nshAstrANi vividhAni cha .
nyavasanpANDavAstatra pUjitA akutobhayAH .. 79..\\
yudhiShThirasya shauchena prItAH prakR^itayo.abhavan .
dhR^ityA cha bhImasenasya vikrameNArjunasya cha .. 80..\\
gurushushrUShayA kuntyA yamayorvinayena cha .
tutoSha lokaH sakalasteShA.n shauryaguNena cha .. 81..\\
samavAye tato rAGYA.n kanyAM bhartR^isvaya.nvarAm .
prAptavAnarjunaH kR^iShNA.n kR^itvA karma suduShkaram .. 82..\\
tataH prabhR^iti loke.asminpUjyaH sarvadhanuShmatAm .
Aditya iva duShprekShyaH samareShvapi chAbhavat .. 83..\\
sa sarvAnpArthivA~njitvA sarvAMshcha mahato gaNAn .
AjahArArjuno rAGYe rAjasUyaM mahAkratum .. 84..\\
annavAndakShiNAvAMshcha sarvaiH samudito guNaiH .
yudhiShThireNa samprApto rAjasUyo mahAkratuH .. 85..\\
sunayAdvAsudevasya bhImArjunabalena cha .
ghAtayitvA jarAsandha.n chaidyaM cha balagarvitam .. 86..\\
duryodhanamupAgachchhannarhaNAni tatastataH .
maNikA~nchanaratnAni gohastyashvadhanAni cha .. 87..\\
samR^iddhA.n tAM tathA dR^iShTvA pANDavAnAM tadA shriyam .
IrShyA samutthaH sumahA.nstasya manyurajAyata .. 88..\\
vimAnapratimA.n chApi mayena sukR^itA.n sabhAm .
pANDavAnAmupahR^itA.n sa dR^iShTvA paryatapyata .. 89..\\
yatrAvahasitashchAsItpraskandanniva sambhramAt .
pratyakSha.n vAsudevasya bhImenAnabhijAtavat .. 90..\\
sa bhogAnvividhAnbhu~njanratnAni vividhAni cha .
kathito dhR^itarAShTrasya vivarNo hariNaH kR^ishaH .. 91..\\
anvajAnAdato dyUta.n dhR^itarAShTraH sutapriyaH .
tachchhrutvA vAsudevasya kopaH samabhavanmahAn .. 92..\\
nAtiprIti manAshchAsIdvivAdAMshchAnvamodata .
dyUtAdInanayAnghorAnpravR^iddhAMshchApyupaikShata .. 93..\\
nirasya vidura.n droNaM bhIShma.n shAradvataM kR^ipam .
vigrahe tumule tasminnahankShatraM parasparam .. 94..\\
jayatsu pANDuputreShu shrutvA sumahadapriyam .
duryodhana mata.n GYAtvA karNasya shakunestathA .
dhR^itarAShTrashchira.n dhyAtvA sa~njaya.n vAkyamabravIt .. 95..\\
shR^iNu sa~njaya me sarvaM na me.asUyitumarhasi .
shrutavAnasi medhAvI buddhimAnprAGYasaMmataH .. 96..\\
na vigrahe mama matirna cha prIye kuru kShaye .
na me visheShaH putreShu sveShu pANDusuteShu cha .. 97..\\
vR^iddhaM mAmabhyasUyanti putrA manyuparAyaNAH .
aha.n tvachakShuH kArpaNyAtputra prItyA sahAmi tat .
muhyanta.n chAnumuhyAmi duryodhanamachetanam .. 98..\\
rAjasUye shriya.n dR^iShTvA pANDavasya mahaujasaH .
tachchAvahasanaM prApya sabhArohaNa darshane .. 99..\\
amarShitaH svaya.n jetumashaktaH pANDavAnraNe .
nirutsAhashcha samprAptu.n shriyamakShatriyo yathA .
gAndhArarAjasahitashchhadma dyUtamamantrayat .. 100..\\
tatra yadyadyathA GYAtaM mayA sa~njaya tachchhR^iNu .
shrutvA hi mama vAkyAni buddhyA yuktAni tattvataH .
tato GYAsyasi mA.n saute praGYA chakShuShamityuta .. 101..\\
yadAshrauSha.n dhanurAyamya chitraM
viddha.n lakShyaM pAtitaM vai pR^ithivyAm .
kR^iShNA.n hR^itAM pashyatAM sarvarAGYAM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 102..\\
yadAshrauSha.n dvArakAyA.n subhadrAM
prasahyoDhAM mAdhavIm arjunena .
indraprastha.n vR^iShNivIrau cha yAtau
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 103..\\
yadAshrauSha.n devarAjaM pravR^iShTaM
sharairdivyairvArita.n chArjunena .
agni.n tathA tarpitaM khANDave cha
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 104..\\
yadAshrauSha.n hR^itarAjyaM yudhiShThiraM
parAjita.n saubalenAkShavatyAm .
anvAgataM bhrAtR^ibhiraprameyais
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 105..\\
yadAshrauSha.n draupadImashrukaNThIM
sabhAM nItA.n duHkhitAmekavastrAm .
rajasvalAM nAthavatImanAthavat
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 106..\\
yadAshrauSha.n vividhAstAta cheShTA
dharmAtmanAM prasthitAnA.n vanAya .
jyeShThaprItyA klishyatAM pANDavAnAM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 107..\\
yadAshrauSha.n snAtakAnAM sahasrair
anvAgata.n dharmarAja.n vanastham .
bhikShAbhujAM brAhmaNAnAM mahAtmanAM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 108..\\
yadAshrauShamarjuno devadevaM
kirAta rUpa.n tryambakaM toShya yuddhe .
avApa tatpAshupataM mahAstraM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 109..\\
yadAshrauSha.n tridivasthaM dhana~njayaM
shakrAtsAkShAddivyamastra.n yathAvat .
adhIyAna.n sha.nsitaM satyasandhaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 110..\\
yadAshrauSha.n vaishravaNena sArdhaM
samAgataM bhImamanyAMshcha pArthAn .
tasmindeshe mAnuShANAm agamye
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 111..\\
yadAshrauSha.n ghoShayAtrA gatAnAM
bandha.n gandharvairmokShaNaM chArjunena .
sveShA.n sutAnA.n karNa buddhau ratAnAM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 112..\\
yadAshrauSha.n yakSharUpeNa dharmaM
samAgata.n dharmarAjena sUta .
prashnAnuktAnvibruvanta.n cha samyak
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 113..\\
yadAshrauShaM mAmakAnA.n variShThAn
dhana~njayenaika rathena bhagnAn .
virATa rAShTre vasatA mahAtmanA
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 114..\\
yadAshrauSha.n satkR^itAM matsyarAGYA
sutA.n dattAmuttarAmarjunAya .
tA.n chArjunaH pratyagR^ihNAtsutArthe
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 115..\\
yadAshrauShaM nirjitasyAdhanasya
pravrAjitasya svajanAtprachyutasya .
akShauhiNIH sapta yudhiShThirasya
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 116..\\
yadAshrauShaM naranArAyaNau tau
kR^iShNArjunau vadato nAradasya .
aha.n draShTA brahmaloke sadeti
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 117..\\
yadAshrauShaM mAdhava.n vAsudevaM
sarvAtmanA pANDavArthe niviShTam .
yasyemA.n gA.n vikramamekamAhus
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 118..\\
yadAshrauSha.n karNaduryodhanAbhyAM
buddhi.n kR^itAM nigrahe keshavasya .
ta.n chAtmAnaM bahudhA darshayAnaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 119..\\
yadAshrauSha.n vAsudeve prayAte
rathasyaikAmagratastiShThamAnAm .
ArtAM pR^ithA.n sAntvitA.n keshavena
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 120..\\
yadAshrauShaM mantriNa.n vAsudevaM
tathA bhIShma.n shAntanava.n cha teShAm .
bhAradvAja.n chAshiSho.anubruvANaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 121..\\
yadAshrauSha.n karNa uvAcha bhIShmaM
nAha.n yotsye yudhyamAne tvayIti .
hitvA senAmapachakrAma chaiva
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 122..\\
yadAshrauSha.n vAsudevArjunau tau
tathA dhanurgANDivamaprameyam .
trINyugravIryANi samAgatAni
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 123..\\
yadAshrauSha.n kashmalenAbhipanne
rathopasthe sIdamAne.arjune vai .
kR^iShNa.n lokAndarshayAnaM sharIre
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 124..\\
yadAshrauShaM bhIShmamamitrakarshanaM
nighnantamAjAvayuta.n rathAnAm .
naiShA.n kashchidvadhyate dR^ishyarUpas
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 125..\\
yadAshrauShaM bhIShmamatyantashUraM
hataM pArthenAhaveShvapradhR^iShyam .
shikhaNDinaM purataH sthApayitvA
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 126..\\
yadAshrauSha.n sharatalpe shayAnaM
vR^iddha.n vIraM sAdita.n chitrapu~NkhaiH .
bhIShma.n kR^itvA somakAnalpasheShA.ns
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 127..\\
yadAshrauSha.n shAntanave shayAne
pAnIyArthe choditenArjunena .
bhUmiM bhittvA tarpita.n tatra bhIShmaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 128..\\
yadAshrauSha.n shukrasUryau cha yuktau
kaunteyAnAmanulomau jayAya .
nitya.n chAsmA~nshvApadA vyAbhaShantas
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 129..\\
yadA droNo vividhAnastramArgAn
vidarshayansamare chitrayodhI .
na pANDavA~nshreShThatamAnnihanti
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 130..\\
yadAshrauSha.n chAsmadIyAnmahArathAn
vyavasthitAnarjunasyAntakAya .
sa.nsaptakAnnihatAnarjunena
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 131..\\
yadAshrauSha.n vyUhamabhedyamanyair
bhAradvAjenAtta shastreNa guptam .
bhittvA saubhadra.n vIramekaM praviShTaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 132..\\
yadAbhimanyuM parivArya bAlaM
sarve hatvA hR^iShTarUpA babhUvuH .
mahArathAH pArthamashaknuvantas
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 133..\\
yadAshrauShamabhimanyuM nihatya
harShAnmUDhAnkroshato dhArtarAShTrAn .
krodhaM mukta.n saindhave chArjunena
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 134..\\
yadAshrauSha.n saindhavArthe pratiGYAM
pratiGYAtA.n tadvadhAyArjunena .
satyAM nistIrNA.n shatrumadhye cha
tena tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 135..\\
yadAshrauSha.n shrAntahaye dhana~njaye
muktvA hayAnpAyayitvopavR^ittAn .
punaryuktvA vAsudevaM prayAtaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 136..\\
yadAshrauSha.n vAhaneShvAshvasatsu
rathopasthe tiShThatA gANDivena .
sarvAnyodhAnvAritAnarjunena
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 137..\\
yadAshrauShaM nAgabalairdurutsahaM
droNAnIka.n yuyudhAnaM pramathya .
yAta.n vArShNeyaM yatra tau kR^iShNa pArthau
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 138..\\
yadAshrauSha.n karNamAsAdya muktaM
vadhAdbhIma.n kutsayitvA vachobhiH .
dhanuShkoTyA tudya karNena vIraM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 139..\\
yadA droNaH kR^itavarmA kR^ipash cha
karNo drauNirmadrarAjashcha shUraH .
amarShayansaindhava.n vadhyamAnaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 140..\\
yadAshrauSha.n devarAjena dattAM
divyA.n shaktiM vya.nsitAM mAdhavena .
ghaTotkache rAkShase ghorarUpe
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 141..\\
yadAshrauSha.n karNa ghaTotkachAbhyAM
yuddhe muktA.n sUtaputreNa shaktim .
yayA vadhyaH samare savyasAchI
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 142..\\
yadAshrauSha.n droNamAchAryamekaM
dhR^iShTadyumnenAbhyatikramya dharmam .
rathopasthe prAyagata.n vishastaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 143..\\
yadAshrauSha.n drauNinA dvairathasthaM
mAdrIputraM nakula.n lokamadhye .
sama.n yuddhe pANDavaM yudhyamAnaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 144..\\
yadA droNe nihate droNaputro
nArAyaNa.n divyamastra.n vikurvan .
naiShAmanta.n gatavAnpANDavAnAM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 145..\\
yadAshrauSha.n karNamatyantashUraM
hataM pArthenAhaveShvapradhR^iShyam .
tasminbhrAtR^INA.n vigrahe deva guhye
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 146..\\
yadAshrauSha.n droNaputraM kR^ipaM cha
duHshAsana.n kR^itavarmANamugram .
yudhiShThira.n shUnyamadharShayantaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 147..\\
yadAshrauShaM nihataM madrarAjaM
raNe shUra.n dharmarAjena sUta .
sadA sa~NgrAme spardhate yaH sa kR^iShNaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 148..\\
yadAshrauSha.n kalahadyUtamUlaM
mAyAbala.n saubalaM pANDavena .
hata.n sa~NgrAme sahadevena pApaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 149..\\
yadAshrauSha.n shrAntamekaM shayAnaM
hrada.n gatvA stambhayitvA tadambhaH .
duryodhana.n virathaM bhagnadarpaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 150..\\
yadAshrauShaM pANDavA.nstiShThamAnAn
ga~NgA hrade vAsudevena sArdham .
amarShaNa.n dharShayataH sutaM me
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 151..\\
yadAshrauSha.n vividhA.nstAta mArgAn
gadAyuddhe maNDala.n sa~ncarantam .
mithyA hata.n vAsudevasya buddhyA
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 152..\\
yadAshrauSha.n droNaputrAdibhistair
hatAnpA~nchAlAndraupadeyAMshcha suptAn .
kR^itaM bIbhatsamaya shasya.n cha karma
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 153..\\
yadAshrauShaM bhImasenAnuyAtena
ashvatthAmnA paramAstraM prayuktam .
kruddhenaiShIkamavadhIdyena garbhaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 154..\\
yadAshrauShaM brahmashiro.arjunena muktaM
svastItyastramastreNa shAntam .
ashvatthAmnA maNiratna.n cha dattaM
tadA nAsha.nse vijayAya sa~njaya .. 155..\\
yadAshrauSha.n droNaputreNa garbhe
vairATyA vai pAtyamAne mahAstre .
dvaipAyanaH keshavo droNaputraM
paraspareNAbhishApaiH shashApa .. 156..\\
shochyA gAndhArI putrapautrairvihInA
tathA vadhvaH pitR^ibhirbhrAtR^ibhish cha .
kR^ita.n kAryaM duShkaraM pANDaveyaiH
prApta.n rAjyamasapatnaM punastaiH .. 157..\\
kaShTa.n yuddhe dasha sheShAH shrutA me
trayo.asmAkaM pANDavAnA.n cha sapta .
dvyUnA viMshatirAhatAkShauhiNInAM
tasminsa~NgrAme vigrahe kShatriyANAm .. 158..\\
tamasA tvabhyavastIrNo moha AvishatIva mAm .
sa~nj~nAM nopalabhe sUta mano vihvalatIva me .. 159..\\
ityuktvA dhR^itarAShTro.atha vilapya bahuduHkhitaH .
mUrchchhitaH punarAshvastaH sa~njaya.n vAkyamabravIt .. 160..\\
sa~njayaiva.n gate prANA.nstyaktumichchhAmi mAchiram .
stoka.n hyapi na pashyAmi phala.n jIvitadhAraNe .. 161..\\
ta.n tathA vAdinaM dIna.n vilapantaM mahIpatim .
gAvalgaNirida.n dhImAnmahArtha.n vAkyamabravIt .. 162..\\
shrutavAnasi vai rAGYo mahotsAhAnmahAbalAn .
dvaipAyanasya vadato nAradasya cha dhImataH .. 163..\\
mahatsu rAjavaMsheShu guNaiH samuditeShu cha .
jAtAndivyAstraviduShaH shakra pratimatejasaH .. 164..\\
dharmeNa pR^ithivI.n jitvA yaGYairiShTvApta dakShiNaiH .
asmi.Nlloke yashaH prApya tataH kAlavasha.n gatAH .. 165..\\
vainyaM mahAratha.n vIraM sR^i~njaya.n jayatAM varam .
suhotra.n ranti deva.n cha kakShIvantaM tathaushijam .. 166..\\
bAhlIka.n damana.n shaibyaM sharyAtimajitaM jitam .
vishvAmitramamitraghnamambarIShaM mahAbalam .. 167..\\
maruttaM manumikShvAku.n gayaM bharatameva cha .
rAma.n dAsharathiM chaiva shashabinduM bhagIratham .. 168..\\
yayAti.n shubhakarmANa.n devairyo yAjitaH svayam .
chaityayUpA~NkitA bhUmiryasyeya.n savanAkarA .. 169..\\
iti rAGYA.n chaturviMshannAradena surarShiNA .
putrashokAbhitaptAya purA shaibyAya kIrtitAH .. 170..\\
tebhyashchAnye gatAH pUrva.n rAjAno balavattarAH .
mahArathA mahAtmAnaH sarvaiH samuditA guNaiH .. 171..\\
pUruH kururyaduH shUro viShvagashvo mahAdhR^itiH .
anenA yuvanAshvashcha kakutstho vikramI raghuH .. 172..\\
vijitI vIti hotrashcha bhavaH shveto bR^ihadguruH .
ushInaraH shatarathaH ka~Nko duliduho drumaH .. 173..\\
dambhodbhavaH paro venaH sagaraH sa~NkR^itirnimiH .
ajeyaH parashuH puNDraH shambhurdevAvR^idho.anaghaH .. 174..\\
devAhvayaH supratimaH supratIko bR^ihadrathaH .
mahotsAho vinItAtmA sukraturnaiShadho nalaH .. 175..\\
satyavrataH shAntabhayaH sumitraH subalaH prabhuH .
jAnu ja~Ngho.anaraNyo.arkaH priya bhR^ityaH shubhavrataH .. 176..\\
balabandhurnirAmardaH ketushR^i~Ngo bR^ihadbalaH .
dhR^iShTaketurbR^ihatketurdIptaketurnirAmayaH .. 177..\\
avikShitprabalo dhUrtaH kR^itabandhurdR^iDheShudhiH .
mahApurANaH sambhAvyaH pratya~NgaH parahA shrutiH .. 178..\\
ete chAnye cha bahavaH shatasho.atha sahasrashaH .
shrUyante.ayutashashchAnye sa~NkhyAtAshchApi padmashaH .. 179..\\
hitvA suvipulAnbhogAnbuddhimanto mahAbalAH .
rAjAno nidhanaM prAptAstava putrairmahattamAH .. 180..\\
yeShA.n divyAni karmANi vikramastyAga eva cha .
mAhAtmyamapi chAstikya.n satyatA shauchamArjavam .. 181..\\
vidvadbhiH kathyate loke purANaiH kavi sattamaiH .
sarvarddhi guNasampannAste chApi nidhana.n gatAH .. 182..\\
tava putrA durAtmAnaH prataptAshchaiva manyunA .
lubdhA durvR^itta bhUyiShThA na tA~nshochitumarhasi .. 183..\\
shrutavAnasi medhAvI buddhimAnprAGYasaMmataH .
yeShA.n shAstrAnugA buddhirna te muhyanti bhArata .. 184..\\
nigrahAnugrahau chApi viditau te narAdhipa .
nAtyantamevAnuvR^ittiH shrUyate putra rakShaNe .. 185..\\
bhavitavya.n tathA tachcha nAtaH shochitumarhasi .
daivaM praGYA visheSheNa ko nivartitumarhati .. 186..\\
vidhAtR^ivihitaM mArgaM na kash chidativartate .
kAlamUlamida.n sarvaM bhAvAbhAvau sukhAsukhe .. 187..\\
kAlaH pachati bhUtAni kAlaH sa.nharati prajAH .
nirdahantaM prajAH kAla.n kAlaH shamayate punaH .. 188..\\
kAlo vikurute bhAvAnsarvA.Nlloke shubhAshubhAn .
kAlaH sa~NkShipate sarvAH prajA visR^ijate punaH .
kAlaH sarveShu bhUteShu charatyavidhR^itaH samaH .. 189..\\
atItAnAgatA bhAvA ye cha vartanti sAmpratam .
tAnkAlanirmitAnbuddhvA na sa~nj~nA.n hAtumarhasi .. 190..\\
s
atropaniShadaM puNyA.n kR^iShNadvaipAyano.abravIt .
bhAratAdhyayanAtpuNyAdapi pAdamadhIyataH .
shraddadhAnasya pUyante sarvapApAnyasheShataH .. 191..\\
devarShayo hyatra puNyA brahma rAjarShayastathA .
kIrtyante shubhakarmANastathA yakShamahoragAH .. 192..\\
bhagavAnvAsudevashcha kIrtyate.atra sanAtanaH .
sa hi satyamR^ita.n chaiva pavitraM puNyameva cha .. 193..\\
shAshvataM brahma parama.n dhruvaM jyotiH sanAtanam .
yasya divyAni karmANi kathayanti manIShiNaH .. 194..\\
asatsatsadasachchaiva yasmAddevAtpravartate .
santatishcha pravR^ittishcha janmamR^ityuH punarbhavaH .. 195..\\
adhyAtma.n shrUyate yachcha pa~ncha bhUtaguNAtmakam .
avyaktAdi para.n yachcha sa eva parigIyate .. 196..\\
yattadyati varA yuktA dhyAnayogabalAnvitAH .
pratibimbamivAdarshe pashyantyAtmanyavasthitam .. 197..\\
shraddadhAnaH sadodyuktaH satyadharmaparAyaNaH .
AsevannimamadhyAyaM naraH pApAtpramuchyate .. 198..\\
anukramaNimadhyAyaM bhAratasyemamAditaH .
AstikaH satata.n shR^iNvanna kR^ichchhreShvavasIdati .. 199..\\
ubhe sandhye japanki.n chitsadyo muchyeta kilbiShAt .
anukramaNyA yAvatsyAdahnA rAtryA cha sa~ncitam .. 200..\\
bhAratasya vapurhyetatsatya.n chAmR^itameva cha .
nava nIta.n yathA dadhno dvipadAM brAhmaNo yathA .. 201..\\
hradAnAmudadhiH shreShTho gaurvariShThA chatuShpadAm .
yathaitAni variShThAni tathA bharatamuchyate .. 202..\\
yashchaina.n shrAvayechchhrAddhe brAhmaNAnpAdamantataH .
akShayyamannapAna.n tatpitR^I.nstasyopatiShThati .. 203..\\
itihAsa purANAbhyA.n vedaM samupabR^i.nhayet .
bibhetyalpashrutAdvedo mAmayaM pratariShyati .. 204..\\
kArShNa.n vedamimaM vidvA~nshrAvayitvArthamashnute .
bhrUNa hatyA kR^ita.n chApi pApaM jahyAnna saMshayaH .. 205..\\
ya ima.n shuchiradhyAyaM paThetparvaNi parvaNi .
adhItaM bhArata.n tena kR^itsna.n syAditi me matiH .. 206..\\
yashchema.n shR^iNuyAnnityamArShaM shraddhAsamanvitaH .
sa dIrghamAyuH kIrti.n cha svargatiM chApnuyAnnaraH .. 207..\\
chatvAra ekato vedA bhArata.n chaikamekataH .
samAgataiH surarShibhistulAmAropitaM purA .
mahattve cha gurutve cha dhriyamANa.n tato.adhikam .. 208..\\
mahattvAdbhAravattvAchcha mahAbhAratamuchyate .
niruktamasya yo veda sarvapApaiH pramuchyate .. 209..\\
tapo na kalko.adhyayanaM na kalkaH
svAbhAviko veda vidhirna kalkaH .
prasahya vittAharaNaM na kalkas
tAnyeva bhAvopahatAni kalkaH .. 210..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2}
rsayag
samantapa~nchakamiti yadukta.n sUtanandana .
etatsarva.n yathAnyAyaM shrotumichchhAmahe vayam .. 1..\\
s
shushrUShA yadi vo viprA bruvatashcha kathAH shubhAH .
samantapa~nchakAkhya.n cha shrotumarhatha sattamAH .. 2..\\
tretA dvAparayoH sandhau rAmaH shastrabhR^itA.n varaH .
asakR^itpArthiva.n kShatraM jaghAnAmarSha choditaH .. 3..\\
sa sarva.n kShatramutsAdya svavIryeNAnala dyutiH .
samantapa~nchake pa~ncha chakAra rudhirahradAn .. 4..\\
sa teShu rudhirAmbhaHsu hradeShu krodhamUrchchhitaH .
pitR^InsantarpayAmAsa rudhireNeti naH shrutam .. 5..\\
atharchIkAdayo.abhyetya pitaro brAhmaNarShabham .
ta.n kShamasveti siShidhustataH sa virarAma ha .. 6..\\
teShA.n samIpe yo desho hradAnAM rudhirAmbhasAm .
samantapa~nchakamiti puNya.n tatparikIrtitam .. 7..\\
yena li~Ngena yo desho yuktaH samupalakShyate .
tenaiva nAmnA ta.n desha.n vAchyamAhurmanIShiNaH .. 8..\\
antare chaiva samprApte kalidvAparayorabhUt .
samantapa~nchake yuddha.n kurupANDavasenayoH .. 9..\\
tasminparamadharmiShThe deshe bhUdoShavarjite .
aShTAdasha samAjagmurakShauhiNyo yuyutsayA .. 10..\\
evaM nAmAbhinirvR^itta.n tasya deshasya vai dvijAH .
puNyashcha ramaNIyashcha sa desho vaH prakIrtitaH .. 11..\\
tadetatkathita.n sarvaM mayA vo munisattamAH .
yathA deshaH sa vikhyAtastriShu lokeShu vishrutaH .. 12..\\
rsayag
akShauhiNya iti prokta.n yattvayA sUtanandana .
etadichchhAmahe shrotu.n sarvameva yathAtatham .. 13..\\
akShauhiNyAH parImANa.n rathAshvanaradantinAm .
yathAvachchaiva no brUhi sarva.n hi vidita.n tava .. 14..\\
s
eko ratho jagashchaiko narAH pa~ncha padAtayaH .
trayashcha turagAstajGYaiH pattirityabhidhIyate .. 15..\\
patti.n tu triguNAmetAmAhuH senAmukhaM budhAH .
trINi senAmukhAnyeko gulma ityabhidhIyate .. 16..\\
trayo gulmA gaNo nAma vAhinI tu gaNAstrayaH .
smR^itAstisrastu vAhinyaH pR^itaneti vichakShaNaiH .. 17..\\
chamUstu pR^itanAstisrastisrashchamvastvanIkinI .
anIkinI.n dashaguNAM prAhurakShauhiNIM budhAH .. 18..\\
akShauhiNyAH prasa~NkhyAna.n rathAnA.n dvijasattamAH .
sa~NkhyA gaNita tattvaGYaiH sahasrANyekaviMshatiH .. 19..\\
shatAnyupari chaivAShTau tathA bhUyashcha saptatiH .
gajAnA.n tu parImANametadevAtra nirdishet .. 20..\\
GYeya.n shatasahasra.n tu sahasrANi tathA nava .
narANAmapi pa~nchAshachchhatAni trINi chAnaghAH .. 21..\\
pa~ncha ShaShTisahasrANi tathAshvAnA.n shatAni cha .
dashottarANi ShaTprAhuryathAvadiha sa~NkhyayA .. 22..\\
etAmakShauhiNIM prAhuH sa~NkhyA tattvavido janAH .
yA.n vaH kathitavAnasmi vistareNa dvijottamAH .. 23..\\
etayA sa~NkhyayA hyAsankurupANDavasenayoH .
akShauhiNyo dvijashreShThAH piNDenAShTAdashaiva tAH .. 24..\\
sametAstatra vai deshe tatraiva nidhana.n gatAH .
kauravAnkAraNa.n kR^itvA kAlenAdbhuta karmaNA .. 25..\\
ahAni yuyudhe bhIShmo dashaiva paramAstravit .
ahAni pa~ncha droNastu rarakSha kuru vAhinIm .. 26..\\
ahanI yuyudhe dve tu karNaH parabalArdanaH .
shalyo.ardhadivasa.n tvAsIdgadAyuddhamataH param .. 27..\\
tasyaiva tu dinasyAnte hArdikya drauNigautamAH .
prasuptaM nishi vishvasta.n jaghnuryaudhiShThiraM balam .. 28..\\
yattu shaunaka satre tu bhAratAkhyAna vistaram .
AkhyAsye tatra paulomamAkhyAna.n chAditaH param .. 29..\\
vichitrArthapadAkhyAnamanekasamayAnvitam .
abhipannaM naraiH prAGYairvairAgyamiva mokShibhiH .. 30..\\
Atmeva veditavyeShu priyeShviva cha jIvitam .
itihAsaH pradhAnArthaH shreShThaH sarvAgameShvayam .. 31..\\
itihAsottame hyasminnarpitA buddhiruttamA .
kharavya~njanayoH kR^itsnA lokavedAshrayeva vAk .. 32..\\
asya praGYAbhipannasya vichitrapadaparvaNaH .
bhAratasyetihAsasya shrUyatAM parva sa~NgrahaH .. 33..\\
parvAnukramaNI pUrva.n dvitIyaM parva sa~NgrahaH .
pauShyaM paulomamAstIkamAdivaMshAvatAraNam .. 34..\\
tataH sambhava parvoktamadbhuta.n devanirmitam .
dAho jatu gR^ihasyAtra haiDimbaM parva chochyate .. 35..\\
tato bakavadhaH parva parva chaitraratha.n tataH .
tataH svaya.nvara.n devyAH pA~nchAlyAH parva chochyate .. 36..\\
kShatradharmeNa nirmitya tato vaivAhika.n smR^itam .
vidurAgamanaM parva rAjyalambhastathaiva cha .. 37..\\
arjunasya vanevAsaH subhadrAharaNa.n tataH .
subhadrAharaNAdUrdhva.n GYeyaM haraNahArikam .. 38..\\
tataH khANDava dAhAkhya.n tatraiva maya darshanam .
sabhA parva tataH proktaM mantraparva tataH param .. 39..\\
jarAsandha vadhaH parva parva digvijayastathA .
parva digvijayAdUrdhva.n rAjasUyikamuchyate .. 40..\\
tatashchArghAbhiharaNa.n shishupAla vadhastataH .
dyUtaparva tataH proktamanudyUtamataH param .. 41..\\
tata AraNyakaM parva kirmIravadha eva cha .
IshvarArjunayoryuddhaM parva kairAta sa~nj~nitam .. 42..\\
indralokAbhigamanaM parva GYeyamataH param .
tIrthayAtrA tataH parva kururAjasya dhImataH .. 43..\\
jaTAsuravadhaH parva yakShayuddhamataH param .
tathaivAjagaraM parva viGYeya.n tadanantaram .. 44..\\
mArkaNDeya samasyA cha parvokta.n tadanantaram .
sa.nvAdashcha tataH parva draupadI satyabhAmayoH .. 45..\\
ghoShayAtrA tataH parva mR^igasvapnabhaya.n tataH .
vrIhi drauNikamAkhyAna.n tato.anantaramuchyate .. 46..\\
draupadI haraNaM parva saindhavena vanAttataH .
kuNDalAharaNaM parva tataH paramihochyate .. 47..\\
AraNeya.n tataH parva vairATaM tadanantaram .
kIchakAnA.n vadhaH parva parva gograhaNa.n tataH .. 48..\\
abhimanyunA cha vairATyAH parva vaivAhika.n smR^itam .
udyogaparva viGYeyamata UrdhvaM mahAdbhutam .. 49..\\
tataH sa~njaya yAnAkhyaM parva GYeyamataH param .
prajAgara.n tataH parva dhR^itarAShTrasya chintayA .. 50..\\
parva sAnatsujAta.n cha guhyamadhyAtmadarshanam .
yAnasandhistataH parva bhagavadyAnameva cha .. 51..\\
GYeya.n vivAda parvAtra karNasyApi mahAtmanaH .
niryANaM parva cha tataH kurupANDavasenayoH .. 52..\\
rathAtiratha sa~NkhyA cha parvokta.n tadanantaram .
ulUka dUtAgamanaM parvAmarSha vivardhanam .. 53..\\
ambopAkhyAnamapi cha parva GYeyamataH param .
bhIShmAbhiShechanaM parva GYeyamadbhutakAraNam .. 54..\\
jambU khaNDa vinirmANaM parvokta.n tadanantaram .
bhUmiparva tato GYeya.n dvIpavistara kIrtanam .. 55..\\
parvoktaM bhagavadgItA parva bhIsma vadhastataH .
droNAbhiShekaH parvokta.n saMshaptaka vadhastataH .. 56..\\
abhimanyuvadhaH parva pratiGYA parva chochyate .
jayadrathavadhaH parva ghaTotkacha vadhastataH .. 57..\\
tato droNa vadhaH parva viGYeya.n lomaharShaNam .
mokSho nArAyaNAstrasya parvAnantaramuchyate .. 58..\\
karNa parva tato GYeya.n shalya parva tataH param .
hrada praveshanaM parva gadAyuddhamataH param .. 59..\\
sArasvata.n tataH parva tIrthavaMshaguNAnvitam .
ata Urdhva.n tu bIbhatsaM parva sauptikamuchyate .. 60..\\
aiShIkaM parva nirdiShTamata Urdhva.n sudAruNam .
jalapradAnikaM parva strI parva cha tataH param .. 61..\\
shrAddhaparva tato GYeya.n kurUNAm aurdhvadehikam .
AbhiShechanikaM parva dharmarAjasya dhImataH .. 62..\\
chArvAka nigrahaH parva rakShaso brahmarUpiNaH .
pravibhAgo gR^ihANA.n cha parvoktaM tadanantaram .. 63..\\
shAnti parva tato yatra rAjadharmAnukIrtanam .
Apaddharmashcha parvoktaM mokShadharmastataH param .. 64..\\
tataH parva pariGYeyamAnushAsanikaM param .
svargArohaNikaM parva tato bhIShmasya dhImataH .. 65..\\
tata AshvamedhikaM parva sarvapApapraNAshanam .
anugItA tataH parva GYeyamadhyAtmavAchakam .. 66..\\
parva chAshramavAsAkhyaM putradarshanameva cha .
nAradAgamanaM parva tataH paramihochyate .. 67..\\
mausalaM parva cha tato ghora.n samanuvarNyate .
mahAprasthAnikaM parva svargArohaNika.n tataH .. 68..\\
hari vaMshastataH parva purANa.n khila sa~nj~nitam .
bhaviShyatparva chApyukta.n khileShvevAdbhutaM mahat .. 69..\\
etatparva shataM pUrNa.n vyAsenoktaM mahAtmanA .
yathAvatsUtaputreNa lomaharShaNinA punaH .. 70..\\
kathitaM naimiShAraNye parvANyaShTAdashaiva tu .
samAso bhAratasyAya.n tatroktaH parva sa~NgrahaH .. 71..\\
pauShye parvaNi mAhAtmyamutta~NkasyopavarNitam .
paulome bhR^iguvaMshasya vistAraH parikIrtitaH .. 72..\\
AstIke sarvanAgAnA.n garuDasya cha sambhavaH .
kShIrodamathana.n chaiva janmochchhaiH shravasastathA .. 73..\\
yajataH sarpasatreNa rAGYaH pArikShitasya cha .
katheyamabhinirvR^ittA bhAratAnAM mahAtmanAm .. 74..\\
vividhAH sambhavA rAGYAmuktAH sambhava parvaNi .
anyeShA.n chaiva viprANAmR^iSherdvaipAyanasya cha .. 75..\\
aMshAvataraNa.n chAtra devAnAM parikIrtitam .
daityAnA.n dAnavAnAM cha yakShANAM cha mahaujasAm .. 76..\\
nAgAnAmatha sarpANA.n gandharvANAM patatriNAm .
anyeShA.n chaiva bhUtAnA.n vividhAnAM samudbhavaH .. 77..\\
vasUnAM punarutpattirbhAgIrathyAM mahAtmanAm .
shantanorveshmani punasteShA.n chArohaNaM divi .. 78..\\
tejo.aMshAnA.n cha sa~NghAtAdbhIShmasyApyatra sambhavaH .
rAjyAnnivartana.n chaiva brahmacharya vrate sthitiH .. 79..\\
pratiGYA pAlana.n chaiva rakShA chitrA~Ngadasya cha .
hate chitrA~Ngade chaiva rakShA bhrAturyavIyasaH .. 80..\\
vichitravIryasya tathA rAjye sampratipAdanam .
dharmasya nR^iShu sambhUtiraNI mANDavya shApajA .. 81..\\
kR^iShNadvaipAyanAchchaiva prasUtirvaradAnajA .
dhR^itarAShTrasya pANDoshcha pANDavAnA.n cha sambhavaH .. 82..\\
vAraNAvata yAtrA cha mantro duryodhanasya cha .
vidurasya cha vAkyena suru~Ngopakrama kriyA .. 83..\\
pANDavAnA.n vane ghore hiDimbAyAshcha darshanam .
ghaTotkachasya chotpattiratraiva parikIrtitA .. 84..\\
aGYAtacharyA pANDUnA.n vAso brAhmaNa veshmani .
bakasya nidhana.n chaiva nAgarANAM cha vismayaH .. 85..\\
a~NgAraparNaM nirjitya ga~NgAkUle.arjunastadA .
bhrAtR^ibhiH sahitaH sarvaiH pA~nchAlAnabhito yayau .. 86..\\
tApatyamatha vAsiShThamaurva.n chAkhyAnamuttamam .
pa~nchendrANAmupAkhyAnamatraivAdbhutamuchyate .. 87..\\
pa~nchAnAmekapatnItve vimarsho drupadasya cha .
draupadyA deva vihito vivAhashchApyamAnuShaH .. 88..\\
vidurasya cha samprAptirdarshana.n keshavasya cha .
khANDava prasthavAsashcha tathA rAjyArdha shAsanam .. 89..\\
nAradasyAGYayA chaiva draupadyAH samayakriyA .
sundopasundayostatra upAkhyAnaM prakIrtitam .. 90..\\
pArthasya vanavAsashcha ulUpyA pathi sa~NgamaH .
puNyatIrthAnusa.nyAnaM babhru vAhana janma cha .. 91..\\
dvArakAyA.n subhadrA cha kAmayAnena kAminI .
vAsudevasyAnumate prAptA chaiva kirITinA .. 92..\\
haraNa.n gR^ihya samprApte kR^iShNe devakinandane .
samprAptishchakradhanuShoH khANDavasya cha dAhanam .. 93..\\
abhimanyoH subhadrAyA.n janma chottamatejasaH .
mayasya mokSho jvalanAdbhuja~Ngasya cha mokShaNam .
maharShermandapAlasya shAr~Ngya.n tanayasambhavaH .. 94..\\
ityetadAdhi parvoktaM prathamaM bahuvistaram .
adhyAyAnA.n shate dve tu sa~NkhAte paramarShiNA .
aShTAdashaiva chAdhyAyA vyAsenottama tejasA .. 95..\\
sapta shlokasahasrANi tathA nava shatAni cha .
shlokAshcha chaturAshItirdR^iShTo grantho mahAtmanA .. 96..\\
dvitIya.n tu sabhA parva bahu vR^ittAntamuchyate .
sabhA kriyA pANDavAnA.n ki~NkarANAM cha darshanam .. 97..\\
lokapAla sabhAkhyAnaM nAradAddeva darshanAt .
rAjasUyasya chArambho jarAsandha vadhastathA .. 98..\\
girivraje niruddhAnA.n rAGYA.n kR^iShNena mokShaNam .
rAjasUye.argha sa.nvAde shishupAla vadhastathA .. 99..\\
yaGYe vibhUti.n tAM dR^iShTvA duHkhAmarShAnvitasya cha .
duryodhanasyAvahAso bhImena cha sabhA tale .. 100..\\
yatrAsya manyurudbhUto yena dyUtamakArayat .
yatra dharmasuta.n dyUte shakuniH kitavo.ajayat .. 101..\\
yatra dyUtArNave magnAndraupadI naurivArNavAt .
tArayAmAsa tA.nstIrNA~nGYAtvA duryodhano nR^ipaH .
punareva tato dyUte samAhvayata pANDavAn .. 102..\\
etatsarva.n sabhA parva samAkhyAtaM mahAtmanA .
adhyAyAH saptatirGYeyAstathA dvau chAtra sa~NkhyayA .. 103..\\
shlokAnA.n dve sahasre tu pa~ncha shlokashatAni cha .
shlokAshchaikAdasha GYeyAH parvaNyasminprakIrtitAH .. 104..\\
ataH para.n tR^itIyaM tu GYeyamAraNyakaM mahat .
paurAnugamana.n chaiva dharmaputrasya dhImataH .. 105..\\
vR^iShNInAmAgamo yatra pA~nchAlAnA.n cha sarvashaH .
yatra saubhavadhAkhyAna.n kirmIravadha eva cha .
astrahetorvivAsashcha pArthasyAmita tejasaH .. 106..\\
mahAdevena yuddha.n cha kirAta vapuShA saha .
darshana.n lokapAlAnAM svargArohaNameva cha .. 107..\\
darshanaM bR^ihadashvasya maharSherbhAvitAtmanaH .
yudhiShThirasya chArtasya vyasane paridevanam .. 108..\\
nalopAkhyAnamatraiva dharmiShTha.n karuNodayam .
damayantyAH sthitiryatra nalasya vyasanAgame .. 109..\\
vanavAsa gatAnA.n cha pANDavAnAM mahAtmanAm .
svarge pravR^ittirAkhyAtA lomashenArjunasya vai .. 110..\\
tIrthayAtrA tathaivAtra pANDavAnAM mahAtmanAm .
jaTAsurasya tatraiva vadhaH samupavarNyate .. 111..\\
niyukto bhImasenashcha draupadyA gandhamAdane .
yatra mandArapuShpArthaM nalinI.n tAmadharShayat .. 112..\\
yatrAsya sumahadyuddhamabhavatsaha rAkShasaiH .
yakShaishchApi mahAvIryairmaNimatpramukhaistathA .. 113..\\
Agastyamapi chAkhyAna.n yatra vAtApi bhakShaNam .
lopAmudrAbhigamanamapatyArthamR^iSherapi .. 114..\\
tataH shyenakapotIyamupAkhyAnamanantaram .
indro.agniryatra dharmashcha ajiGYAsa~nshibiM nR^ipam .. 115..\\
R^ishya shR^i~Ngasya charita.n kaumAra brahmachAriNaH .
jAmadagnyasya rAmasya charitaM bhUri tejasaH .. 116..\\
kArtavIrya vadho yatra haihayAnA.n cha varNyate .
saukanyamapi chAkhyAna.n chyavano yatra bhArgavaH .. 117..\\
sharyAti yaGYe nAsatyau kR^itavAnsomapIthinau .
tAbhyA.n cha yatra sa muniryauvanaM pratipAditaH .. 118..\\
jantUpAkhyAnamatraiva yatra putreNa somakaH .
putrArthamayajadrAjA lebhe putrashata.n cha saH .. 119..\\
aShTAvakrIyamatraiva vivAde yatra bandinam .
vijitya sAgaraM prAptaM pitara.n labdhavAnR^iShiH .. 120..\\
avApya divyAnyastrANi gurvarthe savyasAchinA .
nivAtakavachairyuddha.n hiraNyapuravAsibhiH .. 121..\\
samAgamashcha pArthasya bhrAtR^ibhirgandhamAdane .
ghoShayAtrA cha gandharvairyatra yuddha.n kirITinaH .. 122..\\
punarAgamana.n chaiva teShAM dvaitavana.n saraH .
jayadrathenApahAro draupadyAshchAshramAntarAt .. 123..\\
yatrainamanvayAdbhImo vAyuvegasamo jave .
mArkaNDeya samasyAyAmupAkhyAnAni bhAgashaH .. 124..\\
sandarshana.n cha kR^iShNasya sa.nvAdashchaiva satyayA .
vrIhi drauNikamAkhyAnamaindradyumna.n tathaiva cha .. 125..\\
sAvitryauddAlakIya.n cha vainyopAkhyAnameva cha .
rAmAyaNamupAkhyAnamatraiva bahuvistaram .. 126..\\
karNasya parimoSho.atra kuNDalAbhyAM purandarAt .
AraNeyamupAkhyAna.n yatra dharmo.anvashAtsutam .
jagmurlabdhavarA yatra pANDavAH pashchimA.n disham .. 127..\\
etadAraNyakaM parva tR^itIyaM parikIrtitam .
atrAdhyAya shate dve tu sa~NkhyAte paramarShiNA .
ekona saptatishchaiva tathAdhyAyAH prakIrtitAH .. 128..\\
ekAdasha sahasrANi shlokAnA.n ShaTshatAni cha .
chatuHShaShTistathA shlokAH parvaitatparikIrtitam .. 129..\\
ataH paraM nibodheda.n vairATaM parva vistaram .
virATanagara.n gatvA shmashAne vipulA.n shamIm .
dR^iShTvA saMnidadhustatra pANDavA AyudhAnyuta .. 130..\\
yatra pravishya nagara.n chhadmabhirnyavasanta te .
durAtmano vadho yatra kIchakasya vR^ikodarAt .. 131..\\
gograhe yatra pArthena nirjitAH kuravo yudhi .
godhana.n cha virATasya mokShita.n yatra pANDavaiH .. 132..\\
virATenottarA dattA snuShA yatra kirITinaH .
abhimanyu.n samuddishya saubhadramarighAtinam .. 133..\\
chaturthametadvipula.n vairATaM parva varNitam .
atrApi parisa~NkhyAtamadhyAyAnAM mahAtmanA .. 134..\\
saptaShaShTiratho pUrNA shlokAgramapi me shR^iNu .
shlokAnA.n dve sahasre tu shlokAH pa~nchAshadeva tu .
parvaNyasminsamAkhyAtAH sa~NkhyayA paramarShiNA .. 135..\\
udyogaparva viGYeyaM pa~nchama.n shR^iNvataH param .
upaplavye niviShTeShu pANDaveShu jigIShayA .
duryodhano.arjunashchaiva vAsudevamupasthitau .. 136..\\
sAhAyyamasminsamare bhavAnnau kartumarhati .
ityukte vachane kR^iShNo yatrovAcha mahAmatiH .. 137..\\
ayudhyamAnamAtmAnaM mantriNaM puruSharShabhau .
akShauhiNI.n vA sainyasya kasya vA ki.n dadAmyaham .. 138..\\
vavre duryodhanaH sainyaM mandAtmA yatra durmatiH .
ayudhyamAna.n sachivaM vavre kR^iShNa.n dhana~njayaH .. 139..\\
sa~njayaM preShayAmAsa shamArthaM pANDavAnprati .
yatra dUtaM mahArAjo dhR^itarAShTraH pratApavAn .. 140..\\
shrutvA cha pANDavAnyatra vAsudeva purogamAn .
prajAgaraH samprajaGYe dhR^itarAShTrasya chintayA .. 141..\\
viduro yatra vAkyAni vichitrANi hitAni cha .
shrAvayAmAsa rAjAna.n dhR^itarAShTraM manIShiNam .. 142..\\
tathA sanatsujAtena yatrAdhyAtmamanuttamam .
manastApAnvito rAjA shrAvitaH shokalAlasaH .. 143..\\
prabhAte rAjasamitau sa~njayo yatra chAbhibhoH .
aikAtmya.n vAsudevasya proktavAnarjunasya cha .. 144..\\
yatra kR^iShNo dayApannaH sandhimichchhanmahAyashAH .
svayamAgAchchhama.n kartuM nagaraM nAgasAhvayam .. 145..\\
pratyAkhyAna.n cha kR^iShNasya rAGYA duryodhanena vai .
shamArtha.n yAchamAnasya pakShayorubhayorhitam .. 146..\\
karNaduryodhanAdInA.n duShTa.n viGYAya mantritam .
yogeshvaratva.n kR^iShNena yatra rAjasu darshitam .. 147..\\
rathamAropya kR^iShNena yatra karNo.anumantritaH .
upAyapUrva.n shauNDIryAtpratyAkhyAtashcha tena saH .. 148..\\
tatashchApyabhiniryAtrA rathAshvanaradantinAm .
nagarAddhAstina purAdbalasa~NkhyAnameva cha .. 149..\\
yatra rAGYA ulUkasya preShaNaM pANDavAnprati .
shvo bhAvini mahAyuddhe dUtyena krUra vAdinA .
rathAtiratha sa~NkhyAnamambopAkhyAnameva cha .. 150..\\
etatsubahu vR^ittAntaM pa~nchamaM parva bhArate .
udyogaparva nirdiShTa.n sandhivigrahasaMshritam .. 151..\\
adhyAyAH sa~NkhyayA tvatra ShaDashIti shata.n smR^itam .
shlokAnA.n ShaTsahasrANi tAvantyeva shatAni cha .. 152..\\
shlokAshcha navatiH proktAstathaivAShTau mahAtmanA .
vyAsenodAra matinA parvaNyasmi.nstapodhanAH .. 153..\\
ata Urdhva.n vichitrArthaM bhIShma parva prachakShate .
jambU khaNDa vinirmANa.n yatroktaM sa~njayena ha .. 154..\\
yatra yuddhamabhUdghora.n dashAhAnyatidAruNam .
yatra yaudhiShThira.n sainyaM viShAdamagamatparam .. 155..\\
kashmala.n yatra pArthasya vAsudevo mahAmatiH .
mohajaM nAshayAmAsa hetubhirmokShadarshanaiH .. 156..\\
shikhaNDinaM puraskR^itya yatra pArtho mahAdhanuH .
vinighnannishitairbANai rathAdbhIShmamapAtayat .. 157..\\
ShaShThametanmahAparva bhArate parikIrtitam .
adhyAyAnA.n shataM proktaM sapta dasha tathApare .. 158..\\
pa~ncha shlokasahasrANi sa~NkhyayAShTau shatAni cha .
shlokAshcha chaturAshItiH parvaNyasminprakIrtitAH .
vyAsena vedaviduShA sa~NkhyAtA bhIShma parvaNi .. 159..\\
droNa parva tatashchitraM bahu vR^ittAntamuchyate .
yatra saMshaptakAH pArthamapaninyU raNAjirAt .. 160..\\
bhagadatto mahArAjo yatra shakrasamo yudhi .
supratIkena nAgena saha shastaH kirITinA .. 161..\\
yatrAbhimanyuM bahavo jaghnurlokamahArathAH .
jayadrathamukhA bAla.n shUramaprAptayauvanam .. 162..\\
hate.abhimanyau kruddhena yatra pArthena sa.nyuge .
akShauhiNIH sapta hatvA hato rAjA jayadrathaH .
saMshaptakAvasheSha.n cha kR^itaM niHsheShamAhave .. 163..\\
alambusaH shrutAyushcha jalasandhashcha vIryavAn .
saumadattirvirATashcha drupadashcha mahArathaH .
ghaTotkachAdayashchAnye nihatA droNa parvaNi .. 164..\\
ashvatthAmApi chAtraiva droNe yudhi nipAtite .
astraM prAdushchakArograM nArAyaNamamarShitaH .. 165..\\
saptamaM bhArate parva mahadetadudAhR^itam .
atra te pR^ithivIpAlAH prAyasho nidhana.n gatAH .
droNa parvaNi ye shUrA nirdiShTAH puruSharShabhAH .. 166..\\
adhyAyAnA.n shataM proktamadhyAyAH saptatistathA .
aShTau shlokasahasrANi tathA nava shatAni cha .. 167..\\
shlokA nava tathaivAtra sa~NkhyAtAstattvadarshinA .
pArAsharyeNa muninA sa~ncintya droNa parvaNi .. 168..\\
ataH para.n karNa parva prochyate paramAdbhutam .
sArathye viniyogashcha madrarAjasya dhImataH .
AkhyAta.n yatra paurANa.n tripurasya nipAtanam .. 169..\\
prayANe paruShashchAtra sa.nvAdaH karNa shalyayoH .
ha.nsakAkIyamAkhyAnamatraivAkShepa sa.nhitam .. 170..\\
anyonyaM prati cha krodho yudhiShThira kirITinoH .
dvairathe yatra pArthena hataH karNo mahArathaH .. 171..\\
aShTamaM parva nirdiShTametadbhArata chintakaiH .
ekona saptatiH proktA adhyAyAH karNa parvaNi .
chatvAryeva sahasrANi nava shlokashatAni cha .. 172..\\
ataH para.n vichitrArthaM shakya parva prakIrtitam .
hatapravIre sainye tu netA madreshvaro.abhavat .. 173..\\
vR^ittAni rathayuddhAni kIrtyante yatra bhAgashaH .
vinAshaH kurumukhyAnA.n shalya parvaNi kIrtyate .. 174..\\
shalyasya nidhana.n chAtra dharmarAjAnmahArathAt .
gadAyuddha.n tu tumulamatraiva parikIrtitam .
sarasvatyAshcha tIrthAnAM puNyatA parikIrtitA .. 175..\\
navamaM parva nirdiShTametadadbhutamarthavat .
ekona ShaShTiradhyAyAstatra sa~NkhyA vishAradaiH .. 176..\\
sa~NkhyAtA bahu vR^ittAntAH shlokAgra.n chAtra shasyate .
trINi shlokasahasrANi dve shate viMshatistathA .
muninA sampraNItAni kauravANA.n yasho bhR^itAm .. 177..\\
ataH paraM pravakShyAmi sauptikaM parva dAruNam .
bhagnoru.n yatra rAjAna.n duryodhanamamarShaNam .. 178..\\
vyapayAteShu pArtheShu trayaste.abhyAyayU rathAH .
kR^itavarmA kR^ipo drauNiH sAyAhne rudhirokShitAH .. 179..\\
pratijaGYe dR^iDhakrodho drauNiryatra mahArathaH .
ahatvA sarvapA~nchAlAndhR^iShTadyumnapurogamAn .
pANDavAMshcha sahAmAtyAnna vimokShyAmi daMshanam .. 180..\\
prasuptAnnishi vishvastAnyatra te puruSharShabhAH .
pA~nchAlAnsaparIvArA~njaghnurdrauNipurogamAH .. 181..\\
yatrAmuchyanta pArthAste pa~ncha kR^iShNa balAshrayAt .
sAtyakishcha maheShvAsaH sheShAshcha nidhana.n gatAH .. 182..\\
draupadI putrashokArtA pitR^ibhrAtR^ivadhArditA .
kR^itAnashana sa~NkalpA yatra bhartR^InupAvishat .. 183..\\
draupadI vachanAdyatra bhImo bhImaparAkramaH .
anvadhAvata sa~Nkruddho bharadvAja.n guroH sutam .. 184..\\
bhImasena bhayAdyatra daivenAbhiprachoditaH .
apANDavAyeti ruShA drauNirastramavAsR^ijat .. 185..\\
maivamityabravItkR^iShNaH shamaya.nstasya tadvachaH .
yatrAstramastreNa cha tachchhamayAmAsa phAlgunaH .. 186..\\
drauNidvaipAyanAdInA.n shApAshchAnyonya kAritAH .
toyakarmaNi sarveShA.n rAGYAmudakadAnike .. 187..\\
gUDhotpannasya chAkhyAna.n karNasya pR^ithayAtmanaH .
sutasyaitadiha prokta.n dashamaM parva sauptikam .. 188..\\
aShTAdashAsminnadhyAyAH parvaNyuktA mahAtmanA .
shlokAgramatra kathita.n shatAnyaShTau tathaiva cha .. 189..\\
shlokAshcha saptatiH proktA yathAvadabhisa~NkhyayA .
sauptikaiShIka sambandhe parvaNyamitabuddhinA .. 190..\\
ata UrdhvamidaM prAhuH strI parva karuNodayam .
vilApo vIra patnInA.n yatrAtikaruNaH smR^itaH .
krodhAveshaH prasAdashcha gAndhArI dhR^itarAShTrayoH .. 191..\\
yatra tAnkShatriyA~nshUrAndiShTAntAnanivartinaH .
putrAnbhrAtR^InpitR^IMshchaiva dadR^ishurnihatAnraNe .. 192..\\
yatra rAjA mahAprAGYaH sarvadharmabhR^itA.n varaH .
rAGYA.n tAni sharIrANi dAhayAmAsa shAstrataH .. 193..\\
etadekAdashaM proktaM parvAtikaruNaM mahat .
sapta viMshatiradhyAyAH parvaNyasminnudAhR^itAH .. 194..\\
shlokAH saptashata.n chAtra pa~ncha saptatiruchyate .
sa~NkhayA bhAratAkhyAna.n kartrA hyatra mahAtmanA .
praNIta.n sajjana mano vaiklavyAshru pravartakam .. 195..\\
ataH para.n shAnti parva dvAdashaM buddhivardhanam .
yatra nirvedamApanno dharmarAjo yudhiShThiraH .
ghAtayitvA pitR^InbhrAtR^InputrAnsambandhibAndhavAn .. 196..\\
shAnti parvaNi dharmAshcha vyAkhyAtAH sharatalpikAH .
rAjabhirveditavyA ye samya~NnayabubhutsubhiH .. 197..\\
ApaddharmAshcha tatraiva kAlahetu pradarshakAH .
yAnbuddhvA puruShaH samyaksarvaGYatvamavApnuyAt .
mokShadharmAshcha kathitA vichitrA bahuvistarAH .. 198..\\
dvAdashaM parva nirdiShTametatprAGYajanapriyam .
parvaNyatra pariGYeyamadhyAyAnA.n shatatrayam .
triMshachchaiva tathAdhyAyA nava chaiva tapodhanAH .. 199..\\
shlokAnA.n tu sahasrANi kIrtitAni chaturdasha .
pa~ncha chaiva shatAnyAhuH pa~nchaviMshatisa~NkhyayA .. 200..\\
ata Urdhva.n tu viGYeyamAnushAsanamuttamam .
yatra prakR^itimApannaH shrutvA dharmavinishchayam .
bhIShmAdbhAgIrathI putrAtkururAjo yudhiShThiraH .. 201..\\
vyavahAro.atra kArtsnyena dharmArthIyo nidarshitaH .
vividhAnA.n cha dAnAnAM phalayogAH pR^ithagvidhAH .. 202..\\
tathA pAtravisheShAshcha dAnAnA.n cha paro vidhiH .
AchAra vidhiyogashcha satyasya cha parA gatiH .. 203..\\
etatsubahu vR^ittAntamuttama.n chAnushAsanam .
bhIShmasyAtraiva samprAptiH svargasya parikIrtitA .. 204..\\
etattrayodashaM parva dharmanishchaya kArakam .
adhyAyAnA.n shata.n chAtra ShaTchatvAriMshadeva cha .
shlokAnA.n tu sahasrANi ShaTsaptaiva shatAni cha .. 205..\\
tata AshvamedhikaM nAma parva prokta.n chaturdasham .
tatsa.nvartamaruttIya.n yatrAkhyAnamanuttamam .. 206..\\
suvarNakoshasamprAptirjanma choktaM parikShitaH .
dagdhasyAstrAgninA pUrva.n kR^iShNAtsa~njIvanaM punaH .. 207..\\
charyAyA.n hayamutsR^iShTaM pANDavasyAnugachchhataH .
tatra tatra cha yuddhAni rAjaputrairamarShaNaiH .. 208..\\
chitrA~NgadAyAH putreNa putrikAyA dhana~njayaH .
sa~NgrAme babhru vAhena saMshaya.n chAtra darshitaH .
ashvamedhe mahAyaGYe nakulAkhyAnameva cha .. 209..\\
ityAshvamedhikaM parva proktametanmahAdbhutam .
atrAdhyAya shata.n triMshattrayo.adhyAyAshcha shabditAH .. 210..\\
trINi shlokasahasrANi tAvantyeva shatAni cha .
viMshatishcha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 211..\\
tata AshramavAsAkyaM parva pa~nchadasha.n smR^itam .
yatra rAjyaM parityajya gAndhArI sahito nR^ipaH .
dhR^itarAShTrAshramapada.n vidurashcha jagAma ha .. 212..\\
ya.n dR^iShTvA prasthita.n sAdhvI pR^ithApyanuyayau tadA .
putrarAjyaM parityajya gurushushrUShaNe ratA .. 213..\\
yatra rAjA hatAnputrAnpautrAnanyAMshcha pArthivAn .
lokAntara gatAnvIrAnapashyatpunarAgatAn .. 214..\\
R^iSheH prasAdAtkR^iShNasya dR^iShTvAshcharyamanuttamam .
tyaktvA shoka.n sadArashcha siddhiM paramikA.n gataH .. 215..\\
yatra dharma.n samAshritya viduraH sugati.n gataH .
sa~njayashcha mahAmAtro vidvAngAvalgaNirvashI .. 216..\\
dadarsha nArada.n yatra dharmarAjo yudhiShThiraH .
nAradAchchaiva shushrAva vR^iShNInA.n kadanaM mahat .. 217..\\
etadAshramavAsAkhyaM pUrvokta.n sumahAdbhutam .
dvichatvAriMshadadhyAyAH parvaitadabhisa~NkhyayA .. 218..\\
sahasrameka.n shlokAnAM pa~ncha shlokashatAni cha .
ShaDeva cha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 219..\\
ataH paraM nibodhedaM mausalaM parva dAruNam .
yatra te puruShavyAghrAH shastrasparsha sahA yudhi .
brahmadaNDaviniShpiShTAH samIpe lavaNAmbhasaH .. 220..\\
ApAne pAnagalitA daivenAbhiprachoditAH .
erakA rUpibhirvajrairnijaghnuritaretaram .. 221..\\
yatra sarvakShaya.n kR^itvA tAvubhau rAma keshavau .
nAtichakramatuH kAlaM prApta.n sarvaharaM samam .. 222..\\
yatrArjuno dvAravatImetya vR^iShNivinAkR^itAm .
dR^iShTvA viShAdamagamatparA.n chArtiM nararShabhaH .. 223..\\
sa satkR^itya yadushreShThaM mAtula.n shaurimAtmanaH .
dadarsha yaduvIrANAmApane vaishasaM mahat .. 224..\\
sharIra.n vAsudevasya rAmasya cha mahAtmanaH .
sa.nskAra.n lambhayAmAsa vR^iShNInA.n cha pradhAnataH .. 225..\\
sa vR^iddhabAlamAdAya dvAravatyAstato janam .
dadarshApadi kaShTAyA.n gANDIvasya parAbhavam .. 226..\\
sarveShA.n chaiva divyAnAmastrANAmaprasannatAm .
nAsha.n vR^iShNikalatrANAM prabhAvAnAmanityatAm .. 227..\\
dR^iShTvA nivedamApanno vyAsa vAkyaprachoditaH .
dharmarAja.n samAsAdya saMnyAsaM samarochayat .. 228..\\
ityetanmausalaM parva ShoDashaM parikIrtitam .
adhyAyAShTau samAkhyAtAH shlokAnA.n cha shatatrayam .. 229..\\
mahAprasthAnika.n tasmAdUrdhva.n sapta dashaM smR^itam .
yatra rAjyaM parityajya pANDavAH puruSharShabhAH .
draupadyA sahitA devyA siddhiM paramikA.n gatAH .. 230..\\
atrAdhyAyAstrayaH proktAH shlokAnA.n cha shataM tathA .
viMshatishcha tathA shlokAH sa~NkhyAtAstattvadarshinA .. 231..\\
svargaparva tato GYeya.n divya.n yattadamAnuSham .
adhyAyAH pa~ncha sa~NkhyAtA parvaitadabhisa~NkhyayA .
shlokAnA.n dve shate chaiva prasa~NkhyAte tapodhanAH .. 232..\\
aShTAdashaivametAni parvANyuktAnyasheShataH .
khileShu harivaMshashcha bhaviShyachcha prakIrtitam .. 233..\\
etadakhilamAkhyAtaM bhArataM parva sa~NgrahAt .
aShTAdasha samAjagmurakShauhiNyo yuyutsayA .
tanmahaddAruNa.n yuddhamahAnyaShTAdashAbhavat .. 234..\\
yo vidyAchchaturo vedAnsA~NgopaniShadAndvijaH .
na chAkhyAnamida.n vidyAnnaiva sa syAdvichakShaNaH .. 235..\\
shrutvA tvidamupAkhyAna.n shrAvyamanyanna rochate .
puMH kokilaruta.n shrutvA rUkShA dhvA~NkShasya vAgiva .. 236..\\
itihAsottamAdasmAjjAyante kavi buddhayaH .
pa~nchabhya iva bhUtebhyo lokasa.nvidhayastrayaH .. 237..\\
asyAkhyAnasya viShaye purANa.n vartate dvijAH .
antarikShasya viShaye prajA iva chaturvidhAH .. 238..\\
kriyA guNAnA.n sarveShAmidamAkhyAnamAshrayaH .
indriyANA.n samastAnA.n chitrA iva manaH kriyAH .. 239..\\
anAshrityaitadAkhyAna.n kathA bhuvi na vidyate .
AhAramanapAshritya sharIrasyeva dhAraNam .. 240..\\
ida.n sarvaiH kavi varairAkhyAnamupajIvyate .
udayaprepsubhirbhR^ityairabhijAta iveshvaraH .. 241..\\
dvaipAyanauShTha puTaniHsR^itamaprameyaM
puNyaM pavitramatha pApahara.n shiva.n cha .
yo bhArata.n samadhigachchhati vAchyamAnaM
ki.n tasya puShkara jalairabhiShechanena .. 242..\\
AkhyAna.n tadidamanuttamaM mahArthaM
vinyastaM mahadiha parva sa~NgraheNa .
shrutvAdau bhavati nR^iNA.n sukhAvagAhaM
vistIrNa.n lavaNajalaM yathA plavena .. 243..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3}
suuta
\noindent
janamejayaH pArikShitaH saha bhrAtR^ibhiH kurukShetre dIrghasattramupAste
1
tasya bhrAtarastrayaH shrutasenograseno bhImasena iti
2
.. 1..
teShu tatsatramupAsIneShu tatra shvAbhyAgachchhatsArameyaH
1
sajanamejayasya bhrAtR^ibhirabhihato rorUyamANo mAtuH samIpamupAgachchhat
2
.. 2..
taM mAtA rorUyamANamuvAcha
1
ki.n rodiShi
2
kenAsyabhihata iti
3
.. 3..
sa evamukto mAtaraM pratyuvAcha
1
janamejayasya bhrAtR^ibhirabhihato.asmIti
2
.. 4..
taM mAtA pratyuvAcha
1
vyakta.n tvayA tatrAparAddha.n yenAsyabhihata iti
2
.. 5..
sa tAM punaruvAcha
1
nAparAdhyAmi ki.n chit
2
nAvekShe havIMShi nAvaliha iti
3
.. 6..
tachchhrutvA tasya mAtA saramA putrashokArtA tatsatramupAgachchhadyatra sajanamejayaH saha bhrAtR^ibhirdIrghasatramupAste
1
.. 7..
sa tayA kruddhayA tatroktaH
1
ayaM me putro na ki.n chidaparAdhyati
2
kimarthamabhihata iti
3
yasmAchchAyamabhihato.anapakArI tasmAdadR^iShTa.n tvAM bhayamAgamiShyatIti
4
.. 8..
sajanamejaya evamukto deva shunyA saramayA dR^iDha.n sambhrAnto viShaNNashchAsIt
1
.. 9..
sa tasminsatre samApte hAstinapuraM pratyetya purohitamanurUpamanvichchhamAnaH para.n yatnamakarodyo me pApakR^ityAM shamayediti
1
.. 10..
sa kadA chinmR^igayA.n yAtaH pArikShito janamejayaH kasmiMshchitsvaviShayoddeshe Ashramamapashyat
1
.. 11..
tatra kashchidR^iShirAsA.n chakre shrutashravA nAma
1
tasyAbhimataH putra Aste somashravA nAma
2
.. 12..
tasya taM putramabhigamya janamejayaH pArikShitaH paurohityAya vavre
1
.. 13..
sa namaskR^itya tamR^iShimuvAcha
1
bhagavannaya.n tava putro mama purohito.astviti
2
.. 14..
sa evamuktaH pratyuvAcha
1
bho janamejaya putro.ayaM mama sarpyA.n jAtaH
2
mahAtapasvI svAdhyAyasampanno mattapo vIryasambhR^ito machchhukraM pItavatyAstasyAH kukShau sa.nvR^iddhaH
3
samartho.ayaM bhavataH sarvAH pApakR^ityAH shamayitumantareNa mahAdeva kR^ityAm
4
asya tvekamupAMshu vratam
5
yadena.n kashchidbrAhmaNaH kaM chidarthamabhiyAchettaM tasmai dadyAdayam
6
yadyetadutsahase tato nayasvainamiti
7
.. 15..
tenaivamutko janamejayastaM pratyuvAcha
1
bhagava.nstathA bhaviShyatIti
2
.. 16..
sa taM purohitamupAdAyopAvR^itto bhrAtR^InuvAcha
1
mayAya.n vR^ita upAdhyAyaH
2
yadayaM brUyAttatkAryamavichArayadbhiriti
3
.. 17..
tenaivamuktA bhrAtarastasya tathA chakruH
1
sa tathA bhrAtR^Insandishya takShashilAM pratyabhipratasthe
2
ta.n cha desha.n vashe sthApayAmAsa
3
.. 18..
etasminnantare kashchidR^iShirdhaumyo nAmAyodaH
1
.. 19..
sa eka.n shiShyamAruNiM pA~nchAlyaM preShayAmAsa
1
gachchha kedArakhaNDaM badhAneti
2
.. 20..
sa upAdhyAyena sandiShTa AruNiH pA~nchAlyastatra gatvA tatkedArakhaNDaM baddhuM nAshaknot
1
.. 21..
sa klishyamAno.apashyadupAyam
1
bhavatveva.n kariShyAmIti
2
.. 22..
sa tatra sa.nvivesha kedArakhaNDe
1
shayAne tasmi.nstadudaka.n tasthau
2
.. 23..
tataH kadA chidupAdhyAya Ayodo dhaumyaH shiShyAnapR^ichchhat
1
kva AruNiH pA~nchAlyo gata iti
2
.. 24..
te pratyUchuH
1
bhagavataiva preShito gachchha kedArakhaNDaM badhAneti
2
.. 25..
sa evamuktastA~nshiShyAnpratyuvAcha
1
tasmAtsarve tatra gachchhAmo yatra sa iti
2
.. 26..
sa tatra gatvA tasyAhvAnAya shabda.n chakAra
1
bho AruNe pA~nchAlya kvAsi
2
vatsaihIti
3
.. 27..
sa tachchhrutvA AruNirupAdhyAya vAkya.n tasmAtkedArakhaNDAtsahasotthAya tamupAdhyAyamupatasthe
1
provAcha chainam
2
ayamasmyatra kedArakhaNDe niHsaramANamudakamavAraNIya.n sa.nroddhuM sa.nviShTo bhagavachchhabdaM shrutvaiva sahasA vidArya kedArakhaNDaM bhagavantamupasthitaH
3
tadabhivAdaye bhagavantam
4
AGYApayatu bhavAn
5
ki.n karavANIti
6
.. 28..
tamupAdhyAyo.abravIt
1
yasmAdbhavAnkedArakhaNDamavadAryotthitastasmAdbhavAnuddAlaka eva nAmnA bhaviShyatIti
2
.. 29..
sa upAdhyAyenAnugR^ihItaH
1
yasmAttvayA madvacho.anuShThita.n tasmAchchhreyo.avApsyasIti
2
sarve cha te vedAH pratibhAsyanti sarvANi cha dharmashAstrANIti
3
.. 30..
sa evamukta upAdhyAyeneShTa.n deshaM jagAma
1
.. 31..
athAparaH shiShyastasyaivAyodasya daumyasyopamanyurnAma
1
.. 32..
tamupAdhyAyaH preShayAmAsa
1
vatsopamanyo gA rakShasveti
2
.. 33..
sa upAdhyAya vachanAdarakShadgAH
1
sa chAhani gA rakShitvA divasakShaye.abhyAgamyopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre
2
.. 34..
tamupAdhyAyaH pIvAnamapashyat
1
uvAcha chainam
2
vatsopamanyo kena vR^itti.n kalpayasi
3
pIvAnasi dR^iDhamiti
4
.. 35..
sa upAdhyAyaM pratyuvAcha
1
bhaikSheNa vR^itti.n kalpayAmIti
2
.. 36..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
mamAnivedya bhaikShaM nopayoktavyamiti
2
.. 37..
sa tathetyuktvA punararakShadgAH
1
rakShitvA chAgamya tathaivopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre
2
.. 38..
tamupAdhyAyastathApi pIvAnameva dR^iShTvovAcha
1
vatsopamanyo sarvamasheShataste bhaikSha.n gR^ihNAmi
2
kenedAnI.n vR^itti.n kalpayasIti
3
.. 39..
sa evamukta upAdhyAyena pratyuvAcha
1
bhagavate nivedya pUrvamapara.n charAmi
2
tena vR^itti.n kalpayAmIti
3
.. 40..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
naiShA nyAyyA guruvR^ittiH
2
anyeShAmapi vR^ittyuparodha.n karoShyeva.n vartamAnaH
3
lubdho.asIti
4
.. 41..
sa tathetyuktvA gA arakShat
1
rakShitvA cha punarupAdhyAya gR^ihamAgamyopAdhyAyasyAgrataH sthitvA namash chakre
2
.. 42..
tamupAdhyAyastathApi pIvAnameva dR^iShTvA punaruvAcha
1
aha.n te sarvaM bhaikShaM gR^ihNAmi na chAnyachcharasi
2
pIvAnasi
3
kena vR^itti.n kalpayasIti
4
.. 43..
sa upAdhyAyaM pratyuvAcha
1
bho etAsA.n gavAM payasA vR^ittiM kalpayAmIti
2
.. 44..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
naitannyAyyaM paya upayoktuM bhavato mayAnanuGYAtamiti
2
.. 45..
sa tatheti pratiGYAya gA rakShitvA punarupAdhyAya gR^ihAnetya puroragrataH sthitvA namash chakre
1
.. 46..
tamupAdhyAyaH pIvAnamevApashyat
1
uvAcha chainam
2
bhaikShaM nAshnAsi na chAnyachcharasi
3
payo na pibasi
4
pIvAnasi
5
kena vR^itti.n kalpayasIti
6
.. 47..
sa evamukta upAdhyAyaM pratyuvAcha
1
bhoH phenaM pibAmi yamime vatsA mAtR^INA.n stanaM pibanta udgirantIti
2
.. 48..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
ete tvadanukampayA guNavanto vatsAH prabhUtataraM phenamudgiranti
2
tadevamapi vatsAnA.n vR^ittyuparodha.n karoShyevaM vartamAnaH
3
phenamapi bhavAnna pAtumarhatIti
4
.. 49..
sa tatheti pratiGYAya nirAhArastA gA arakShat
1
tathA pratiShiddho bhaikShaM nAshnAti na chAnyachcharati
2
payo na pibati
3
phenaM nopayu~Nkte
4
.. 50..
sa kadA chidaraNye kShudhArto.arkapatrANyabhakShayat
1
.. 51..
sa tairarkapatrairbhakShitaiH kShAra kaTUShNa vipAkibhishchakShuShyupahato.andho.abhavat
1
so.andho.api cha~NkramyamANaH kUpe.apatat
2
.. 52..
atha tasminnanAgachchhatyupAdhyAyaH shiShyAnavochat
1
mayopamanyuH sarvataH pratiShiddhaH
2
sa niyata.n kupitaH
3
tato nAgachchhati chiragatash cheti
4
.. 53..
sa evamuktvA gatvAraNyamupamanyorAhvAna.n chakre
1
bho upamanyo kvAsi
2
vatsaihIti
3
.. 54..
sa tadAhvAnamupAdhyAyAchchhrutvA pratyuvAchochchaiH
1
ayamasmi bho upAdhyAya kUpe patita iti
2
.. 55..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
kathamasi kUpe patita iti
2
.. 56..
sa taM pratyuvAcha
1
arkapatrANi bhakShayitvAndhI bhUto.asmi
2
ataH kUpe patita iti
3
.. 57..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
ashvinau stuhi
2
tau tvA.n chakShuShmantaM kariShyato deva bhiShajAviti
3
.. 58..
sa evamukta upAdhyAyena stotuM prachakrame devAvashvinau vAgbhirR^igbhiH
1
.. 59..\\
prapUrvagau pUrvajau chitrabhAnU
girA vA sha.nsAmi tapanAvanantau .
divyau suparNau virajau vimAnAv
adhikShiyantau bhuvanAni vishvA .. 60..\\
hiraNmayau shakunI sAmparAyau
nAsatya dasrau sunasau vaijayantau .
shukra.n vayantau tarasA suvemAv
abhi vyayantAvasita.n vivasvat .. 61..\\
grastA.n suparNasya balena vartikAm
amu~nchatAmashvinau saubhagAya .
tAvatsuvR^ittAvanamanta mAyayA
sattamA gA aruNA udAvahan .. 62..\\
ShaShTishcha gAvastrishatAsh cha dhenava
eka.n vatsaM suvate ta.n duhanti .
nAnA goShThA vihitA ekadohanAs
tAvashvinau duhato gharmamukthyam .. 63..\\
ekAM nAbhi.n saptashatA arAH shritAH
pradhiShvanyA viMshatirarpitA arAH .
anemi chakraM parivartate.ajaraM
mAyAshvinau samanakti charShaNI .. 64..\\
eka.n chakra.n vartate dvAdashAraM
pradhi ShaNNAbhimekAkShamamR^itasya dhAraNam .
yasmindevA adhi vishve viShaktAs
tAvashvinau mu~nchato mA viShIdatam .. 65..\\
ashvinAvindramamR^ita.n vR^ittabhUyau
tirodhattAmashvinau dAsapatnI .
bhittvA girimashvinau gAmudAcharantau
tadvR^iShTamahnA prathitA valasya .. 66..\\
yuvA.n disho janayatho dashAgre
samAnaM mUrdhni rathayA viyanti .
tAsA.n yAtamR^iShayo.anuprayAnti
devA manuShyAH kShitimAcharanti .. 67..\\
yuvA.n varNAnvikurutho vishvarUpA.ns
te.adhikShiyanti bhuvanAni vishvA .
te bhAnavo.apyanusR^itAsh charanti
devA manuShyAH kShitimAcharanti .. 68..\\
tau nAsatyAvashvinAvAmahe vAM
sraja.n cha yAM bibhR^ithaH puShkarasya .
tau nAsatyAvamR^itAvR^itAvR^idhAv
R^ite devAstatprapadena sUte .. 69..\\
mukhena garbha.n labhatAM yuvAnau
gatAsuretatprapadena sUte .
sadyo jAto mAtaramatti garbhastAv
ashvinau mu~nchatho jIvase gAH .. 70..\\
\noindent
eva.n tenAbhiShTutAvashvinAvAjagmatuH
1
Ahatush chainam
2
prItau svaH
3
eSha te.apUpaH
4
ashAnainamiti
5
.. 71..
sa evamutaH pratyuvAcha
1
nAnR^itamUchaturbhavantau
2
na tvahametamapUpamupayoktumutsahe anivedya gurava iti
3
.. 72..
tatastamashvinAvUchatuH
1
AvAbhyAM purastAdbhavata upAdhyAyenaivamevAbhiShTutAbhyAmapUpaH prItAbhyA.n dattaH
2
upayuktashcha sa tenAnivedya gurave
3
tvamapi tathaiva kuruShva yathA kR^itamupAdhyAyeneti
4
.. 73..
sa evamuktaH punareva pratyuvAchaitau
1
pratyanunaye bhavantAvashvinau
2
notsahe.ahamanivedyopAdhyAyAyopayoktumiti
3
.. 74..
tamashvinAvAhatuH
1
prItau svastavAnayA guruvR^ittyA
2
upAdhyAyasya te kArShNAyasA dantAH
3
bhavato hiraNmayA bhaviShyanti
4
chakShuShmAMshcha bhaviShyasi
5
shreyashchAvApsyasIti
6
.. 75..
sa evamukto.ashvibhyA.n labdhachakShurupAdhyAya sakAshamAgamyopAdhyAyamabhivAdyAchachakShe
1
sa chAsya prItimAnabhUt
2
.. 76..
Aha chainam
1
yathAshvinAvAhatustathA tva.n shreyo.avApsyasIti
2
sarve cha te vedAH pratibhAsyantIti
3
.. 77..
eShA tasyApi parIkShopamanyoH
1
.. 78..
athAparaH shiShyastasyaivAyodasya dhaumyasya vedo nAma
1
.. 79..
tamupAdhyAyaH sandidesha
1
vatsa veda ihAsyatAm
2
bhavatA madgR^ihe ka.n chitkAla.n shushrUShamANena bhavitavyam
3
shreyaste bhaviShyatIti
4
.. 80..
sa tathetyuktvA guru kule dIrghakAla.n gurushushrUShaNaparo.avasat
1
gauriva nitya.n guruShu dhUrShu niyujyamAnaH shItoShNakShuttR^iShNA duHkhasahaH sarvatrApratikUlaH
2
.. 81..
tasya mahatA kAlena guruH paritoSha.n jagAma
1
tatparitoShAchcha shreyaH sarvaGYatA.n chAvApa
2
eShA tasyApi parIkShA vedasya
3
.. 82..
sa upAdhyAyenAnuGYAtaH samAvR^ittastasmAdguru kulavAsAdgR^ihAshramaM pratyapadyata
1
tasyApi svagR^ihe vasatastrayaH shiShyA babhUvuH
2
.. 83..
sa shiShyAnna ki.n chiduvAcha
1
karma vA kriyatA.n gurushushrUShA veti
2
duHkhAbhiGYo hi guru kulavAsasya shiShyAnparikleshena yojayituM neyeSha
3
.. 84..
atha kasya chitkAlasya vedaM brAhmaNa.n janamejayaH pauShyashcha kShatriyAvupetyopAdhyAya.n varayAM chakratuH
1
.. 85..
sa kadA chidyAjya kAryeNAbhiprasthita utta~NkaM nAma shiShyaM niyojayAmAsa
1
bho utta~Nka yatki.n chidasmadgR^ihe parihIyate yadichchhAmyahamaparihINaM bhavatA kriyamANamiti
2
.. 86..
sa evaM pratisamAdishyotta~Nka.n vedaH pravAsa.n jagAma
1
.. 87..
athotta~Nko gurushushrUShurguru niyogamanutiShThamAnastatra guru kule vasati sma
1
.. 88..
sa vasa.nstatropAdhyAya strIbhiH sahitAbhirAhUyoktaH
1
upAdhyAyinI te R^itumatI
2
upAdhyAyashcha proShitaH
3
asyA yathAyamR^iturvandhyo na bhavati tathA kriyatAm
4
etadviShIdatIti
5
.. 89..
sa evamuktastAH striyaH pratyuvAcha
1
na mayA strINA.n vachanAdidamakArya.n kAryam
2
na hyahamupAdhyAyena sandiShTaH
3
akAryamapi tvayA kAryamiti
4
.. 90..
tasya punarupAdhyAyaH kAlAntareNa gR^ihAnupajagAma tasmAtpravAsAt
1
sa tadvR^itta.n tasyAsheShamupalabhya prItimAnabhUt
2
.. 91..
uvAcha chainam
1
vatsotta~Nka ki.n te priyaM karavANIti
2
dharmato hi shushrUShito.asmi bhavatA
3
tena prItiH paraspareNa nau sa.nvR^iddhA
4
tadanujAne bhavantam
5
sarvAmeva siddhiM prApsyasi
6
gamyatAm iti
7
.. 92..
sa evamuktaH pratyuvAcha
1
ki.n te priyaM karavANIti
2
eva.n hyAhuH
3
.. 93..
yashchAdharmeNa vibrUyAdyashchAdharmeNa pR^ichchhati
1
.. 94..
tayoranyataraH praiti vidveSha.n chAdhigachchhati
1
so.ahamanuGYAto bhavatA ichchhAmIShTa.n te gurvarthamupahartumiti
2
.. 95..
tenaivamukta upAdhyAyaH pratyuvAcha
1
vatsotta~Nka uShyatA.n tAvaditi
2
.. 96..
sa kadA chittamupAdhyAyamAhotta~NkaH
1
AGYApayatu bhavAn
2
ki.n te priyamupaharAmi gurvarthamiti
3
.. 97..
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
1
vatsotta~Nka bahusho mA.n chodayasi gurvarthamupahareyamiti
2
tadgachchha
3
enAM pravishyopAdhyAyanIM pR^ichchha kimupaharAmIti
4
eShA yadbravIti tadupaharasveti
5
.. 98..
sa evamuktopAdhyAyenopAdhyAyinImapR^ichchhat
1
bhavatyupAdhyAyenAsmyanuGYAto gR^iha.n gantum
2
tadichchhAmIShTa.n te gurvarthamupahR^ityAnR^iNo gantum
3
tadAGYApayatu bhavatI
4
kimupaharAmi gurvarthamiti
5
.. 99..
saivamuktopAdhyAyinyutta~NkaM pratyuvAcha
1
gachchha pauShya.n rAjAnam
2
bhikShasva tasya kShatriyayA pinaddhe kuNDale
3
te Anayasva
4
itashchaturthe.ahani puNyakaM bhavitA
5
tAbhyAmAbaddhAbhyAM brAhmaNAnpariveShTumichchhAmi
6
shobhamAnA yathA tAbhyA.n kuNDalAbhyAM tasminnahani sampAdayasva
7
shreyo hi te syAtkShaNa.n kurvata iti
8
.. 100..
sa evamukta upAdhyAyinyA prAtiShThatotta~NkaH
1
sa pathi gachchhannapashyadR^iShabhamatipramANa.n tamadhirUDhaM cha puruShamatipramANameva
2
.. 101..
sa puruSha utta~NkamabhyabhAShata
1
utta~NkaitatpurIShamasya R^iShabhasya bhakShasveti
2
.. 102..
sa evamukto naichchhati
1
.. 103..
tamAha puruSho bhUyaH
1
bhakShayasvotta~Nka
2
mA vichAraya
3
upAdhyAyenApi te bhakShitaM pUrvamiti
4
.. 104..
sa evamukto bADhamityuktvA tadA tadR^iShabhasya purIShaM mUtra.n cha bhakShayitvotta~NkaH pratasthe yatra sa kShatriyaH pauShyaH
1
.. 105..
tamupetyApashyadutta~Nka AsInam
1
sa tamupetyAshIrbhirabhinandyovAcha
2
arthI bhavantamupagato.asmIti
3
.. 106..
sa enamabhivAdyovAcha
1
bhagavanpauShyaH khalvaham
2
ki.n karavANIti
3
.. 107..
tamuvAchotta~NkaH
1
gurvarthe kuNDalAbhyAmarthyAgato.asmIti ye te kShatriyayA pinaddhe kuNDale te bhavAndAtumarhatIti
2
.. 108..
taM pauShyaH pratyuvAcha
1
pravishyAntaHpura.n kShatriyA yAchyatAm iti
2
.. 109..
sa tenaivamuktaH pravishyAntaHpura.n kShatriyAM nApashyat
1
.. 110..
sa pauShyaM punaruvAcha
1
na yuktaM bhavatA vayamanR^itenopacharitum
2
na hi te kShatriyAntaHpure saMnihitA
3
nainAM pashyAmIti
4
.. 111..
sa evamuktaH pauShyastaM pratyuvAcha
1
samprati bhavAnuchchhiShTaH
2
smara tAvat
3
na hi sA kShatriyA uchchhiShTenAshuchinA vA shakyA draShTum
4
pativratAtvAdeShA nAshucherdarshanamupaitIti
5
.. 112..
athaivamukta utta~NkaH smR^itvovAcha
1
asti khalu mayochchhiShTenopaspR^iShTa.n shIghra.n gachchhatA cheti
2
.. 113..
taM pauShyaH pratyuvAcha
1
etattadeva.n hi
2
na gachchhatopaspR^iShTaM bhavati na sthiteneti
3
.. 114..
athotta~NkastathetyuktvA prA~Nmukha upavishya suprakShAlita pANipAdavadano.ashabdAbhirhR^idaya~NgamAbhiradbhirupaspR^ishya triH pItvA dviH pramR^ijya khAnyadbhirupaspR^ishyAntaHpuraM pravishya tA.n kShatriyAmapashyat
1
.. 115..
sA cha dR^iShTvaivotta~NkamabhyutthAyAbhivAdyovAcha
1
svAgata.n te bhagavan
2
AGYApaya ki.n karavANIti
3
.. 116..
sa tAmuvAcha
1
ete kuNDale gurvarthaM me bhikShite dAtumarhasIti
2
.. 117..
sA prItA tena tasya sadbhAvena pAtramayamanatikramaNIyashcheti matvA te kuNDale avamuchyAsmai prAyachchhat
1
.. 118..
Aha chainam
1
ete kuNDale takShako nAgarAjaH prArthayati
2
apramatto netumarhasIti
3
.. 119..
sa evamuktastA.n kShatriyAM pratyuvAcha
1
bhavati sunirvR^ittA bhava
2
na mA.n shaktastakShako nAgarAjo dharShayitumiti
3
.. 120..
sa evamuktvA tA.n kShatriyAmAmantrya pauShya sakAshamAgachchhat
1
.. 121..
sa ta.n dR^iShTvovAcha
1
bhoH pauShya prIto.asmIti
2
.. 122..
taM pauShyaH pratyuvAcha
1
bhagavaMshchirasya pAtramAsAdyate
2
bhavAMshcha guNavAnatithiH
3
tatkariye shrAddham
4
kShaNaH kriyatAm iti
5
.. 123..
tamutta~NkaH pratyuvAcha
1
kR^itakShaNa evAsmi
2
shIghramichchhAmi yathopapannamannamupahR^itaM bhavateti
3
.. 124..
sa tathetyuktvA yathopapannenAnnenainaM bhojayAmAsa
1
.. 125..
athotta~NkaH shItamanna.n sakesha.n dR^iShTvAshuchyetaditi matvA pauShyamuvAcha
1
yasmAnme ashuchyanna.n dadAsi tasmadandho bhaviShyasIti
2
.. 126..
taM pauShyaH pratyuvAcha
1
yasmAttvamapyaduShTamanna.n dUShayasi tasmAdanapatyo bhaviShyasIti
2
.. 127..
so.atha pauShyastasyAshuchi bhAvamannasyAgamayAmAsa
1
.. 128..
atha tadannaM muktakeshyA striyopahR^ita.n sakeshamashuchi matvotta~NkaM prasAdayAmAsa
1
bhagavannaGYAnAdetadanna.n sakeshamupahR^itaM shIta.n cha
2
tatkShAmaye bhavantam
3
na bhaveyamandha iti
4
.. 129..
tamutta~NkaH pratyuvAcha
1
na mR^iShA bravImi
2
bhUtvA tvamandho nachirAdanandho bhaviShyasIti
3
mamApi shApo na bhavedbhavatA datta iti
4
.. 130..
taM pauShyaH pratyuvAcha
1
nAha.n shaktaH shApaM pratyAdAtum
2
na hi me manyuradyApyupashama.n gachchhati
3
ki.n chaitadbhavatA na GYAyate yathA
4
.. 131..\\
nAvanIta.n hR^idayaM brAhmaNasya
vAchi kShuro nihitastIkShNadhAraH .
viparItametadubhaya.n kShatriyasya
vAnnAvanItI hR^idaya.n tIkShNadhAram .. 132..\\
\noindent
iti
1
tadeva~Ngate na shakto.aha.n tIkShNahR^idayatvAtta.n shApamanyathA kartum
2
gamyatAm iti
3
.. 133..
tamutta~NkaH pratyuvAcha
1
bhavatAhamannasyAshuchi bhAvamAgamayya pratyanunItaH
2
prAkcha te.abhihitam
3
yasmAdaduShTamanna.n dUShayasi tasmAdanapatyo bhaviShyasIti
4
duShTe chAnne naiSha mama shApo bhaviShyatIti
5
.. 134..
sAdhayAmastAvadityuktvA prAtiShThatotta~Nkaste kuNDale gR^ihItvA
1
.. 135..
so.apashyatpathi nagna.n shramaNamAgachchhantaM muhurmuhurdR^ishyamAnamadR^ishyamAna.n cha
1
athotta~Nkaste kuNDale bhUmau nikShipyodakArthaM prachakrame
2
.. 136..
etasminnantare sa shramaNastvaramANa upasR^itya te kuNDale gR^ihItvA prAdravat
1
tamutta~Nko.abhisR^itya jagrAha
2
sa tadrUpa.n vihAya takShaka rUpa.n kR^itvA sahasA dharaNyAM vivR^itaM mahAbilaM vivesha
3
.. 137..
pravishya cha nAgaloka.n svabhavanamagachchhat
1
tamutta~Nko.anvAvivesha tenaiva bilena
2
pravishya cha nAgAnastuvadebhiH shlokaiH
3
.. 138..\\
ya airAvata rAjAnaH sarpAH samitishobhanAH .
varShanta iva jImUtAH savidyutpavaneritAH .. 139..\\
surUpAshcha virUpAshcha tathA kalmAShakuNDalAH .
AdityavannAkapR^iShThe rejurairAvatodbhavAH .. 140..\\
bahUni nAgavartmAni ga~NgAyAstIra uttare .
ichchhetko.arkAMshu senAyA.n chartumairAvata.n vinA .. 141..\\
shatAnyashItiraShTau cha sahasrANi cha viMshatiH .
sarpANAM pragrahA yAnti dhR^itarAShTro yadejati .. 142..\\
ye chainamupasarpanti ye cha dUraM para.n gatAH .
ahamairAvata jyeShThabhrAtR^ibhyo.akaravaM namaH .. 143..\\
yasya vAsaH kurukShetre khANDave chAbhavatsadA .
ta.n kAdraveyamastauShaM kuNDalArthAya takShakam .. 144..\\
takShakashchAshvasenashcha nitya.n sahacharAvubhau .
kurukShetre nivasatAM nadImikShumatIm anu .. 145..\\
jaghanyajastakShakasya shrutaseneti yaH shrutaH .
avasadyo mahaddyumni prArthayannAgamukhyatAm .
karavANi sadA chAhaM namastasmai mahAtmane .. 146..\\
\noindent
eva.n stuvannapi nAgAnyadA te kuNDale nAlabhadathApashyatstriyau tantre adhiropya paTaM vayantyau
1
.. 147..
tasmiMshcha tantre kR^iShNAH sitAshcha tantavaH
1
chakra.n chApashyatShaDbhiH kumAraiH parivartyamAnam
2
puruSha.n chApashyaddarshanIyam
3
.. 148..
sa tAnsarvAstuShTAvaibhirmantravAdashlokaiH
1
.. 149..\\
trINyarpitAnyatra shatAni madhye
ShaShTishcha nitya.n charati dhruve.asmin .
chakre chaturviMshatiparva yoge ShaD
yatkumArAH parivartayanti .. 150..\\
tantra.n cheda.n vishvarUpaM yuvatyau
vayatastantUnsatata.n vartayantyau .
kR^iShNAnsitAMsh chaiva vivartayantyau
bhUtAnyajasraM bhuvanAni chaiva .. 151..\\
vajrasya bhartA bhuvanasya goptA
vR^itrasya hantA namuchernihantA .
kR^iShNe vasAno vasane mahAtmA
satyAnR^ite yo vivinakti loke .. 152..\\
yo vAjina.n garbhamapAM purANaM
vaishvAnara.n vAhanamabhyupetaH .
namaH sadAsmai jagadIshvarAya
lokatrayeshAya purandarAya .. 153..\\
\noindent
tataH sa enaM puruShaH prAha
1
prIto.asmi te.ahamanena stotreNa
2
ki.n te priyaM karavANIti
3
.. 154..
sa tamuvAcha
1
nAgA me vashamIyuriti
2
.. 155..
sa enaM puruShaH punaruvAcha
1
etamashvamapAne dhamasveti
2
.. 156..
sa tamashvamapAne.adhamat
1
athAshvAddhamyamAnAtsarvasrotobhyaH sadhUmA archiSho.agnerniShpetuH
2
.. 157..
tAbhirnAgaloko dhUpitaH
1
.. 158..
atha sasambhramastakShako.agnitejo bhayaviShaNNaste kuNDale gR^ihItvA sahasA svabhavanAnniShkramyotta~NkamuvAcha
1
ete kuNDale pratigR^ihNAtu bhavAniti
2
.. 159..
sa te pratijagrAhotta~NkaH
1
kuNDale pratigR^ihyAchintayat
2
adya tatpuNyakamupAdhyAyinyAH
3
dUra.n chAhamabhyAgataH
4
kathaM nu khalu sambhAvayeyamiti
5
.. 160..
tata ena.n chintayAnameva sa puruSha uvAcha
1
utta~Nka enamashvamadhiroha
2
eSha tvA.n kShaNAdevopAdhyAya kulaM prApayiShyatIti
3
.. 161..
sa tathetyuktvA tamashvamadhiruhya pratyAjagAmopAdhyAya kulam
1
upAdhyAyinI cha snAtA keshAnAvapayantyupaviShTotta~Nko nAgachchhatIti shApAyAsya mano dadhe
2
.. 162..
athotta~NkaH pravishyopAdhyAyinImabhyavAdayat
1
te chAsyai kuNDale prAyachchhat
2
.. 163..
sA chainaM pratyuvAcha
1
utta~Nka deshe kAle.abhyAgataH
2
svAgata.n te vatsa
3
manAgasi mayA na shaptaH
4
shreyastavopasthitam
5
siddhamApnuhIti
6
.. 164..
athotta~Nka upAdhyAyamabhyavAdayat
1
tamupAdhyAyaH pratyuvAcha
2
vatsotta~Nka svAgata.n te
3
ki.n chiraM kR^itamiti
4
.. 165..
tamutta~Nka upAdhyAyaM pratyuvAcha
1
bhostakShakeNa nAgarAjena vighnaH kR^ito.asminkarmaNi
2
tenAsmi nAgalokaM nItaH
3
.. 166..
tatra cha mayA dR^iShTe striyau tantre.adhiropya paTa.n vayantyau
1
tasmiMshcha tantre kR^iShNAH sitAshcha tantavaH
2
ki.n tat
3
.. 167..
tatra cha mayA chakra.n dR^iShTaM dvAdashAram
1
ShaTchaina.n kumArAH parivartayanti
2
tadapi kim
3
.. 168..
puruShashchApi mayA dR^iShTaH
1
sa punaH kaH
2
.. 169..
ashvashchAtipramANa yuktaH
1
sa chApi kaH
2
.. 170..
pathi gachchhatA mayarShabho dR^iShTaH
1
ta.n cha puruSho.adhirUDhaH
2
tenAsmi sopachAramuktaH
3
utta~NkAsyarShabhasya purIShaM bhakShaya
4
upAdhyAyenApi te bhakShitamiti
5
tatastadvachanAnmayA tadR^iShabhasya purIShamupayuktam
6
tadichchhAmi bhavatopadiShTa.n kiM taditi
7
.. 171..
tenaivamukta upAdhyAyaH pratyuvAcha
1
ye te striyau dhAtA vidhAtA cha
2
ye cha te kR^iShNAH sitAshcha tantavaste rAtryahanI
3
.. 172..
yadapi tachchakra.n dvAdashAra.n ShaTkumArAH parivartayanti te R^itavaH ShaTsa.nvatsarash chakram
1
yaH puruShaH sa parjanyaH
2
yo.ashvaH so.agniH
3
.. 173..
ya R^iShabhastvayA pathi gachchhatA dR^iShTaH sa airAvato nAgarAjaH
1
yashchainamadhirUDhaH sendraH
2
yadapi te purIShaM bhakShita.n tasya R^iShabhasya tadamR^itam
3
.. 174..
tena khalvasi na vyApannastasminnAgabhavane
1
sa chApi mama sakhA indraH
2
.. 175..
tadanugrahAtkuNDale gR^ihItvA punarabhyAgato.asi
1
tatsaumya gamyatAm
2
anujAne bhavantam
3
shreyo.avApsyasIti
4
.. 176..
sa upAdhyAyenAnuGYAta utta~NkaH kruddhastakShakasya pratichikIrShamANo hAstinapuraM pratasthe
1
.. 177..\\
sa hAstinapuraM prApya nachirAddvijasattamaH .
samAgachchhata rAjAnamutta~Nko janamejayam .. 178..\\
purA takShashilAtastaM nivR^ittamaparAjitam .
samyagvijayina.n dR^iShTvA samantAnmantribhirvR^itam .. 179..\\
tasmai jayAshiShaH pUrva.n yathAnyAyaM prayujya saH .
uvAchaina.n vachaH kAle shabdasampannayA girA .. 180..\\
anyasminkaraNIye tva.n kArye pArthiva sattama .
bAlyAdivAnyadeva tva.n kuruShe nR^ipasattama .. 181..\\
evamuktastu vipreNa sa rAjA pratyuvAcha ha .
janamejayaH prasannAtmA samyaksampUjya taM munim .. 182..\\
AsAM prajAnAM paripAlanena
sva.n kShatradharmaM paripAlayAmi .
prabrUhi vA ki.n kriyatAM dvijendra
shushrUShurasmyadya vachastvadIyam .. 183..\\
sa evamuktastu nR^ipottamena
dvijottamaH puNyakR^itA.n variShThaH .
uvAcha rAjAnamadInasattvaM
svameva kAryaM nR^ipatesh cha yattat .. 184..\\
takShakeNa narendrendra yena te hi.nsitaH pitA .
tasmai pratikuruShva tvaM pannagAya durAtmane .. 185..\\
kAryakAla.n cha manye.aha.n vidhidR^iShTasya karmaNaH .
tadgachchhApachiti.n rAjanpitustasya mahAtmanaH .. 186..\\
tena hyanaparAdhI sa daShTo duShTAntarAtmanA .
pa~nchatvamagamadrAjA varjAhata iva drumaH .. 187..\\
baladarpa samutsiktastakShakaH pannagAdhamaH .
akArya.n kR^itavAnpApo yo.adashatpitaraM tava .. 188..\\
rAjarShirvaMshagoptAramamara pratimaM nR^ipam .
jaghAna kAshyapa.n chaiva nyavartayata pApakR^it .. 189..\\
dagdhumarhasi taM pApa.n jvalite havyavAhane .
sarvasatre mahArAja tvayi taddhi vidhIyate .. 190..\\
evaM pitushchApachiti.n gatavA.nstvaM bhaviShyasi .
mama priya.n cha sumahatkR^ita.n rAjanbhaviShyati .. 191..\\
karmaNaH pR^ithivIpAla mama yena durAtmanA .
vighnaH kR^ito mahArAja gurvartha.n charato.anagha .. 192..\\
etachchhrutvA tu nR^ipatistakShakasya chukopa ha .
utta~Nka vAkyahaviShA dIpto.agnirhaviShA yathA .. 193..\\
apR^ichchhachcha tadA rAjA mantriNaH svAnsuduHkhitaH .
utta~Nkasyaiva sAMnidhye pituH svargagatiM prati .. 194..\\
tadaiva hi sa rAjendro duHkhashokApluto.abhavat .
yadaiva pitara.n vR^ittamutta~NkAdashR^iNottadA .. 195..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4}
\noindent
lomaharShaNa putra ugrashravAH sUtaH paurANiko naimiShAraNye shaunakasya kulapaterdvAdasha vArShike satre R^iShInabhyAgatAnupatasthe
1
.. 1..
paurANikaH purANe kR^itashramaH sa tAnkR^itA~njaliruvAcha
1
kiM bhavantaH shrotumichchhanti
2
kimahaM bruvANIti
3
.. 2..
tamR^iShaya UchuH
1
parama.n lomaharShaNe prakShyAmastvAM vakShyasi cha naH shushrUShatA.n kathA yogam
2
tadbhagavA.nstu tAvachchhaunako.agnisharaNamadhyAste
3
.. 3..\\
yo.asau divyAH kathA veda devatAsurasa~NkathAH .
manuShyoragagandharvakathA veda sa sarvashaH .. 4..\\
sa chApyasminmakhe saute vidvAnkulapatirdvijaH .
dakSho dhR^itavrato dhImA~nshAstre chAraNyake guruH .. 5..\\
satyavAdI shama parastapasvI niyatavrataH .
sarveShAmeva no mAnyaH sa tAvatpratipAlyatAm .. 6..\\
tasminnadhyAsati gurAvAsanaM paramArchitam .
tato vakShyasi yattvA.n sa prakShyati dvijasattamaH .. 7..\\
suuta
evamastu gurau tasminnupaviShTe mahAtmani .
tena pR^iShTaH kathAH puNyA vakShyAmi vividhAshrayAH .. 8..\\
so.atha viprarShabhaH kArya.n kR^itvA sarva.n yathAkramam .
devAnvAgbhiH pitR^InadbhistarpayitvAjagAma ha .. 9..\\
yatra brahmarShayaH siddhAsta AsInA yatavratAH .
yaGYAyatanamAshritya sUtaputra puraHsarAH .. 10..\\
R^itvikShvatha sadasyeShu sa vai gR^ihapatistataH .
upaviShTeShUpaviShTaH shaunako.athAbravIdidam .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5}
zaunaka
purANamakhila.n tAta pitA te.adhItavAnpurA .
kachchittvamapi tatsarvamadhIShe lomaharShaNe .. 1..\\
purANe hi kathA divyA AdivaMshAshcha dhImatAm .
kathyante tAH purAsmAbhiH shrutAH pUrvaM pitustava .. 2..\\
tatra vaMshamahaM pUrva.n shrotumichchhAmi bhArgavam .
kathayasva kathAmetA.n kalyAH sma shravaNe tava .. 3..\\
s
yadadhItaM purA samyagdvijashreShTha mahAtmabhiH .
vaishampAyana viprAdyaistaishchApi kathitaM purA .. 4..\\
yadadhIta.n cha pitrA me samyakchaiva tato mayA .
tattAvachchhR^iNu yo devaiH sendraiH sAgnimarudgaNaiH .
pUjitaH pravaro vaMsho bhR^igUNAM bhR^igunandana .. 5..\\
ima.n vaMshamahaM brahmanbhArgava.n te mahAmune .
nigadAmi kathA yuktaM purANAshraya sa.nyutam .. 6..\\
bhR^igoH sudayitaH putrashchyavano nAma bhArgavaH .
chyavanasyApi dAyAdaH pramatirnAma dhArmikaH .
pramaterapyabhUtputro ghR^itAchyA.n rururityuta .. 7..\\
rurorapi suto jaGYe shunako vedapAragaH .
pramadvarAyA.n dharmAtmA tava pUrvapitAmahAt .. 8..\\
tapasvI cha yashasvI cha shrutavAnbrahmavittamaH .
dharmiShThaH satyavAdI cha niyato niyatendriyaH .. 9..\\
z
sUtaputra yathA tasya bhArgavasya mahAtmanaH .
chyavanatvaM parikhyAta.n tanmamAchakShva pR^ichchhataH .. 10..\\
s
bhR^igoH sudayitA bhAryA pulometyabhivishrutA .
tasyA.n garbhaH samabhavadbhR^igorvIryasamudbhavaH .. 11..\\
tasmingarbhe sambhR^ite.atha pulomAyAM bhR^igUdvaha .
samaye samashIlinyA.n dharmapatnyA.n yashasvinaH .. 12..\\
abhiShekAya niShkrAnte bhR^igau dharmabhR^itA.n vare .
Ashrama.n tasya rakSho.atha pulomAbhyAjagAma ha .. 13..\\
taM pravishyAshrama.n dR^iShTvA bhR^igorbhAryAmaninditAm .
hR^ichchhayena samAviShTo vichetAH samapadyata .. 14..\\
abhyAgata.n tu tadrakShaH pulomA chArudarshanA .
nyamantrayata vanyena phalamUlAdinA tadA .. 15..\\
tA.n tu rakShastato brahmanhR^ichchhayenAbhipIDitam .
dR^iShTvA hR^iShTamabhUttatra jihIrShustAmaninditAm .. 16..\\
athAgnisharaNe.apashyajjvalita.n jAtavedasam .
tamapR^ichchhattato rakShaH pAvaka.n jvalitaM tadA .. 17..\\
sha.nsa me kasya bhAryeyamagne pR^iShTa R^itena vai .
satyastvamasi satyaM me vada pAvakapR^ichchhate .. 18..\\
mayA hIyaM pUrvavR^itA bhAryArthe varavarNinI .
pashchAttvimAM pitA prAdAdbhR^igave.anR^itakAriNe .. 19..\\
seya.n yadi varArohA bhR^igorbhAryA rahogatA .
tathA satya.n samAkhyAhi jihIrShAmyAshramAdimAm .. 20..\\
manyurhi hR^idayaM me.adya pradahanniva tiShThati .
matpurva bhAryA.n yadimAM bhR^iguH prApa sumadhyamAm .. 21..\\
tadrakSha evamAmantrya jvalita.n jAtavedasam .
sha~NkamAno bhR^igorbhAryAM punaH punarapR^ichchhata .. 22..\\
tvamagne sarvabhUtAnAmantashcharasi nityadA .
sAkShivatpuNyapApeShu satyaM brUhi kave vachaH .. 23..\\
matpUrvabhAryApahR^itA bhR^iguNAnR^ita kAriNA .
seya.n yadi tathA me tvaM satyamAkhyAtumarhasi .. 24..\\
shrutvA tvatto bhR^igorbhAryA.n hariShyAmyahamAshramAt .
jAtavedaH pashyataste vada satyA.n giraM mama .. 25..\\
tasya tadvachana.n shrutvA saptArchirduHkhito bhR^isham .
bhIto.anR^itAchcha shApAchcha bhR^igorityabravIchchhanaiH .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6}
s
agneratha vachaH shrutvA tadrakShaH prajahAra tAm .
brahmanvarAharUpeNa manomArutara.nhasA .. 1..\\
tataH sa garbho nivasankukShau bhR^igukulodvaha .
roShAnmAtushchyutaH kukShesh chyavanastena so.abhavat .. 2..\\
ta.n dR^iShTvA mAturudarAchchyutamAdityavarchasam .
tadrakSho bhasmasAdbhUtaM papAta parimuchya tAm .. 3..\\
sA tamAdAya sushroNI sasAra bhR^igunandanam .
chyavanaM bhArgavaM brahmanpulomA duHkhamUrchchhitA .. 4..\\
tA.n dadarsha svayaM brahmA sarvalokapitAmahaH .
rudatIM bAShpapUrNAkShIM bhR^igorbhAryAmaninditAm .
sAntvayAmAsa bhagavAnvadhUM brahmA pitAmahaH .. 5..\\
ashrubindUdbhavA tasyAH prAvartata mahAnadI .
anuvartatI sR^iti.n tasyA bhR^igoH patnyA yashasvinaH .. 6..\\
tasyA mArga.n sR^itavatI.n dR^iShTvA tu saritaM tadA .
nAma tasyAstadA nadyAshchakre lokapitAmahaH .
vadhU sareti bhagavAMshchyavanasyAshramaM prati .. 7..\\
sa eva.n chyavano jaGYe bhR^igoH putraH pratApavAn .
ta.n dadarsha pitA tatra chyavanaM tAM cha bhAminIm .. 8..\\
sa pulomA.n tato bhAryAM paprachchha kupito bhR^iguH .
kenAsi rakShase tasmai kathiteha jihIrShave .
na hi tvA.n veda tadrakSho madbhAryA.n chAruhAsinIm .. 9..\\
tattvamAkhyAhi ta.n hyadya shaptumichchhAmyahaM ruShA .
bibheti ko na shApAnme kasya chAya.n vyatikramaH .. 10..\\
p
agninA bhagavA.nstasmai rakShase.ahaM niveditA .
tato mAmanayadrakShaH kroshantI.n kurarIm iva .. 11..\\
sAha.n tava sutasyAsya tejasA parimokShitA .
bhasmIbhUta.n cha tadrakSho mAmutsR^ijya papAta vai .. 12..\\
suuta
iti shrutvA pulomAyA bhR^iguH paramamanyumAn .
shashApAgnimabhikruddhaH sarvabhakSho bhaviShyasi .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7}
suuta
shaptastu bhR^iguNA vahniH kruddho vAkyamathAbravIt .
kimida.n sAhasaM brahmankR^itavAnasi sAmpratam .. 1..\\
dharme prayatamAnasya satya.n cha vadataH samam .
pR^iShTo yadabruva.n satyaM vyabhichAro.atra ko mama .. 2..\\
pR^iShTo hi sAkShI yaH sAkShya.n jAnamAno.anyathA vadet .
sa pUrvAnAtmanaH sapta kule hanyAttathA parAn .. 3..\\
yashcha kAryArthatattvaGYo jAnamAno na bhAShate .
so.api tenaiva pApena lipyate nAtra saMshayaH .. 4..\\
shakto.ahamapi shaptu.n tvAM mAnyAstu brAhmaNA mama .
jAnato.api cha te vyakta.n kathayiShye nibodha tat .. 5..\\
yogena bahudhAtmAna.n kR^itvA tiShThAmi mUrtiShu .
agnihotreShu satreShu kriyAsvatha makheShu cha .. 6..\\
vedoktena vidhAnena mayi yaddhUyate haviH .
devatAH pitarashchaiva tena tR^iptA bhavanti vai .. 7..\\
Apo devagaNAH sarve ApaH pitR^igaNAstathA .
darshashcha paurNamAsashcha devAnAM pitR^ibhiH saha .. 8..\\
devatAH pitarastasmAtpitarashchApi devatAH .
ekIbhUtAshcha pUjyante pR^ithaktvena cha parvasu .. 9..\\
devatAH pitarashchaiva juhvate mayi yatsadA .
tridashAnAM pitR^INA.n cha mukhamevamaha.n smR^itaH .. 10..\\
amAvAsyA.n cha pitaraH paurNamAsyAM cha devatAH .
manmukhenaiva hUyante bhu~njate cha huta.n haviH .
sarvabhakShaH katha.n teShAM bhaviShyAmi mukhaM tvaham .. 11..\\
chintayitvA tato vahnishchakre sa.nhAramAtmanaH .
dvijAnAmagnihotreShu yaGYasatra kriyAsu cha .. 12..\\
niro.n kAravaShaTkArAH svadhA svAhA vivarjitAH .
vinA~NginA prajAH sarvAstata AsansuduHkhitAH .. 13..\\
atharShayaH samudvignA devAngatvAbruvanvachaH .
agninAshAtkriyA bhraMshAdbhrAntA lokAstrayo.anaghAH .
vidhadhvamatra yatkAryaM na syAtkAlAtyayo yathA .. 14..\\
atharShayashcha devAshcha brAhmaNamupagamya tu .
agnerAvedaya~nshApa.n kriyA sa.nhArameva cha .. 15..\\
bhR^iguNA vai mahAbhAga shapto.agniH kAraNAntare .
katha.n deva mukho bhUtvA yaGYabhAgAgra bhuktathA .
hutabhuksarvalokeShu sarvabhakShatvameShyati .. 16..\\
shrutvA tu tadvachasteShAmagnimAhUya lokakR^it .
uvAcha vachana.n shlakShNaM bhUtabhAvanamavyayam .. 17..\\
lokAnAmiha sarveShA.n tvaM kartA chAnta eva cha .
tva.n dhArayasi lokA.nstrInkriyANAM cha pravartakaH .
sa tathA kuru lokesha nochchhidyerankriyA yathA .. 18..\\
kasmAdeva.n vimUDhastvamIshvaraH sanhutAshanaH .
tvaM pavitra.n yadA loke sarvabhUtagatash cha ha .. 19..\\
na tva.n sarvasharIreNa sarvabhakShatvameShyasi .
upAdAne.archiSho yAste sarva.n dhakShyanti tAH shikhin .. 20..\\
yathA sUryAMshubhiH spR^iShTa.n sarvaM shuchi vibhAvyate .
tathA tvadarchirnirdagdha.n sarvaM shuchi bhaviShyati .. 21..\\
tadagne tvaM mahattejaH svaprabhAvAdvinirgatam .
svatejasaiva ta.n shApa.n kuru satyamR^iShervibho .
devAnA.n chAtmano bhAgaM gR^ihANa tvaM mukhe hutam .. 22..\\
evamastviti ta.n vahniH pratyuvAcha pitAmaham .
jagAma shAsana.n kartuM devasya parameShThinaH .. 23..\\
devarShayashcha muditAstato jagmauryathAgatam .
R^iShayashcha yathApUrva.n kriyAH sarvAH prachakrire .. 24..\\
divi devA mumudire bhUtasa~NghAshcha laukikAH .
agnishcha paramAM prItimavApa hatakalmaShaH .. 25..\\
evameSha purAvR^itta itihAso.agnishApajaH .
pulomasya vinAshashcha chyavanasya cha sambhavaH .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8}
s
sa chApi chyavano brahmanbhArgavo.ajanayatsutam .
sukanyAyAM mahAtmAnaM pramati.n dIptatejasam .. 1..\\
pramatistu ruruM nAma ghR^itAchyA.n samajIjanat .
ruruH pramadvarAyA.n tu shunaka.n samajIjanat .. 2..\\
tasya brahmanruroH sarva.n charitaM bhUri tejasaH .
vistareNa pravakShyAmi tachchhR^iNu tvamasheShataH .. 3..\\
R^iShirAsInmahAnpUrva.n tapo vidyA samanvitaH .
sthUlakesha iti khyAtaH sarvabhUtahite rataH .. 4..\\
etasminneva kAle tu menakAyAM prajaGYivAn .
gandharvarAjo viprarShe vishvAvasuriti shrutaH .. 5..\\
athApsarA menakA sA ta.n garbhaM bhR^igunandana .
utsasarja yathAkAla.n sthUlakeshAshramaM prati .. 6..\\
utsR^ijya chaiva ta.n garbhaM nadyAstIre jagAma ha .
kanyAmamara garbhAbhA.n jvalantImiva cha shriyA .. 7..\\
tA.n dadarsha samutsR^iShTAM nadItIre mahAnR^iShiH .
sthUlakeshaH sa tejasvI vijane bandhuvarjitAm .. 8..\\
sa tA.n dR^iShTvA tadA kanyA.n sthUlakesho dvijottamaH .
jagrAhAtha munishreShThaH kR^ipAviShTaH pupoSha cha .
vavR^idhe sA varArohA tasyAshramapade shubhA .. 9..\\
pramadAbhyo varA sA tu sarvarUpaguNAnvitA .
tataH pramadvaretyasyA nAma chakre mahAnR^iShiH .. 10..\\
tAmAshramapade tasya rururdR^iShTvA pramadvarAm .
babhUva kila dharmAtmA madanAnugatAtmavAn .. 11..\\
pitara.n sakhibhiH so.atha vAchayAmAsa bhArgavaH .
pramatishchAbhyayAchchhrutvA sthUlakesha.n yashasvinam .. 12..\\
tataH prAdAtpitA kanyA.n rurave tAM pramadvarAm .
vivAha.n sthApayitvAgre nakShatre bhagadaivate .. 13..\\
tataH kati payAhasya vivAhe samupasthite .
sakhIbhiH krIDatI sArdha.n sA kanyA varavarNinI .. 14..\\
nApashyata prasupta.n vai bhujaga.n tiryagAyatam .
padA chaina.n samAkrAmanmumUrShuH kAlachoditA .. 15..\\
sa tasyAH sampramattAyAshchoditaH kAladharmaNA .
viShopaliptAndashanAnbhR^ishama~Nge nyapAtayat .. 16..\\
sA daShTA sahasA bhUmau patitA gatachetanA .
vyasuraprekShaNIyApi prekShaNIyatamAkR^itiH .. 17..\\
prasuptevAbhavachchApi bhuvi sarpaviShArditA .
bhUyo manoharatarA babhUva tanumadhyamA .. 18..\\
dadarsha tAM pitA chaiva te chaivAnye tapasvinaH .
vicheShTamAnAM patitAM bhUtale padmavarchasam .. 19..\\
tataH sarve dvija varAH samAjagmuH kR^ipAnvitAH .
svastyAtreyo mahAjAnuH kushikaH sha~NkhamekhalaH .. 20..\\
bhAradvAjaH kauNakutsa ArShTiSheNo.atha gautamaH .
pramatiH saha putreNa tathAnye vanavAsinaH .. 21..\\
tA.n te kanyA.n vyasuM dR^iShTvA bhujagasya viShArditAm .
ruruduH kR^ipayAviShTA rurustvArto bahiryayau .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9}
suuta
teShu tatropaviShTeShu brAhmaNeShu samantataH .
rurushchukrosha gahana.n vana.n gatvA suduHkhitaH .. 1..\\
shokenAbhihataH so.atha vilapankaruNaM bahu .
abravIdvachana.n shochanpriyA.n chintya pramadvarAm .. 2..\\
shete sA bhuvi tanva~NgI mama shokavivardhinI .
bAndhavAnA.n cha sarveShAM kiM nu duHkhamataH param .. 3..\\
yadi datta.n tapastaptaM guravo vA mayA yadi .
samyagArAdhitAstena sa~njIvatu mama priyA .. 4..\\
yathA janmaprabhR^iti vai yatAtmAha.n dhR^itavrataH .
pramadvarA tathAdyaiva samuttiShThatu bhAminI .. 5..\\
devaduuta
abhidhatse ha yadvAchA ruro duHkhena tanmR^iShA .
na tu martyasya dharmAtmannAyurasti gatAyuShaH .. 6..\\
gatAyureShA kR^ipaNA gandharvApsarasoH sutA .
tasmAchchhoke manastAta mA kR^ithAstva.n kathaM chana .. 7..\\
upAyashchAtra vihitaH pUrva.n devairmahAtmabhiH .
ta.n yadIchchhasi kartu.n tvaM prApsyasImAM pramadvarAm .. 8..\\
r
ka upAyaH kR^ito devairbrUhi tattvena khechara .
kariShye ta.n tathA shrutvA trAtumarhati mAM bhavAn .. 9..\\
d
AyuSho.ardhaM prayachchhasva kanyAyai bhR^igunandana .
evamutthAsyati ruro tava bhAryA pramadvarA .. 10..\\
r
AyuSho.ardhaM prayachchhAmi kanyAyai khecharottama .
shR^i~NgArarUpAbharaNA uttiShThatu mama priyA .. 11..\\
s
tato gandharvarAjashcha devadUtash cha sattamau .
dharmarAjamupetyeda.n vachanaM pratyabhAShatAm .. 12..\\
dharmarAjAyuSho.ardhena rurorbhAryA pramadvarA .
samuttiShThatu kalyANI mR^itaiva yadi manyase .. 13..\\
dh
pramadvarA rurorbhAryA devadUta yadIchchhasi .
uttiShThatvAyuSho.ardhena ruroreva samanvitA .. 14..\\
s
evamukte tataH kanyA sodatiShThatpramadvarA .
rurostasyAyuSho.ardhena supteva varavarNinI .. 15..\\
etaddR^iShTaM bhaviShye hi ruroruttamatejasaH .
AyuSho.atipravR^iddhasya bhAryArthe.ardha.n hrasatviti .. 16..\\
tata iShTe.ahani tayoH pitarau chakraturmudA .
vivAha.n tau cha remAte parasparahitaiShiNau .. 17..\\
sa labdhvA durlabhAM bhAryAM padmaki~njalka saprabhAm .
vrata.n chakre vinAshAya jihmagAnAM dhR^itavrataH .. 18..\\
sa dR^iShTvA jihmagAnsarvA.nstIvrakopasamanvitaH .
abhihanti yathAsanna.n gR^ihya praharaNa.n sadA .. 19..\\
sa kadA chidvana.n vipro rururabhyAgamanmahat .
shayAna.n tatra chApashyaDDuNDubha.n vayasAnvitam .. 20..\\
tata udyamya daNDa.n sa kAladaNDopama.n tadA .
abhyaghnadruShito viprastamuvAchAtha DuNDubhaH .. 21..\\
nAparAdhyAmi te ki.n chidahamadya tapodhana .
sa.nrambhAttatkimarthaM mAmabhiha.nsi ruShAnvitaH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10}
r
mama prANasamA bhAryA daShTAsIdbhujagena ha .
tatra me samayo ghora Atmanoraga vai kR^itaH .. 1..\\
hanyA.n sadaiva bhujagaM yaM yaM pashyeyamityuta .
tato.aha.n tvAM jighA.nsAmi jIvitena vimokShyase .. 2..\\
du
anye te bhujagA vipra ye dashantIha mAnavAn .
DuNDubhAnahi gandhena na tva.n hi.nsitumarhasi .. 3..\\
ekAnarthAnpR^ithagarthAnekaduHkhAnpR^ithaksukhAn .
DuNDubhAndharmavidbhUtvA na tva.n hi.nsitumarhasi .. 4..\\
suuta
iti shrutvA vachastasya bhujagasya rurustadA .
nAvadIdbhayasa.nvigna R^iShiM matvAtha DuNDubham .. 5..\\
uvAcha chainaM bhagavAnruruH saMshamayanniva .
kAmayA bhujaga brUhi ko.asImA.n vikriyA.n gataH .. 6..\\
du
ahaM purA ruro nAmnA R^iShirAsa.n sahasrapAt .
so.aha.n shApena viprasya bhujagatvamupAgataH .. 7..\\
ru
kimartha.n shaptavAnkruddho dvijastvAM bhujagottama .
kiyanta.n chaiva kAlaM te vapuretadbhaviShyati .. 8..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11}
du
sakhA babhUva me pUrva.n khagamo nAma vai dvijaH .
bhR^isha.n saMshitavAktAta tapobalasamanvitaH .. 1..\\
sa mayA krIDatA bAlye kR^itvA tArNamathoragam .
agnihotre prasaktaH sanbhIShitaH pramumoha vai .. 2..\\
labdhvA cha sa punaH sa~nj~nAM mAmuvAcha tapodhanaH .
nirdahanniva kopena satyavAksaMshitavrataH .. 3..\\
yathA vIryastvayA sarpaH kR^ito.ayaM madvibhIShayA .
tathA vIryo bhuja~NgastvaM mama kopAdbhaviShyasi .. 4..\\
tasyAha.n tapaso vIryaM jAnamAnastapodhana .
bhR^ishamudvignahR^idayastamavocha.n vanaukasam .. 5..\\
prayataH sambhramAchchaiva prA~njaliH praNataH sthitaH .
sakheti hasateda.n te narmArtha.n vai kR^itaM mayA .. 6..\\
kShantumarhasi me brahma~nshApo.aya.n vinivartyatAm .
so.atha mAmabravIddR^iShTvA bhR^ishamudvignachetasam .. 7..\\
muhuruShNa.n viniHshvasya susambhrAntastapodhanaH .
nAnR^ita.n vai mayA proktaM bhaviteda.n kathaM chana .. 8..\\
yattu vakShyAmi te vAkya.n shR^iNu tanme dhR^itavrata .
shrutvA cha hR^idi te vAkyamidamastu tapodhana .. 9..\\
utpatsyati rururnAma pramaterAtmajaH shuchiH .
ta.n dR^iShTvA shApamokShaste bhavitA nachirAdiva .. 10..\\
sa tva.n rururiti khyAtaH pramaterAtmajaH shuchiH .
svarUpaM pratilabhyAhamadya vakShyAmi te hitam .. 11..\\
ahi.nsA paramo dharmaH sarvaprANabhR^itA.n smR^itaH .
tasmAtprANabhR^itaH sarvAnna hi.nsyAdbrAhmaNaH kva chit .. 12..\\
brAhmaNaH saumya eveha jAyateti parA shrutiH .
vedavedA~NgavittAta sarvabhUtAbhaya pradaH .. 13..\\
ahi.nsA satyavachana.n kShamA cheti vinishchitam .
brAhmaNasya paro dharmo vedAnA.n dharaNAdapi .. 14..\\
kShatriyasya tu yo dharmaH sa neheShyati vai tava .
daNDadhAraNamugratvaM prajAnAM paripAlanam .. 15..\\
tadida.n kShatriyasyAsItkarma vai shR^iNu me ruro .
janamejayasya dharmAtmansarpANA.n hi.nsanaM purA .. 16..\\
paritrANa.n cha bhItAnA.n sarpANAM brAhmaNAdapi .
tapo vIryabalopetAdvedavedA~NgapAragAt .
AstIkAddvijamukhyAdvai sarpasattre dvijottama .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12}
ru
katha.n hi.nsitavAnsarpAnkShatriyo janamejayaH .
sarpA vA hi.nsitAstAta kimartha.n dvijasattama .. 1..\\
kimarthaM mokShitAshchaiva pannagAstena sha.nsa me .
AstIkena tadAchakShva shrotumichchhAmyasheShataH .. 2..\\
rsi
shroShyasi tva.n ruro sarvamAstIka charitaM mahat .
brAhmaNAnA.n kathayatAmityuktvAntaradhIyata .. 3..\\
s
rurushchApi vana.n sarvaM paryadhAvatsamantataH .
tamR^iShi.n draShTumanvichchhansaMshrAnto nyapatadbhuvi .. 4..\\
labdhasa~nj~no rurushchAyAttachchAchakhyau pitustadA .
pitA chAsya tadAkhyAnaM pR^iShTaH sarvaM nyavedayat .. 5..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13}
kimartha.n rAjashArdUla sa rAjA janamejayaH .
sarpasatreNa sarpANA.n gato.antaM tadvadasva me .. 1..\\
AstIkashcha dvijashreShThaH kimartha.n japatA.n varaH .
mokShayAmAsa bhujagAndIptAttasmAddhutAshanAt .. 2..\\
kasya putraH sa rAjAsItsarpasatra.n ya Aharat .
sa cha dvijAtipravaraH kasya putro vadasva me .. 3..\\
s
mahadAkhyAnamAstIka.n yatraitatprochyate dvija .
sarvametadasheSheNa shR^iNu me vadatA.n vara .. 4..\\
z
shrotumichchhAmyasheSheNa kathAmetAM manoramAm .
AstIkasya purANasya brAhmaNasya yashasvinaH .. 5..\\
s
itihAsamima.n vR^iddhAH purANaM parichakShate .
kR^iShNadvaipAyana proktaM naimiShAraNyavAsinaH .. 6..\\
pUrvaM prachoditaH sUtaH pitA me lomaharShaNaH .
shiShyo vyAsasya medhAvI brAhmaNairidamuktavAn .. 7..\\
tasmAdahamupashrutya pravakShyAmi yathAtatham .
idamAstIkamAkhyAna.n tubhya.n shaunaka pR^ichchhate .. 8..\\
AstIkasya pitA hyAsItprajApatisamaH prabhuH .
brahma chArI yatAhArastapasyugre rataH sadA .. 9..\\
jaratkAruriti khyAta UrdhvaretA mahAnR^iShiH .
yAyAvarANA.n dharmaGYaH pravaraH saMshitavrataH .. 10..\\
aTamAnaH kadA chitsa svAndadarsha pitAmahAn .
lambamAnAnmahAgarte pAdairUrdhvairadhomukhAn .. 11..\\
tAnabravItsa dR^iShTvaiva jaratkAruH pitAmahAn .
ke bhavanto.avalambante garte.asminvA adhomukhAH .. 12..\\
vIraNastambake lagnAH sarvataH paribhakShite .
mUShakena nigUDhena garte.asminnityavAsinA .. 13..\\
pitarah
yAyAvarA nAma vayamR^iShayaH saMshitavratAH .
santAnaprakShayAdbrahmannadho gachchhAma medinIm .. 14..\\
asmAka.n santatistveko jaratkAruriti shrutaH .
mandabhAgyo.alpabhAgyAnA.n tapa eva samAsthitaH .. 15..\\
na saputrA~njanayitu.n dArAnmUDhashchikIrShati .
tena lambAmahe garte santAnaprakShayAdiha .. 16..\\
anAthAstena nAthena yathA duShkR^itinastathA .
kastvaM bandhurivAsmAkamanushochasi sattama .. 17..\\
GYAtumichchhAmahe brahmanko bhavAniha dhiShThitaH .
kimartha.n chaiva naH shochyAnanukampitumarhasi .. 18..\\
j
mama pUrve bhavanto vai pitaraH sapitAmahAH .
brUta ki.n karavANyadya jaratkAruraha.n svayam .. 19..\\
p
yatasva yatnavA.nstAta santAnAya kulasya naH .
Atmano.arthe.asmadarthe cha dharma ityeva chAbhibho .. 20..\\
na hi dharmaphalaistAta na tapobhiH susa~ncitaiH .
tA.n gatiM prApnuvantIha putriNo yA.n vrajanti ha .. 21..\\
taddAragrahaNe yatna.n santatyA.n cha manaH kuru .
putrakAsmanniyogAttvametannaH parama.n hitam .. 22..\\
j
na dArAnvai kariShyAmi sadA me bhAvitaM manaH .
bhavatA.n tu hitArthAya kariShye dArasa~Ngraham .. 23..\\
samayena cha kartAhamanena vidhipUrvakam .
tathA yadyupalapsyAmi kariShye nAnyathA tvaham .. 24..\\
sanAmnI yA bhavitrI me ditsitA chaiva bandhubhiH .
bhaikShavattAmaha.n kanyAmupaya.nsye vidhAnataH .. 25..\\
daridrAya hi me bhAryA.n ko dAsyati visheShataH .
pratigrahIShye bhikShA.n tu yadi kashchitpradAsyati .. 26..\\
eva.n dArakriyA hetoH prayatiShye pitAmahAH .
anena vidhinA shashvanna kariShye.ahamanyathA .. 27..\\
tatra chotpatsyate janturbhavatA.n tAraNAya vai .
shAshvata.n sthAnamAsAdya modantAM pitaro mama .. 28..\\
s
tato niveshAya tadA sa vipraH saMshitavrataH .
mahI.n chachAra dArArthI na cha dArAnavindata .. 29..\\
sa kadA chidvana.n gatvA vipraH pitR^ivachaH smaran .
chukrosha kanyA bhikShArthI tisro vAchaH shanairiva .. 30..\\
ta.n vAsukiH pratyagR^ihNAdudyamya bhaginI.n tadA .
na sa tAM pratijagrAha na sanAmnIti chintayan .. 31..\\
sanAmnImudyatAM bhAryA.n gR^ihNIyAm iti tasya hi .
mano niviShTamabhavajjaratkArormahAtmanaH .. 32..\\
tamuvAcha mahAprAGYo jaratkArurmahAtapAH .
kiMnAmnI bhaginIya.n te brUhi satyaM bhuja~Ngama .. 33..\\
vaa
jaratkAro jaratkAruH svaseyamanujA mama .
tvadartha.n rakShitA pUrvaM pratIchchhemA.n dvijottama .. 34..\\
s
mAtrA hi bhujagAH shaptAH pUrvaM brahma vidA.n vara .
janamejayasya vo yaGYe dhakShyatyanilasArathiH .. 35..\\
tasya shApasya shAntyarthaM pradadau pannagottamaH .
svasAramR^iShaye tasmai suvratAya tapasvine .. 36..\\
sa cha tAM pratijagrAha vidhidR^iShTena karmaNA .
AstIko nAma putrashcha tasyA.n jaGYe mahAtmanaH .. 37..\\
tapasvI cha mahAtmA cha vedavedA~NgapAragaH .
samaH sarvasya lokasya pitR^imAtR^ibhayApahaH .. 38..\\
atha kAlasya mahataH pANDaveyo narAdhipaH .
AjahAra mahAyaGYa.n sarpasatramiti shrutiH .. 39..\\
tasminpravR^itte satre tu sarpANAmantakAya vai .
mochayAmAsa ta.n shApamAstIkaH sumahAyashAH .. 40..\\
nAgAMshcha mAtulAMshchaiva tathA chAnyAnsa bAndhavAn .
pitR^IMshcha tArayAmAsa santatyA tapasA tathA .
vrataishcha vividhairbrahma svAdhyAyaishchAnR^iNo.abhavat .. 41..\\
devAMshcha tarpayAmAsa yaGYairvividhadakShiNaiH .
R^iShIMshcha brahmacharyeNa santatyA cha pitAmahAn .. 42..\\
apahR^itya guruM bhAraM pitR^INA.n saMshitavrataH .
jaratkArurgataH svarga.n sahitaH svaiH pitAmahaiH .. 43..\\
AstIka.n cha sutaM prApya dharmaM chAnuttamaM muniH .
jaratkAruH sumahatA kAlena svargamIyivAn .. 44..\\
etadAkhyAnamAstIka.n yathAvatkIrtitaM mayA .
prabrUhi bhR^igushArdUla kiM bhUyaH kathyatAm iti .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14}
zaunaka
saute kathaya tAmetA.n vistareNa kathAM punaH .
AstIkasya kaveH sAdhoH shushrUShA paramA hi naH .. 1..\\
madhura.n kathyate saumya shlakShNAkShara padaM tvayA .
prIyAmahe bhR^isha.n tAta pitevedaM prabhAShase .. 2..\\
asmachchhushrUShaNe nityaM pitA hi niratastava .
AchaShTaitadyathAkhyAnaM pitA te tva.n tathA vada .. 3..\\
s
AyusyamidamAkhyAnamAstIka.n kathayAmi te .
yathA shruta.n kathayataH sakAshAdvai piturmayA .. 4..\\
purA devayuge brahmanprajApatisute shubhe .
AstAM bhaginyau rUpeNa samupete.adbhute.anaghe .. 5..\\
te bhArye kashyapasyAstA.n kadrUshcha vinatA cha ha .
prAdAttAbhyA.n varaM prItaH prajApatisamaH patiH .
kashyapo dharmapatnIbhyAM mudA paramayA yutaH .. 6..\\
varAtisarva.n shrutvaiva kashyapAduttama.n cha te .
harShAdapratimAM prItiM prApatuH sma varastriyau .. 7..\\
vavre kadrUH sutAnnAgAnsahasra.n tulyatejasaH .
dvau putrau vinatA vavre kadrU putrAdhikau bale .
ojasA tejasA chaiva vikrameNAdhikau sutau .. 8..\\
tasyai bhartA varaM prAdAdadhyarthaM putramIpsitam .
evamastviti ta.n chAha kashyapa.n vinatA tadA .. 9..\\
kR^itakR^ityA tu vinatA labdhvA vIryAdhikau sutau .
kadrUshcha labdhvA putrANA.n sahasra.n tulyatejasAm .. 10..\\
dhAryau prayatnato garbhAvityuktvA sa mahAtapAH .
te bhArye varasa.nhR^iShTe kashyapo vanamAvishat .. 11..\\
kAlena mahatA kadrUraNDAnA.n dashatIrdasha .
janayAmAsa viprendra dve aNDe vinatA tadA .. 12..\\
tayoraNDAni nidadhuH prahR^iShTAH parichArikAH .
sopasvedeShu bhANDeShu pa~nchavarShashatAni cha .. 13..\\
tataH pa~nchashate kAle kadrU putrA niviHsR^itAH .
aNDAbhyA.n vinatAyAstu mithunaM na vyadR^ishyata .. 14..\\
tataH putrArthiNI devI vrIDitA sA tapasvinI .
aNDaM bibheda vinatA tatra putramadR^ikShata .. 15..\\
pUrvArdha kAyasampannamitareNAprakAshatA .
saputro roShasampannaH shashApainAmiti shrutiH .. 16..\\
yo.ahameva.n kR^ito mAtastvayA lobhaparItayA .
sharIreNAsamagro.adya tasmAddAsI bhaviShyasi .. 17..\\
pa~nchavarShashatAnyasyA yayA vispardhase saha .
eSha cha tvA.n suto mAtardAsyatvAnmokShayiShyati .. 18..\\
yadyenamapi mAtastvaM mAmivANDa vibhedanAt .
na kariShyasyadeha.n vA vya~NgaM vApi tapasvinam .. 19..\\
pratipAlayitavyaste janma kAlo.asya dhIrayA .
vishiShTa balamIpsantyA pa~nchavarShashatAtparaH .. 20..\\
eva.n shaptvA tataH putro vinatAmantarikShagaH .
aruNo dR^iShyate brahmanprabhAtasamaye sadA .. 21..\\
garuDo.api yathAkAla.n jaGYe pannagasUdanaH .
sa jAtamAtro vinatAM parityajya khamAvishat .. 22..\\
AdAsyannAtmano bhojyamanna.n vihitamasya yat .
vidhAtrA bhR^igushArdUla kShudhitasya bubhukShataH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15}
s
etasminneva kAle tu bhaginyau te tapodhana .
apashyatA.n samAyAntamuchchaiHshravasamantikAt .. 1..\\
ya.n taM devagaNAH sarve hR^iShTarUpA apUjayan .
mathyamAne.amR^ite jAtamashvaratnamanuttamam .. 2..\\
mahaughabalamashvAnAmuttama.n javatA.n varam .
shrImantamajara.n divya.n sarvalakShaNalakShitam .. 3..\\
z
katha.n tadamR^itaM devairmathitaM kva cha sha.nsa me .
yatra jaGYe mahAvIryaH so.ashvarAjo mahAdyutiH .. 4..\\
s
jvalantamachalaM meru.n tejorAshimanuttamam .
AkShipantaM prabhAM bhAnoH svashR^i~NgaiH kA~nchanojjvalaiH .. 5..\\
kA~nchanAbharaNa.n chitraM devagandharvasevitam .
aprameyamanAdhR^iShyamadharmabahulairjanaiH .. 6..\\
vyAlairAcharita.n ghorairdivyauShadhividIpitam .
nAkamAvR^itya tiShThantamuchchhrayeNa mahAgirim .. 7..\\
agamyaM manasApyanyairnadI vR^ikShasamanvitam .
nAnA patagasa~Nghaishcha nAdita.n sumanoharaiH .. 8..\\
tasya pR^iShThamupAruhya bahuratnAchita.n shubham .
ananta kalpamudviddha.n surAH sarve mahaujasaH .. 9..\\
te mantrayitumArabdhAstatrAsInA divaukasaH .
amR^itArthe samAgamya tapo niyamasa.nsthitAH .. 10..\\
tatra nArAyaNo devo brAhmaNamidamabravIt .
chintayatsu sureShvevaM mantrayatsu cha sarvashaH .. 11..\\
devairasurasa~Nghaishcha mathyatA.n kalashodadhiH .
bhaviShyatyamR^ita.n tatra mathyamAne mahodadhau .. 12..\\
sarvauShadhIH samAvApya sarvaratnAni chaiva hi .
manthadhvamudadhi.n devA vetsyadhvamamR^itaM tataH .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16}
s
tato.abhrashikharAkArairgirishR^i~Ngairala~NkR^itam .
mandaraM parvata vara.n latA jAlasamAvR^itam .. 1..\\
nAnAvihagasa~NghuShTaM nAnA daMShTri samAkulam .
kiMnarairapsarobhish cha devairapi cha sevitam .. 2..\\
ekAdasha sahasrANi yojanAnA.n samuchchhritam .
adho bhUmeH sahasreShu tAvatsveva pratiShThitam .. 3..\\
tamuddhartuM na shaktA vai sarve devagaNAstadA .
viShNumAsInamabhyetya brahmANa.n chedamabruvan .. 4..\\
bhavantAvatra kurutAM buddhiM naiHshreyasIM parAm .
mandaroddharaNe yatnaH kriyatA.n cha hitAya naH .. 5..\\
tatheti chAbravIdviShNurbrahmaNA saha bhArgava .
tato.anantaH samutthAya brahmaNA parichoditaH .
nArAyaNena chApyuktastasminkarmaNi vIryavAn .. 6..\\
atha parvatarAjAna.n tamananto mahAbalaH .
ujjahAra balAdbrahmansavana.n savanaukasam .. 7..\\
tatastena surAH sArdha.n samudramupatasthire .
tamUchuramR^itArthAya nirmathiShyAmahe jalam .. 8..\\
apAM patirathovAcha mamApyaMsho bhavettataH .
soDhAsmi vipulaM mardaM mandarabhramaNAditi .. 9..\\
Uchushcha kUrmarAjAnamakUpAra.n surAsurAH .
gireradhiShThAnamasya bhavAnbhavitumarhati .. 10..\\
kUrmeNa tu tathetyuktvA pR^iShThamasya samarpitam .
tasya shailasya chAgra.n vai yantreNendro.abhyapIDayat .. 11..\\
manthAnaM mandara.n kR^itvA tathA netraM cha vAsukim .
devA mathitumArabdhAH samudraM nidhimambhasAm .
amR^itArthinastato brahmansahitA daityadAnavAH .. 12..\\
ekamantamupAshliShTA nAgarAGYo mahAsurAH .
vibudhAH sahitAH sarve yataH puchchha.n tataH sthitAH .. 13..\\
ananto bhagavAndevo yato nArAyaNastataH .
shira udyamya nAgasya punaH punaravAkShipat .. 14..\\
vAsukeratha nAgasya sahasAkShipyataH suraiH .
sadhUmAH sArchiSho vAtA niShpeturasakR^inmukhAt .. 15..\\
te dhUmasa~NghAH sambhUtA meghasa~NghAH savidyutaH .
abhyavarShansuragaNA~nshramasantApa karshitAn .. 16..\\
tasmAchcha girikUTAgrAtprachyutAH puShpavR^iShTayaH .
surAsuragaNAnmAlyaiH sarvataH samavAkiran .. 17..\\
babhUvAtra mahAghoSho mahAmegharavopamaH .
udadhermathyamAnasya mandareNa surAsuraiH .. 18..\\
tatra nAnA jalacharA viniShpiShTA mahAdriNA .
vilaya.n samupAjagmuH shatasho lavaNAmbhasi .. 19..\\
vAruNAni cha bhUtAni vividhAni mahIdharaH .
pAtAlatalavAsIni vilaya.n samupAnayat .. 20..\\
tasmiMshcha bhrAmyamANe.adrau sa~NghR^iShyantaH parasparam .
nyapatanpatagopetAH parvatAgrAnmahAdrumAH .. 21..\\
teShA.n sa~NgharShajashchAgnirarchirbhiH prajvalanmuhuH .
vidyudbhiriva nIlAbhramAvR^iNonmandara.n girim .. 22..\\
dadAha ku~njarAMshchaiva si.nhAMshchaiva viniHsR^itAn .
vigatAsUni sarvANi sattvAni vividhAni cha .. 23..\\
tamagnimamara shreShThaH pradahanta.n tatastataH .
vAriNA meghajenendraH shamayAmAsa sarvataH .. 24..\\
tato nAnAvidhAstatra susruvuH sAgarAmbhasi .
mahAdrumANAM niryAsA bahavashchauShadhI rasAH .. 25..\\
teShAmamR^itavIryANA.n rasAnAM payasaiva cha .
amaratva.n surA jagmuH kA~nchanasya cha niHsravAt .. 26..\\
atha tasya samudrasya tajjAtamudakaM payaH .
rasottamairvimishra.n cha tataH kShIrAdabhUdghR^itam .. 27..\\
tato brahmANamAsIna.n devA varadamabruvan .
shrAntAH sma subhR^ishaM brahmannodbhavatyamR^ita.n cha tat .. 28..\\
R^ite nArAyaNa.n devaM daityA nAgottamAstathA .
chirArabdhamida.n chApi sAgarasyApi manthanam .. 29..\\
tato nArAyaNa.n devaM brahmA vachanamabravIt .
vidhatsvaiShAM bala.n viShNo bhavAnatra parAyaNam .. 30..\\
visnu
bala.n dadAmi sarveShAM karmaitadye samAsthitAH .
kShobhyatA.n kalashaH sarvairmandaraH parivartyatAm .. 31..\\
suuta
nArAyaNa vachaH shrutvA balinaste mahodadheH .
tatpayaH sahitA bhUyashchakrire bhR^ishamAkulam .. 32..\\
tataH shatasahasrAMshuH samAna iva sAgarAt .
prasannabhAH samutpannaH somaH shItAMshurujjvalaH .. 33..\\
shrIranantaramutpannA ghR^itAtpANDuravAsinI .
surA devI samutpannA turagaH pANDurastathA .. 34..\\
kaustubhashcha maNirdivya utpanno.amR^itasambhavaH .
marIchivikachaH shrImAnnArAyaNa urogataH .. 35..\\
shrIH surA chaiva somashcha turagashcha manojavaH .
yato devAstato jagmurAdityapathamAshritAH .. 36..\\
dhanvantaristato devo vapuShmAnudatiShThata .
shveta.n kamaNDaluM bibhradamR^ita.n yatra tiShThati .. 37..\\
etadatyadbhuta.n dR^iShTvA dAnavAnA.n samutthitaH .
amR^itArthe mahAnnAdo mamedamiti jalpatAm .. 38..\\
tato nArAyaNo mAyAmAsthito mohinIM prabhuH .
strI rUpamadbhuta.n kR^itvA dAnavAnabhisaMshritaH .. 39..\\
tatastadamR^ita.n tasyai daduste mUDhachetasaH .
striyai dAnava daiteyAH sarve tadgatamAnasAH .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17}
s
athAvaraNa mukhyAni nAnApraharaNAni cha .
pragR^ihyAbhyadravandevAnsahitA daityadAnavAH .. 1..\\
tatastadamR^ita.n devo viShNurAdAya vIryavAn .
jahAra dAnavendrebhyo nareNa sahitaH prabhuH .. 2..\\
tato devagaNAH sarve papustadamR^ita.n tadA .
viShNoH sakAshAtsamprApya sambhrame tumule sati .. 3..\\
tataH pibatsu tatkAla.n deveShvamR^itamIpsitam .
rAhurvibudharUpeNa dAnavaH prApibattadA .. 4..\\
tasya kaNThamanuprApte dAnavasyAmR^ite tadA .
AkhyAta.n chandrasUryAbhyA.n surANAM hitakAmyayA .. 5..\\
tato bhagavatA tasya shirashchhinnamala~NkR^itam .
chakrAyudhena chakreNa pibato.amR^itamojasA .. 6..\\
tachchhailashR^i~Ngapratima.n dAnavasya shiromahat .
chakreNotkR^ittamapatachchAlayadvasudhAtalam .. 7..\\
tato vairavinirbandhaH kR^ito rAhumukhena vai .
shAshvatashchandrasUryAbhyA.n grasatyadyApi chaiva tau .. 8..\\
vihAya bhagavAMshchApi strI rUpamatula.n hariH .
nAnApraharaNairbhImairdAnavAnsamakampayat .. 9..\\
tataH pravR^ittaH sa~NgrAmaH samIpe lavaNAmbhasaH .
surANAmasurANA.n cha sarvaghorataro mahAn .. 10..\\
prAsAH suvipulAstIkShNA nyapatanta sahasrashaH .
tomarAshcha sutIkShNAgrAH shastrANi vividhAni cha .. 11..\\
tato.asurAshchakrabhinnA vamanto rudhiraM bahu .
asi shaktigadA rugNA nipeturdharaNItale .. 12..\\
chhinnAni paTTishaishchApi shirA.nsi yudhi dAruNe .
taptakA~nchanajAlAni nipeturanisha.n tadA .. 13..\\
rudhireNAvaliptA~NgA nihatAshcha mahAsurAH .
adrINAmiva kUTAni dhAturaktAni sherate .. 14..\\
hAhAkAraH samabhavattatra tatra sahasrashaH .
anyonya.n chhindatA.n shastrairAditye lohitAyati .. 15..\\
parighaishchAyasaiH pItaiH saMnikarShe cha muShTibhiH .
nighnatA.n samare.anyonyaM shabdo divamivAspR^ishat .. 16..\\
chhindhi bhindhi pradhAvadhvaM pAtayAbhisareti cha .
vyashrUyanta mahAghorAH shabdAstatra samantataH .. 17..\\
eva.n sutumule yuddhe vartamAne bhayAvahe .
naranArAyaNau devau samAjagmaturAhavam .. 18..\\
tatra divya.n dhanurdR^iShTvA narasya bhagavAnapi .
chintayAmAsa vai chakra.n viShNurdAnava sUdanam .. 19..\\
tato.ambarAchchintita mAtramAgataM
mahAprabha.n chakramamitratApanam .
vibhAvasostulyamakuNThamaNDalaM
sudarshanaM bhImamajayyamuttamam .. 20..\\
tadAgata.n jvalitahutAshanaprabhaM
bhaya~Nkara.n karikarabAhurachyutaH .
mumocha vai chapalamudagravegavan
mahAprabhaM paranagarAvadAraNam .. 21..\\
tadantakajvalanasamAnavarchasaM
punaH punarnyapatata vegavattadA .
vidArayadditidanujAnsahasrashaH
kareritaM puruShavareNa sa.nyuge .. 22..\\
dahatkva chijjvalana ivAvalelihat
prasahya tAnasuragaNAnnyakR^intata .
praverita.n viyati muhuH kShitau tadA
papau raNe rudhiramatho pishAchavat .. 23..\\
athAsurA giribhiradInachetaso
muhurmuhuH suragaNamardaya.nstadA .
mahAbalA vigalitameghavarchasaH
sahasrasho gaganamabhiprapadya ha .. 24..\\
athAmbarAdbhayajananAH prapedire
sapAdapA bahuvidha megharUpiNaH .
mahAdrayaH pravigalitAgra sAnavaH
paraspara.n drutamabhihatya sasvanAH .. 25..\\
tato mahI pravichalitA sakAnanA
mahAdripAtAbhihatA samantataH .
parasparaM bhR^ishamabhigarjatAM muhU
raNAjire bhR^ishamabhisampravartite .. 26..\\
narastato varakanakAgra bhUShaNair
maheShubhirgaganapatha.n samAvR^iNot .
vidArayangirishikharANi patribhir
mahAbhaye.asura gaNavigrahe tadA .. 27..\\
tato mahI.n lavaNajala.n cha sAgaraM
mahAsurAH pravivishurarditAH suraiH .
viyadgata.n jvalitahutAshanaprabhaM
sudarshanaM parikupitaM nishAmya cha .. 28..\\
tataH surairvijayamavApya mandaraH
svameva desha.n gamitaH supUjitaH .
vinAdya kha.n divamapi chaiva sarvashas
tato gatAH saliladharA yathAgatam .. 29..\\
tato.amR^ita.n sunihitameva chakrire
surAH parAM mudamabhigamya puShkalAm .
dadau cha taM nidhimamR^itasya rakShituM
kirITine balabhidathAmaraiH saha .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18}
suu
etatte sarvamAkhyAtamamR^itaM mathita.n yathA .
yatra so.ashvaH samutpannaH shrImAnatulavikramaH .. 1..\\
yaM nishAmya tadA kadrUrvinatAmidamabravIt .
uchchaiHshravA nu ki.n varNo bhadre jAnIhi mAchiram .. 2..\\
vi
shveta evAshvarAjo.aya.n ki.n vA tvaM manyase shubhe .
brUhi varNa.n tvamapyasya tato.atra vipaNAvahe .. 3..\\
ka
kR^iShNa vAlamahaM manye hayamena.n shuchismite .
ehi sArdhaM mayA dIvya dAsI bhAvAya bhAmini .. 4..\\
suu
eva.n te samayaM kR^itvA dAsI bhAvAya vai mithaH .
jagmatuH svagR^ihAneva shvo drakShyAva iti sma ha .. 5..\\
tataH putrasahasra.n tu kadrUrjihmaM chikIrShatI .
AGYApayAmAsa tadA vAlA bhUtvA~njana prabhAH .. 6..\\
Avishadhva.n haya.n kShipraM dAsI na syAmahaM yathA .
tadvAkyaM nAnvapadyanta tA~nshashApa bhuja~NgamAn .. 7..\\
sarpasatre vartamAne pAvako vaH pradhakShyati .
janamejayasya rAjarSheH pANDaveyasya dhImataH .. 8..\\
shApamena.n tu shushrAva svayameva pitAmahaH .
atikrUra.n samuddiShTa.n kadrvA daivAdatIva hi .. 9..\\
sArdha.n devagaNaiH sarvairvAchaM tAm anvamodata .
bahutvaM prekShya sarpANAM prajAnA.n hitakAmyayA .. 10..\\
tigmavIryaviShA hyete danda shUkA mahAbalAH .
teShA.n tIkShNaviShatvAddhi prajAnAM cha hitAya vai .
prAdAdviShahaNI.n vidyA.n kAshyapAya mahAtmane .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19}
suu
tato rajanyA.n vyuShTAyAM prabhAta udite ravau .
kadrUshcha vinatA chaiva bhaginyau te tapodhana .. 1..\\
amarShite susa.nrabdhe dAsye kR^itapaNe tadA .
jagmatusturaga.n draShTumuchchhaiH shravasamantikAt .. 2..\\
dadR^ishAte tadA tatra samudraM nidhimambhasAm .
timi~NgilajhaShAkIrNaM makarairAvR^ita.n tathA .. 3..\\
sattvaishcha bahusAhasrairnAnArUpaiH samAvR^itam .
ugrairnityamanAdhR^iShya.n kUrmagrAhasamAkulam .. 4..\\
Akara.n sarvaratnAnAmAlayaM varuNasya cha .
nAgAnAmAlaya.n ramyamuttamaM saritAM patim .. 5..\\
pAtAlajvalanAvAsamasurANA.n cha bandhanam .
bhaya~Nkara.n cha sattvAnAM payasAM nidhimarNavam .. 6..\\
shubha.n divyamamartyAnAmamR^itasyAkaraM param .
aprameyamachintya.n cha supuNya jalamadbhutam .. 7..\\
ghora.n jalacharArAva raudraM bhairavanisvanam .
gambhIrAvarta kalila.n sarvabhUtabhaya~Nkaram .. 8..\\
velAdolAnila chala.n kShobhodvega samutthitam .
vIchIhastaiH prachalitairnR^ityantamiva sarvashaH .. 9..\\
chandra vR^iddhikShayavashAdudvR^ittormi durAsadam .
pA~nchajanyasya janana.n ratnAkaramanuttamam .. 10..\\
gA.n vindatA bhagavatA govindenAmitaujasA .
varAharUpiNA chAntarvikShobhita jalAvilam .. 11..\\
brahmarShiNA cha tapatA varShANA.n shatamatriNA .
anAsAdita gAdha.n cha pAtAlatalamavyayam .. 12..\\
adhyAtmayoganidrA.n cha padmanAbhasya sevataH .
yugAdi kAlashayana.n viShNoramitatejasaH .. 13..\\
vaDavAmukhadIptAgnestoyahavyaprada.n shubham .
agAdha pAra.n vistIrNamaprameyaM saritpatim .. 14..\\
mahAnadIbhirbahvIbhiH spardhayeva sahasrashaH .
abhisAryamANamanisha.n dadR^ishAte mahArNavam .. 15..\\
gambhIra.n timimakarogra sa~NkulaM taM
garjanta.n jalachara rAva raudranAdaiH .
vistIrNa.n dadR^ishaturambaraprakAshaM
te.agAdhaM nidhimurumambhasAm anantam .. 16..\\
ityeva.n jhaShamakarormi sa~NkulaM taM
gambhIra.n vikasitamambaraprakAsham .
pAtAlajvalanashikhA vidIpita.n taM
pashyantyau drutamabhipetatustadAnIm .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20}
suu
ta.n samudramatikramya kadrUrvinatayA saha .
nyapatatturagAbhyAshe nachirAdiva shIghragA .. 1..\\
nishAmya cha bahUnvAlAnkR^iShNAnpuchchha.n samAshritAn .
vinatA.n viShaNNavadanA.n kadrUrdAsye nyayojayat .. 2..\\
tataH sA vinatA tasminpaNitena parAjitA .
abhavadduHkhasantaptA dAsI bhAva.n samAsthitA .. 3..\\
etasminnantare chaiva garuDaH kAla Agate .
vinA mAtrA mahAtejA vidAryANDamajAyata .. 4..\\
agnirAshirivodbhAsansamiddho.ati bhaya~NkaraH .
pravR^iddhaH sahasA pakShI mahAkAyo nabhogataH .. 5..\\
ta.n dR^iShTvA sharaNaM jagmuH prajAH sarvA vibhAvasum .
praNipatyAbruvaMshchainamAsIna.n vishvarUpiNam .. 6..\\
agne mA tvaM pravardhiShThAH kachchinno na didhakShasi .
asau hi rAshiH sumahAnsamiddhastava sarpati .. 7..\\
aa
naitadeva.n yathA yUyaM manyadhvamasurArdanAH .
garuDo balavAneSha mama tulyaH svatejasA .. 8..\\
suu
evamuktAstago gatvA garuDa.n vAgbhirastuvan .
adUrAdabhyupetyaina.n devAH sarShigaNAstadA .. 9..\\
tvamR^iShistvaM mahAbhAgastva.n devaH patageshvaraH .
tvaM prabhustapana prakhyastvaM nastrANamanuttamam .. 10..\\
balormimAnsAdhuradInasattvaH
samR^iddhimAnduShprasahastvameva .
tapaH shruta.n sarvamahIna kIrte
anAgata.n chopagataM cha sarvam .. 11..\\
tvamuttamaH sarvamida.n charAcharaM
gabhastibhirbhAnurivAvabhAsase .
samAkShipanbhAnumataH prabhAM muhus
tvamantakaH sarvamida.n dhruvAdhruvam .. 12..\\
divAkaraH parikupito yathA dahet
prajAstathA dahasi hutAshanaprabha .
bhaya~NkaraH pralaya ivAgnirutthito
vinAshayanyugaparivartanAnta kR^it .. 13..\\
svageshvara.n sharaNamupasthitA vayaM
mahaujasa.n vitimiramabhragocharam .
mahAbala.n garuDamupetya khecharaM
parAvara.n varadamajayya vikramam .. 14..\\
eva.n stutaH suparNastu devaiH sarShigaNaistadA .
tejasaH pratisa.nhAramAtmanaH sa chakAra ha .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21}
suu
tataH kAmagamaH pakShI mahAvIryo mahAbalaH .
mAturantikamAgachchhatpara.n tIraM mahodadheH .. 1..\\
yatra sA vinatA tasminpaNitena parAjitA .
atIva duHkhasantaptA dAsI bhAvamupAgatA .. 2..\\
tataH kadA chidvinatAM pravaNAM putra saMnidhau .
kAla AhUya vachana.n kadrUridamabhAShata .. 3..\\
nAgAnAmAlayaM bhadre suramya.n ramaNIyakam .
samudrakukShAvekAnte tatra mA.n vinate vaha .. 4..\\
tataH suparNamAtA tAmavahatsarpamAtaram .
pannagAngaruDashchApi mAturvachanachoditaH .. 5..\\
sa sUryasyAbhito yAti vainateyo viha~NgamaH .
sUryarashmi parItAshcha mUrchchhitAH pannagAbhavan .
tadavasthAnsutAndR^iShTvA kadrUH shakramathAstuvat .. 6..\\
namaste devadevesha namaste balasUdana .
namuchighna namaste.astu sahasrAkSha shachIpate .. 7..\\
sarpANA.n sUryataptAnAM vAriNA tvaM plavo bhava .
tvameva parama.n trANamasmAkamamarottama .. 8..\\
Isho hyasi payaH sraShTu.n tvamanalpaM purandara .
tvameva meghastva.n vAyustvamagnirvaidyuto.ambare .. 9..\\
tvamabhraghanavikSheptA tvAmevAhurpunarghanam .
tva.n vajramatula.n ghoraM ghoShavA.nstvaM balAhakaH .. 10..\\
sraShTA tvameva lokAnA.n sa.nhartA chAparAjitaH .
tva.n jyotiH sarvabhUtAnAM tvamAdityo vibhAvasuH .. 11..\\
tvaM mahadbhUtamAshcharya.n tva.n rAjA tvaM surottamaH .
tva.n viShNustvaM sahasrAkShastva.n devastvaM parAyaNam .. 12..\\
tva.n sarvamamR^ita.n deva tvaM somaH paramArchitaH .
tvaM muhUrtastithishcha tva.n lavastvaM vai punaH kShaNa .. 13..\\
shuklastvaM bahulashchaiva kalA kAShThA truTistathA .
sa.nvatsararShavo mAsA rajanyashcha dinAni cha .. 14..\\
tvamuttamA sagiri vanA vasundharA
sabhAskara.n vitimiramambara.n tathA .
mahodadhiH satimi timi~NgilastathA
mahormimAnbahu makaro jhaShAlayaH .. 15..\\
mahadyashastvamiti sadAbhipUjyase
manIShibhirmuditamanA maharShibhiH .
abhiShTutaH pibasi cha somamadhvare
vaShaTkR^itAnyapi cha havIMShi bhUtaye .. 16..\\
tva.n vipraiH satatamihejyase phalArthaM
vedA~NgeShvatulabalaugha gIyase cha .
tvaddhetoryajana parAyaNA dvijendrA
vedA~NgAnyabhigamayanti sarvavedaiH .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22}
suu
eva.n stutastadA kadrvA bhagavAnharivAhanaH .
nIlajImUtasa~NghAtairvyoma sarva.n samAvR^iNot .. 1..\\
te meghA mumuchustoyaM prabhUta.n vidyudujjvalAH .
parasparamivAtyartha.n garjantaH satataM divi .. 2..\\
sa~NghAtitamivAkAsha.n jaladaiH sumahAdbhutaiH .
sR^ijadbhiratula.n toyamajasra.n sumahAravaiH .. 3..\\
sampranR^ittamivAkAsha.n dhArormibhiranekashaH .
meghastanita nirghoShamambara.n samapadyata .. 4..\\
nAgAnAmuttamo harshastadA varShati vAsave .
ApUryata mahI chApi salilena samantataH .. 5..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23}
suu
suparNenohyamAnAste jagmusta.n deshamAshu vai .
sAgarAmbuparikShiptaM pakShisa~Ngha ninAditam .. 1..\\
vichitraphalapuShpAbhirvanarAjibhirAvR^itam .
bhavanairAvR^ita.n ramyaistathA padmAkarairapi .. 2..\\
prasannasalilaishchApi hradaishchitrairvibhUShitam .
divyagandhavahaiH puNyairmArutairupavIjitam .. 3..\\
upajighradbhirAkAsha.n vR^ikShairmalayajairapi .
shobhitaM puShpavarShANi mu~nchadbhirmArutoddhutaiH .. 4..\\
kiradbhiriva tatrasthAnnAgAnpuShpAmbuvR^iShTibhiH .
manaH sa.nharShaNaM puNya.n gandharvApsarasAM priyam .
nAnApakShiruta.n ramya.n kadrU putra praharShaNam .. 5..\\
tatte vana.n samAsAdya vijahruH pannagA mudA .
abruvaMshcha mahAvIrya.n suparNaM patagottamam .. 6..\\
vahAsmAnapara.n dvIpa.n suramyaM vipulodakam .
tva.n hi deshAnbahUnramyAnpatanpashyasi khechara .. 7..\\
sa vichintyAbravItpakShI mAtara.n vinatA.n tadA .
ki.n kAraNaM mayA mAtaH kartavya.n sarpabhAShitam .. 8..\\
vi
dAsI bhUtAsmyanAryAyA bhaginyAH patagottama .
paNa.n vitathamAsthAya sarpairupadhinA kR^itam .. 9..\\
suu
tasmi.nstu kathite mAtrA kAraNe gagane charaH .
uvAcha vachana.n sarpA.nstena duHkhena duHkhitaH .. 10..\\
kimAhR^itya viditvA vA ki.n vA kR^itveha pauruSham .
dAsyAdvo vipramuchyeya.n satyaM sha.nsata lelihAH .. 11..\\
shrutvA tamabruvansarpA AharAmR^itamojasA .
tato dAsyAdvipramokSho bhavitA tava khechara .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24}
suu
ityukto garuDaH sarpairtato mAtaramabravIt .
gachchhAmyamR^itamAhartuM bhakShyamichchhAmi veditum .. 1..\\
vi
samudrakukShAvekAnte niShAdAlayamuttamam .
sahasrANAmanekAnA.n tAnbhuktvAmR^itamAnaya .. 2..\\
na tu te brAhmaNa.n hantu.n kAryA buddhiH kadA chana .
avadhyasarvabhUtAnAM brAhmaNo hyanalopamaH .. 3..\\
agnirarko viSha.n shastraM vipro bhavati kopitaH .
bhUtAnAmagrabhugvipro varNashreShThaH pitA guruH .. 4..\\
ga
yathAhamabhijAnIyAM brAhmaNa.n lakShaNaiH shubhaiH .
tanme kAraNato mAtaH pR^ichchhato vaktumarhasi .. 5..\\
vi
yaste kaNThamanuprApto nigIrNaM baDisha.n yathA .
daheda~NgAravatputra ta.n vidyAdbAhmaNarShabham .. 6..\\
suu
provAcha chaina.n vinatA putrahArdAdidaM vachaH .
jAnantyapyatula.n vIryamAshIrvAdasamanvitam .. 7..\\
pakShau te mArutaH pAtu chandraH pR^iShTha.n tu putraka .
shirastu pAtu te vahnirbhAskaraH sarvameva tu .. 8..\\
aha.n cha te sadA putra shAnti svasti parAyaNA .
ariShTa.n vraja panthAnaM vatsa kAryArthasiddhaye .. 9..\\
tataH sa mAturvachanaM nishamya
vitatya pakShau nabha utpapAta .
tato niShAdAnbalavAnupAgamad
bubhukShitaH kAla ivAntako mahAn .. 10..\\
sa tAnniShAdAnupasa.nhara.nstadA
rajaH samuddhUya nabhaHspR^ishaM mahat .
samudrakukShau cha vishoShayanpayaH
samIpagAnbhUmidharAnvichAlayan .. 11..\\
tataH sachakre mahadAnana.n tadA
niShAdamArgaM pratirudhya pakShirAT .
tato niShAdAstvaritAH pravavrajur
yato mukha.n tasya bhuja~NgabhojitaH .. 12..\\
tadAnana.n vivR^itamatipramANavat
samabhyayurgaganamivArditAH khagAH .
sahasrashaH pavanarajo.abhramohitA
mahAnila prachalita pAdape vane .. 13..\\
tataH khago vadanamamitratApanaH
samAharatparichapalo mahAbalaH .
niShUdayanbahuvidha matsyabhakShiNo
bubhukShito gaganachareshvarastadA .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25}
suu
tasya kaNThamanuprApto brAhmaNaH saha bhAryayA .
dahandIpta ivA~NgArastamuvAchAntarikShagaH .. 1..\\
dvijottama vinirgachchha tUrNamAsyAdapAvR^itAn .
na hi me brAhmaNo vadhyaH pApeShvapi rataH sadA .. 2..\\
bruvANameva.n garuDaM brAhmaNaH samabhAShata .
niShAdI mama bhAryeyaM nirgachchhatu mayA saha .. 3..\\
g
etAmapi niShAdI.n tvaM parigR^ihyAshu niShpata .
tUrNa.n sambhAvayAtmAnamajIrNaM mama tejasA .. 4..\\
s
tataH sa vipro niShkrAnto niShAdI sahitastadA .
vardhayitvA cha garuDamiShTa.n deshaM jagAma ha .. 5..\\
sahabhArye viniShkrAnte tasminvipre sa pakShirAT .
vitatya pakShAvAkAshamutpapAta manojavaH .. 6..\\
tato.apashyatsa pitaraM pR^iShThashchAkhyAtavAnpituH .
aha.n hi sarpaiH prahitaH somamAhartumudyataH .
mAturdAsya vimokShArthamAhariShye tamadya vai .. 7..\\
mAtrA chAsmi samAdiShTo niShAdAnbhakShayeti vai .
na cha me tR^iptirabhavadbhakShayitvA sahasrashaH .. 8..\\
tasmAdbhoktavyamaparaM bhagavanpradishasva me .
yadbhuktvAmR^itamAhartu.n samarthaH syAmahaM prabho .. 9..\\
kazyapa
AsIdvibhAvasurnAma maharShiH kopano bhR^isham .
bhrAtA tasyAnujashchAsItsupratIko mahAtapAH .. 10..\\
sa nechchhati dhanaM bhrAtrA sahaikasthaM mahAmuniH .
vibhAga.n kIrtayatyeva supratIko.atha nityashaH .. 11..\\
athAbravIchcha taM bhrAtA supratIka.n vibhAvasuH .
vibhAgaM bahavo mohAtkartumichchhanti nityadA .
tato vibhaktA anyonyaM nAdriyante.arthamohitAH .. 12..\\
tataH svArthaparAnmUDhAnpR^ithagbhUtAnsvakairdhanaiH .
viditvA bhedayantyetAnamitrA mitrarUpiNaH .. 13..\\
viditvA chApare bhinnAnantareShu patantyatha .
bhinnAnAmatulo nAshaH kShiprameva pravartate .. 14..\\
tasmAchchaiva vibhAgArthaM na prasha.nsanti paNDitAH .
guru shAstre nibaddhAnAmanyonyamabhisha~NkinAm .. 15..\\
niyantuM na hi shakyastvaM bhedano dhanamichchhasi .
yasmAttasmAtsupratIka hastitva.n samavApsyasi .. 16..\\
shaptastveva.n supratIko vibhAvasumathAbravIt .
tvamapyantarjalacharaH kachchhapaH sambhaviShyasi .. 17..\\
evamanyonyashApAttau supratIka vibhAvasU .
gajakachchhapatAM prAptAvarthArthaM mUDhachetasau .. 18..\\
roShadoShAnuSha~NgeNa tiryagyonigatAvapi .
parasparadveSharatau pramANa baladarpitau .. 19..\\
sarasyasminmahAkAyau pUrvavairAnusAriNau .
tayorekataraH shrImAnsamupaiti mahAgajaH .. 20..\\
tasya bR^i.nhita shabdena kUrmo.apyantarjale shayaH .
utthito.asau mahAkAyaH kR^itsna.n sa~NkShobhayansaraH .. 21..\\
ta.n dR^iShTvAveShTita karaH patatyeSha gajo jalam .
dantahastAgra lA~NgUlapAdavegena vIryavAn .. 22..\\
ta.n vikShobhayamANa.n tu saro bahu jhaShAkulam .
kUrmo.apyabhyudyata shirA yuddhAyAbhyeti vIryavAn .. 23..\\
ShaDuchchhrito yojanAni gajastaddviguNAyataH .
kUrmastriyojanotsedho dashayojanamaNDalaH .. 24..\\
tAvetau yuddhasaMmattau parasparajayaiShiNau .
upayujyAshu karmeda.n sAdhayepsitamAtmanaH .. 25..\\
suu
sa tachchhrutvA piturvAkyaM bhImavego.antarikShagaH .
nakhena jagamekena kUrmamekena chAkShipat .. 26..\\
samutpapAta chAkAsha.n tata uchchairviha~NgamaH .
so.alamba tIrthamAsAdya deva vR^ikShAnupAgamat .. 27..\\
te bhItAH samakampanta tasya pakShAnilAhatAH .
na no bha~njyAditi tadA divyAH kanakashAkhinaH .. 28..\\
prachalA~NgAnsa tAndR^iShTvA manorathaphalA~NkurAn .
anyAnatularUpA~NgAnupachakrAma khecharaH .. 29..\\
kA~nchanai rAjataishchaiva phalairvaiDUrya shAkhinaH .
sAgarAmbuparikShiptAnbhrAjamAnAnmahAdrumAn .. 30..\\
tamuvAcha khaga shreShTha.n tatra rohiNa pAdapaH .
atipravR^iddhaH sumahAnApatantaM manojavam .. 31..\\
yaiShA mama mahAshAkhA shatayojanamAyatA .
etAmAsthAya shAkhA.n tvaM khAdemau gajakachchhapau .. 32..\\
tato drumaM patagasahasrasevitaM
mahIdhara pratimavapuH prakampayan .
khagottamo drutamabhipatya vegavAn
babha~nja tAmavirala patrasa.nvR^itAm .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26}
s
spR^iShTamAtrA tu padbhyA.n sa garuDena balIyasA .
abhajyata taroH shAkhA bhagnA.n chainAmadhArayat .. 1..\\
tAM bhagnA.n sa mahAshAkhAM smayansamavalokayan .
athAtra lambato.apashyadvAlakhilyAnadhomukhAn .. 2..\\
sa tadvinAshasantrAsAdanupatya khagAdhipaH .
shAkhAmAsyena jagrAha teShAmevAnvavekShayA .
shanaiH paryapatatpakShI parvatAnpravishAtayan .. 3..\\
eva.n so.abhyapataddeshAnbahUnsagaja kachchhapaH .
dayArtha.n vAlakhilyAnAM na cha sthAnamavindata .. 4..\\
sa gatvA parvatashreShTha.n gandhamAdanamavyayam .
dadarsha kashyapa.n tatra pitaraM tapasi sthitam .. 5..\\
dadarsha taM pitA chApi divyarUpa.n viha~Ngamam .
tejo vIryabalopetaM manomArutara.nhasam .. 6..\\
shailashR^i~NgapratIkAshaM brahmadaNDamivodyatam .
achintyamanabhiGYeya.n sarvabhUtabhaya~Nkaram .. 7..\\
mAyAvIryadhara.n sAkShAdagnimiddhamivodyatam .
apradhR^iShyamajeya.n cha devadAnavarAkShasaiH .. 8..\\
bhettAra.n girishR^i~NgANAM nadI jalavishoShaNam .
lokasa.nloDana.n ghoraM kR^itAntasamadarshanam .. 9..\\
tamAgatamabhiprekShya bhagavAnkashyapastadA .
viditvA chAsya sa~Nkalpamida.n vachanamabravIt .. 10..\\
putra mA sAhasa.n kArShIrmA sadyo lapsyase vyathAm .
mA tvA daheyuH sa~NkruddhA vAlakhilyA marIchipAH .. 11..\\
prasAdayAmAsa sa tAnkashyapaH putrakAraNAt .
vAlakhilyA.nstapaHsiddhAnidamuddishya kAraNam .. 12..\\
prajAhitArthamArambho garuDasya tapodhanAH .
chikIrShati mahatkarma tadanuGYAtumarhatha .. 13..\\
evamuktA bhagavatA munayaste samabhyayuH .
muktvA shAkhA.n giriM puNya.n himavantaM tapo.arthinaH .. 14..\\
tatasteShvapayAteShu pitara.n vinatAtmajaH .
shAkhA vyAkShiptavadanaH paryapR^ichchhata kashyapam .. 15..\\
bhagavankva vimu~nchAmi tarushAkhAmimAm aham .
varjitaM brAhmaNairdeshamAkhyAtu bhagavAnmama .. 16..\\
tato niShpuruSha.n shailaM himasa.nruddha kandaram .
agamyaM manasApyanyaistasyAchakhyau sa kashyapaH .. 17..\\
taM parvata mahAkukShimAvishya manasA khagAH .
javenAbhyapatattArkShyaH sashAkhA gajakachchhapaH .. 18..\\
na tA.n vadhraH pariNahechchhatacharmA mahAnaNuH .
shAkhino mahatI.n shAkhAM yAM pragR^ihya yayau khagaH .. 19..\\
tataH sa shatasAhasra.n yojanAntaramAgataH .
kAlena nAtimahatA garuDaH patatA.n varaH .. 20..\\
sa ta.n gatvA kShaNenaiva parvata.n vachanAtpituH .
amu~nchanmahatI.n shAkhAM sasvanA.n tatra khecharaH .. 21..\\
pakShAnilahatashchAsya prAkampata sa shailarAT .
mumocha puShpavarSha.n cha samAgalita pAdapaH .. 22..\\
shR^i~NgANi cha vyashIryanta girestasya samantataH .
maNikA~nchanachitrANi shobhayanti mahAgirim .. 23..\\
shAkhino bahavashchApi shAkhayAbhihatAstayA .
kA~nchanaiH kusumairbhAnti vidyutvanta ivAmbudAH .. 24..\\
te hemavikachA bhUyo yuktAH parvatadhAtubhiH .
vyarAja~nshAkhinastatra sUryAMshupratira~njitAH .. 25..\\
tatastasya gireH shR^i~NgamAsthAya sa khagottamaH .
bhakShayAmAsa garuDastAvubhau gajakachchhapau .. 26..\\
tataH parvatakUTAgrAdutpapAta manojavaH .
prAvartantAtha devAnAmutpAtA bhayavedinaH .. 27..\\
indrasya varja.n dayitaM prajajvAla vyathAnvitam .
sadhUmA chApatatsArchirdivolkA nabhasashchyutA .. 28..\\
tathA vasUnA.n rudrANAmAdityAnA.n cha sarvashaH .
sAdhyAnAM marutA.n chaiva ye chAnye devatA gaNAH .
sva.n svaM praharaNa.n teShAM parasparamupAdravat .. 29..\\
abhUtapUrva.n sa~NgrAme tadA devAsure.api cha .
vavurvAtAH sanirghAtAH peturulkAH samantataH .. 30..\\
nirabhramapi chAkAshaM prajagarja mahAsvanam .
devAnAmapi yo devaH so.apyavarShadasR^iktadA .. 31..\\
mamlurmAlyAni devAnA.n shemustejA.nsi chaiva hi .
utpAtameghA raudrAshcha vavarShuH shoNitaM bahu .
rajA.nsi mukuTAnyeShAmutthitAni vyadharShayan .. 32..\\
tatastrAsasamudvignaH saha devaiH shatakratuH .
utpAtAndAruNAnpashyannityuvAcha bR^ihaspatim .. 33..\\
kimarthaM bhagavanghorA mahotpAtAH samutthitAH .
na cha shatruM prapashyAmi yudhi yo naH pradharShayet .. 34..\\
brh
tavAparAdhAddevendra pramAdAchcha shatakrato .
tapasA vAlakhilyAnAM bhUtamutpannamadbhutam .. 35..\\
kashyapasya muneH putro vinatAyAshcha khecharaH .
hartu.n somamanuprApto balavAnkAmarUpavAn .. 36..\\
samartho balinA.n shreShTho hartuM somaM viha~NgamaH .
sarva.n sambhAvayAmyasminnasAdhyamapi sAdhayet .. 37..\\
s
shrutvaitadvachana.n shakraH provAchAmR^ita rakShiNaH .
mahAvIryabalaH pakShI hartu.n somamihodyataH .. 38..\\
yuShmAnsambodhayAmyeSha yathA sa na haredbalAt .
atula.n hi bala.n tasya bR^ihaspatiruvAcha me .. 39..\\
tachchhrutvA vibudhA vAkya.n vismitA yatnamAsthitAH .
parivAryAmR^ita.n tasthurvajrI chendraH shatakratuH .. 40..\\
dhArayanto mahArhANi kavachAni manasvinaH .
kA~nchanAni vichitrANi vaiDUrya vikR^itAni cha .. 41..\\
vividhAni cha shastrANi ghorarUpANyanekashaH .
shitatIkShNAgra dhArANi samudyamya sahasrashaH .. 42..\\
savisphuli~NgajvAlAni sadhUmAni cha sarvashaH .
chakrANi parighAMshchaiva trishUlAni parashvadhAn .. 43..\\
shaktIshcha vividhAstIkShNAH karavAlAMshcha nirmalAn .
svadeharUpANyAdAya gadAshchograpradarshanAH .. 44..\\
taiH shastrairbhAnumadbhiste divyAbharaNabhUShitAH .
bhAnumantaH suragaNAstasthurvigatakalmaShAH .. 45..\\
anupama balavIryatejaso
dhR^itamanasaH parirakShaNe.amR^itasya .
asurapuravidAraNAH surA
jvalanasamiddha vapuH prakAshinaH .. 46..\\
iti samaravara.n surAsthitaM
parighasahasrashataiH samAkulam .
vigalitamiva chAmbarAntare
tapana marIchivibhAsitaM babhau .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27}
z
ko.aparAdho mahendrasya kaH pramAdashcha sUtaja .
tapasA vAlakhilyAnA.n sambhUto garuDaH katham .. 1..\\
kashyapasya dvijAteshcha katha.n vai pakShirATsutaH .
adhR^iShyaH sarvabhUtAnAmavadhyashchAbhavatkatham .. 2..\\
katha.n cha kAmachArI sa kAmavIryashcha khecharaH .
etadichchhAmyaha.n shrotuM purANe yadi paThyate .. 3..\\
s
viShayo.ayaM purANasya yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
shR^iNu me vadataH sarvametatsa~NkShepato dvija .. 4..\\
yajataH putra kAmasya kashyapasya prajApateH .
sAhAyyamR^iShayo devA gandharvAshcha daduH kila .. 5..\\
tatredhmAnayane shakro niyuktaH kashyapena ha .
munayo vAlakhilyAshcha ye chAnye devatA gaNAH .. 6..\\
shakrastu vIryasadR^ishamidhma bhAra.n giriprabham .
samudyamyAnayAmAsa nAtikR^ichchhrAdiva prabhuH .. 7..\\
athApashyadR^iShInhrasvAna~NguShThodara parvaNaH .
palAshavR^intikAmekA.n sahitAnvahataH pathi .. 8..\\
pralInAnsveShvivA~NgeShu nirAhArA.nstapodhanAn .
klishyamAnAnmandabalAngoShpade samplutodake .. 9..\\
tAMshcha sarvAnsmayAviShTo vIryonmattaH purandaraH .
avahasyAtyagAchchhIghra.n la~NghayitvAvamanya cha .. 10..\\
te.atha roShasamAviShTAH subhR^isha.n jAtamanyavaH .
Arebhire mahatkarma tadA shakra bhaya~Nkaram .. 11..\\
juhuvuste sutapaso vidhivajjAtavedasam .
mantrairuchchAvachairviprA yena kAmena tachchhR^iNu .. 12..\\
kAmavIryaH kAmagamo devarAjabhayapradaH .
indro.anyaH sarvadevAnAM bhavediti yatavratAH .. 13..\\
indrAchchhataguNaH shaurye vIrye chaiva manojavaH .
tapaso naH phalenAdya dAruNaH sambhavatviti .. 14..\\
tadbuddhvA bhR^ishasantapto devarAjaH shatakratuH .
jagAma sharaNa.n tatra kashyapa.n saMshitavratam .. 15..\\
tachchhrutvA devarAjasya kashyapo.atha prajApatiH .
vAlakhilyAnupAgamya karmasiddhimapR^ichchhata .. 16..\\
evamastviti ta.n chApi pratyUchuH satyavAdinaH .
tAnkashyapa uvAcheda.n sAntvapUrvaM prajApatiH .. 17..\\
ayamindrastribhuvane niyogAdbrahmaNaH kR^itaH .
indrArtha.n cha bhavanto.api yatnavantastapodhanAH .. 18..\\
na mithyA brahmaNo vAkya.n kartumarhatha sattamAH .
bhavatA.n cha na mithyAya.n sa~Nkalpo me chikIrShitaH .. 19..\\
bhavatveSha patatrINAmindro.atibalasattvavAn .
prasAdaH kriyatA.n chaiva devarAjasya yAchataH .. 20..\\
evamuktAH kashyapena vAlakhilyAstapodhanAH .
pratyUchurabhisampUjya munishreShThaM prajApatim .. 21..\\
indrArtho.aya.n samArambhaH sarveShAM naH prajApate .
apatyArtha.n samArambho bhavatashchAyamIpsitaH .. 22..\\
tadida.n saphala.n karma tvayA vai pratigR^ihyatAm .
tathA chaiva vidhatsvAtra yathA shreyo.anupashyasi .. 23..\\
etasminneva kAle tu devI dAkShAyaNI shubhA .
vinatA nAma kalyANI putra kAmA yashasvinI .. 24..\\
tapastaptvA vrataparA snAtA pu.nsavane shuchiH .
upachakrAma bhartAra.n tAmuvAchAtha kashyapaH .. 25..\\
ArambhaH saphalo devi bhavitAya.n tavepsitaH .
janayiShyasi putrau dvau vIrau tribhuvaneshvarau .. 26..\\
tapasA vAlakhilyAnAM mama sa~Nkalpajau tathA .
bhaviShyato mahAbhAgau putrau te lokapUjitau .. 27..\\
uvAcha chainAM bhagavAnmArIchaH punareva ha .
dhAryatAmapramAdena garbho.aya.n sumahodayaH .. 28..\\
ekaH sarvapatatrINAmindratva.n kArayiShyati .
lokasambhAvito vIraH kAmavIryo viha~NgamaH .. 29..\\
shatakratumathovAcha prIyamANaH prajApatiH .
tvatsahAyau khagAvetau bhrAtarau te bhaviShyataH .. 30..\\
naitAbhyAM bhavitA doShaH sakAshAtte purandara .
vyetu te shakra santApastvamevendro bhaviShyasi .. 31..\\
na chApyeva.n tvayA bhUyaH kSheptayA brahmavAdinaH .
na chAvamAnyA darpAtte vAgviShA bhR^ishakopanAH .. 32..\\
evamukto jagAmendro nirvisha~NkastriviShTapam .
vinatA chApi siddhArthA babhUva muditA tadA .. 33..\\
janayAmAsa putrau dvAvaruNa.n garuDaM tathA .
aruNastayostu vikala Adityasya puraHsaraH .. 34..\\
patatrINA.n tu garuDa indratvenAbhyaShichyata .
tasyaitatkarma sumahachchhrUyatAM bhR^igunandana .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28}
s
tatastamindvijashreShTha samudIrNe tathAvidhe .
garutmAnpakShirATtUrNa.n samprApto vibudhAnprati .. 1..\\
ta.n dR^iShTvAtibalaM chaiva prAkampanta samantataH .
paraspara.n cha pratyaghnansarvapraharaNAnyapi .. 2..\\
tatra chAsIdameyAtmA vidyudagnisamaprabhaH .
bhauvanaH sumahAvIryaH somasya parirakShitA .. 3..\\
sa tena patagendreNa pakShatuNDa nakhaiH kShataH .
muhUrtamatula.n yuddha.n kR^itvA vinihato yudhi .. 4..\\
rajashchoddhUya sumahatpakShavAtena khecharaH .
kR^itvA lokAnnirAlokA.nstena devAnavAkirat .. 5..\\
tenAvakIrNA rajasA devA mohamupAgaman .
na chaina.n dadR^ishushchhannA rajasAmR^ita rakShiNaH .. 6..\\
eva.n sa.nloDayAmAsa garuDastridivAlayam .
pakShatuNDa prahAraishcha devAnsa vidadAra ha .. 7..\\
tato devaH sahasrAkShastUrNa.n vAyumachodayat .
vikShipemA.n rajo vR^iShTi.n tavaitatkarma mAruta .. 8..\\
atha vAyurapovAha tadrajastarasA balI .
tato vitimire jAte devAH shakunimArdayan .. 9..\\
nanAda chochchairbalavAnmahAmegharavaH khagaH .
vadhyamAnaH suragaNaiH sarvabhUtAni bhIShayan .
utpapAta mahAvIryaH pakShirATparavIrahA .. 10..\\
tamutpatyAntarikShastha.n devAnAm upari sthitam .
varmiNo vibudhAH sarve nAnAshastrairavAkiran .. 11..\\
paTTishaiH parighaiH shUlairgadAbhishcha savAsavAH .
kShurAntairjvalitaishchApi chakrairAdityarUpibhiH .. 12..\\
nAnAshastravisargaishcha vadhyamAnaH samantataH .
kurvansutumula.n yuddhaM pakShirAN na vyakampata .. 13..\\
vinardanniva chAkAshe vainateyaH pratApavAn .
pakShAbhyAmurasA chaiva samantAdvyAkShipatsurAn .. 14..\\
te vikShiptAstato devAH prajagmurgaruDArditAH .
nakhatuNDa kShatAshchaiva susruvuH shoNitaM bahu .. 15..\\
sAdhyAH prAchI.n sagandharvA vasavo dakShiNA.n disham .
prajagmuH sahitA rudraiH patagendra pradharShitAH .. 16..\\
dishaM pratIchImAdityA nAsatyA uttarA.n disham .
muhurmuhuH prekShamANA yudhyamAnA mahaujasam .. 17..\\
ashvakrandena vIreNa reNukena cha pakShiNA .
krathanena cha shUreNa tapanena cha khecharaH .. 18..\\
ulUkashvasanAbhyA.n cha nimeSheNa cha pakShiNA .
prarujena cha sa.nyuddha.n chakAra pralihena cha .. 19..\\
tAnpakShanakhatuNDAgrairabhinadvinatAsutaH .
yugAntakAle sa~NkruddhaH pinAkIva mahAbalaH .. 20..\\
mahAvIryA mahotsAhAstena te bahudhA kShatAH .
rejurabhraghanaprakhyA rudhiraughapravarShiNaH .. 21..\\
tAnkR^itvA patagashreShThaH sarvAnutkrAnta jIvitAn .
atikrAnto.amR^itasyArthe sarvato.agnimapashyata .. 22..\\
AvR^iNvAnaM mahAjvAlamarchirbhiH sarvato.ambaram .
dahantamiva tIkShNAMshu.n ghora.n vAyusamIritam .. 23..\\
tato navatyA navatIrmukhAnAM
kR^itvA tarasvI garuDo mahAtmA .
nadIH samApIya mukhaistatastaiH
sushIghramAgamya punarjavena .. 24..\\
jvalantamagni.n tamamitratApanaH
samAstaratpatraratho nadIbhiH .
tataH prachakre vapuranyadalpaM
praveShTu kAmo.agnimabhiprashAmya .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29}
s
jAmbUnadamayo bhUtvA marIchivikachojjvalaH .
pravivesha balAtpakShI vArivega ivArNavam .. 1..\\
sachakra.n kShura paryantamapashyadamR^itAntike .
paribhramantamanisha.n tIkShNadhAramayasmayam .. 2..\\
jvalanArkaprabha.n ghoraM chhedana.n somahAriNAm .
ghorarUpa.n tadatyartha.n yantraM devaiH sunirmitam .. 3..\\
tasyAntara.n sa dR^iShTvaiva paryavartata khecharaH .
arAntareNAbhyapatatsa~NkShipyA~Nga.n kShaNena ha .. 4..\\
adhashchakrasya chaivAtra dIptAnalasamadyutI .
vidyujjihvau mahAghorau dIptAsyau dIptalochanau .. 5..\\
chakShurviShau mahAvIryau nityakruddhau tarasvinau .
rakShArthamevAmR^itasya dadarsha bhujagottamau .. 6..\\
sadA sa.nrabdha nayanau sadA chAnimiShekShaNau .
tayoreko.api yaM pashyetsa tUrNaM bhasmasAdbhavet .. 7..\\
tayoshchakShUMShi rajasA suparNastUrNamAvR^iNot .
adR^iShTarUpastau chApi sarvataH paryakAlayat .. 8..\\
tayora~Nge samAkramya vainateyo.antarikShagaH .
AchhinattarasA madhye somamabhyadravattataH .. 9..\\
samutpATyAmR^ita.n tattu vainateyastato balI .
utpapAta javenaiva yantramunmathya vIryavAn .. 10..\\
apItvaivAmR^itaM pakShI parigR^ihyAshu vIryavAn .
agachchhadaparishrAnta AvAryArka prabhA.n khagaH .. 11..\\
viShNunA tu tadAkAshe vainateyaH sameyivAn .
tasya nArAyaNastuShTastenAlaulyena karmaNA .. 12..\\
tamuvAchAvyayo devo varado.asmIti khecharam .
sa vavre tava tiShTheyamuparItyantarikShagaH .. 13..\\
uvAcha chainaM bhUyo.api nArAyaNamida.n vachaH .
ajarashchAmarashcha syAmamR^itena vinApyaham .. 14..\\
pratigR^ihya varau tau cha garuDo viShNumabravIt .
bhavate.api vara.n dadmi vR^iNItAM bhagavAnapi .. 15..\\
ta.n vavre vAhana.n kR^iShNo garutmantaM mahAbalam .
dhvaja.n cha chakre bhagavAnupari sthAsyasIti tam .. 16..\\
anupatya khaga.n tvindro vajreNA~Nge.abhyatADayat .
viha~Ngama.n surAmitraM harantamamR^itaM balAt .. 17..\\
tamuvAchendramAkrande garuDaH patatA.n varaH .
prahasa~nshlakShNayA vAchA tathA vajrasamAhataH .. 18..\\
R^iShermAna.n kariShyAmi vajra.n yasyAsthi sambhavam .
vajrasya cha kariShyAmi tava chaiva shatakrato .. 19..\\
eSha patra.n tyajAmyeka.n yasyAntaM nopalapsyase .
na hi vajranipAtena rujA me.asti kadA chana .. 20..\\
tatra ta.n sarvabhUtAni vismitAnyabruva.nstadA .
surUpaM patramAlakShya suparNo.ayaM bhavatviti .. 21..\\
dR^iShTvA tadadbhuta.n chApi sahasrAkShaH purandaraH .
khago mahadidaM bhUtamiti matvAbhyabhAShata .. 22..\\
bala.n viGYAtumichchhAmi yatte paramanuttamam .
sakhya.n chAnantamichchhAmi tvayA saha khagottama .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30}
g
sakhyaM me.astu tvayA deva yathechchhasi purandara .
bala.n tu mama jAnIhi mahachchAsahyameva cha .. 1..\\
kAmaM naitatprasha.nsanti santaH svabalasa.nstavam .
guNasa~NkIrtana.n chApi svayameva shatakrato .. 2..\\
sakheti kR^itvA tu sakhe pR^iShTo vakShyAmyaha.n tvayA .
na hyAtmastava sa.nyukta.n vaktavyamanimittataH .. 3..\\
saparvatavanAmurvI.n sasAgaravanAmimAm .
pakShanADyaikayA shakra tvA.n chaivAtrAvalambinam .. 4..\\
sarvAnsampiNDitAnvApi lokAnsasthANu ja~NgamAn .
vaheyamaparishrAnto viddhIdaM me mahadbalam .. 5..\\
suuta
ityuktavachana.n vIra.n kirITI shrImatAM varaH .
Aha shaunaka devendraH sarvabhUtahitaH prabhuH .. 6..\\
pratigR^ihyatAmidAnIM me sakhyamAnantyamuttamam .
na kArya.n tava somena mama somaH pradIyatAm .
asmA.nste hi prabAdheyuryebhyo dadyAdbhavAnimam .. 7..\\
g
ki.n chitkAraNamuddishya somo.ayaM nIyate mayA .
na dAsyAmi samAdAtu.n soma.n kasmai chidapyaham .. 8..\\
yatrema.n tu sahasrAkSha nikShipeyamaha.n svayam .
tvamAdAya tatastUrNa.n harethAstridasheshvara .. 9..\\
z
vAkyenAnena tuShTo.aha.n yattvayoktamihANDaja .
yadichchhasi varaM mattastadgR^ihANa khagottama .. 10..\\
s
ityuktaH pratyuvAcheda.n kadrU putrAnanusmaran .
smR^itvA chaivopadhi kR^itaM mAturdAsya nimittataH .. 11..\\
Isho.ahamapi sarvasya kariShyAmi tu te.arthitAm .
bhaveyurbhujagAH shakra mama bhakShyA mahAbalAH .. 12..\\
tathetyuktvAnvagachchhatta.n tato dAnava sUdanaH .
hariShyAmi vinikShipta.n somamityanubhAShya tam .. 13..\\
AjagAma tatastUrNa.n suparNo mAturantikam .
atha sarpAnuvAcheda.n sarvAnparamahR^iShTavat .. 14..\\
idamAnItamamR^itaM nikShepsyAmi kusheShu vaH .
snAtA ma~Ngalasa.nyuktAstataH prAshnIta pannagAH .. 15..\\
adAsI chaiva mAteyamadya prabhR^iti chAstu me .
yathoktaM bhavatAmetadvacho me pratipAditam .. 16..\\
tataH snAtu.n gatAH sarpAH pratyuktvA taM tathetyuta .
shakro.apyamR^itamAkShipya jagAma tridivaM punaH .. 17..\\
athAgatAstamuddesha.n sarpAH somArthinastadA .
snAtAshcha kR^itajapyAshcha prahR^iShTAH kR^itama~NgalAH .. 18..\\
tadviGYAya hR^ita.n sarpAH pratimAyA kR^ita.n cha tat .
somasthAnamida.n cheti darbhA.nste lilihustadA .. 19..\\
tato dvaidhI kR^itA jihvA sarpANA.n tena karmaNA .
abhavaMshchAmR^itasparshAddharbhAste.atha pavitriNaH .. 20..\\
tataH suparNaH paramaprahR^iShTavAn
vihR^itya mAtrA saha tatra kAnane .
bhuja~NgabhakShaH paramArchitaH khagair
ahIna kIrtirvinatAm anandayat .. 21..\\
imA.n kathA.n yaH shR^iNuyAnnaraH sadA
paTheta vA dvija janamukhyasa.nsadi .
asaMshaya.n tridivamiyAtsa puNyabhAn
mahAtmanaH patagapateH prakIrtanAt .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31}
z
bhuja~NgamAnA.n shApasya mAtrA chaiva sutena cha .
vinatAyAstvayA prokta.n kAraNa.n sUtanandana .. 1..\\
varapradAnaM bhartrA cha kradrU vinatayostathA .
nAmanI chaiva te prokte pakShiNorvainateyayoH .. 2..\\
pannagAnA.n tu nAmAni na kIrtayasi sUtaja .
prAdhAnyenApi nAmAni shrotumichchhAmahe vayam .. 3..\\
s
bahutvAnnAmadheyAni bhujagAnA.n tapodhana .
na kIrtayiShye sarveShAM prAdhAnyena tu me shR^iNu .. 4..\\
sheShaH prathamato jAto vAsukistadanantaram .
airAvatastakShakashcha karkoTaka dhana~njayau .. 5..\\
kAliyo maNinAgashcha nAgashchApUraNastathA .
nAgastathA pi~njaraka elA patro.atha vAmanaH .. 6..\\
nIlAnIlau tathA nAgau kalmAShashabalau tathA .
AryakashchAdikashchaiva nAgashcha shala potakaH .. 7..\\
sumanomukho dadhimukhastathA vimalapiNDakaH .
AptaH koTanakashchaiva sha~Nkho vAlashikhastathA .. 8..\\
niShThyUnako hemaguho nahuShaH pi~NgalastathA .
bAhyakarNo hastipadastathA mudgarapiNDakaH .. 9..\\
kambalAshvatarau chApi nAgaH kAlIyakastathA .
vR^ittasa.nvartakau nAgau dvau cha padmAviti shrutau .. 10..\\
nAgaH sha~Nkhanakashchaiva tathA cha sphaNDako.aparaH .
kShemakashcha mahAnAgo nAgaH piNDArakastathA .. 11..\\
karavIraH puShpadaMShTra eldako bilvapANDukaH .
mUShakAdaH sha~NkhashirAH pUrNadaMShTro haridrakaH .. 12..\\
aparAjito jyotikashcha pannagaH shrIvahastathA .
kauravyo dhR^itarAShTrashcha puShkaraH shalyakastathA .. 13..\\
virajAshcha subAhushcha shAlipiNDashcha vIryavAn .
hastibhadraH piTharako mukharaH koNa vAsanaH .. 14..\\
ku~njaraH kurarashchaiva tathA nAgaH prabhA karaH .
kumudaH kumudAkShashcha tittirirhalikastathA .
karkarAkarkarau chobhau kuNDodara mahodarau .. 15..\\
ete prAdhAnyato nAgAH kIrtitA dvijasattama .
bahutvAnnAmadheyAnAmitare na prakIrtitAH .. 16..\\
eteShAM prasavo yashcha prasavasya cha santatiH .
asa~Nkhyeyeti matvA tAnna bravImi dvijottama .. 17..\\
bahUnIha sahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
ashakyAnyeva sa~NkhyAtuM bhujagAnA.n tapodhana .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32}
z
jAtA vai bhujagAstAta vIryavanto durAsadAH .
shApa.n taM tvatha viGYAya kR^itavanto nu kiM param .. 1..\\
s
teShA.n tu bhagavA~nsheShastyaktvA kadrUM mahAyashAH .
tapo vipulamAtasthe vAyubhakSho yatavrataH .. 2..\\
gandhamAdanamAsAdya badaryA.n cha tapo rataH .
gokarNe puShkarAraNye tathA himavatastaTe .. 3..\\
teShu teShu cha puNyeShu tIrtheShvAyataneShu cha .
ekAntashIlI niyataH satata.n vijitendriyaH .. 4..\\
tapyamAna.n tapo ghoraM taM dadarsha pitAmahaH .
parishuShkamA.nsatvaksnAyu.n jaTAchIradharaM prabhum .. 5..\\
tamabravItsatyadhR^iti.n tapyamAnaM pitAmahaH .
kimida.n kuruShe sheShaprajAnA.n svasti vai kuru .. 6..\\
tva.n hi tIvreNa tapasA prajAstApayase.anagha .
brUhi kAma.n cha me sheShayatte hR^idi chira.n sthitam .. 7..\\
zesa
sodaryA mama sarve hi bhrAtaro mandachetasaH .
saha tairnotsahe vastu.n tadbhavAnanumanyatAm .. 8..\\
abhyasUyanti satataM parasparamamitravat .
tato.aha.n tapa AtiShThe naitAnpashyeyamityuta .. 9..\\
na marShayanti satata.n vinatAM sasutA.n cha te .
asmAka.n chAparo bhrAtA vainateyaH pitAmaha .. 10..\\
ta.n cha dviShanti te.atyartha.n sa chApi sumahAbalaH .
varapradAnAtsa pituH kashyapasya mahAtmanaH .. 11..\\
so.aha.n tapaH samAsthAya mokShyAmIdaM kalevaram .
kathaM me pretya bhAve.api na taiH syAtsaha sa~NgamaH .. 12..\\
brahmaa
jAnAmi sheShasarveShAM bhrAtR^INA.n te vicheShTitam .
mAtushchApyaparAdhAdvai bhrAtR^INA.n te mahadbhayam .. 13..\\
kR^ito.atra parihArashcha pUrvameva bhuja~Ngama .
bhrAtR^INA.n tava sarveShAM na shokaM kartumarhasi .. 14..\\
vR^iNIShva cha varaM mattaH sheShayatte.abhikA~NkShitam .
ditsAmi hi vara.n te.adya prItirme paramA tvayi .. 15..\\
diShTyA cha buddhirdharme te niviShTA pannagottama .
ato bhUyashcha te buddhirdharme bhavatu susthirA .. 16..\\
zesa
eSha eva varo me.adya kA~NkShitaH prapitAmaha .
dharme me ramatAM buddhiH shame tapasi cheshvara .. 17..\\
br
prIto.asmyanena te sheShadamena prashamena cha .
tvayA tvida.n vachaH kAryaM manniyogAtprajAhitam .. 18..\\
imAM mahI.n shailavanopapannAM
sasAgarA.n sAkara pattanA.n cha .
tva.n sheShasamyakchalitAM yathAvat
sa~NgR^ihya tiShThasva yathAchalA syAt .. 19..\\
zesa
yathAha devo varadaH prajApatir
mahIpatirbhUtapatirjagatpatiH .
tathA mahI.n dhArayitAsmi nishchalAM
prayachchha tAM me shirasi prajApate .. 20..\\
br
adho mahI.n gachchha bhuja~Ngamottama
svaya.n tavaiShA vivaraM pradAsyati .
imA.n dharAM dhArayatA tvayA hi me
mahatpriya.n sheShakR^itaM bhaviShyati .. 21..\\
s
tatheti kR^itvA vivaraM pravishya sa
prabhurbhuvo bhujaga varAgrajaH sthitaH .
bibharti devI.n shirasA mahImimAM
samudranemiM parigR^ihya sarvataH .. 22..\\
br
sheSho.asi nAgottama dharmadevo
mahImimA.n dhArayase yadekaH .
ananta bhogaH parigR^ihya sarvAM
yathAhamevaM balabhidyathA vA .. 23..\\
s
adho bhUmervasatyevaM nAgo.anantaH pratApavAn .
dhArayanvasudhAmekaH shAsanAdbrahmaNo vibhuH .. 24..\\
suparNa.n cha sakhAya.n vai bhagavAnamarottamaH .
prAdAdanantAya tadA vainateyaM pitAmahaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33}
s
mAtuH sakAshAtta.n shApaM shrutvA pannagasattamaH .
vAsukishchintayAmAsa shApo.ayaM na bhavetkatham .. 1..\\
tataH sa mantrayAmAsa bhrAtR^ibhiH saha sarvashaH .
airAvataprabhR^itibhirye sma dharmaparAyaNAH .. 2..\\
vaa
aya.n shApo yathoddhiShTo viditaM vastathAnaghAH .
tasya shApasya mokShArthaM mantrayitvA yatAmahe .. 3..\\
sarveShAmeva shApAnAM pratighAto hi vidyate .
na tu mAtrAbhishaptAnAM mokSho vidyeta pannagAH .. 4..\\
avyayasyAprameyasya satyasya cha tathAgrataH .
shaptA ityeva me shrutvA jAyate hR^idi vepathuH .. 5..\\
nUna.n sarvavinAsho.ayamasmAkaM samudAhR^itaH .
na hyenA.n so.avyayo devaH shapantIM pratyaShedhayat .. 6..\\
tasmAtsaMmantrayAmo.atra bhujagAnAmanAmayam .
yathA bhaveta sarveShAM mA naH kAlo.atyagAdayam .. 7..\\
api mantrayamANA hi hetuM pashyAma mokShaNe .
yathA naShTaM purA devA gUDhamagni.n guhA gatam .. 8..\\
yathA sa yaGYo na bhavedyathA vApi parAbhavet .
janamejayasya sarpANA.n vinAshakaraNAya hi .. 9..\\
s
tathetyuktvA tu te sarve kAdraveyAH samAgatAH .
samaya.n chakrire tatra mantrabuddhivishAradAH .. 10..\\
eke tatrAbruvannAgA vayaM bhUtvA dvijarShabhAH .
janamejaya.n taM bhikShAmo yaGYaste na bhavediti .. 11..\\
apare tvabruvannAgAstatra paNDitamAninaH .
mantriNo.asya vaya.n sarve bhaviShyAmaH susaMmatAH .. 12..\\
sa naH prakShyati sarveShu kAryeShvarthavinishchayam .
tatra buddhiM pravakShyAmo yathA yaGYo nivartate .. 13..\\
sa no bahumatAnrAjA buddhvA buddhimatA.n varaH .
yaGYArthaM prakShyati vyaktaM neti vakShyAmahe vayam .. 14..\\
darshayanto bahUndoShAnpretya cheha cha dAruNAn .
hetubhiH kAraNaishchaiva yathA yaGYo bhavenna saH .. 15..\\
atha vA ya upAdhyAyaH kratau tasminbhaviShyati .
sarpasatra vidhAnaGYo rAjakAryahite rataH .. 16..\\
ta.n gatvA dashatAM kashchidbhujagaH sa mariShyati .
tasminhate yaGYakare kratuH sa na bhaviShyati .. 17..\\
ye chAnye sarpasatraGYA bhaviShyantyasya R^itvijaH .
tAMshcha sarvAndashiShyAmaH kR^itamevaM bhaviShyati .. 18..\\
tatrApare.amantrayanta dharmAtmAno bhuja~NgamAH .
abuddhireShA yuShmAkaM brahmahatyA na shobhanA .. 19..\\
samyaksaddharmamUlA hi vyasane shAntiruttamA .
adharmottaratA nAma kR^itsna.n vyApAdayejjagat .. 20..\\
apare tvabruvannAgAH samiddha.n jAtavedasam .
varShairnirvApayiShyAmo meghA bhUtvA savidyutaH .. 21..\\
srugbhANDaM nishi gatvA vA apare bhujagottamAH .
pramattAnA.n harantvAshu vighna evaM bhaviShyati .. 22..\\
yaGYe vA bhujagAstasmi~nshatasho.atha sahasrashaH .
jana.n dashantu vai sarvamevaM trAso bhaviShyati .. 23..\\
atha vA sa.nskR^itaM bhojya.n dUShayantu bhuja~NgamAH .
svena mUtra purISheNa sarvabhojya vinAshinA .. 24..\\
apare tvabruva.nstatra R^itvijo.asya bhavAmahe .
yaGYavighna.n kariShyAmo dIyatAM dakShiNA iti .
vashyatA.n cha gato.asau naH kariShyati yathepShitam .. 25..\\
apare tvabruva.nstatra jale prakrIDitaM nR^ipam .
gR^ihamAnIya badhnImaH kraturevaM bhavenna saH .. 26..\\
apare tvabruva.nstatra nAgAH sukR^itakAriNaH .
dashAmainaM pragR^ihyAshu kR^itamevaM bhaviShyati .
chhinnaM mUlamanarthAnAM mR^ite tasminbhaviShyati .. 27..\\
eShA vai naiShThikI buddhiH sarveShAmeva saMmatA .
yathA vA manyase rAja.nstatkShipra.n sa.nvidhIyatAm .. 28..\\
ityuktvA samudaikShanta vAsukiM pannageshvaram .
vAsukishchApi sa~ncintya tAnuvAcha bhuja~NgamAn .. 29..\\
naiShA vo naiShThikI buddhirmatA kartuM bhuja~NgamAH .
sarveShAmeva me buddhiH pannagAnAM na rochate .. 30..\\
ki.n tvatra sa.nvidhAtavyaM bhavatA.n yadbhaveddhitam .
anenAhaM bhR^isha.n tapye guNadoShau madAshrayau .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34}
s
shrutvA tu vachana.n teShA.n sarveShAm iti cheti cha .
vAsukeshcha vachaH shrutvA elApatro.abravIdidam .. 1..\\
na sa yaGYo na bhavitA na sa rAjA tathAvidhaH .
janamejayaH pANDaveyo yato.asmAkaM mahAbhayam .. 2..\\
daivenopahato rAjanyo bhavediha pUruShaH .
sa daivamevAshrayate nAnyattatra parAyaNam .. 3..\\
tadida.n daivamasmAkaM bhayaM pannagasattamAH .
daivamevAshrayAmo.atra shR^iNudhva.n cha vacho mama .. 4..\\
aha.n shApe samutsR^iShTe samashrauShaM vachastadA .
mAturutsa~NgamArUDho bhayAtpannagasattamAH .. 5..\\
devAnAM pannagashreShThAstIkShNAstIkShNA iti prabho .
pitAmahamupAgamya duHkhArtAnAM mahAdyute .. 6..\\
devaah
kA hi labdhvA priyAnputrA~nshapedevaM pitAmaha .
R^ite kadrU.n tIkShNarUpAM devadeva tavAgrataH .. 7..\\
tatheti cha vachastasyAstvayApyuktaM pitAmaha .
etadichchhAma viGYAtu.n kAraNa.n yanna vAritA .. 8..\\
br
bahavaH pannagAstIkShNA bhImavIryA viSholbaNAH .
prajAnA.n hitakAmo.ahaM na nivAritavA.nstadA .. 9..\\
ye danda shUkAH kShudrAshcha pApachArA viSholbaNAH .
teShA.n vinAsho bhavitA na tu ye dharmachAriNaH .. 10..\\
yannimitta.n cha bhavitA mokShasteShAM mahAbhayAt .
pannagAnAM nibodhadhva.n tasminkAle tathAgate .. 11..\\
yAyAvara kule dhImAnbhaviShyati mahAnR^iShiH .
jaratkAruriti khyAtastejasvI niyatendriyaH .. 12..\\
tasya putro jaratkArorutpatsyati mahAtapAH .
AstIko nAmayaGYa.n sa pratiShetsyati ta.n tadA .
tatra mokShyanti bhujagA ye bhaviShyanti dhArmikAH .. 13..\\
devaah
sa munipravaro deva jaratkArurmahAtapAH .
kasyAM putraM mahAtmAna.n janayiShyati vIryavAn .. 14..\\
br
sanAmAyA.n sanAmA sa kanyAyA.n dvijasattamaH .
apatya.n vIryavAndevA vIryavajjanayiShyati .. 15..\\
elaapatra
evamastviti ta.n devAH pitAmahamathAbruvan .
uktvA chaiva.n gatA devAH sa cha devaH pitAmahaH .. 16..\\
so.ahamevaM prapashyAmi vAsuke bhaginI.n tava .
jaratkAruriti khyAtA.n tAM tasmai pratipAdaya .. 17..\\
bhaikShavadbhikShamANAya nAgAnAM bhayashAntaye .
R^iShaye suvratAya tvameSha mokShaH shruto mayA .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35}
s
elApatrasya tu vachaH shrutvA nAgA dvijottama .
sarve prahR^iShTamanasaH sAdhu sAdhvityapUjayan .. 1..\\
tataH prabhR^iti tA.n kanyA.n vAsukiH paryarakShata .
jaratkAru.n svasAraM vai paraM harShamavApa cha .. 2..\\
tato nAtimahAnkAlaH samatIta ivAbhavat .
atha devAsurAH sarve mamanthurvaruNAlayam .. 3..\\
tatra netramabhUnnAgo vAsukirbalinA.n varaH .
samApyaiva cha tatkarma pitAmahamupAgaman .. 4..\\
devA vAsukinA sArdhaM pitAmahamathAbruvan .
bhagava~nshApabhIto.aya.n vAsukistapyate bhR^isham .. 5..\\
tasyedaM mAnasa.n shalyaM samuddhartu.n tvamarhasi .
jananyAH shApaja.n deva GYAtInA.n hitakA~NkShiNaH .. 6..\\
hito hyaya.n sadAsmAkaM priyakArI cha nAgarAT .
kuru prasAda.n devesha shamayAsya mano jvaram .. 7..\\
br
mayaivaitadvitIrNa.n vai vachanaM manasAmarAH .
elApatreNa nAgena yadasyAbhihitaM purA .. 8..\\
tatkarotveSha nAgendraH prAptakAla.n vachastathA .
vinashiShyanti ye pApA na tu ye dharmachAriNaH .. 9..\\
utpannaH sa jaratkArustapasyugre rato dvijaH .
tasyaiSha bhaginI.n kAle jaratkAruM prayachchhatu .. 10..\\
yadelApatreNa vachastadoktaM bhujagena ha .
pannagAnA.n hita.n devAstattathA na tadanyathA .. 11..\\
s
etachchhrutvA sa nAgendraH pitAmahavachastadA .
sarpAnbanU~njaratkArau nityayuktAnsamAdadhat .. 12..\\
jaratkAruryadA bhAryAmichchhedvarayituM prabhuH .
shIghrametya mamAkhyeya.n tannaH shreyo bhaviShyati .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36}
z
jaratkAruriti prokta.n yattvayA sUtanandana .
ichchhAmyetadaha.n tasya R^iSheH shrotuM mahAtmanaH .. 1..\\
ki.n kAraNaM jaratkArornAmaitatprathitaM bhuvi .
jaratkAru nirukta.n tva.n yathAvadvaktumarhasi .. 2..\\
s
jareti kShayamAhurvai dAruNa.n kAru sa~nj~nitam .
sharIra.n kAru tasyAsIttatsa dhImA~nshanaiH shanaiH .. 3..\\
kShapayAmAsa tIvreNa tapasetyata uchyate .
jaratkAruriti brahmanvAsukerbhaginI tathA .. 4..\\
evamuktastu dharmAtmA shaunakaH prAhasattadA .
ugrashravasamAmantrya upapannamiti bruvan .. 5..\\
s
atha kAlasya mahataH sa muniH saMshitavrataH .
tapasyabhirato dhImAnna dArAnabhyakA~NkShata .. 6..\\
sa UrdhvaretAstapasi prasaktaH
svAdhyAyavAnvItabhayaklamaH san .
chachAra sarvAM pR^ithivIM mahAtmA
na chApi dArAnmanasApyakA~NkShat .. 7..\\
tato.aparasminsamprApte kAle kasmiMsh chideva tu .
parikShiditi vikhyAto rAjA kauravavaMshabhR^it .. 8..\\
yathA pANDurmahAbAhurdhanurdhara varo bhuvi .
babhUva mR^igayA shIlaH purAsya prapitAmahaH .. 9..\\
mR^igAnvidhyanvahArAMshcha tarakShUnmahiShA.nstathA .
anyAMshcha vividhAnvanyAMshchachAra pR^ithivIpatiH .. 10..\\
sa kadA chinmR^iga.n viddhvA bANena nataparvaNA .
pR^iShThato dhanurAdAya sasAra gahane vane .. 11..\\
yathA hi bhagavAnrudro viddhvA yaGYamR^iga.n divi .
anvagachchhaddhanuShpANiH paryanveSha.nstatastataH .. 12..\\
na hi tena mR^igo viddho jIvangachchhati vai vanam .
pUrvarUpa.n tu tannUnamAsItsvargagatiM prati .
parikShitastasya rAGYo viddho yannaShTavAnmR^igaH .. 13..\\
dUra.n chApahR^itastena mR^igeNa sa mahIpatiH .
parishrAntaH pipAsArta AsasAda muni.n vane .. 14..\\
gavAM prachAreShvAsIna.n vatsAnAM mukhaniHsR^itam .
bhUyiShThamupayu~njAnaM phenamApibatAM payaH .. 15..\\
tamabhidrutya vegena sa rAjA saMshitavratam .
apR^ichchhaddhanurudyamya taM muni.n kShuchchhramAnvitaH .. 16..\\
bho bho brahmannaha.n rAjA parikShidabhimanyujaH .
mayA viddho mR^igo naShTaH kachchittva.n dR^iShTavAnasi .. 17..\\
sa munistasya novAcha ki.n chinmauna vrate sthitaH .
tasya skandhe mR^ita.n sarpa.n kruddho rAjA samAsajat .. 18..\\
dhanuShkoTyA samutkShipya sa chaina.n samudaikShata .
na cha ki.n chiduvAchaina.n shubhaM vA yadi vAshubham .. 19..\\
sa rAjA krodhamutsR^ijya vyathitasta.n tathAgatam .
dR^iShTvA jagAma nagaramR^iShistvAste tathaiva saH .. 20..\\
taruNastasya putro.abhUttigmatejA mahAtapAH .
shR^i~NgI nAma mahAkrodho duShprasAdo mahAvrataH .. 21..\\
sa devaM paramIshAna.n sarvabhUtahite ratam .
brahmANamupatasthe vai kAle kAle susa.nyataH .
sa tena samanuGYAto brahmaNA gR^ihamIyivAn .. 22..\\
sakhyoktaH krIDamAnena sa tatra hasatA kila .
sa.nrambhI kopano.atIva viShakalpa R^iSheH sutaH .
R^iShiputreNa narmArtha.n kR^ishena dvijasattamaH .. 23..\\
tejasvinastava pitA tathaiva cha tapasvinaH .
shava.n skandhena vahati mA shR^i~Ngingarvito bhava .. 24..\\
vyAharatsvR^iShiputreShu mA sma ki.n chidvacho vadIH .
asmadvidheShu siddheShu brahmavitsu tapasviShu .. 25..\\
kva te puruShamAnitva.n kva te vAchastathAvidhaH .
darpajAH pitara.n yastva.n draShTA shavadharaM tathA .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37}
s
evamuktaH sa tejasvI shR^i~NgI kopasamanvitaH .
mR^itadhAra.n guru.n shrutvA paryatapyata manyunA .. 1..\\
sa ta.n kR^ishamabhipreShkya sUnR^itA.n vAchamutsR^ijan .
apR^ichchhata katha.n tAtaH sa me.adya mR^itadhArakaH .. 2..\\
krza
rAGYA parikShitA tAta mR^igayAM paridhAvatA .
avasaktaH pituste.adya mR^itaH skandhe bhuja~NgamaH .. 3..\\
zrngii
kiM me pitrA kR^ita.n tasya rAGYo.aniShTaM durAtmanaH .
brUhi tva.n kR^isha tattvena pashya me tapaso balam .. 4..\\
k
sa rAjA mR^igayA.n yAtaH parikShidabhimanyujaH .
sasAra mR^igamekAkI viddhvA bANena patriNA .. 5..\\
na chApashyanmR^iga.n rAjA chara.nstasminmahAvane .
pitara.n te sa dR^iShTvaiva paprachchhAnabhibhAShiNam .. 6..\\
ta.n sthANubhUta.n tiShThantaM kShutpipAsA shramAturaH .
punaH punarmR^igaM naShTaM paprachchha pitara.n tava .. 7..\\
sa cha mauna vratopeto naiva taM pratyabhAShata .
tasya rAjA dhanuShkoTyA sarpa.n skandhe samAsR^ijat .. 8..\\
shR^i~Ngi.nstava pitAdyAsau tathaivAste yatavrataH .
so.api rAjA svanagaraM pratiyAto gajAhvayam .. 9..\\
s
shrutvaivamR^iShiputrastu diva.n stabdhveva viShThitaH .
kopasa.nrakta nayanaH prajvalanniva manyunA .. 10..\\
AviShTaH sa tu kopena shashApa nR^ipati.n tadA .
vAryupaspR^ishya tejasvI krodhavegabalAtkR^itaH .. 11..\\
zr
yo.asau vR^iddhasya tAtasya tathA kR^ichchhragatasya cha .
skandhe mR^itamavAsrAkShItpannaga.n rAjakilbiShI .. 12..\\
taM pApamatisa~NkruddhastakShakaH pannagottamaH .
AshIviShastigmatejA madvAkyabalachoditaH .. 13..\\
saptarAtrAdito netA yamasya sadanaM prati .
dvijAnAmavamantAra.n kurUNAmayashaH karam .. 14..\\
s
iti shaptvA nR^ipa.n kruddhaH shR^i~NgI pitaramabhyayAt .
AsIna.n gochare tasminvahanta.n shavapannagam .. 15..\\
sa tamAlakShya pitara.n shR^i~NgI skhandhagatena vai .
shavena bhujagenAsIdbhUyaH krodhasamanvitaH .. 16..\\
duHkhAchchAshrUNi mumuche pitara.n chedamabravIt .
shrutvemA.n dharShaNAM tAta tava tena durAtmanA .. 17..\\
rAGYA parikShitA kopAdashapa.n tamahaM nR^ipam .
yathArhati sa evogra.n shApa.n kuru kulAdhamaH .. 18..\\
saptame.ahani taM pApa.n takShakaH pannagottamaH .
vaivasvatasya bhavanaM netA paramadAruNam .. 19..\\
tamabravItpitA brahma.nstathA kopasamanvitam .
na me priya.n kR^itaM tAta naiSha dharmastapasvinAm .. 20..\\
vaya.n tasya narendrasya viShaye nivasAmahe .
nyAyato rakShitAstena tasya pApaM na rochaye .. 21..\\
sarvathA vartamAnasya rAGYo hyasmadvidhaiH sadA .
kShantavyaM putra dharmo hi hato hanti na saMshayaH .. 22..\\
yadi rAjA na rakSheta pIDA vai naH parA bhavet .
na shaknuyAma charitu.n dharmaM putra yathAsukham .. 23..\\
rakShyamANA vaya.n tAta rAjabhiH shAstradR^iShTibhiH .
charAmo vipula.n dharmaM teShAM chAMsho.asti dharmataH .. 24..\\
parikShittu visheSheNa yathAsya prapitAmahaH .
rakShatyasmAnyathA rAGYA rakShitavyAH prajAstathA .. 25..\\
teneha kShudhitenAdya shrAntena cha tapasvinA .
ajAnatA vratamida.n kR^itametadasaMshayam .. 26..\\
tasmAdida.n tvayA bAlyAtsahasA duShkR^itaM kR^itam .
na hyarhati nR^ipaH shApamasmattaH putra sarvathA .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38}
zr
yadyetatsAhasa.n tAta yadi vA duShkR^itaM kR^itam .
priya.n vApyapriyaM vA te vAguktA na mR^iShA mayA .. 1..\\
naivAnyathedaM bhavitA pitareSha bravImi te .
nAhaM mR^iShA prabravImi svaireShvapi kutaH shapan .. 2..\\
zamiika
jAnAmyugraprabhAva.n tvAM putra satyagiraM tathA .
nAnR^ita.n hyuktapUrva.n te naitanmithyA bhaviShyati .. 3..\\
pitrA putro vayaHstho.api satata.n vAchya eva tu .
yathA syAdguNasa.nyuktaH prApnuyAchcha mahadyashaH .. 4..\\
kiM punarbAla eva tva.n tapasA bhAvitaH prabho .
vardhate cha prabhavatA.n kopo.atIva mahAtmanAm .. 5..\\
so.ahaM pashyAmi vaktavya.n tvayi dharmabhR^itA.n vara .
putratvaM bAlatA.n chaiva tavAvekShya cha sAhasam .. 6..\\
sa tva.n shama yuto bhUtvA vanyamAhAramAharan .
chara krodhamima.n tyaktvA naivaM dharmaM prahAsyasi .. 7..\\
krodho hi dharma.n harati yatInA.n duHkhasa~ncitam .
tato dharmavihInAnA.n gatiriShTA na vidyate .. 8..\\
shama eva yatInA.n hi kShamiNAM siddhikArakaH .
kShamAvatAmaya.n lokaH parashchaiva kShamAvatAm .. 9..\\
tasmAchcharethAH satata.n kShamA shIlo jitendriyaH .
kShamayA prApsyase lokAnbrahmaNaH samanantarAn .. 10..\\
mayA tu shamamAsthAya yachchhakya.n kartumadya vai .
tatkariShye.adya tAtAhaM preShayiShye nR^ipAya vai .. 11..\\
mama putreNa shapto.asi bAlenAkR^ita buddhinA .
mamemA.n dharShaNAM tvattaH prekShya rAjannamarShiNA .. 12..\\
s
evamAdishya shiShya.n sa preShayAmAsa suvrataH .
parikShite nR^ipataye dayApanno mahAtapAH .. 13..\\
sandishya kushalaprashna.n kAryavR^ittAntameva cha .
shiShya.n gaura mukhaM nAma shIlavanta.n samAhitam .. 14..\\
so.abhigamya tataH shIghraM narendra.n kuruvardhanam .
vivesha bhavana.n rAGYaH pUrva.n dvAHsthairniveditaH .. 15..\\
pUjitashcha narendreNa dvijo gaura mukhastataH .
Achakhyau parivishrAnto rAGYe sarvamasheShataH .
shamIka vachana.n ghora.n yathoktaM mantrisaMnidhau .. 16..\\
shamIko nAma rAjendra viShaye vartate tava .
R^iShiH paramadharmAtmA dAntaH shAnto mahAtapAH .. 17..\\
tasya tvayA naravyAghra sarpaH prANairviyojitaH .
avasakto dhanuShkoTyA skhandhe bharatasattama .
kShAntavA.nstava tatkarma putrastasya na chakShame .. 18..\\
tena shapto.asi rAjendra pituraGYAtamadya vai .
takShakaH saptarAtreNa mR^ityuste vai bhaviShyati .. 19..\\
tatra rakShA.n kuruShveti punaH punarathAbravIt .
tadanyathA na shakya.n cha kartuM kena chidapyuta .. 20..\\
na hi shaknoti sa.nyantuM putra.n kopasamanvitam .
tato.ahaM preShitastena tava rAjanhitArthinA .. 21..\\
iti shrutvA vacho ghora.n sa rAjA kurunandanaH .
paryatapyata tatpApa.n kR^itvA rAjA mahAtapAH .. 22..\\
ta.n cha mauna vratadhara.n shrutvA munivaraM tadA .
bhUya evAbhavadrAjA shokasantapta mAnasaH .. 23..\\
anukroshAtmatA.n tasya shamIkasyAvadhArya tu .
paryatapyata bhUyo.api kR^itvA tatkilbiShaM muneH .. 24..\\
na hi mR^ityu.n tathA rAjA shrutvA vai so.anvatapyata .
ashochadamaraprakhyo yathA kR^itveha karma tat .. 25..\\
tatastaM preShayAmAsa rAjA gaura mukha.n tadA .
bhUyaH prasAdaM bhagavAnkarotviti mameti vai .. 26..\\
tasmiMshcha gatamAtre vai rAjA gaura mukhe tadA .
mantribhirmantrayAmAsa saha sa.nvignamAnasaH .. 27..\\
nishchitya mantribhish chaiva sahito mantratattvavit .
prAsAda.n kArayAmAsa ekastambha.n surakShitam .. 28..\\
rakShA.n cha vidadhe tatra bhiShajashchauShadhAni cha .
brAhmaNAnsiddhamantrAMshcha sarvato vai nyaveshayat .. 29..\\
rAjakAryANi tatrasthaH sarvANyevAkarochcha saH .
mantribhiH sahadharmaGYaH samantAtparirakShitaH .. 30..\\
prApte tu divase tasminsaptame dvijasattama .
kAshyapo.abhyAgamadvidvA.nsta.n rAjAna.n chikitsitum .. 31..\\
shruta.n hi tena tadabhUdadya taM rAjasattamam .
takShakaH pannagashreShTho neShyate yamasAdanam .. 32..\\
ta.n daShTaM pannagendreNa kariShye.ahamapajvaram .
tatra me.arthashcha dharmash cha bhaviteti vichintayan .. 33..\\
ta.n dadarsha sa nAgendrastakShakaH kAshyapaM pathi .
gachchhantamekamanasa.n dvijo bhUtvA vayo.atigaH .. 34..\\
tamabravItpannagendraH kAshyapaM munipu~Ngavam .
kva bhavA.nstvarito yAti ki.n cha kAryaM chikIrShati .. 35..\\
k
nR^ipa.n kuru kulotpannaM parikShitamarindamam .
takShakaH pannagashreShThastejasAdya pradhakShyati .. 36..\\
ta.n daShTaM pannagendreNa tenAgnisamatejasA .
pANDavAnA.n kulakara.n rAjAnamamitaujasam .
gachchhAmi saumya tvarita.n sadyaH kartumapajvaram .. 37..\\
t
aha.n sa takShako brahma.nsta.n dhakShyAmi mahIpatim .
nivartasva na shaktastvaM mayA daShTa.n chikitsitum .. 38..\\
k
aha.n taM nR^ipatiM nAga tvayA daShTamapajvaram .
kariShya iti me buddhirvidyA balamupAshritaH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39}
taksaka
daShTa.n yadi mayeha tvaM shaktaH ki.n chichchikitsitum .
tato vR^ikShaM mayA daShTamima.n jIvaya kAshyapa .. 1..\\
paraM mantrabala.n yatte taddarshaya yatasya cha .
nyagrodhamena.n dhakShyAmi pashyataste dvijottama .. 2..\\
k
dashanAgendra vR^ikSha.n tva.n yamenamabhimanyase .
ahamena.n tvayA daShTaM jIvayiShye bhuja~Ngama .. 3..\\
s
evamuktaH sa nAgendraH kAshyapena mahAtmanA .
adashadvR^ikShamabhyetya nyagrodhaM pannagottamaH .. 4..\\
sa vR^ikShastena daShTaH sansadya eva mahAdyute .
AshIviShaviShopetaH prajajvAla samantataH .. 5..\\
ta.n dagdhvA sa nagaM nAgaH kashyapaM punarabravIt .
kuru yatna.n dvijashreShTha jIvayaina.n vanaspatim .. 6..\\
bhasmIbhUta.n tato vR^ikShaM pannagendrasya tejasA .
bhasma sarva.n samAhR^itya kAshyapo vAkyamabravIt .. 7..\\
vidyA balaM pannagendrapashya me.asminvanaspatau .
aha.n sa~njIvayAmyenaM pashyataste bhuja~Ngama .. 8..\\
tataH sa bhagavAnvidvAnkAshyapo dvijasattamaH .
bhasmarAshIkR^ita.n vR^ikShaM vidyayA samajIvayat .. 9..\\
a~Nkura.n ta.n sa kR^itavA.nstataH parNadvayAnvitam .
palAshina.n shAkhina.n cha tathA viTapinaM punaH .. 10..\\
ta.n dR^iShTvA jIvita.n vR^ikShaM kAshyapena mahAtmanA .
uvAcha takShako brahmannetadatyadbhuta.n tvayi .. 11..\\
viprendra yadviSha.n hanyA mama vA madvidhasya vA .
ka.n tvamarthamabhiprepsuryAsi tatra tapodhana .. 12..\\
yatte.abhilaShitaM prAptuM phala.n tasmAnnR^ipottamAt .
ahameva pradAsyAmi tatte yadyapi durlabham .. 13..\\
vipra shApAbhibhUte cha kShINAyuShi narAdhipe .
ghaTamAnasya te vipra siddhiH saMshayitA bhavet .. 14..\\
tato yashaH pradIpta.n te triShu lokeShu vishrutam .
virashmiriva gharmAMshurantardhAnamito vrajet .. 15..\\
k
dhanArthI yAmyaha.n tatra tanme ditsa bhuja~Ngama .
tato.aha.n vinivartiShye gR^ihAyoraga sattama .. 16..\\
t
yAvaddhanaM prArthayase tasmAdrAGYastato.adhikam .
aha.n te.adya pradAsyAmi nivartasva dvijottama .. 17..\\
s
takShakasya vachaH shrutvA kAshyapo dvijasattamaH .
pradadhyau sumahAtejA rAjAnaM prati buddhimAn .. 18..\\
divyaGYAnaH sa tejasvI GYAtvA taM nR^ipati.n tadA .
kShINAyuShaM pANDaveyamapAvartata kAshyapaH .
labdhvA vittaM munivarastakShakAdyAvadIpsitam .. 19..\\
nivR^itte kAshyape tasminsamayena mahAtmani .
jagAma takShakastUrNaM nagaraM nAgasAhvayam .. 20..\\
atha shushrAva gachchhansa takShako jagatIpatim .
mantrAgadairviShaharai rakShyamANaM prayatnataH .. 21..\\
sa chintayAmAsa tadA mAyAyogena pArthivaH .
mayA va~nchayitavyo.asau ka upAyo bhavediti .. 22..\\
tatastApasarUpeNa prAhiNotsa bhuja~NgamAn .
phalapatrodaka.n gR^ihya rAGYe nAgo.atha takShakaH .. 23..\\
t
gachchhadhva.n yUyamavyagrA rAjAna.n kAryavattayA .
phalapatrodakaM nAma pratigrAhayituM nR^ipam .. 24..\\
s
te takShaka samAdiShTAstathA chakrurbhuja~NgamAH .
upaninyustathA rAGYe darbhAnApaH phalAni cha .. 25..\\
tachcha sarva.n sa rAjendraH pratijagrAha vIryavAn .
kR^itvA cha teShA.n kAryANi gamyatAmityuvAcha tAn .. 26..\\
gateShu teShu nAgeShu tApasachchhadma rUpiShu .
amAtyAnsuhR^idashchaiva provAcha sa narAdhipaH .. 27..\\
bhakShayantu bhavanto vai svAdUnImAni sarvashaH .
tApasairupanItAni phalAni sahitA mayA .. 28..\\
tato rAjA sasachivaH phalAnyAdAtumaichchhata .
yadgR^ihItaM phala.n rAGYA tatra kR^imirabhUdaNuH .
hrasvakaH kR^iShNa nayanastAmro varNena shaunaka .. 29..\\
sa ta.n gR^ihya nR^ipashreShThaH sachivAnidamabravIt .
astamabhyeti savitA viShAdadya na me bhayam .. 30..\\
satyavAgastu sa muniH kR^imiko mA.n dashatvayam .
takShako nAma bhUtvA vai tathA parihR^itaM bhavet .. 31..\\
te chainamanvavartanta mantriNaH kAlachoditAH .
evamuktvA sa rAjendro grIvAyA.n saMniveshya ha .
kR^imikaM prAhasattUrNaM mumUrShurnaShTachetanaH .. 32..\\
hasanneva cha bhogena takShakeNAbhiveShTitaH .
tasmAtphalAdviniShkramya yattadrAGYe niveditam .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40}
s
ta.n tathA mantriNo dR^iShTvA bhogena pariveShTitam .
vivarNavadanAH sarve rurudurbhR^ishaduHkhitAH .. 1..\\
ta.n tu nAdaM tataH shrutvA mantriNaste pradudruvuH .
apashyaMshchaiva te yAntamAkAshe nAgamadbhutam .. 2..\\
sImantamiva kurvANaM nabhasaH padmavarchasam .
takShakaM pannagashreShThaM bhR^isha.n shokaparAyaNAH .. 3..\\
tatastu te tadgR^ihamagninA vR^itaM
pradIpyamAna.n viShajena bhoginaH .
bhayAtparityajya dishaH prapedire
papAta tachchAshani tADita.n yathA .. 4..\\
tato nR^ipe takShaka tejasA hate
prayujya sarvAH paralokasatkriyAH .
shuchirdvijo rAjapurohitastadA
tathaiva te tasya nR^ipasya mantriNaH .. 5..\\
nR^ipa.n shishu.n tasya sutaM prachakrire
sametya sarve puravAsino janAH .
nR^ipa.n yamAhustamamitraghAtinaM
kurupravIra.n janamejayaM janAH .. 6..\\
sa bAla evArya matirnR^ipottamaH
sahaiva tairmantripurohitaistadA .
shashAsa rAjya.n kurupu~NgavAgrajo
yathAsya vIraH prapitAmahastathA .. 7..\\
tatastu rAjAnamamitratApanaM
samIkShya te tasya nR^ipasya mantriNaH .
suvarNavarmANamupetya kAshipaM
vapuShTamArtha.n varayAM prachakramuH .. 8..\\
tataH sa rAjA pradadau vapuShTamAM
kurupravIrAya parIkShya dharmataH .
sa chApi tAM prApya mudA yuto.abhavan
na chAnyanArIShu mano dadhe kva chit .. 9..\\
saraHsu phulleShu vaneShu chaiva ha
prasannachetA vijahAra vIryavAn .
tathA sa rAjanya varo vijahrivAn
yathorvashIM prApya purA purUravAH .. 10..\\
vapuShTamA chApi varaM pati.n tadA
pratItarUpa.n samavApya bhUmipam .
bhAvena rAmA ramayAM babhUva vai
vihArakAleShvavarodha sundarI .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41}
s
etasminneva kAle tu jaratkArurmahAtapAH .
chachAra pR^ithivI.n kR^itsnA.n yatrasAyaM gR^iho muniH .. 1..\\
charandIkShAM mahAtejA dushcharAmakR^itAtmabhiH .
tIrtheShvAplavana.n kurvanpuNyeShu vichachAra ha .. 2..\\
vAyubhakSho nirAhAraH shuShyannaharaharmuniH .
sa dadarsha pitR^Ingarte lambamAnAnadhomukhAn .. 3..\\
ekatantvavashiShTa.n vai vIraNastambamAshritAn .
ta.n cha tantu.n shanairAkhumAdadAnaM bilAshrayam .. 4..\\
nirAhArAnkR^ishAndInAngarte.a.artA.nstrANamichchhataH .
upasR^itya sa tAndInAndInarUpo.abhyabhAShata .. 5..\\
ke bhavanto.avalambante vIraNastambamAshritAH .
durbala.n khAditairmUlairAkhunA bilavAsinA .. 6..\\
vIraNastambake mUla.n yadapyekamiha sthitam .
tadapyaya.n shanairAkhurAdatte dashanaiH shitaiH .. 7..\\
chhetsyate.alpAvashiShTatvAdetadapyachirAdiva .
tataH stha patitAro.atra garte asminnadhomukhAH .. 8..\\
tato me duHkhamutpanna.n dR^iShTvA yuShmAnadhomukhAn .
kR^ichchhrAmApadamApannAnpriya.n kiM karavANi vaH .. 9..\\
tapaso.asya chaturthena tR^itIyenApi vA punaH .
ardhena vApi nistartumApadaM brUta mAchiram .. 10..\\
atha vApi samagreNa tarantu tapasA mama .
bhavantaH sarva evAsmAtkAmameva.n vidhIyatAm .. 11..\\
pitarah
R^iddho bhavAnbrahma chArI yo nastrAtumihechchhati .
na tu viprAgrya tapasA shakyametadvyapohitum .. 12..\\
asti nastAta tapasaH phalaM pravadatA.n vara .
santAnaprakShayAdbrahmanpatAmo niraye.ashuchau .. 13..\\
lambatAmiha nastAta na GYAnaM pratibhAti vai .
yena tvAM nAbhijAnImo loke vikhyAtapauruSham .. 14..\\
R^iddho bhavAnmahAbhAgo yo naH shochyAnsuduHkhitAn .
shochasyupetya kAruNyAchchhR^iNu ye vai vaya.n dvija .. 15..\\
yAyAvarA nAma vayamR^iShayaH saMshitavratAH .
lokAtpuNyAdiha bhraShTAH santAnaprakShayAdvibho .. 16..\\
pranaShTaM nastapaH puNyaM na hi nastanturasti vai .
asti tveko.adya nastantuH so.api nAsti yathAtathA .. 17..\\
mandabhAgyo.alpabhAgyAnAM bandhuH sa khila naH kule .
jaratkAruriti khyAto vedavedA~NgapAragaH .
niyatAtmA mahAtmA cha suvrataH sumahAtapAH .. 18..\\
tena sma tapaso lobhAtkR^ichchhramApAditA vayam .
na tasya bhAryA putro vA bAndhavo vAsti kash chana .. 19..\\
tasmAllambAmahe garte naShTasa~nj~nA hyanAthavat .
sa vaktavyastvayA dR^iShTvA asmAkaM nAthavattayA .. 20..\\
pitaraste.avalambante garte dInA adhomukhAH .
sAdhu dArAnkuruShveti prajAyasveti chAbhibho .
kulatanturhi naH shiShTastvamevaikastapodhana .. 21..\\
yattu pashyasi no brahmanvIraNastambamAshritAn .
eSho.asmAka.n kulastamba AsItsvakulavardhanaH .. 22..\\
yAni pashyasi vai brahmanmUlAnIhAsya vIrudhaH .
ete nastantavastAta kAlena paribhakShitAH .. 23..\\
yattvetatpashyasi brahmanmUlamasyArdhabhakShitam .
tatra lambAmahe sarve so.apyekastapa AsthitaH .. 24..\\
yamAkhuM pashyasi brahmankAla eSha mahAbalaH .
sa ta.n tapo rataM manda.n shanaiH kShapayate tudan .
jaratkAru.n tapo lubdhaM mandAtmAnamachetasam .. 25..\\
na hi nastattapastasya tArayiShyati sattama .
chhinnamUlAnparibhraShTAnkAlopahatachetasaH .
narakapratiShThAnpashyAsmAnyathA duShkR^itinastathA .. 26..\\
asmAsu patiteShvatra saha pUrvaiH pitAmahaiH .
chhinnaH kAlena so.apyatra gantA vai naraka.n tataH .. 27..\\
tapo vApyatha vA yaGYo yachchAnyatpAvanaM mahat .
tatsarvaM na sama.n tAta santatyeti satAM matam .. 28..\\
sa tAta dR^iShTvA brUyAstva.n jaratkAruM tapasvinam .
yathAdR^iShTamida.n chAsmai tvayAkhyeyamasheShataH .. 29..\\
yathA dArAnprakuryAtsaputrAMshchotpAdayedyathA .
tathA brahma.nstvayA vAchyaH so.asmAkaM nAthavattayA .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42}
s
etachchhrutvA jaratkArurduHkhashokaparAyaNaH .
uvAcha svAnpitR^InduHkhAdbAShpasandigdhayA girA .. 1..\\
ahameva jaratkAruH kilbiShI bhavatA.n sutaH .
taddaNDa.n dhArayata me duShkR^iterakR^itAtmanaH .. 2..\\
pitarah
putra diShTyAsi samprApta ima.n desha.n yadR^ichchhayA .
kimartha.n cha tvayA brahmanna kR^ito dArasa~NgrahaH .. 3..\\
j
mamAyaM pitaro nitya.n hR^idyarthaH parivartate .
UrdhvaretAH sharIra.n vai prApayeyamamutra vai .. 4..\\
eva.n dR^iShTvA tu bhavataH shakuntAniva lambataH .
mayA nivartitA buddhirbrahmacharyAtpitAmahAH .. 5..\\
kariShye vaH priya.n kAmaM nivekShye nAtra saMshayaH .
sanAmnI.n yadyaha.n kanyAmupalapsye kadA chana .. 6..\\
bhaviShyati cha yA kA chidbhaikShavatsvayamudyatA .
pratigrahItA tAmasmi na bhareya.n cha yAm aham .. 7..\\
eva.nvidhamaha.n kuryAM niveshaM prApnuyA.n yadi .
anyathA na kariShye tu satyametatpitAmahAH .. 8..\\
s
evamuktvA tu sa pitR^IMshchachAra pR^ithivIM muniH .
na cha sma labhate bhAryA.n vR^iddho.ayamiti shaunaka .. 9..\\
yadA nirvedamApannaH pitR^ibhishchoditastathA .
tadAraNya.n sa gatvochchaishchukrosha bhR^ishaduHkhitaH .. 10..\\
yAni bhUtAni santIha sthAvarANi charANi cha .
antarhitAni vA yAni tAni shR^iNvantu me vachaH .. 11..\\
ugre tapasi vartantaM pitarashchodayanti mAm .
nivishasveti duHkhArtAsteShAM priyachikIrShayA .. 12..\\
niveshArthyakhilAM bhUmi.n kanyA bhaikShaM charAmi bhoH .
daridro duHkhashIlashcha pitR^ibhiH saMniyojitaH .. 13..\\
yasya kanyAsti bhUtasya ye mayeha prakIrtitAH .
te me kanyAM prayachchhantu charataH sarvatodisham .. 14..\\
mama kanyA sanAmnI yA bhaikShavachchodyatA bhavet .
bhareya.n chaiva yAM nAhaM tAM me kanyAM prayachchhata .. 15..\\
tataste pannagA ye vai jaratkArau samAhitAH .
tAmAdAya pravR^itti.n te vAsukeH pratyavedayan .. 16..\\
teShA.n shrutvA sa nAgendraH kanyA.n tAM samala~NkR^itAm .
pragR^ihyAraNyamagamatsamIpa.n tasya pannagaH .. 17..\\
tatra tAM bhaikShavatkanyAM prAdAttasmai mahAtmane .
nAgendro vAsukirbrahmanna sa tAM pratyagR^ihNata .. 18..\\
asanAmeti vai matvA bharaNe chAvichArite .
mokShabhAve sthitashchApi dvandvI bhUtaH parigrahe .. 19..\\
tato nAma sa kanyAyAH paprachchha bhR^iguna~Ngana .
vAsuke bharaNa.n chAsyA na kuryAmityuvAcha ha .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43}
s
vAsukistvabravIdvAkya.n jaratkArumR^iShiM tadA .
sanAmA tava kanyeya.n svasA me tapasAnvitA .. 1..\\
bhariShyAmi cha te bhAryAM pratIchchhemA.n dvijottama .
rakShaNa.n cha kariShye.asyAH sarvashaktyA tapodhana .. 2..\\
pratishrute tu nAgena bhariShye bhaginIm iti .
jaratkArustadA veshma bhujagasya jagAma ha .. 3..\\
tatra mantravidA.n shreShThastapovR^iddho mahAvrataH .
jagrAha pANi.n dharmAtmA vidhimantrapuraskR^itam .. 4..\\
tato vAsagR^iha.n shubhraM pannagendrasya saMmatam .
jagAma bhAryAmAdAya stUyamAno maharShibhiH .. 5..\\
shayana.n tatra vai kL^ipta.n spardhyAstaraNa sa.nvR^itam .
tatra bhAryA sahAyaH sa jaratkAruruvAsa ha .. 6..\\
sa tatra samaya.n chakre bhAryayA saha sattamaH .
vipriyaM me na kartavyaM na cha vAchya.n kadA chana .. 7..\\
tyajeyamapriye hi tvA.n kR^ite vAsaM cha te gR^ihe .
etadgR^ihANa vachanaM mayA yatsamudIritam .. 8..\\
tataH paramasa.nvignA svasA nAgapatestu sA .
atiduHkhAnvitA vAcha.n tamuvAchaivamastviti .. 9..\\
tathaiva sA cha bhartAra.n duHkhashIlamupAcharat .
upAyaiH shvetakAkIyaiH priyakAmA yashasvinI .. 10..\\
R^itukAle tataH snAtA kadA chidvAsukeH svasA .
bhartAra.n ta.n yathAnyAyamupatasthe mahAmunim .. 11..\\
tatra tasyAH samabhavadgarbho jvalanasaMnibhaH .
atIva tapasA yukto vaishvAnarasamadyutiH .
shuklapakShe yathA somo vyavardhata tathaiva saH .. 12..\\
tataH katipayAhasya jaratkArurmahAtapAH .
utsa~Nge.asyAH shiraH kR^itvA suShvApa parikhinnavat .. 13..\\
tasmiMshcha supte viprendre savitAstamiyAdgirim .
ahnaH parikShaye brahma.nstataH sAchintayattadA .
vAsukerbhaginI bhItA dharmalopAnmanasvinI .. 14..\\
kiM nu me sukR^itaM bhUyAdbharturutthApanaM na vA .
duHkhashIlo hi dharmAtmA kathaM nAsyAparAdhnuyAm .. 15..\\
kopo vA dharmashIlasya dharmalopo.atha vA punaH .
dharmalopo garIyAnvai syAdatretyakaronmanaH .. 16..\\
utthApayiShye yadyena.n dhruvaM kopaM kariShyati .
dharmalopo bhavedasya sandhyAtikramaNe dhruvam .. 17..\\
iti nishchitya manasA jaratkArurbhuja~NgamA .
tamR^iShi.n dIptatapasa.n shayAnamanalopamam .
uvAcheda.n vachaH shlakShNa.n tato madhurabhAShiNI .. 18..\\
uttiShTha tvaM mahAbhAga sUryo.astamupagachchhati .
sandhyAmupAssva bhagavannapaH spR^iShTvA yatavrataH .. 19..\\
prAduShkR^itAgnihotro.ayaM muhUrto ramyadAruNaH .
sandhyA pravartate cheyaM pashchimAyA.n dishi prabho .. 20..\\
evamuktaH sa bhagavA~njaratkArurmahAtapAH .
bhAryAM prasphuramANauShTha ida.n vachanamabravIt .. 21..\\
avamAnaH prayukto.aya.n tvayA mama bhuja~Ngame .
samIpe te na vatsyAmi gamiShyAmi yathAgatam .. 22..\\
na hi tejo.asti vAmoru mayi supte vibhAvasoH .
asta.n gantu.n yathAkAlamiti me hR^idi vartate .. 23..\\
na chApyavamatasyeha vastu.n rocheta kasya chit .
kiM punardharmashIlasya mama vA madvidhasya vA .. 24..\\
evamuktA jaratkArurbhartrA hR^idayakampanam .
abravIdbhaginI tatra vAsukeH saMniveshane .. 25..\\
nAvamAnAtkR^itavatI tavAhaM pratibodhanam .
dharmalopo na te vipra syAdityetatkR^itaM mayA .. 26..\\
uvAcha bhAryAmityukto jaratkArurmahAtapAH .
R^iShiH kopasamAviShTastyaktukAmo bhuja~NgamAm .. 27..\\
na me vAganR^itaM prAha gamiShye.ahaM bhuja~Ngame .
samayo hyeSha me pUrva.n tvayA saha mithaH kR^itaH .. 28..\\
sukhamasmyuShito bhadre brUyAstvaM bhrAtara.n shubhe .
ito mayi gate bhIru gataH sa bhagavAniti .
tva.n chApi mayi niShkrAnte na shokaM kartumarhasi .. 29..\\
ityuktA sAnavadyA~NgI pratyuvAcha pati.n tadA .
jaratkAru.n jaratkArushchintAshokaparAyaNA .. 30..\\
bAShpagadgadayA vAchA mukhena parishuShyatA .
kR^itA~njalirvarArohA paryashrunayanA tataH .
dhairyamAlambya vAmorurhR^idayena pravepatA .. 31..\\
na mAmarhasi dharmaGYa parityaktumanAgasam .
dharme sthitA.n sthito dharme sadA priyahite ratAm .. 32..\\
pradAne kAraNa.n yachcha mama tubhya.n dvijottama .
tadalabdhavatIM mandA.n kiM mA.n vakShyati vAsukhiH .. 33..\\
mAtR^ishApAbhibhUtAnA.n GYAtInAM mama sattama .
apatyamIpShita.n tvattastachcha tAvanna dR^ishyate .. 34..\\
tvatto hyapatyalAbhena GYAtInAM me shivaM bhavet .
samprayogo bhavennAyaM mama moghastvayA dvija .. 35..\\
GYAtInA.n hitamichchhantI bhagava.nstvAM prasAdaye .
imamavyaktarUpaM me garbhamAdhAya sattama .
katha.n tyaktvA mahAtmA sangantumichchhasyanAgasam .. 36..\\
evamuktastu sa munirbhAryA.n vachanamabravIt .
yadyuktamanurUpa.n cha jaratkArustapodhanaH .. 37..\\
astyeSha garbhaH subhage tava vaishvAnaropamaH .
R^iShiH paramadharmAtmA vedavedA~NgapAragaH .. 38..\\
evamuktvA sa dharmAtmA jaratkArurmahAnR^iShiH .
ugrAya tapase bhUyo jagAma kR^itanishchayaH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44}
s
gatamAtra.n tu bhartAraM jaratkAruravedayat .
bhrAtustvaritamAgamya yathAtathya.n tapodhana .. 1..\\
tataH sa bhujaga shreShThaH shrutvA sumahadapriyam .
uvAcha bhaginI.n dInAM tadA dInataraH svayam .. 2..\\
jAnAmi bhadre yatkAryaM pradAne kAraNa.n cha yat .
pannagAnA.n hitArthAya putraste syAttato yadi .. 3..\\
sa sarpasatrAtkila no mokShayiShyati vIryavAn .
evaM pitAmahaH pUrvamuktavAnmA.n suraiH saha .. 4..\\
apyasti garbhaH subhage tasmAtte munisattamAt .
na chechchhAmyaphala.n tasya dArakarma manIShiNaH .. 5..\\
kAma.n cha mama na nyAyyaM praShTuM tvAM kAryamIdR^isham .
ki.n tu kAryagarIyastvAttatastvAhamachUchudam .. 6..\\
durvAsatA.n viditvA cha bhartuste.atitapasvinaH .
nainamanvAgamiShyAmi kadAchiddhi shapetsa mAm .. 7..\\
AchakShva bhadre bhartustva.n sarvameva vicheShTitam .
shalyamuddhara me ghoraM bhadre hR^idi chirasthitam .. 8..\\
jaratkArustato vAkyamityuktA pratyabhAShata .
AshvAsayantI santapta.n vAsukiM pannageshvaram .. 9..\\
pR^iShTo mayApatya hetoH sa mahAtmA mahAtapAH .
astItyudaramuddishya mameda.n gatavAMshcha saH .. 10..\\
svaireShvapi na tenAha.n smarAmi vitatha.n kva chit .
uktapUrva.n kuto rAjansAmparAye sa vakShyati .. 11..\\
na santApastvayA kAryaH kAryaM prati bhuja~Ngame .
utpatsyati hi te putro jvalanArkasamadyutiH .. 12..\\
ityuktvA hi sa mAM bhrAtargato bhartA tapovanam .
tasmAdvyetu para.n duHkhaM tavedaM manasi sthitam .. 13..\\
etachchhrutvA sa nAgendro vAsukiH parayA mudA .
evamastviti tadvAkyaM bhaginyAH pratyagR^ihNata .. 14..\\
sAntvamAnArtha dAnaishcha pUjayA chAnurUpayA .
sodaryAM pUjayAmAsa svasAraM pannagottamaH .. 15..\\
tataH sa vavR^idhe garbho mahAtejA raviprabhaH .
yathA somo dvijashreShTha shuklapakShodito divi .. 16..\\
yathAkAla.n tu sA brahmanprajaGYe bhujaga svasA .
kumAra.n devagarbhAbhaM pitR^imAtR^ibhayApaham .. 17..\\
vavR^idhe sa cha tatraiva nAgarAjaniveshane .
vedAMshchAdhijage sA~NgAnbhArgavAchchyavanAtmajAt .. 18..\\
charitavrato bAla eva buddhisattvaguNAnvitaH .
nAma chAsyAbhavatkhyAta.n lokeShvAstIka ityuta .. 19..\\
astItyuktvA gato yasmAtpitA garbhasthameva tam .
vana.n tasmAdidaM tasya nAmAstIketi vishrutam .. 20..\\
sa bAla eva tatrasthashcharannamitabuddhimAn .
gR^ihe pannagarAjasya prayatnAtparyarakShyata .. 21..\\
bhagavAniva deveshaH shUlapANirhiraNyadaH .
vivardhamAnaH sarvA.nstAnpannagAnabhyaharShayat .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45}
z
yadapR^ichchhattadA rAjA mantriNo janamejayaH .
pituH svargagati.n tanme vistareNa punarvada .. 1..\\
s
shR^iNu brahmanyathA pR^iShTA mantriNo nR^ipatestadA .
AkhyAtavantaste sarve nidhana.n tatparikShitaH .. 2..\\
j
jAnanti tu bhavantastadyathAvR^ittaH pitA mama .
AsIdyathA cha nidhana.n gataH kAle mahAyashAH .. 3..\\
shrutvA bhavatsakAshAddhi piturvR^ittamasheShataH .
kalyANaM pratipatsyAmi viparItaM na jAtuchit .. 4..\\
s
mantriNo.athAbruvanvAkyaM pR^iShTAstena mahAtmanA .
sarvadharmavidaH prAGYA rAjAna.n janamejayam .. 5..\\
dharmAtmA cha mahAtmA cha prajA pAlaH pitA tava .
AsIdiha yathAvR^ittaH sa mahAtmA shR^iNuShva tat .. 6..\\
chAturvarNya.n svadharmasthaM sa kR^itvA paryarakShata .
dharmato dharmavidrAjA dharmo vigrahavAniva .. 7..\\
rarakSha pR^ithivI.n devI.n shrImAnatulavikramaH .
dveShTArastasya naivAsansa cha na dveShTi ka.n chana .
samaH sarveShu bhUteShu prajApatirivAbhavat .. 8..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH shUdrAsh chaiva svakarmasu .
sthitAH sumanaso rAja.nstena rAGYA svanuShThitAH .. 9..\\
vidhavAnAtha kR^ipaNAnvikalAMshcha babhAra saH .
sudarshaH sarvabhUtAnAmAsItsoma ivAparaH .. 10..\\
tuShTapuShTajanaH shrImAnsatyavAgdR^iDhavikramaH .
dhanurvede cha shiShyo.abhUnnR^ipaH shAradvatasya saH .. 11..\\
govindasya priyashchAsItpitA te janamejaya .
lokasya chaiva sarvasya priya AsInmahAyashAH .. 12..\\
parikShINeShu kuruShu uttarAyAmajAyata .
parikShidabhavattena saubhadrasyAtmajo balI .. 13..\\
rAjadharmArthakushalo yuktaH sarvaguNairnR^ipaH .
jitendriyashchAtmavAMshcha medhAvI vR^iddhasevitaH .. 14..\\
ShaDvargavinmahAbuddhirnItidharmaviduttamaH .
prajA imAstava pitA ShaShTi.n varShANyapAlayat .
tato diShTAntamApannaH sarpeNAnativartitam .. 15..\\
tatastvaM puruShashreShTha dharmeNa pratipedivAn .
ida.n varShasahasrAya rAjya.n kuru kulAgatam .
bAla evAbhijAto.asi sarvabhUtAnupAlakaH .. 16..\\
j
nAsminkule jAtu babhUva rAjA
yo na prajAnA.n hitakR^itpriyash cha .
visheShataH prekShya pitAmahAnAM
vR^ittaM mahadvR^ittaparAyaNAnAm .. 17..\\
kathaM nidhanamApannaH pitA mama tathAvidhaH .
AchakShadhva.n yathAvanme shrotumichchhAmi tattvataH .. 18..\\
s
eva.n sa~ncoditA rAGYA mantriNaste narAdhipam .
UchuH sarve yathAvR^itta.n rAGYaH priyahite ratAH .. 19..\\
babhUva mR^igayA shIlastava rAjanpitA sadA .
yathA pANDurmahAbhAgo dhanurdhara varo yudhi .
asmAsvAsajya sarvANi rAjakAryANyasheShataH .. 20..\\
sa kadA chidvanacharo mR^iga.n vivyAdha patriNA .
viddhvA chAnvasarattUrNa.n taM mR^igaM gahane vane .. 21..\\
padAtirbaddhanistriMshastatAyudha kalApavAn .
na chAsasAda gahane mR^igaM naShTaM pitA tava .. 22..\\
parishrAnto vayaHsthashcha ShaShTivarSho jarAnvitaH .
kShudhitaH sa mahAraNye dadarsha munimantike .. 23..\\
sa taM paprachchha rAjendro muniM mauna vratAnvitam .
na cha ki.n chiduvAchaina.n sa muniH pR^ichchhato.api san .. 24..\\
tato rAjA kShuchchhramArtastaM muni.n sthANuvatsthitam .
mauna vratadhara.n shAntaM sadyo manyuvashaM yayau .. 25..\\
na bubodha hi ta.n rAjA mauna vratadharaM munim .
sa taM manyusamAviShTo dharShayAmAsa te pitA .. 26..\\
mR^ita.n sarpa.n dhanuShkoTyA samutkShipya dharAtalAt .
tasya shuddhAtmanaH prAdAtskandhe bharatasattama .. 27..\\
na chovAcha sa medhAvI tamatho sAdhvasAdhu vA .
tasthau tathaiva chAkrudhyansarpa.n skandhena dhArayan .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46}
mantrinah
tataH sa rAjA rAjendra skandhe tasya bhuja~Ngamam .
muneH kShutkShAma Asajya svapuraM punarAyayau .. 1..\\
R^iShestasya tu putro.abhUdgavi jAto mahAyashAH .
shR^i~NgI nAma mahAtejAstigmavIryo.atikopanaH .. 2..\\
brahmANa.n so.abhyupAgamya muniH pUjA.n chakAra ha .
anuGYAto gatastatra shR^i~NgI shushrAva ta.n tadA .
sakhyuH sakAshAtpitaraM pitrA te dharShita.n tathA .. 3..\\
mR^ita.n sarpaM samAsaktaM pitrA te janamejaya .
vahanta.n kurushArdUla skandhenAnapakAriNam .. 4..\\
tapasvinamatIvAtha taM munipravaraM nR^ipa .
jitendriya vishuddha.n cha sthitaM karmaNyathAdbhute .. 5..\\
tapasA dyotitAtmAna.n sveShva~NgeShu yata.n tathA .
shubhAchAra.n shubhakathaM susthira.n tamalolupam .. 6..\\
akShudramanasUya.n cha vR^iddhaM mauna vrate sthitam .
sharaNya.n sarvabhUtAnAM pitrA viprakR^ita.n tava .. 7..\\
shashApAtha sa tachchhrutvA pitara.n te ruShAnvitaH .
R^iSheH putro mahAtejA bAlo.api sthavirairvaraH .. 8..\\
sa kShipramudaka.n spR^iShTvA roShAdidamuvAcha ha .
pitara.n te.abhisandhAya tejasA prajvalanniva .. 9..\\
anAgasi gurau yo me mR^ita.n sarpamavAsR^ijat .
taM nAgastakShakaH kruddhastejasA sAdayiShyati .
saptarAtrAditaH pApaM pashya me tapaso balam .. 10..\\
ityuktvA prayayau tatra pitA yatrAsya so.abhavat .
dR^iShTvA cha pitara.n tasmai shApaM taM pratyavedayat .. 11..\\
sa chApi munishArdUlaH preShayAmAsa te pituH .
shapto.asi mama putreNa yatto bhava mahIpate .
takShakastvAM mahArAja tejasA sAdayiShyati .. 12..\\
shrutvA tu tadvacho ghoraM pitA te janamejaya .
yatto.abhavatparitrastastakShakAtpannagottamAt .. 13..\\
tatastasmi.nstu divase saptame samupasthite .
rAGYaH samIpaM brahmarShiH kAshyapo gantumaichchhata .. 14..\\
ta.n dadarshAtha nAgendraH kAshyapaM takShakastadA .
tamabravItpannagendraH kAshyapa.n tvarita.n vrajan .
kva bhavA.nstvarito yAti ki.n cha kAryaM chikIrShati .. 15..\\
k
yatra rAjA kurushreShThaH parikShinnAma vai dvijaH .
takShakeNa bhuja~Ngena dhakShyate kila tatra vai .. 16..\\
gachchhAmyaha.n taM tvaritaH sadyaH kartumapajvaram .
mayAbhipanna.n taM chApi na sarpo dharShayiShyati .. 17..\\
t
kimartha.n taM mayA daShTa.n sa~njIvayitumichchhasi .
brUhi kAmamaha.n te.adya dadmi sva.n veshma gamyatAm .. 18..\\
mantrinah
dhanalipsuraha.n tatra yAmItyuktashcha tena saH .
tamuvAcha mahAtmAnaM mAnaya~nshlakShNayA girA .. 19..\\
yAvaddhanaM prArthayase tasmAdrAGYastato.adhikam .
gR^ihANa matta eva tva.n saMnivartasva chAnagha .. 20..\\
sa evamukto nAgena kAshyapo dvipadA.n varaH .
labdhvA vittaM nivavR^ite takShakAdyAvadIpsitam .. 21..\\
tasminpratigate vipre chhadmanopetya takShakaH .
taM nR^ipaM nR^ipatishreShTha pitara.n dhArmikaM tava .. 22..\\
prAsAdastha.n yattamapi dagdhavAnviShavahninA .
tatastvaM puruShavyAghra vijayAyAbhiShechitaH .. 23..\\
etaddR^iShTa.n shruta.n chApi yathAvannR^ipasattama .
asmAbhirnikhila.n sarva.n kathitaM te sudAruNam .. 24..\\
shrutvA chaitaM nR^ipashreShTha pArthivasya parAbhavam .
asya charSherutta~Nkasya vidhatsva yadanantaram .. 25..\\
j
etattu shrotumichchhAmi aTavyAM nirjane vane .
sa.nvAdaM pannagendrasya kAshyapasya cha yattadA .. 26..\\
kena dR^iShTa.n shruta.n chApi bhavatAM shrotramAgatam .
shrutvA chAtha vidhAsyAmi pannagAntakarIM matim .. 27..\\
m
shR^iNu rAjanyathAsmAka.n yenaitatkathitaM purA .
samAgama.n dvijendrasya pannagendrasya chAdhvani .. 28..\\
tasminvR^ikShe naraH kashchidindhanArthAya pArthiva .
vichinvanpUrvamArUDhaH shuShkashAkha.n vanaspatim .
abudhyamAnau ta.n tatra vR^ikShasthaM pannagadvijau .. 29..\\
sa tu tenaiva vR^ikSheNa bhasmIbhUto.abhavattadA .
dvija prabhAvAdrAjendra jIvitaH savanaspatiH .. 30..\\
tena gatvA nR^ipashreShTha nagare.asminniveditam .
yathAvR^itta.n tu tatsarvaM takShakasya dvijasya cha .. 31..\\
etatte kathita.n rAjanyathAvR^ittaM yathA shrutam .
shrutvA tu nR^ipashArdUla prakuruShva yathepsitam .. 32..\\
s
mantriNA.n tu vachaH shrutvA sa rAjA janamejayaH .
paryatapyata duHkhArtaH pratyapiMShatkare karam .. 33..\\
niHshvAsamuShNamasakR^iddIrgha.n rAjIvalochanaH .
mumochAshrUNi cha tadA netrAbhyAM pratataM nR^ipaH .
uvAcha cha mahIpAlo duHkhashokasamanvitaH .. 34..\\
shrutvaitadbhavatA.n vAkyaM piturme svargatiM prati .
nishchiteyaM mama matiryA vai tAM me nibodhata .. 35..\\
anantaramahaM manye takShakAya durAtmane .
pratikartavyamityeva yena me hi.nsitaH pitA .. 36..\\
R^iSherhi shR^i~Ngervachana.n kR^itvA dagdhvA cha pArthivam .
yadi gachchhedasau pApo nanu jIvetpitA mama .. 37..\\
parihIyeta ki.n tasya yadi jIvetsa pArthivaH .
kAshyapasya prasAdena mantriNA.n sunayena cha .. 38..\\
sa tu vAritavAnmohAtkAshyapa.n dvijasattamam .
sa~njijIvayiShuM prApta.n rAjAnamaparAjitam .. 39..\\
mahAnatikramo hyeSha takShakasya durAtmanaH .
dvijasya yo.adadaddravyaM mA nR^ipa.n jIvayediti .. 40..\\
utta~Nkasya priya.n kurvannAtmanash cha mahatpriyam .
bhavatA.n chaiva sarveShA.n yAsyAmyapachitiM pituH .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47}
s
evamuktvA tataH shrImAnmantribhishchAnumoditaH .
Aruroha pratiGYA.n sa sarpasatrAya pArthivaH .
brahmanbharatashArdUlo rAjA pArikShitastadA .. 1..\\
purohitamathAhUya R^itvija.n vasudhAdhipaH .
abravIdvAkyasampannaH sampadarthakara.n vachaH .. 2..\\
yo me hi.nsitavA.nstAta.n takShakaH sa durAtmavAn .
pratikuryA.n yathA tasya tadbhavanto bruvantu me .. 3..\\
api tatkarma viditaM bhavatA.n yena pannagam .
takShaka.n sampradIpte.agnau prApsye.ahaM sahabAndhavam .. 4..\\
yathA tena pitA mahyaM pUrva.n dagdho viShAgninA .
tathAhamapi taM pApa.n dagdhumichchhAmi pannagam .. 5..\\
rtvijah
asti rAjanmahatsatra.n tvadarthaM devanirmitam .
sarpasatramiti khyAtaM purANe kathyate nR^ipa .. 6..\\
AhartA tasya satrasya tvannAnyo.asti narAdhipa .
iti paurANikAH prAhurasmAka.n chAsti sa kratuH .. 7..\\
s
evamuktaH sa rAjarShirmene sarpa.n hi takShakam .
hutAshanamukha.n dIptaM praviShTamiti sattama .. 8..\\
tato.abravInmantravidastAnrAjA brAhmaNA.nstadA .
AhariShyAmi tatsatra.n sambhArAH sambhriyantu me .. 9..\\
tataste R^itvijastasya shAstrato dvijasattama .
desha.n taM mApayAmAsuryaGYAyatana kAraNAt .
yathAvajGYAnaviduShaH sarve buddhyA para.n gatAH .. 10..\\
R^iddhyA paramayA yuktamiShTa.n dvijagaNAyutam .
prabhUtadhanadhAnyADhyamR^itvigbhiH suniveshitam .. 11..\\
nirmAya chApi vidhivadyaGYAyatanamIpsitam .
rAjAna.n dIkShayAmAsuH sarpasatrAptaye tadA .. 12..\\
ida.n chAsIttatra pUrva.n sarpasatre bhaviShyati .
nimittaM mahadutpanna.n yaGYavighna kara.n tadA .. 13..\\
yaGYasyAyatane tasminkriyamANe vacho.abravIt .
sthapatirbuddhisampanno vAstu vidyA vishAradaH .. 14..\\
ityabravItsUtradhAraH sUtaH paurANikastadA .
yasmindeshe cha kAle cha mApaneyaM pravartitA .
brAhmaNa.n kAraNaM kR^itvA nAya.n sa.nsthAsyate kratuH .. 15..\\
etachchhrutvA tu rAjA sa prAgdIkShA kAlamabravIt .
kShattAraM neha me kashchidaGYAtaH pravishediti .. 16..\\
tataH karma pravavR^ite sarpasatre vidhAnataH .
paryakrAmaMshcha vidhivatsve sve karmaNi yAjakAH .. 17..\\
paridhAya kR^iShNa vAsA.nsi dhUmasa.nrakta lochanAH .
juhuvurmantravachchaiva samiddha.n jAtavedasam .. 18..\\
kampayantashcha sarveShAmuragANAM manA.nsi te .
sarpAnAjuhuvustatra sarvAnagnimukhe tadA .. 19..\\
tataH sarpAH samApetuH pradIpte havyavAhane .
viveShTamAnAH kR^ipaNA AhvayantaH parasparam .. 20..\\
visphurantaH shvasantashcha veShTayantastathA pare .
puchchhaiH shirobhishcha bhR^isha.n chitrabhAnuM prapedire .. 21..\\
shvetAH kR^iShNAshcha nIlAshcha sthavirAH shishavastathA .
ruvanto bhairavAnnAdAnpeturdIpte vibhAvasau .. 22..\\
eva.n shatasahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
avashAni vinaShTAni pannagAnA.n dvijottama .. 23..\\
indurA iva tatrAnye hastihastA ivApare .
mattA iva cha mAta~NgA mahAkAyA mahAbalAH .. 24..\\
uchchAvachAshcha bahavo nAnAvarNA viSholbaNAH .
ghorAshcha parighaprakhyA danda shUkA mahAbalAH .
prapeturagnAvuragA mAtR^ivAgdaNDapIDitAH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48}
z
sarpasatre tadA rAGYaH pANDaveyasya dhImataH .
janamejayasya ke tvAsannR^itvijaH paramarShayaH .. 1..\\
ke sadasyA babhUvushcha sarpasatre sudAruNe .
viShAdajanane.atyarthaM pannagAnAM mahAbhaye .. 2..\\
sarva.n vistaratastAta bhavA~nsha.nsitumarhati .
sarpasatra vidhAnaGYA viGYeyAste hi sUtaja .. 3..\\
suuta
hanta te kathayiShyAmi nAmAnIha manIShiNAm .
ye R^itvijaH sadasyAshcha tasyAsannR^ipatestadA .. 4..\\
tatra hotA babhUvAtha brAhmaNashchaNDabhArgavaH .
chyavanasyAnvaye jAtaH khyAto vedavidA.n varaH .. 5..\\
udgAtA brAhmaNo vR^iddho vidvAnkautsArya jaiminiH .
brahmAbhavachchhAr~Nga ravo adhvaryurbodha pi~NgalaH .. 6..\\
sadasyashchAbhavadvyAsaH putra shiShyasahAyavAn .
uddAlakaH shamaThakaH shvetaketushcha pa~nchamaH .. 7..\\
asito devalashchaiva nAradaH parvatastathA .
AtreyaH kuNDa jaTharo dvijaH kuTi ghaTastathA .. 8..\\
vAtsyaH shrutashravA vR^iddhastapaHsvAdhyAyashIlavAn .
kahoDo deva sharmA cha maudgalyaH shama saubharaH .. 9..\\
ete chAnye cha bahavo brAhmaNAH saMshitavratAH .
sadasyA abhava.nstatra satre pArikShitasya ha .. 10..\\
juhvatsvR^itvikShvatha tadA sarpasatre mahAkratau .
ahayaH prApata.nstatra ghorAH prANibhayAvahAH .. 11..\\
vasA medo vahAH kulyA nAgAnA.n sampravartitAH .
vavau gandhashcha tumulo dahyatAmanisha.n tadA .. 12..\\
patatA.n chaiva nAgAnAM dhiShThitAnAM tathAmbare .
ashrUyatAnisha.n shabdaH pachyatA.n chAgninA bhR^isham .. 13..\\
takShakastu sa nAgendraH purandara niveshanam .
gataH shrutvaiva rAjAna.n dIkShitaM janamejayam .. 14..\\
tataH sarva.n yathAvR^ittamAkhyAya bhujagottamaH .
agachchhachchharaNaM bhIta AgaH kR^itvA purandaram .. 15..\\
tamindraH prAha suprIto na tavAstIha takShaka .
bhayaM nAgendra tasmAdvai sarpasatrAtkatha.n chana .. 16..\\
prasAdito mayA pUrva.n tavArthAya pitAmahaH .
tasmAttava bhayaM nAsti vyetu te mAnaso jvaraH .. 17..\\
evamAshvAsitastena tataH sa bhujagottamaH .
uvAsa bhavane tatra shakrasya muditaH sukhI .. 18..\\
ajasraM nipatatsvagnau nAgeShu bhR^ishaduHkhitaH .
alpasheSha parIvAro vAsukiH paryatapyata .. 19..\\
kashmala.n chAvishadghora.n vAsukiM pannageshvaram .
sa ghUrNamAna hR^idayo bhaginImidamabravIt .. 20..\\
dahyante.a~NgAni me bhadre disho na pratibhAnti cha .
sIdAmIva cha saMmohAdghUrNatIva cha me manaH .. 21..\\
dR^iShTirbhramati me.atIva hR^idaya.n dIryatIva cha .
patiShyAmyavasho.adyAha.n tasmindIpte vibhAvasau .. 22..\\
pArikShitasya yaGYo.asau vartate.asmajjighA.nsayA .
vyaktaM mayApi gantavyaM pitR^irAja niveshanam .. 23..\\
aya.n sa kAlaH samprApto yadarthamasi me svasaH .
jaratkAroH purA dattA sA trAhyasmAnsabAndhavAn .. 24..\\
AstIkaH kila yaGYa.n ta.n vartantaM bhujagottame .
pratiShetsyati mAM pUrva.n svayamAha pitAmahaH .. 25..\\
tadvatse brUhi vatsa.n sva.n kumAraM vR^iddhasaMmatam .
mamAdya tva.n sabhR^ityasya mokShArthaM veda vittamam .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49}
s
tata AhUya putra.n sva.n jaratkArurbhuja~NgamA .
vAsukernAgarAjasya vachanAdidamabravIt .. 1..\\
aha.n tava pituH putrabhrAtrA dattA nimittataH .
kAlaH sa chAya.n samprAptastatkuruShva yathAtatham .. 2..\\
aastiika
kiMnimittaM mama piturdattA tvaM mAtulena me .
tanmamAchakShva tattvena shrutvA kartAsmi tattathA .. 3..\\
s
tata AchaShTa sA tasmai bAndhavAnA.n hitaiShiNI .
bhaginI nAgarAjasya jaratkAruraviklavA .. 4..\\
bhujagAnAmasheShANAM mAtA kadrUriti shrutiH .
tayA shaptA ruShitayA sutA yasmAnnibodha tat .. 5..\\
uchchhaiH shravAH so.ashvarAjo yanmithyA na kR^ito mama .
vinatA nimittaM paNite dAsabhAvAya putrakAH .. 6..\\
janamejayasya vo yaGYe dhakShyatyanilasArathiH .
tatra pa~nchatvamApannAH pretaloka.n gamiShyatha .. 7..\\
tA.n cha shaptavatImeva.n sAkShAllokapitAmahaH .
evamastviti tadvAkyaM provAchAnumumoda cha .. 8..\\
vAsukishchApi tachchhrutvA pitAmahavachastadA .
amR^ite mathite tAta devA~nsharaNamIyivAn .. 9..\\
siddhArthAshcha surAH sarve prApyAmR^itamanuttamam .
bhrAtaraM me puraskR^itya prajApatimupAgaman .. 10..\\
te taM prasAdayAmAsurdevAH sarve pitAmaham .
rAGYA vAsukinA sArdha.n sa shApo na bhavediti .. 11..\\
vAsukirnAgarAjo.aya.n duHkhito GYAtikAraNAt .
abhishApaH sa mAtrAsya bhagavanna bhavediti .. 12..\\
br
jaratkArurjaratkAru.n yAM bhAryAM samavApsyati .
tatra jAto dvijaH shApAdbhujagAnmokShayiShyati .. 13..\\
j
etachchhrutvA tu vachana.n vAsukiH pannageshvaraH .
prAdAnmAmamaraprakhya tava pitre mahAtmane .
prAgevAnAgate kAle tatra tvaM mayyajAyathAH .. 14..\\
aya.n sa kAlaH samprApto bhayAnnastrAtumarhasi .
bhrAtara.n chaiva me tasmAttrAtumarhasi pAvakAt .. 15..\\
amoghaM naH kR^ita.n tatsyAdyadahaM tava dhImate .
pitre dattA vimokShArtha.n katha.n vA putra manyase .. 16..\\
s
evamuktastathetyuktvA sa AstIko mAtara.n tadA .
abravIdduHkhasantapta.n vAsuki.n jIvayanniva .. 17..\\
aha.n tvAM mokShayiShyAmi vAsuke pannagottama .
tasmAchchhApAnmahAsattvasatyametadbravImi te .. 18..\\
bhava svasthamanA nAga na hi te vidyate bhayam .
prayatiShye tathA saumya yathA shreyo bhaviShyati .
na me vAganR^itaM prAha svaireShvapi kuto.anyathA .. 19..\\
ta.n vai nR^ipa vara.n gatvA dIkShitaM janamejayam .
vAgbhirma~NgalayuktAbhistoShayiShye.adya mAtula .
yathA sa yaGYo nR^ipaternirvartiShyati sattama .. 20..\\
sa sambhAvaya nAgendra mayi sarvaM mahAmate .
na te mayi mano jAtu mithyA bhavitumarhati .. 21..\\
v
AstIka parighUrNAmi hR^idayaM me vidIryate .
dishashcha na prajAnAmi brahmadaNDanipIDitaH .. 22..\\
aa
na santApastvayA kAryaH katha.n chitpannagottama .
dIptadAgneH samutpannaM nAshayiShyAmi te bhayam .. 23..\\
brahmadaNDaM mahAghora.n kAlAgnisamatejasam .
nAshayiShyAmi mAtratvaM bhaya.n kArShIH kathaM chana .. 24..\\
s
tataH sa vAsukerghoramapanIya mano jvaram .
AdhAya chAtmano.a~NgeShu jagAma tvarito bhR^isham .. 25..\\
janamejayasya ta.n yaGYaM sarvaiH samudita.n guNaiH .
mokShAya bhujagendrANAmAstIko dvijasattamaH .. 26..\\
sa gatvApashyadAstIko yaGYAyatanamuttamam .
vR^ita.n sadasyairbahubhiH sUryavahni samaprabhaiH .. 27..\\
sa tatra vArito dvAHsthaiH pravishandvijasattamaH .
abhituShTAva ta.n yaGYaM praveshArthI dvijottamaH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50}
aa
somasya yaGYo varuNasya yaGYaH
prajApateryaGYa AsItprayAge .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 1..\\
shakrasya yaGYaH shatasa~Nkhya uktas
tathAparastulyasa~NkhyaH shata.n vai .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 2..\\
yamasya yaGYo hari medhasash cha
yathA yaGYo ranti devasya rAGYaH .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 3..\\
gayasya yaGYaH shashabindoshcha rAGYo
yaGYastathA vaishravaNasya rAGYaH .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 4..\\
nR^igasya yaGYastvajamIDhasya chAsId
yathA yaGYo dAsharatheshcha rAGYaH .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 5..\\
yaGYaH shruto no divi deva sUnor
yudhiShThirasyAjamIDhasya rAGYaH .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 6..\\
kR^iShNasya yaGYaH satyavatyAH sutasya
svaya.n cha karma prachakAra yatra .
tathA yaGYo.aya.n tava bhAratAgrya
pArikShita svasti no.astu priyebhyaH .. 7..\\
ime hi te sUryahutAshavarchasaH
samAsate vR^itrahaNaH kratu.n yathA .
naiShA.n GYAnaM vidyate GYAtumadya
datta.n yebhyo na praNashyetkatha.n chit .. 8..\\
R^itviksamo nAsti lokeShu chaiva
dvaipAyaneneti vinishchitaM me .
etasya shiShyA hi kShiti.n charanti
sarvarvijaH karmasu sveShu dakShAH .. 9..\\
vibhAvasushchitrabhAnurmahAtmA
hiraNyaretA vishvabhukkR^iShNa vartmA .
pradakShiNAvartashikhaH pradIpto
havya.n taveda.n hutabhugvaShTi devaH .. 10..\\
neha tvadanyo vidyate jIvaloke
samo nR^ipaH pAlayitA prajAnAm .
dhR^ityA cha te prItamanAH sadAhaM
tva.n vA rAjA dharmarAjo yamo vA .. 11..\\
shakraH sAkShAdvajrapANiryatheha
trAtA loke.asmi.nstva.n tatheha prajAnAm .
matastvaM naH puruShendreha loke
na cha tvadanyo gR^ihapatirasti yaGYe .. 12..\\
khaTvA~NganAbhAga dilIpa kalpo
yayAti mAndhAtR^isamaprabhAvaH .
AdityatejaH pratimAnatejA
bhIShmo yathA bhrAjasi suvratastvam .. 13..\\
vAlmIkivatte nibhR^ita.n sudhairyaM
vasiShThavatte niyatashcha kopaH .
prabhutvamindreNa samaM mataM me
dyutishcha nArAyaNavadvibhAti .. 14..\\
yamo yathA dharmavinishchayaGYaH
kR^iShNo yathA sarvaguNopapannaH .
shriyAM nivAso.asi yathA vasUnAM
nidhAna bhUto.asi tathA kratUnAm .. 15..\\
dambhodbhavenAsi samo balena
rAmo yathA shastravidastravichcha .
aurva tritAbhyAmasi tulyatejA
duShprekShaNIyo.asi bhagIratho vA .. 16..\\
s
eva.n stutAH sarva eva prasannA
rAjA sadasyA R^itvijo havyavAhaH .
teShA.n dR^iShTvA bhAvitAnI~NgitAni
provAcha rAjA janamejayo.atha .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51}
j
bAlo vAkya.n sthavira iva prabhAShate
nAyaM bAlaH sthaviro.ayaM mato me .
ichchhAmyaha.n varamasmai pradAtuM
tanme viprA vitaradhva.n sametAH .. 1..\\
sadasyaah
bAlo.api vipro mAnya eveha rAGYAM
yashchAvidvAnyashcha vidvAnyathAvat .
sarvAnkAmA.nstvatta eSho.arhate.adya
yathA cha nastakShaka eti shIghram .. 2..\\
s
vyAhartukAme varade nR^ipe dvijaM
vara.n vR^iNIShveti tato.abhyuvAcha .
hotA vAkyaM nAtihR^iShTAntarAtmA
karmaNyasmi.nstakShako naiti tAvat .. 3..\\
j
yathA cheda.n karma samApyate me
yathA cha nastakShaka eti shIghram .
tathA bhavantaH prayatantu sarve
para.n shaktyA sa hi me vidviShANaH .. 4..\\
rtvijah
yathAshAstrANi naH prAhuryathA sha.nsati pAvakaH .
indrasya bhavane rAja.nstakShako bhayapIDitaH .. 5..\\
s
yathA sUto lohitAkSho mahAtmA
paurANiko veditavAnpurastAt .
sa rAjAnaM prAha pR^iShTastadAnIM
yathAhurviprAstadvadetannR^ideva .. 6..\\
purANamAgamya tato bravImyahaM
datta.n tasmai varamindreNa rAjan .
vaseha tvaM matsakAshe sugupto
na pAvakastvAM pradahiShyatIti .. 7..\\
etachchhrutvA dIkShitastapyamAna
Aste hotAra.n chodayankarmakAle .
hotA cha yattaH sa juhAva mantrair
atho indraH svayamevAjagAma .. 8..\\
vimAnamAruhya mahAnubhAvaH
sarvairdevaiH parisa.nstUyamAnaH .
balAhakaishchApyanugamyamAno
vidyAdharairapsarasA.n gaNaish cha .. 9..\\
tasyottarIye nihitaH sa nAgo
bhayodvignaH sharma naivAbhyagachchhat .
tato rAjA mantravido.abravItpunaH
kruddho vAkya.n takShakasyAntamichchhan .. 10..\\
indrasya bhavane viprA yadi nAgaH sa takShakaH .
tamindreNaiva sahitaM pAtayadhva.n vibhAvasau .. 11..\\
rtvijah
ayamAyAti vai tUrNa.n takShakaste vashaM nR^ipa .
shrUyate.asya mahAnnAdo ruvato bhairavaM bhayAt .. 12..\\
nUnaM mukto vajrabhR^itA sa nAgo
bhraShTashchA~NkAnmantravisrasta kAyaH .
ghUrNannAkAshe naShTasa~nj~no.abhyupaiti
tIvrAnniHshvAsAnniHshvasanpannagendraH .. 13..\\
vartate tava rAjendra karmaitadvidhivatprabho .
asmai tu dvijamukhyAya vara.n tvaM dAtumarhasi .. 14..\\
j
bAlAbhirUpasya tavAprameya
varaM prayachchhAmi yathAnurUpam .
vR^iNIShva yatte.abhimata.n hR^idi sthitaM
tatte pradAsyAmyapi chedadeyam .. 15..\\
s
patiShyamANe nAgendre takShake jAtavedasi .
idamantaramityeva.n tadAstIko.abhyachodayat .. 16..\\
vara.n dadAsi chenmahya.n vR^iNomi janamejaya .
satra.n te viramatvetanna pateyurihoragAH .. 17..\\
evamuktastato rAjA brahmanpArikShitastadA .
nAtihR^iShTamanA vAkyamAstIkamidamabravIt .. 18..\\
suvarNa.n rajata.n gAshcha yachchAnyanmanyase vibho .
tatte dadyA.n varaM vipra na nivartetkraturmama .. 19..\\
aa
suvarNa.n rajata.n gAshcha na tvAM rAjanvR^iNomyaham .
satra.n te viramatvetatsvasti mAtR^ikulasya naH .. 20..\\
s
AstIkenaivamuktastu rAjA pArikShitastadA .
punaH punaruvAchedamAstIka.n vadatAM varam .. 21..\\
anya.n varaya bhadra.n te varaM dvija varottama .
ayAchata na chApyanya.n varaM sa bhR^igunandana .. 22..\\
tato vedavidastatra sadasyAH sarva eva tam .
rAjAnamUchuH sahitA labhatAM brAhmaNo varam .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52}
z
ye sarpAH sarpasatre.asminpatitA havyavAhane .
teShAM nAmAni sarveShA.n shrotumichchhAmi sUtaja .. 1..\\
s
sahasrANi bahUnyasminprayutAnyarbudAni cha .
na shakyaM parisa~NkhyAtuM bahutvAdvedavittama .. 2..\\
yathA smR^ititu nAmAni pannagAnAM nibodha me .
uchyamAnAni mukhyAnA.n hutAnA.n jAtavedasi .. 3..\\
vAsukeH kulajA.nstAvatpradhAnyena nibodha me .
nIlaraktAnsitAnghorAnmahAkAyAnviSholbaNAn .. 4..\\
koTiko mAnasaH pUrNaH sahaH paulo halIsakaH .
pichchhilaH koNapashchakraH koNa vegaH prakAlanaH .. 5..\\
hiraNyavAhaH sharaNaH kakShakaH kAladantakaH .
ete vAsukijA nAgAH praviShTA havyavAhanam .. 6..\\
takShakasya kule jAtAnpravakShyAmi nibodha tAn .
puchchhaNDako maNDalakaH piNDa bhettA rabheNakaH .. 7..\\
uchchhikhaH suraso dra~Ngo balaheDo virohaNaH .
shilI shala karo mUkaH sukumAraH pravepanaH .. 8..\\
mudgaraH shasharomA cha sumanA vegavAhanaH .
ete takShakajA nAgAH praviShTA havyavAhanam .. 9..\\
pArAvataH pAriyAtraH pANDaro hariNaH kR^ishaH .
viha~NgaH sharabho modaH pramodaH sa.nhatA~NgadaH .. 10..\\
airAvata kulAdete praiviShTA havyavAhanam .
kauravya kulajAnnAgA~nshR^iNu me dvijasattama .. 11..\\
aiNDilaH kuNDalo muNDo veNi skandhaH kumArakaH .
bAhukaH shR^i~Ngavegashcha dhUrtakaH pAtapAtarau .. 12..\\
dhR^itarAShTra kule jAtA~nshR^iNu nAgAnyathAtatham .
kIrtyamAnAnmayA brahmanvAtavegAnviSholbaNAn .. 13..\\
sha~NkukarNaH pi~NgalakaH kuThAra mukhamechakau .
pUrNA~NgadaH pUrNamukhaH prahasaH shakunirhariH .. 14..\\
AmAhaThaH komaThakaH shvasano mAnavo vaTaH .
bhairavo muNDavedA~NgaH pisha~Ngashchodra pAragaH .. 15..\\
R^iShabho vegavAnnAma piNDAraka mahAhanU .
raktA~NgaH sarvasAra~NgaH samR^iddhaH pATa rAkShasau .. 16..\\
varAhako vAraNakaH sumitrashchitravedakaH .
parAsharastaruNako maNiskandhastathAruNiH .. 17..\\
iti nAgA mayA brahmankIrtitAH kIrtivardhanAH .
pradhAnyena bahutvAttu na sarve parikIrtitAH .. 18..\\
eteShAM putrapautrAstu prasavasya cha santatiH .
na shakyAH parisa~NkhyAtu.n ye dIptaM pAvaka.n gatAH .. 19..\\
sapta shIrShA dvishIrShAshcha pa~nchashIrShAstathApare .
kAlAnalaviShA ghorA hutAH shatasahasrashaH .. 20..\\
mahAkAyA mahAvIryAH shailashR^i~NgasamuchchhrayAH .
yojanAyAma vistArA dviyojanasamAyatAH .. 21..\\
kAmarUpAH kAmagamA dIptAnalaviSholbaNAH .
dagdhAstatra mahAsatre brahmadaNDanipIDitAH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53}
s
idamatyadbhuta.n chAnyadAstIkasyAnushushrumaH .
tathA varaishchhandyamAne rAGYA pArikShitena ha .. 1..\\
indrahastAchchyuto nAgaH kha eva yadatiShThata .
tatashchintAparo rAjA babhUva janamejayaH .. 2..\\
hUyamAne bhR^isha.n dIpte vidhivatpAvake tadA .
na sma sa prApatadvahnau takShako bhayapIDitaH .. 3..\\
zau
ki.n sUta teShAM viprANAM mantragrAmo manIShiNAm .
na pratyabhAttadAgnau yanna papAta sa takShakaH .. 4..\\
s
tamindrahastAdvisrasta.n visa~nj~naM pannagottamam .
AstIkastiShTha tiShTheti vAchastisro.abhyudairayat .. 5..\\
vitasthe so.antarikShe.atha hR^idayena vidUyatA .
yathA tiShTheta vai kashchidgochakrasyAntarA naraH .. 6..\\
tato rAjAbravIdvAkya.n sadasyaishchodito bhR^isham .
kAmametadbhavatveva.n yathAstIkasya bhAShitam .. 7..\\
samApyatAmida.n karma pannagAH santvanAmayAH .
prIyatAmayamAstIkaH satya.n sUtavacho.astu tat .. 8..\\
tato halahalAshabdaH prItijaH samavartata .
AstIkasya vare datte tathaivopararAma cha .. 9..\\
sa yaGYaH pANDaveyasya rAGYaH pArikShitasya ha .
prItimAMshchAbhavadrAjA bhArato janamejayaH .. 10..\\
R^itvigbhyaH sasadasyebhyo ye tatrAsansamAgatAH .
tebhyashcha pradadau vitta.n shatasho.atha sahasrashaH .. 11..\\
lohitAkShAya sUtAya tathA sthapataye vibhuH .
yenokta.n tatra satrAgre yaGYasya vinivartanam .. 12..\\
nimittaM brAhmaNa iti tasmai vitta.n dadau bahu .
tatashchakArAvabhR^itha.n vidhidR^iShTtena karmaNA .. 13..\\
AstIkaM preShayAmAsa gR^ihAneva susatkR^itam .
rAjA prItamanAH prIta.n kR^itakR^ityaM manIShiNam .. 14..\\
punarAgamana.n kAryamiti chaina.n vacho.abravIt .
bhaviShyasi sadasyo me vAjimedhe mahAkratau .. 15..\\
tathetyuktvA pradudrAva sa chAstIko mudA yutaH .
kR^itvA svakAryamatula.n toShayitvA cha pArthivam .. 16..\\
sa gatvA paramaprIto mAtaraM mAtula.n cha tam .
abhigamyopasa~NgR^ihya yathAvR^ittaM nyavedayat .. 17..\\
etachchhrutvA prIyamANAH sametA
ye tatrAsanpannagA vItamohAH .
ta AstIke vai prItimanto babhUvur
Uchushchaina.n varamiShTaM vR^iNIShva .. 18..\\
bhUyo bhUyaH sarvashaste.abruva.nstaM
ki.n te priyaM karavAmo.adya vidvan .
prItA vayaM mokShitAsh chaiva sarve
kAma.n kiM te karavAmo.adya vatsa .. 19..\\
aa
sAyamprAtaH suprasannAtma rUpA
loke viprA mAnavAsh chetare.api .
dharmAkhyAna.n ye vadeyurmamedaM
teShA.n yuShmadbhyo naiva ki.n chidbhayaM syAt .. 20..\\
s
taishchApyukto bhAgineyaH prasannair
etatsatya.n kAmamevaM charantaH .
prItyA yuktA Ipsita.n sarvashaste
kartAraH sma pravaNA bhAgineya .. 21..\\
jaratkArorjaratkArvA.n samutpanno mahAyashAH .
AstIkaH satyasandho mAM pannagebhyo.abhirakShatu .. 22..\\
asita.n chArtimantaM cha sunIthaM chApi yaH smaret .
divA vA yadi vA rAtrau nAsya sarpabhayaM bhavet .. 23..\\
s
mokShayitvA sa bhujagAnsarpasatrAddvijottamaH .
jagAma kAle dharmAtmA diShTAntaM putrapautravAn .. 24..\\
ityAkhyAnaM mayAstIka.n yathAvatkIrtita.n tava .
yatkIrtayitvA sarpebhyo na bhaya.n vidyate kva chit .. 25..\\
shrutvA dharmiShThamAkhyAnamAtIkaM puNyavardhanam .
AstIkasya kavervipra shrImachcharitamAditaH .. 26..\\
z
bhR^iguvaMshAtprabhR^ityeva tvayA me kathitaM mahat .
AkhyAnamakhila.n tAta saute prIto.asmi tena te .. 27..\\
prakShyAmi chaiva bhUyastvA.n yathAvatsUtanandana .
yA.n kathA.n vyAsa sampannAM tAM cha bhUyaH prachakShva me .. 28..\\
tasminparamaduShprApe sarpasatre mahAtmanAm .
karmAntareShu vidhivatsadasyAnAM mahAkave .. 29..\\
yA babhUvuH kathAshchitrA yeShvartheShu yathAtatham .
tvatta ichchhAmahe shrotu.n saute tvaM vai vichakShaNaH .. 30..\\
s
karmAntareShvakathayandvijA vedAshrayAH kathAH .
vyAsastvakathayannityamAkhyAnaM bhArataM mahat .. 31..\\
z
mahAbhAratamAkhyAnaM pANDavAnA.n yashaH karam .
janamejayena yatpR^iShTaH kR^iShNadvaipAyanastadA .. 32..\\
shrAvayAmAsa vidhivattadA karmAntareShu saH .
tAmaha.n vidhivatpuNyAM shrotumichchhAmi vai kathAm .. 33..\\
manaH sAgarasambhUtAM maharSheH puNyakarmaNaH .
kathayasva satA.n shreShTha na hi tR^ipyAmi sUtaja .. 34..\\
s
hanta te kathayiShyAmi mahadAkhyAnamuttamam .
kR^iShNadvaipAyana mataM mahAbhAratamAditaH .. 35..\\
tajjuShasvottama mate kathyamAnaM mayA dvija .
sha.nsitu.n tanmano harSho mamApIha pravartate .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54}
s
shrutvA tu sarpasatrAya dIkShita.n janamejayam .
abhyAgachchhadR^iShirvidvAnkR^iShNadvaipAyanastadA .. 1..\\
janayAmAsa ya.n kAlI shakteH putrAtparAsharAt .
kanyaiva yamunA dvIpe pANDavAnAM pitAmaham .. 2..\\
jAtamAtrashcha yaH sadya iShTyA dehamavIvR^idhat .
vedAMshchAdhijage sA~NgAnsetihAsAnmahAyashAH .. 3..\\
yaM nAtitapasA kashchinna vedAdhyayanena cha .
na vratairnopavAsaishcha na prasUtyA na manyunA .. 4..\\
vivyAsaika.n chaturdhA yo veda.n veda vidAM varaH .
parAvaraGYo brahmarShiH kaviH satyavrataH shuchiH .. 5..\\
yaH pANDu.n dhR^itarAShTraM cha viduraM chApyajIjanat .
shantanoH santati.n tanvanpuNyakIrtirmahAyashAH .. 6..\\
janamejayasya rAjarSheH sa tadyaGYasadastadA .
vivesha shiShyaiH sahito vedavedA~NgapAragaiH .. 7..\\
tatra rAjAnamAsIna.n dadarsha janamejayam .
vR^ita.n sadasyairbahubhirdevairiva purandaram .. 8..\\
tathA mUdhvAvasiktaishcha nAnAjanapadeshvaraiH .
R^itvigbhirdevakalpaishcha kushalairyaGYasa.nstare .. 9..\\
janamejayastu rAjarShirdR^iShTvA tamR^iShimAgatam .
sagaNo.abyudyayau tUrNaM prItyA bharatasattamaH .. 10..\\
kA~nchana.n viShTara.n tasmai sadasyAnumate prabhuH .
Asana.n kalpayAmAsa yathA shakro bR^ihaspateH .. 11..\\
tatropaviShTa.n varada.n devarShigaNapUjitam .
pUjayAmAsa rAjendraH shAstradR^iShTena karmaNA .. 12..\\
pAdyamAchamanIya.n cha arghyaM gAM cha vidhAnataH .
pitAmahAya kR^iShNAya tadarhAya nyavedayat .. 13..\\
pratigR^ihya cha tAM pUjAM pANDavAjjanamejayAt .
gA.n chaiva samanuGYAya vyAsaH prIto.abhavattadA .. 14..\\
tathA sampUjayitvA ta.n yatnena prapitAmaham .
upopavishya prItAtmA paryapR^ichchhadanAmayam .. 15..\\
bhagavAnapi ta.n dR^iShTvA kushalaM prativedya cha .
sadasyaiH pUjitaH sarvaiH sadasyAnabhyapUjayat .. 16..\\
tatasta.n satkR^itaM sarvaiH sadasyairjanamejayaH .
idaM pashchAddvijashreShThaM paryapR^ichchhatkR^itA~njaliH .. 17..\\
kurUNAM pANDavAnA.n cha bhavAnpratyakShadarshivAn .
teShA.n charitamichchhAmi kathyamAnaM tvayA dvija .. 18..\\
katha.n samabhavadbhedasteShAmakliShTakarmaNAm .
tachcha yuddha.n katha.n vR^ittaM bhUtAnta karaNaM mahat .. 19..\\
pitAmahAnA.n sarveShA.n daivenAviShTa chetasAm .
kArtsnyenaitatsamAchakShva bhagavankushalo hyasi .. 20..\\
tasya tadvachana.n shrutvA kR^iShNadvaipAyanastadA .
shashAsa shiShyamAsIna.n vaishampAyanamantike .. 21..\\
kurUNAM pANDavAnA.n cha yathA bhedo.abhavatpurA .
tadasmai sarvamAchakShva yanmattaH shrutavAnasi .. 22..\\
gurorvachanamAGYAya sa tu viprarShabhastadA .
AchachakShe tataH sarvamitihAsaM purAtanam .. 23..\\
tasmai rAGYe sadasyebhyaH kShatriyebhyashcha sarvashaH .
bheda.n rAjyavinAsha.n cha kurupANDavayostadA .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55}
vai
gurave prA~NnamaskR^itya mano buddhisamAdhibhiH .
sampUjya cha dvijAnsarvA.nstathAnyAnviduSho janAn .. 1..\\
maharSheH sarvalokeShu vishrutasyAsya dhImataH .
pravakShyAmi mata.n kR^itsna.n vyAsasyAmita tejasaH .. 2..\\
shrotuM pAtra.n cha rAja.nstvaM prApyemAM bhAratIM kathAm .
gurorvaktuM parispando mudA protsAhatIva mAm .. 3..\\
shR^iNu rAjanyathA bhedaH kurupANDavayorabhUt .
rAjyArthe dyUtasambhUto vanavAsastathaiva cha .. 4..\\
yathA cha yuddhamabhavatpR^ithivI kShayakArakam .
tatte.aha.n sampravakShyAmi pR^ichchhate bharatarShabha .. 5..\\
mR^ite pitari te vIrA vanAdetya svamandiram .
nachirAdiva vidvA.nso vede dhanuShi chAbhavan .. 6..\\
tA.nstathArUpavIryaujaH sampannAnpaurasaMmatAn .
nAmR^iShyankuravo dR^iShTvA pANDavA~nshrIyasho bhR^itaH .. 7..\\
tato duryodhanaH krUraH karNashcha sahasaubalaH .
teShAM nigrahanirvAsAnvividhA.nste samAcharan .. 8..\\
dadAvatha viShaM pApo bhImAya dhR^itarAShTrajaH .
jarayAmAsa tadvIraH sahAnnena vR^ikodaraH .. 9..\\
pramANa koTyA.n sa.nsuptaM punarbaddhvA vR^ikodaram .
toyeShu bhIma.n ga~NgAyAH prakShipya puramAvrajat .. 10..\\
yadA prabuddhaH kaunteyastadA sa~nchidya bandhanam .
udatiShThanmahArAja bhImaseno gatavyathaH .. 11..\\
AshIviShaiH kR^iShNasarpaiH supta.n chainamadaMshayat .
sarveShvevA~NgadesheShu na mamAra cha shatruhA .. 12..\\
teShA.n tu viprakAreShu teShu teShu mahAmatiH .
mokShaNe pratighAte cha viduro.avahito.abhavat .. 13..\\
svargastho jIvalokasya yathA shakraH sukhAvahaH .
pANDavAnA.n tathA nitya.n viduro.api sukhAvahaH .. 14..\\
yadA tu vividhopAyaiH sa.nvR^itairvivR^itairapi .
nAshaknodvinihantu.n tAndaivabhAvyartharakShitAn .. 15..\\
tataH saMmantrya sachivairvR^iShaduHshAsanAdibhiH .
dhR^itarAShTramanuGYApya jAtuSha.n gR^ihamAdishat .. 16..\\
tatra tAnvAsayAmAsa pANDavAnamitaujasaH .
adAhayachcha visrabdhAnpAvakena punastadA .. 17..\\
vidurasyaiva vachanAtkhanitrI vihitA tataH .
mokShayAmAsa yogena te muktAH prAdravanbhayAt .. 18..\\
tato mahAvane ghore hiDimbaM nAma rAkShasam .
bhImaseno.avadhItkruddho bhuvi bhImaparAkramaH .. 19..\\
atha sandhAya te vIrA ekachakrA.n vraja.nstadA .
brahmarUpadharA bhUtvA mAtrA saha parantapAH .. 20..\\
tatra te brAhmaNArthAya baka.n hatvA mahAbalam .
brAhmaNaiH sahitA jagmuH pA~nchAlAnAM pura.n tataH .. 21..\\
te tatra draupadI.n labdhvA parisa.nvatsaroShitAH .
viditA hAstinapuraM pratyAjagmurarindamAH .. 22..\\
ta uktA dhR^itarAShTreNa rAGYA shAntanavena cha .
bhrAtR^ibhirvigrahastAta katha.n vo na bhavediti .
asmAbhiH khANDava prasthe yuShmadvAso.anuchintitaH .. 23..\\
tasmAjjanapadopeta.n suvibhaktamahApatham .
vAsAya khANDava prastha.n vrajadhva.n gatamanyavaH .. 24..\\
tayoste vachanAjjagmuH saha sarvaiH suhR^ijjanaiH .
nagara.n khANDava prastha.n ratnAnyAdAya sarvashaH .. 25..\\
tatra te nyavasanrAjansa.nvatsaragaNAnbahUn .
vashe shastrapratApena kurvanto.anyAnmahIkShitaH .. 26..\\
eva.n dharmapradhAnAste satyavrataparAyaNAH .
apramattotthitAH kShAntAH pratapanto.ahitA.nstadA .. 27..\\
ajayadbhImasenastu dishaM prAchIM mahAbalaH .
udIchImarjuno vIraH pratIchIM nakulastathA .. 28..\\
dakShiNA.n sahadevastu vijigye paravIrahA .
eva.n chakrurimA.n sarve vashe kR^itsnAM vasundharAm .. 29..\\
pa~nchabhiH sUryasa~NkAshaiH sUryeNa cha virAjatA .
ShaTsUryevAbabhau pR^ithvI pANDavaiH satyavikramaiH .. 30..\\
tato nimitte kasmiMshchiddharmarAjo yudhiShThiraH .
vanaM prasthApayAmAsa bhrAtara.n vai dhana~njayam .. 31..\\
sa vai sa.nvatsaraM pUrNaM mAsa.n chaika.n vane.avasat .
tato.agachchhaddhR^iShIkesha.n dvAravatyAM kadA chana .. 32..\\
labdhavA.nstatra bIbhatsurbhAryA.n rAjIvalochanAm .
anujA.n vAsudevasya subhadrAM bhadra bhAShiNIm .. 33..\\
sA shachIva mahendreNa shrIH kR^iShNeneva sa~NgatA .
subhadrA yuyuje prItA pANDavenArjunena ha .. 34..\\
atarpayachcha kaunteyaH khANDave havyavAhanam .
bIbhatsurvAsudevena sahito nR^ipasattama .. 35..\\
nAtibhAro hi pArthasya keshavenAbhavatsaha .
vyavasAyasahAyasya viShNoH shatruvadheShviva .. 36..\\
pArthAyAgnirdadau chApi gANDIva.n dhanuruttamam .
iShudhI chAkShayairbANai ratha.n cha kapilakShaNam .. 37..\\
mokShayAmAsa bIbhatsurmaya.n tatra mahAsuram .
sa chakAra sabhA.n divyA.n sarvaratnasamAchitAm .. 38..\\
tasyA.n duryodhano mando lobhaM chakre sudurmatiH .
tato.akShairva~nchayitvA cha saubalena yudhiShThiram .. 39..\\
vanaM prasthApayAmAsa sapta varShANi pa~ncha cha .
aGYAtameka.n rAShTre cha tathA varSha.n trayo dasham .. 40..\\
tatashchaturdashe varShe yAchamAnAH svaka.n vasu .
nAlabhanta mahArAja tato yuddhamavartata .. 41..\\
tataste sarvamutsAdya hatvA duryodhanaM nR^ipam .
rAjya.n vidruta bhUyiShThaM pratyapadyanta pANDavAH .. 42..\\
evametatpurAvR^itta.n teShAmakliShTakarmaNAm .
bhedo rAjyavinAshashcha jayashcha jayatA.n vara .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56}
j
kathita.n vai samAsena tvayA sarva.n dvijottama .
mahAbhAratamAkhyAna.n kurUNAM charitaM mahat .. 1..\\
kathA.n tvanagha chitrArthAmimAM kathayati tvayi .
vistara shravaNe jAta.n kautUhalamatIva me .. 2..\\
sa bhavAnvistareNemAM punarAkhyAtumarhati .
na hi tR^ipyAmi pUrveShA.n shR^iNvAnashcharitaM mahat .. 3..\\
na tatkAraNamalpa.n hi dharmaGYA yatra pANDavAH .
avadhyAnsarvasho jaghnuH prashasyante cha mAnavaiH .. 4..\\
kimartha.n te naravyAghrAH shaktAH santo hyanAgasaH .
prayujyamAnAnsa~NkleshAnkShAntavanto durAtmanAm .. 5..\\
kathaM nAgAyuta prANo bAhushAlI vR^ikodaraH .
pariklishyannapi krodha.n dhR^itavAnvai dvijottama .. 6..\\
katha.n sA draupadI kR^iShNA klishyamAnA durAtmabhiH .
shaktA satI dhArtarAShTrAnnAdahadghorachakShuShA .. 7..\\
katha.n vyatikramandyUte pArthau mAdrI sutau tathA .
anuvrajannaravyAghra.n va~nchyamAna.n durAtmabhiH .. 8..\\
katha.n dharmabhR^itA.n shreShThaH suto dharmasya dharmavit .
anarhaH parama.n klesha.n soDhavAnsa yudhiShThiraH .. 9..\\
katha.n cha bahulAH senAH pANDavaH kR^iShNasArathiH .
asyanneko.anayatsarvAH pitR^iloka.n dhana~njayaH .. 10..\\
etadAchakShva me sarva.n yathAvR^itta.n tapodhana .
yadyachcha kR^itavantaste tatra tatra mahArathAH .. 11..\\
v
maharSheH sarvalokeShu pUjitasya mahAtmanaH .
pravakShyAmi mata.n kR^itsna.n vyAsasyAmita tejasaH .. 12..\\
ida.n shatasahasraM hi shlokAnAM puNyakarmaNAm .
satyavatyAtmajeneha vyAkhyAtamamitaujasA .. 13..\\
ya ida.n shrAvayedvidvAnyashchedaM shR^iNuyAnnaraH .
te brahmaNaH sthAnametya prApnuyurdevatulyatAm .. 14..\\
ida.n hi vedaiH samitaM pavitramapi chottamam .
shrAvyANAmuttama.n chedaM purANamR^iShisa.nstutam .. 15..\\
asminnarthashcha dharmashcha nikhilenopadishyate .
itihAse mahApuNye buddhishcha parinaiShThikI .. 16..\\
akShudrAndAnashIlAMshcha satyashIlAnanAstikAn .
kArShNa.n vedamidaM vidvA~nshrAvayitvArthamashnute .. 17..\\
bhrUNa hatyA kR^ita.n chApi pApaM jahyAdasaMshayam .
itihAsamima.n shrutvA puruSho.api sudAruNaH .. 18..\\
jayo nAmetihAso.aya.n shrotavyo vijigIShuNA .
mahI.n vijayate sarvAM shatrUMshchApi parAjayet .. 19..\\
idaM pu.nsavana.n shreShThamidaM svastyayanaM mahat .
mahiShI yuvarAjAbhyA.n shrotavyaM bahushastathA .. 20..\\
arthashAstramidaM puNya.n dharmashAstramidaM param .
mokShashAstramidaM prokta.n vyAsenAmita buddhinA .. 21..\\
sampratyAchakShate chaiva AkhyAsyanti tathApare .
putrAH shushrUShavaH santi preShyAshcha priyakAriNaH .. 22..\\
sharIreNa kR^itaM pApa.n vAchA cha manasaiva cha .
sarva.n tattyajati kShipramida.n shR^iNvannaraH sadA .. 23..\\
bhAratAnAM mahajjanma shR^iNvatAmanasUyatAm .
nAsti vyAdhibhaya.n teShAM paralokabhayaM kutaH .. 24..\\
dhanya.n yashasyamAyuShyaM svargyaM puNya.n tathaiva cha .
kR^iShNadvaipAyaneneda.n kR^itaM puNyachikIrShuNA .. 25..\\
kIrtiM prathayatA loke pANDavAnAM mahAtmanAm .
anyeShA.n kShatriyANAM cha bhUri draviNa tejasAm .. 26..\\
yathA samudro bhagavAnyathA cha himavAngiriH .
khyAtAvubhau ratnanidhI tathA bhAratamuchyate .. 27..\\
ya ida.n shrAvayedvidvAnbrAhmaNAniha parvasu .
dhUtapApmA jitasvargo brahmabhUya.n sa gachchhati .. 28..\\
yashcheda.n shrAvayechchhrAddhe brAhmaNAnpAdamantataH .
akShayya.n tasya tachchhrAddhamupatiShThetpitR^Inapi .. 29..\\
ahnA yadenashchAGYAnAtprakaroti narash charan .
tanmahAbhAratAkhyAna.n shrutvaiva pravilIyate .. 30..\\
bhAratAnAM mahajjanma mahAbhAratamuchyate .
niruktamasya yo veda sarvapApairpramuchyate .. 31..\\
tribhirvarShaiH sadotthAyI kR^iShNadvaipAyano muniH .
mahAbhAratamAkhyAna.n kR^itavAnidamuttamam .. 32..\\
dharme chArthe cha kAme cha mokShe cha bharatarShabha .
yadihAsti tadanyatra yannehAsti na tatkva chit .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57}
v
rAjoparicharo nAma dharmanityo mahIpatiH .
babhUva mR^igayA.n gantu.n sa kadA chiddhR^itavrataH .. 1..\\
sa chediviShaya.n ramyaM vasuH pauravanandanaH .
indropadeshAjjagrAha grahaNIyaM mahIpatiH .. 2..\\
tamAshrame nyastashastraM nivasanta.n tapo ratim .
devaH sAkShAtsvaya.n vajrI samupAyAnmahIpatim .. 3..\\
indratvamarho rAjAya.n tapasetyanuchintya vai .
ta.n sAntvena nR^ipaM sAkShAttapasaH saMnyavartayat .. 4..\\
iindra
na sa~NkIryeta dharmo.ayaM pR^ithivyAM pR^ithivIpate .
taM pAhi dharmo hi dhR^itaH kR^itsna.n dhArayate jagat .. 5..\\
lokya.n dharmaM pAlaya tvaM nityayuktaH samAhitaH .
dharmayuktastato lokAnpuNyAnApsyasi shAshvatAn .. 6..\\
diviShThasya bhuviShThastva.n sakhA bhUtvA mama priyaH .
UdhaH pR^ithivyA yo deshastamAvasa narAdhipa .. 7..\\
pashavyashchaiva puNyashcha susthiro dhanadhAnyavAn .
svArakShyashchaiva saumyashcha bhogyairbhUmiguNairvR^itaH .. 8..\\
atyanyAneSha desho hi dhanaratnAdibhiryutaH .
vasu pUrNA cha vasudhA vasa chediShu chedipa .. 9..\\
dharmashIlA janapadAH susantoShAshcha sAdhavaH .
na cha mithyA pralApo.atra svaireShvapi kuto.anyathA .. 10..\\
na cha pitrA vibhajyante narA guruhite ratAH .
yu~njate dhuri no gAshcha kR^ishAH sandhukShayanti cha .. 11..\\
sarve varNAH svadharmasthAH sadA chediShu mAnada .
na te.astyavidita.n kiM chittriShu lokeShu yadbhavet .. 12..\\
devopabhogya.n divyaM cha AkAshe sphATikaM mahat .
AkAshaga.n tvAM maddatta.n vimAnamupapatsyate .. 13..\\
tvamekaH sarvamartyeShu vimAnavaramAsthitaH .
chariShyasyuparistho vai devo vigrahavAniva .. 14..\\
dadAmi te vaijayantIM mAlAmamlAna pa~NkajAm .
dhArayiShyati sa~NgrAme yA tvA.n shastrairavikShatam .. 15..\\
lakShaNa.n chaitadeveha bhavitA te narAdhipa .
indra mAleti vikhyAta.n dhanyamapratimaM mahat .. 16..\\
v
yaShTi.n cha vaiNavIM tasmai dadau vR^itraniShUdanaH .
iShTapradAnamuddishya shiShTAnAM paripAlinIm .. 17..\\
tasyAH shakrasya pUjArthaM bhUmau bhUmipatistadA .
pravesha.n kArayAmAsa gate sa.nvatsare tadA .. 18..\\
tataH prabhR^iti chAdyApi yaShTyAH kShitipa sattamaiH .
praveshaH kriyate rAjanyathA tena pravartitaH .. 19..\\
apare dyustathA chAsyAH kriyate uchchhrayo nR^ipaiH .
ala~NkR^itAyAH piTakairgandhairmAlyaishcha bhUShaNaiH .
mAlyadAma parikShiptA vidhivatkriyate.api cha .. 20..\\
bhagavAnpUjyate chAtra hAsyarUpeNa sha~NkaraH .
svayameva gR^ihItena vasoH prItyA mahAtmanaH .. 21..\\
etAM pUjAM mahendrastu dR^iShTvA devakR^itA.n shubhAm .
vasunA rAjamukhyena prItimAnabravIdvibhuH .. 22..\\
ye pUjayiShyanti narA rAjAnashcha mahaM mama .
kArayiShyanti cha mudA yathA chedipatirnR^ipaH .. 23..\\
teShA.n shrIrvijayashchaiva sarAShTrANAM bhaviShyati .
tathA sphIto janapado muditashcha bhaviShyati .. 24..\\
evaM mahAtmanA tena mahendreNa narAdhipa .
vasuH prItyA maghavatA mahArAjo.abhisatkR^itaH .. 25..\\
utsava.n kArayiShyanti sadA shakrasya ye narAH .
bhUmidAnAdibhirdAnairyathA pUtA bhavanti vai .
varadAnamahAyaGYaistathA shakrotsavena te .. 26..\\
sampUjito maghavatA vasushchedipatistadA .
pAlayAmAsa dharmeNa chedisthaH pR^ithivImimAm .
indra prItyA bhUmipatishchakArendra maha.n vasuH .. 27..\\
putrAshchAsya mahAvIryAH pa~nchAsannamitaujasaH .
nAnA rAjyeShu cha sutAnsa samrADabhyaShechayat .. 28..\\
mahAratho magadha rADvishruto yo bR^ihadrathaH .
pratyagrahaH kushAmbashcha yamAhurmaNivAhanam .
machchhillashcha yadushchaiva rAjanyashchAparAjitaH .. 29..\\
ete tasya sutA rAjanrAjarSherbhUri tejasaH .
nyaveshayannAmabhiH svaiste deshAMshcha purANi cha .
vAsavAH pa~ncha rAjAnaH pR^ithagvaMshAshcha shAshvatAH .. 30..\\
vasantamindra prAsAde AkAshe sphATike cha tam .
upatasthurmahAtmAna.n gandharvApsaraso nR^ipam .
rAjoparicharetyevaM nAma tasyAtha vishrutam .. 31..\\
puropavAhinI.n tasya nadI.n shuktimatIM giriH .
arautsIchchetanA yuktaH kAmAtkolAhalaH kila .. 32..\\
giri.n kolAhalaM taM tu padA vasuratADayat .
nishchakrAma nadI tena prahAra vivareNa sA .. 33..\\
tasyAM nadyAmajanayanmithunaM parvataH svayam .
tasmAdvimokShaNAtprItA nadI rAGYe nyavedayat .. 34..\\
yaH pumAnabhavattatra ta.n sa rAjarShisattamaH .
vasurvasu pradashchakre senApatimarindamam .
chakAra patnI.n kanyAM tu dayitAM girikAM nR^ipaH .. 35..\\
vasoH patnI tu girikA kAmAtkAle nyavedayat .
R^itukAlamanuprApta.n snAtA pu.nsavane shuchiH .. 36..\\
tadahaH pitarashchainamUchurjahi mR^igAniti .
ta.n rAjasattamaM prItAstadA matimatAM varam .. 37..\\
sa pitR^INAM niyoga.n tamavyatikramya pArthivaH .
chachAra mR^igayA.n kAmI girikAmeva sa.nsmaran .
atIva rUpasampannA.n sAkShAchchhriyamivAparAm .. 38..\\
tasya retaH prachaskanda charato ruchire vane .
skanna mAtra.n cha tadreto vR^ikShapatreNa bhUmipaH .. 39..\\
pratijagrAha mithyA me na skandedreta ityuta .
R^itushcha tasyA patnyA me na moghaH syAditi prabhuH .. 40..\\
sa~ncintyaiva.n tadA rAjA vichArya cha punaH punaH .
amoghatva.n cha viGYAya retaso rAjasattamaH .. 41..\\
shukraprasthApane kAlaM mahiShyAH prasamIkShya saH .
abhimantryAtha tachchhukramArAttiShThantamAshugam .
sUkShmadharmArthatattvaGYo GYAtvA shyena.n tato.abravIt .. 42..\\
matpriyArthamida.n saumya shukraM mama gR^ihaM naya .
girikAyAH prayachchhAshu tasyA hyArtavamadya vai .. 43..\\
gR^ihItvA tattadA shyenastUrNamutpatya vegavAn .
javaM paramamAsthAya pradudrAva viha~NgamaH .. 44..\\
tamapashyadathAyAnta.n shyenaM shyenastathAparaH .
abhyadravachcha ta.n sadyo dR^iShTvaivAmiSha sha~NkayA .. 45..\\
tuNDayuddhamathAkAshe tAvubhau samprachakratuH .
yudhyatorapatadretastachchApi yamunAmbhasi .. 46..\\
tatrAdriketi vikhyAtA brahmashApAdvarApsarAH .
mInabhAvamanuprAptA babhUva yamunA charI .. 47..\\
shyenapAdaparibhraShTa.n tadvIryamatha vAsavam .
jagrAha tarasopetya sAdrikA matsyarUpiNI .. 48..\\
kadA chidatha matsI.n tAM babandhurmatsyajIvinaH .
mAse cha dashame prApte tadA bharatasattama .
ujjahnurudarAttasyAH strIpumA.nsa.n cha mAnuSham .. 49..\\
AshcharyabhUtaM matvA tadrAGYaste pratyavedayan .
kAye matsyA imau rAjansambhUtau mAnuShAviti .. 50..\\
tayoH pumA.nsa.n jagrAha rAjoparicharastadA .
sa matsyo nAma rAjAsIddhArmikaH satyasa~NgaraH .. 51..\\
sApsarA muktashApA cha kShaNena samapadyata .
puroktA yA bhagavatA tiryagyonigatA shubhe .
mAnuShau janayitvA tva.n shApamokShamavApsyasi .. 52..\\
tataH sA janayitvA tau vishastA matsyaghAtinA .
santyajya matsyarUpa.n sA divyaM rUpamavApya cha .
siddharShichAraNapatha.n jagAmAtha varApsarAH .. 53..\\
yA kanyA duhitA tasyA matsyA matsyasagandhinI .
rAGYA dattAtha dAshAya iya.n tava bhavatviti .
rUpasattvasamAyuktA sarvaiH samuditA guNaiH .. 54..\\
sA tu satyavatI nAma matsyaghAtyabhisaMshrayAt .
AsInmatsyasagandhaiva ka.n chitkAla.n shuchismitA .. 55..\\
shushrUShArthaM piturnAva.n tAM tu vAhayatIM jale .
tIrthayAtrAM parikrAmannapashyadvai parAsharaH .. 56..\\
atIva rUpasampannA.n siddhAnAmapi kA~NkShitAm .
dR^iShTvaiva cha sa tAndhImAMshchakame chArudarshanAm .
vidvA.nstA.n vAsavI.n kanyAM kAryavAnmunipu~NgavaH .. 57..\\
sAbravItpashya bhagavanpArAvAre R^iShInsthitAn .
AvayordR^ishyatorebhiH kathaM nu syA.n samAgamaH .. 58..\\
eva.n tayokto bhagavAnnIhAramasR^ijatprabhuH .
yena deshaH sa sarvastu tamo bhUta ivAbhavat .. 59..\\
dR^iShTvA sR^iShTa.n tu nIhAraM tatastaM paramarShiNA .
vismitA chAbravItkanyA vrIDitA cha manasvinI .. 60..\\
viddhi mAM bhagavankanyA.n sadA pitR^ivashAnugAm .
tvatsa.nyogAchcha duShyeta kanyA bhAvo mamAnagha .. 61..\\
kanyAtve dUShite chApi katha.n shakShye dvijottama .
gantu.n gR^ihaM gR^ihe chAhaM dhImanna sthAtumutsahe .
etatsa~ncintya bhagavanvidhatsva yadanantaram .. 62..\\
evamuktavatI.n tAM tu prItimAnR^iShisattamaH .
uvAcha matpriya.n kR^itvA kanyaiva tvaM bhaviShyasi .. 63..\\
vR^iNIShva cha varaM bhIru ya.n tvamichchhasi bhAmini .
vR^ithA hina prasAdo me bhUtapUrvaH shuchismite .. 64..\\
evamuktA vara.n vavre gAtrasaugandhyamuttamam .
sa chAsyai bhagavAnprAdAnmanasaH kA~NkShitaM prabhuH .. 65..\\
tato labdhavarA prItA strIbhAvaguNabhUShitA .
jagAma saha sa.nsargamR^iShiNAdbhuta karmaNA .. 66..\\
tena gandhavatItyeva nAmAsyAH prathitaM bhuvi .
tato yojanagandheti tasyA nAma parishrutam .. 67..\\
parAsharo.api bhagavA~njagAma svaM niveshanam .
iti satyavatI hR^iShTA labdhvA varamanuttamam .. 68..\\
parAshareNa sa.nyuktA sadyo garbha.n suShAva sA .
jaGYe cha yamunA dvIpe pArAsharyaH savIryavAn .. 69..\\
sa mAtaramupasthAya tapasyeva mano dadhe .
smR^ito.aha.n darshayiShyAmi kR^ityeShviti cha so.abravIt .. 70..\\
eva.n dvaipAyano jaGYe satyavatyAM parAsharAt .
dvIpe nyastaH sa yadbAlastasmAddvaipAyano.abhavat .. 71..\\
pAdApasAriNa.n dharma.n vidvAnsa tu yuge yuge .
AyuH shakti.n cha martyAnA.n yugAnugamavekShya cha .. 72..\\
brahmaNo brAhmaNAnA.n cha tathAnugraha kAmyayA .
vivyAsa vedAnyasmAchcha tasmAdvyAsa iti smR^itaH .. 73..\\
vedAnadhyApayAmAsa mahAbhArata pa~nchamAn .
sumantu.n jaiminiM paila.n shukaM chaiva svamAtmajam .. 74..\\
prabhurvariShTho varado vaishampAyanameva cha .
sa.nhitAstaiH pR^ithaktvena bhAratasya prakAshitAH .. 75..\\
tathA bhIShmaH shAntanavo ga~NgAyAmamitadyutiH .
vasu vIryAtsamabhavanmahAvIryo mahAyashAH .. 76..\\
shUle protaH purANarShirachorashchorasha~NkayA .
aNI mANDavya iti vai vikhyAtaH sumahAyashAH .. 77..\\
sa dharmamAhUya purA maharShiridamuktavAn .
iShIkayA mayA bAlyAdekA viddhA shakuntikA .. 78..\\
tatkilbiSha.n smare dharmanAnyatpApamahaM smare .
tanme sahasrasamita.n kasmAnnehAjayattapaH .. 79..\\
garIyAnbrAhmaNavadhaH sarvabhUtavadhAdyataH .
tasmAttva.n kilbiShAdasmAchchhUdra yonau janiShyasi .. 80..\\
tena shApena dharmo.api shUdrayonAvajAyata .
vidvAnvidura rUpeNa dhArmI tanurakilbiShI .. 81..\\
sa~njayo munikalpastu jaGYe sUto gavalgaNAt .
sUryAchcha kunti kanyAyA.n jaGYe karNo mahArathaH .
sahaja.n kavacha.n vibhratkuNDaloddyotitAnanaH .. 82..\\
anugrahArtha.n lokAnAM viShNurlokanamaskR^itaH .
vasudevAttu devakyAM prAdurbhUto mahAyashAH .. 83..\\
anAdi nidhano devaH sa kartA jagataH prabhuH .
avyaktamakSharaM brahma pradhAnaM nirguNAtmakam .. 84..\\
AtmAnamavyaya.n chaiva prakR^itiM prabhavaM param .
puruSha.n vishvakarmANaM sattvayoga.n dhruvAkSharam .. 85..\\
anantamachala.n deva.n ha.nsaM nArAyaNaM prabhum .
dhAtAramajaraM nitya.n tamAhuH paramavyayam .. 86..\\
puruShaH sa vibhuH kartA sarvabhUtapitAmahaH .
dharmasa.nvardhanArthAya prajaGYe.andhakavR^iShNiShu .. 87..\\
astraGYau tu mahAvIryau sarvashastravishAradau .
sAtyakiH kR^itavarmA cha nArAyaNamanuvratau .
satyakAddhR^idikAchchaiva jaGYAte.astravishAradau .. 88..\\
bharadvAjasya cha skanna.n droNyA.n shukramavardhata .
maharSherugratapasastasmAddroNo vyajAyata .. 89..\\
gautamAnmithuna.n jaGYe sharastambAchchharadvataH .
ashvatthAmnashcha jananI kR^ipashchaiva mahAbalaH .
ashvatthAmA tato jaGYe droNAdastrabhR^itA.n varaH .. 90..\\
tathaiva dhR^iShTadyumno.api sAkShAdagnisamadyutiH .
vaitAne karmaNi tate pAvakAtsamajAyata .
vIro droNa vinAshAya dhanuShA saha vIryavAn .. 91..\\
tathaiva vedyA.n kR^iShNApi jaGYe tejasvinI shubhA .
vibhrAjamAnA vapuShA bibhratI rUpamuttamam .. 92..\\
prahrAda shiShyo nagnajitsubalashchAbhavattataH .
tasya prajA dharmahantrI jaGYe deva prakopanAt .. 93..\\
gAndhArarAjaputro.abhUchchhakuniH saubalastathA .
duryodhanasya mAtA cha jaGYAte.arthavidAvubhau .. 94..\\
kR^iShNadvaipAyanAjjaGYe dhR^itarAShTro janeshvaraH .
kShetre vichitravIryasya pANDushchaiva mahAbalaH .. 95..\\
pANDostu jaGYire pa~ncha putrA devasamAH pR^ithak .
dvayoH striyorguNajyeShThasteShAmAsIdyudhiShThiraH .. 96..\\
dharmAdyudhiShThiro jaGYe mArutAttu vR^ikodaraH .
indrAddhana~njayaH shrImAnsarvashastrabhR^itA.n varaH .. 97..\\
jaGYAte rUpasampannAvashvibhyA.n tu yamAvubhau .
nakulaH sahadevashcha gurushushrUShaNe ratau .. 98..\\
tathA putrashata.n jaGYe dhR^itarAShTrasya dhImataH .
duryodhanaprabhR^itayo yuyutsuH karaNastathA .. 99..\\
abhimanyuH subhadrAyAmarjunAdabhyajAyata .
svastIyo vAsudevasya pautraH pANDormahAtmanaH .. 100..\\
pANDavebhyo.api pa~nchabhyaH kR^iShNAyAM pa~ncha jaGYire .
kumArA rUpasampannAH sarvashastravishAradAH .. 101..\\
prativindhyo yudhiShThirAtsuta somo vR^ikodarAt .
arjunAchchhruta kIrtistu shatAnIkastu nAkuliH .. 102..\\
tathaiva sahadevAchcha shrutasenaH pratApavAn .
hiDimbAyA.n cha bhImena vane jaGYe ghaTotkachaH .. 103..\\
shikhaNDI drupadAjjaGYe kanyA putratvamAgatA .
yA.n yakShaH puruSha.n chakre sthUNaH priyachikIrShayA .. 104..\\
kurUNA.n vigrahe tasminsamAgachchhanbahUnyatha .
rAGYA.n shatasahasrANi yotsyamAnAni sa.nyuge .. 105..\\
teShAmaparimeyAni nAmadheyAni sarvashaH .
na shakyaM parisa~NkhyAtu.n varShANAm ayutairapi .
ete tu kIrtitA mukhyA yairAkhyAnamida.n tatam .. 106..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58}
j
ya ete kIrtitA brahmanye chAnye nAnukIrtitAH .
samyaktA~nshrotumichchhAmi rAGYashchAnyAnsuvarchasaH .. 1..\\
yadarthamiha sambhUtA devakalpA mahArathAH .
bhuvi tanme mahAbhAga samyagAkhyAtumarhasi .. 2..\\
v
rahasya.n khalvida.n rAjandevAnAmiti naH shrutam .
tattu te kathayiShyAmi namaskR^itvA svayaM bhuve .. 3..\\
triH saptakR^itvaH pR^ithivI.n kR^itvA niHkShatriyAM purA .
jAmadagnyastapastepe mahendre parvatottame .. 4..\\
tadA niHkShatriye loke bhArgaveNa kR^ite sati .
brAhmaNAnkShatriyA rAjangarbhArthinyo.abhichakramuH .. 5..\\
tAbhiH saha samApeturbrAhmaNAH saMshitavratAH .
R^itAvR^itau naravyAghra na kAmAnnAnR^itau tathA .. 6..\\
tebhyastu lebhire garbhAnkShatriyAstAH sahasrashaH .
tataH suShuvire rAjankShatriyAnvIryasaMmatAn .
kumArAMshcha kumArIshcha punaH kShatrAbhivR^iddhaye .. 7..\\
eva.n tadbrAhmaNaiH kShatraM kShatriyAsu tapasvibhiH .
jAtamR^idhyata dharmeNa sudIrgheNAyuShAnvitam .
chatvAro.api tadA varNA babhUvurbrAhmaNottarAH .. 8..\\
abhyagachchhannR^itau nArIM na kAmAnnAnR^itau tathA .
tathaivAnyAni bhUtAni tiryagyonigatAnyapi .
R^itau dArAMshcha gachchhanti tadA sma bharatarShabha .. 9..\\
tato.avardhanta dharmeNa sahasrashatajIvinaH .
tAH prajAH pR^ithivIpAla dharmavrataparAyaNAH .
AdhibhirvyAdhibhishchaiva vimuktAH sarvasho narAH .. 10..\\
athemA.n sAgarApA~NgA.n gAM gajendra gatAkhilAm .
adhyatiShThatpunaH kShatra.n sashailavanakAnanAm .. 11..\\
prashAsati punaH kShatre dharmeNemA.n vasundharAm .
brAhmaNAdyAstadA varNA lebhire mudamuttamAm .. 12..\\
kAmakrodhodbhavAndoShAnnirasya cha narAdhipAH .
daNDa.n daNDyeShu dharmeNa praNayanto.anvapAlayan .. 13..\\
tathA dharmapare kShatre sahasrAkShaH shatakratuH .
svAdu deshe cha kAle cha vavarShApyAyayanprajAH .. 14..\\
na bAla eva mriyate tadA kashchinnarAdhipa .
na cha striyaM prajAnAti kashchidaprAptayauvanaH .. 15..\\
evamAyuShmatIbhistu prajAbhirbharatarShabha .
iya.n sAgaraparyantA samApUryata medinI .. 16..\\
Ijire cha mahAyaGYaiH kShatriyA bahu dakShiNaiH .
sA~NgopaniShadAnvedAnviprAshchAdhIyate tadA .. 17..\\
na cha vikrINate brahma brAhmaNAH sma tadA nR^ipa .
na cha shUdra samAbhyAshe vedAnuchchArayantyuta .. 18..\\
kArayantaH kR^iShi.n gobhistathA vaishyAH kShitAviha .
na gAmayu~njanta dhuri kR^ishA~NgAshchApyajIvayan .. 19..\\
phenapAMshcha tathA vatsAnna duhanti sma mAnavAH .
na kUTamAnairvaNijaH paNya.n vikrINate tadA .. 20..\\
karmANi cha naravyAghra dharmopetAni mAnavAH .
dharmamevAnupashyantashchakrurdharmaparAyaNAH .. 21..\\
svakarmaniratAshchAsansarve varNA narAdhipa .
eva.n tadA naravyAghra dharmo na hrasate kva chit .. 22..\\
kAle gAvaH prasUyante nAryashcha bharatarShabha .
phalantyR^ituShu vR^iShkAshcha puShpANi cha phalAni cha .. 23..\\
eva.n kR^itayuge samyagvartamAne tadA nR^ipa .
ApUryate mahIkR^itsnA prANibhirbahubhirbhR^isham .. 24..\\
tataH samudite loke mAnuShe bharatarShabha .
asurA jaGYire kShetre rAGYAM manujapu~Ngava .. 25..\\
Adityairhi tadA daityA bahusho nirjitA yudhi .
aishvaryAdbhraMshitAshchApi sambabhUvuH kShitAviha .. 26..\\
iha devatvamichchhanto mAnuSheShu manasvinaH .
jaGYire bhuvi bhUteShu teShu teShvasurA vibho .. 27..\\
goShvashveShu cha rAjendra kharoShTramahiSheShu cha .
kravyAdeShu cha bhUteShu gajeShu cha mR^igeShu cha .. 28..\\
jAtairiha mahIpAla jAyamAnaishcha tairmahI .
na shashAkAtmanAtmAnamiya.n dhArayituM dharA .. 29..\\
atha jAtA mahIpAlAH ke chidbalasamanvitAH .
diteH putrA danoshchaiva tasmAllokAdiha chyutAH .. 30..\\
vIryavanto.avaliptAste nAnArUpadharA mahIm .
imA.n sAgaraparyantAM parIyurarimardanAH .. 31..\\
brAhmaNAnkShatriyAnvaishyA~nshUdrAMshchaivApyapIDayan .
anyAni chaiva bhUtAni pIDayAmAsurojasA .. 32..\\
trAsayanto vinighnantastA.nstAnbhUtagaNAMsh cha te .
vicheruH sarvato rAjanmahI.n shatasahasrashaH .. 33..\\
AshramasthAnmaharShIMshcha dharShayantastatastataH .
abrahmaNyA vIryamadA mattA madabalena cha .. 34..\\
eva.n vIryabalotsiktairbhUriya.n tairmahAsuraiH .
pIDyamAnA mahIpAla brahmANamupachakrame .. 35..\\
na hImAM pavano rAjanna nAgA na nagA mahIm .
tadA dhArayitu.n shekurAkrAntA.n dAnavairbalAt .. 36..\\
tato mahI mahIpAla bhArArtA bhayapIDitA .
jagAma sharaNa.n deva.n sarvabhUtapitAmaham .. 37..\\
sA sa.nvR^itaM mahAbhAgairdevadvija maharShibhiH .
dadarsha devaM brahmANa.n lokakartAramavyayam .. 38..\\
gandharvairapsarobhishcha bandi karmasu niShThitaiH .
vandyamAnaM mudopetairvavande chainametya sA .. 39..\\
atha viGYApayAmAsa bhUmista.n sharaNArthinI .
saMnidhau lokapAlAnA.n sarveShAmeva bhArata .. 40..\\
tatpradhAnAtmanastasya bhUmeH kR^itya.n svayaM bhuvaH .
pUrvamevAbhavadrAjanviditaM parameShThinaH .. 41..\\
sraShTA hi jagataH kasmAnna sambudhyeta bhArata .
surAsurANA.n lokAnAmasheSheNa manogatam .. 42..\\
tamuvAcha mahArAja bhUmiM bhUmipatirvibhuH .
prabhavaH sarvabhUtAnAmIshaH shambhuH prajApatiH .. 43..\\
yadarthamasi samprAptA matsakAsha.n vasundhare .
tadartha.n saMniyokShyAmi sarvAneva divaukasaH .. 44..\\
ityuktvA sa mahI.n devo brahmA rAjanvisR^ijya cha .
Adidesha tadA sarvAnvibudhAnbhUtakR^itsvayam .. 45..\\
asyA bhUmernirasituM bhAraM bhAgaiH pR^ithakpR^ithak .
asyAmeva prasUyadhva.n virodhAyeti chAbravIt .. 46..\\
tathaiva cha samAnIya gandharvApsarasA.n gaNAn .
uvAcha bhagavAnsarvAnida.n vachanamuttamam .
svairaMshaiH samprasUyadhva.n yatheShTaM mAnuSheShviti .. 47..\\
atha shakrAdayaH sarve shrutvA suragurorvachaH .
tathyamarthya.n cha pathyaM cha tasya te jagR^ihustadA .. 48..\\
atha te sarvasho.aMshaiH svairgantuM bhUmi.n kR^itakShaNAH .
nArAyaNamamitraghna.n vaikuNThamupachakramuH .. 49..\\
yaH sachakragadApANiH pItavAsAsita prabhaH .
padmanAbhaH surArighnaH pR^ithuchArva~nchitekShaNaH .. 50..\\
taM bhuvaH shodhanAyendra uvAcha puruShottamam .
aMshenAvatarasveti tathetyAha cha ta.n hariH .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59}
v
atha nArAyaNenendrashchakAra saha sa.nvidam .
avatartuM mahI.n svargAdaMshataH sahitaH suraiH .. 1..\\
Adishya cha svaya.n shakraH sarvAneva divaukasaH .
nirjagAma punastasmAtkShayAnnArAyaNasya ha .. 2..\\
te.amarArivinAshAya sarvalokahitAya cha .
avateruH krameNemAM mahI.n svargAddivaukasaH .. 3..\\
tato brahmarShivaMsheShu pArthivarShikuleShu cha .
jaGYire rAjashArdUla yathAkAma.n divaukasaH .. 4..\\
dAnavAnrAkShasAMshchaiva gandharvAnpannagA.nstathA .
puruShAdAni chAnyAni jaghnuH sattvAnyanekashaH .. 5..\\
dAnavA rAkShasAshchaiva gandharvAH pannagAstathA .
na tAnbalasthAnbAlye.api jaghnurbharatasattama .. 6..\\
j
devadAnava sa~NghAnA.n gandharvApsarasAM tathA .
mAnavAnA.n cha sarveShAM tathA vai yakSharakShasAm .. 7..\\
shrotumichchhAmi tattvena sambhava.n kR^itsnamAditaH .
prANinA.n chaiva sarveShA.n sarvashaH sarvaviddhyasi .. 8..\\
v
hanta te kathayiShyAmi namaskR^itvA svayaM bhuve .
surAdInAmaha.n samyaglokAnAM prabhavApyayam .. 9..\\
brahmaNo mAnasAH putrA viditAH ShaNmaharShayaH .
marIchiratrya~Ngirasau pulastyaH pulahaH kratuH .. 10..\\
marIcheH kashyapaH putraH kashyapAttu imAH prajAH .
prajaGYire mahAbhAgA dakSha kanyAstrayodasha .. 11..\\
aditirditirdanuH kAlA anAyuH si.nhikA muniH .
krodhA prAvA ariShTA cha vinatA kapilA tathA .. 12..\\
kadrUshcha manujavyAghradakSha kanyaiva bhArata .
etAsA.n vIryasampannaM putrapautramanantakam .. 13..\\
adityA.n dvAdashAdityAH sambhUtA bhuvaneshvarAH .
ye rAjannAmatastA.nste kIrtayiShyAmi bhArata .. 14..\\
dhAtA mitro.aryamA shakro varuNashchAMsha eva cha .
bhago vivasvAnpUShA cha savitA dashamastathA .. 15..\\
ekAdashastathA tvaShTA viShNurdvAdasha uchyate .
jaghanyajaH sa sarveShAmAdityAnA.n guNAdhikaH .. 16..\\
eka eva diteH putro hiraNyakashipuH smR^itaH .
nAmnA khyAtAstu tasyeme putrAH pa~ncha mahAtmanaH .. 17..\\
prahrAdaH pUrvajasteShA.n sa.nhrAdastadanantaram .
anuhrAdastR^itIyo.abhUttasmAchcha shibibAShkalau .. 18..\\
prahrAdasya trayaH putrAH khyAtAH sarvatra bhArata .
virochanashcha kumbhashcha nikumbhashcheti vishrutAH .. 19..\\
virochanasya putro.abhUdbalirekaH pratApavAn .
baleshcha prathitaH putro bANo nAma mahAsuraH .. 20..\\
chatvAriMshaddanoH putrAH khyAtAH sarvatra bhArata .
teShAM pathamajo rAjA viprachittirmahAyashAH .. 21..\\
shambaro namuchishchaiva pulomA cheti vishrutaH .
asi lomA cha keshI cha durjayashchaiva dAnavaH .. 22..\\
ayaH shirA ashvashirA ayaH sha~Nkushcha vIryavAn .
tathA gaganamUrdhA cha vegavAnketumAMshcha yaH .. 23..\\
svarbhAnurashvo.ashvapatirvR^iShaparvAjakastathA .
ashvagrIvashcha sUkShmashcha tuhuNDashcha mahAsuraH .. 24..\\
isR^ipA ekachakrashcha virUpAkSho harAharau .
nichandrashcha nikumbhashcha kupathaH kApathastathA .. 25..\\
sharabhaH shalabhashchaiva sUryA chandramasau tathA .
iti khyAtA danorvaMshe dAnavAH parikIrtitAH .
anyau tu khalu devAnA.n sUryachandramasau smR^itau .. 26..\\
ime cha vaMshe prathitAH sattvavanto mahAbalAH .
danu putrA mahArAja dasha dAnava pu~NgavAH .. 27..\\
ekAkSho mR^itapA vIraH pralambanarakAvapi .
vAtApiH shatrutapanaH shaThashchaiva mahAsuraH .. 28..\\
gaviShThashcha danAyushcha dIrghajihvashcha dAnavaH .
asa~NkhyeyAH smR^itAsteShAM putrAH pautrAshcha bhArata .. 29..\\
si.nhikA suShuve putra.n rAhu.n chandrArkamardanam .
suchandra.n chandra hantAraM tathA chandra vimardanam .. 30..\\
krUra svabhAva.n krUrAyAH putrapautramanantakam .
gaNaH krodhavasho nAma krUrakarmAri mardanaH .. 31..\\
anAyuShaH punaH putrAshchatvAro.asura pu~NgavAH .
vikSharo balavIrau cha vR^itrashchaiva mahAsuraH .. 32..\\
kAlAyAH prathitAH putrAH kAlakalpAH prahAriNaH .
bhuvi khyAtA mahAvIryA dAnaveShu parantapAH .. 33..\\
vinAshanashcha krodhashcha hantA krodhasya chAparaH .
krodhashatrustathaivAnyaH kAleyA iti vishrutAH .. 34..\\
asurANAmupAdhyAyaH shukrastvR^iShisuto.abhavat .
khyAtAshchoshanasaH putrAshchatvAro.asura yAjakAH .. 35..\\
tvaShTAvarastathAtrishcha dvAvanyau mantrakarmiNau .
tejasA sUryasa~NkAshA brahmalokaprabhAvanAH .. 36..\\
ityeSha vaMshaprabhavaH kathitaste tarasvinAm .
asurANA.n surANA.n cha purANe saMshruto mayA .. 37..\\
eteShA.n yadapatya.n tu na shakyaM tadasheShataH .
prasa~NkhyAtuM mahIpAla guNabhUtamanantakam .. 38..\\
tArkShyashchAriShTanemishcha tathaiva garuDAruNau .
AruNirvAruNishchaiva vainateyA iti smR^itAH .. 39..\\
sheSho.ananto vAsukishcha takShakashcha bhuja~NgamaH .
kUrmashcha kulikashchaiva kAdraveyA mahAbalAH .. 40..\\
bhImasenogra senau cha suparNo varuNastathA .
gopatirdhR^itarAShTrashcha sUryavarchAshcha saptamaH .. 41..\\
patravAnarkaparNashcha prayutashchaiva vishrutaH .
bhImashchitrarathashchaiva vikhyAtaH sarvavidvashI .. 42..\\
tathA shAlishirA rAjanpradyumnashcha chaturdashaH .
kaliH pa~nchadashashchaiva nAradashchaiva ShoDashaH .
ityete devagandharvA mauneyAH parikIrtitAH .. 43..\\
atastu bhUtAnyanyAni kIrtayiShyAmi bhArata .
anavadyAmanuvashAmanUnAmaruNAM priyAm .
anUpA.n subhagAM bhAsImiti prAvA vyajAyata .. 44..\\
siddhaH pUrNashcha barhI cha pUrNAshashcha mahAyashAH .
brahma chArI ratiguNaH suparNashchaiva saptamaH .. 45..\\
vishvAvasushcha bhAnushcha suchandro dashamastathA .
ityete devagandharvAH prAveyAH parikIrtitAH .. 46..\\
ima.n tvapsarasA.n vaMshaM viditaM puNyalakShaNam .
prAvAsUta mahAbhAgA devI devarShitaH purA .. 47..\\
alambusA mishrakeShI vidyutparNA tulAnaghA .
aruNA rakShitA chaiva rambhA tadvanmanoramAH .. 48..\\
asitA cha subAhushcha suvratA subhujA tathA .
supriyA chAtibAhushcha vikhyAtau cha hahAhuhU .
tumburushcheti chatvAraH smR^itA gandharvasattamAH .. 49..\\
amR^itaM brAhmaNA gAvo gandharvApsarasastathA .
apatya.n kapilAyAstu purANe parikIrtitam .. 50..\\
iti te sarvabhUtAnA.n sambhavaH kathito mayA .
yathAvatparisa~NkhyAto gandharvApsarasA.n tathA .. 51..\\
bhujagAnA.n suparNAnAM rudrANAM marutA.n tathA .
gavA.n cha brAhmaNAnAM cha shrImatAM puNyakarmaNAm .. 52..\\
AyuShyashchaiva puNyashcha dhanyaH shrutisukhAvahaH .
shrotavyashchaiva satata.n shrAvyashchaivAnasUyatA .. 53..\\
ima.n tu vaMshaM niyamena yaH paThen
mahAtmanAM brAhmaNadeva saMnidhau .
apatyalAbha.n labhate sa puShkalaM
shriya.n yashaH pretya cha shobhanA.n gatim .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60}
v
brahmaNo mAnasAH putrA viditAH ShaNmaharShayaH .
ekAdasha sutAH sthANoH khyAtAH paramamAnasAH .. 1..\\
mR^igavyAdhashcha sharvashcha nirR^itishcha mahAyashAH .
ajaika pAdahirbudhnyaH pinAkI cha parantapaH .. 2..\\
dahano.atheshvarashchaiva kapAlI cha mahAdyutiH .
sthANurbhavashcha bhagavAnrudA ekAdasha smR^itAH .. 3..\\
marIchira~NgirA atriH pulastyaH pujahaH kratuH .
ShaDete brahmaNaH putrA vIryavanto maharShayaH .. 4..\\
trayastva~NgirasaH putrA loke sarvatra vishrutAH .
bR^ihaspatirutathyashcha sa.nvartashcha dhR^itavratAH .. 5..\\
atrestu bahavaH putrAH shrUyante manujAdhipa .
sarve vedavidaH siddhAH shAntAtmAno maharShayaH .. 6..\\
rakShasAstu pulastyasya vAnarAH kiMnarAstathA .
pulahasya mR^igAH si.nhA vyAghrAH kimpuruShAstathA .. 7..\\
kratoH kratusamAH putrAH pata~NgasahachAriNaH .
vishrutAstriShu lokeShu satyavrataparAyaNAH .. 8..\\
dakShastvajAyatA~NguShThAddakShiNAdbhagavAnR^iShiH .
brahmaNaH pR^ithivIpAla putraH putravatA.n varaH .. 9..\\
vAmAdajAyatA~NguShThAdbhAryA tasya mahAtmanaH .
tasyAM pa~nchAshata.n kanyAH sa evAjanayanmuniH .. 10..\\
tAH sarvAstvanavadyA~NgyaH kanyAH kamalalochanAH .
putrikAH sthApayAmAsa naShTaputraH prajApatiH .. 11..\\
dadau sa dasha dharmAya sapta viMshatimindave .
divyena vidhinA rAjankashyapAya trayodasha .. 12..\\
nAmato dharmapatnyastAH kIrtyamAnA nibodha me .
kIrtirlakShmIrdhR^itirmedhA puShTiH shraddhA kriyA tathA .. 13..\\
buddhirlajjA matishchaiva patnyo dharmasya tA dasha .
dvArANyetAni dharmasya vihitAni svayaM bhuvA .. 14..\\
sapta viMshatisomasya patnyo loke parishrutAH .
kAlasya nayane yuktAH somapatnyaH shubhavratAH .
sarvA nakShatrayoginyo lokayAtrA vidhau sthitAH .. 15..\\
pitAmaho munirdevastasya putraH prajApatiH .
tasyAShTau vasavaH putrAsteShA.n vakShyAmi vistaram .. 16..\\
dharo dhruvashcha somashcha ahashchaivAnilo.analaH .
pratyUShashcha prabhAsashcha vasavo.aShTAviti smR^itAH .. 17..\\
dhUmrAyAshcha dharaH putro brahma vidyo dhruvastathA .
chandramAstu manasvinyAH shvasAyAH shvasanastathA .. 18..\\
ratAyAshchApyahaH putraH shANDilyAshcha hutAshanaH .
pratyUShashcha prabhAsashcha prabhAtAyAH sutau smR^itau .. 19..\\
dharasya putro draviNo hutahavyavahastathA .
dhruvasya putro bhagavAnkAlo lokaprakAlanaH .. 20..\\
somasya tu suto varchA varchasvI yena jAyate .
manoharAyAH shishiraH prANo.atha ramaNastathA .. 21..\\
ahnaH sutaH smR^ito jyotiH shramaH shAntastathA muniH .
agneH putraH kumArastu shrImA~nsharavaNAlayaH .. 22..\\
tasya shAkho vishAkhashcha naigameshashcha pR^iShThajaH .
kR^ittikAbhyupapatteshcha kArttikeya iti smR^itaH .. 23..\\
anilasya shivA bhAryA tasyAH putraH purojavaH .
aviGYAta gatishchaiva dvau putrAvanilasya tu .. 24..\\
pratyUShasya viduH putramR^iShiM nAmnAtha devalam .
dvau putrau devalasyApi kShamAvantau manIShiNau .. 25..\\
bR^ihaspatestu bhaginI varastrI brahmachAriNI .
yogasiddhA jagatsarvamasakta.n vicharatyuta .
prabhAsasya tu bhAryA sA vasUnAmaShTamasya ha .. 26..\\
vishvakarmA mahAbhAgo jaGYe shilpaprajA patiH .
kartA shilpasahasrANA.n tridashAnAM cha vardhakiH .. 27..\\
bhUShaNAnA.n cha sarveShAM kartA shilpavatA.n varaH .
yo divyAni vimAnAni devatAnA.n chakAra ha .. 28..\\
manuShyAshchopajIvanti yasya shilpaM mahAtmanaH .
pUjayanti cha yaM nitya.n vishvakarmANamavyayam .. 29..\\
stana.n tu dakShiNaM bhittvA brahmaNo naravigrahaH .
niHsR^ito bhagavAndharmaH sarvalokasukhAvahaH .. 30..\\
trayastasya varAH putrAH sarvabhUtamanoharAH .
shamaH kAmashcha harShashcha tejasA lokadhAriNaH .. 31..\\
kAmasya tu ratirbhAryA shamasya prAptira~NganA .
nandI tu bhAryA harShasya yatra lokAH pratiShThitAH .. 32..\\
marIcheH kashyapaH putraH kashyapasya surAsurAH .
jaGYire nR^ipashArdUla lokAnAM prabhavastu saH .. 33..\\
tvAShTrI tu saviturbhAryA vaDavA rUpadhAriNI .
asUyata mahAbhAgA sAntarikShe.ashvinAvubhau .. 34..\\
dvAdashaivAditeH putrAH shakra mukhyA narAdhipa .
teShAmavarajo viShNuryatra lokAH pratiShThitAH .. 35..\\
trayastriMshata ityete devAsteShAmaha.n tava .
anvaya.n sampravakShyAmi pakShaishcha kulato gaNAn .. 36..\\
rudrANAmaparaH pakShaH sAdhyAnAM marutA.n tathA .
vasUnAM bhArgava.n vidyAdvishve devA.nstathaiva cha .. 37..\\
vainateyastu garuDo balavAnaruNastathA .
bR^ihaspatishcha bhagavAnAdityeShveva gaNyate .. 38..\\
ashvibhyA.n guhyakAnviddhi sarvauShadhyastathA pashUn .
eSha devagaNo rAjankIrtitaste.anupUrvashaH .
ya.n kIrtayitvA manujaH sarvapApaiH pramuchyate .. 39..\\
brahmaNo hR^idayaM bhittvA niHsR^ito bhagavAnbhR^iguH .
bhR^igoH putraH kavirvidvA~nshukraH kavi suto grahaH .. 40..\\
trailokyaprANayAtrArthe varShAvarShe bhayAbhaye .
svayaM bhuvA niyuktaH sanbhuvanaM paridhAvati .. 41..\\
yogAchAryo mahAbuddhirdaityAnAmabhavadguruH .
surANA.n chApi medhAvI brahma chArI yatavrataH .. 42..\\
tasminniyukte vibhunA yogakShemAya bhArgave .
anyamutpAdayAmAsa putraM bhR^iguraninditam .. 43..\\
chyavana.n dIptatapasaM dharmAtmAnaM manIShiNam .
yaH saroShAchchyuto garbhAnmAturmokShAya bhArata .. 44..\\
AruNI tu manoH kanyA tasya patnI manIShiNaH .
aurvastasyA.n samabhavadUruM bhittvA mahAyashAH .
mahAtapA mahAtejA bAla eva guNairyutaH .. 45..\\
R^ichIkastasya putrastu jamadagnistato.abhavat .
jamadagnestu chatvAra AsanputrA mahAtmanaH .. 46..\\
rAmasteShA.n jaghanyo.abhUdajaghanyairguNairyutaH .
sarvashastrAstrakushalaH kShatriyAntakaro vashI .. 47..\\
aurvasyAsItputrashata.n jamadagnipurogamam .
teShAM putrasahasrANi babhUvurbhR^iguvistaraH .. 48..\\
dvau putrau brahmaNastvanyau yayostiShThati lakShaNam .
loke dhAtA vidhAtA cha yau sthitau manunA saha .. 49..\\
tayoreva svasA devI lakShmIH padmagR^ihA shubhA .
tasyAstu mAnasAH putrAsturagA vyoma chAriNaH .. 50..\\
varuNasya bhAryA jyeShThA tu shukrAddevI vyajAyata .
tasyAH putraM bala.n viddhi surA.n cha suranandinIm .. 51..\\
prajAnAmannakAmAnAmanyonyaparibhakShaNAt .
adharmastatra sa~njAtaH sarvabhUtavinAshanaH .. 52..\\
tasyApi nirR^itirbhAryA nairR^itA yena rAkShasAH .
ghorAstasyAstrayaH putrAH pApakarma ratAH sadA .
bhayo mahAbhayashchaiva mR^ityurbhUtAntakastathA .. 53..\\
kAkI.n shyenI.n cha bhAsIM cha dhR^itarAShTrIM tathA shukIm .
tAmrA tu suShuve devI pa~nchaitA lokavishrutAH .. 54..\\
ulUkAnsuShuve kAkI shyenI shyenAnvyajAyata .
bhAsI bhAsAnajanayadgR^idhrAMshchaiva janAdhipa .. 55..\\
dhR^itarAShTrI tu ha.nsAMshcha kalaha.nsAMshcha sarvashaH .
chakravAkAMshcha bhadra.n te prajaGYe sA tu bhAminI .. 56..\\
shukI vijaGYe dharmaGYa shukAneva manasvinI .
kalyANa guNasampannA sarvalakShaNapUjitA .. 57..\\
nava krodhavashA nArIH prajaGYe.apyAtmasambhavAH .
mR^igI.n cha mR^igamandAM cha hariM bhadra manAm api .. 58..\\
mAta~NgImatha shArdUlI.n shvetAM surabhimeva cha .
sarvalakShaNasampannA.n surasA.n cha yashasvinIm .. 59..\\
apatya.n tu mR^igAH sarve mR^igyA naravarAtmaja .
R^ikShAshcha mR^igamandAyAH sR^imarAshchamarA api .. 60..\\
tatastvairAvataM nAga.n jaGYe bhadra manA sutam .
airAvataH sutastasyA deva nAgo mahAgajaH .. 61..\\
haryAshcha harayo.apatya.n vAnarAshcha tarasvinaH .
golA~NgUlAMshcha bhadra.n te haryAH putrAnprachakShate .. 62..\\
prajaGYe tvatha shArdUlI si.nhAnvyAghrAMshcha bhArata .
dvIpinashcha mahAbhAga sarvAneva na saMshayaH .. 63..\\
mAta~NgyAstvatha mAta~NgA apatyAni narAdhipa .
dishAgaja.n tu shvetAkhya.n shvetAjanayadAshugam .. 64..\\
tathA duhitarau rAjansurabhirvai vyajAyata .
rohiNI.n chaiva bhadraM te gandharvIM cha yashasvinIm .
rohiNyA.n jaGYire gAvo gandharvyA.n vAjinaH sutAH .. 65..\\
surasAjanayannAgAnrAjankadrUshcha pannagAn .
sapta piNDa phalAnvR^ikShAnanalApi vyajAyata .
analAyAH shukI putrI kadrvAstu surasA sutA .. 66..\\
aruNasya bhAryA shyenI tu vIryavantau mahAbalau .
sampAti.n janayAmAsa tathaiva cha jaTAyuSham .
dvau putrau vinatAyAstu vikhyAtau garuDAruNau .. 67..\\
ityeSha sarvabhUtAnAM mahatAM manujAdhipa .
prabhavaH kIrtitaH samya~NmayA matimatA.n vara .. 68..\\
ya.n shrutvA puruShaH samyakpUto bhavati pApmanaH .
sarvaGYatA.n cha labhate gatimagryAM cha vindati .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61}
j
devAnA.n dAnavAnAM cha yakShANAmatha rakShasAm .
anyeShA.n chaiva bhUtAnA.n sarveShAM bhagavannaham .. 1..\\
shrotumichchhAmi tattvena mAnuSheShu mahAtmanAm .
janma karma cha bhUtAnAmeteShAmanupUrvashaH .. 2..\\
v
mAnuSheShu manuShyendra sambhUtA ye divaukasaH .
prathama.n dAnavAMshchaiva tA.nste vakShyAmi sarvashaH .. 3..\\
viprachittiriti khyAto ya AsIddAnavarShabhaH .
jarAsandha iti khyAtaH sa AsInmanujarShabhaH .. 4..\\
diteH putrastu yo rAjanhiraNyakashipuH smR^itaH .
sa jaGYe mAnuShe loke shishupAlo nararShabhaH .. 5..\\
sa.nhrAda iti vikhyAtaH prahrAdasyAnujastu yaH .
sa shalya iti vikhyAto jaGYe bAhlIla pu~NgavaH .. 6..\\
anuhrAdastu tejasvI yo.abhUtkhyAto jaghanyajaH .
dhR^iShTaketuriti khyAtaH sa AsInmanujeshvaraH .. 7..\\
yastu rAja~nshibirnAma daiteyaH parikIrtitaH .
druma ityabhivikhyAtaH sa AsIdbhuvi pArthivaH .. 8..\\
bAShkalo nAma yasteShAmAsIdasurasattamaH .
bhagadatta iti khyAtaH sa AsInmanujeshvaraH .. 9..\\
ayaH shirA ashvashirA ayaH sha~Nkushcha vIryavAn .
tathA gaganamUrdhA cha vegavAMshchAtra pa~nchamaH .. 10..\\
pa~nchaite jaGYire rAjanvIryavanto mahAsurAH .
kekayeShu mahAtmAnaH pArthivarShabha sattamAH .. 11..\\
ketumAniti vikhyAto yastato.anyaH pratApavAn .
amitaujA iti khyAtaH pR^ithivyA.n so.abhavannnR^ipaH .. 12..\\
svarbhAnuriti vikhyAtaH shrImAnyastu mahAsuraH .
ugrasena iti khyAta ugra karmA narAdhipaH .. 13..\\
yastvashva iti vikhyAtaH shrImAnAsInmahAsuraH .
ashoko nAma rAjAsInmahAvIryaparAkramaH .. 14..\\
tasmAdavarajo yastu rAjannashvapatiH smR^itaH .
daiteyaH so.abhavadrAjA hArdikyo manujarShabhaH .. 15..\\
vR^iShaparveti vikhyAtaH shrImAnyastu mahAsuraH .
dIrghapraGYa iti khyAtaH pR^ithivyA.n so.abhavannR^ipaH .. 16..\\
ajakastvanujo rAjanya AsIdvR^iShaparvaNaH .
sa malla iti vikhyAtaH pR^ithivyAmabhavannR^ipaH .. 17..\\
ashvagrIva iti khyAtaH sattvavAnyo mahAsuraH .
rochamAna iti khyAtaH pR^ithivyA.n so.abhavannR^ipaH .. 18..\\
sUkShmastu matimAnrAjankIrtimAnyaH prakIrtitaH .
bR^ihanta iti vikhyAtaH kShitAvAsItsa pArthivaH .. 19..\\
tuhuNDa iti vikhyAto ya AsIdasurottamaH .
senA binduriti khyAtaH sa babhUva narAdhipaH .. 20..\\
isR^ipA nAma yasteShAmasurANAM balAdhikaH .
pApajinnAma rAjAsIdbhuvi vikhyAtavikramaH .. 21..\\
ekachakra iti khyAta AsIdyastu mahAsuraH .
prativindhya iti khyAto babhUva prathitaH kShitau .. 22..\\
virUpAkShastu daiteyashchitrayodhI mahAsuraH .
chitravarmeti vikhyAtaH kShitAvAsItsa pArthivaH .. 23..\\
harastvariharo vIra AsIdyo dAnavottamaH .
suvAsturiti vikhyAtaH sa jaGYe manujarShabhaH .. 24..\\
aharastu mahAtejAH shatrupakSha kShaya.n karaH .
bAhlIko nAma rAjA sa babhUva prathitaH kShitau .. 25..\\
nichandrashchandra vaktrashcha ya AsIdasurottamaH .
mu~nja kesha iti khyAtaH shrImAnAsItsa pArthivaH .. 26..\\
nikumbhastvajitaH sa~Nkhye mahAmatirajAyata .
bhUmau bhUmipatiH shreShTho devAdhipa iti smR^itaH .. 27..\\
sharabho nAma yasteShA.n daiteyAnAM mahAsuraH .
pauravo nAma rAjarShiH sa babhUva nareShviha .. 28..\\
dvitIyaH shalabhasteShAmasurANAM babhUva yaH .
prahrAdo nAma bAhlIkaH sa babhUva narAdhipaH .. 29..\\
chandrastu ditijashreShTho loke tArAdhipopamaH .
R^iShiko nAma rAjarShirbabhUva nR^ipasattamaH .. 30..\\
mR^itapA iti vikhyAto ya AsIdasurottamaH .
pashchimAnUpaka.n viddhi taM nR^ipaM nR^ipasattama .. 31..\\
gaviShThastu mahAtejA yaH prakhyAto mahAsuraH .
drumasena iti khyAtaH pR^ithivyA.n so.abhavannR^ipaH .. 32..\\
mayUra iti vikhyAtaH shrImAnyastu mahAsuraH .
sa vishva iti vikhyAto babhUva pR^ithivIpatiH .. 33..\\
suparNa iti vikhyAtatasmAdavarajastu yaH .
kAlakIrtiriti khyAtaH pR^ithivyA.n so.abhavannR^ipaH .. 34..\\
chandra hanteti yasteShA.n kIrtitaH pravaro.asuraH .
shunako nAma rAjarShiH sa babhUva narAdhipaH .. 35..\\
vinAshanastu chandrasya ya AkhyAto mahAsuraH .
jAnakirnAma rAjarShiH sa babhUva narAdhipaH .. 36..\\
dIrghajihvastu kauravya ya ukto dAnavarShabhaH .
kAshirAja iti khyAtaH pR^ithivyAM pR^ithivIpatiH .. 37..\\
graha.n tu suShuve yaM ta.n si.nhI chandrArkamardanam .
krAtha ityabhivikhyAtaH so.abhavanmanujAdhipaH .. 38..\\
anAyuShastu putrANA.n chaturNAM pravaro.asuraH .
vikSharo nAma tejasvI vasu mitro.abhavannR^ipaH .. 39..\\
dvitIyo vikSharAdyastu narAdhipa mahAsuraH .
pA.nsurAShTrAdhipa iti vishrutaH so.abhavannR^ipaH .. 40..\\
balavIra iti khyAto yastvAsIdasurottamaH .
pauNDra matsyaka ityeva sa babhUva narAdhipaH .. 41..\\
vR^itra ityabhivikhyAto yastu rAjanmahAsuraH .
maNimAnnAma rAjarShiH sa babhUva narAdhipaH .. 42..\\
krodhahanteti yastasya babhUvAvarajo.asuraH .
daNDa ityabhivikhyAtaH sa AsInnR^ipatiH kShitau .. 43..\\
krodhavardhana ityeva yastvanyaH parikIrtitaH .
daNDadhAra iti khyAtaH so.abhavanmanujeshvaraH .. 44..\\
kAlakAyAstu ye putrAsteShAmaShTau narAdhipAH .
jaGYire rAjashArdUla shArdUlasamavikramAH .. 45..\\
magadheShu jayatsenaH shrImAnAsItsa pArthivaH .
aShTAnAM pravarasteShA.n kAleyAnAM mahAsuraH .. 46..\\
dvitIyastu tatasteShA.n shrImAnharihayopamaH .
aparAjita ityeva sa babhUva narAdhipaH .. 47..\\
tR^itIyastu mahArAja mahAbAhurmahAsuraH .
niShAdAdhipatirjaGYe bhuvi bhImaparAkramaH .. 48..\\
teShAmanyatamo yastu chaturthaH parikIrtitaH .
shreNimAniti vikhyAtaH kShitau rAjarShisattamaH .. 49..\\
pa~nchamastu babhUvaiShAM pravaro yo mahAsuraH .
mahaujA iti vikhyAto babhUveha parantapaH .. 50..\\
ShaShThastu matimAnyo vai teShAmAsInmahAsuraH .
abhIruriti vikhyAtaH kShitau rAjarShisattamaH .. 51..\\
samudrasenashcha nR^ipasteShAmevAbhavadguNAn .
vishrutaH sAgarAntAyA.n kShitau dharmArthatattvavit .. 52..\\
bR^ihannnAmAShTamasteShA.n kAleyAnAM parantapaH .
babhUva rAjandharmAtmA sarvabhUtahite rataH .. 53..\\
gaNaH krodhavasho nAma yaste rAjanprakIrtitaH .
tataH sa~njaGYire vIrAH kShitAviha narAdhipAH .. 54..\\
nandikaH karNaveShTashcha siddhArthAH kITakastathA .
suvIrashcha subAhushcha mahAvIro.atha bAhlikaH .. 55..\\
krodho vichityaH surasaH shrImAnnIlashcha bhUmipaH .
vIra dhAmA cha kauravya bhUmipAlashcha nAmataH .. 56..\\
dantavaktrashcha nAmAsIddurjayashchaiva nAmataH .
rukmI cha nR^ipashArdUlo rAjA cha janamejayaH .. 57..\\
AShADho vAyuvegashcha bhUmitejAstathaiva cha .
ekalavyaH sumitrashcha vATadhAno.atha gomukhaH .. 58..\\
kArUShakAshcha rAjAnaH kShemadhUrtistathaiva cha .
shrutAyuruddhavashchaiva bR^ihatsenastathaiva cha .. 59..\\
kShemogra tIrthaH kuharaH kali~NgeShu narAdhipaH .
matimAMshcha manuShyendra Ishvarashcheti vishrutaH .. 60..\\
gaNAtkrodhavashAdeva.n rAjapUgo.abhavatkShitau .
jAtaH purA mahArAja mahAkIrtirmahAbalaH .. 61..\\
yastvAsIddevako nAma devarAjasamadyutiH .
sa gandharvapatirmukhyaH kShitau jaGYe narAdhipaH .. 62..\\
bR^ihaspaterbR^ihatkIrterdevarSherviddhi bhArata .
aMshAddroNa.n samutpannaM bhAradvAjamayonijam .. 63..\\
dhanvinAM nR^ipashArdUla yaH sa sarvAstravittamaH .
bR^ihatkIrtirmahAtejAH sa~njaGYe manujeShviha .. 64..\\
dhanurvede cha vede cha ya.n ta.n vedavido viduH .
variShThamindrakarmANa.n droNa.n svakulavardhanam .. 65..\\
mahAdevAntakAbhyA.n cha kAmAtkrodhAchcha bhArata .
ekatvamupapannAnA.n jaGYe shUraH parantapaH .. 66..\\
ashvatthAmA mahAvIryaH shatrupakSha kShaya.n karaH .
vIraH kamalapatrAkShaH kShitAvAsInnarAdhipa .. 67..\\
jaGYire vasavastvaShTau ga~NgAyA.n shantanoH sutAH .
vasiShThasya cha shApena niyogAdvAsavasya cha .. 68..\\
teShAmavarajo bhIShmaH kurUNAmabhaya~NkaraH .
matimAnvedavidvAgmI shatrupakSha kShaya.n karaH .. 69..\\
jAmadagnyena rAmeNa yaH sa sarvavidA.n varaH .
ayudhyata mahAtejA bhArgaveNa mahAtmanA .. 70..\\
yastu rAjankR^ipo nAma brahmarShirabhavatkShitau .
rudrANA.n taM gaNAdviddhi sambhUtamatipauruSham .. 71..\\
shakunirnAma yastvAsIdrAjA loke mahArathaH .
dvApara.n viddhi taM rAjansambhUtamarimardanam .. 72..\\
sAtyakiH satyasandhastu yo.asau vR^iShNikulodvahaH .
pakShAtsa jaGYe marutA.n devAnAmarimardanaH .. 73..\\
drupadashchApi rAjarShistata evAbhavadgaNAt .
mAnuShe nR^ipa loke.asminsarvashastrabhR^itA.n varaH .. 74..\\
tatashcha kR^itavarmANa.n viddhi rAja~njanAdhipam .
jAtamapratikarmANa.n kShatriyarShabha sattamam .. 75..\\
marutA.n tu gaNAdviddhi sa~njAtamarimardanam .
virATaM nAma rAjarShiM pararAShTra pratApanam .. 76..\\
ariShTAyAstu yaH putro ha.nsa ityabhivishrutaH .
sa gandharvapatirjaGYe kuruvaMshavivardhanaH .. 77..\\
dhR^itarAShTra iti khyAtaH kR^iShNadvaipAyanAdapi .
dIrghabAhurmahAtejAH praGYA chakShurnarAdhipaH .
mAturdoShAdR^iSheH kopAdandha eva vyajAyata .. 78..\\
atrestu sumahAbhAgaM putraM putravatA.n varam .
vidura.n viddhi loke.asmi~njAtaM buddhimatAM varam .. 79..\\
kaleraMshAttu sa~njaGYe bhuvi duryodhano nR^ipaH .
durbuddhirdurmatishchaiva kurUNAmayashaH karaH .. 80..\\
jagato yaH sa sarvasya vidviShTaH kalipUruShaH .
yaH sarvA.n ghAtayAmAsa pR^ithivIM puruShAdhamaH .
yena vaira.n samuddIptaM bhUtAnta karaNaM mahat .. 81..\\
paulastyA bhrAtaraH sarve jaGYire manujeShviha .
shata.n duHshAsanAdInA.n sarveShAM krUrakarmaNAm .. 82..\\
durmukho duHsahashchaiva ye chAnye nAnushabditAH .
duryodhana sahAyAste paulastyA bharatarShabha .. 83..\\
dharmasyAMsha.n tu rAjAna.n viddhi rAjanyudhiShThiram .
bhImasena.n tu vAtasya devarAjasya chArjunam .. 84..\\
ashvinostu tathaivAMshau rUpeNApratimau bhuvi .
nakulaH sahadevash cha sarvalokamanoharau .. 85..\\
yaH suvarcheti vikhyAtaH somaputraH pratApavAn .
abhimanyurbR^ihatkIrtirarjunasya suto.abhavat .. 86..\\
agneraMsha.n tu viddhi tvaM dhR^iShTadyumnaM mahAratham .
shikhaNDinamatho rAjanstrIpu.nsa.n viddhi rAkShasam .. 87..\\
draupadeyAshcha ye pa~ncha babhUvurbharatarShabha .
vishve devagaNAnrAja.nstAnviddhi bharatarShabha .. 88..\\
AmuktakavachaH karNo yastu jaGYe mahArathaH .
divAkarasya ta.n viddhi devasyAMshamanuttamam .. 89..\\
yastu nArAyaNo nAma devadevaH sanAtanaH .
tasyAMsho mAnuSheShvAsIdvAsudevaH pratApavAn .. 90..\\
sheShasyAMshastu nAgasya baladevo mahAbalaH .
sanatkumAraM pradyumna.n viddhi rAjanmahaujasam .. 91..\\
evamanye manuShyendra bahavo.aMshA divaukasAm .
jaGYire vasudevasya kule kulavivardhanAH .. 92..\\
gaNastvapsarasA.n yo vai mayA rAjanprakIrtitaH .
tasya bhAgaH kShitau jaGYe niyogAdvAsavasya cha .. 93..\\
tAni ShoDasha devInA.n sahasrANi narAdhipa .
babhUvurmAnuShe loke nArAyaNa parigrahaH .. 94..\\
shriyastu bhAgaH sa~njaGYe ratyarthaM pR^ithivItale .
drupadasya kule kanyA vedimadhyAdaninditA .. 95..\\
nAtihrasvA na mahatI nIlotpalasugandhinI .
padmAyatAkShI sushroNI asitAyata mUrdhajA .. 96..\\
sarvalakShaNasampannA vaiDUrya maNisaMnibhA .
pa~nchAnAM puruShendrANA.n chittapramathinI rahaH .. 97..\\
siddirdhR^itishcha ye devyau pa~nchAnAM mAtarau tu te .
kuntI mAdrI cha jaGYAte matistu subalAtmajA .. 98..\\
iti devAsurANA.n te gandharvApsarasAM tathA .
aMshAvataraNa.n rAjanrakShasAnA.n cha kIrtitam .. 99..\\
ye pR^ithivyA.n samudbhUtA rAjAno yuddhadurmadAH .
mahAtmAno yadUnA.n cha ye jAtA vipule kule .. 100..\\
dhanya.n yashasyaM putrIyamAyuShyaM vijayAvaham .
idamaMshAvataraNa.n shrotavyamanasUyatA .. 101..\\
aMshAvataraNa.n shrutvA devagandharvarakShasAm .
prabhavApyayavitprAGYo na kR^ichchhreShvavasIdati .. 102..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62}
j
tvattaH shrutamidaM brahmandevadAnavarakShasAm .
aMshAvataraNa.n samyaggandharvApsarasA.n tathA .. 1..\\
ima.n tu bhUya ichchhAmi kurUNA.n vaMshamAditaH .
kathyamAna.n tvayA vipra viprarShigaNasaMnidhau .. 2..\\
v
pauravANA.n vaMshakaro duHShanto nAma vIryavAn .
pR^ithivyAshchaturantAyA goptA bharatasattama .. 3..\\
chaturbhAgaM bhuvaH kR^itsna.n sa bhu~Nkte manujeshvaraH .
samudrAvaraNAMshchApi deshAnsa samiti~njayaH .. 4..\\
AmlechchhATavikAnsarvAnsa bhu~Nkte ripumardanaH .
ratnAkara samudrAntAMshchAturvarNyajanAvR^itAn .. 5..\\
na varNasa~Nkarakaro nAkR^iShya karakR^ijjanaH .
na pApakR^itkashchidAsIttasminrAjani shAsati .. 6..\\
dharmyA.n ratiM sevamAnA dharmArthAvabhipedire .
tadA narA naravyAghra tasmi~njanapadeshvare .. 7..\\
nAsIchchorabhaya.n tAta na kShudhA bhayamaNvapi .
nAsIdvyAdhibhaya.n chApi tasmi~njanapadeshvare .. 8..\\
svairdharmai remire varNA daive karmaNi niHspR^ihAH .
tamAshritya mahIpAlamAsaMshchaivAkuto bhayAH .. 9..\\
kAlavarShI cha parjanyaH sasyAni phalavanti cha .
sarvaratnasamR^iddhA cha mahI vasumatI tadA .. 10..\\
sa chAdbhutamahAvIryo vajrasa.nhanano yuvA .
udyamya mandara.n dorbhyA.n haretsavanakAnanam .. 11..\\
dhanuShyatha gadAyuddhe tsarupraharaNeShu cha .
nAgapR^iShThe.ashvapR^iShThe cha babhUva pariniShThitaH .. 12..\\
bale viShNusamashchAsIttejasA bhAskaropamaH .
akShubdhatve.arNava samaH sahiShNutve dharA samaH .. 13..\\
saMmataH sa mahIpAlaH prasannapurarAShTravAn .
bhUyo dharmaparairbhAvairvidita.n janamAvasat .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63}
vai
sa kadA chinmahAbAhuH prabhUtabalavAhanaH .
vana.n jagAma gahana.n hayanAgashatairvR^itaH .. 1..\\
khaDgashakti dharairvIrairgadAmusalapANibhiH .
prAsatomara hastaishcha yayau yodhashatairvR^itaH .. 2..\\
si.nhanAdaishcha yodhAnA.n sha~NkhadundubhinisvanaiH .
rathanemi svanaishchApi sanAgavarabR^i.nhitaiH .. 3..\\
heShitasvanamishraishcha kShveDitAsphoTita svanaiH .
AsItkilakilA shabdastasmingachchhati pArthive .. 4..\\
prAsAdavarashR^i~NgasthAH parayA nR^ipa shobhayA .
dadR^ishusta.n striyastatra shUramAtmayashaH karam .. 5..\\
shakropamamamitraghnaM paravAraNavAraNam .
pashyantaH strIgaNAstatra shastrapANi.n sma menire .. 6..\\
aya.n sa puruShavyAghro raNe.adbhutaparAkramaH .
yasya bAhubalaM prApya na bhavantyasuhR^idgaNAH .. 7..\\
iti vAcho bruvantyastAH striyaH premNA narAdhipam .
tuShTuvuH puShpavR^iShTIshcha sasR^ijustasya mUdhani .. 8..\\
tatra tatra cha viprendraiH stUyamAnaH samantataH .
niryayau parayA prItyA vanaM mR^igajighA.nsayA .. 9..\\
sudUramanujagmustaM paurajAnapadAstadA .
nyavartanta tataH pashchAdanuGYAtA nR^ipeNa ha .. 10..\\
suparNapratimenAtha rathena vasudhAdhipaH .
mahImApUrayAmAsa ghoSheNa tridiva.n tathA .. 11..\\
sa gachchhandadR^ishe dhImAnnandanapratima.n vanam .
bilvArka khadirAkIrNa.n kapittha dhava sa~Nkulam .. 12..\\
viShamaM parvata prasthairashmabhishcha samAvR^itam .
nirjalaM nirmanuShya.n cha bahuyojanamAyatam .
mR^igasa~NghairvR^ita.n ghorairanyaishchApi vanecharaiH .. 13..\\
tadvanaM manujavyAghraH sabhR^ityabalavAhanaH .
loDayAmAsa duHShantaH sUdayanvividhAnmR^igAn .. 14..\\
bANagochara samprAptA.nstatra vyAghragaNAnbahUn .
pAtayAmAsa duHShanto nirbibheda cha sAyakaiH .. 15..\\
dUrasthAnsAyakaiH kAMshchidabhinatsa nararShabhaH .
abhyAshamAgatAMshchAnyAnkhaDgena nirakR^intata .. 16..\\
kAMshchideNAnsa nirjaghne shaktyA shaktimatA.n varaH .
gadA maNDalatattvaGYashchachArAmita vikramaH .. 17..\\
tomarairasibhishchApi gadAmusalakarpaNaiH .
chachAra sa vinighnanvai vanyA.nstatra mR^igadvijAn .. 18..\\
rAGYA chAdbhutavIryeNa yodhaishcha samarapriyaiH .
loDyamAnaM mahAraNya.n tatyajushcha mahAmR^igAH .. 19..\\
tatra vidruta sa~NghAni hatayUthapatIni cha .
mR^igayUthAnyathautsukyAchchhabda.n chakrustatastataH .. 20..\\
shuShkA.n chApi nadIM gatvA jalanairAshya karshitAH .
vyAyAmaklAntahR^idayAH patanti sma vichetasaH .. 21..\\
kShutpipAsAparItAshcha shrAntAshcha patitA bhuvi .
ke chittatra naravyAghrairabhakShyanta bubhukShitaiH .. 22..\\
ke chidagnimathotpAdya samidhya cha vanecharAH .
bhakShayanti sma mA.nsAni prakuTya vidhivattadA .. 23..\\
tatra ke chidgajA mattA balinaH shastravikShatAH .
sa~NkochyAgra karAnbhItAH pradravanti sma vegitAH .. 24..\\
shakR^inmUtra.n sR^ijantashcha kSharantaH shoNitaM bahu .
vanyA gajavarAstatra mamR^idurmanujAnbahUn .. 25..\\
tadvanaM balameghena sharadhAreNa sa.nvR^itam .
vyarochanmahiShAkIrNa.n rAGYA hatamahAmR^igam .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64}
vai
tato mR^igasahasrANi hatvA vipulavAhanaH .
rAjA mR^igaprasa~Ngena vanamanyadvivesha ha .. 1..\\
eka evottama balaH kShutpipAsA samanvitaH .
sa vanasyAntamAsAdya mahadIriNamAsadat .. 2..\\
tachchApyatItya nR^ipatiruttamAshramasa.nyutam .
manaH prahlAda janana.n dR^iShTikAntamatIva cha .
shItamAruta sa.nyukta.n jagAmAnyanmahadvanam .. 3..\\
puShpitaiH pAdapaiH kIrNamatIva sukhashAdvalam .
vipulaM madhurArAvairnAdita.n vihagaistathA .. 4..\\
pravR^iddhaviTapairvR^ikShaiH sukhachchhAyaiH samAvR^itam .
ShaTpadAghUrNita lata.n lakShmyA paramayA yutam .. 5..\\
nApuShpaH pAdapaH kashchinnAphalo nApi kaNTakI .
ShaTpadairvApyanAkIrNastasminvai kAnane.abhavat .. 6..\\
vihagairnAditaM puShpairala~NkR^itamatIva cha .
sarvartukusumairvR^ikShairatIva sukhashAdvalam .
manoramaM maheShvAso vivesha vanamuttamam .. 7..\\
mArutAgalitAstatra drumAH kusumashAlinaH .
puShpavR^iShTi.n vichitrAM sma vyasR^ija.nste punaH punaH .. 8..\\
divaspR^isho.atha sa~NghuShTAH pakShibhirmadhurasvaraiH .
virejuH pAdapAstatra vichitrakusumAmbarAH .. 9..\\
teShA.n tatra pravAleShu puShpabhArAvanAmiShu .
ruvanti rAva.n vihagAH ShaTpadaiH sahitA mR^idu .. 10..\\
tatra pradeshAMshcha bahUnkusumotkara maNDitAn .
latAgR^ihaparikShiptAnmanasaH prItivardhanAn .
sampashyansa mahAtejA babhUva muditastadA .. 11..\\
parasparAshiShTa shAkhaiH pAdapaiH kusumAchitaiH .
ashobhata vana.n tattairmahendradhvajasaMnibhaiH .. 12..\\
sukhashItaH sugandhI cha puShpareNu vaho.anilaH .
parikrAmanvane vR^ikShAnupaitIva rira.nsayA .. 13..\\
eva~NguNasamAyukta.n dadarsha sa vanaM nR^ipaH .
nadI kachchhodbhava.n kAntamuchchhritadhvajasaMnibham .. 14..\\
prekShamANo vana.n tattu suprahR^iShTa viha~Ngamam .
Ashramapravara.n ramya.n dadarsha cha manoramam .. 15..\\
nAnAvR^ikShasamAkIrNa.n samprajvalita pAvakam .
yatibhirvAlakhilyaishcha vR^itaM munigaNAnvitam .. 16..\\
agnyAgAraishcha bahubhiH puShpasa.nstara sa.nstR^itam .
mahAkachchhairbR^ihadbhishcha vibhrAjitamatIva cha .. 17..\\
mAlinImabhito rAjannadIM puNyA.n sukhodakAm .
naikapakShigaNAkIrNA.n tapovanamanoramAm .
tatra vyAlamR^igAnsaumyAnpashyanprItimavApa saH .. 18..\\
ta.n chApyatirathaH shrImAnAshramaM pratyapadyata .
devalokapratIkAsha.n sarvataH sumanoharam .. 19..\\
nadImAshramasaMshliShTAM puNyatoyA.n dadarsha saH .
sarvaprANabhR^itA.n tatra jananImiva viShThitAm .. 20..\\
sachakravAkapulinAM puShpaphena pravAhinIm .
sakiMnaragaNAvAsA.n vAnararkSha niShevitAm .. 21..\\
puNyasvAkhyAya sa~NghuShTAM pulinairupashobhitAm .
mattavAraNashArdUla bhujagendraniShevitAm .. 22..\\
nadImAshramasambaddhA.n dR^iShTvAshramapadaM tathA .
chakArAbhipraveshAya mati.n sa nR^ipatistadA .. 23..\\
ala~NkR^ita.n dvIpavatyA mAlinyA ramyatIrayA .
naranArAyaNa sthAna.n ga~Ngayevopashobhitam .
mattabarhiNa sa~NghuShTaM pravivesha mahadvanam .. 24..\\
tatsa chaitrarathaprakhya.n samupetya nareshvaraH .
atIva guNasampannamanirdeshya.n cha varchasA .
maharShi.n kAshyapaM draShTumatha kaNvaM tapodhanam .. 25..\\
rathinImashvasambAdhAM padAtigaNasa~NkulAm .
avasthApya vanadvAri senAmidamuvAcha saH .. 26..\\
muni.n virajasa.n draShTuM gamiShyAmi tapodhanam .
kAshyapa.n sthIyatAmatra yAvadAgamanaM mama .. 27..\\
tadvanaM nandanaprakhyamAsAdya manujeshvaraH .
kShutpipAse jahau rAjA harSha.n chAvApa puShkalam .. 28..\\
sAmAtyo rAjali~NgAni so.apanIya narAdhipaH .
purohita sahAyashcha jagAmAshramamuttamam .
didR^ikShustatra tamR^iShi.n tapo rAshimathAvyayam .. 29..\\
brahmalokapratIkAshamAshrama.n so.abhivIkShya cha .
ShaTpadodgIta sa~NghuShTaM nAnAdvija gaNAyutam .. 30..\\
R^icho bahvR^icha mukhyaishcha preryamANAH padakramaiH .
shushrAva manujavyAghro vitateShviha karmasu .. 31..\\
yaGYavidyA~Ngavidbhishcha kramadbhishcha kramAnapi .
amitAtmabhiH suniyataiH shushubhe sa tadAshramaH .. 32..\\
atharvaveda pravarAH pUgayAGYika saMmatAH .
sa.nhitAmIrayanti sma padakramayutA.n tu te .. 33..\\
shabdasa.nskAra sa.nyuktaM bruvadbhishchAparairdvijaiH .
nAditaH sa babhau shrImAnbrahmaloka ivAshramaH .. 34..\\
yaGYasa.nskAra vidbhishcha kramashikShA vishAradaiH .
nyAyatattvArtha viGYAnasampannairvedapAragaiH .. 35..\\
nAnA vAkyasamAhAra samavAya vishAradaiH .
visheShakAryavidbhishcha mokShadharmaparAyaNaiH .. 36..\\
sthApanAkShepa siddhAnta paramArthaGYatA.n gataiH .
lokAyatika mukhyaishcha samantAdanunAditam .. 37..\\
tatra tatra cha viprendrAnniyatAnsaMshitavratA .
japahomaparAnsiddhAndadarsha paravIra hA .. 38..\\
AsanAni vichitrANi puShpavanti mahApatiH .
prayatnopahitAni sma dR^iShTvA vismayamAgamat .. 39..\\
devatAyatanAnA.n cha pUjAM prekShya kR^itAM dvijaH .
brahmalokasthamAtmAnaM mene sa nR^ipasattamaH .. 40..\\
sa kAshyapa tapo guptamAshramapravara.n shubham .
nAtR^ipyatprekShamANo vai tapodhanagaNairyutam .. 41..\\
sA kAshyapasyAyatanaM mahAvratair
vR^ita.n samantAdR^iShibhistapodhanaiH .
vivesha sAmAtyapurohito.arihA
viviktamatyartha mano raha.n shivam .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 65}
v
tato gachchhanmahAbAhureko.amAtyAnvisR^ijya tAn .
nApashyadAshrame tasmi.nstamR^iShi.n saMshitavratam .. 1..\\
so.apashyamAnastamR^iShi.n shUnya.n dR^iShTvA tamAshramam .
uvAcha ka ihetyuchchairvana.n saMnAdayanniva .. 2..\\
shrutvAtha tasya ta.n shabda.n kanyA shrIriva rUpiNI .
nishchakrAmAshramAttasmAttApasI veShadhAriNI .. 3..\\
sA ta.n dR^iShTvaiva rAjAnaM duHShantamasitekShaNA .
svAgata.n ta iti kShipramuvAcha pratipUjya cha .. 4..\\
AsanenArchayitvA cha pAdyenArghyeNa chaiva hi .
paprachchhAnAmaya.n rAjankushala.n cha narAdhipam .. 5..\\
yathAvadarchayitvA sA pR^iShTvA chAnAmaya.n tadA .
uvAcha smayamAneva ki.n kAryaM kriyatAm iti .. 6..\\
tAmabravIttato rAjA kanyAM madhurabhAShiNIm .
dR^iShTvA sarvAnavadyA~NgI.n yathAvatpratipUjitaH .. 7..\\
Agato.ahaM mahAbhAgamR^iShi.n kaNvamupAsitum .
kva gato bhagavAnbhadre tanmamAchakShva shobhane .. 8..\\
zak
gataH pitA me bhagavAnphalAnyAhartumAshramAt .
muhUrta.n sampratIkShasva drakShyasyenamihAgatam .. 9..\\
v
apashyamAnastamR^iShi.n tayA choktastathA nR^ipaH .
tA.n cha dR^iShTvA varArohA.n shrImatIM chAruhAsinIm .. 10..\\
vibhrAjamAnA.n vapuShA tapasA cha damena cha .
rUpayauvana sampannAmityuvAcha mahIpatiH .. 11..\\
kAsi kasyAsi sushroNi kimartha.n chAgatA vanam .
eva.nrUpaguNopetA kutastvamasi shobhane .. 12..\\
darshanAdeva hi shubhe tvayA me.apahR^itaM manaH .
ichchhAmi tvAmaha.n GYAtu.n tanmamAchakShva shobhane .. 13..\\
evamuktA tadA kanyA tena rAGYA tadAshrame .
uvAcha hasatI vAkyamida.n sumadhurAkSharam .. 14..\\
kaNvaShyAhaM bhagavato duHShanta duhitA matA .
tapasvino dhR^itimato dharmaGYasya yashasvinaH .. 15..\\
du
UrdhvaretA mahAbhAgo bhagavA.NllokapUjitaH .
chaleddhi vR^ittAddharmo.api na chaletsaMshitavrataH .. 16..\\
katha.n tvaM tasya duhitA sambhUtA varavarNinI .
saMshayo me mahAnatra taM me chhettumihArhasi .. 17..\\
zak
yathAyamAgamo mahya.n yathA chedamabhUtpurA .
shR^iNu rAjanyathAtattva.n yathAsmi duhitA muneH .. 18..\\
R^iShiH kashchidihAgamya mama janmAbhyachodayat .
tasmai provAcha bhagavAnyathA tachchhR^iNu pArthiva .. 19..\\
tapyamAnaH kila purA vishvAmitro mahattapaH .
subhR^isha.n tApayAmAsa shakra.n suragaNeshvaram .. 20..\\
tapasA dIptavIryo.aya.n sthAnAnmA chyAvayediti .
bhItaH purandarastasmAnmenakAmidamabravIt .. 21..\\
guNairdivyairapsarasAM menake tva.n vishiShyase .
shreyo me kuru kalyANi yattvA.n vakShyAmi tachchhR^iNu .. 22..\\
asAvAdityasa~NkAsho vishvAmitro mahAtapAH .
tapyamAnastapo ghoraM mama kampayate manaH .. 23..\\
menake tava bhAro.aya.n vishvAmitraH sumadhyame .
saMshitAtmA sudurdharSha ugre tapasi vartate .. 24..\\
sa mAM na chyAvayetsthAnAtta.n vai gatvA pralobhaya .
chara tasya tapovighna.n kuru me priyamuttamam .. 25..\\
rUpayauvana mAdhuryacheShTita smitabhAShitaiH .
lobhayitvA varArohe tapasaH saMnivartaya .. 26..\\
m
mahAtejAH sa bhagavAnsadaiva cha mahAtapAH .
kopanashcha tathA hyena.n jAnAti bhagavAnapi .. 27..\\
tejasastapasashchaiva kopasya cha mahAtmanaH .
tvamapyudvijase yasya nodvijeyamaha.n katham .. 28..\\
mahAbhAga.n vasiShThaM yaH putrairiShTairvyayojayat .
kShatre jAtashcha yaH pUrvamabhavadbrAhmaNo balAt .. 29..\\
shauchArtha.n yo nadI.n chakre durgamAM bahubhirjalaiH .
yA.n tAM puNyatamA.n loke kaushikIti vidurjanAH .. 30..\\
babhAra yatrAsya purA kAle durge mahAtmanaH .
dArAnmata~Ngo dharmAtmA rAjarShirvyAdhatA.n gataH .. 31..\\
atItakAle durbhakShe yatraitya punarAshramam .
muniH pAreti nadyA vai nAma chakre tadA prabhuH .. 32..\\
mata~Nga.n yAjayA.n chakre yatra prItamanAH svayam .
tva.n cha somaM bhayAdyasya gataH pAtu.n shureshvara .. 33..\\
ati nakShatravaMshAMshcha kruddho nakShatrasampadA .
prati shravaNapUrvANi nakShatrANi sasarja yaH .. 34..\\
etAni yasya karmANi tasyAhaM bhR^ishamudvije .
yathA mAM na dahetkruddhastathAGYApaya mA.n vibho .. 35..\\
tejasA nirdahellokAnkampayeddharaNIM padA .
sa~NkShipechcha mahAmeru.n tUrNamAvartayettathA .. 36..\\
tAdR^isha.n tapasA yuktaM pradIptamiva pAvakam .
kathamasmadvidhA bAlA jitendriyamabhispR^ishet .. 37..\\
hutAshanamukha.n dIpta.n sUryachandrAkShi tArakam .
kAlajihva.n surashreShTha kathamasmadvidhA spR^ishet .. 38..\\
yamashcha somashcha maharShayash cha
sAdhyA vishve vAlakhilyAsh cha sarve .
ete.api yasyodvijante prabhAvAt
kasmAttasmAnmAdR^ishI nodvijeta .. 39..\\
tvayaivamuktA cha katha.n samIpam
R^iSherna gachchheyamaha.n surendra .
rakShA.n tu me chintaya devarAja
yathA tvadartha.n rakShitAha.n chareyam .. 40..\\
kAma.n tu me mArutastatra vAsaH
prakrIDitAyA vivR^iNotu deva .
bhavechcha me manmathastatra kArye
sahAyabhUtastava devaprasAdAt .. 41..\\
vanAchcha vAyuH surabhiH pravAyet
tasminkAle tamR^iShi.n lobhayantyAH .
tathetyuktvA vihite chaiva tasmi.ns
tato yayau sAshrama.n kaushikasya .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 66}
zak
evamuktastayA shakraH sandidesha sadAgatim .
prAtiShThata tadA kAle menakA vAyunA saha .. 1..\\
athApashyadvarArohA tapasA dagdhakilbiSham .
vishvAmitra.n tapasyantaM menakA bhIrurAshrame .. 2..\\
abhivAdya tataH sA taM prAkrIDadR^iShisaMnidhau .
apovAha cha vAso.asyA mArutaH shashisaMnibham .. 3..\\
sAgachchhattvaritA bhUmi.n vAsastadabhili~NgatI .
utsmayantIva savrIDaM mAruta.n varavarNinI .. 4..\\
gR^iddhA.n vAsasi sambhrAntAM menakAM munisattamaH .
anirdeshya vayo rUpAmapashyadvivR^itA.n tadA .. 5..\\
tasyA rUpaguNa.n dR^iShTvA sa tu viprarShabhastadA .
chakAra bhAva.n sa.nsarge tayA kAmavasha.n gataH .. 6..\\
nyamantrayata chApyenA.n sA chApyaichchhadaninditA .
tau tatra suchira.n kAla.n vane vyaharatAm ubhau .
ramamANau yathAkAma.n yathaika divasa.n tathA .. 7..\\
janayAmAsa sa munirmenakAyA.n shakuntalAm .
prasthe himavato ramye mAlinImabhito nadIm .. 8..\\
jAtamutsR^ijya ta.n garbhaM menakA mAlinIm anu .
kR^itakAryA tatastUrNamagachchhachchhakra sa.nsadam .. 9..\\
ta.n vane vijane garbhaM si.nhavyAghra samAkule .
dR^iShTvA shayAna.n shakunAH samantAtparyavArayan .. 10..\\
nemA.n hi.nsyurvane bAlA.n kravyAdA mA.nsagR^iddhinaH .
paryarakShanta tA.n tatra shakuntA menakAtmajAm .. 11..\\
upaspraShTu.n gatashchAhamapashya.n shayitAmimAm .
nirjane vipine.araNye shakuntaiH parivAritAm .
AnayitvA tatashchainA.n duhitR^itve nyayojayam .. 12..\\
sharIrakR^itprANadAtA yasya chAnnAni bhu~njate .
krameNa te trayo.apyuktAH pitaro dharmanishchaye .. 13..\\
nirjane cha vane yasmAchchhakuntaiH parirakShitA .
shakuntaleti nAmAsyAH kR^ita.n chApi tato mayA .. 14..\\
eva.n duhitara.n viddhi mama saumya shakuntalAm .
shakuntalA cha pitaraM manyate mAmaninditA .. 15..\\
etadAchaShTa pR^iShTaH sanmama janma maharShaye .
sutA.n kaNvasya mAmeva.n viddhi tvaM manujAdhipa .. 16..\\
kaNva.n hi pitaraM manye pitaraM svamajAnatI .
iti te kathita.n rAjanyathAvR^ittaM shrutaM mayA .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 67}
duhsanta
suvyakta.n rAjaputrI tvaM yathA kalyANi bhAShase .
bhAryA me bhava sushroNi brUhi ki.n karavANi te .. 1..\\
suvarNamAlA vAsA.nsi kuNDale parihATake .
nAnApattanaje shubhre maNiratne cha shobhane .. 2..\\
AharAmi tavAdyAhaM niShkAdInyajinAni cha .
sarva.n rAjya.n tavAdyAstu bhAryA me bhava shobhane .. 3..\\
gAndharveNa cha mAM bhIru vivAhenaihi sundari .
vivAhAnA.n hi rambhoru gAndharvaH shreShTha uchyate .. 4..\\
zak
phalAhAro gato rAjanpitA me ita AshramAt .
taM muhUrtaM pratIkShasva sa mA.n tubhyaM pradAsyati .. 5..\\
duh
ichchhAmi tvA.n varArohe bhajamAnAm anindite .
tvadarthaM mA.n sthitaM viddhi tvadgataM hi mano mama .. 6..\\
Atmano bandhurAtmaiva gatirAtmaiva chAtmanaH .
AtmanaivAtmano dAna.n kartumarhasi dharmataH .. 7..\\
aShTAveva samAsena vivAhA dharmataH smR^itAH .
brAhmo daivastathaivArShaH prAjApatyastathAsuraH .. 8..\\
gAndharvo rAkShasashchaiva paishAchashchAShTamaH smR^itaH .
teShA.n dharmAnyathApUrvaM manuH svAyambhuvo.abravIt .. 9..\\
prashastAMshchaturaH pUrvAnbrAhmaNasyopadhAraya .
ShaDAnupUrvyA kShatrasya viddhi dharmAnanindite .. 10..\\
rAGYA.n tu rAkShaso.apyukto viTshUdreShvAsuraH smR^itaH .
pa~nchAnA.n tu trayo dharmyA dvAvadharmyau smR^itAviha .. 11..\\
paishAchashchAsurashchaiva na kartavyau katha.n chana .
anena vidhinA kAryo dharmasyaiShA gatiH smR^itA .. 12..\\
gAndharvarAkShasau kShatre dharmyau tau mA visha~NkithAH .
pR^ithagvA yadi vA mishrau kartavyau nAtra saMshayaH .. 13..\\
sA tvaM mama sakAmasya sakAmA varavarNini .
gAndharveNa vivAhena bhAryA bhavitumarhasi .. 14..\\
zak
yadi dharmapathastveSha yadi chAtmA prabhurmama .
pradAne pauravashreShTha shR^iNu me samayaM prabho .. 15..\\
satyaM me pratijAnIhi yattvA.n vakShyAmyahaM rahaH .
mama jAyeta yaH putraH sa bhavettvadanantaram .. 16..\\
yuvarAjo mahArAja satyametadbravIhi me .
yadyetadeva.n duHShanta astu me sa~NgamastvayA .. 17..\\
v
evamastviti tA.n rAjA pratyuvAchAvichArayan .
api cha tvAM nayiShyAmi nagara.n svaM shuchismite .
yathA tvamarhA sushroNi satyametadbravImi te .. 18..\\
evamuktvA sa rAjarShistAmaninditagAminIm .
jagrAha vidhivatpANAvuvAsa cha tayA saha .. 19..\\
vishvAsya chainA.n sa prAyAdabravIchcha punaH punaH .
preShayiShye tavArthAya vAhinI.n chatura~NgiNIm .
tayA tvAmAnayiShyAmi nivAsa.n svaM shuchismite .. 20..\\
iti tasyAH pratishrutya sa nR^ipo janamejaya .
manasA chintayanprAyAtkAshyapaM prati pArthivaH .. 21..\\
bhagavA.nstapasA yuktaH shrutvA kiM nu kariShyati .
eva.n sa~ncintayanneva pravivesha svakaM puram .. 22..\\
muhUrtayAte tasmi.nstu kaNvo.apyAshramamAgamat .
shakuntalA cha pitara.n hriyA nopajagAma tam .. 23..\\
viGYAyAtha cha tA.n kaNvo divyaGYAno mahAtapAH .
uvAcha bhagavAnprItaH pashyandivyena chakShuShA .. 24..\\
tvayAdya rAjAnvayayA mAmanAdR^itya yatkR^itaH .
pu.nsA saha samAyogo na sa dharmopaghAtakaH .. 25..\\
kShatriyasya hi gAndharvo vivAhaH shreShTha uchyate .
sakAmAyAH sakAmena nirmantro rahasi smR^itaH .. 26..\\
dharmAtmA cha mahAtmA cha duHShantaH puruShottamaH .
abhyagachchhaH pati.n ya.n tvaM bhajamAnaM shakuntale .. 27..\\
mahAtmA janitA loke putrastava mahAbalaH .
ya imA.n sAgarApA~NgA.n kR^itsnAM bhokShyati medinIm .. 28..\\
para.n chAbhiprayAtasya chakraM tasya mahAtmanaH .
bhaviShyatyapratihata.n satata.n chakravartinaH .. 29..\\
tataH prakShAlya pAdau sA vishrAntaM munimabravIt .
vinidhAya tato bhAra.n saMnidhAya phalAni cha .. 30..\\
mayA patirvR^ito yo.asau duHShantaH puruShottamaH .
tasmai sasachivAya tvaM prasAda.n kartumarhasi .. 31..\\
k
prasanna eva tasyAha.n tvatkR^ite varavarNini .
gR^ihANa cha varaM mattastatkR^ite yadabhIpsitam .. 32..\\
v
tato dharmiShThatA.n vavre rAjyAchchAskhalana.n tathA .
shakuntalA pauravANA.n duHShanta hitakAmyayA .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 68}
v
pratiGYAya tu duHShante pratiyAte shakuntalA .
garbha.n suShAva vAmoruH kumAramamitaujasam .. 1..\\
triShu varSheShu pUrNeShu diptAnala samadyutim .
rUpaudAryaguNopeta.n dauHShantiM janamejaya .. 2..\\
jAtakarmAdi sa.nskAra.n kaNvaH puNyakR^itA.n varaH .
tasyAtha kArayAmAsa vardhamAnasya dhImataH .. 3..\\
dantaiH shuklaiH shikharibhiH si.nhasa.nhanano yuvA .
chakrA~Nkita karaH shrImAnmahAmUrdhA mahAbalaH .
kumAro devagarbhAbhaH sa tatrAshu vyavardhata .. 4..\\
ShaDvarSha eva bAlaH sa kaNvAshramapadaM prati .
vyAghrAnsi.nhAnvarAhAMshcha gajAMshcha mahiShA.nstathA .. 5..\\
baddhvA vR^ikSheShu balavAnAshramasya samantataH .
ArohandamayaMshchaiva krIDaMshcha paridhAvati .. 6..\\
tato.asya nAma chakruste kaNvAshramanivAsinaH .
astvaya.n sarvadamanaH sarvaM hi damayatyayam .. 7..\\
sa sarvadamano nAma kumAraH samapadyata .
vikrameNaujasA chaiva balena cha samanvitaH .. 8..\\
ta.n kumAramR^iShirdR^iShTvA karma chAsyAtimAnuSham .
samayo yauva rAjyAyetyabravIchcha shakuntalAm .. 9..\\
tasya tadbalamAGYAya kaNvaH shiShyAnuvAcha ha .
shakuntalAmimA.n shIghraM sahaputrAmita AshramAt .
bhartre prApayatAdyaiva sarvalakShaNapUjitAm .. 10..\\
nArINA.n chiravAso hi bAndhaveShu na rochate .
kIrtichAritradharmaghnastasmAnnayata mAchiram .. 11..\\
tathetyuktvA tu te sarve prAtiShThantAmitaujasaH .
shakuntalAM puraskR^itya saputrA.n gajasAhvayam .. 12..\\
gR^ihItvAmara garbhAbhaM putra.n kamalalochanam .
AjagAma tataH shubhrA duHShanta viditAdvanAt .. 13..\\
abhisR^itya cha rAjAna.n viditA sA praveshitA .
saha tenaiva putreNa taruNAdityavarchasA .. 14..\\
pUjayitvA yathAnyAyamabravItta.n shakuntalA .
ayaM putrastvayA rAjanyauva rAjye.abhiShichyatAm .. 15..\\
tvayA hyaya.n suto rAjanmayyutpannaH suropamaH .
yathA samayametasminvartasva puruShottama .. 16..\\
yathA samAgame pUrva.n kR^itaH sa samayastvayA .
ta.n smarasva mahAbhAga kaNvAshramapadaM prati .. 17..\\
so.atha shrutvaiva tadvAkya.n tasyA rAjA smarannapi .
abravInna smarAmIti kasya tva.n duShTatApasi .. 18..\\
dharmakAmArtha sambandhaM na smarAmi tvayA saha .
gachchha vA tiShTha vA kAma.n yadvApIchchhasi tatkuru .. 19..\\
saivamuktA varArohA vrIDiteva manasvinI .
visa~nj~neva cha duHkhena tasthau sthANurivAchalA .. 20..\\
sa.nrambhAmarSha tAmrAkShI sphuramANauShTha sampuTA .
kaTAkShairnirdahantIva tiryagrAjAnamaikShata .. 21..\\
AkAra.n gUhamAnA cha manyunAbhisamIritA .
tapasA sambhR^ita.n tejo dhArayAmAsa vai tadA .. 22..\\
sA muhUrtamiva dhyAtvA duHkhAmarSha samanvitA .
bhartAramabhisamprekShya kruddhA vachanamabravIt .. 23..\\
jAnannapi mahArAja kasmAdevaM prabhAShase .
na jAnAmIti niHsa~Nga.n yathAnyaH prAkR^itastathA .. 24..\\
atra te hR^idaya.n veda satyasyaivAnR^itasya cha .
kalyANa bata sAkShI tvaM mAtmAnamavamanyathAH .. 25..\\
yo.anyathA santamAtmAnamanyathA pratipadyate .
ki.n tena na kR^itaM pApaM choreNAtmApahAriNA .. 26..\\
eko.ahamasmIti cha manyase tvaM
na hR^ichchhaya.n vetsi muniM purANam .
yo veditA karmaNaH pApakasya
yasyAntike tva.n vR^ijina.n karoShi .. 27..\\
manyate pApaka.n kR^itvA na kashchidvetti mAm iti .
vidanti chaina.n devAshcha svashchaivAntara pUruShaH .. 28..\\
AdityachandrAvanilAnalau cha
dyaurbhUmirApo hR^idaya.n yamash cha .
ahashcha rAtrishcha ubhe cha sandhye
dharmashcha jAnAti narasya vR^ittam .. 29..\\
yamo vaivasvatastasya niryAtayati duShkR^itam .
hR^idi sthitaH karma sAkShI kShetraGYo yasya tuShyati .. 30..\\
na tu tuShyati yasyaiSha puruShasya durAtmanaH .
ta.n yamaH pApakarmANaM niryAtayati duShkR^itam .. 31..\\
avamanyAtmanAtmAnamanyathA pratipadyate .
devA na tasya shreyA.nso yasyAtmApi na kAraNam .. 32..\\
svayaM prApteti mAmevaM mAvama.nsthAH pativratAm .
arghyArhAM nArchayasi mA.n svayaM bhAryAmupasthitAm .. 33..\\
kimarthaM mAM prAkR^itavadupaprekShasi sa.nsadi .
na khalvahamida.n shUnye raumi kiM na shR^iNoShi me .. 34..\\
yadi me yAchamAnAyA vachanaM na kariShyasi .
duHShanta shatadhA mUrdhA tataste.adya phaliShyati .. 35..\\
bhAryAM patiH sampravishya sa yasmAjjAyate punaH .
jAyAyA iti jAyAtvaM purANAH kavayo viduH .. 36..\\
yadAgamavataH pu.nsastadapatyaM prajAyate .
tattArayati santatyA pUrvapretAnpitAmahAn .. 37..\\
punnAmno narakAdyasmAtpitara.n trAyate sutaH .
tasmAtputra iti proktaH svayameva svayambhuvA .. 38..\\
sA bhAryA yA gR^ihe dakShA sA bhAryA yA prajAvatI .
sA bhAryA yA patiprANA sA bhAryA yA pativratA .. 39..\\
ardhaM bhAryA manuShyasya bhAryA shreShThatamaH sakhA .
bhAryA mUla.n trivargasya bhAryA mitraM mariShyataH .. 40..\\
bhAryAvantaH kriyAvantaH sabhAryA gR^ihamedhinaH .
bhAryAvantaH pramodante bhAryAvantaH shriyAnvitAH .. 41..\\
sakhAyaH pravivikteShu bhavantyetAH priya.nvadAH .
pitaro dharmakAryeShu bhavantyArtasya mAtaraH .. 42..\\
kAntAreShvapi vishrAmo narasyAdhvanikasya vai .
yaH sadAraH sa vishvAsyastasmAddArAH parA gatiH .. 43..\\
sa.nsarantamapi preta.n viShameShvekapAtinam .
bhAryaivAnveti bhartAra.n satataM yA pativratA .. 44..\\
prathama.n sa.nsthitA bhAryA patiM pretya pratIkShate .
pUrvaM mR^ita.n cha bhartAraM pashchAtsAdhvyanugachchhati .. 45..\\
etasmAtkAraNAdrAjanpANigrahaNamiShyate .
yadApnoti patirbhAryAm iha loke paratra cha .. 46..\\
AtmAtmanaiva janitaH putra ityuchyate budhaiH .
tasmAdbhAryAM naraH pashyenmAtR^ivatputra mAtaram .. 47..\\
bhAryAyA.n janitaM putramAdarshe svamivAnanam .
hlAdate janitA preShkya svargaM prApyeva puNyakR^it .. 48..\\
dahyamAnA manoduHkhairvyAdhibhishchAturA narAH .
hlAdante sveShu dAreShu gharmArtAH salileShviva .. 49..\\
susa.nrabdho.api rAmANAM na brUyAdapriyaM budhaH .
ratiM prIti.n cha dharmaM cha tAsvAyattamavekShya cha .. 50..\\
Atmano janmanaH kShetraM puNya.n rAmAH sanAtanam .
R^iShINAmapi kA shaktiH sraShTu.n rAmAmR^ite prajAH .. 51..\\
paripatya yadA sUnurdharaNI reNuguNThitaH .
piturAshliShyate.a~NgAni kimivAstyadhika.n tataH .. 52..\\
sa tva.n svayamanuprAptaM sAbhilAShamimaM sutam .
prekShamANa.n cha kAkSheNa kimarthamavamanyase .. 53..\\
aNDAni bibhrati svAni na bhindanti pipIlikAH .
na bharethAH kathaM nu tva.n dharmaGYaH sansvamAtmajam .. 54..\\
na vAsasAM na rAmANAM nApA.n sparshastathA sukhaH .
shishorAli~NgyamAnasya sparshaH sUnoryathAsukhaH .. 55..\\
brAhmaNo dvipadA.n shreShTho gaurvariShThA chatuShpadAm .
gururgarIyasA.n shreShThaH putraH sparshavatAM varaH .. 56..\\
spR^ishatu tvA.n samAshliShya putro.ayaM priyadarshanaH .
putra sparshAtsukhataraH sparsho loke na vidyate .. 57..\\
triShu varSheShu pUrNeShu prajAtAhamarindama .
ima.n kumAra.n rAjendra tava shokapraNAshanam .. 58..\\
AhartA vAjimedhasya shatasa~Nkhyasya paurava .
iti vAgantarikShe mA.n sUtake.abhyavadatpurA .. 59..\\
nanu nAmA~NkamAropya snehAdgrAmAntara.n gatAH .
mUrdhni putrAnupAghrAya pratinandanti mAnavaH .. 60..\\
vedeShvapi vadantImaM mantravAda.n dvijAtayaH .
jAtakarmaNi putrANA.n tavApi viditaM tathA .. 61..\\
a~NgAda~NgAtsambhavasi hR^idayAdabhijAyase .
AtmA vai putra nAmAsi sa jIva sharadaH shatam .. 62..\\
poSho hi tvadadhIno me santAnamapi chAkShayam .
tasmAttva.n jIva me vatsa susukhI sharadA.n shatam .. 63..\\
tvada~NgebhyaH prasUto.ayaM puruShAtpuruSho.aparaH .
sarasIvAmala AtmAna.n dvitIyaM pashya me sutam .. 64..\\
yathA hyAhavanIyo.agnirgArpapatyAtpraNIyate .
tathA tvattaH prasUto.aya.n tvamekaH sandvidhAkR^itaH .. 65..\\
mR^igApakR^iShTena hi te mR^igayAM paridhAvatA .
ahamAsAditA rAjankumArI piturAshrame .. 66..\\
urvashI pUrvachittishcha sahajanyA cha menakA .
vishvAchI cha ghR^itAchI cha ShaDevApsarasA.n varAH .. 67..\\
tAsAM mAM menakA nAma brahmayonirvarApsarAH .
divaH samprApya jagatI.n vishvAmitrAdajIjanat .. 68..\\
sA mA.n himavataH pR^iShThe suShuve menakApsarAH .
avakIrya cha mA.n yAtA parAtmajamivAsatI .. 69..\\
kiM nu karmAshubhaM pUrva.n kR^itavatyasmi janmani .
yadahaM bAndhavaistyaktA bAlye samprati cha tvayA .. 70..\\
kAma.n tvayA parityaktA gamiShyAmyahamAshramam .
ima.n tu bAla.n santyaktuM nArhasyAtmajamAtmanA .. 71..\\
duh
na putramabhijAnAmi tvayi jAta.n shakuntale .
asatyavachanA nAryaH kaste shraddhAsyate vachaH .. 72..\\
menakA niranukroshA bandhakI jananI tava .
yayA himavataH pR^iShThe nirmAlyeva praveritA .. 73..\\
sa chApi niranukroshaH kShatrayoniH pitA tava .
vishvAmitro brAhmaNatve lubdhaH kAmaparAyaNaH .. 74..\\
menakApsarasA.n shreShThA maharShINA.n cha te pitA .
tayorapatya.n kasmAttvaM puMshchalIvAbhidhAsyasi .. 75..\\
ashraddheyamida.n vAkya.n kathayantI na lajjase .
visheShato matsakAshe duShTatApasi gamyatAm .. 76..\\
kva maharShiH sadaivograH sApsarA kva cha menakA .
kva cha tvameva.n kR^ipaNA tApasI veShadhAriNI .. 77..\\
atikAyashcha putraste bAlo.api balavAnayam .
kathamalpena kAlena shAlaskandha ivodgataH .. 78..\\
sunikR^iShTA cha yoniste puMshchalI pratibhAsi me .
yadR^ichchhayA kAmarAgAjjAtA menakayA hyasi .. 79..\\
sarvametatparokShaM me yattva.n vadasi tApasi .
nAha.n tvAmabhijAnAmi yatheShTaM gamyatAM tvayA .. 80..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 69}
zak
rAjansarShapa mAtrANi parachchhidrANi pashyasi .
Atmano bilvamAtrANi pashyannapi na pashyasi .. 1..\\
menakA tridasheShveva tridashAshchAnu menakAm .
mamaivodrichyate janma duHShanta tava janmataH .. 2..\\
kShitAvaTasi rAja.nstvamantarikShe charAmyaham .
AvayorantaraM pashya merusarShapayoriva .. 3..\\
mahendrasya kuberasya yamasya varuNasya cha .
bhavanAnyanusa.nyAmi prabhAvaM pashya me nR^ipa .. 4..\\
satyashchApi pravAdo.aya.n yaM pravakShyAmi te.anagha .
nidarshanArthaM na dveShAttachchhrutvA kShantumarhasi .. 5..\\
virUpo yAvadAdarshe nAtmanaH pashyate mukham .
manyate tAvadAtmAnamanyebhyo rUpavattaram .. 6..\\
yadA tu mukhamAdarshe vikR^ita.n so.abhivIkShate .
tadetara.n vijAnAti AtmAnaM netara.n janam .. 7..\\
atIva rUpasampanno na ki.n chidavamanyate .
atIva jalpandurvAcho bhavatIha viheThakaH .. 8..\\
mUrkho hi jalpatAM pu.nsA.n shrutvA vAchaH shubhAshubhAH .
ashubha.n vAkyamAdatte purIShamiva sUkaraH .. 9..\\
prAGYastu jalpatAM pu.nsA.n shrutvA vAchaH shubhAshubhAH .
guNavadvAkyamAdatte ha.nsaH kShIramivAmbhasaH .. 10..\\
anyAnparivadansAdhuryathA hi paritapyate .
tathA parivadannanyA.nstuShTo bhavati durjanaH .. 11..\\
abhivAdya yathA vR^iddhAnsanto gachchhanti nirvR^itim .
eva.n sajjanamAkrushya mUrkho bhavati nirvR^itaH .. 12..\\
sukha.n jIvantyadoShaGYA mUrkhA doShAnudarshinaH .
yatra vAchyAH paraiH santaH parAnAhustathAvidhAn .. 13..\\
ato hAsyatara.n loke ki.n chidanyanna vidyate .
ida.n durjana ityAha durjanaH sajjana.n svayam .. 14..\\
satyadharmachyutAtpu.nsaH kruddhAdAshIviShAdiva .
anAstiko.apyudvijate janaH kiM punarAstikaH .. 15..\\
svayamutpAdya vai putra.n sadR^ishaM yo.avamanyate .
tasya devAH shriya.n ghnanti na cha lokAnupAshnute .. 16..\\
kulavaMshapratiShThA.n hi pitaraH putramabruvan .
uttama.n sarvadharmANA.n tasmAtputraM na santyajet .. 17..\\
svapatnI prabhavAnpa~ncha labdhAnkrItAnvivardhitAn .
kR^itAnanyAsu chotpannAnputrAnvai manurabravIt .. 18..\\
dharmakIrtyAvahA nR^INAM manasaH prItivardhanAH .
trAyante narakAjjAtAH putrA dharmaplavAH pitR^In .. 19..\\
sa tvaM nR^ipatishArdUla na putra.n tyaktumarhasi .
AtmAna.n satyadharmau cha pAlayAno mahIpate .
narendra si.nhakapaTaM na voDhu.n tvamihArhasi .. 20..\\
vara.n kUpashatAdvApI vara.n vApI shatAtkratuH .
vara.n kratushatAtputraH satyaM putrashatAdvaram .. 21..\\
ashvamedha sahasra.n cha satyaM cha tulayA dhR^itam .
ashvamedha sahasrAddhi satyameva vishiShyate .. 22..\\
sarvavedAdhigamana.n sarvatIrthAvagAhanam .
satya.n cha vadato rAjansama.n vA syAnna vA samam .. 23..\\
nAsti satyAtparo dharmo na satyAdvidyate param .
na hi tIvratara.n kiM chidanR^itAdiha vidyate .. 24..\\
rAjansatyaM paraM brahmasatya.n cha samayaH paraH .
mA tyAkShIH samaya.n rAjansatyaM sa~Ngatamastu te .. 25..\\
anR^ite chetprasa~Ngaste shraddadhAsi na chetsvayam .
Atmano hanta gachchhAmi tvAdR^ishe nAsti sa~Ngatam .. 26..\\
R^ite.api tvayi duHShanta shaula rAjAvata.nsakAm .
chaturantAmimAmurvIM putro me pAlayiShyati .. 27..\\
v
etAvaduktvA vachanaM prAtiShThata shakuntalA .
athAntarikShe duHShanta.n vAguvAchAsharIriNI .
R^itvikpurohitAchAryairmantribhishchAvR^ita.n tadA .. 28..\\
bhastrA mAtA pituH putro yena jAtaH sa eva saH .
bharasva putra.n duHShanta mAvama.nsthAH shakuntalAm .. 29..\\
retodhAH putra unnayati naradeva yamakShayAt .
tva.n chAsya dhAtA garbhasya satyamAha shakuntalA .. 30..\\
jAyA janayate putramAtmano.a~Nga.n dvidhAkR^itam .
tasmAdbharasva duHShanta putra.n shAkuntalaM nR^ipa .. 31..\\
abhUtireShA kastyajyAjjIva~njIvantamAtmajam .
shAkuntalaM mahAtmAna.n dauHShantiM bhara paurava .. 32..\\
bhartavyo.aya.n tvayA yasmAdasmAka.n vachanAdapi .
tasmAdbhavatvayaM nAmnA bharato nAma te sutaH .. 33..\\
tachchhrutvA pauravo rAjA vyAhR^ita.n vai divaukasAm .
purohitamamAtyAMshcha samprahR^iShTo.abravIdidam .. 34..\\
shR^iNvantvetadbhavanto.asya devadUtasya bhAShitam .
ahamapyevamevaina.n jAnAmi svayamAtmajam .. 35..\\
yadyaha.n vachanAdeva gR^ihNIyAmimamAtmajam .
bhaveddhi sha~NkA lokasya naiva.n shuddho bhavedayam .. 36..\\
ta.n vishodhya tadA rAjA devadUtena bhArata .
hR^iShTaH pramuditashchApi pratijagrAha ta.n sutam .. 37..\\
mUrdhni chainamupAghrAya sasnehaM pariShasvaje .
sabhAjyamAno vipraishcha stUyamAnashcha bandibhiH .
sa mudaM paramA.n lebhe putra sa.nsparshajAM nR^ipaH .. 38..\\
tA.n chaiva bhAryAM dharmaGYaH pUjayAmAsa dharmataH .
abravIchchaiva tA.n rAjA sAntvapUrvamidaM vachaH .. 39..\\
kR^ito lokaparokSho.aya.n sambandho vai tvayA saha .
tasmAdetanmayA devi tvachchhuddhyartha.n vichAritam .. 40..\\
manyate chaiva lokaste strIbhAvAnmayi sa~Ngatam .
putrashchAya.n vR^ito rAjye mayA tasmAdvichAritam .. 41..\\
yachcha kopitayAtyartha.n tvayokto.asmyapriyaM priye .
praNayinyA vishAlAkShi tatkShAnta.n te mayA shubhe .. 42..\\
tAmevamuktvA rAjarShirduHShanto mahiShIM priyAm .
vAsobhirannapAnaishcha pUjayAmAsa bhArata .. 43..\\
duHShantashcha tato rAjA putra.n shAkuntala.n tadA .
bharataM nAmataH kR^itvA yauvarAjye.abhyaShechayat .. 44..\\
tasya tatprathita.n chakraM prAvartata mahAtmanaH .
bhAsvara.n divyamajita.n lokasaMnAdanaM mahat .. 45..\\
sa vijitya mahIpAlAMshchakAra vashavartinaH .
chakAra cha satA.n dharmaM prApa chAnuttama.n yashaH .. 46..\\
sa rAjA chakravartyAsItsArvabhaumaH pratApavAn .
Ije cha bahubhiryaGYairyathA shakro marutpatiH .. 47..\\
yAjayAmAsa ta.n kaNvo dakShavadbhUridakShiNam .
shrImAngovitataM nAma vAjimedhamavApa saH .
yasminsahasraM padmAnA.n kaNvAya bharato dadau .. 48..\\
bharatAdbhAratI kIrtiryenedaM bhArata.n kulam .
apare ye cha pUrve cha bhAratA iti vishrutAH .. 49..\\
bharatasyAnvavAye hi devakalpA mahaujasaH .
babhUvurbrahmakalpAshcha bahavo rAjasattamaH .. 50..\\
yeShAmaparimeyAni nAmadheyAni sarvashaH .
teShA.n tu te yathAmukhyaM kIrtayiShyAmi bhArata .
mahAbhAgAndevakalpAnsatyArjava parAyaNAn .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 70}
v
prajApatestu dakShasya manorvaivasvatasya cha .
bharatasya kuroH pUrorajamIDhasya chAnvaye .. 1..\\
yAdavAnAmima.n vaMshaM pauravANA.n cha sarvashaH .
tathaiva bhAratAnA.n cha puNya.n svastyayanaM mahat .
dhanya.n yashasyamAyuShya.n kIrtayiShyAmi te.anagha .. 2..\\
tejobhiruditAH sarve maharShisamatejasaH .
dasha prachetasaH putrAH santaH pUrvajanAH smR^itAH .
meghajenAgninA ye te pUrva.n dagdhA mahaujasaH .. 3..\\
tebhyaH prAchetaso jaGYe dakSho dakShAdimAH prajAH .
sambhUtAH puruShavyAghra sa hi lokapitAmahaH .. 4..\\
vIriNyA saha sa~Ngamya dakShaH prAchetaso muniH .
AtmatulyAnajanayatsahasra.n saMshitavratAn .. 5..\\
sahasrasa~NkhyAnsamitAnsutAndakShasya nAradaH .
mokShamadhyApayAmAsa sA~NkhyaGYAnamanuttamam .. 6..\\
tataH pa~nchAshata.n kanyAH putrikA abhisandadhe .
prajApateH prajA dakShaH sisR^ikShurjanamejaya .. 7..\\
dadau sa dasha dharmAya kashyapAya trayodasha .
kAlasya nayane yuktAH sapta viMshatimindave .. 8..\\
trayodashAnAM patnInA.n yA tu dAkShAyaNI varA .
mArIchaH kashyapastasyAmAdityAnsamajIjanat .
indrAdInvIryasampannAnvivasvantamathApi cha .. 9..\\
vivasvataH suto jaGYe yamo vaivasvataH prabhuH .
mArtaNDashcha yamasyApi putro rAjannajAyata .. 10..\\
mArtaNDasya manurdhImAnajAyata sutaH prabhuH .
manorvaMsho mAnavAnA.n tato.ayaM prathito.abhavat .
brahmakShatrAdayastasmAnmanorjAtAstu mAnavAH .. 11..\\
tatrAbhavattadA rAjanbrahmakShatreNa sa~Ngatam .
brAhmaNA mAnavAsteShA.n sA~NgaM vedamadIdharan .. 12..\\
vena.n dhR^iShNuM nariShyantaM nAbhAgekShvAkumeva cha .
karUShamatha sharyAti.n tatraivAtrAShTamImilAm .. 13..\\
pR^iShadhra navamAnAhuH kShatradharmaparAyaNAn .
nAbhAgAriShTa dashamAnmanoH putrAnmahAbalAn .. 14..\\
pa~nchAshataM manoH putrAstathaivAnye.abhavankShitau .
anyonyabhedAtte sarve nineshuriti naH shrutam .. 15..\\
purUravAstato vidvAnilAyA.n samapadyata .
sA vai tasyAbhavanmAtA pitA cheti hi naH shrutam .. 16..\\
trayodasha samudrasya dvIpAnashnanpurUravAH .
amAnuShairvR^itaH sattvairmAnuShaH sanmahAyashAH .. 17..\\
vipraiH sa vigraha.n chakre vIryonmattaH purUravAH .
jahAra cha sa viprANA.n ratnAnyutkroshatAm api .. 18..\\
sanatkumArasta.n rAjanbrahmalokAdupetya ha .
anudarshayA.n tatashchakre pratyagR^ihNAnna chApyasau .. 19..\\
tato maharShibhiH kruddhaiH shaptaH sadyo vyanashyata .
lobhAnvito madabalAnnaShTasa~nj~no narAdhipaH .. 20..\\
sa hi gandharvalokastha urvashyA sahito virAT .
AninAya kriyArthe.agnInyathAvadvihitA.nstridhA .. 21..\\
ShaTputrA jaGYire.athailAdAyurdhImAnamAvasuH .
dR^iDhAyushcha vanAyushcha shrutAyushchorvashI sutAH .. 22..\\
nahuSha.n vR^iddhasharmANaM rajiM rambhamanenasam .
svarbhAvanI sutAnetAnAyoH putrAnprachakShate .. 23..\\
AyuSho nahuShaH putro dhImAnsatyaparAkramaH .
rAjya.n shashAsa sumahaddharmeNa pR^ithivIpatiH .. 24..\\
pitR^IndevAnR^iShInviprAngandharvoragarAkShasAn .
nahuShaH pAlayAmAsa brahmakShatramatho vishaH .. 25..\\
sa hatvA dasyu sa~NghAtAnR^iShInkaramadApayat .
pashuvachchaiva tAnpR^iShThe vAhayAmAsa vIryavAn .. 26..\\
kArayAmAsa chendratvamabhibhUya divaukasaH .
tejasA tapasA chaiva vikrameNaujasA tathA .. 27..\\
yati.n yayAtiM sa.nyAtimAyAtiM pA~nchamuddhavam .
nahuSho janayAmAsa ShaTputrAnpriyavAsasi .. 28..\\
yayAtirnAhuShaH samrADAsItsatyaparAkramaH .
sa pAlayAmAsa mahImIje cha vividhaiH savaiH .. 29..\\
atishaktyA pitR^InarchandevAMshcha prayataH sadA .
anvagR^ihNAtprajAH sarvA yayAtiraparAjitaH .. 30..\\
tasya putrA maheShvAsAH sarvaiH samuditA guNaiH .
deva yAnyAM mahArAja sharmiShThAyA.n cha jaGYire .. 31..\\
deva yAnyAmajAyetA.n yadusturvasureva cha .
druhyushchAnushcha pUrushcha sharmiShThAyAM prajaGYire .. 32..\\
sa shAshvatIH samA rAjanprajA dharmeNa pAlayan .
jarAmArchhanmahAghorAM nAhuSho rUpanAshinIm .. 33..\\
jarAbhibhUtaH putrAnsa rAjA vachanamabravIt .
yaduM pUru.n turvasuM cha druhyuM chAnuM cha bhArata .. 34..\\
yauvanena charankAmAnyuvA yuvatibhiH saha .
vihartumahamichchhAmi sAhya.n kuruta putrakAH .. 35..\\
taM putro devayAneyaH pUrvajo yadurabravIt .
ki.n kAryaM bhavataH kAryamasmAbhiryauvanena cha .. 36..\\
yayAtirabravItta.n vai jarA me pratigR^ihyatAm .
yauvanena tvadIyena chareya.n viShayAnaham .. 37..\\
yajato dIrghasatrairme shApAchchoshanaso muneH .
kAmArthaH parihINo me tapye.aha.n tena putrakAH .. 38..\\
mAmakena sharIreNa rAjyamekaH prashAstu vaH .
aha.n tanvAbhinavayA yuvA kAmAnavApnuyAm .. 39..\\
na te tasya pratyagR^ihNanyaduprabhR^itayo jarAm .
tamabravIttataH pUruH kanIyAnsatyavikramaH .. 40..\\
rAjaMshcharAbhinavayA tanvA yauvanagocharaH .
aha.n jarA.n samAsthAya rAjye sthAsyAmi ta AGYayA .. 41..\\
evamuktaH sa rAjarShirtapo vIryasamAshrayAt .
sa~ncArayAmAsa jarA.n tadA putre mahAtmani .. 42..\\
pauraveNAtha vayasA rAjA yauvanamAsthitaH .
yAyAtenApi vayasA rAjyaM pUrurakArayat .. 43..\\
tato varShasahasrAnte yayAtiraparAjitaH .
atR^ipta eva kAmAnAM pUruM putramuvAcha ha .. 44..\\
tvayA dAyAdavAnasmi tvaM me vaMshakaraH sutaH .
pauravo vaMsha iti te khyAti.n loke gamiShyati .. 45..\\
tataH sa nR^ipashArdUlaH pUru.n rAjye.abhiShichya cha .
kAlena mahatA pashchAtkAladharmamupeyivAn .. 46..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 71}
j
yayAtiH pUrvako.asmAka.n dashamo yaH prajApateH .
katha.n sa shukratanayAM lebhe paramadurlabhAm .. 1..\\
etadichchhAmyaha.n shrotuM vistareNa dvijottama .
AnupUrvyA cha me sha.nsa pUrorvaMshakarAnpR^ithak .. 2..\\
v
yayAtirAsIdrAjarShirdevarAjasamadyutiH .
ta.n shukravR^iSha parvANau vavrAte vai yathA purA .. 3..\\
tatte.aha.n sampravakShyAmi pR^ichchhato janamejaya .
devayAnyAshcha sa.nyoga.n yayAternAhuShasya cha .. 4..\\
surANAmasurANA.n cha samajAyata vai mithaH .
aishvaryaM prati sa~NgharShastrailokye sacharAchare .. 5..\\
jigIShayA tato devA vavrira A~NgirasaM munim .
paurohityena yAjyArthe kAvya.n tUshanasaM pare .
brAhmaNau tAvubhau nityamanyonyaspardhinau bhR^isham .. 6..\\
tatra devA nijaghnuryAndAnavAnyudhi sa~NgatAn .
tAnpunarjIvayAmAsa kAvyo vidyA balAshrayAt .
tataste punarutthAya yodhayA.n chakrire surAn .. 7..\\
asurAstu nijaghnuryAnsurAnsamaramUrdhani .
na tAnsa~njIvayAmAsa bR^ihaspatirudAradhIH .. 8..\\
na hi veda sa tA.n vidyAM yA.n kAvyo veda vIryavAn .
sa~njIvanI.n tato devA viShAdamagamanparam .. 9..\\
te tu devA bhayodvignAH kAvyAdushanasastadA .
UchuH kachamupAgamya jyeShThaM putraM bR^ihaspateH .. 10..\\
bhajamAnAnbhajasvAsmAnkuru naH sAhyamuttamam .
yAsau vidyA nivasati brAhmaNe.amitatejasi .
shukre tAmAhara kShipraM bhAgabhAnno bhaviShyasi .. 11..\\
vR^iShaparva samIpe sa shakyo draShTu.n tvayA dvijaH .
rakShate dAnavA.nstatra na sa rakShatyadAnavAn .. 12..\\
tamArAdhayitu.n shakto bhavAnpUrvavayAH kavim .
deva yAnI.n cha dayitA.n sutAM tasya mahAtmanaH .. 13..\\
tvamArAdhayitu.n shakto nAnyaH kash chana vidyate .
shIladAkShiNya mAdhuryairAchAreNa damena cha .
deva yAnyA.n hi tuShTAyAM vidyA.n tAM prApsyasi dhruvam .. 14..\\
tathetyuktvA tataH prAyAdbR^ihaspatisutaH kachaH .
tadAbhipUjito devaiH samIpa.n vR^iShaparvaNaH .. 15..\\
sa gatvA tvarito rAjandevaiH sampreShitaH kachaH .
asurendra pure shukra.n dR^iShTvA vAkyamuvAcha ha .. 16..\\
R^iShera~NgirasaH pautraM putra.n sAkShAdbR^ihaspateH .
nAmnA kacha iti khyAta.n shiShya.n gR^ihNAtu mAM bhavAn .. 17..\\
brahmacharya.n chariShyAmi tvayyahaM paramaM gurau .
anumanyasva mAM brahmansahasraM parivatsarAn .. 18..\\
zukra
kacha susvAgata.n te.astu pratigR^ihNAmi te vachaH .
archayiShye.ahamarchya.n tvAmarchito.astu bR^ihaspatiH .. 19..\\
v
kachastu ta.n tathetyuktvA pratijagrAha tadvratam .
AdiShTa.n kavi putreNa shukreNoshanasA svayam .. 20..\\
vratasya vratakAla.n sa yathoktaM pratyagR^ihNata .
ArAdhayannupAdhyAya.n deva yAnIM cha bhArata .. 21..\\
nityamArAdhayiShya.nstA.n yuvA yauvanaga Amukhe .
gAyannR^ityanvAdayaMshcha deva yAnImatoShayat .. 22..\\
saMshIlayandeva yAnI.n kanyA.n samprAptayauvanAm .
puShpaiH phalaiH preShaNaishcha toShayAmAsa bhArata .. 23..\\
deva yAnyapi ta.n vipraM niyamavratachAriNam .
anugAyamAnA lalanA rahaH paryacharattadA .. 24..\\
pa~nchavarShashatAnyeva.n kachasya charato vratam .
tatrAtIyuratho buddhvA dAnavAsta.n tataH kacham .. 25..\\
gA rakShanta.n vane dR^iShTvA rahasyekamamarShitAH .
jaghnurbR^ihaspaterdveShAdvidyA rakShArthameva cha .
hatvA shAlA vR^ikebhyashcha prAyachchha.nstilashaH kR^itam .. 26..\\
tato gAvo nivR^ittAstA agopAH svaM niveshanam .
tA dR^iShTvA rahitA gAstu kachenAbhyAgatA vanAt .
uvAcha vachana.n kAle deva yAnyatha bhArata .. 27..\\
ahuta.n chAgnihotraM te sUryashchAstaM gataH prabho .
agopAshchAgatA gAvaH kachastAta na dR^ishyate .. 28..\\
vyakta.n hato mR^ito vApi kachastAta bhaviShyati .
ta.n vinA na cha jIveya.n kachaM satyaM bravImi te .. 29..\\
zukra
ayamehIti shabdena mR^ita.n sa~njIvayAmyaham .. 30..\\
v
tataH sa~njIvanI.n vidyAM prayujya kachamAhvayat .
AhUtaH prAdurabhavatkacho.ariShTo.atha vidyayA .
hato.ahamiti chAchakhyau pR^iShTo brAhmaNa kanyayA .. 31..\\
sa punardeva yAnyoktaH puShpAhAro yadR^ichchhayA .
vana.n yayau tato vipra dadR^ishurdAnavAsh cha tam .. 32..\\
tato dvitIya.n hatvA ta.n dagdhvA kR^itvA cha chUrNashaH .
prAyachchhanbrAhmaNAyaiva surAyAmasurAstadA .. 33..\\
deva yAnyatha bhUyo.api vAkyaM pitaramabravIt .
puShpAhAraH preShaNakR^itkachastAta na dR^ishyate .. 34..\\
zukra
bR^ihaspateH sutaH putri kachaH pretagati.n gataH .
vidyayA jIvito.apyeva.n hanyate karavANi kim .. 35..\\
maiva.n shucho mA ruda deva yAni
na tvAdR^ishI martyamanuprashochet .
surAshcha vishve cha jagachcha sarvam
upathitA.n vaikR^itimAnamanti .. 36..\\
dev
yasyA~NgirA vR^iddhatamaH pitAmaho
bR^ihaspatishchApi pitA tapodhanaH .
R^iSheH putra.n tamatho vApi pautraM
kathaM na shocheyamahaM na rudyAm .. 37..\\
sa brahma chArI cha tapodhanash cha
sadotthitaH karmasu chaiva dakShaH .
kachasya mArgaM pratipatsye na bhokShye
priyo hi me tAta kacho.abhirUpaH .. 38..\\
zukra
asaMshayaM mAmasurA dviShanti
ye me shiShyaM nAgasa.n sUdayanti .
abrAhmaNa.n kartumichchhanti raudrAs
te mA.n yathA prastuta.n dAnavairhi .
apyasya pApasya bhavedihAntaH
kaM brahmahatyA na dahedapIndram .. 39..\\
v
sa~ncodito deva yAnyA maharShiH punarAhvayat .
sa.nrambheNaiva kAvyo hi bR^ihaspatisuta.n kacham .. 40..\\
gurorbhIto vidyayA chopahUtaH
shanairvAcha.n jaThare vyAjagAra .
tamabravItkena pathopanIto
mamodare tiShThasi brUhi vipra .. 41..\\
k
bhavatprasAdAnna jahAti mA.n smR^itiH
smare cha sarva.n yachcha yathA cha vR^ittam .
na tveva.n syAttapaso vyayo me
tataH klesha.n ghoramima.n sahAmi .. 42..\\
asuraiH surAyAM bhavato.asmi datto
hatvA dagdhvA chUrNayitvA cha kAvya .
brAhmIM mAyAmAsurI chaiva mAyA
tvayi sthite kathamevAtivartet .. 43..\\
z
ki.n te priyaM karavANyadya vatse
vadhena me jIvita.n syAtkachasya .
nAnyatra kukShermama bhedanena
dR^ishyetkacho madgato deva yAni .. 44..\\
dev
dvau mA.n shokAvagnikalpau dahetAM
kachasya nAshastava chaivopaghAtaH .
kachasya nAshe mama nAsti sharma
tavopaghAte jIvituM nAsmi shaktA .. 45..\\
z
sa.nsiddha rUpo.asi bR^ihaspateH suta
yattvAM bhaktaM bhajate deva yAnI .
vidyAmimAM prApnuhi jIvanI.n tvaM
na chedindraH kacha rUpI tvamadya .. 46..\\
na nivartetpunarjIvankashchidanyo mamodarAt .
brAhmaNa.n varjayitvaika.n tasmAdvidyAmavApnuhi .. 47..\\
putro bhUtvA bhAvaya bhAvito mAm
asmAddehAdupaniShkramya tAta .
samIkShethA dharmavatImavekShAM
guroH sakAshAtprApya vidyA.n savidyaH .. 48..\\
v
guroH sakAshAtsamavApya vidyAM
bhittvA kukShiM nirvichakrAma vipraH .
kacho.abhirUpo dakShiNaM brAhmaNasya
shuklAtyaye paurNamAsyAmivenduH .. 49..\\
dR^iShTvA cha taM patitaM brahmarAshim
utthApayAmAsa mR^ita.n kacho.api .
vidyA.n siddhA.n tAmavApyAbhivAdya
tataH kachasta.n gurumityuvAcha .. 50..\\
R^itasya dAtAramanuttamasya
nidhiM nidhInA.n chaturanvayAnAm .
ye nAdriyante gurumarchanIyaM
pAlA.NllokA.nste vrajantyapratiShThAn .. 51..\\
v
surA pAnAdva~nchanAM prApayitvA
sa~nj~nA nAsha.n chaiva tathAtighoram .
dR^iShTvA kacha.n chApi tathAbhirUpaM
pIta.n tadA surayA mohitena .. 52..\\
samanyurutthAya mahAnubhAvas
tadoshanA viprahita.n chikIrShuH .
kAvyaH svaya.n vAkyamida.n jagAda
surA pAnaM prati vai jAtasha~NkaH .. 53..\\
yo brAhmaNo.adya prabhR^itIha kash chin
mohAtsurAM pAsyati mandabuddhiH .
apetadharmo brahmahA chaiva sa syAd
asmi.Nlloke garhitaH syAtpare cha .. 54..\\
mayA chemA.n vipra dharmokti sImAM
maryAdA.n vai sthApitAM sarvaloke .
santo viprAH shushruvA.nso gurUNAM
devA lokAshchopashR^iNvantu sarve .. 55..\\
itIdamuktvA sa mahAnubhAvas
tapo nidhInAM nidhiraprameyaH .
tAndAnavAndaivavimUDhabuddhIn
ida.n samAhUya vacho.abhyuvAcha .. 56..\\
AchakShe vo dAnavA bAlishAH stha
siddhaH kacho vatsyati matsakAshe .
sa~njIvanIM prApya vidyAM mahArthAM
tulyaprabhAvo brahmaNA brahmabhUtaH .. 57..\\
guroruShya sakAshe tu dashavarShashatAni saH .
anuGYAtaH kacho gantumiyeSha tridashAlayam .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 72}
v
samAvR^itta vrata.n taM tu visR^iShTaM guruNA tadA .
prasthita.n tridashAvAsaM deva yAnyabravIdidam .. 1..\\
R^iShera~NgirasaH pautra vR^ittenAbhijanena cha .
bhrAjase vidyayA chaiva tapasA cha damena cha .. 2..\\
R^iShiryathA~NgirA mAnyaH piturmama mahAyashAH .
tathA mAnyashcha pUjyashcha bhUyo mama bR^ihaspatiH .. 3..\\
eva.n GYAtvA vijAnIhi yadbravImi tapodhana .
vratasthe niyamopete yathA vartAmyaha.n tvayi .. 4..\\
sa samAvR^itta vidyo mAM bhaktAM bhajitumarhasi .
gR^ihANa pANi.n vidhivanmama mantrapuraskR^itam .. 5..\\
kacha
pUjyo mAnyashcha bhagavAnyathA tava pitA mama .
tathA tvamanavadyA~Ngi pUjanIyatarA mama .. 6..\\
AtmaprANaiH priyatamA bhArgavasya mahAtmanaH .
tvaM bhadre dharmataH pUjyA guruputrI sadA mama .. 7..\\
yathA mama gururnityaM mAnyaH shukraH pitA tava .
deva yAni tathaiva tvaM naivaM mA.n vaktumarhasi .. 8..\\
dev
guruputrasya putro vai na tu tvamasi me pituH .
tasmAnmAnyashcha pUjyashcha mamApi tva.n dvijottama .. 9..\\
asurairhanyamAne cha kacha tvayi punaH punaH .
tadA prabhR^iti yA prItistA.n tvameva smarasva me .. 10..\\
sauhArde chAnurAge cha vettha me bhaktimuttamAm .
na mAmarhasi dharmaGYa tyaktuM bhaktAmanAgasam .. 11..\\
k
aniyojye niyoge mAM niyunakShi shubhavrate .
prasIda subhru tvaM mahya.n gurorgurutarI shubhe .. 12..\\
yatroShita.n vishAlAkShi tvayA chandranibhAnane .
tatrAhamuShito bhadre kukShau kAvyasya bhAmini .. 13..\\
bhaginI dharmato me tvaM maiva.n vochaH shubhAnane .
sukhamasmyuShito bhadre na manyurvidyate mama .. 14..\\
ApR^ichchhe tvA.n gamiShyAmi shivamAsha.nsa me pathi .
avirodhena dharmasya smartavyo.asmi kathAntare .
apramattotthitA nityamArAdhaya guruM mama .. 15..\\
dev
yadi mA.n dharmakAmArthe pratyAkhyAsyasi choditaH .
tataH kacha na te vidyA siddhimeShA gamiShyati .. 16..\\
k
guruputrIti kR^itvAhaM pratyAchakShe na doShataH .
guruNA chAbhyanuGYAtaH kAmameva.n shapasva mAm .. 17..\\
ArSha.n dharmaM bruvANo.ahaM deva yAni yathA tvayA .
shapto nArho.asmi shApasya kAmato.adya na dharmataH .. 18..\\
tasmAdbhavatyA yaH kAmo na tathA sa bhaviShyati .
R^iShiputro na te kashchijjAtu pANi.n grahIShyati .. 19..\\
phaliShyati na te vidyA yattvaM mAmAttha tattathA .
adhyApayiShyAmi tu ya.n tasya vidyA phaliShyati .. 20..\\
v
evamuktvA dvijashreShTho deva yAnI.n kachastadA .
tridasheshAlaya.n shIghra.n jagAma dvijasattamaH .. 21..\\
tamAgatamabhiprekShya devA indrapurogamAH .
bR^ihaspati.n sabhAjyeda.n kachamAhurmudAnvitAH .. 22..\\
yattvamasmaddhita.n karma chakartha paramAdbhutam .
na te yashaH praNashitA bhAgabhAnno bhaviShyasi .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 73}
v
kR^itavidye kache prApte hR^iShTarUpA divaukasaH .
kachAdadhItya tA.n vidyA.n kR^itArthA bharatarShabha .. 1..\\
sarva eva samAgamya shatakratumathAbruvan .
kAlaste vikramasyAdya jahi shatrUnpurandara .. 2..\\
evamuktastu sahitaistridashairmaghavA.nstadA .
tathetyuktvopachakrAma so.apashyata vane striyaH .. 3..\\
krIDantInA.n tu kanyAnA.n vane chaitrarathopame .
vAyubhUtaH sa vastrANi sarvANyeva vyamishrayat .. 4..\\
tato jalAtsamuttIrya kanyAstAH sahitAstadA .
vastrANi jagR^ihustAni yathAsannAnyanekashaH .. 5..\\
tatra vAso deva yAnyAH sharmiShThA jagR^ihe tadA .
vyatimishramajAnantI duhitA vR^iShaparvaNaH .. 6..\\
tatastayormithastatra virodhaH samajAyata .
deva yAnyAshcha rAjendra sharmiShThAyAshcha tatkR^ite .. 7..\\
dev
kasmAdgR^ihNAsi me vastra.n shiShyA bhUtvA mamAsuri .
samudAchAra hInAyA na te shreyo bhaviShyati .. 8..\\
zar
AsIna.n cha shayAnaM cha pitA te pitaraM mama .
stauti vandati chAbhIkShNaM nIchaiH sthitvA vinItavat .. 9..\\
yAchatastva.n hi duhitA stuvataH pratigR^ihNataH .
sutAha.n stUyamAnasya dadato.apratigR^ihNataH .. 10..\\
anAyudhA sAyudhAyA riktA kShubhyasi bhikShuki .
lapsyase pratiyoddhAraM na hi tvA.n gaNayAmyaham .. 11..\\
v
samuchchhraya.n deva yAnIM gatA.n saktAM cha vAsasi .
sharmiShThA prAkShipatkUpe tataH svapuramAvrajat .. 12..\\
hateyamiti viGYAya sharmiShThA pApanishchayA .
anavekShya yayau veshma krodhavegaparAyaNAH .. 13..\\
atha ta.n deshamabhyAgAdyayAtirnahuShAtmajaH .
shrAntayugyaH shrAntahayo mR^igalipsuH pipAsitaH .. 14..\\
sa nAhuShaH prekShamANa udapAna.n gatodakam .
dadarsha kanyA.n tAM tatra dIptAmagnishikhAm iva .. 15..\\
tAmapR^ichchhatsa dR^iShTvaiva kanyAmamara varNinIm .
sAntvayitvA nR^ipashreShThaH sAmnA paramavalgunA .. 16..\\
kA tva.n tAmranakhI shyAmA sumR^iShTamaNikuNDalA .
dIrgha.n dhyAyasi chAtyarthaM kasmAchchhvasiShi chAturA .. 17..\\
katha.n cha patitAsyasminkUpe vIruttR^iNAvR^ite .
duhitA chaiva kasya tva.n vada sarvaM sumadhyame .. 18..\\
dev
yo.asau devairhatAndaityAnutthApayati vidyayA .
tasya shukrasya kanyAha.n sa mAM nUnaM na budhyate .. 19..\\
eSha me dakShiNo rAjanpANistAmranakhA~NguliH .
samuddhara gR^ihItvA mA.n kulInastva.n hi me mataH .. 20..\\
jAnAmi hi tvA.n saMshAntaM vIryavantaM yashasvinam .
tasmAnmAM patitAmasmAtkUpAduddhartumarhasi .. 21..\\
v
tAmatha brAhmaNI.n strI.n cha viGYAya nahuShAtmajaH .
gR^ihItvA dakShiNe pANAvujjahAra tato.avaTAt .. 22..\\
uddhR^itya chainA.n tarasA tasmAtkUpAnnarAdhipaH .
AmantrayitvA sushroNI.n yayAtiH svapuraM yayau .. 23..\\
dev
tvarita.n ghUrNike gachchha sarvamAchakShva me pituH .
nedAnI.n hi pravekyAmi nagaraM vR^iShaparvaNaH .. 24..\\
v
sA tu vai tvarita.n gatvA ghUrNikAsuramandiram .
dR^iShTvA kAvyamuvAcheda.n sambhramAviShTachetanA .. 25..\\
AchakShe te mahAprAGYa deva yAnI vane hatA .
sharmiShThayA mahAbhAga duhitrA vR^iShaparvaNaH .. 26..\\
shrutvA duhitara.n kAvyastatra sharmiShThayA hatAm .
tvarayA niryayau duHkhAnmArgamANaH sutA.n vane .. 27..\\
dR^iShTvA duhitara.n kAvyo deva yAnIM tato vane .
bAhubhyA.n sampariShvajya duHkhito vAkyamabravIt .. 28..\\
AtmadoShairniyachchhanti sarve duHkhasukhe janAH .
manye dushcharita.n te.asti yasyeyaM niShkR^itiH kR^itA .. 29..\\
dev
niShkR^itirme.astu vA mAstu shR^iNuShvAvahito mama .
sharmiShThayA yaduktAsmi duhitrA vR^iShaparvaNaH .
satya.n kilaitatsA prAha daityAnAmasi gAyanaH .. 30..\\
eva.n hi me kathayati sharmiShThA vArShaparvaNI .
vachana.n tIkShNaparuShaM krodharaktekShaNA bhR^isham .. 31..\\
stuvato duhitA hi tva.n yAchataH pratigR^ihNataH .
sutAha.n stUyamAnasya dadato.apratigR^ihNataH .. 32..\\
iti mAmAha sharmiShThA duhitA vR^iShaparvaNaH .
krodhasa.nraktanayanA darpapUrNA punaH punaH .. 33..\\
yadyaha.n stuvatastAta duhitA pratigR^ihNataH .
prasAdayiShye sharmiShThAmityuktA hi sakhI mayA .. 34..\\
zukra
stuvato duhitA na tvaM bhadre na pratigR^ihNataH .
astotuH stuyamAnasya duhitA deva yAnyasi .. 35..\\
vR^iShaparvaiva tadveda shakro rAjA cha nAhuShaH .
achintyaM brahma nirdvandvamaishvara.n hi balaM mama .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 74}
zu
yaH pareShAM naro nityamativAdA.nstitikShati .
deva yAni vijAnIhi tena sarvamida.n jitam .. 1..\\
yaH samutpatita.n krodhaM nigR^ihNAti haya.n yathA .
sa yantetyuchyate sadbhirna yo rashmiShu lambate .. 2..\\
yaH samutpatita.n krodhamakrodhena nirasyati .
deva yAni vijAnIhi tena sarvamida.n jitam .. 3..\\
yaH samutpatita.n krodhaM kShamayeha nirasyati .
yathoragastvacha.n jIrNA.n sa vai puruSha uchyate .. 4..\\
yaH sandhArayate manyu.n yo.ativAdA.nstitikShati .
yashcha tapto na tapati dR^iDha.n so.arthasya bhAjanam .. 5..\\
yo yajedaparishrAnto mAsi mAsi shata.n samAH .
na krudhyedyashcha sarvasya tayorakrodhano.adhikaH .. 6..\\
yatkumArA kumAryashcha vaira.n kuryurachetasaH .
na tatprAGYo.anukurvIta viduste na balAbalam .. 7..\\
dev
vedAha.n tAta bAlApi dharmANA.n yadihAntaram .
akrodhe chAtivAde cha veda chApi balAbalam .. 8..\\
shiShyasyAshiShya vR^itterhi na kShantavyaM bubhUShatA .
tasmAtsa~NkIrNa vR^itteShu vAso mama na rochate .. 9..\\
pumA.nso ye hi nindanti vR^ittenAbhijanena cha .
na teShu nivasetprAGYaH shreyo.arthI pApabuddhiShu .. 10..\\
ye tvenamabhijAnanti vR^ittenAbhijanena cha .
teShu sAdhuShu vastavya.n sa vAsaH shreShTha uchyate .. 11..\\
vAgduruktaM mahAghora.n duhiturvR^iShaparvaNaH .
na hyato duShkarataraM manye lokeShvapi triShu .
yaH sapatnashriya.n dIptA.n hInashrIH paryupAsate .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 75}
v
tataH kAvyo bhR^igushreShThaH samanyurupagamya ha .
vR^iShaparvANamAsInamityuvAchAvichArayan .. 1..\\
nAdharmashcharito rAjansadyaH phalati gauriva .
putreShu vA naptR^iShu vA na chedAtmani pashyati .
phalatyeva dhruvaM pApa.n guru bhuktamivodare .. 2..\\
yadaghAtayathA vipra.n kachamA~NgirasaM tadA .
apApashIla.n dharmaGYa.n shushrUShaM madgR^ihe ratam .. 3..\\
vadhAdanarhatastasya vadhAchcha duhiturmama .
vR^iShaparvannibodheda.n tyakShyAmi tvA.n sabAndhavam .
sthAtu.n tvadviShaye rAjanna shakShyAmi tvayA saha .. 4..\\
aho mAmabhijAnAsi daitya mithyA pralApinam .
yathemamAtmano doShaM na niyachchhasyupekShase .. 5..\\
vr
nAdharmaM na mR^iShAvAda.n tvayi jAnAmi bhArgava .
tvayi dharmashcha satya.n cha tatprasIdatu no bhavAn .. 6..\\
yadyasmAnapahAya tvamito gachchhasi bhArgava .
samudra.n sampraveShkyAmo nAnyadasti parAyaNam .. 7..\\
zu
samudraM pravishadhva.n vA disho vA dravatAsurAH .
duhiturnApriya.n soDhuM shakto.aha.n dayitA hi me .. 8..\\
prasAdyatA.n deva yAnI jIvita.n hyatra me sthitam .
yogakShema karaste.ahamindrasyeva bR^ihaspatiH .. 9..\\
vr
yatki.n chidasurendrANA.n vidyate vasu bhArgava .
bhuvi hastigavAshva.n vA tasya tvaM mama cheshvaraH .. 10..\\
zu
yatki.n chidasti draviNaM daityendrANAM mahAsura .
tasyeshvaro.asmi yadi te deva yAnI prasAdyatAm .. 11..\\
dev
yadi tvamIshvarastAta rAGYo vittasya bhArgava .
nAbhijAnAmi tatte.aha.n rAjA tu vadatu svayam .. 12..\\
vr
ya.n kAmamabhikAmAsi deva yAni shuchismite .
tatte.aha.n sampradAsyAmi yadi chedapi durlabham .. 13..\\
dev
dAsI.n kanyA sahasreNa sharmiShThAmabhikAmaye .
anu mA.n tatra gachchhetsA yatra dAsyati me pitA .. 14..\\
vr
uttiShTha he sa~NgrahItri sharmiShThA.n shIghramAnaya .
ya.n cha kAmayate kAmaM deva yAnI karotu tam .. 15..\\
v
tato dhAtrI tatra gatvA sharmiShThA.n vAkyamabravIt .
uttiShTha bhadre sharmiShThe GYAtInA.n sukhamAvaha .. 16..\\
tyajati brAhmaNaH shiShyAndeva yAnyA prachoditaH .
sA ya.n kAmayate kAma.n sa kAryo.adya tvayAnaghe .. 17..\\
zar
sA ya.n kAmayate kAmaM karavANyahamadya tam .
mA tvevApagamachchhukro deva yAnI cha matkR^ite .. 18..\\
v
tataH kanyA sahasreNa vR^itA shibikayA tadA .
piturniyogAttvaritA nishchakrAma purottamAt .. 19..\\
zar
aha.n kanyA sahasreNa dAsI te parichArikA .
anu tvA.n tatra yAsyAmi yatra dAsyati te pitA .. 20..\\
dev
stuvato duhitA te.ahaM bandinaH pratigR^ihNataH .
stUyamAnasya duhitA katha.n dAsI bhaviShyasi .. 21..\\
zar
yena kena chidArtAnA.n GYAtInAM sukhamAvahet .
atastvAmanuyAsyAmi yatra dAsyati te pitA .. 22..\\
v
pratishrute dAsabhAve duhitrA vR^iShaparvaNaH .
deva yAnI nR^ipashreShTha pitara.n vAkyamabravIt .. 23..\\
pravishAmi pura.n tAta tuShTAsmi dvijasattama .
amogha.n tava viGYAnamasti vidyA balaM cha te .. 24..\\
evamukto duhitrA sa dvijashreShTho mahAyashAH .
pravivesha pura.n hR^iShTaH pUjitaH sarvadAnavaiH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 76}
v
atha dIrghasya kAlasya deva yAnI nR^ipottama .
vana.n tadeva niryAtA krIDArtha.n varavarNinI .. 1..\\
tena dAsI sahasreNa sArdha.n sharmiShThayA tadA .
tameva desha.n samprAptA yathAkAma.n chachAra sA .
tAbhiH sakhIbhiH sahitA sarvAbhirmuditA bhR^isham .. 2..\\
krIDantyo.abhiratAH sarvAH pibantyo madhumAdhavIm .
khAdantyo vividhAnbhakShyAnvidashantyaH phalAni cha .. 3..\\
punashcha nAhuSho rAjA mR^igalipsuryadR^ichchhayA .
tameva desha.n samprApto jalArthI shramakarshitaH .. 4..\\
dadR^ishe deva yAnI.n cha sharmiShThAM tAshcha yoShitaH .
pibantIrlalamAnAshcha divyAbharaNabhUShitAH .. 5..\\
upaviShTA.n cha dadR^ishe deva yAnI.n shuchismitAm .
rUpeNApratimA.n tAsA.n strINAM madhye varA~NganAm .
sharmiShThayA sevyamAnAM pAdasa.nvAhanAdibhiH .. 6..\\
y
dvAbhyA.n kanyA sahasrAbhyAM dve kanye parivArite .
gotre cha nAmanI chaiva dvayoH pR^ichchhAmi vAm aham .. 7..\\
dev
AkhyAsyAmyahamAdatsva vachanaM me narAdhipa .
shukro nAmAsuraguruH sutA.n jAnIhi tasya mAm .. 8..\\
iya.n cha me sakhI dAsI yatrAhaM tatra gAminI .
duhitA dAnavendrasya sharmiShThA vR^iShaparvaNaH .. 9..\\
y
kathaM nu te sakhI dAsI kanyeya.n varavarNinI .
asurendra sutA subhru para.n kautUhala.n hi me .. 10..\\
dev
sarva eva naravyAghra vidhAnamanuvartate .
vidhAnavihitaM matvA mA vichitrAH kathAH kR^ithAH .. 11..\\
rAjavadrUpaveShau te brAhmI.n vAchaM bibharShi cha .
kiMnAmA tva.n kutashchAsi kasya putrashcha sha.nsa me .. 12..\\
y
brahmacharyeNa kR^itsno me vedaH shrutipatha.n gataH .
rAjAha.n rAjaputrashcha yayAtiriti vishrutaH .. 13..\\
dev
kenAsyarthena nR^ipate ima.n deshamupAgataH .
jighR^ikShurvArija.n kiM chidatha vA mR^igalipsayA .. 14..\\
y
mR^igalipsurahaM bhadre pAnIyArthamupAgataH .
bahu chApyanuyukto.asmi tanmAnuGYAtumarhasi .. 15..\\
dev
dvAbhyA.n kanyA sahasrAbhyAM dAsyA sharmiShThayA saha .
tvadadhInAsmi bhadra.n te sakhA bhartA cha me bhava .. 16..\\
y
viddhyaushanasi bhadra.n te na tvAmarho.asmi bhAmini .
avivAhyA hi rAjAno deva yAni pitustava .. 17..\\
dev
sa.nsR^iShTaM brahmaNA kShatra.n kShatraM cha brahma sa.nhitam .
R^iShishcha R^iShiputrashcha nAhuShA~Nga vadasva mAm .. 18..\\
y
ekadehodbhavA varNAshchatvAro.api varA~Ngane .
pR^ithagdharmAH pR^ithakshauchAsteShA.n tu brAhmaNo varaH .. 19..\\
dev
pANidharmo nAhuShAyaM na pumbhiH sevitaH purA .
taM me tvamagrahIragre vR^iNomi tvAmaha.n tataH .. 20..\\
kathaM nu me manasvinyAH pANimanyaH pumAnspR^ishet .
gR^ihItamR^iShiputreNa svaya.n vApyR^iShiNA tvayA .. 21..\\
y
kruddhAdAshIviShAtsarpAjjvalanAtsarvato mukhAt .
durAdharShataro vipraH puruSheNa vijAnatA .. 22..\\
dev
kathamAshIviShAtsarpAjjvalanAtsarvato mukhAt .
durAdharShataro vipra ityAttha puruSharShabha .. 23..\\
y
ekamAshIviSho hanti shastreNaikash cha vadhyate .
hanti vipraH sarAShTrANi purANyapi hi kopitaH .. 24..\\
durAdharShataro viprastasmAdbhIru mato mama .
ato.adattA.n cha pitrA tvAM bhadre na vivahAmyaham .. 25..\\
dev
dattA.n vahasva pitrA mA.n tvaM hi rAjanvR^ito mayA .
ayAchato bhayaM nAsti dattA.n cha pratigR^ihNataH .. 26..\\
v
tvarita.n deva yAnyAtha preShitaM piturAtmanaH .
shrutvaiva cha sa rAjAna.n darshayAmAsa bhArgavaH .. 27..\\
dR^iShTvaiva chAgata.n shukraM yayAtiH pR^ithivIpatiH .
vavande brAhmaNa.n kAvyaM prA~njaliH praNataH sthitaH .. 28..\\
dev
rAjAyaM nAhuShastAta durge me pANimagrahIt .
namaste dehi mAmasmai nAnya.n loke patiM vR^iNe .. 29..\\
zu
vR^ito.anayA patirvIra sutayA tvaM mameShTayA .
gR^ihANemAM mayA dattAM mahiShIM nahuShAtmaja .. 30..\\
y
adharmo na spR^ishedevaM mahAnmAmiha bhArgava .
varNasa~Nkarajo brahmanniti tvAM pravR^iNomyaham .. 31..\\
zu
adharmAttvA.n vimu~nchAmi varayasva yathepShitam .
asminvivAhe mA glAsIrahaM pApaM nudAmi te .. 32..\\
vahasva bhAryA.n dharmeNa deva yAnI.n sumadhyamAm .
anayA saha samprItimatulA.n samavApsyasi .. 33..\\
iya.n chApi kumArI te sharmiShThA vArShaparvaNI .
sampUjyA satata.n rAjanmA chainAM shayane hvayeH .. 34..\\
v
evamukto yayAtistu shukra.n kR^itvA pradakShiNam .
jagAma svapura.n hR^iShTo anuGYAto mahAtmanA .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 77}
v
yayAtiH svapuraM prApya mahendra purasaMnibham .
pravishyAntaHpura.n tatra deva yAnIM nyaveshayat .. 1..\\
deva yAnyAshchAnumate tA.n sutAM vR^iShaparvaNaH .
ashokavanikAbhyAshe gR^iha.n kR^itvA nyaveshayat .. 2..\\
vR^itA.n dAsI sahasreNa sharmiShThAmAsurAyaNIm .
vAsobhirannapAnaishcha sa.nvibhajya susatkR^itAm .. 3..\\
deva yAnyA tu sahitaH sa nR^ipo nahuShAtmajaH .
vijahAra bahUnabdAndevavanmudito bhR^isham .. 4..\\
R^itukAle tu samprApte deva yAnI varA~NganA .
lebhe garbhaM prathamataH kumAra.n cha vyajAyata .. 5..\\
gate varShasahasre tu sharmiShThA vArShaparvaNI .
dadarsha yauvanaM prAptA R^itu.n sA chAnvachintayat .. 6..\\
R^itukAlashcha samprApto na cha me.asti patirvR^itaH .
kiM prApta.n kiM nu kartavyaM ki.n vA kR^itvA kR^itaM bhavet .. 7..\\
deva yAnI prajAtAsau vR^ithAhaM prAptayauvanA .
yathA tayA vR^ito bhartA tathaivAha.n vR^iNomi tam .. 8..\\
rAGYA putraphala.n deyamiti me nishchitA matiH .
apIdAnI.n sa dharmAtmA iyAnme darshanaM rahaH .. 9..\\
atha niShkramya rAjAsau tasminkAle yadR^ichchhayA .
ashokavanikAbhyAshe sharmiShThAM prApya viShThitaH .. 10..\\
tameka.n rahite dR^iShTvA sharmiShThA chAruhAsinI .
pratyudgamyA~njali.n kR^itvA rAjAna.n vAkyamabravIt .. 11..\\
somasyendrasya viShNorvA yamasya varuNasya vA .
tava vA nAhuSha kule kaH striya.n spraShTumarhasi .. 12..\\
rUpAbhijana shIlairhi tva.n rAjanvettha mAM sadA .
sA tvA.n yAche prasAdyAhamR^itu.n dehi narAdhipa .. 13..\\
y
vedmi tvA.n shIlasampannA.n daitya kanyAmaninditAm .
rUpe cha te na pashyAmi sUchyagramapi ninditam .. 14..\\
abravIdushanA kAvyo deva yAnI.n yadAvaham .
na yamAhvayitavyA te shayane vArShaparvaNI .. 15..\\
zar
na narma yukta.n vachanaM hinasti
na strIShu rAjanna vivAha kAle .
prANAtyaye sarvadhanApahAre
pa~nchAnR^itAnyAhurapAtakAni .. 16..\\
pR^iShTa.n tu sAkShye pravadantamanyathA
vadanti mithyopahitaM narendra .
ekArthatAyA.n tu samAhitAyAM
mithyA vadantamanR^ita.n hinasti .. 17..\\
y
rAjA pramANaM bhUtAnA.n sa nashyeta mR^iShA vadan .
arthakR^ichchhramapi prApya na mithyA kartumutsahe .. 18..\\
zar
samAvetau matau rAjanpatiH sakhyAshcha yaH patiH .
sama.n vivAhamityAhuH sakhyA me.asi patirvR^itaH .. 19..\\
y
dAtavya.n yAchamAnebhya iti me vratamAhitam .
tva.n cha yAchasi mAM kAmaM brUhi kiM karavANi te .. 20..\\
zar
adharmAttrAhi mA.n rAjandharma.n cha pratipAdaya .
tvatto.apatyavatI loke chareya.n dharmamuttamam .. 21..\\
traya evAdhanA rAjanbhAryA dAsastathA sutaH .
yatte samadhipachchhanti yasya te tasya taddhanam .. 22..\\
deva yAnyA bhujiShyAsmi vashyA cha tava bhArgavI .
sA chAha.n cha tvayA rAjanbharaNIye bhajasva mAm .. 23..\\
v
evamuktastu rAjA sa tathyamityeva jaGYivAn .
pUjayAmAsa sharmiShThA.n dharmaM cha pratyapAdayat .. 24..\\
samAgamya cha sharmiShThA.n yathAkAmamavApya cha .
anyonyamabhisampUjya jagmatustau yathAgatam .. 25..\\
tasminsamAgame subhrUH sharmiShThA chAru hAsinI .
lebhe garbhaM prathamatastasmAnnR^ipatisattamAt .. 26..\\
prajaGYe cha tataH kAle rAjanrAjIvalochanA .
kumAra.n devagarbhAbha.n rAjIvanibha lochanam .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 78}
v
shrutvA kumAra.n jAtaM tu deva yAnI shuchismitA .
chintayAmAsa duHkhArtA sharmiShThAM prati bhArata .. 1..\\
abhigamya cha sharmiShThA.n deva yAnyabravIdidam .
kimida.n vR^ijinaM subhru kR^ita.n te kAmalubdhayA .. 2..\\
zar
R^iShirabhyAgataH kashchiddharmAtmA vedapAragaH .
sa mayA varadaH kAma.n yAchito dharmasa.nhitam .. 3..\\
nAhamanyAyataH kAmamAcharAmi shuchismite .
tasmAdR^iShermamApatyamiti satyaM bravImi te .. 4..\\
dev
shobhanaM bhIru satya.n chedatha sa GYAyate dvijaH .
gotra nAmAbhijanato vettumichchhAmi te dvijam .. 5..\\
zar
ojasA tejasA chaiva dIpyamAna.n raviM yathA .
ta.n dR^iShTvA mama sampraShTu.n shaktirnAsIchchhuchi smite .. 6..\\
dev
yadyetadeva.n sharmiShThe na manurvidyate mama .
apatya.n yadi te labdha.n jyeShThAchchhreShThAchcha vai dvijAt .. 7..\\
v
anyonyamevamuktvA cha samprahasya cha te mithaH .
jagAma bhArgavI veshma tathyamityeva jaGYuShI .. 8..\\
yayAtirdeva yAnyA.n tu putrAvajanayannR^ipaH .
yadu.n cha turvasuM chaiva shakra viShNU ivAparau .. 9..\\
tasmAdeva tu rAjarSheH sharmiShThA vArShaparvaNI .
druhyu.n chAnuM cha pUruM cha trInkumArAnajIjanat .. 10..\\
tataH kAle tu kasmiMshchiddeva yAnI shuchismitA .
yayAti sahitA rAjannirjagAma mahAvanam .. 11..\\
dadarsha cha tadA tatra kumArAndevarUpiNaH .
krIDamAnAnsuvishrabdhAnvismitA chedamabravIt .. 12..\\
kasyaite dArakA rAjandevaputropamAH shubhAH .
varchasA rUpatashchaiva sadR^ishA me matAstava .. 13..\\
evaM pR^iShTvA tu rAjAna.n kumArAnparyapR^ichchhata .
kiMnAmadheya gotro vaH putrakA brAhmaNaH pitA .
vibrUta me yathAtathya.n shrotumichchhAmi taM hyaham .. 14..\\
te.adarshayanpradeshinyA tameva nR^ipasattamam .
sharmiShThAM mAtara.n chaiva tasyAchakhyushcha dArakAH .. 15..\\
ityuktvA sahitAste tu rAjAnamupachakramuH .
nAbhyanandata tAnrAjA deva yAnyAstadAntike .
rudantaste.atha sharmiShThAmabhyayurbAlakAstataH .. 16..\\
dR^iShTvA tu teShAM bAlAnAM praNayaM pArthivaM prati .
buddhvA cha tattvato devI sharmiShThAmidamabravIt .. 17..\\
madadhInA satI kasmAdakArShIrvipriyaM mama .
tamevAsuradharma.n tvamAsthitA na bibheShi kim .. 18..\\
za
yaduktamR^iShirityeva tatsatya.n chAruhAsini .
nyAyato dharmatashchaiva charantI na bibhemi te .. 19..\\
yadA tvayA vR^ito rAjA vR^ita eva tadA mayA .
sakhI bhartA hi dharmeNa bhartA bhavati shobhane .. 20..\\
pUjyAsi mama mAnyA cha jyeShThA shreShThA cha brAhmaNI .
tvatto.api me pUjyatamo rAjarShiH kiM na vettha tat .. 21..\\
v
shrutvA tasyAstato vAkya.n deva yAnyabravIdidam .
rAjannAdyeha vatsyAmi vipriyaM me kR^ita.n tvayA .. 22..\\
sahasotpatitA.n shyAmA.n dR^iShTvA tAM sAshrulochanAm .
tvarita.n sakAsha.n kAvyasya prasthitAM vyathitastadA .. 23..\\
anuvavrAja sambhrAntaH pR^iShThataH sAntvayannR^ipaH .
nyavartata na chaiva sma krodhasa.nraktalochanA .. 24..\\
avibruvantI ki.n chittu rAjAnaM chArulochanA .
achirAdiva samprAptA kAvyasyoshanaso.antikam .. 25..\\
sA tu dR^iShTvaiva pitaramabhivAdyAgrataH sthitA .
anantara.n yayAtistu pUjayAmAsa bhArgavam .. 26..\\
dev
adharmeNa jito dharmaH pravR^ittamadharottaram .
sharmiShThayAtivR^ittAsmi duhitrA vR^iShaparvaNaH .. 27..\\
trayo.asyA.n janitAH putrA rAGYAnena yayAtinA .
durbhagAyA mama dvau tu putrau tAta bravImi te .. 28..\\
dharmaGYa iti vikhyAta eSha rAjA bhR^igUdvaha .
atikrAntashcha maryAdA.n kAvyaitatkathayAmi te .. 29..\\
zu
dharmaGYaH sanmahArAja yo.adharmamakR^ithAH priyam .
tasmAjjarA tvAmachirAddharShayiShyati durjayA .. 30..\\
y
R^itu.n vai yAchamAnAyA bhagavannAnyachetasA .
duhiturdAnavendrasya dharmyametatkR^itaM mayA .. 31..\\
R^itu.n vai yAchamAnAyA na dadAti pumAnvR^itaH .
bhrUNahetyuchyate brahmansa iha brahmavAdibhiH .. 32..\\
abhikAmA.n striyaM yastu gamyAM rahasi yAchitaH .
nopaiti sa cha dharmeShu bhrUNahetyuchyate budhaiH .. 33..\\
ityetAni samIkShyAha.n kAraNAni bhR^igUdvaha .
adharmabhayasa.nvignaH sharmiShThAmupajagmivAn .. 34..\\
zu
nanvahaM pratyaveShkyaste madadhIno.asi pArthiva .
mithyAchArasya dharmeShu chauryaM bhavati nAhuSha .. 35..\\
v
kruddhenoshanasA shapto yayAtirnAhuShastadA .
pUrva.n vayaH parityajya jarAM sadyo.anvapadyata .. 36..\\
y
atR^ipto yauvanasyAha.n deva yAnyAM bhR^igUdvaha .
prasAda.n kuru me brahma~njareyaM mA visheta mAm .. 37..\\
zu
nAhaM mR^iShA bravImyetajjarAM prApto.asi bhUmipa .
jarA.n tvetAM tvamanyasmai sa~NkrAmaya yadIchchhasi .. 38..\\
y
rAjyabhAksa bhavedbrahmanpuNyabhAkkIrtibhAktathA .
yo me dadyAdvayaH putrastadbhavAnanumanyatAm .. 39..\\
zu
sa~NkrAmayiShyasi jarA.n yatheShTaM nahuShAtmaja .
mAmanudhyAya bhAvena na cha pApamavApsyasi .. 40..\\
vayo dAsyati te putro yaH sa rAjA bhaviShyati .
AyuShmAnkIrtimAMsh chaiva bahvapatyastathaiva cha .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 79}
v
jarAM prApya yayAtistu svapuraM prApya chaiva ha .
putra.n jyeShTha.n variShThaM cha yadumityabravIdvachaH .. 1..\\
jarA valI cha mA.n tAta palitAni cha paryaguH .
kAvyasyoshanasaH shApAnna cha tR^ipto.asmi yauvane .. 2..\\
tva.n yado pratipadyasva pApmAna.n jarayA saha .
yauvanena tvadIyena chareya.n viShayAnaham .. 3..\\
pUrNe varShasahasre tu punaste yauvana.n tvaham .
dattvA svaM pratipatsyAmi pApmAna.n jarayA saha .. 4..\\
yadu
sitashmashrushirA dIno jarayA shithilI kR^itaH .
valI santatagAtrashcha durdarsho durbalaH kR^ishaH .. 5..\\
ashaktaH kAryakaraNe paribhUtaH sa yauvanaiH .
sahopajIvibhishchaiva tA.n jarAM nAbhikAmaye .. 6..\\
y
yattvaM me hR^idayAjjAto vayaH svaM na prayachchhasi .
tasmAdarAjyabhAktAta prajA te vai bhaviShyati .. 7..\\
turvaso pratipadyasva pApmAna.n jarayA saha .
yauvanena chareya.n vai viShayA.nstava putraka .. 8..\\
pUrNe varShasahasre tu punardAsyAmi yauvanam .
sva.n chaiva pratipatsyAmi pApmAnaM jarayA saha .. 9..\\
tu
na kAmaye jarA.n tAta kAmabhoga praNAshinIm .
balarUpAnta karaNIM buddhiprANavinAshinIm .. 10..\\
y
yattvaM me hR^idayAjjAto vayaH svaM na prayachchhasi .
tasmAtprajA samuchchheda.n turvaso tava yAsyati .. 11..\\
sa~NkIrNAchAra dharmeShu pratiloma chareShu cha .
pishitAshiShu chAntyeShu mUDha rAjA bhaviShyasi .. 12..\\
guru dAraprasakteShu tiryagyonigateShu cha .
pashudharmiShu pApeShu mlechchheShu prabhaviShyasi .. 13..\\
v
eva.n sa turvasaM shaptvA yayAtiH sutamAtmanaH .
sharmiShThAyAH suta.n druhyumida.n vachanamabravIt .. 14..\\
druhyo tvaM pratipadyasva varNarUpavinAshinIm .
jarA.n varShasahasraM me yauvanaM sva.n dadasva cha .. 15..\\
pUrNe varShasahasre tu pratidAsyAmi yauvanam .
sva.n chAdAsyAmi bhUyo.ahaM pApmAnaM jarayA saha .. 16..\\
dru
na gajaM na rathaM nAshva.n jIrNo bhu~Nkte na cha striyam .
vAgbha~NgashchAsya bhavati tajjarAM nAbhikAmaye .. 17..\\
y
yattvaM me hR^idayAjjAto vayaH svaM na prayachchhasi .
tasmAddruhyo priyaH kAmo na te sampatsyate kva chit .. 18..\\
uDupa plava santAro yatra nityaM bhaviShyati .
arAjA bhojashambda.n tvaM tatrAvApsyasi sAnvayaH .. 19..\\
ano tvaM pratipadyasva pApmAna.n jarayA saha .
eka.n varShasahasra.n tu chareyaM yauvanena te .. 20..\\
aanu
jIrNaH shishuvadAdatte.akAle.annamashuchiryathA .
na juhoti cha kAle.agni.n tAM jarAM nAbhikAmaye .. 21..\\
y
yattvaM me hR^idayAjjAto vayaH svaM na prayachchhasi .
jarA doShastvayokto.aya.n tasmAttvaM pratipatsyase .. 22..\\
prajAshcha yauvanaprAptA vinashiShyantyano tava .
agnipraskandana parastva.n chApyevaM bhaviShyasi .. 23..\\
puro tvaM me priyaH putrastva.n varIyAnbhaviShyasi .
jarA valI cha me tAta palitAni cha paryaguH .
kAvyasyoshanasaH shApAnna cha tR^ipto.asmi yauvane .. 24..\\
puro tvaM pratipadyasva pApmAna.n jarayA saha .
ka.n chitkAlaM chareya.n vai viShayAnvayasA tava .. 25..\\
pUrNe varShasahasre tu pratidAsyAmi yauvanam .
sva.n chaiva pratipatsyAmi pApmAnaM jarayA saha .. 26..\\
v
evamuktaH pratyuvAcha pUruH pitarama~njasA .
yathAttha mAM mahArAja tatkariShyAmi te vachaH .. 27..\\
pratipatsyAmi te rAjanpApmAna.n jarayA saha .
gR^ihANa yauvanaM mattashchara kAmAnyathepsitAn .. 28..\\
jarayAhaM pratichchhanno vayo rUpadharastava .
yauvanaM bhavate dattvA chariShyAmi yathAttha mAm .. 29..\\
y
pUro prIto.asmi te vatsa prItashcheda.n dadAmi te .
sarvakAmasamR^iddhA te prajA rAjye bhaviShyati .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 80}
v
pauraveNAtha vayasA yayAtirnahuShAtmajaH .
prItiyukto nR^ipashreShThashchachAra viShayAnpriyAn .. 1..\\
yathAkAma.n yathotsAhaM yathAkAlaM yathAsukham .
dharmAviruddhAnrAjendro yathArhati sa eva hi .. 2..\\
devAnatarpayadyaGYaiH shrAddhaistadvatpitR^Inapi .
dInAnanugrahairiShTaiH kAmaishcha dvijasattamAn .. 3..\\
atithInannapAnaishcha vishashcha paripAlanaiH .
AnR^isha.nsyena shUdrAMshcha dasyUnsaMnigraheNa cha .. 4..\\
dharmeNa cha prajAH sarvA yathAvadanura~njayan .
yayAtiH pAlayAmAsa sAkShAdindra ivAparaH .. 5..\\
sa rAjA si.nhavikrAnto yuvA viShayagocharaH .
avirodhena dharmasya chachAra sukhamuttamam .. 6..\\
sa samprApya shubhAnkAmA.nstR^iptaH khinnashcha pArthivaH .
kAla.n varShasahasrAntaM sasmAra manujAdhipaH .. 7..\\
parisa~NkhyAya kAlaGYaH kalAH kAShThAshcha vIryavAn .
pUrNaM matvA tataH kAlaM pUruM putramuvAcha ha .. 8..\\
yathAkAma.n yathotsAhaM yathAkAlamarindama .
sevitA viShayAH putra yauvanena mayA tava .. 9..\\
pUro prIto.asmi bhadra.n te gR^ihANeda.n svayauvanam .
rAjya.n chaiva gR^ihANedaM tva.n hi me priyakR^itsutaH .. 10..\\
pratipede jarA.n rAjA yayAtirnAhuShastadA .
yauvanaM pratipede cha pUruH svaM punarAtmanaH .. 11..\\
abhiShektu kAmaM nR^ipatiM pUruM putra.n kanIyasam .
brAhmaNa pramukhA varNA ida.n vachanamabruvan .. 12..\\
katha.n shukrasya naptAra.n deva yAnyAH sutaM prabho .
jyeShTha.n yadumatikramya rAjyaM pUroH pradAsyasi .. 13..\\
yadurjyeShThastava suto jAtastamanu turvasuH .
sharmiShThAyAH suto druhyustato.anuH pUrureva cha .. 14..\\
katha.n jyeShThAnatikramya kanIyAnrAjyamarhati .
etatsambodhayAmastvA.n dharmaM tvamanupAlaya .. 15..\\
y
brAhmaNa pramukhA varNAH sarve shR^iNvantu me vachaH .
jyeShThaM prati yathA rAjyaM na deyaM me katha.n chana .. 16..\\
mama jyeShThena yadunA niyogo nAnupAlitaH .
pratikUlaH pituryashcha na saputraH satAM mataH .. 17..\\
mAtApitrorvachanakR^iddhitaH pathyashcha yaH sutaH .
saputraH putravadyashcha vartate pitR^imAtR^iShu .. 18..\\
yadunAhamavaGYAtastathA turvasunApi cha .
druhyunA chAnunA chaiva mayyavaGYA kR^itA bhR^isham .. 19..\\
pUruNA me kR^ita.n vAkyaM mAnitashcha visheShataH .
kanIyAnmama dAyAdo jarA yena dhR^itA mama .
mama kAmaH sa cha kR^itaH pUruNA putra rUpiNA .. 20..\\
shukreNa cha varo dattaH kAvyenoshanasA svayam .
putro yastvAnuvarteta sa rAjA pR^ithivIpatiH .
bhavato.anunayAmyevaM pUrU rAjye.abhiShichyatAm .. 21..\\
prakrtayah
yaH putro guNasampanno mAtApitrorhitaH sadA .
sarvamarhati kalyANa.n kanIyAnapi sa prabho .. 22..\\
arhaH pUrurida.n rAjyaM yaH sutaH priyakR^ittava .
varadAnena shukrasya na shakya.n vaktumuttaram .. 23..\\
v
paurajAnapadaistuShTairityukto nAhuShastadA .
abhyaShi~nchattataH pUru.n rAjye sve sutamAtmajam .. 24..\\
dattvA cha pUrave rAjya.n vanavAsAya dIkShitaH .
purAtsa niryayau rAjA brAhmaNaistApasaiH saha .. 25..\\
yadostu yAdavA jAtAsturvasoryavanAH sutAH .
druhyorapi sutA bhojA anostu mlechchha jAtayaH .. 26..\\
pUrostu pauravo vaMsho yatra jAto.asi pArthiva .
ida.n varShasahasrAya rAjya.n kArayituM vashI .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 81}
v
eva.n sa nAhuSho rAjA yayAtiH putramIpsitam .
rAjye.abhiShichya mudito vAnaprastho.abhavanmuniH .. 1..\\
uShitvA cha vanevAsaM brAhmaNaiH saha saMshritaH .
phalamUlAshano dAnto yathA svargamito gataH .. 2..\\
sa gataH suravAsa.n taM nivasanmuditaH sukham .
kAlasya nAtimahataH punaH shakreNa pAtitaH .. 3..\\
nipatanprachyutaH svargAdaprApto medinI talam .
sthita AsIdantarikShe sa tadeti shrutaM mayA .. 4..\\
tata eva punashchApi gataH svargamiti shrutiH .
rAGYA vasumatA sArdhamaShTakena cha vIryavAn .
pratardanena shibinA sametya kila sa.nsadi .. 5..\\
j
karmaNA kena sa divaM punaH prApto mahIpatiH .
sarvametadasheSheNa shrotumichchhAmi tattvataH .
kathyamAna.n tvayA vipra viprarShigaNasaMnidhau .. 6..\\
devarAjasamo hyAsIdyayAtiH pR^ithivIpatiH .
vardhanaH kuruvaMshasya vibhAvasu samadyutiH .. 7..\\
tasya vistIrNayashasaH satyakIrtermahAtmanaH .
charita.n shrotumichchhAmi divi cheha cha sarvashaH .. 8..\\
v
hanta te kathayiShyAmi yayAteruttarA.n kathAm .
divi cheha cha puNyArthA.n sarvapApapraNAshinIm .. 9..\\
yayAtirnAhuSho rAjA pUruM putra.n kanIyasam .
rAjye.abhiShichya muditaH pravavrAja vana.n tadA .. 10..\\
anteShu sa vinikShipya putrAnyadupurogamAn .
phalamUlAshano rAjA vane saMnyavasachchiram .. 11..\\
saMshitAtmA jitakrodhastarpayanpitR^idevatAH .
agnIMshcha vidhivajjuhvanvAnaprasthavidhAnataH .. 12..\\
atithInpUjayAmAsa vanyena haviShA vibhuH .
shilo~nchha vR^ittimAsthAya sheShAnna kR^itabhojanaH .. 13..\\
pUrNa.n varShasahasraM sa eva.nvR^ittirabhUnnR^ipaH .
abbhakShaH sharadastriMshadAsInniyatavAnmanAH .. 14..\\
tatashcha vAyubhakSho.abhUtsa.nvatsaramatandritaH .
pa~nchAgnimadhye cha tapastepe sa.nvatsaraM nR^ipaH .. 15..\\
ekapAdasthitashchAsItShaNmAsAnanilAshanaH .
puNyakIrtistataH svarga.n jagAmAvR^itya rodasI .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 82}
v
svargataH sa tu rAjendro nivasandeva sadmani .
pUjitastridashaiH sAdhyairmarudbhirvasubhistathA .. 1..\\
devalokAdbrahmaloka.n sa~ncaranpuNyakR^idvashI .
avasatpR^ithivIpAlo dIrghakAlamiti shrutiH .. 2..\\
sa kadA chinnR^ipashreShTho yayAtiH shakramAgamat .
kathAnte tatra shakreNa pR^iShTaH sa pR^ithivIpatiH .. 3..\\
zakra
yadA sa pUrustava rUpeNa rAja~n
jarA.n gR^ihItvA prachachAra bhUmau .
tadA rAjya.n sampradAyaiva tasmai
tvayA kimuktaH kathayeha satyam .. 4..\\
y
ga~NgAyamunayormadhye kR^itsno.aya.n viShayastava .
madhye pR^ithivyAstva.n rAjA bhrAtaro.antyAdhipAstava .. 5..\\
akrodhanaH krodhanebhyo vishiShTas
tathA titikShuratitikShorvishiShTaH .
amAnuShebhyo mAnuShAshcha pradhAnA
vidvA.nstathaivAviduShaH pradhAnaH .. 6..\\
AkrushyamAno nAkroshenmanyureva titikShataH .
AkroShTAraM nirdahati sukR^ita.n chAsya vindati .. 7..\\
nAru.n tudaH syAnna nR^isha.nsavAdI
na hInataH paramabhyAdadIta .
yayAsya vAchA para udvijeta
na tA.n vadedrushatIM pApalokyam .. 8..\\
aru.n tudaM puruSha.n rUkShavAchaM
vAkkaNTakairvitudantaM manuShyAn .
vidyAdalakShmIkatama.n janAnAM
mukhe nibaddhAM nirR^iti.n vahantam .. 9..\\
sadbhiH purastAdabhipUjitaH syAt
sadbhistathA pR^iShThato rakShitaH syAt .
sadAsatAmativAdA.nstitikShet
satA.n vR^itta.n chAdadItArya vR^ittaH .. 10..\\
vAksAyakA vadanAnniShpatanti
yairAhataH shochati rArtyahAni .
parasya vA marmasu ye patanti
tAnpaNDito nAvasR^ijetpareShu .. 11..\\
na hIdR^isha.n sa.nvanana.n triShu lokeShu vidyate .
yathA maitrI cha bhUteShu dAna.n cha madhurA cha vAk .. 12..\\
tasmAtsAntva.n sadA vAchyaM na vAchyaM paruSha.n kva chit .
pUjyAnsampUjayeddadyAnna cha yAchetkadA chana .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 83}
iindra
sarvANi karmANi samApya rAjan
gR^ihAnparityajya vana.n gato.asi .
tattvAM pR^ichchhAmi nahuShasya putra
kenAsi tulyastapasA yayAte .. 1..\\
y
nAha.n devamanuShyeShu na gandharvamaharShiShu .
AtmanastapasA tulya.n kaM chitpashyAmi vAsava .. 2..\\
ii
yadAvama.nsthAH sadR^ishaH shreyasash cha
pApIyasashchAvidita prabhAvaH .
tasmAllokA antavantastaveme
kShINe puNye patitAsyadya rAjan .. 3..\\
y
surarShigandharvanarAvamAnAt
kShaya.n gatA me yadi shakra lokAH .
ichchheya.n vai suralokAdvihInaH
satAM madhye patitu.n devarAja .. 4..\\
ii
satA.n sakAshe patitAsi rAjaMsh
chyutaH pratiShThA.n yatra labdhAsi bhUyaH .
eva.n viditvA tu punaryayAte
na te.avamAnyAH sadR^ishaH shreyasash cha .. 5..\\
v
tataH prahAyAmara rAjajuShTAn
puNyA.NllokAnpatamAna.n yayAtim .
samprekShya rAjarShivaro.aShTakastam
uvAcha saddharmavidhAnagoptA .. 6..\\
kastva.n yuvA vAsavatulyarUpaH
svatejasA dIpyamAno yathAgniH .
patasyudIrNAmbudharAndha kArAtkhAt
khecharANAM pravaro yathArkaH .. 7..\\
dR^iShTvA cha tvA.n sUryapathAtpatantaM
vaishvAnarArka dyutimaprameyam .
kiM nu svidetatpatatIti sarve
vitarkayantaH parimohitAH smaH .. 8..\\
dR^iShTvA cha tvA.n viShThita.n devamArge
shakrArka viShNupratima prabhAvam .
abhyudgatAstvA.n vayamadya sarve
tattvaM pAte tava jiGYAsamAnAH .. 9..\\
na chApi tvA.n dhR^iShNumaH praShTumagre
na cha tvamasmAnpR^ichchhasi ye vaya.n smaH .
tattvAM pR^ichchhAmaH spR^ihaNIya rUpaM
kasya tva.n vA kiMnimitta.n tvamAgAH .. 10..\\
bhaya.n tu te vyetu viShAdamohau
tyajAshu devendra samAnarUpa .
tvA.n vartamAnaM hi satAM sakAshe
nAlaM prasoDhuM balahApi shakraH .. 11..\\
santaH pratiShThA hi sukhachyutAnAM
satA.n sadaivAmara rAjakalpa .
te sa~NgatAH sthavara ja~NgameshAH
pratiShThitastva.n sadR^isheShu satsu .. 12..\\
prabhuragniH pratapane bhUmirAvapane prabhuH .
prabhuH sUryaH prakAshitve satA.n chAbhyAgataH prabhuH .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 84}
y
aha.n yayAtirnahuShasya putraH
pUroH pitA sarvabhUtAvamAnAt .
prabhraMshitaH surasiddharShilokAt
parichyutaH prapatAmyalpapuNyaH .. 1..\\
aha.n hi pUrvo vayasA bhavadbhyas
tenAbhivAdaM bhavatAM na prayu~nje .
yo vidyayA tapasA janmanA vA
vR^iddhaH sa pUjyo bhavati dvijAnAm .. 2..\\
aastaka
avAdIshchedvayasA yaH sa vR^iddha
iti rAjannAbhyavadaH katha.n chit .
yo vai vidvAnvayasA sansma vR^iddhaH
sa eva pUjyo bhavati dvijAnAm .. 3..\\
y
pratikUla.n karmaNAM pApamAhus
tadvartate.apravaNe pApalokyam .
santo.asatAM nAnuvartanti chaitad
yathA AtmaiShAmanukUla vAdI .. 4..\\
abhUddhanaM me vipulaM mahadvai
vicheShTamAno nAdhigantA tadasmi .
evaM pradhAryAtma hite niviShTo
yo vartate sa vijAnAti jIvan .. 5..\\
nAnAbhAvA bahavo jIvaloke
daivAdhInA naShTacheShTAdhikArAH .
tattatprApya na vihanyeta dhIro
diShTaM balIya iti matvAtma buddhyA .. 6..\\
sukha.n hi janturyadi vApi duHkhaM
daivAdhIna.n vindati nAtma shaktyA .
tasmAddiShTaM balavanmanyamAno
na sa~njvarennApi hR^iShyetkadA chit .. 7..\\
duHkhe na tapyenna sukhena hR^iShyet
samena varteta sadaiva dhIraH .
diShTaM balIya iti manyamAno
na sa~njvarennApi hR^iShyetkadA chit .. 8..\\
bhaye na muhyAmyaShTakAha.n kadA chit
santApo me mAnaso nAsti kash chit .
dhAtA yathA mA.n vidadhAti loke
dhruva.n tathAhaM bhaviteti matvA .. 9..\\
sa.nsvedajA aNDajA udbhidAsh cha
sarIsR^ipAH kR^imayo.athApsu matsyAH .
tathAshmAnastR^iNakAShTha.n cha sarvaM
diShTa kShaye svAM prakR^itiM bhajante .. 10..\\
anityatA.n sukhaduHkhasya buddhvA
kasmAtsantApamaShTakAhaM bhajeyam .
ki.n kuryA.n vai kiM cha kR^itvA na tapye
tasmAtsantApa.n varjayAmyapramattaH .. 11..\\
aastaka
ye ye lokAH pArthivendra pradhAnAs
tvayA bhuktA ya.n cha kAla.n yathA cha .
tanme rAjanbrUhi sarva.n yathAvat
kShetraGYavadbhAShase tva.n hi dharmAn .. 12..\\
y
rAjAhamAsamiha sArvabhaumas
tato lokAnmahato ajaya.n vai .
tatrAvasa.n varShasahasramAtraM
tato lokaM paramasmyabhyupetaH .. 13..\\
tataH purIM puruhUtasya ramyAM
sahasradvArA.n shatayojanAyatAm .
adhyAvasa.n varShasahasramAtraM
tato lokaM paramasmyabhyupetaH .. 14..\\
tato divyamajaraM prApya lokaM
prajApaterlokapaterdurApam .
tatrAvasa.n varShasahasramAtraM
tato lokaM paramasmyabhyupetaH .. 15..\\
devasya devasya niveshane cha
vijitya lokAnavasa.n yatheShTam .
sampUjyamAnastridashaiH samastais
tulyaprabhAva dyutirIshvarANAm .. 16..\\
tathAvasaM nandane kAmarUpI
sa.nvatsarANAmayuta.n shatAnAm .
sahApsarobhirviharanpuNyagandhAn
pashyannnagAnpuShpitAMshchArurUpAn .. 17..\\
tatrasthaM mA.n deva sukheShu saktaM
kAle.atIte mahati tato.atimAtram .
dUto devAnAmabravIdugrarUpo
dhva.nsetyuchchaistriH plutena svareNa .. 18..\\
etAvanme vidita.n rAjasi.nha
tato bhraShTo.ahaM nandanAtkShINapuNyaH .
vAcho.ashrauSha.n chAntarikShe surANAm
anukroshAchchhochatAM mAnavendra .. 19..\\
aho kaShTa.n kShINapuNyo yayAtiH
patatyasau puNyakR^itpuNyakIrtiH .
tAnabruvaM patamAnastato.ahaM
satAM madhye nipateya.n kathaM nu .. 20..\\
tairAkhyAtA bhavatA.n yaGYabhUmiH
samIkShya chainA.n tvaritamupAgato.asmi .
havirgandha.n deshika.n yaGYabhUmer
dhUmApA~NgaM pratigR^ihya pratItaH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 85}
aa
yadAvaso nandane kAmarUpI
sa.nvatsarANAmayuta.n shatAnAm .
ki.n kAraNaM kArtayugapradhAna
hitvA tattva.n vasudhAmanvapadyaH .. 1..\\
y
GYAtiH suhR^itsvajano yo yatheha
kShINe vitte tyajyate mAnavairhi .
tathA tatra kShINapuNyaM manuShyaM
tyajanti sadyaH seshvarA devasa~NghAH .. 2..\\
aa
katha.n tasminkShINapuNyA bhavanti
saMmuhyate me.atra mano.atimAtram .
ki.n vishiShTAH kasya dhAmopayAnti
tadvai brUhi kShetravittvaM mato me .. 3..\\
y
imaM bhaumaM naraka.n te patanti
lAlapyamAnA naradeva sarve .
te ka~NkagomAyu balAshanArthaM
kShINA vivR^iddhiM bahudhA vrajanti .. 4..\\
tasmAdetadvarjanIyaM nareNa
duShTa.n loke garhaNIya.n cha karma .
AkhyAta.n te pArthiva sarvametad
bhUyashchedAnI.n vada ki.n te vadAmi .. 5..\\
aa
yadA tu tAnvitudante vayA.nsi
tathA gR^idhrAH shitikaNThAH pata~NgAH .
kathaM bhavanti kathamAbhavanti
na bhaumamanyaM naraka.n shR^iNomi .. 6..\\
y
Urdhva.n dehAtkarmaNo jR^imbhamANAd
vyaktaM pR^ithivyAmanusa~ncaranti .
imaM bhaumaM naraka.n te patanti
nAvekShante varShapUgAnanekAn .. 7..\\
ShaShTi.n sahasrANi patanti vyomni
tathA ashItiM parivatsarANi .
tAnvai tudanti prapatataH prapAtaM
bhImA bhaumA rAkShasAstIkShNadaMShTrAH .. 8..\\
aa
yadenasaste patatastudanti
bhImA bhaumA rAkShasAstIkShNadaMShTrAH .
kathaM bhavanti kathamAbhavanti
kathaM bhUtA garbhabhUtA bhavanti .. 9..\\
y
asra.n retaH puShpaphalAnupR^iktam
anveti tadvai puruSheNa sR^iShTam .
sa vai tasyA raja Apadyate vai
sa garbhabhUtaH samupaiti tatra .. 10..\\
vanaspatIMshchauShadhIshchAvishanti
apo vAyuM pR^ithivI.n chAntarikSham .
chatuShpada.n dvipadaM chApi sarvam
evaM bhUtA garbhabhUtA bhavanti .. 11..\\
aa
anyadvapurvidadhAtIha garbha
utAho svitsvena kAmena yAti .
ApadyamAno narayonimetAm
AchakShva me saMshayAtprabravImi .. 12..\\
sharIradehAdi samuchchhraya.n cha
chakShuH shrotre labhate kena sa~nj~nAm .
etattattva.n sarvamAchakShva pR^iShTaH
kShetraGYa.n tvAM tAta manyAma sarve .. 13..\\
y
vAyuH samutkarShati garbhayonim
R^itau retaH puShparasAnupR^iktam .
sa tatra tanmAtra kR^itAdhikAraH
krameNa sa.nvardhayatIha garbham .. 14..\\
sa jAyamAno vigR^ihIta gAtraH
ShaDGYAnaniShThAyatano manuShyaH .
sa shrotrAbhyA.n vedayatIha shabdaM
sarva.n rUpaM pashyati chakShuShA cha .. 15..\\
ghrANena gandha.n jihvayAtho rasaM cha
tvachA sparshaM manasA veda bhAvam .
ityaShTakehopachiti.n cha viddhi
mahAtmanaH prANabhR^itaH sharIre .. 16..\\
aa
yaH sa.nsthitaH puruSho dahyate vA
nikhanyate vApi nighR^iShyate vA .
abhAva bhUtaH sa vinAshametya
kenAtmAna.n chetayate purastAt .. 17..\\
y
hitvA so.asUnsuptavanniShThanitvA
purodhAya sukR^ita.n duShkR^itaM cha .
anyA.n yoniM pavanAgrAnusArI
hitvA dehaM bhajate rAjasi.nha .. 18..\\
puNyA.n yoniM puNyakR^ito vrajanti
pApA.n yoniM pApakR^ito vrajanti .
kITAH pata~NgAshcha bhavanti pApA
na me vivakShAsti mahAnubhAva .. 19..\\
chatuShpadA dvipadAH ShaTpadAsh cha
tathA bhUtA garbhabhUtA bhavanti .
AkhyAtametannikhilena sarvaM
bhUyastu kiM pR^ichchhasi rAjasi.nha .. 20..\\
aa
ki.nsvitkR^itvA labhate tAta lokAn
martyaH shreShThA.nstapasA vidyayA vA .
tanme pR^iShTaH sha.nsa sarva.n yathAvach
chhubhA.NllokAnyena gachchhetkrameNa .. 21..\\
y
tapashcha dAna.n cha shamo damash cha
hrIrArjava.n sarvabhUtAnukampA .
nashyanti mAnena tamo.abhibhUtAH
pu.nsaH sadaiveti vadanti santaH .. 22..\\
adhIyAnaH paNDitaM manyamAno
yo vidyayA hanti yashaH pareShAm .
tasyAntavantashcha bhavanti lokA
na chAsya tadbrahma phala.n dadAti .. 23..\\
chatvAri karmANyabhaya~NkarANi
bhayaM prayachchhantyayathA kR^itAni .
mAnAgnihotramuta mAnamaunaM
mAnenAdhItamuta mAnayaGYaH .. 24..\\
na mAnyamAno mudamAdadIta
na santApaM prApnuyAchchAvamAnAt .
santaH sataH pUjayantIha loke
nAsAdhavaH sAdhubuddhi.n labhante .. 25..\\
iti dadyAditi yajedityadhIyIta me vratam .
ityasminnabhayAnyAhustAni varjyAni nityashaH .. 26..\\
yenAshraya.n vedayante purANaM
manIShiNo mAnasamAnabhaktam .
tanniHshreyastaijasa.n rUpametya
parA.n shAntiM prApnuyuH pretya cheha .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 86}
aa
charangR^ihasthaH kathameti devAn
kathaM bhikShuH kathamAchArya karmA .
vAnaprasthaH satpathe saMniviShTo
bahUnyasminsamprati vedayanti .. 1..\\
y
AhUtAdhyAyI guru karma svachodyaH
pUrvotthAyI charama.n chopashAyI .
mR^idurdAnto dhR^itimAnapramattaH
svAdhyAyashIlaH sidhyati brahma chArI .. 2..\\
dharmAgataM prApya dhana.n yajeta
dadyAtsadaivAtithInbhojayechcha .
anAdadAnashcha parairadattaM
saiShA gR^ihasthopaniShatpurANI .. 3..\\
svavIryajIvI vR^ijinAnnivR^itto
dAtA parebhyo na paropatApI .
tAdR^i~NmuniH siddhimupaiti mukhyAM
vasannaraNye niyatAhAra cheShTaH .. 4..\\
ashilpa jIvI nagR^ihashcha nityaM
jitendriyaH sarvato vipramuktaH .
anoka sArI laghuralpachArash
charandeshAnekacharaH sa bhikShuH .. 5..\\
rAtryA yayA chAbhijitAshcha lokA
bhavanti kAmA vijitAH sukhAsh cha .
tAmeva rAtriM prayatena vidvAn
araNyasa.nstho bhavitu.n yatAtmA .. 6..\\
dashaiva pUrvAndasha chAparA.nstu
GYAtInsahAtmAnamathaika viMsham .
araNyavAsI sukR^ite dadhAti
vimuchyAraNye svasharIradhAtUn .. 7..\\
aa
katisvideva munayo maunAni kati chApyuta .
bhavantIti tadAchakShva shrotumichchhAmahe vayam .. 8..\\
y
araNye vasato yasya grAmo bhavati pR^iShThataH .
grAme vA vasato.araNya.n sa muniH syAjjanAdhipa .. 9..\\
aa
katha.nsvidvasato.araNye grAmo bhavati pR^iShThataH .
grAme vA vasato.araNya.n kathaM bhavati pR^iShThataH .. 10..\\
y
na grAmyamupayu~njIta ya AraNyo munirbhavet .
tathAsya vasato.araNye grAmo bhavati pR^iShThataH .. 11..\\
anagniraniketashcha agotra charaNo muniH .
kaupInAchchhAdana.n yAvattAvadichchhechcha chIvaram .. 12..\\
yAvatprANAbhisandhAna.n tAvadichchhechcha bhojanam .
tathAsya vasato grAme.araNyaM bhavati pR^iShThataH .. 13..\\
yastu kAmAnparityajya tyaktakarmA jitendriyaH .
AtiShTheta munirmauna.n sa loke siddhimApnuyAt .. 14..\\
dhautadanta.n kR^ittanakha.n sadA snAtamala~NkR^itam .
asita.n sitakarmastha.n kastaM nArchitumarhati .. 15..\\
tapasA karshitaH kShAmaH kShINamA.nsAsthi shoNitaH .
yadA bhavati nirdvandvo munirmauna.n samAsthitaH .
atha lokamima.n jitvA loka.n vijayate param .. 16..\\
Asyena tu yadAhAra.n govanmR^igayate muniH .
athAsya lokaH pUrvo yaH so.amR^itatvAya kalpate .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 87}
aa
katarastvetayoH pUrva.n devAnAmeti sAtmyatAm .
ubhayordhAvato rAjansUryA chandramasoriva .. 1..\\
y
aniketo gR^ihastheShu kAmavR^itteShu sa.nyataH .
grAma eva vasanbhikShustayoH pUrvatara.n gataH .. 2..\\
aprApya dIrghamAyustu yaH prApto vikR^iti.n charet .
tapyeta yadi tatkR^itvA charetso.anyattatastapaH .. 3..\\
yadvai nR^isha.nsa.n tadapathyamAhur
yaH sevate dharmamanarthabuddhiH .
asvo.apyanIshashcha tathaiva rAja.ns
tadArjava.n sa samAdhistadAryam .. 4..\\
aa
kenAsi dUtaH prahito.adya rAjan
yuvA sragvI darshanIyaH suvarchAH .
kuta AgataH katarasyA.n dishi tvam
utAho svitpArthiva.n sthAnamasti .. 5..\\
y
imaM bhaumaM naraka.n kShINapuNyaH
praveShTumurvI.n gaganAdviprakIrNaH .
uktvAha.n vaH prapatiShyAmyanantaraM
tvaranti mAM brAhmaNA lokapAlAH .. 6..\\
satA.n sakAshe tu vR^itaH prapAtas
te sa~NgatA guNavantash cha sarve .
shakrAchcha labdho hi varo mayaiSha
patiShyatA bhUmitale narendra .. 7..\\
aa
pR^ichchhAmi tvAM mA prapata prapAtaM
yadi lokAH pArthiva santi me.atra .
yadyantarikShe yadi vA divi shritAH
kShetraGYa.n tvAM tasya dharmasya manye .. 8..\\
y
yAvatpR^ithivyA.n vihita.n gavAshvaM
sahAraNyaiH pashubhiH parvataish cha .
tAvallokA divi te sa.nsthitA vai
tathA vijAnIhi narendra si.nha .. 9..\\
aa
tA.nste dadAmi mA prapata prapAtaM
ye me lokA divi rAjendra santi .
yadyantarikShe yadi vA divi shritAs
tAnAkrama kShipramamitrasAha .. 10..\\
y
nAsmadvidho.abrAhmaNo brahmavichcha
pratigrahe vartate rAjamukhya .
yathA pradeya.n satata.n dvijebhyas
tathAdadaM pUrvamahaM narendra .. 11..\\
nAbrAhmaNaH kR^ipaNo jAtu jIved
yA chApi syAdbrAhmaNI vIra patnI .
so.aha.n yadaivAkR^ita pUrva.n chareyaM
vivitsamAnaH kimu tatra sAdhu .. 12..\\
pratardana
pR^ichchhAmi tvA.n spR^ihaNIya rUpa
pratardano.aha.n yadi me santi lokAH .
yadyantarikShe yadi vA divi shritAH
kShetraGYa.n tvAM tasya dharmasya manye .. 13..\\
y
santi lokA bahavaste narendra
apyekaikaH sapta saptApyahAni .
madhu chyuto ghR^itapR^iktA vishokAs
te nAntavantaH pratipAlayanti .. 14..\\
pr
tA.nste dadAmi mA prapata prapAtaM
ye me lokAstava te vai bhavantu .
yadyantarikShe yadi vA divi shritAs
tAnAkrama kShipramapetamohaH .. 15..\\
y
na tulyatejAH sukR^ita.n kAmayeta
yogakShemaM pArthiva pArthivaH san .
daivAdeshAdApadaM prApya vidvAMsh
charennR^isha.nsaM na hi jAtu rAjA .. 16..\\
dharmyaM mArga.n chetayAno yashasyaM
kuryAnnR^ipo dharmamavekShamANaH .
na madvidho dharmabuddhiH prajAnan
kuryAdeva.n kR^ipaNaM mA.n yathAttha .. 17..\\
kuryAmapUrvaM na kR^ita.n yadanyair
vivitsamAnaH kimu tatra sAdhu .
bruvANamevaM nR^ipati.n yayAtiM
nR^ipottamo vasu manAbravIttam .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 88}
vas
pR^ichchhAmi tvA.n vasu manA raushadashvir
yadyasti loko divi mahyaM narendra .
yadyantarikShe prathito mahAtman
kShetraGYa.n tvAM tasya dharmasya manye .. 1..\\
y
yadantarikShaM pR^ithivI dishash cha
yattejasA tapate bhAnumAMsh cha .
lokAstAvanto divi sa.nsthitA vai
te nAntavantaH pratipAlayanti .. 2..\\
vas
tA.nste dadAmi pata mA prapAtaM
ye me lokAstava te vai bhavantu .
krINIShvainA.nstR^iNakenApi rAjan
pratigrahaste yadi samyakpraduShTaH .. 3..\\
y
na mithyAha.n vikrayaM vai smarAmi
vR^ithA gR^ihIta.n shishukAchchha~NkamAnaH .
kuryAM na chaivAkR^ita pUrvamanyair
vivitsamAnaH kimu tatra sAdhu .. 4..\\
vas
tA.nstva.n lokAnpratipadyasva rAjan
mayA dattAnyadi neShTaH krayaste .
ahaM na tAnvai pratigantA narendra
sarve lokAstava te vai bhavantu .. 5..\\
zibi
pR^ichchhAmi tvA.n shibiraushInaro.ahaM
mamApi lokA yadi santIha tAta .
yadyantarikShe yadi vA divi shritAH
kShetraGYa.n tvAM tasya dharmasya manye .. 6..\\
y
na tva.n vAchA hR^idayenApi vidvan
parIpsamAnAnnAvama.nsthA narendra .
tenAnantA divi lokAH shritAste
vidyudrUpAH svanavanto mahAntaH .. 7..\\
z
tA.nstva.n lokAnpratipadyasva rAjan
mayA dattAnyadi neShTaH krayaste .
na chAha.n tAnpratipatsyeha dattvA
yatra gatvA tvamupAsse ha lokAn .. 8..\\
y
yathA tvamindra pratimaprabhAvas
te chApyanantA naradeva lokAH .
tathAdya loke na rame.anyadatte
tasmAchchhibe nAbhinandAmi dAyam .. 9..\\
aa
na chedekaikasho rAja.NllokAnnaH pratinandasi .
sarve pradAya bhavate gantAro naraka.n vayam .. 10..\\
y
yadarhAya dadadhva.n tatsantaH satyAnR^isha.nsyataH .
aha.n tu nAbhidhR^iShNomi yatkR^itaM na mayA purA .. 11..\\
aa
kasyaite pratidR^ishyante rathAH pa~ncha hiraNmayAH .
uchchaiH santaH prakAshante jvalanto.agnishikhA iva .. 12..\\
y
yuShmAnete hi vakShyanti rathAH pa~ncha hiraNmayAH .
uchchaiH santaH prakAshante jvalanto.agnishikhA iva .. 13..\\
aa
AtiShThasva ratha.n rAjanvikramasva vihAyasA .
vayamapyanuyAsyAmo yadA kAlo bhaviShyati .. 14..\\
y
sarvairidAnI.n gantavya.n sahasvargajito vayam .
eSha no virajAH panthA dR^ishyate deva sadmanaH .. 15..\\
v
te.adhiruhya rathAnsarve prayAtA nR^ipasattamAH .
Akramanto divaM bhAbhirdharmeNAvR^itya rodasI .. 16..\\
aa
ahaM manye pUrvameko.asmi gantA
sakhA chendraH sarvathA me mahAtmA .
kasmAdeva.n shibiraushInaro.ayam
eko.atyagAtsarvavegena vAhAn .. 17..\\
y
adadAddeva yAnAya yAvadvittamavindata .
ushInarasya putro.aya.n tasmAchchhreShTho hi naH shibiH .. 18..\\
dAna.n tapaH satyamathApi dharmo hrIH
shrIH kShamA saumya tathA titikShA .
rAjannetAnyapratimasya rAGYaH
shibeH sthitAnyanR^isha.nsasya buddhyA .
eva.nvR^itto hrIniShedhashcha yasmAt
tasmAchchhibiratyagAdvai rathena .. 19..\\
v
athAShTakaH punarevAnvapR^ichchhan
mAtAmaha.n kautukAdindrakalpam .
pR^ichchhAmi tvAM nR^ipate brUhi satyaM
kutashcha kasyAsi sutash cha kasya .
kR^ita.n tvayA yaddhi na tasya kartA
loke tvadanyaH kShatriyo brAhmaNo vA .. 20..\\
y
yayAtirasmi nahuShasya putraH
pUroH pitA sArvabhaumastvihAsam .
guhyamarthaM mAmakebhyo bravImi
mAtAmaho.ahaM bhavatAM prakAshaH .. 21..\\
sarvAmimAM pR^ithivIM nirjigAya
prasthe baddhvA hyadadaM brAhmaNebhyaH .
medhyAnashvAnekashaphAnsurUpA.ns
tadA devAH puNyabhAjo bhavanti .. 22..\\
adAmahaM pR^ithivIM brAhmaNebhyaH
pUrNAmimAmakhilA.n vAhanasya .
gobhiH suvarNena dhanaish cha mukhyais
tatrAsangAH shatamarbudAni .. 23..\\
satyena me dyaushcha vasundharA cha
tathaivAgnirjvalate mAnuSheShu .
na me pR^ithA vyAhR^itameva vAkyaM
satya.n hi santaH pratipUjayanti .
sarve cha devA munayashcha lokAH
satyena pUjyA iti me manogatam .. 24..\\
yo naH svargajitaH sarvAnyathAvR^ittaM nivedayet .
anasUyurdvijAgrebhyaH sa labhennaH salokatAm .. 25..\\
v
eva.n rAjA sa mahAtmA hyatIva
svairdauhitraistArito.amitrasAhaH .
tyaktvA mahIM paramodArakarmA
svarga.n gataH karmabhirvyApya pR^ithvIm .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 89}
j
bhagava~nshrotumichchhAmi pUrorvaMshakarAnnR^ipAn .
yadvIryA yAdR^ishAshchaiva yAvanto yatparAkramAH .. 1..\\
na hyasmi~nshIlahIno vA nirvIryo vA narAdhipaH .
prajA virahito vApi bhUtapUrvaH kadA chana .. 2..\\
teShAM prathitavR^ittAnA.n rAGYAM viGYAnashAlinAm .
charita.n shrotumichchhAmi vistareNa tapodhana .. 3..\\
v
hanta te kathayiShyAmi yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
pUrorvaMshadharAnvIrA~nshakra pratimatejasaH .. 4..\\
pravIreshvara raudrAshvAstrayaH putrA mahArathAH .
pUroH pauShThyAmajAyanta pravIrastatra vaMshakR^it .. 5..\\
manasyurabhavattasmAchchhUraH shyenI sutaH prabhuH .
pR^ithivyAshchaturantAyA goptA rAjIvalochanaH .. 6..\\
subhrUH sa.nhanano vAgmI sauvIrI tanayAstrayaH .
manasyorabhavanputrAH shUrAH sarve mahArathAH .. 7..\\
raudrAshvasya maheShvAsA dashApsarasi sUnavaH .
yajvAno jaGYire shUrAH prajAvanto bahushrutAH .
sarve sarvAstravidvA.nsaH sarve dharmaparAyaNAH .. 8..\\
R^ichepuratha kakShepuH kR^ikaNepushcha vIryavAn .
sthaNDile pUrvanepushcha sthalepushcha mahArathaH .. 9..\\
tejepurbalavAndhImAnsatyepushchendra vikramaH .
dharmepuH saMnatepushcha dashamo deva vikramaH .
anAdhR^iShTi sutAstAta rAjasUyAshvamedhinaH .. 10..\\
matinArastato rAjA vidvAMsh charcheputo.abhavat .
matinAra sutA rAjaMshchatvAro.amitavikramAH .
ta.nsurmahAnatiratho druhyushchApratimadyutiH .. 11..\\
teShA.n ta.nsurmahAvIryaH paurava.n vaMshamudvahan .
AjahAra yasho dIpta.n jigAya cha vasundharAm .. 12..\\
ilina.n tu sutaM ta.nsurjanayAmAsa vIryavAn .
so.api kR^itsnAmimAM bhUmi.n vijigye jayatAM varaH .. 13..\\
rathantaryA.n sutAnpa~ncha pa~ncha bhUtopamA.nstataH .
ilino janayAmAsa duHShantaprabhR^itInnR^ipa .. 14..\\
duHShanta.n shUra bhImau cha prapUrvaM vasumeva cha .
teShA.n jyeShTho.abhavadrAjA duHShanto janamejaya .. 15..\\
duHShantAdbharato jaGYe vidvA~nshAkuntalo nR^ipaH .
tasmAdbharata vaMshasya vipratasthe mahadyashaH .. 16..\\
bharatastisR^iShu strIShu nava putrAnajIjanat .
nAbhyanandanta tAnrAjA nAnurUpA mametyuta .. 17..\\
tato mahadbhiH kratubhirIjAno bharatastadA .
lebhe putraM bharadvAjAdbhumanyuM nAma bhArata .. 18..\\
tataH putriNamAtmAna.n GYAtvA pauravanandanaH .
bhumanyuM bharatashreShTha yauvarAjye.abhyaShechayat .. 19..\\
tatastasya mahIndrasya vitathaH putrako.abhavat .
tataH sa vitatho nAma bhumanyorabhavatsutaH .. 20..\\
suhotrashcha suhotA cha suhaviH suyajustathA .
puShkariNyAmR^ichIkasya bhumanyorabhavansutAH .. 21..\\
teShA.n jyeShThaH suhotrastu rAjyamApa mahIkShitAm .
rAjasUyAshvamedhAdyaiH so.ayajadbahubhiH savaiH .. 22..\\
suhotraH pR^ithivI.n sarvAM bubhuje sAgarAmbarAm .
pUrNA.n hastigavAshvasya bahuratnasamAkulAm .. 23..\\
mamajjeva mahI tasya bhUri bhArAvapIDitA .
hastyashvarathasampUrNA manuShyakalilA bhR^isham .. 24..\\
suhotre rAjani tadA dharmataH shAsati prajAH .
chaityayUpA~NkitA chAsIdbhUmiH shatasahasrashaH .
pravR^iddhajanasasyA cha sahadevA vyarochata .. 25..\\
aikShvAkI janayAmAsa suhotrAtpR^ithivIpateH .
ajamIDha.n sumIDha.n cha purumIDhaM cha bhArata .. 26..\\
ajamIDho varasteShA.n tasminvaMshaH pratiShThitaH .
ShaTputrAnso.apyajanayattisR^iShu strIShu bhArata .. 27..\\
R^ikShaM bhUminyatho nIlI duHShanta parameShThinau .
keshinyajanayajjahnumubhau cha janarUpiNau .. 28..\\
tatheme sarvapA~nchAlA duHShanta parameShThinoH .
anvayAH kushikA rAja~njahnoramitatejasaH .. 29..\\
janarUpiNayorjyeShThamR^ikShamAhurjanAdhipam .
R^ikShAtsa.nvaraNo jaGYe rAjanvaMshakarastava .. 30..\\
ArkShe sa.nvaraNe rAjanprashAsati vasundharAm .
sa~NkShayaH sumahAnAsItprajAnAmiti shushrumaH .. 31..\\
vyashIryata tato rAShTra.n kShayairnAnAvidhaistathA .
kShunmR^ityubhyAmanAvR^iShTyA vyAdhibhishcha samAhatam .
abhyaghnanbhAratAMshchaiva sapatnAnAM balAni cha .. 32..\\
chAlayanvasudhA.n chaiva balena chatura~NgiNA .
abhyayAtta.n cha pA~nchAlyo vijitya tarasA mahIm .
akShauhiNIbhirdashabhiH sa ena.n samare.ajayat .. 33..\\
tataH sadAraH sAmAtyaH saputraH sasuhR^ijjanaH .
rAjA sa.nvaraNastasmAtpalAyata mahAbhayAt .. 34..\\
sindhornadasya mahato niku~nje nyavasattadA .
nadI viShayaparyante parvatasya samIpataH .
tatrAvasanbahUnkAlAnbhAratA durgamAshritAH .. 35..\\
teShAM nivasatA.n tatra sahasraM parivatsarAn .
athAbhyagachchhadbharatAnvasiShTho bhagavAnR^iShiH .. 36..\\
tamAgataM prayatnena pratyudgamyAbhivAdya cha .
arghyamabhyAhara.nstasmai te sarve bhAratAstadA .
nivedya sarvamR^iShaye satkAreNa suvarchase .. 37..\\
ta.n samAmaShTamImuShTaM rAjA vavre svaya.n tadA .
purohito bhavAnno.astu rAjyAya prayatAmahe .
omityeva.n vasiShTho.api bhAratAnpratyapadyata .. 38..\\
athAbhyaShi~nchatsAmrAjye sarvakShatrasya pauravam .
viShANa bhUta.n sarvasyAM pR^ithivyAmiti naH shrutam .. 39..\\
bharatAdhyuShitaM pUrva.n so.adhyatiShThatpurottamam .
punarbalibhR^itashchaiva chakre sarvamahIkShitaH .. 40..\\
tataH sa pR^ithivIM prApya punarIje mahAbalaH .
AjamIDho mahAyaGYairbahubhirbhUridakShiNaiH .. 41..\\
tataH sa.nvaraNAtsaurI suShuve tapatI kurum .
rAjatve taM prajAH sarvA dharmaGYa iti vavrire .. 42..\\
tasya nAmnAbhivikhyAtaM pR^ithivyA.n kurujA~Ngalam .
kurukShetra.n sa tapasA puNya.n chakre mahAtapAH .. 43..\\
ashvavantamabhiShvanta.n tathA chitrarathaM munim .
janamejaya.n cha vikhyAtaM putrAMshchAsyAnushushrumaH .
pa~nchaitAnvAhinI putrAnvyajAyata manasvinI .. 44..\\
abhiShvataH parikShittu shabalAshvashcha vIryavAn .
abhirAjo virAjashcha shalmalashcha mahAbalaH .. 45..\\
uchchaiHshravA bhadra kAro jitArishchAShTamaH smR^itaH .
eteShAmanvavAye tu khyAtAste karmajairguNaiH .. 46..\\
janamejayAdayaH sapta tathaivAnye mahAbalAH .
parikShito.abhavanputrAH sarve dharmArthakovidAH .. 47..\\
kakShasenogra senau cha chitrasenashcha vIryavAn .
indrasenaH suSheNashcha bhImasenashcha nAmataH .. 48..\\
janamejayasya tanayA bhuvi khyAtA mahAbalAH .
dhR^itarAShTraH prathamajaH pANDurbAhlIka eva cha .. 49..\\
niShadhashcha mahAtejAstathA jAmbUnado balI .
kuNDodaraH padAtishcha vasAtishchAShTamaH smR^itaH .
sarve dharmArthakushalAH sarve bhUtihite ratAH .. 50..\\
dhR^itarAShTro.atha rAjAsIttasya putro.atha kuNDikaH .
hastI vitarkaH krAthashcha kuNDalashchApi pa~nchamaH .
haviH shravAstathendrAbhaH sumanyushchAparAjitaH .. 51..\\
pratIpasya trayaH putrA jaGYire bharatarShabha .
devApiH shantanushchaiva bAhlIkashcha mahArathaH .. 52..\\
devApistu pravavrAja teShA.n dharmaparIpsayA .
shantanushcha mahI.n lebhe bAhlIkashcha mahArathaH .. 53..\\
bharatasyAnvaye jAtAH sattvavanto mahArathAH .
devarShikalpA nR^ipate bahavo rAjasattamAH .. 54..\\
eva.nvidhAshchApyapare devakalpA mahArathAH .
jAtA manoranvavAye aila vaMshavivardhanAH .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 90}
j
shrutastvatto mayA vipra pUrveShA.n sambhavo mahAn .
udArAshchApi vaMshe.asminrAjAno me parishrutAH .. 1..\\
ki.n tu laghvarthasa.nyuktaM priyAkhyAnaM na mAm ati .
prINAtyato bhavAnbhUyo vistareNa bravItu me .. 2..\\
etAmeva kathA.n divyAmAprajA patito manoH .
teShAmAjananaM puNya.n kasya na prItimAvahet .. 3..\\
saddharmaguNamAhAtmyairabhivardhitamuttamam .
viShTabhya lokA.nstrIneShA.n yashaH sphItamavasthitam .. 4..\\
guNaprabhAva vIryaujaH sattvotsAhavatAm aham .
na tR^ipyAmi kathA.n shR^iNvannamR^itAsvAda saMmitAm .. 5..\\
v
shR^iNu rAjanpurA samya~NmayA dvaipAyanAchchhrutam .
prochyamAnamida.n kR^itsna.n svavaMshajananaM shubham .. 6..\\
\noindent
dakShasyAditiH
1
aditervivasvAn
2
vivasvato manuH
3
manorilA
4
ilAyAH purUravAH
5
purUravasa AyuH
6
AyuSho nahuShaH
7
nahuShasya yayAtiH
8
.. 7..
yayAterdve bhArye babhUvatuH
1
ushanaso duhitA deva yAnI vR^iShaparvaNashcha duhitA sharmiShThA nAma
2
atrAnuvaMsho bhavati
3
.. 8..\\
yadu.n cha turvasuM chaiva deva yAnI vyajAyata .
druhyu.n chAnuM cha pUruM cha sharmiShThA vArShaparvaNI .. 9..\\
\noindent
tatra yadoryAdavAH
1
pUroH pauravAH
2
.. 10..
pUrorbhAryA kausalyA nAma
1
tasyAmasya jaGYe janamejayo nAma
2
yastrInashvamedhAnAjahAra
3
vishvajitA cheShTvA vanaM pravivesha
4
.. 11..
janamejayaH khalvanantAM nAmopayeme mAdhavIm
1
tasyAmasya jaGYe prAchinvAn
2
yaH prAchI.n dishaM jigAya yAvatsUryodayAt
3
tatastasya prAchinvatvam
4
.. 12..
prAchinvAnkhalvashmakIm upayeme
1
tasyAmasya jaGYe sa.nyAtiH
2
.. 13..
sa.nyAtiH khalu dR^iShadvato duhitara.n varA~NgIM nAmopayeme
1
tasyAmasya jaGYe ahaM pAtiH
2
.. 14..
ahaM pAtistu khalu kR^itavIryaduhitaramupayeme bhAnumatIM nAma
1
tasyAmasya jaGYe sArvabhaumaH
2
.. 15..
sArvabhaumaH khalu jitvAjahAra kaikeyI.n sunandAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe jayatsenaH
2
.. 16..
jayatsenaH khalu vaidarbhImupayeme suShuvAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe arAchInaH
2
.. 17..
arAchIno.api vaidarbhImevAparAmupayeme maryAdAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe mahAbhaumaH
2
.. 18..
mahAbhaumaH khalu prAsenajitImupayeme suyaGYAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe ayuta nAyI
2
yaH puruShamedhAnAmayutamAnayat
3
tadasyAyuta nAyitvam
4
.. 19..
ayutanAyI khalu pR^ithushravaso duhitaramupayeme bhAsAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe akrodhanaH
2
.. 20..
akrodhanaH khalu kAlinI.n karaNDuM nAmopayeme
1
tasyAmasya jaGYe devAtithiH
2
.. 21..
devAtithiH khalu vaidehImupayeme maryAdAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe R^ichaH
2
.. 22..
R^ichaH khalvA~NgeyImupayeme sudevAM nAma
1
tasyAM putramajanayadR^ikSham
2
.. 23..
R^ikShaH khalu takShaka duhitaramupayeme jvAlAM nAma
1
tasyAM putraM matinAraM nAmotpAdayAmAsa
2
.. 24..
matinAraH khalu sarasvatyA.n dvAdasha vArShika.n satramAjahAra
1
.. 25..
nivR^itte cha satre sarasvatyabhigamya taM bhartAra.n varayAmAsa
1
tasyAM putramajanayatta.nsuM nAma
2
.. 26..
atrAnuvaMsho bhavati
1
.. 27..\\
ta.nsu.n sarasvatI putraM matinArAdajIjanat .
ilina.n janayAmAsa kAlindyAM ta.nsurAtmajam .. 28..\\
\noindent
ilinastu rathantaryA.n duHShantAdyAnpa~ncha putrAnajanayat
1
.. 29..
duHShantaH khalu vishvAmitra duhitara.n shakuntalAM nAmopayeme
1
tasyAmasya jaGYe bharataH
2
tatra shlokau bhavataH
3
.. 30..\\
mAtA bhastrA pituH putro yena jAtaH sa eva saH .
bharasva putra.n duHShanta mAvama.nsthAH shakuntalAm .. 31..\\
reto dhAH putra unnayati naradeva yamakShayAt .
tva.n chAsya dhAtA garbhasya satyAmAha shakuntalA .. 32..\\
\noindent
tato.asya bharatatvam
1
.. 33..
bharataH khalu kAsheyImupayeme sArvasenI.n sunandAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe bhumanyuH
2
.. 34..
bhumanyuH khalu dAshArhImupayeme jayAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe suhotraH
2
.. 35..
suhotraH khalvikShvAkukanyAmupayeme suvarNAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe hastI
2
ya ida.n hAstinapuraM mApayAmAsa
3
etadasya hAstinapuratvam
4
.. 36..
hastI khalu traigartImupayeme yashodharAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe vikuNThanaH
2
.. 37..
vikuNThanaH khalu dAshArhImupayeme sudevAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe.ajamIDhaH
2
.. 38..
ajamIDhasya chaturviMshaM putrashataM babhUva kaikeyyAM nAgAyA.n gAndharyA.n vimalAyAmR^ikShAyAM cheti
1
pR^ithakpR^ithagvaMshakarA nR^ipatayaH
2
tatra vaMshakaraH sa.nvaraNaH
3
.. 39..
sa.nvaraNaH khalu vaivasvatI.n tapatIM nAmopayeme
1
tasyAmasya jaGYe kuruH
2
.. 40..
kuruH khalu dAshArhImupayeme shubhA~NgIM nAma
1
tasyAmasya jaGYe viDUrathaH
2
.. 41..
viDUrathastu mAgadhImupayeme sampriyAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe.arugvAnnAma
2
.. 42..
arugvAnkhalu mAgadhImupayeme.amR^itAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe parikShit
2
.. 43..
parikShitkhalu bAhudAmupayeme suyashAM nAma
1
tasyAmasya jaGYe bhImasenaH
2
.. 44..
bhImasenaH khalu kaikeyImupayeme sukumArIM nAma
1
tasyAmasya jaGYe paryashravAH
2
yamAhuH pratIpaM nAma
3
.. 45..
pratIpaH khalu shaibyAmupayeme sunanddAM nAma
1
tasyAM putrAnutpAdayAmAsa devApi.n shantanuM bAhlIka.n cheti
2
.. 46..
devApiH khalu bAla evAraNyaM pravivesha
1
shantanustu mahIpAlo.abhavat
2
atrAnuvaMsho bhavati
3
.. 47..\\
ya.n ya.n karAbhyAM spR^ishati jIrNaM sa sukhamashnute .
punaryuvA cha bhavati tasmAtta.n shantanuM viduH .. 48..\\
\noindent
tadasya shantanutvam
1
.. 49..
shantanuH khalu ganAM bhAgIrathIm upayeme
1
tasyAmasya jaGYe devavrataH
2
yamAhurbhIShma iti
3
.. 50..
bhIShmaH khalu pituH priyachikIrShayA satyavatImudavahanmAtaram
1
yAmAhurgandhakAlIti
2
.. 51..
tasyA.n kAnIno garbhaH parAsharAddvaipAyanaH
1
tasyAmeva shantanordvau putro babhUvatuH
2
chitrA~Ngado vichitravIryash cha
3
.. 52..
tayoraprAptayauvana eva chitrA~Ngado gandharveNa hataH
1
vichitravIryastu rAjA samabhavat
2
.. 53..
vichitravIryaH khalu kausalyAtmaje.ambikAmbAlike kAshirAja duhitarAvupayeme
1
.. 54..
vichitravIryastvanapatya eva videhatvaM prAptaH
1
.. 55..
tataH satyavatI chintayAmAsa
1
dauHShanto vaMsha uchchhidyate iti
2
.. 56..
sA dvaipAyanamR^iShi.n chintayAmAsa
1
.. 57..
sa tasyAH purataH sthitaH ki.n karavANIti
1
.. 58..
sA tamuvAcha
1
bhrAtA tavAnapatya eva svaryAto vichitravIryaH
2
sAdhvapatya.n tasyotpAdayeti
3
.. 59..
sa paramityuktvA trInputrAnutpAdayAmAsa dhR^itarAShTraM pANDu.n vidura.n cheti
1
.. 60..
tatra dhR^itarAShTrasya rAGYaH putrashataM babhUva gAndhAryA.n varadAnAddvaipAyanasya
1
.. 61..
teShA.n dhR^itarAShTrasya putrANAM chatvAraH pradhAnA babhUvurduryodhano duHshAsano vikarNash chitraseneti
1
.. 62..
pANDostu dve bhArye babhUvatuH kuntI mAdrI chetyubhe strIratne
1
.. 63..
atha pANDurmR^igayA.n charanmaithuna gatamR^iShimapashyanmR^igyA.n vartamAnam
1
tathaivApluta manAsAdita kAmarasamatR^iptaM bANenAbhijaghAna
2
.. 64..
sa bANaviddhovAcha pANDum
1
charatA dharmamiya.n yena tvayAbhiGYena kAmarasasyAhamanavAptakAmaraso.abhihatastasmAttvamapyetAmavasthAmAsAdyAnavApta kAmarasaH pa~nchatvamApsyasi kShiprameveti
2
.. 65..
sa vivarNarUpaH pANDuH shApaM pariharamANo nopAsarpata bhArye
1
.. 66..
vAkya.n chovAcha
1
svachApalyAdidaM prAptavAnaham
2
shR^iNomi cha nAnapatyasya lokA santIti
3
.. 67..
sA tvaM madarthe putrAnutpAdayeti kuntImuvAcha
1
.. 68..
sA tatra putrAnutpAdayAmAsa dharmAdyudhiShThiraM mArutAdbhImasena.n shakrAdarjunamiti
1
.. 69..
sa tA.n hR^iShTarUpaH pANDuruvAcha
1
iya.n te sapatnyanapatyA
2
sAdhvasyAmapatyamutpAdyatAm iti
3
.. 70..
saivamastvityuktaH kuntyA
1
.. 71..
tato mAdryAmashvibhyAM nakula sahadevAvutpAditau
1
.. 72..
mAdrI.n khalvala~NkR^itAM dR^iShTvA pANDurbhAvaM chakre
1
.. 73..
sa tA.n spR^iShTvaiva videhatvaM prAptaH
1
.. 74..
tatraina.n chitAsthaM mAdrI samanvAruroha
1
.. 75..
uvAcha kuntIm
1
yamayorAryayApramattayA bhavitavyamiti
2
.. 76..
tataste pa~ncha pANDavAH kuntyA sahitA hAstinapuramAnIya tApasairbhIShmasya vidurasya cha niveditAH
1
.. 77..
tatrApi jatu gR^ihe dagdhu.n samArabdhA na shakitA vidura mantritena
1
.. 78..
tatashcha hiDimbamantarA hatvaika chakrA.n gatAH
1
.. 79..
tasyAmapyekachakrAyAM bakaM nAma rAkShasa.n hatvA pA~nchAla nagaramabhigatAH
1
.. 80..
tasmAddraupadIM bhAryAmavindansvaviShaya.n chAjagmuH kushalinaH
1
.. 81..
putrAMshchotpAdayAmAsuH
1
prativindhya.n yudhiShThiraH
2
suta soma.n vR^ikodaraH
3
shrutakIrtimarjunaH
4
shatAnIkaM nakulaH
5
shrutakarmANa.n sahadeveti
6
.. 82..
yudhiShThirastu govAsanasya shaibyasya devikAM nAma kanyA.n svaya.nvare lebhe
1
tasyAM putra.n janayAmAsa yaudheyaM nAma
2
.. 83..
bhImaseno.api kAshyAM baladharAM nAmopayeme vIryashulkAm
1
tasyAM putra.n sarvagaM nAmotpAdayAmAsa
2
.. 84..
arjunaH khalu dvAravatI.n gatvA bhaginI.n vAsudevasya subhadrAM nAma bhAryAm udavahat
1
tasyAM putramabhimanyuM nAma janayAmAsa
2
.. 85..
nakulastu chaidyA.n kareNuvatIM nAma bhAryAm udavahat
1
tasyAM putraM niramitraM nAmAjanayat
2
.. 86..
sahadevo.api mAdrImeva svaya.nvare vijayAM nAmopayeme
1
tasyAM putramajanayatsuhotraM nAma
2
.. 87..
bhImasenastu pUrvameva hiDimbAyA.n rAkShasyA.n ghaTotkachaM nAma putraM janayAmAsa
1
.. 88..
ityeta ekAdasha pANDavAnAM putrAH
1
.. 89..
virATasya duhitaramuttarAM nAmAbhimanyurupayeme
1
tasyAmasya parAsurgarbho.ajAyata
2
.. 90..
tamutsa~Ngena pratijagrAha pR^ithA niyogAtpuruShottamasya vAsudevasya
1
ShANmAsika.n garbhamahamenaM jIvayiShyAmIti
2
.. 91..
sa~njIvayitvA chainamuvAcha
1
parikShINe kule jAto bhavatvayaM parikShinnAmeti
2
.. 92..
parikShittu khalu mAdravatIM nAmopayeme
1
tasyAmasya janamejayaH
2
.. 93..
janamejayAttu vapuShTamAyA.n dvau putrau shatAnIkaH sha~Nkush cha
1
.. 94..
shatAnIkastu khalu vaidehIm upayeme
1
tasyAmasya jaGYe putro.ashvamedha dattaH
2
.. 95..\\
ityeSha pUrorvaMshastu pANDavAnA.n cha kIrtitaH .
pUrorvaMshamima.n shrutvA sarvapApaiH pramuchyate .. 96..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 91}
v
ikShvAkuvaMshaprabhavo rAjAsItpR^ithivIpatiH .
mahAbhiSha iti khyAtaH satyavAksatyavikramaH .. 1..\\
so.ashvamedha sahasreNa vAjapeyashatena cha .
toShayAmAsa devendra.n svargaM lebhe tataH prabhuH .. 2..\\
tataH kadA chidbrahmANamupAsA.n chakrire surAH .
tatra rAjarShayo Asansa cha rAjA mahAbhiShaH .. 3..\\
atha ga~NgA sarichchhreShThA samupAyAtpitAmaham .
tasyA vAsaH samudbhUtaM mArutena shashiprabham .. 4..\\
tato.abhavansuragaNAH sahasAvA~NmukhAstadA .
mahAbhiShastu rAjarShirasha~Nko dR^iShTavAnnadIm .. 5..\\
apadhyAto bhagavatA brahmaNA sa mahAbhiShaH .
uktashcha jAto martyeShu punarlokAnavApsyasi .. 6..\\
sa chintayitvA nR^ipatirnR^ipAnsarvA.nstapodhanAn .
pratIpa.n rochayAmAsa pitaraM bhUri varchasam .. 7..\\
mahAbhiSha.n tu taM dR^iShTvA nadI dhairyAchchyutaM nR^ipam .
tameva manasAdhyAyamupAvartatsaridvarA .. 8..\\
sA tu vidhvastavapuShaH kashmalAbhihataujasaH .
dadarsha pathi gachchhantI vasUndevAndivaukasaH .. 9..\\
tathArUpAMshcha tAndR^iShTvA paprachchha saritA.n varA .
kimidaM naShTarUpAH stha kachchitkShema.n divaukasAm .. 10..\\
tAmUchurvasavo devAH shaptAH smo vai mahAnadi .
alpe.aparAdhe sa.nrambhAdvasiShThena mahAtmanA .. 11..\\
vimUDhA hi vaya.n sarve prachchhannamR^iShisattamam .
sandhyA.n vasiShThamAsIna.n tamatyabhisR^itAH purA .. 12..\\
tena kopAdvaya.n shaptA yonau sambhavateti ha .
na shakyamanyathA kartu.n yaduktaM brahmavAdinA .. 13..\\
tva.n tasmAnmAnuShI bhUtvA sUShva putrAnvasUnbhuvi .
na mAnuShINA.n jaTharaM pravishemAshubha.n vayam .. 14..\\
ityuktA tAnvasUnga~NgA tathetyuktvAbravIdidam .
martyeShu puruShashreShThaH ko vaH kartA bhaviShyati .. 15..\\
vasavah
pratIpasya suto rAjA shantanurnAma dhArmikaH .
bhavitA mAnuShe loke sa naH kartA bhaviShyati .. 16..\\
gangaa
mamApyevaM mata.n devA yathAvadata mAnaghAH .
priya.n tasya kariShyAmi yuShmAkaM chaitadIpshitam .. 17..\\
vasavah
jAtAnkumArAnsvAnapsu prakSheptu.n vai tvamarhasi .
yathA nachira kAlaM no niShkR^itiH syAttrilokage .. 18..\\
g
evametatkariShyAmi putrastasya vidhIyatAm .
nAsya moghaH sa~NgamaH syAtputra hetormayA saha .. 19..\\
vasavah
turIyArdhaM pradAsyAmo vIryasyaikaikasho vayam .
tena vIryeNa putraste bhavitA tasya chepsitaH .. 20..\\
na sampatsyati martyeShu punastasya tu santatiH .
tasmAdaputraH putraste bhaviShyati sa vIryavAn .. 21..\\
v
eva.n te samayaM kR^itvA ga~NgayA vasavaH saha .
jagmuH prahR^iShTamanaso yathA sa~Nkalpama~njasA .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 92}
v
tataH pratIpo rAjA sa sarvabhUtahite rataH .
niShasAda samA bahvIrga~NgAtIragato japan .. 1..\\
tasya rUpaguNopetA ga~NgA shrIriva rUpiNI .
uttIrya salilAttasmAllobhanIyatamAkR^itiH .. 2..\\
adhIyAnasya rAjarSherdivyarUpA manasvinI .
dakShiNa.n shAlasa~NkAshamUruM bheje shubhAnanA .. 3..\\
pratIpastu mahIpAlastAmuvAcha manasvinIm .
karavANi ki.n te kalyANi priya.n yatte.abhikA~NkShitam .. 4..\\
strii
tvAmaha.n kAmaye rAjankurushreShTha bhajasva mAm .
tyAgaH kAmavatInA.n hi strINAM sadbhirvigarhitaH .. 5..\\
pr
nAhaM parastriya.n kAmAdgachchheya.n varavarNini .
na chAsavarNA.n kalyANi dharmyaM tadviddhi me vratam .. 6..\\
strii
nAshreyasyasmi nAgamyA na vaktavyA cha karhi chit .
bhaja mmAM bhajamAnA.n tva.n rAjankanyAM varastriyam .. 7..\\
pr
mayAtivR^ittametatte yanmA.n chodayasi priyam .
anyathA pratipannaM mAM nAshayeddharmaviplavaH .. 8..\\
prApya dakShiNamUruM me tvamAshliShTA varA~Ngane .
apatyAnA.n snuShANA.n cha bhIru viddhyetadAsanam .. 9..\\
savyataH kAminI bhAgastvayA sa cha vivarjitaH .
tasmAdahaM nAchariShye tvayi kAma.n varA~Ngane .. 10..\\
snuShA me bhava kalyANi putrArthe tvA.n vR^iNomyaham .
snuShApekSha.n hi vAmoru tvamAgamya samAshritA .. 11..\\
strii
evamapyastu dharmaGYa sa.nyujyeya.n sutena te .
tvadbhaktyaiva bhajiShyAmi prakhyAtaM bhArata.n kulam .. 12..\\
pR^ithivyAM pArthivA ye cha teShA.n yUyaM parAyaNam .
guNA na hi mayA shakyA vaktu.n varShashatairapi .
kulasya ye vaH prathitAstatsAdhutvamanuttamam .. 13..\\
sa me nAbhijanaGYaH syAdAchareya.n cha yadvibho .
tatsarvameva putraste na mImA.nseta karhi chit .. 14..\\
eva.n vasantI putre te vardhayiShyAmyahaM priyam .
putraiH puNyaiH priyaishchApi svargaM prApsyati te sutaH .. 15..\\
v
tathetyuktvA tu sA rAja.nstatraivAntaradhIyata .
putra janma pratIkSha.nstu sa rAjA tadadhArayat .. 16..\\
etasminneva kAle tu pratIpaH kShatriyarShabhaH .
tapastepe sutasyArthe sabhAryaH kurunandana .. 17..\\
tayoH samabhavatputro vR^iddhayoH sa mahAbhiShaH .
shAntasya jaGYe santAnastasmAdAsItsa shantanuH .. 18..\\
sa.nsmaraMshchAkShayA.NllokAnvijitAnsvena karmaNA .
puNyakarmakR^idevAsIchchhantanuH kuru sattama .. 19..\\
pratIpaH shantanuM putra.n yauvanastha.n tato.anvashAt .
purA mA.n strI samabhyAgAchchhantano bhUtaye tava .. 20..\\
tvAmAvrajedyadi rahaH sA putra varavarNinI .
kAmayAnAbhirUpADhyA divyA strI putrakAmyayA .
sA tvayA nAnuyoktavyA kAsi kasyAsi vA~Ngane .. 21..\\
yachcha kuryAnna tatkAryaM praShTavyA sA tvayAnagha .
manniyogAdbhajantI.n tAM bhajethA ityuvAcha tam .. 22..\\
eva.n sandishya tanayaM pratIpaH shantanu.n tadA .
sve cha rAjye.abhiShichyaina.n vanaM rAjA vivesha ha .. 23..\\
sa rAjA shantanurdhImAnkhyAtaH pR^ithvyA.n dhanurdharaH .
babhUva mR^igayA shIlaH satata.n vanagocharaH .. 24..\\
sa mR^igAnmahiShAMshchaiva vinighnanrAjasattamaH .
ga~NgAmanuchachAraikaH siddhachAraNasevitAm .. 25..\\
sa kadA chinmahArAja dadarsha paramastriyam .
jAjvalyamAnA.n vapuShA sAkShAtpadmAmiva shriyam .. 26..\\
sarvAnavadyA.n sudatI.n divyAbharaNabhUShitAm .
sUkShmAmbaradharAmekAM padmodara samaprabhAm .. 27..\\
tA.n dR^iShTvA hR^iShTaromAbhUdvismito rUpasampadA .
pibanniva cha netrAbhyAM nAtR^ipyata narAdhipaH .. 28..\\
sA cha dR^iShTvaiva rAjAna.n vicharantaM mahAdyutim .
snehAdAgatasauhArdA nAtR^ipyata vilAsinI .. 29..\\
tAmuvAcha tato rAjA sAntvaya~nshlakShNayA girA .
devI vA dAnavI vA tva.n gandharvI yadi vApsarAH .. 30..\\
yakShI vA pannagI vApi mAnuShI vA sumadhyame .
yA vA tva.n suragarbhAbhe bhAryA me bhava shobhane .. 31..\\
etachchhrutvA vacho rAGYaH sasmitaM mR^idu valgu cha .
vasUnA.n samayaM smR^itvA abhyagachchhadaninditA .. 32..\\
uvAcha chaiva rAGYaH sA hlAdayantI mano girA .
bhaviShyAmi mahIpAla mahiShI te vashAnugA .. 33..\\
yattu kuryAmaha.n rAja~nshubhaM vA yadi vAshubham .
na tadvArayitavyAsmi na vaktavyA tathApriyam .. 34..\\
eva.n hi vartamAne.aha.n tvayi vatsyAmi pArthiva .
vAritA vipriya.n choktA tyajeyaM tvAmasaMshayam .. 35..\\
tatheti rAGYA sA tUktA tadA bharatasattama .
praharShamatula.n lebhe prApya taM pArthivottamam .. 36..\\
AsAdya shantanustA.n cha bubhuje kAmato vashI .
na praShTavyeti manvAno na sa tA.n kiM chidUchivAn .. 37..\\
sa tasyAH shIlavR^ittena rUpaudAryaguNena cha .
upachAreNa cha rahastutoSha jagatIpatiH .. 38..\\
divyarUpA hi sA devI ga~NgA tripathagA nadI .
mAnuSha.n vigrahaM shrImatkR^itvA sA varavarNinI .. 39..\\
bhAgyopanata kAmasya bhAryevopasthitAbhavat .
shantano rAjasi.nhasya devarAjasamadyuteH .. 40..\\
sambhogasnehachAturyairhAva lAsyairmanoharaiH .
rAjAna.n ramayAmAsa yathA reme tathaiva saH .. 41..\\
sa rAjA ratisaktatvAduttamastrI guNairhR^itaH .
sa.nvatsarAnR^itUnmAsAnna bubodha bahUngatAn .. 42..\\
ramamANastayA sArdha.n yathAkAma.n janeshvaraH .
aShTAvajanayatputrA.nstasyAmamara varNinaH .. 43..\\
jAta.n jAtaM cha sA putraM kShipatyambhasi bhArata .
prINAmi tvAhamityuktvA ga~NgA srotasyamajjayat .. 44..\\
tasya tanna priya.n rAGYaH shantanorabhavattadA .
na cha tA.n kiM chanovAcha tyAgAdbhIto mahIpatiH .. 45..\\
atha tAmaShTame putre jAte prahasitAm iva .
uvAcha rAjA duHkhArtaH parIpsanputramAtmanaH .. 46..\\
mA vadhIH kAsi kasyAsi ki.n hi.nsasi sutAniti .
putraghni sumahatpApaM mA prApastiShTha garhite .. 47..\\
strii
putra kAmana te hanmi putraM putravatA.n vara .
jIrNastu mama vAso.aya.n yathA sa samayaH kR^itaH .. 48..\\
aha.n ga~NgA jahnusutA maharShigaNasevitA .
devakAryArtha siddhyarthamuShiTAha.n tvayA saha .. 49..\\
aShTame vasavo devA mahAbhAgA mahaujasaH .
vasiShTha shApadoSheNa mAnuShatvamupAgatAH .. 50..\\
teShA.n janayitA nAnyastvadR^ite bhuvi vidyate .
madvidhA mAnuShI dhAtrI na chaivAstIha kA chana .. 51..\\
tasmAttajjananI hetormAnuShatvamupAgatA .
janayitvA vasUnaShTau jitA lokAstvayAkShayAH .. 52..\\
devAnA.n samayastveSha vasUnAM saMshruto mayA .
jAta.n jAtaM mokShayiShye janmato mAnuShAditi .. 53..\\
tatte shApAdvinirmuktA Apavasya mahAtmanaH .
svasti te.astu gamiShyAmi putraM pAhi mahAvratam .. 54..\\
eSha paryAya vAso me vasUnA.n saMnidhau kR^itaH .
matprasUta.n vijAnIhi ga~NgA dattamimaM sutam .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 93}
zamtanu
Apavo nAma ko nveSha vasUnA.n kiM cha duShkR^itam .
yasyAbhishApAtte sarve mAnuShI.n tanumAgatAH .. 1..\\
anena cha kumAreNa ga~NgA dattena ki.n kR^itam .
yasya chaiva kR^itenAyaM mAnuSheShu nivatsyati .. 2..\\
IshAnAH sarvalokasya vasavaste cha vai kR^itam .
mAnuSheShUdapadyanta tanmamAchakShva jAhnavi .. 3..\\
v
saivamuktA tato ga~NgA rAjAnamidamabravIt .
bhartAra.n jAhnavI devI shantanuM puruSharShabham .. 4..\\
ya.n lebhe varuNaH putraM purA bharatasattama .
vasiShTho nAma sa muniH khyAta Apava ityuta .. 5..\\
tasyAshramapadaM puNyaM mR^igapakShigaNAnvitam .
meroH pArshve nagendrasya sarvartukusumAvR^itam .. 6..\\
sa vAruNistapastepe tasminbharatasattama .
vane puNyakR^itA.n shreShThaH svAdumUlaphalodake .. 7..\\
dakShasya duhitA yA tu surabhItyatigarvitA .
gAM prajAtA tu sA devI kashyapAdbharatarShabha .. 8..\\
anugrahArtha.n jagataH sarvakAmadughA.n varAm .
tA.n lebhe gA.n tu dharmAtmA homadhenuM sa vAruNiH .. 9..\\
sA tasmi.nstApasAraNye vasantI munisevite .
chachAra ramye dharmye cha gaurapetabhayA tadA .. 10..\\
atha tadvanamAjagmuH kadA chidbharatarShabha .
pR^ithvAdyA vasavaH sarve devadevarShisevitam .. 11..\\
te sadArA vana.n tachcha vyacharanta samantataH .
remire ramaNIyeShu parvateShu vaneShu cha .. 12..\\
tatraikasya tu bhAryA vai vasorvAsava vikrama .
sA charantI vane tasmingA.n dadarsha sumadhyamA .
yA sA vasiShThasya muneH sarvakAmadhuguttamA .. 13..\\
sA vismayasamAviShTA shIladraviNa sampadA .
dive vai darshayAmAsa tA.n gAM govR^iShabhekShaNa .. 14..\\
svApInA.n cha sudogdhrIM cha suvAladhi mukhA.n shubhAm .
upapannA.n guNaiH sarvaiH shIlenAnuttamena cha .. 15..\\
eva~NguNasamAyuktA.n vasave vasu nandinI .
darshayAmAsa rAjendra purA pauravanandana .. 16..\\
dyaustadA tA.n tu dR^iShTvaiva gAM gajendrendra vikrama .
uvAcha rAja.nstA.n devIM tasyA rUpaguNAnvadan .. 17..\\
eShA gauruttamA devi vAruNerasitekShaNe .
R^iShestasya varArohe yasyeda.n vanamuttamam .. 18..\\
asyAH kShIraM pibenmartyaH svAdu yo vai sumadhyame .
dashavarShasahasrANi sa jIvetsthirayauvanaH .. 19..\\
etachchhrutvA tu sA devI nR^ipottama sumadhyamA .
tamuvAchAnavadyA~NgI bhartAra.n dIptatejasam .. 20..\\
asti me mAnuShe loke naradevAtmajA sakhI .
nAmnA jinavatI nAma rUpayauvana shAlinI .. 21..\\
ushInarasya rAjarSheH satyasandhasya dhImataH .
duhitA prathitA loke mAnuShe rUpasampadA .. 22..\\
tasyA hetormahAbhAga savatsA.n gAM mamepsitAm .
AnayasvAmara shreShTha tvaritaM puNyavardhana .. 23..\\
yAvadasyAH payaH pItvA sA sakhI mama mAnada .
mAnuSheShu bhavatvekA jarA rogavivarjitA .. 24..\\
etanmama mahAbhAga kartumarhasyanindita .
priyaM priyatara.n hyasmAnnAsi me.anyatkatha.n chana .. 25..\\
etachchhrutvA vachastasyA devyAH priyachikIrShayA .
pR^ithvAdyairbhrAtR^ibhiH sArdha.n dyaustadA tAM jahAra gAm .. 26..\\
tayA kamalapatrAkShyA niyukto dyaustadA nR^ipaH .
R^iShestasya tapastIvraM na shashAka nirIkShitum .
hR^itA gauH sA tadA tena prapAtastu na tarkitaH .. 27..\\
athAshramapadaM prAptaH phalAnyAdAya vAruNiH .
na chApashyata gA.n tatra savatsAM kAnanottame .. 28..\\
tataH sa mR^igayAmAsa vane tasmi.nstapodhanaH .
nAdhyagachchhachcha mR^igaya.nstA.n gAM munirudAradhIH .. 29..\\
GYAtvA tathApanItA.n tA.n vasubhirdivyadarshanaH .
yayau krodhavasha.n sadyaH shashApa cha vasU.nstadA .. 30..\\
yasmAnme vasavo jahrurgA.n vai dogdhrIM suvAladhim .
tasmAtsarve janiShyanti mAnuSheShu na saMshayaH .. 31..\\
eva.n shashApa bhagavAnvasU.nstAnmunisattamaH .
vasha.n kopasya samprApta Apavo bharatarShabha .. 32..\\
shaptvA cha tAnmahAbhAgastapasyeva mano dadhe .
eva.n sa shaptavAnrAjanvasUnaShTau tapodhanaH .
mahAprabhAvo brahmarShirdevAnroShasamanvitaH .. 33..\\
athAshramapadaM prApya ta.n sma bhUyo mahAtmanaH .
shaptAH sma iti jAnanta R^iShi.n tamupachakramuH .. 34..\\
prasAdayantastamR^iShi.n vasavaH pArthivarShabha .
na lebhire cha tasmAtte prasAdamR^iShisattamAt .
ApavAtpuruShavyAghra sarvadharmavishAradAt .. 35..\\
uvAcha cha sa dharmAtmA sapta yUya.n dharAdayaH .
anusa.nvatsarAchchhApamokSha.n vai samavApsyatha .. 36..\\
aya.n tu yatkR^ite yUyaM mayA shaptAH sa vatsyati .
dyaustadA mAnuShe loke dIrghakAla.n svakarmaNA .. 37..\\
nAnR^ita.n tachchikIrShAmi yuShmAnkruddho yadabruvam .
na prajAsyati chApyeSha mAnuSheShu mahAmanAH .. 38..\\
bhaviShyati cha dharmAtmA sarvashAstravishAradaH .
pituH priyahite yuktaH strI bhogAnvarjayiShyati .
evamuktvA vasUnsarvA~njagAma bhagavAnR^iShiH .. 39..\\
tato mAmupajagmuste samastA vasavastadA .
ayAchanta cha mA.n rAjanvaraM sa cha mayA kR^itaH .
jAtA~njAtAnprakShipAsmAnsvaya.n ga~Nge tvamambhasi .. 40..\\
eva.n teShAmaha.n samyakshaptAnAM rAjasattama .
mokShArthaM mAnuShAllokAdyathAvatkR^itavatyaham .. 41..\\
aya.n shApAdR^iShestasya eka eva nR^ipottama .
dyau rAjanmAnuShe loke chira.n vatsyati bhArata .. 42..\\
etadAkhyAya sA devI tatraivAntaradhIyata .
AdAya cha kumAra.n taM jagAmAtha yathepsitam .. 43..\\
sa tu devavrato nAma gA~Ngeya iti chAbhavat .
dvinAmA shantanoH putraH shantanoradhiko guNaiH .. 44..\\
shantanushchApi shokArto jagAma svapura.n tataH .
tasyAha.n kIrtayiShyAmi shantanoramitAnguNAn .. 45..\\
mahAbhAgya.n cha nR^ipaterbhAratasya yashasvinaH .
yathetihAso dyutimAnmahAbhAratamuchyate .. 46..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 94}
v
sa eva.n shantanurdhImAndevarAjarShisatkR^itaH .
dharmAtmA sarvalokeShu satyavAgiti vishrutaH .. 1..\\
damo dAna.n kShamA buddhirhrIrdhR^itisteja uttamam .
nityAnyAsanmahAsattve shantanau puruSharShabhe .. 2..\\
eva.n sa guNasampanno dharmArthakushalo nR^ipaH .
AsIdbharata vaMshasya goptA sAdhu janasya cha .. 3..\\
kambugrIvaH pR^ithu vya.nso mattavAraNavikramaH .
dharma eva paraH kAmAdarthAchcheti vyavasthitaH .. 4..\\
etAnyAsanmahAsattve shantanau bharatarShabha .
na chAsya sadR^ishaH kashchitkShatriyo dharmato.abhavat .. 5..\\
vartamAna.n hi dharme sve sarvadharmavidAM varam .
taM mahIpA mahIpAla.n rAjarAjye.abhyaShechayan .. 6..\\
vItashokabhayAbAdhAH sukhasvapnavibodhanAH .
prati bhArata goptAra.n samapadyanta bhUmipAH .. 7..\\
shantanu pramukhairgupte loke nR^ipatibhistadA .
niyamAtsarvavarNAnAM brahmottaramavartata .. 8..\\
brahma paryacharatkShatra.n vishaH kShatramanuvratAH .
brahmakShatrAnuraktAshcha shUdrAH paryacharanvishaH .. 9..\\
sa hAstinapure ramye kurUNAM puTabhedane .
vasansAgaraparyantAmanvashAdvai vasundharAm .. 10..\\
sa devarAjasadR^isho dharmaGYaH satyavAgR^ijuH .
dAnadharmatapo yogAchchhriyA paramayA yutaH .. 11..\\
arAgadveShasa.nyuktaH somavatpriyadarshanaH .
tejasA sUryasa~NkAsho vAyuvegasamo jave .
antakapratimaH kope kShamayA pR^ithivIsamaH .. 12..\\
vadhaH pashuvarAhANA.n tathaiva mR^igapakShiNAm .
shantanau pR^ithivIpAle nAvartata vR^ithA nR^ipaH .. 13..\\
dharmabrahmottare rAjye shantanurvinayAtmavAn .
sama.n shashAsa bhUtAni kAmarAgavivarjitaH .. 14..\\
devarShipitR^iyaGYArthamArabhyanta tadA kriyAH .
na chAdharmeNa keShA.n chitprANinAmabhavadvadhaH .. 15..\\
asukhAnAmanAthAnA.n tiryagyoniShu vartatAm .
sa eva rAjA bhUtAnA.n sarveShAmabhavatpitA .. 16..\\
tasminkurupatishreShThe rAjarAjeshvare sati .
shritA vAgabhavatsatya.n dAnadharmAshritaM manaH .. 17..\\
sa samAH ShoDashAShTau cha chatasro.aShTau tathAparAH .
ratimaprApnuvanstrIShu babhUva vanagocharaH .. 18..\\
tathArUpastathAchArastathA vR^ittastathA shrutaH .
gA~Ngeyastasya putro.abhUnnAmnA devavrato vasuH .. 19..\\
sarvAstreShu sa niShNAtaH pArthiveShvitareShu cha .
mahAbalo mahAsattvo mahAvIryo mahArathaH .. 20..\\
sa kadA chinmR^iga.n viddhvA ga~NgAmanusarannadIm .
bhAgIrathImalpajalA.n shantanurdR^iShTavAnnR^ipaH .. 21..\\
tA.n dR^iShTvA chintayAmAsa shantanuH puruSharShabhaH .
syandate kiM nviyaM nAdya sarichchhreShThA yathA purA .. 22..\\
tato nimittamanvichchhandadarsha sa mahAmanAH .
kumAra.n rUpasampannaM bR^ihanta.n chArudarshanam .. 23..\\
divyamastra.n vikurvANaM yathA devaM purandaram .
kR^itsnA.n ga~NgA.n samAvR^itya sharaistIkShNairavasthitam .. 24..\\
tA.n sharairAvR^itA.n dR^iShTvA nadIM ga~NgAM tadantike .
abhavadvismito rAjA karma dR^iShTvAtimAnuSham .. 25..\\
jAtamAtraM purA dR^iShTa.n taM putra.n shantanustadA .
nopalebhe smR^iti.n dhImAnabhiGYAtuM tamAtmajam .. 26..\\
sa tu taM pitara.n dR^iShTvA mohayAmAsa mAyayA .
saMmohya tu tataH kShipra.n tatraivAntaradhIyata .. 27..\\
tadadbhuta.n tadA dR^iShTvA tatra rAjA sa shantanuH .
sha~NkamAnaH suta.n ga~NgAmabravIddarshayeti ha .. 28..\\
darshayAmAsa ta.n ga~NgA bibhratI rUpamuttamam .
gR^ihItvA dakShiNe pANau ta.n kumAramala~NkR^itam .. 29..\\
ala~NkR^itAmAbharaNairarajo.ambaradhAriNIm .
dR^iShTapUrvAmapi satIM nAbhyajAnAtsa shantanuH .. 30..\\
g
yaM putramaShTama.n rAja.nstvaM purA mayyajAyithAH .
sa te.ayaM puruShavyAghra nayasvaina.n gR^ihAntikam .. 31..\\
vedAnadhijage sA~NgAnvasiShThAdeva vIryavAn .
kR^itAstraH parameShvAso devarAjasamo yudhi .. 32..\\
surANA.n saMmato nityamasurANA.n cha bhArata .
ushanA veda yachchhAstramaya.n tadveda sarvashaH .. 33..\\
tathaivA~NgirasaH putraH surAsuranamaskR^itaH .
yadveda shAstra.n tachchApi kR^itsnamasminpratiShThitam .
tava putre mahAbAhau sA~NgopA~NgaM mahAtmani .. 34..\\
R^iShiH parairanAdhR^iShyo jAmadagnyaH pratApavAn .
yadastra.n veda rAmashcha tadapyasminpratiShThitam .. 35..\\
maheShvAsamima.n rAjanrAjadharmArthakovidam .
mayA dattaM nijaM putra.n vIraM vIra gR^ihAnnaya .. 36..\\
v
tayaiva.n samanuGYAtaH putramAdAya shantanuH .
bhrAjamAna.n yathAdityamAyayau svapuraM prati .. 37..\\
pauravaH svapura.n gatvA purandara puropamam .
sarvakAmasamR^iddhArthaM mene AtmAnamAtmanA .
pauraveShu tataH putra.n yauvarAjye.abhyaShechayat .. 38..\\
pauravA~nshantanoH putraH pitara.n cha mahAyashAH .
rAShTra.n cha ra~njayAmAsa vR^ittena bharatarShabha .. 39..\\
sa tathA saha putreNa ramamANo mahIpatiH .
vartayAmAsa varShANi chatvAryamitavikramaH .. 40..\\
sa kadA chidvana.n yAto yamunAmabhito nadIm .
mahIpatiranirdeshyamAjighradgandhamuttamam .. 41..\\
tasya prabhavamanvichchhanvichachAra samantataH .
sa dadarsha tadA kanyA.n dAshAnAM devarUpiNIm .. 42..\\
tAmapR^ichchhatsa dR^iShTvaiva kanyAmasitalochanAm .
kasya tvamasi kA chAsi ki.n cha bhIru chikIrShasi .. 43..\\
sAbravIddAshakanyAsmi dharmArtha.n vAhaye tarIm .
piturniyogAdbhadra.n te dAsharAGYo mahAtmanaH .. 44..\\
rUpamAdhurya gandhaistA.n sa.nyuktA.n devarUpiNIm .
samIkShya rAjA dAsheyI.n kAmayAmAsa shantanuH .. 45..\\
sa gatvA pitara.n tasyA varayAmAsa tAM tadA .
paryapR^ichchhattatastasyAH pitara.n chAtmakAraNAt .. 46..\\
sa cha taM pratyuvAcheda.n dAsharAjo mahIpatim .
jAtamAtraiva me deyA varAya varavarNinI .
hR^idi kAmastu me kashchittaM nibodha janeshvara .. 47..\\
yadImA.n dharmapatnIM tvaM mattaH prArthayase.anagha .
satyavAgasi satyena samaya.n kuru me tataH .. 48..\\
samayena pradadyA.n te kanyAmahamimAM nR^ipa .
na hi me tvatsamaH kashchidvaro jAtu bhaviShyati .. 49..\\
z
shrutvA tava vara.n dAshavyavasyeyamahaM na vA .
dAtavya.n chetpradAsyAmi na tvadeyaM kathaM chana .. 50..\\
daaza
asyA.n jAyeta yaH putraH sa rAjA pR^ithivIpatiH .
tvadUrdhvamabhiShektavyo nAnyaH kashchana pArthiva .. 51..\\
v
nAkAmayata ta.n dAtu.n varaM dAshAya shantanuH .
sharIrajena tIvreNa dahyamAno.api bhArata .. 52..\\
sa chintayanneva tadA dAshakanyAM mahIpatiH .
pratyayAddhAstina pura.n shokopahatachetanaH .. 53..\\
tataH kadA chichchhochanta.n shantanu.n dhyAnamAsthitam .
putro devavrato.abhyetya pitara.n vAkyamabravIt .. 54..\\
sarvato bhavataH kShema.n vidheyAH sarvapArthivAH .
tatkimarthamihAbhIkShNaM parishochasi duHkhitaH .
dhyAyanniva cha ki.n rAjannAbhibhAShasi ki.n chana .. 55..\\
evamuktaH saputreNa shantanuH pratyabhAShata .
asaMshaya.n dhyAnapara.n yathA mAttha tathAsmyuta .. 56..\\
apatyaM nastvamevaikaH kule mahati bhArata .
anityatA cha martyAnAmataH shochAmi putraka .. 57..\\
katha.n chittava gA~Ngeya vipattau nAsti naH kulam .
asaMshaya.n tvamevaikaH shatAdapi varaH sutaH .. 58..\\
na chApyaha.n vR^ithA bhUyo dArAnkartumihotsahe .
santAnasyAvinAshAya kAmaye bhadramastu te .
anapatyataika putratvamityAhurdharmavAdinaH .. 59..\\
agnihotra.n trayo vedA yaGYAshcha sahadakShiNAH .
sarvANyetAnyapatyasya kalAM nArhanti ShoDashIm .. 60..\\
evameva manuShyeShu syAchcha sarvaprajAsvapi .
yadapatyaM mahAprAGYa tatra me nAsti saMshayaH .
eShA trayI purANAnAmuttamAnA.n cha shAshvatI .. 61..\\
tva.n cha shUraH sadAmarShI shastranityashcha bhArata .
nAnyatra shastrAttasmAtte nidhana.n vidyate.anagha .. 62..\\
so.asmi saMshayamApannastvayi shAnte kathaM bhavet .
iti te kAraNa.n tAta duHkhasyoktamasheShataH .. 63..\\
tatastatkAraNa.n GYAtvA kR^itsna.n chaivamasheShataH .
devavrato mahAbuddhiH prayayAvanuchintayan .. 64..\\
abhyagachchhattadaivAshu vR^iddhAmAtyaM piturhitam .
tamapR^ichchhattadAbhyetya pitustachchhokakAraNam .. 65..\\
tasmai sa kurumukhyAya yathAvatparipR^ichchhate .
vara.n shasha.nsa kanyA.n tAmuddishya bharatarShabha .. 66..\\
tato devavrato vR^iddhaiH kShatriyaiH sahitastadA .
abhigamya dAsharAjAna.n kanyA.n vavre pituH svayam .. 67..\\
ta.n dAshaH pratijagrAha vidhivatpratipUjya cha .
abravIchchainamAsIna.n rAjasa.nsadi bhArata .. 68..\\
tvameva nAthaH paryAptaH shantanoH puruSharShabha .
putraH putravatA.n shreShThaH kiM nu vakShyAmi te vachaH .. 69..\\
ko hi sambandhaka.n shlAghyamIpsitaM yaunamIdR^isham .
atikrAmanna tapyeta sAkShAdapi shatakratuH .. 70..\\
apatya.n chaitadAryasya yo yuShmAka.n samo guNaiH .
yasya shukrAtsatyavatI prAdurbhUtA yashasvinI .. 71..\\
tena me bahushastAta pitA te parikIrtitaH .
arhaH satyavatI.n voDhuM sarvarAjasu bhArata .. 72..\\
asito hyapi devarShiH pratyAkhyAtaH purA mayA .
satyavatyA bhR^isha.n hyarthI sa AsIdR^iShisattamaH .. 73..\\
kanyApitR^itvAtki.n chittu vakShyAmi bharatarShabha .
balavatsapatnatAmatra doShaM pashyAmi kevalam .. 74..\\
yasya hi tva.n sapatnaH syA gandharvasyAsurasya vA .
na sa jAtu sukha.n jIvettvayi kruddhe parantapa .. 75..\\
etAvAnatra doSho hi nAnyaH kashchana pArthiva .
etajjAnIhi bhadra.n te dAnAdAne parantapa .. 76..\\
evamuktastu gA~NgeyastadyuktaM pratyabhAShata .
shR^iNvatAM bhUmipAlAnAM piturarthAya bhArata .. 77..\\
idaM me matamAdatsva satya.n satyavatAM vara .
naiva jAto na vAjAta IdR^isha.n vaktumutsahet .. 78..\\
evametatkariShyAmi yathA tvamanubhAShase .
yo.asyA.n janiShyate putraH sa no rAjA bhaviShyati .. 79..\\
ityuktaH punarevAtha ta.n dAshaH pratyabhAShata .
chikIrShurduShkara.n karma rAjyArthe bharatarShabha .. 80..\\
tvameva nAthaH paryAptaH shantanoramitadyuteH .
kanyAyAshchaiva dharmAtmanprabhurdAnAya cheshvaraH .. 81..\\
ida.n tu vachana.n saumya kAryaM chaiva nibodha me .
kaumArikANA.n shIlena vakShyAmyahamarindama .. 82..\\
yattvayA satyavatyarthe satyadharmaparAyaNa .
rAjamadhye pratiGYAtamanurUpa.n tavaiva tat .. 83..\\
nAnyathA tanmahAbAho saMshayo.atra na kash chana .
tavApatyaM bhavedyattu tatra naH saMshayo mahAn .. 84..\\
tasya tanmatamAGYAya satyadharmaparAyaNaH .
pratyajAnAttadA rAjanpituH priyachikIrShayA .. 85..\\
devavrata
dAsharAjanibodheda.n vachanaM me nR^ipottama .
shR^iNvatAM bhUmipAlAnA.n yadbravImi pituH kR^ite .. 86..\\
rAjya.n tAvatpUrvameva mayA tyaktaM narAdhipa .
apatyahetorapi cha karomyeSha vinishchayam .. 87..\\
adya prabhR^iti me dAshabrahmacharyaM bhaviShyati .
aputrasyApi me lokA bhaviShyantyakShayA divi .. 88..\\
v
tasya tadvachana.n shrutvA samprahR^iShTatanU ruhaH .
dadAnItyeva ta.n dAsho dharmAtmA pratyabhAShata .. 89..\\
tato.antarikShe.apsaraso devAH sarShigaNAstathA .
abhyavarShanta kusumairbhIShmo.ayamiti chAbruvan .. 90..\\
tataH sa piturarthAya tAmuvAcha yashasvinIm .
adhiroha rathaM mAtargachchhAvaH svagR^ihAniti .. 91..\\
evamuktvA tu bhIShmastA.n rathamAropya bhAminIm .
Agamya hAstinapura.n shantanoH saMnyavedayat .. 92..\\
tasya tadduShkara.n karma prashasha.nsurnarAdhipAH .
sametAshcha pR^ithakchaiva bhIShmo.ayamiti chAbruvan .. 93..\\
taddR^iShTvA duShkara.n karmakR^itaM bhIShmeNa shantanuH .
svachchhandamaraNa.n tasmai dadau tuShTaH pitA svayam .. 94..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 95}
v
tato vivAhe nirvR^itte sa rAjA shantanurnR^ipaH .
tA.n kanyA.n rUpasampannAM svagR^ihe saMnyaveshayat .. 1..\\
tataH shAntanavo dhImAnsatyavatyAmajAyata .
vIrashchitrA~Ngado nAma vIryeNa manujAnati .. 2..\\
athAparaM maheShvAsa.n satyavatyAM punaH prabhuH .
vichitravIrya.n rAjAna.n janayAmAsa vIryavAn .. 3..\\
aprAptavati tasmiMshcha yauvanaM bharatarShabha .
sa rAjA shantanurdhImAnkAladharmamupeyivAn .. 4..\\
svargate shantanau bhIShmashchitrA~Ngadamarindamam .
sthApayAmAsa vai rAjye satyavatyA mate sthitaH .. 5..\\
sa tu chitrA~NgadaH shauryAtsarvAMshchikShepa pArthivAn .
manuShyaM na hi mene sa ka.n chitsadR^ishamAtmanaH .. 6..\\
ta.n kShipanta.n surAMshchaiva manuShyAnasurA.nstathA .
gandharvarAjo balavA.nstulyanAmAbhyayAttadA .
tenAsya sumahadyuddha.n kurukShetre babhUva ha .. 7..\\
tayorbalavatostatra gandharvakurumukhyayoH .
nadyAstIre hiraNvatyAH samAstisro.abhavadraNaH .. 8..\\
tasminvimarde tumule shastravR^iShTi.n samAkule .
mAyAdhiko.avadhIdvIra.n gandharvaH kurusattamam .. 9..\\
chitrA~Ngada.n kurushreShTha.n vichitrasharakArmukam .
antAya kR^itvA gandharvo divamAchakrame tataH .. 10..\\
tasminnR^ipatishArdUle nihate bhUri varchasi .
bhIShmaH shAntanavo rAjanpretakAryANyakArayat .. 11..\\
vichitravIrya.n cha tadA bAlamaprAptayauvanam .
kururAjye mahAbAhurabhyaShi~nchadanantaram .. 12..\\
vichitravIryastu tadA bhIShmasya vachane sthitaH .
anvashAsanmahArAja pitR^ipaitAmahaM padam .. 13..\\
sa dharmashAstrakushalo bhIShma.n shAntanavaM nR^ipaH .
pUjayAmAsa dharmeNa sa chainaM pratyapAlayat .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 96}
v
hate chitrA~Ngade bhIShmo bAle bhrAtari chAnagha .
pAlayAmAsa tadrAjya.n satyavatyA mate sthitaH .. 1..\\
samprAptayauvanaM pashyanbhrAtara.n dhImatA.n varam .
bhIShmo vichitravIryasya vivAhAyAkaronmatim .. 2..\\
atha kAshipaterbhIShmaH kanyAstisro.apsaraH samAH .
shushrAva sahitA rAjanvR^iNvatIrvai svaya.nvaram .. 3..\\
tataH sa rathinA.n shreShTho rathenaikena varma bhR^it .
jagAmAnumate mAtuH purI.n vArANasIM prati .. 4..\\
tatra rAGYaH samuditAnsarvataH samupAgatAn .
dadarsha kanyAstAshchaiva bhIShmaH shantanunandanaH .. 5..\\
kIrtyamAneShu rAGYA.n tu nAmasvatha sahasrashaH .
bhIShmaH svaya.n tadA rAjanvarayAmAsa tAH prabhuH .. 6..\\
uvAcha cha mahIpAlAnrAja~njaladaniHsvanaH .
rathamAropya tAH kanyA bhIShmaH praharatA.n varaH .. 7..\\
AhUya dAna.n kanyAnAM guNavadbhyaH smR^itaM budhaiH .
ala~NkR^itya yathAshakti pradAya cha dhanAnyapi .. 8..\\
prayachchhantyapare kanyAM mithunena gavAm api .
vittena kathitenAnye balenAnye.anumAnya cha .. 9..\\
pramattAmupayAntyanye svayamanye cha vindate .
aShTama.n tamatho vittavivAhaM kavibhiH smR^itam .. 10..\\
svaya.nvara.n tu rAjanyAH prasha.nsantyupayAnti cha .
pramathya tu hR^itAmAhurjyAyasI.n dharmavAdinaH .. 11..\\
tA imAH pR^ithivIpAlA jihIrShAmi balAditaH .
te yatadhvaM para.n shaktyA vijayAyetarAya vA .
sthito.ahaM pR^ithivIpAlA yuddhAya kR^itanishchayaH .. 12..\\
evamuktvA mahIpAlAnkAshirAja.n cha vIryavAn .
sarvAH kanyAH sa kauravyo rathamAropayatsvakam .
Amantrya cha sa tAnprAyAchchhIghra.n kanyAH pragR^ihya tAH .. 13..\\
tataste pArthivAH sarve samutpeturamarShitAH .
sa.nspR^ishantaH svakAnbAhUndashanto dashanachchhadAn .. 14..\\
teShAmAbharaNAnyAshu tvaritAnA.n vimu~nchatAm .
Amu~nchatA.n cha varmANi sambhramaH sumahAnabhUt .. 15..\\
tArANAmiva sampAto babhUva janamejaya .
bhUShaNAnA.n cha shubhrANAM kavachAnAM cha sarvashaH .. 16..\\
savarmabhirbhUShaNaiste drAgbhrAjadbhiritastataH .
sakrodhAmarSha jihmabhrU sakaShAya dR^ishastathA .. 17..\\
sUtopakL^iptAnruchirAnsadashvodyata dhUrgatAn .
rathAnAsthAya te vIrAH sarvapraharaNAnvitAH .
prayAntameka.n kauravyamanusasrurudAyudhAH .. 18..\\
tataH samabhavadyuddha.n teShAM tasya cha bhArata .
ekasya cha bahUnA.n cha tumula.n lomaharShaNam .. 19..\\
te tviShUndashasAhasrA.nstasmai yugapadAkShipan .
aprAptAMshchaiva tAnAshu bhIShmaH sarvA.nstadAchchhinat .. 20..\\
tataste pArthivAH sarve sarvataH parivArayan .
vavarShuH sharavarSheNa varSheNevAdrimambudAH .. 21..\\
sa tadbANamaya.n varShaM sharairAvArya sarvataH .
tataH sarvAnmahIpAlAnpratyavidhyattribhistribhiH .. 22..\\
tasyAti puruShAnanyA.NllAghava.n rathachAriNaH .
rakShaNa.n chAtmanaH sa~Nkhye shatravo.apyabhyapUjayan .. 23..\\
tAnvinirjitya tu raNe sarvashAstravishAradaH .
kanyAbhiH sahitaH prAyAdbhArato bhAratAnprati .. 24..\\
tatastaM pR^iShThato rAja~nshAlvarAjo mahArathaH .
abhyAhanadameyAtmA bhIShma.n shAntanavaM raNe .. 25..\\
vAraNa.n jaghane nighnandantAbhyAmaparo yathA .
vAshitAmanusamprApto yUthapo balinA.n varaH .. 26..\\
strI kAmatiShTha tiShTheti bhIShmamAha sa pArthivaH .
shAlvarAjo mahAbAhuramarSheNAbhichoditaH .. 27..\\
tataH sa puruShavyAghro bhIShmaH parabalArdanaH .
tadvAkyAkulitaH krodhAdvidhUmo.agniriva jvalan .. 28..\\
kShatradharma.n samAsthAya vyapetabhayasambhramaH .
nivartayAmAsa ratha.n shAlvaM prati mahArathaH .. 29..\\
nivartamAna.n taM dR^iShTvA rAjAnaH sarva eva te .
prekShakAH samapadyanta bhIShma shAlva samAgame .. 30..\\
tau vR^iShAviva nardantau balinau vAshitAntare .
anyonyamabhivartetAM balavikrama shAlinau .. 31..\\
tato bhIShma.n shAntanavaM sharaiH shatasahasrashaH .
shAlvarAjo narashreShThaH samavAkiradAshugaiH .. 32..\\
pUrvamabhyardita.n dR^iShTvA bhIShma.n shAlvena te nR^ipAH .
vismitAH samapadyanta sAdhu sAdhviti chAbhruvan .. 33..\\
lAghava.n tasya te dR^iShTvA sa.nyuge sarvapArthivAH .
apUjayanta sa.nhR^iShTA vAgbhiH shAlvaM narAdhipAH .. 34..\\
kShatriyANA.n tadA vAchaH shrutvA parapura~njayaH .
kruddhaH shAntanavo bhIShmastiShTha tiShThetyabhAShata .. 35..\\
sArathi.n chAbravItkruddho yAhi yatraiSha pArthivaH .
yAvadenaM nihanmyadya bhuja~Ngamiva pakShirAT .. 36..\\
tato.astra.n vAruNaM samyagyojayAmAsa kauravaH .
tenAshvAMshchaturo.amR^idnAchchhAlva rAGYo narAdhipa .. 37..\\
astrairastrANi sa.nvArya shAlvarAGYaH sa kauravaH .
bhIShmo nR^ipatishArdUla nyavadhIttasya sArathim .
astreNa chApyathaikena nyavadhItturagottamAn .. 38..\\
kanyA hetornarashreShTha bhIShmaH shAntanavastadA .
jitvA visarjayAmAsa jIvantaM nR^ipasattamam .
tataH shAlvaH svanagaraM prayayau bharatarShabha .. 39..\\
rAjAno ye cha tatrAsansvaya.nvaradidR^ikShavaH .
svAnyeva te.api rAShTrANi jagmuH parapura~njaya .. 40..\\
eva.n vijitya tAH kanyA bhIShmaH praharatAM varaH .
prayayau hAstinapura.n yatra rAjA sa kauravaH .. 41..\\
so.achireNaiva kAlena atyakrAmannarAdhipa .
vanAni saritashchaiva shailAMshcha vividhadrumAn .. 42..\\
akShataH kShapayitvArInsa~Nkhye.asa~NkhyeyavikramaH .
AnayAmAsa kAshyasya sutAH sAgaragAsutaH .. 43..\\
snuShA iva sa dharmAtmA bhaginya iva chAnujAH .
yathA duhitarashchaiva pratigR^ihya yayau kurUn .. 44..\\
tAH sarvA guNasampannA bhrAtA bhrAtre yavIyase .
bhIShmo vichitravIryAya pradadau vikramAhR^itAH .. 45..\\
satA.n dharmeNa dharmaGYaH kR^itvA karmAtimAnuSham .
bhrAturvichitravIryasya vivAhAyopachakrame .
satyavatyA saha mithaH kR^itvA nishchayamAtmavAn .. 46..\\
vivAha.n kArayiShyantaM bhIShmaM kAshipateH sutA .
jyeShThA tAsAmida.n vAkyamabravIddhi satI tadA .. 47..\\
mayA saubhapatiH pUrvaM manasAbhivR^itaH patiH .
tena chAsmi vR^itA pUrvameSha kAmashcha me pituH .. 48..\\
mayA varayitavyo.abhUchchhAlvastasminsvaya.nvare .
etadviGYAya dharmaGYa tatastva.n dharmamAchara .. 49..\\
evamuktastayA bhIShmaH kanyayA vipra sa.nsadi .
chintAmabhyagamadvIro yuktA.n tasyaiva karmaNaH .. 50..\\
sa vinishchitya dharmaGYo brAhmaNairvedapAragaiH .
anujaGYe tadA jyeShTAmambA.n kAshipateH sutAm .. 51..\\
ambikAmbAlike bhArye prAdAdbhrAtre yavIyase .
bhIShmo vichitravIryAya vidhidR^iShTena karmaNA .. 52..\\
tayoH pANi.n gR^ihItvA sa rUpayauvana darpitaH .
vichitravIryo dharmAtmA kAmAtmA samapadyata .. 53..\\
te chApi bR^ihatI shyAme nIlaku~nchita mUrdhaje .
raktatu~Nga nakhopete pInashreNi payodhare .. 54..\\
AtmanaH pratirUpo.asau labdhaH patiriti sthite .
vichitravIrya.n kalyANaM pUjayAmAsatustu te .. 55..\\
sa chAshvi rUpasadR^isho deva sattvaparAkramaH .
sarvAsAmeva nArINA.n chittapramathano.abhavat .. 56..\\
tAbhyA.n saha samAH sapta viharanpR^ithivIpatiH .
vichitravIryastaruNo yakShmANa.n samapadyata .. 57..\\
suhR^idA.n yatamAnAnAmAptaiH saha chikitsakaiH .
jagAmAstamivAdityaH kauravyo yamasAdanam .. 58..\\
pretakAryANi sarvANi tasya samyagakArayat .
rAGYo vichitravIryasya satyavatyA mate sthitaH .
R^itvigbhiH sahito bhIShmaH sarvaishcha kurupu~NgavaiH .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 97}
v
tataH satyavatI dInA kR^ipaNA putragR^iddhinI .
putrasya kR^itvA kAryANi snuShAbhyA.n saha bhArata .. 1..\\
dharma.n cha pitR^ivaMshaM cha mAtR^ivaMshaM cha mAninI .
prasamIkShya mahAbhAgA gA~Ngeya.n vAkyamabravIt .. 2..\\
shantanordharmanityasya kauravyasya yashasvinaH .
tvayi piNDashcha kIrtishcha santAna.n cha pratiShThitam .. 3..\\
yathA karma shubha.n kR^itvA svargopagamanaM dhruvam .
yathA chAyurdhruva.n satye tvayi dharmastathA dhruvaH .. 4..\\
vettha dharmAMshcha dharmaGYa samAsenetareNa cha .
vividhAstva.n shrutIrvettha vettha vedAMshcha sarvashaH .. 5..\\
vyavasthAna.n cha te dharme kulAchAraM cha lakShaye .
pratipatti.n cha kR^ichchhreShu shukrA~Ngirasayoriva .. 6..\\
tasmAtsubhR^ishamAshvasya tvayi dharmabhR^itA.n vara .
kArye tvA.n viniyokShyAmi tachchhrutvA kartumarhasi .. 7..\\
mama putrastava bhrAtA vIryavAnsupriyash cha te .
bAla eva gataH svargamaputraH puruSharShabha .. 8..\\
ime mahiShyau bhrAtuste kAshirAjasute shubhe .
rUpayauvana sampanne putra kAme cha bhArata .. 9..\\
tayorutpAdayApatya.n santAnAya kulasya naH .
manniyogAnmahAbhAga dharma.n kartumihArhasi .. 10..\\
rAjye chaivAbhiShichyasva bhAratAnanushAdhi cha .
dArAMshcha kuru dharmeNa mA nimajjIH pitAmahAn .. 11..\\
tathochyamAno mAtrA cha suhR^idbhishcha parantapaH .
pratyuvAcha sa dharmAtmA dharmyamevottara.n vachaH .. 12..\\
asaMshayaM paro dharmastvayA mAtarudAhR^itaH .
tvamapatyaM prati cha me pratiGYA.n vettha vai parAm .. 13..\\
jAnAsi cha yathAvR^ittha.n shulka hetostvadantare .
sa satyavati satya.n te pratijAnAmyahaM punaH .. 14..\\
parityajeya.n trailokya.n rAjyaM deveShu vA punaH .
yadvApyadhikametAbhyAM na tu satya.n kathaM chana .. 15..\\
tyajechcha pR^ithivI gandhamApashcha rasamAtmanaH .
jyotistathA tyajedrUpa.n vAyuH sparshaguNa.n tyajet .. 16..\\
prabhA.n samutsR^ijedarko dhUmaketustathoShNatAm .
tyajechchhabdamathAkAshaH somaH shItAMshutA.n tyajet .. 17..\\
vikrama.n vR^itrahA jahyAddharma.n jahyAchcha dharmarAT .
na tvaha.n satyamutsraShTuM vyavaseya.n kathaM chana .. 18..\\
evamuktA tu putreNa bhUri draviNa tejasA .
mAtA satyavatI bhIShmamuvAcha tadanantaram .. 19..\\
jAnAmi te sthiti.n satye parAM satyaparAkrama .
ichchhansR^ijethAstrI.NllokAnanyA.nstva.n svena tejasA .. 20..\\
jAnAmi chaiva satya.n tanmadartha.n yadabhAShathAH .
ApaddharmamavekShasva vaha paitAmahI.n dhuram .. 21..\\
yathA te kulatantushcha dharmashcha na parAbhavet .
suhR^idashcha prahR^iShyera.nstathA kuru parantapa .. 22..\\
lAlapyamAnA.n tAmevaM kR^ipaNAM putragR^iddhinIm .
dharmAdapetaM bruvatIM bhIShmo bhUyo.abravIdidam .. 23..\\
rAGYi dharmAnavekShasva mA naH sarvAnvyanInashaH .
satyAchchyutiH kShatriyasya na dharmeShu prashasyate .. 24..\\
shantanorapi santAna.n yathA syAdakShayaM bhuvi .
tatte dharmaM pravakShyAmi kShAtra.n rAGYi sanAtanam .. 25..\\
shrutvA taM pratipadyethAH prAGYaiH saha purohitaiH .
ApaddharmArthakushalairlokatantramavekShya cha .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 98}
bhs
jAmadagnyena rAmeNa piturvadhamamR^iShyatA .
kruddhena cha mahAbhAge haihayAdhipatirhataH .
shatAni dasha bAhUnAM nikR^ittAnyarjunasya vai .. 1..\\
punashcha dhanurAdAya mahAstrANi pramu~nchatA .
nirdagdha.n kShatramasakR^idrathena jayatA mahIm .. 2..\\
evamuchchAvachairastrairbhArgaveNa mahAtmanA .
triH saptakR^itvaH pR^ithivI kR^itA niHkShatriyA purA .. 3..\\
tataH sambhUya sarvAbhiH kShatriyAbhiH samantataH .
utpAditAnyapatyAni brAhmaNairniyatAtmabhiH .. 4..\\
pANigrAhasya tanaya iti vedeShu nishchitam .
dharmaM manasi sa.nsthApya brAhmaNA.nstAH samabhyayuH .
loke.apyAcharito dR^iShTaH kShatriyANAM punarbhavaH .. 5..\\
athotathya iti khyAta AsIddhImAnR^iShiH purA .
mamatA nAma tasyAsIdbhAryA paramasaMmitA .. 6..\\
utathyasya yavIyA.nstu purodhAstridivaukasAm .
bR^ihaspatirbR^ihattejA mamatA.n so.anvapadyata .. 7..\\
uvAcha mamatA ta.n tu devara.n vadatAM varam .
antarvatnI ahaM bhrAtrA jyeShThenAramyatAm iti .. 8..\\
aya.n cha me mahAbhAga kukShAveva bR^ihaspate .
autathyo vedamatraiva ShaDa~NgaM pratyadhIyata .. 9..\\
amogharetAstva.n chApi nUnaM bhavitumarhasi .
tasmAdeva~Ngate.adya tvamupAramitumarhasi .. 10..\\
evamuktastayA samyagbR^ihattejA bR^ihaspatiH .
kAmAtmAna.n tadAtmAnaM na shashAka niyachchhitum .. 11..\\
sambabhUva tataH kAmI tayA sArdhamakAmayA .
utsR^ijanta.n tu ta.n retaH sa garbhastho.abhyabhAShata .. 12..\\
bhostAta kanyasa vade dvayornAstyatra sambhavaH .
amoghashukrashcha bhavAnpUrva.n chAhamihAgataH .. 13..\\
shashApa ta.n tataH kruddha evamukto bR^ihaspatiH .
utathya putra.n garbhasthaM nirbhartsya bhagavAnR^iShiH .. 14..\\
yasmAttvamIdR^ishe kAle sarvabhUtepsite sati .
evamAttha vachastasmAttamo dIrghaM pravekShyasi .. 15..\\
sa vai dIrghatamA nAma shApAdR^iShirajAyata .
bR^ihaspaterbR^ihatkIrterbR^ihaspatirivaujasA .. 16..\\
saputrA~njanayAmAsa gautamAdInmahAyashAH .
R^iSherutathyasya tadA santAnakulavR^iddhaye .. 17..\\
lobhamohAbhibhUtAste putrAsta.n gautamAdayaH .
kAShThe samudre prakShipya ga~NgAyA.n samavAsR^ijan .. 18..\\
na syAdandhashcha vR^iddhash cha bhartavyo.ayamiti sma te .
chintayitvA tataH krUrAH pratijagmuratho gR^ihAn .. 19..\\
so.anusrotastadA rAjanplavamAna R^iShistataH .
jagAma subahUndeshAnandhastenoDupena ha .. 20..\\
ta.n tu rAjA balirnAma sarvadharmavishAradaH .
apashyanmajjana gataH srotasAbhyAshamAgatam .. 21..\\
jagrAha chaina.n dharmAtmA baliH satyaparAkramaH .
GYAtvA chaina.n sa vavre.atha putrArthaM manujarShabha .. 22..\\
santAnArthaM mahAbhAga bhAryAsu mama mAnada .
putrAndharmArthakushalAnutpAdayitumarhasi .. 23..\\
evamuktaH sa tejasvI ta.n tathetyuktavAnR^iShiH .
tasmai sa rAjA svAM bhAryA.n sudeShNAM prAhiNottadA .. 24..\\
andha.n vR^iddha.n cha taM matvA na sA devI jagAma ha .
svA.n tu dhAtreyikAM tasmai vR^iddhAya prAhiNottadA .. 25..\\
tasyA.n kAkShIvadAdInsa shUdrayonAvR^iShirvashI .
janayAmAsa dharmAtmA putrAnekAdashaiva tu .. 26..\\
kAkShIvadAdInputrA.nstAndR^iShTvA sarvAnadhIyataH .
uvAcha tamR^iShi.n rAjA mamaita iti vIryavAH .. 27..\\
netyuvAcha maharShistaM mamaivaita iti bruvan .
shUdrayonau mayA hIme jAtAH kAkShIvadAdayaH .. 28..\\
andha.n vR^iddha.n cha mAM matvA sudeShNA mahiShI tava .
avamanya dadau mUDhA shUdrA.n dhAtreyikA.n hi me .. 29..\\
tataH prasAdayAmAsa punastamR^iShisattamam .
baliH sudeShNAM bhAryA.n cha tasmai tAM prAhiNotpunaH .. 30..\\
tA.n sa dIrghatamA~NgeShu spR^iShTvA devImathAbravIt .
bhaviShyati kumAraste tejasvI satyavAgiti .. 31..\\
tatrA~Ngo nAma rAjarShiH sudeShNAyAmajAyata .
evamanye maheShvAsA brAhmaNaiH kShatriyA bhuvi .. 32..\\
jAtAH paramadharmaGYA vIryavanto mahAbalAH .
etachchhrutvA tvamapyatra mAtaH kuru yathepsitam .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 99}
bhs
punarbharata vaMshasya hetu.n santAnavR^iddhaye .
vakShyAmi niyataM mAtastanme nigadataH shR^iNu .. 1..\\
brAhmaNo guNavAnkashchiddhanenopanimantryatAm .
vichitravIryakShetreShu yaH samutpAdayetprajAH .. 2..\\
v
tataH satyavatI bhIShma.n vAchA sa.nsajjamAnayA .
vihasantIva savrIDamida.n vachanamabravIt .. 3..\\
satyametanmahAbAho yathA vadasi bhArata .
vishvAsAtte pravakShyAmi santAnAya kulasya cha .
na te shakyamanAkhyAtumApaddhIya.n tathAvidhA .. 4..\\
tvameva naH kule dharmastva.n satya.n tvaM parA gatiH .
tasmAnnishamya vAkyaM me kuruShva yadanantaram .. 5..\\
dharmayuktasya dharmAtmanpiturAsIttarI mama .
sA kadA chidaha.n tatra gatA prathamayauvane .. 6..\\
atha dharmabhR^itA.n shreShThaH paramarShiH parAsharaH .
AjagAma tarI.n dhImA.nstariShyanyamunAM nadIm .. 7..\\
sa tAryamANo yamunAM mAmupetyAbravIttadA .
sAntvapUrvaM munishreShThaH kAmArto madhuraM bahu .. 8..\\
tamaha.n shApabhItA cha piturbhItA cha bhArata .
varairasulabhairuktA na pratyAkhyAtumutsahe .. 9..\\
abhibhUya sa mAM bAlA.n tejasA vashamAnayat .
tamasA lokamAvR^itya nau gatAmeva bhArata .. 10..\\
matsyagandho mahAnAsItpurA mama jugupsitaH .
tamapAsya shubha.n gandhamimaM prAdAtsa me muniH .. 11..\\
tato mAmAha sa munirgarbhamutsR^ijya mAmakam .
dvIpe.asyA eva saritaH kanyaiva tvaM bhaviShyasi .. 12..\\
pArAsharyo mahAyogI sa babhUva mahAnR^iShiH .
kanyA putro mama purA dvaipAyana iti smR^itaH .. 13..\\
yo vyasya vedAMshchaturastapasA bhagavAnR^iShiH .
loke vyAsatvamApede kArShNyAtkR^iShNatvameva cha .. 14..\\
satyavAdI shama parastapasvI dagdhakilbiShaH .
sa niyukto mayA vyakta.n tvayA cha amitadyute .
bhrAtuH kShetreShu kalyANamapatya.n janayiShyati .. 15..\\
sa hi mAmuktavA.nstatra smareH kR^ityeShu mAm iti .
ta.n smariShye mahAbAho yadi bhIShma tvamichchhasi .. 16..\\
tava hyanumate bhIShma niyata.n sa mahAtapAH .
vichitravIryakShetreShu putrAnutpAdayiShyati .. 17..\\
maharSheH kIrtane tasya bhIShmaH prA~njalirabravIt .
dharmamartha.n cha kAmaM cha trInetAnyo.anupashyati .. 18..\\
arthamarthAnubandha.n cha dharmaM dharmAnubandhanam .
kAma.n kAmAnubandhaM cha viparItAnpR^ithakpR^ithak .
yo vichintya dhiyA samyagvyavasyati sa buddhimAn .. 19..\\
tadida.n dharmayuktaM cha hitaM chaiva kulasya naH .
uktaM bhavatyA yachchhreyaH parama.n rochate mama .. 20..\\
tatastasminpratiGYAte bhIShmeNa kurunandana .
kR^iShNadvaipAyana.n kAlI chintayAmAsa vai munim .. 21..\\
sa vedAnvibruvandhImAnmAturviGYAya chintitam .
prAdurbabhUvAviditaH kShaNena kurunandana .. 22..\\
tasmai pUjA.n tadA dattvA sutAya vidhipUrvakam .
pariShvajya cha bAhubhyAM prasnavairabhiShichya cha .
mumocha bAShpa.n dAsheyI putraM dR^iShTvA chirasya tam .. 23..\\
tAmadbhiH pariShichyArtAM maharShirabhivAdya cha .
mAtaraM pUrvajaH putro vyAso vachanamabravIt .. 24..\\
bhavatyA yadabhipreta.n tadahaM kartumAgataH .
shAdhi mA.n dharmatattvaGYe karavANi priyaM tava .. 25..\\
tasmai pUjA.n tato.akArShItpurodhAH paramarShaye .
sa cha tAM pratijagrAha vidhivanmantrapUrvakam .. 26..\\
tamAsanagataM mAtA pR^iShTvA kushalamavyayam .
satyavatyabhivIkShyainamuvAchedamanantaram .. 27..\\
mAtApitroH prajAyante putrAH sAdhAraNAH kave .
teShAM pitA yathA svAmI tathA mAtA na saMshayaH .. 28..\\
vidhAtR^ivihitaH sa tva.n yathA me prathamaH sutaH .
vichitravIryo brahmarShe tathA me.avarajaH sutaH .. 29..\\
yathaiva pitR^ito bhIShmastathA tvamapi mAtR^itaH .
bhrAtA vichitravIryasya yathA vA putra manyase .. 30..\\
aya.n shAntanavaH satyaM pAlayansatyavikramaH .
buddhiM na kurute.apatye tathA rAjyAnushAsane .. 31..\\
sa tva.n vyapekShayA bhrAtuH santAnAya kulasya cha .
bhIShmasya chAsya vachanAnniyogAchcha mamAnagha .. 32..\\
anukroshAchcha bhUtAnA.n sarveShAM rakShaNAya cha .
AnR^isha.nsyena yadbrUyA.n tachchhrutvA kartumarhasi .. 33..\\
yavIyasastava bhrAturbhArye surasutopame .
rUpayauvana sampanne putra kAme cha dharmataH .. 34..\\
tayorutpAdayApatya.n samartho hyasi putraka .
anurUpa.n kulasyAsya santatyAH prasavasya cha .. 35..\\
vy
vettha dharma.n satyavati para.n chAparameva cha .
yathA cha tava dharmaGYe dharme praNihitA matiH .. 36..\\
tasmAdaha.n tvanniyogAddharmamuddishya kAraNam .
Ipsita.n te kariShyAmi dR^iShTa.n hyetatpurAtanam .. 37..\\
bhrAtuH putrAnpradAsyAmi mitrA varuNayoH samAn .
vrata.n charetAM te devyau nirdiShTamiha yanmayA .. 38..\\
sa.nvatsara.n yathAnyAya.n tataH shuddhe bhaviShyataH .
na hi mAmavratopetA upeyAtkA chida~NganA .. 39..\\
s
yathA sadyaH prapadyeta devI garbha.n tathA kuru .
arAjakeShu rAShTreShu nAsti vR^iShTirna devatAH .. 40..\\
kathamarAjaka.n rAShTraM shakya.n dhArayituM prabho .
tasmAdgarbha.n samAdhatsva bhIShmastaM vardhayiShyati .. 41..\\
vy
yadi putraH pradAtavyo mayA kShipramakAlikam .
virUpatAM me sahatAmetadasyAH para.n vratam .. 42..\\
yadi me sahate gandha.n rUpaM veSha.n tathA vapuH .
adyaiva garbha.n kausalyA vishiShTaM pratipadyatAm .. 43..\\
v
samAgamanamAkA~NkShanniti so.antarhito muniH .
tato.abhigamya sA devI snuShA.n rahasi sa~NgatAm .
dharmyamarthasamAyuktamuvAcha vachana.n hitam .. 44..\\
kausalye dharmatantra.n yadbravImi tvAM nibodha me .
bharatAnA.n samuchchhedo vyaktaM madbhAgyasa~NkShayAt .. 45..\\
vyathitAM mA.n cha samprekShya pitR^ivaMshaM cha pIDitam .
bhIShmo buddhimadAnme.atra dharmasya cha vivR^iddhaye .. 46..\\
sA cha buddhistavAdhInA putri GYAtaM mayeti ha .
naShTa.n cha bhArata.n vaMshaM punareva samuddhara .. 47..\\
putra.n janaya sushroNi devarAjasamaprabham .
sa hi rAjyadhura.n gurvImudvakShyati kulasya naH .. 48..\\
sA dharmato.anunIyainA.n kathaM chiddharmachAriNIm .
bhojayAmAsa viprAMshcha devarShInatithI.nstathA .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 100}
v
tataH satyavatI kAle vadhU.n snAtAmR^itau tadA .
sa.nveshayantI shayane shanakairvAkyamabravIt .. 1..\\
kausalye devaraste.asti so.adya tvAnupravekShyati .
apramattA pratIkShainaM nishIthe AgamiShyati .. 2..\\
shvashrvAstadvachanashrutvA shayAnA shayane shubhe .
sAchintayattadA bhIShmamanyAMshcha kurupu~NgavAn .. 3..\\
tato.ambikAyAM prathamaM niyuktaH satyavAgR^iShiH .
dIpyamAneShu dIpeShu shayanaM pravivesha ha .. 4..\\
tasya kR^iShNasya kapilA jaTA dIpte cha lochane .
babhrUNi chaiva shmashrUNi dR^iShTvA devI nyamIlayat .. 5..\\
sambabhUva tayA rAtrau mAtuH priyachikIrShayA .
bhayAtkAshisutA ta.n tu nAshaknodabhivIkShitum .. 6..\\
tato niShkrAntamAsAdya mAtAputramathAbravIt .
apyasyA.n guNavAnputra rAjaputro bhaviShyati .. 7..\\
nishamya tadvacho mAturvyAsaH paramabuddhimAn .
provAchAtIndriya GYAno vidhinA samprachoditaH .. 8..\\
nAgAyuga samaprANo vidvAnrAjarShisattamaH .
mahAbhAgo mahAvIryo mahAbuddhirbhaviShyati .. 9..\\
tasya chApi shataM putrA bhaviShyanti mahAbalAH .
ki.n tu mAtuH sa vaiguNyAdandha eva bhaviShyati .. 10..\\
tasya tadvachana.n shrutvA mAtAputramathAbravIt .
nAndhaH kurUNAM nR^ipatiranurUpastapodhana .. 11..\\
GYAtivaMshasya goptAraM pitR^INA.n vaMshavardhanam .
dvitIya.n kuruvaMshasya rAjAnaM dAtumarhasi .. 12..\\
sa tatheti pratiGYAya nishchakrAma mahAtapAH .
sApi kAlena kausalyA suShuve.andha.n tamAtmajam .. 13..\\
punareva tu sA devI paribhAShya snuShA.n tataH .
R^iShimAvAhayatsatyA yathApUrvamaninditA .. 14..\\
tatastenaiva vidhinA maharShistAm apadyata .
ambAlikAmathAbhyAgAdR^iShi.n dR^iShTvA cha sApi tam .
viShaNNA pANDusa~NkAshA samapadyata bhArata .. 15..\\
tAM bhItAM pANDusa~NkAshA.n viShaNNAM prekShya pArthiva .
vyAsaH satyavatI putra ida.n vachanamabravIt .. 16..\\
yasmAtpANDutvamApannA virUpaM prekShya mAm api .
tasmAdeSha sutastubhyaM pANDureva bhaviShyati .. 17..\\
nAma chAsya tadeveha bhaviShyati shubhAnane .
ityuktvA sa nirAkrAmadbhagavAnR^iShisattamaH .. 18..\\
tato niShkrAntamAlokya satyA putramabhAShata .
shasha.nsa sa punarmAtre tasya bAlasya pANDutAm .. 19..\\
taM mAtA punarevAnyamekaM putramayAchata .
tatheti cha maharShistAM mAtaraM pratyabhAShata .. 20..\\
tataH kumAra.n sA devI prAptakAlamajIjanat .
pANDu.n lakShaNasampanna.n dIpyamAnamiva shriyA .
tasya putrA maheShvAsA jaGYire pa~ncha pANDavAH .. 21..\\
R^itukAle tato jyeShThA.n vadhU.n tasmai nyayojayat .
sA tu rUpa.n cha gandhaM cha maharSheH pravichintya tam .
nAkarodvachana.n devyA bhayAtsurasutopamA .. 22..\\
tataH svairbhUShaNairdAsIM bhUShayitvApsara upamAm .
preShayAmAsa kR^iShNAya tataH kAshipateH sutA .. 23..\\
dAsI R^iShimanuprAptaM pratyudgamyAbhivAdya cha .
sa.nviveshAbhyanuGYAtA satkR^ityopachachAra ha .. 24..\\
kAmopabhogena tu sa tasyA.n tuShTimagAdR^iShiH .
tayA sahoShito rAtriM maharShiH prIyamANayA .. 25..\\
uttiShThannabravIdenAmabhujiShyA bhaviShyasi .
aya.n cha te shubhe garbhaH shrImAnudaramAgataH .
dharmAtmA bhavitA loke sarvabuddhimatA.n varaH .. 26..\\
sa jaGYe viduro nAma kR^iShNadvaipAyanAtmajaH .
dhR^itarAShTrasya cha bhrAtA pANDoshchAmitabuddhimAn .. 27..\\
dharmo vidura rUpeNa shApAttasya mahAtmanaH .
mANDavyasyArtha tattvaGYaH kAmakrodhavivarjitaH .. 28..\\
sa dharmasyAnR^iNo bhUtvA punarmAtrA sametya cha .
tasyai garbha.n samAvedya tatraivAntaradhIyata .. 29..\\
eva.n vichitravIryasya kShetre dvaipAyanAdapi .
jaGYire devagarbhAbhAH kuruvaMshavivardhanAH .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 101}
j
ki.n kR^itaM karma dharmeNa yene shApamupeyivAn .
kasya shApAchcha brahmarShe shUdrayonAvajAyata .. 1..\\
v
babhUva brAhmaNaH kashchinmANDavya iti vishrutaH .
dhR^itimAnsarvadharmaGYaH satye tapasi cha sthitaH .. 2..\\
sa AshramapadadvAri vR^ikShamUle mahAtapAH .
UrdhvabAhurmahAyogI tasthau mauna vratAnvitaH .. 3..\\
tasya kAlena mahatA tasmi.nstapasi tiShThataH .
tamAshramapadaM prAptA dasyavo loptra hAriNaH .
anusAryamANA bahubhI rakShibhirbharatarShabha .. 4..\\
te tasyAvasathe loptraM nidadhuH kurusattama .
nidhAya cha bhayAllInAstatraivAnvAgate bale .. 5..\\
teShu lIneShvatho shIghra.n tatastadrakShiNAM balam .
AjagAma tato.apashya.nstamR^iShi.n taskarAnugAH .. 6..\\
tamapR^ichchha.nstato rAja.nstathA vR^itta.n tapodhanam .
katareNa pathA yAtA dasyavo dvijasattama .
tena gachchhAmahe brahmanpathA shIghratara.n vayam .. 7..\\
tathA tu rakShiNA.n teShAM bruvatA.n sa tapodhanaH .
na ki.n chidvachana.n rAjannavadatsAdhvasAdhu vA .. 8..\\
tataste rAjapuruShA vichinvAnAstadAshramam .
dadR^ishustatra sa.nlInA.nstAMshchorAndravyameva cha .. 9..\\
tataH sha~NkA samabhavadrakShiNA.n taM muniM prati .
sa.nyamyaina.n tato rAGYe dasyUMsh chaiva nyavedayan .. 10..\\
ta.n rAjA saha taishchorairanvashAdvadhyatAm iti .
sa vadhya ghAtairaGYAtaH shUle proto mahAtapAH .. 11..\\
tataste shUlamAropya taM muni.n rakShiNastadA .
pratijagmurmahIpAla.n dhanAnyAdAya tAnyatha .. 12..\\
shUlasthaH sa tu dharmAtmA kAlena mahatA tataH .
nirAhAro.api viprarShirmaraNaM nAbhyupAgamat .
dhArayAmAsa cha prANAnR^iShIMshcha samupAnayat .. 13..\\
shUlAgre tapyamAnena tapastena mahAtmanA .
santApaM parama.n jagmurmunayo.atha parantapa .. 14..\\
te rAtrau shakunA bhUtvA saMnyavartanta sarvataH .
darshayanto yathAshakti tamapR^ichchhandvijottamam .
shrotumichchhAmahe brahmankiM pApa.n kR^itavAnasi .. 15..\\
tataH sa munishArdUlastAnuvAcha tapodhanAn .
doShataH ka.n gamiShyAmi na hi me.anyo.aparAdhyati .. 16..\\
rAjA cha tamR^iShi.n shrutvA niShkramya saha mantribhiH .
prasAdayAmAsa tadA shUlasthamR^iShisattamam .. 17..\\
yanmayApakR^itaM mohAdaGYAnAdR^iShisattama .
prasAdaye tvA.n tatrAhaM na me tvaM kroddhumarhasi .. 18..\\
evamuktastato rAGYA prasAdamakaronmuniH .
kR^itaprasAdo rAjA ta.n tataH samavatArayat .. 19..\\
avatArya cha shUlAgrAttachchhUlaM nishchakarSha ha .
ashaknuvaMshcha niShkraShTu.n shUlaM mUle sa chichchhide .. 20..\\
sa tathAntargatenaiva shUlena vyacharanmuniH .
sa tena tapasA lokAnvijigye durlabhAnparaiH .
aNI mANDavya iti cha tato lokeShu kathyate .. 21..\\
sa gatvA sadana.n vipro dharmasya paramArthavit .
Asanastha.n tato dharmaM dR^iShTvopAlabhata prabhuH .. 22..\\
kiM nu tadduShkR^ita.n karma mayA kR^itamajAnatA .
yasyeyaM phalanirvR^ittirIdR^ishyAsAditA mayA .
shIghramAchakShva me tattvaM pashya me tapaso balam .. 23..\\
dharma
pata~NgakAnAM puchchheShu tvayeShIkA praveshitA .
karmaNastasya te prAptaM phalametattapodhana .. 24..\\
aan
alpe.aparAdhe vipulo mama daNDastvayA kR^itaH .
shUdrayonAvato dharmamAnuShaH sambhaviShyasi .. 25..\\
maryAdA.n sthApayAmyadya loke dharmaphalodayAm .
AchaturdashamAdvarShAnna bhaviShyati pAtakam .
pareNa kurvatAmeva.n doSha eva bhaviShyati .. 26..\\
v
etena tvaparAdhena shApAttasya mahAtmanaH .
dharmo vidura rUpeNa shUdrayonAvajAyata .. 27..\\
dharme chArthe cha kushalo lobhakrodhavivarjitaH .
dIrghadarshI shama paraH kurUNA.n cha hite rataH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 102}
v
teShu triShu kumAreShu jAteShu kurujA~Ngalam .
kuravo.atha kurukShetra.n trayametadavardhata .. 1..\\
UrdhvasasyAbhavadbhUmiH sasyAni phalavanti cha .
yathartu varShI parjanyo bahupuShpaphalA drumAH .. 2..\\
vAhanAni prahR^iShTAni muditA mR^igapakShiNaH .
gandhavanti cha mAlyAni rasavanti phalAni cha .. 3..\\
vaNigbhishchAvakIryanta nagarANyatha shilpibhiH .
shUrAshcha kR^itavidyAshcha santash cha sukhino.abhavan .. 4..\\
nAbhavandasyavaH ke chinnAdharmaruchayo janAH .
pradesheShvapi rAShTrANA.n kR^ita.n yugamavartata .. 5..\\
dAnakriyA dharmashIlA yaGYavrataparAyaNAH .
anyonyaprItisa.nyuktA vyavardhanta prajAstadA .. 6..\\
mAnakrodhavihInAshcha janA lobhavivarjitAH .
anyonyamabhyavardhanta dharmottaramavartata .. 7..\\
tanmahodadhivatpUrNaM nagara.n vai vyarochata .
dvAratoraNa niryUhairyuktamabhrachayopamaiH .
prAsAdashatasambAdhaM mahendra purasaMnibham .. 8..\\
nadIShu vanakhaNDeShu vApI palvala sAnuShu .
kAnaneShu cha ramyeShu vijahrurmuditA janAH .. 9..\\
uttaraiH kurubhirsArdha.n dakShiNAH kuravastadA .
vispardhamAnA vyachara.nstathA siddharShichAraNaiH .
nAbhavatkR^ipaNaH kashchinnAbhavanvidhavAH striyaH .. 10..\\
tasmi~njanapade ramye bahavaH kurubhiH kR^itAH .
kUpArAma sabhA vApyo brAhmaNAvasathAstathA .
bhIShmeNa shAstrato rAjansarvataH parirakShite .. 11..\\
babhUva ramaNIyashcha chaityayUpa shatA~NkitaH .
sa deshaH pararAShTrANi pratigR^ihyAbhivardhitaH .
bhIShmeNa vihita.n rAShTre dharmachakramavartata .. 12..\\
kriyamANeShu kR^ityeShu kumArANAM mahAtmanAm .
paurajAnapadAH sarve babhUvuH satatotsavAH .. 13..\\
gR^iheShu kurumukhyAnAM paurANA.n cha narAdhipa .
dIyatAM bhujyatA.n cheti vAcho.ashrUyanta sarvashaH .. 14..\\
dhR^itarAShTrashcha pANDushcha vidurashcha mahAmatiH .
janmaprabhR^iti bhIShmeNa putravatparipAlitAH .. 15..\\
sa.nskAraiH sa.nskR^itAste tu vratAdhyayana sa.nyutAH .
shramavyAyAma kushalAH samapadyanta yauvanam .. 16..\\
dhanurvede.ashvapR^iShThe cha gadAyuddhe.asi charmaNi .
tathaiva gajashikShAyAM nItishAstre cha pAragAH .. 17..\\
itihAsa purANeShu nAnA shikShAsu chAbhibho .
vedavedA~NgatattvaGYAH sarvatra kR^itanishramAH .. 18..\\
pANDurdhanuShi vikrAnto narebhyo.abhyadhiko.abhavat .
atyanyAnbalavAnAsIddhR^itarAShTro mahIpatiH .. 19..\\
triShu lokeShu na tvAsItkashchidvidura saMmitaH .
dharmanityastato rAjandharme cha parama.n gataH .. 20..\\
pranaShTa.n shantanorvaMshaM samIkShya punaruddhR^itam .
tato nirvachana.n loke sarvarAShTreShvavartata .. 21..\\
vIrasUnA.n kAshisute deshAnAM kurujA~Ngalam .
sarvadharmavidAM bhIShmaH purANA.n gajasAhvayam .. 22..\\
dhR^itarAShTrastvachakShuShTvAdrAjyaM na pratyapadyata .
karaNatvAchcha viduraH pANDurAsInmahIpatiH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 103}
bhs
guNaiH samudita.n samyagidaM naH prathita.n kulam .
atyanyAnpR^ithivIpAlAnpR^ithivyAmadhirAjyabhAk .. 1..\\
rakShita.n rAjabhiH pUrvairdharmavidbhirmahAtmabhiH .
notsAdamagamachcheda.n kadA chidiha naH kulam .. 2..\\
mayA cha satyavatyA cha kR^iShNena cha mahAtmanA .
samavasthApitaM bhUyo yuShmAsu kulatantuShu .. 3..\\
vardhate tadidaM putra kula.n sAgaravadyathA .
tathA mayA vidhAtavya.n tvayA chaiva visheShataH .. 4..\\
shrUyate yAdavI kanyA anurUpA kulasya naH .
subalasyAtmajA chaiva tathA madreshvarasya cha .. 5..\\
kulInA rUpavatyashcha nAthavatyashcha sarvashaH .
uchitAshchaiva sambandhe te.asmAka.n kShatriyarShabhAH .. 6..\\
manye varayitavyAstA ityaha.n dhImatA.n vara .
santAnArtha.n kulasyAsya yadvA vidura manyase .. 7..\\
v
bhavAnpitA bhavAnmAtA bhavAnnaH paramo guruH .
tasmAtsvaya.n kulasyAsya vichArya kuru yaddhitam .. 8..\\
v
atha shushrAva viprebhyo gAndhArI.n subalAtmajAm .
ArAdhya varada.n devaM bhaga netrahara.n haram .
gAndhArI kila putrANA.n shataM lebhe varaM shubhA .. 9..\\
iti shrutvA cha tattvena bhIShmaH kurupitAmahaH .
tato gAndhArarAjasya preShayAmAsa bhArata .. 10..\\
achakShuriti tatrAsItsubalasya vichAraNA .
kula.n khyAtiM cha vR^ittaM cha buddhyA tu prasamIkShya saH .
dadau tA.n dhR^itarAShTrAya gAndhArIM dharmachAriNIm .. 11..\\
gAndhArI tvapi shushrAva dhR^itarAShTramachakShuSham .
AtmAna.n ditsitaM chAsmai pitrA mAtrA cha bhArata .. 12..\\
tataH sA paTTamAdAya kR^itvA bahuguNa.n shubhA .
babandha netre sve rAjanpativrataparAyaNA .
nAtyashnIyAM patimahamityeva.n kR^itanishchayA .. 13..\\
tato gAndhArarAjasya putraH shakunirabhyayAt .
svasAraM parayA lakShmyA yuktAmAdAya kauravAn .. 14..\\
dattvA sa bhaginI.n vIro yathArha.n cha parichchhadam .
punarAyAtsvanagaraM bhIShmeNa pratipUjitaH .. 15..\\
gAndhAryapi varArohA shIlAchAra vicheShTitaiH .
tuShTi.n kurUNA.n sarveShAM janayAmAsa bhArata .. 16..\\
vR^ittenArAdhya tAnsarvAnpativrataparAyaNA .
vAchApi puruShAnanyAnsuvratA nAnvakIrtayat .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 104}
v
shUro nAma yadushreShTho vasudeva pitAbhavat .
tasya kanyA pR^ithA nAma rUpeNAsadR^ishI bhuvi .. 1..\\
paitR^iShvaseyAya sa tAmanapatyAya vIryavAn .
agryamagre pratiGYAya svasyApatyasya vIryavAn .. 2..\\
agrajAteti tA.n kanyAmagryAnugraha kA~NkShiNe .
pradadau kuntibhojAya sakhA sakhye mahAtmane .. 3..\\
sA niyuktA piturgehe devatAtithipUjane .
ugraM paryacharadghoraM brAhmaNa.n saMshitavratam .. 4..\\
nigUDha nishchaya.n dharme yaM taM durvAsasa.n viduH .
tamugra.n saMshitAtmAnaM sarvayatnairatoShayat .. 5..\\
tasyai sa pradadau mantramApaddharmAnvavekShayA .
abhichArAbhisa.nyuktamabravIchchaiva tAM muniH .. 6..\\
ya.n ya.n devaM tvametena mantreNAvAhayiShyasi .
tasya tasya prasAdena putrastava bhaviShyati .. 7..\\
tathoktA sA tu vipreNa tena kautUhalAttadA .
kanyA satI devamarkamAjuhAva yashasvinI .. 8..\\
sA dadarsha tamAyAntaM bhAskara.n lokabhAvanam .
vismitA chAnavadyA~NgI dR^iShTvA tanmahadadbhutam .. 9..\\
prakAshakarmA tapanastasyA.n garbhaM dadhau tataH .
ajIjanattato vIra.n sarvashastrabhR^itAM varam .
AmuktakavachaH shrImAndevagarbhaH shriyAvR^itaH .. 10..\\
sahaja.n kavachaM bibhratkuNDaloddyotitAnanaH .
ajAyata sutaH karNaH sarvalokeShu vishrutaH .. 11..\\
prAdAchcha tasyAH kanyAtvaM punaH sa paramadyutiH .
dattvA cha dadatA.n shreShTho divamAchakrame tataH .. 12..\\
gUhamAnApachAra.n taM bandhupakSha bhayAttadA .
utsasarja jale kuntI ta.n kumAra.n salakShaNam .. 13..\\
tamutsR^iShTa.n tadA garbha.n rAdhA bhartA mahAyashAH .
putratve kalpayAmAsa sabhAryaH sUtanandanaH .. 14..\\
nAmadheya.n cha chakrAte tasya bAlasya tAvubhau .
vasunA saha jAto.aya.n vasu SheNo bhavatviti .. 15..\\
sa vardhAmAno balavAnsarvAstreShUdyato.abhavat .
A pR^iShThatApAdAdityamupatasthe sa vIryavAn .. 16..\\
yasminkAle japannAste sa vIraH satyasa~NgaraH .
nAdeyaM brAhmaNeShvAsIttasminkAle mahAtmanaH .. 17..\\
tamindro brAhmaNo bhUtvA bhikShArthaM bhUtabhAvanaH .
kuNDale prArthayAmAsa kavacha.n cha mahAdyutiH .. 18..\\
utkR^itya vimanAH svA~NgAtkavacha.n rudhirasravam .
karNastu kuNDale chhittvA prAyachchhatsa kR^itA~njaliH .. 19..\\
shakti.n tasmai dadau shakro vismito vAkyamabravIt .
devAsuramanuShyANA.n gandharvoragarakShasAm .
yasmai kShepsyasi ruShTaH sanso.anayA na bhaviShyati .. 20..\\
purA nAma tu tasyAsIdvasu SheNa iti shrutam .
tato vaikartanaH karNaH karmaNA tena so.abhavat .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 105}
v
rUpasattvaguNopetA dharmArAmA mahAvratA .
duhitA kuntibhojasya kR^ite pitrA svaya.nvare .. 1..\\
si.nhadaMShTra.n gajaskandhamR^iShabhAkShaM mahAbalam .
bhUmipAla sahasrANAM madhye pANDumavindata .. 2..\\
sa tayA kuntibhojasya duhitrA kurunandanaH .
yuyuje.amitasaubhAgyaH paulomyA maghavAniva .. 3..\\
yAtvA devavratenApi madrANAM puTabhedanam .
vishrutA triShu lokeShu mAdrI madrapateH sutA .. 4..\\
sarvarAjasu vikhyAtA rUpeNAsadR^ishI bhuvi .
pANDorarthe parikrItA dhanena mahatA tadA .
vivAha.n kArayAmAsa bhIShmaH pANDormahAtmanaH .. 5..\\
si.nhoraska.n gajaskandhamR^iShabhAkShaM manasvinam .
pANDu.n dR^iShTvA naravyAghra.n vyasmayanta narA bhuvi .. 6..\\
kR^itodvAhastataH pANDurbalotsAha samanvitaH .
jigIShamANo vasudhA.n yayau shatrUnanekashaH .. 7..\\
pUrvamAgaskR^ito gatvA dashArNAH samare jitAH .
pANDunA narasi.nhena kauravANA.n yashobhR^itA .. 8..\\
tataH senAmupAdAya pANDurnAnAvidha dhvajAm .
prabhUtahastyashvarathAM padAtigaNasa~NkulAm .. 9..\\
AgaskR^itsarvavIrANA.n vairI sarvamahIbhR^itAm .
goptA magadha rAShTrasya dArvo rAjagR^ihe hataH .. 10..\\
tataH kosha.n samAdAya vAhanAni balAni cha .
pANDunA mithilA.n gatvA videhAH samare jitAH .. 11..\\
tathA kAshiShu suhmeShu puNDreShu bharatarShabha .
svabAhubalavIryeNa kurUNAmakarodyashaH .. 12..\\
ta.n sharaughamahAjvAlamastrArchiShamarindamam .
pANDupAvakamAsAdya vyadahyanta narAdhipAH .. 13..\\
te sasenAH sasenena vidhva.nsitabalA nR^ipAH .
pANDunA vashagAH kR^itvA karakarmasu yojitAH .. 14..\\
tena te nirjitAH sarve pR^ithivyA.n sarvapArthivAH .
tamekaM menire shUra.n deveShviva purandaram .. 15..\\
ta.n kR^itA~njalayaH sarve praNatA vasudhAdhipAH .
upAjagmurdhana.n gR^ihya ratnAni vividhAni cha .. 16..\\
maNimuktA pravAla.n cha suvarNa.n rajataM tathA .
goratnAnyashvaratnAni ratharatnAni ku~njarAn .. 17..\\
kharoShTramahiShAMshchaiva yachcha ki.n chidajAvikam .
tatsarvaM pratijagrAha rAjA nAgapurAdhipaH .. 18..\\
tadAdAya yayau pANDuH punarmuditavAhanaH .
harShayiShyansvarAShTrANi pura.n cha gajasAhvayam .. 19..\\
shantano rAjasi.nhasya bharatasya cha dhImataH .
pranaShTaH kIrtijaH shabdaH pANDunA punaruddhR^itaH .. 20..\\
ye purA kuru rAShTrANi jahruH kuru dhanAni cha .
te nAgapurasi.nhena pANDunA karadAH kR^itAH .. 21..\\
ityabhAShanta rAjAno rAjAmAtyAshcha sa~NgatAH .
pratItamanaso hR^iShTAH paurajAnapadaiH saha .. 22..\\
pratyudyayusta.n samprAptaM sarve bhIShma purogamAH .
te nadUramivAdhvAna.n gatvA nAgapurAlayAH .
AvR^ita.n dadR^ishurloka.n hR^iShTA bahuvidhairjanaiH .. 23..\\
nAnA yAnasamAnItai ratnairuchchAvachaistathA .
hastyashvaratharatnaishcha gobhiruShTrairathAvikaiH .
nAnta.n dadR^ishurAsAdya bhIShmeNa saha kauravAH .. 24..\\
so.abhivAdya pituH pAdau kausalyAnandavardhanaH .
yathArhaM mAnayAmAsa paurajAnapadAnapi .. 25..\\
pramR^idya pararAShTrANi kR^itArthaM punarAgatam .
putramAsAdya bhIShmastu harShAdashrUNyavartayat .. 26..\\
sa tUryashatasa~NghAnAM bherINA.n cha mahAsvanaiH .
harShayansarvashaH paurAnvivesha gajasAhvayam .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 106}
vai
dhR^itarAShTrAbhyanuGYAtaH svabAhuvijita.n dhanam .
bhIShmAya satyavatyai cha mAtre chopajahAra saH .. 1..\\
vidurAya cha vai pANDuH preShayAmAsa taddhanam .
suhR^idashchApi dharmAtmA dhanena samatarpayat .. 2..\\
tataH satyavatIM bhIShmaH kausalyA.n cha yashasvinIm .
shubhaiH pANDujitai ratnaistoShayAmAsa bhArata .. 3..\\
nananda mAtA kausalyA tamapratimatejasam .
jayantamiva paulomI pariShvajya nararShabham .. 4..\\
tasya vIrasya vikrAntaiH sahasrashatadakShiNaiH .
ashvamedha shatairIje dhR^itarAShTro mahAmakhaiH .. 5..\\
samprayuktashcha kuntyA cha mAdryA cha bharatarShabha .
jitatandrIstadA pANDurbabhUva vanagocharaH .. 6..\\
hitvA prAsAdanilaya.n shubhAni shayanAni cha .
araNyanityaH satataM babhUva mR^igayA paraH .. 7..\\
sa charandakShiNaM pArshva.n ramyaM himavato gireH .
uvAsa giripR^iShTheShu mahAshAlavaneShu cha .. 8..\\
rarAja kuntyA mAdryA cha pANDuH saha vane vasan .
kareNvoriva madhyasthaH shrImAnpaurandaro gajaH .. 9..\\
bhArata.n saha bhAryAbhyAM bANakhaDgadhanurdharam .
vichitrakavacha.n vIraM paramAstra vidaM nR^ipam .
devo.ayamityamanyanta charanta.n vanavAsinaH .. 10..\\
tasya kAmAMshcha bhogAMshcha narA nityamatandritAH .
upajahrurvanAnteShu dhR^itarAShTreNa choditAH .. 11..\\
atha pArashavI.n kanyAM devalasya mahIpateH .
rUpayauvana sampannA.n sa shushrAvApagA sutaH .. 12..\\
tatastu varayitvA tAmAnAyya puruSharShabhaH .
vivAha.n kArayAmAsa vidurasya mahAmateH .. 13..\\
tasyA.n chotpAdayAmAsa viduraH kurunandanaH .
putrAnvinayasampannAnAtmanaH sadR^ishAnguNaiH .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 107}
vai
tataH putrashata.n jaGYe gAndhAryAM janamejaya .
dhR^itarAShTrasya vaishyAyAmekashchApi shatAtparaH .. 1..\\
pANDoH kuntyA.n cha mAdryAM cha pa~ncha putrA mahArathAH .
devebhyaH samapadyanta santAnAya kulasya vai .. 2..\\
j
kathaM putrashata.n jaGYe gAndhAryAM dvijasattama .
kiyatA chaiva kAlena teShAmAyushcha kiM param .. 3..\\
katha.n chaikaH sa vaishyAyAM dhR^itarAShTra suto.abhavat .
katha.n cha sadR^ishIM bhAryAM gAndhArIM dharmachAriNIm .
AnukUlye vartamAnA.n dhR^itarAShTro.atyavartata .. 4..\\
katha.n cha shaptasya sataH pANDostena mahAtmanA .
samutpannA daivatebhyaH pa~ncha putrA mahArathAH .. 5..\\
etadvidvanyathAvR^ittha.n vistareNa tapodhana .
kathayasva na me tR^iptiH kathyamAneShu bandhuShu .. 6..\\
v
kShuchchhramAbhipariglAna.n dvaipAyanamupasthitam .
toShayAmAsa gAndhArI vyAsastasyai vara.n dadau .. 7..\\
sA vavre sadR^ishaM bhartuH putrANA.n shatamAtmanaH .
tataH kAlena sA garbha.n dhR^itarAShTrAdathAgrahIt .. 8..\\
sa.nvatsaradvaya.n taM tu gAndhArI garbhamAhitam .
aprajA dhArayAmAsa tatastA.n duHkhamAvishat .. 9..\\
shrutvA kuntIsuta.n jAtaM bAlArkasamatejasam .
udarasyAtmanaH sthairyamupalabhyAnvachintayat .. 10..\\
aGYAta.n dhR^itarAShTrasya yatnena mahatA tataH .
sodaraM pAtayAmAsa gAndhArI duHkhamUrchchhitA .. 11..\\
tato jaGYe mA.nsapeshI lohAShThIleva sa.nhatA .
dvivarShasambhR^itA.n kukShau tAmutsraShTuM prachakrame .. 12..\\
atha dvaipAyano GYAtvA tvaritaH samupAgamat .
tA.n sa mA.nsamayIM peshI.n dadarsha japatAM varaH .. 13..\\
tato.abravItsaubaleyI.n kimidaM te chikIrShitam .
sA chAtmano mata.n satyaM shasha.nsa paramarShaye .. 14..\\
jyeShTha.n kuntIsutaM jAta.n shrutvA ravisamaprabham .
duHkhena parameNedamudaraM pAtitaM mayA .. 15..\\
shata.n cha kila putrANA.n vitIrNaM me tvayA purA .
iya.n cha me mA.nsapeshI jAtA putrashatAya vai .. 16..\\
vy
evametatsaubaleyi naitajjAtvanyathA bhavet .
vitathaM noktapUrvaM me svaireShvapi kuto.anyathA .. 17..\\
ghR^itapUrNa.n kuNDa shataM kShiprameva vidhIyatAm .
shItAbhiradbhiraShThIlAmimA.n cha pariShi~nchata .. 18..\\
v
sA sichyamAnA aShThIlA abhavachchhatadhA tadA .
a~NguShTha parva mAtrANA.n garbhANAM pR^ithageva tu .. 19..\\
ekAdhika shataM pUrNa.n yathAyogaM vishAM pate .
mA.nsapeshyAstadA rAjankramashaH kAlaparyayAt .. 20..\\
tatastA.nsteShu kuNDeShu garbhAnavadadhe tadA .
svanugupteShu desheShu rakShA.n cha vyadadhAttataH .. 21..\\
shashAsa chaiva bhagavAnkAlenaitAvatA punaH .
vighaTTanIyAnyetAni kuNDAnIti sma saubalIm .. 22..\\
ityuktvA bhagavAnvyAsastathA pratividhAya cha .
jagAma tapase dhImAnhimavanta.n shilochchayam .. 23..\\
jaGYe krameNa chaitena teShA.n duryodhano nR^ipaH .
janmatastu pramANena jyeShTho rAjA yudhiShThiraH .. 24..\\
jAtamAtre sute tasmindhR^itarAShTro.abravIdidam .
samAnIya bahUnviprAnbhIShma.n vidurameva cha .. 25..\\
yudhiShThiro rAjaputro jyeShTho naH kulavardhanaH .
prAptaH svaguNato rAjyaM na tasminvAchyamasti naH .. 26..\\
aya.n tvanantarastasmAdapi rAjA bhaviShyati .
etaddhi brUta me satya.n yadatra bhavitA dhruvam .. 27..\\
vAkyasyaitasya nidhane dikShu sarvAsu bhArata .
kravyAdAH prANadanghorAH shivAshchAshiva sha.nsinaH .. 28..\\
lakShayitvA nimittAni tAni ghorANi sarvashaH .
te.abruvanbrAhmaNA rAjanvidurashcha mahAmatiH .. 29..\\
vyakta.n kulAnta karaNo bhavitaiSha sutastava .
tasya shAntiH parityAge puShTyA tvapanayo mahAn .. 30..\\
shatamekonamapyastu putrANA.n te mahIpate .
ekena kuru vai kShema.n lokasya cha kulasya cha .. 31..\\
tyajedeka.n kulasyArthe grAmasyArthe kulaM tyajet .
grAma.n janapadasyArthe AtmArthe pR^ithivIM tyajet .. 32..\\
sa tathA vidureNoktastaishcha sarvairdvijottamaiH .
na chakAra tathA rAjA putrasneha samanvitaH .. 33..\\
tataH putrashata.n sarva.n dhR^itarAShTrasya pArthiva .
mAsamAtreNa sa~njaGYe kanyA chaikA shatAdhikA .. 34..\\
gAndhAryA.n klishyamAnAyAmudareNa vivardhatA .
dhR^itarAShTraM mahAbAhu.n vaishyA paryacharatkila .. 35..\\
tasminsa.nvatsare rAjandhR^itarAShTrAnmahAyashAH .
jaGYe dhImA.nstatastasyA.n yuyutsuH karaNo nR^ipa .. 36..\\
evaM putrashata.n jaGYe dhR^itarAShTrasya dhImataH .
mahArathAnA.n vIrANA.n kanyA chaikAtha duHshalA .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 108}
j
jyeShThAnujyeShThatA.n teShAM nAmadheyAni chAbhibho .
dhR^itarAShTrasya putrANAmAnupUrvyeNa kIrtaya .. 1..\\
v
duryodhano yuyutsushcha rAjanduHshAsanastathA .
duHsaho duHshalashchaiva jalasandhaH samaH sahaH .. 2..\\
vindAnuvindau durdharShaH subAhurduShpradharShaNaH .
durmarShaNo durmukhashcha duShkarNaH karNa eva cha .. 3..\\
viviMshatirvikarNashcha jalasandhaH sulochanaH .
chitropachitrau chitrAkShashchAru chitraH sharAsanaH .. 4..\\
durmado duShpragAhashcha vivitsurvikaTaH samaH .
UrNu nAbhaH sunAbhashcha tathA nandopanandakau .. 5..\\
senApatiH suSheNashcha kuNDodara mahodarau .
chitrabANashchitravarmA suvarmA durvimochanaH .. 6..\\
ayo bAhurmahAbAhushchitrA~NgashchitrakuNDalaH .
bhImavego bhImabalo balAkI balavardhanaH .. 7..\\
ugrAyudho bhImakarmA kanakAyurdR^iDhAyudhaH .
dR^iDhavarmA dR^iDhakShatraH somakIrtiranUdaraH .. 8..\\
dR^iDhasandho jarAsandhaH satyasandhaH sadaH suvAk .
ugrashravA ashvasenaH senAnIrduShparAjayaH .. 9..\\
aparAjitaH paNDitako vishAlAkSho durAvaraH .
dR^iDhahastaH suhastashcha vAtavegasuvarchasau .. 10..\\
AdityaketurbahvAshInAgadantogra yAyinau .
kavachI niSha~NgI pAshI cha daNDadhAro dhanurgrahaH .. 11..\\
ugro bhIma ratho vIro vIrabAhuralolupaH .
abhayo raudrakarmA cha tathA dR^iDharathastrayaH .. 12..\\
anAdhR^iShyaH kuNDa bhedI virAvI dIrghalochanaH .
dIrghabAhurmahAbAhurvyUDhorurkanakadhvajaH .. 13..\\
kuNDAshI virajAshchaiva duHshalA cha shatAdhikA .
etadekashata.n rAjankanyA chaikA prakIrtitA .. 14..\\
nAmadheyAnupUrvyeNa viddhi janma kramaM nR^ipa .
sarve tvatirathAH shUrAH sarve yuddhavishAradAH .. 15..\\
sarve vedavidashchaiva rAjashAstreShu kovidAH .
sarve sa.nsargavidyAsu vidyAbhijana shobhinaH .. 16..\\
sarveShAmanurUpAshcha kR^itA dArA mahIpate .
dhR^itarAShTreNa samaye samIkShya vidhivattadA .. 17..\\
duHshalA.n samaye rAjA sindhurAjAya bhArata .
jayadrathAya pradadau saubalAnumate tadA .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 109}
j
kathito dhArtarAShTrANAmArShaH sambhava uttamaH .
amAnuSho mAnuShANAM bhavatA brahma vittama .. 1..\\
nAmadheyAni chApyeShA.n kathyamAnAni bhAgashaH .
tvattaH shrutAni me brahmanpANDavAnA.n tu kIrtaya .. 2..\\
te hi sarve mahAtmAno devarAjaparAkramAH .
tvayaivAMshAvataraNe deva bhAgAH prakIrtitAH .. 3..\\
tasmAdichchhAmyaha.n shrotumatimAnuSha karmaNAm .
teShAmAjanana.n sarvaM vaishampAyana kIrtaya .. 4..\\
v
rAjA pANDurmahAraNye mR^igavyAlaniShevite .
vane maithuna kAlastha.n dadarsha mR^igayUthapam .. 5..\\
tatastA.n cha mR^igIM taM cha rukmapu~NkhaiH supatribhiH .
nirbibheda sharaistIkShNaiH pANDuH pa~nchabhirAshugaiH .. 6..\\
sa cha rAjanmahAtejA R^iShiputrastapodhanaH .
bhAryayA saha tejasvI mR^igarUpeNa sa~NgataH .. 7..\\
sa.nsaktastu tayA mR^igyA mAnuShImIrayangiram .
kShaNena patito bhUmau vilalApAkulendriyaH .. 8..\\
mrga
kAmamanyuparItApi buddhya~Nga rahitApi cha .
varjayanti nR^isha.nsAni pApeShvabhiratA narAH .. 9..\\
na vidhi.n grasate praGYA praGYAM tu grasate vidhiH .
vidhiparyAgatAnarthAnpraGYA na pratipadyate .. 10..\\
shashvaddharmAtmanAM mukhye kule jAtasya bhArata .
kAmalobhAbhibhUtasya katha.n te chalitA matiH .. 11..\\
p
shatrUNA.n yA vadhe vR^ittiH sA mR^igANAM vadhe smR^itA .
rAGYAM mR^igana mAM mohAttva.n garhayitumarhasi .. 12..\\
achchhadmanAmAyayA cha mR^igANA.n vadha iShyate .
sa eva dharmo rAGYA.n tu tadvidvAnkiM nu garhase .. 13..\\
agastyaH satramAsInashchachAra mR^igayAmR^iShiH .
AraNyAnsarvadaivatyAnmR^igAnprokShya mahAvane .. 14..\\
pramANa dR^iShTadharmeNa kathamasmAnvigarhase .
agastyasyAbhichAreNa yuShmAka.n vai vapA hutA .. 15..\\
mrga
na ripUnvai samuddishya vimu~nchanti purA sharAn .
randhra eShA.n visheSheNa vadhakAlaH prashasyate .. 16..\\
p
pramattamapramatta.n vA vivR^ita.n ghnanti chaujasA .
upAyairiShubhistIkShNaiH kasmAnmR^igavigarhase .. 17..\\
m
nAha.n ghnantaM mR^igAnrAjanvigarhe AtmakAraNAt .
maithuna.n tu pratIkShyaM me syAttvayehAnR^isha.nsataH .. 18..\\
sarvabhUtahite kAle sarvabhUtepsite tathA .
ko hi vidvAnmR^iga.n hanyAchcharantaM maithunaM vane .
puruShArtha phala.n kAnta.n yattvayA vitathaM kR^itam .. 19..\\
pauravANAmR^iShINA.n cha teShAmakliShTakarmaNAm .
vaMshe jAtasya kauravya nAnurUpamida.n tava .. 20..\\
nR^isha.nsa.n karma sumahatsarvalokavigarhitam .
asvargyamayashasya.n cha adharmiShThaM cha bhArata .. 21..\\
strI bhogAnA.n visheShaGYaH shAstradharmArthatattvavit .
nArhastva.n surasa~NkAsha kartumasvargyamIdR^isham .. 22..\\
tvayA nR^isha.nsakartAraH pApAchArAshcha mAnavAH .
nigrAhyAH pArthivashreShTha trivargaparivarjitAH .. 23..\\
ki.n kR^itaM te narashreShTha nighnato mAmanAgasam .
muniM mUlaphalAhAraM mR^igaveSha dharaM nR^ipa .
vasamAnamaraNyeShu nitya.n shama parAyaNam .. 24..\\
tvayAha.n hi.nsito yasmAttasmAttvAmapyasaMshayam .
dvayornR^isha.nsakartAramavasha.n kAmamohitam .
jIvitAntakaro bhAva evamevAgamiShyati .. 25..\\
aha.n hi kindamo nAma tapasApratimo muniH .
vyapatrapanmanuShyANAM mR^igyAM maithunamAcharam .. 26..\\
mR^igo bhUtvA mR^igaiH sArdha.n charAmi gahane vane .
na tu te brahmahatyeyaM bhaviShyatyavijAnataH .
mR^igarUpadhara.n hatvA mAmeva.n kAmamohitam .. 27..\\
asya tu tvaM phalaM mUDha prApsyasIdR^ishameva hi .
priyayA saha sa.nvAsaM prApya kAmavimohitaH .
tvamapyasyAmavasthAyAM pretaloka.n gamiShyasi .. 28..\\
antakAle cha sa.nvAsa.n yayA gantAsi kanyayA .
pretarAjavashaM prApta.n sarvabhUtaduratyayam .
bhaktyA matimatA.n shreShTha saiva tvAmanuyAsyati .. 29..\\
vartamAnaH sukhe duHkha.n yathAhaM prAptitastvayA .
tathA sukha.n tvA.n samprAptaM duHkhamabhyAgamiShyati .. 30..\\
v
evamuktvA suduHkhArto jIvitAtsa vyayujyata .
mR^igaH pANDushcha shokArtaH kShaNena samapadyata .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 110}
vai
ta.n vyatItamatikramya rAjA svamiva bAndhavam .
sabhAryaH shokaduHkhArtaH paryadevayadAturaH .. 1..\\
paandu
satAmapi kule jAtAH karmaNA bata durgatim .
prApnuvantyakR^itAtmAnaH kAmajAlavimohitAH .. 2..\\
shashvaddharmAtmanA jAto bAla eva pitA mama .
jIvitAntamanuprAptaH kAmAtmaiveti naH shrutam .. 3..\\
tasya kAmAtmanaH kShetre rAGYaH sa.nyata vAgR^iShiH .
kR^iShNadvaipAyanaH sAkShAdbhagavAnmAmajIjanat .. 4..\\
tasyAdya vyasane buddhiH sa~njAteyaM mamAdhamA .
tyaktasya devairanayAnmR^igayAyA.n durAtmanaH .. 5..\\
mokShameva vyavasyAmi bandho hi vyasanaM mahat .
suvR^ittimanuvartiShye tAmahaM pituravyayAm .
atIva tapasAtmAna.n yojayiShyAmyasaMshayam .. 6..\\
tasmAdeko.ahamekAhamekaikasminvanaspatau .
charanbhaikShaM munirmuNDashchariShyAmi mahImimAm .. 7..\\
pA.nsunA samavachchhannaH shUnyAgAra pratishrayaH .
vR^ikShamUlaniketo vA tyaktasarvapriyApriyaH .. 8..\\
na shochanna prahR^iShyaMshcha tulyanindAtmasa.nstutiH .
nirAshIrnirnamaskAro nirdvandvo niShparigrahaH .. 9..\\
na chApyavahasanka.n chinna kurvanbhrukuTIM kva chit .
prasannavadano nitya.n sarvabhUtahite rataH .. 10..\\
ja~NgamAja~Ngama.n sarvamavihi.nsaMsh chaturvidham .
svAsu prajAsviva sadA samaH prANabhR^itAM prati .. 11..\\
ekakAla.n charanbhaikShaM kulAni dve cha pa~ncha cha .
asambhave vA bhaikShasya charannanashanAnyapi .. 12..\\
alpamalpa.n yathA bhojyaM pUrvalAbhena jAtuchit .
nityaM nAtichara.NllAbhe alAbhe sapta pUrayan .. 13..\\
vAsyaika.n takShato bAhuM chandanenaikamukShataH .
nAkalyANaM na kalyANaM pradhyAyannubhayostayoH .. 14..\\
na jijIviShuvatki.n chinna mumUrShuvadAcharan .
maraNa.n jIvitaM chaiva nAbhinandanna cha dviShan .. 15..\\
yAH kAshchijjIvatA shakyAH kartumabhyudaya kriyAH .
tAH sarvAH samatikramya nimeShAdiShvavasthitaH .. 16..\\
tAsu sarvAsvavasthAsu tyaktasarvendriyakriyaH .
samparityakta dharmAtmA sunirNiktAtma kalmaShaH .. 17..\\
nirmuktaH sarvapApebhyo vyatItaH sarvavAgurAH .
na vashe kasya chittiShThansadharmA mAtarishvanaH .. 18..\\
etayA satata.n vR^ittyA charannevaM prakArayA .
deha.n sandhArayiShyAmi nirbhayaM mArgamAsthitaH .. 19..\\
nAha.n shvA charite mArge avIrya kR^ipaNochite .
svadharmAtsatatApete rameya.n vIryavarjitaH .. 20..\\
satkR^ito.asaktR^ito vApi yo.anyA.n kR^ipaNa chakShuShA .
upaiti vR^itti.n kAmAtmA sa shunA.n vartate pathi .. 21..\\
v
evamuktvA suduHkhArto niHshvAsaparamo nR^ipaH .
avekShamANaH kuntI.n cha mAdrIM cha samabhAShata .. 22..\\
kausalyA viduraH kShattA rAjA cha saha bandhubhiH .
AryA satyavatI bhIShmaste cha rAjapurohitAH .. 23..\\
brAhmaNAshcha mahAtmAnaH somapAH saMshitavratAH .
pauravR^iddhAshcha ye tatra nivasantyasmadAshrayAH .
prasAdya sarve vaktavyAH pANDuH pravrajito vanam .. 24..\\
nishamya vachanaM bharturvanavAse dhR^itAtmanaH .
tatsama.n vachana.n kuntI mAdrI cha samabhAShatAm .. 25..\\
anye.api hyAshramAH santi ye shakyA bharatarShabhaH .
AvAbhyA.n dharmapatnIbhyA.n saha taptvA tapo mahat .
tvameva bhavitA sArthaH svargasyApi na saMshayaH .. 26..\\
praNidhAyendriya grAmaM bhartR^ilokaparAyaNe .
tyaktakAmasukhe hyAvA.n tapsyAvo vipulaM tapaH .. 27..\\
yadi AvAM mahAprAGYa tyakShyasi tva.n vishAM pate .
adyaivAvAM prahAsyAvo jItivaM nAtra saMshayaH .. 28..\\
p
yadi vyavasita.n hyetadyuvayordharmasa.nhitam .
svavR^ittimanuvartiShye tAmahaM pituravyayAm .. 29..\\
tyaktagrAmya sukhAchArastapyamAno mahattapaH .
valkalI phalamUlAshI chariShyAmi mahAvane .. 30..\\
agni.n juhvannubhau kAlAvubhau kAlAvupaspR^ishan .
kR^ishaH parimitArAhashchIracharma jaTAdharaH .. 31..\\
shItavAtAtapa sahaH kShutpipAsAshramAnvitaH .
tapasA dushchareNeda.n sharIramupashoShayan .. 32..\\
ekAntashIlI vimR^ishanpakvApakvena vartayan .
pitR^IndevAMshcha vanyena vAgbhiradbhish cha tarpayan .. 33..\\
vAnaprasthajanasyApi darshana.n kulavAsinAm .
nApriyANyAcharajjAtu kiM punargrAmavAsinAm .. 34..\\
evamAraNya shAstrANAmugramugratara.n vidhim .
kA~NkShamANo.ahamAsiShye dehasyAsya samApanAt .. 35..\\
v
ityevamuktvA bhArye te rAjA kauravavaMshajaH .
tatashchUDAmaNiM niShkama~Ngade kuNDalAni cha .
vAsA.nsi cha mahArhANi strINAmAbharaNAni cha .. 36..\\
pradAya sarva.n viprebhyaH pANDuH punarabhAShata .
gatvA nAgapura.n vAchyaM pANDuH pravrajito vanam .. 37..\\
artha.n kAma.n sukhaM chaiva ratiM cha paramAtmikAm .
pratasthe sarvamutsR^ijya sabhAryaH kurupu~NgavaH .. 38..\\
tatastasyAnuyAtrANi te chaiva parichArakAH .
shrutvA bharata si.nhasya vividhAH karuNA giraH .
bhImamArtasvara.n kR^itvA hAheti parichukrushuH .. 39..\\
uShNamashruvimu~nchantasta.n vihAya mahIpatim .
yayurnAgapura.n tUrNa.n sarvamAdAya tadvachaH .. 40..\\
shrutvA cha tebhyastatsarva.n yathAvR^ittaM mahAvane .
dhR^itarAShTro narashreShThaH pANDumevAnvashochata .. 41..\\
rAjaputrastu kauravyaH pANDurmUlaphalAshanaH .
jagAma saha bhAryAbhyA.n tato nAgasabhaM girim .. 42..\\
sa chaitrarathamAsAdya vAriSheNamatItya cha .
himavantamatikramya prayayau gandhamAdanam .. 43..\\
rakShyamANo mahAbhUtaiH siddhaishcha paramarShibhiH .
uvAsa sa tadA rAjA sameShu viShameShu cha .. 44..\\
indra dyumna saraH prApya ha.nsakUTamatItya cha .
shatashR^i~Nge mahArAja tApasaH samapadyata .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 111}
v
tatrApi tapasi shreShThe vartamAnaH sa vIryavAn .
siddhachAraNasa~NghAnAM babhUva priyadarshanaH .. 1..\\
shushrUShuranaha.nvAdI sa.nyatAtmA jitendriyaH .
svarga.n gantuM parAkrAntaH svena vIryeNa bhArata .. 2..\\
keShA.n chidabhavadbhrAtA keShAM chidabhavatsakhA .
R^iShayastvapare chainaM putravatparyapAlayan .. 3..\\
sa tu kAlena mahatA prApya niShkalmaSha.n tapaH .
brahmarShisadR^ishaH pANDurbabhUva bharatarShabha .. 4..\\
svargapAra.n titIrShansa shatashR^i~NgAduda~NmukhaH .
pratasthe saha patnIbhyAmabruva.nstatra tApasAH .
uparyupari gachchhantaH shailarAjamuda~NmukhAH .. 5..\\
dR^iShTavanto girerasya durgAndeshAnbahUnvayam .
AkrIDabhUtAndevAnA.n gandharvApsarasAM tathA .. 6..\\
udyAnAni kuberasya samAni viShamANi cha .
mahAnadI nitambAMshcha durgAMshcha girigahvarAn .. 7..\\
santi nityahimA deshA nirvR^ikSha mR^igapakShiNaH .
santi ke chinmahAvarShA durgAH ke chiddurAsadAH .. 8..\\
atikrAmenna pakShI yAnkuta evetare mR^igAH .
vAyureko.atigAdyatra siddhAshcha paramarShayaH .. 9..\\
gachchhantyau shailarAje.asminrAjaputryau katha.n tvime .
na sIdetAmaduHkhArhe mA gamo bharatarShabha .. 10..\\
p
aprajasya mahAbhAgA na dvAraM parichakShate .
svarge tenAbhitapto.ahamaprajastadbravImi vaH .. 11..\\
R^iNaishchaturbhiH sa.nyuktA jAyante manujA bhuvi .
pitR^idevarShimanujadeyaiH shatasahasrashaH .. 12..\\
etAni tu yathAkAla.n yo na budhyati mAnavaH .
na tasya lokAH santIti dharmavidbhiH pratiShThitam .. 13..\\
yaGYaishcha devAnprINAti svAdhyAyatapasA munIn .
putraiH shrAddhaishpitR^IMshchApi AnR^isha.nsyena mAnavAn .. 14..\\
R^iShideva manuShyANAM parimukto.asmi dharmataH .
pitryAdR^iNAdanirmuktastena tapye tapodhanAH .. 15..\\
dehanAshe dhruvo nAshaH pitR^INAmeSha nishchayaH .
iha tasmAtprajA hetoH prajAyante narottamAH .. 16..\\
yathaivAhaM pituH kShetre sR^iShTastena mahAtmanA .
tathaivAsminmama kShetre katha.n vai sambhavetprajA .. 17..\\
taapasaah
asti vai tava dharmAtmanvidma devopama.n shubham .
apatyamanagha.n rAjanvaya.n divyena chakShuShA .. 18..\\
daivadiShTaM naravyAghra karmaNehopapAdaya .
akliShTaM phalamavyagro vindate buddhimAnnaraH .. 19..\\
tasmindR^iShTe phale tAta prayatna.n kartumarhasi .
apatya.n guNasampanna.n labdhvA prItimapApsyasi .. 20..\\
v
tachchhrutvA tApasa vachaH pANDushchintAparo.abhavat .
Atmano mR^igashApena jAnannupahatA.n kriyAm .. 21..\\
so.abravIdvijane kuntI.n dharmapatnI.n yashasvinIm .
apatyotpAdane yogamApadi prasamarthayan .. 22..\\
apatyaM nAma lokeShu pratiShThA dharmasa.nhitA .
iti kunti vidurdhIrAH shAshvata.n dharmamAditaH .. 23..\\
iShTa.n dattaM tapastaptaM niyamashcha svanuShThitaH .
sarvamevAnapatyasya na pAvanamihochyate .. 24..\\
so.ahameva.n viditvaitatprapashyAmi shuchismite .
anapatyaH shubhA.NllokAnnAvApsyAmIti chintayan .. 25..\\
mR^igAbhishApAnnaShTaM me prajana.n hyakR^itAtmanaH .
nR^isha.nsakAriNo bhIru yathaivopahata.n tathA .. 26..\\
ime vai bandhudAyAdAH ShaTputrA dharmadarshane .
ShaDevAbandhu dAyAdAH putrAstA~nshR^iNu me pR^ithe .. 27..\\
svaya.n jAtaH praNItashcha parikrItashcha yaH sutaH .
paunarbhavashcha kAnInaH svairiNyA.n yashcha jAyate .. 28..\\
dattaH krItaH kR^itrimashcha upagachchhetsvaya.n cha yaH .
sahoDho jAtaretAshcha hInayonidhR^itashcha yaH .. 29..\\
pUrvapUrvatamAbhAve matvA lipseta vai sutam .
uttamAdavarAH pu.nsaH kA~NkShante putramApadi .. 30..\\
apatya.n dharmaphalada.n shreShThaM vindanti sAdhavaH .
AtmashukrAdapi pR^ithe manuH svAyambhuvo.abravIt .. 31..\\
tasmAtpraheShyAmyadya tvA.n hInaH prajananAtsvayam .
sadR^ishAchchhreyaso vA tva.n viddhyapatyaM yashasvini .. 32..\\
shR^iNu kunti kathA.n chemA.n shAra daNDAyanIM prati .
yA vIra patnI gurubhirniyuktApatya janmani .. 33..\\
puShpeNa prayatA snAtA nishi kunti chatuShpathe .
varayitvA dvija.n siddhaM hutvA pu.nsavane.analam .. 34..\\
karmaNyavasite tasminsA tenaiva sahAvasat .
tatra trI~njanayAmAsa durjayAdInmahArathAn .. 35..\\
tathA tvamapi kalyANi brAhmaNAttapasAdhikAt .
manniyogAdyatakShipramapatyotpAdanaM prati .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 112}
v
evamuktA mahArAja kuntI pANDumabhAShata .
kurUNAmR^iShabha.n vIra.n tadA bhUmipatiM patim .. 1..\\
na mAmarhasi dharmaGYa vaktumeva.n kathaM chana .
dharmapatnImabhiratA.n tvayi rAjIvalochana .. 2..\\
tvameva tu mahAbAho mayyapatyAni bhArata .
vIra vIryopapannAni dharmato janayiShyasi .. 3..\\
svargaM manujashArdUla gachchheya.n sahitA tvayA .
apatyAya cha mA.n gachchha tvameva kurunandana .. 4..\\
na hyahaM manasApyanya.n gachchheyaM tvadR^ite naram .
tvattaH prativishiShTashcha ko.anyo.asti bhuvi mAnavaH .. 5..\\
imA.n cha tAvaddharmyAM tvaM paurANI.n shR^iNu me kathAm .
parishrutA.n vishAlAkSha kIrtayiShyAmi yAm aham .. 6..\\
vyuShitAshva iti khyAto babhUva kila pArthivaH .
purA paramadharmiShThaH pUrorvaMshavivardhanaH .. 7..\\
tasmiMshcha yajamAne vai dharmAtmani mahAtmani .
upAgama.nstato devAH sendrAH saha maharShibhiH .. 8..\\
amAdyadindraH somena dakShiNAbhirdvijAtayaH .
vyuShitAshvasya rAjarShestato yaGYe mahAtmanaH .. 9..\\
vyuShitAshvastato rAjannati martyAnvyarochata .
sarvabhUtAnyati yathA tapanaH shishirAtyaye .. 10..\\
sa vijitya gR^ihItvA cha nR^ipatInrAjasattamaH .
prAchyAnudIchyAnmadhyAMshcha dakShiNAtyAnakAlayat .. 11..\\
ashvamedhe mahAyaGYe vyuShitAshvaH pratApavAn .
babhUva sa hi rAjendro dashanAgabalAnvitaH .. 12..\\
apyatra gAthA.n gAyanti ye purANavido janAH .
vyuShitAshvaH samudrAntA.n vijityemAM vasundharAm .
apAlayatsarvavarNAnpitA putrAnivaurasAn .. 13..\\
yajamAno mahAyaGYairbrAhmaNebhyo dadau dhanam .
anantaratnAnyAdAya AjahAra mahAkratUn .
suShAva cha bahUnsomAnsomasa.nsthAstatAna cha .. 14..\\
AsItkAkShIvatI chAsya bhAryA paramasaMmatA .
bhadrA nAma manuShyendra rUpeNAsadR^ishI bhuvi .. 15..\\
kAmayAmAsatustau tu parasparamiti shrutiH .
sa tasyA.n kAmasaMmatto yakShmANa.n samapadyata .. 16..\\
tenAchireNa kAlena jagAmAstamivAMshumAn .
tasminprete manuShyendre bhAryAsya bhR^ishaduHkhitA .. 17..\\
aputrA puruShavyAghra vilalApeti naH shrutam .
bhadrA paramaduHkhArtA tannibodha narAdhipa .. 18..\\
nArI paramadharmaGYa sarvA putra vinAkR^itA .
pati.n vinA jIvati yA na sA jIvati duHkhitA .. 19..\\
pati.n vinA mR^itaM shreyo nAryAH kShatriya pu~Ngava .
tvadgati.n gantumichchhAmi prasIdasva nayasva mAm .. 20..\\
tvayA hInA kShaNamapi nAha.n jIvitumutsahe .
prasAda.n kuru me rAjannitastUrNaM nayasva mAm .. 21..\\
pR^iShThato.anugamiShyAmi sameShu viShameShu cha .
tvAmahaM narashArdUla gachchhantamanivartinam .. 22..\\
chhAyevAnapagA rAjansatata.n vashavartinI .
bhaviShyAmi naravyAghra nityaM priyahite ratA .. 23..\\
adya prabhR^iti mA.n rAjankaShTA hR^idayashoShaNAH .
Adhayo.abhibhaviShyanti tvadR^ite puShkarekShaNa .. 24..\\
abhAgyayA mayA nUna.n viyuktAH sahachAriNaH .
sa.nyogA viprayuktA vA pUrvadeheShu pArthiva .. 25..\\
tadida.n karmabhiH pApaiH pUrvadeheShu sa~ncitam .
duHkhaM mAmanusamprApta.n rAja.nstvadviprayogajam .. 26..\\
adya prabhR^ityaha.n rAjankusha prastarashAyinI .
bhaviShyAmyasukhAviShTA tvaddarshanaparAyaNA .. 27..\\
darshayasva naravyAghra sAdhu mAmasukhAnvitAm .
dInAmanAthA.n kR^ipaNA.n vilapantIM nareshvara .. 28..\\
evaM bahuvidha.n tasyA.n vilapantyAM punaH punaH .
ta.n shavaM sampariShvajya vAkkilAntarhitAbravIt .. 29..\\
uttiShTha bhadre gachchha tva.n dadAnIha varaM tava .
janayiShyAmyapatyAni tvayyaha.n chAruhAsini .. 30..\\
AtmIye cha varArohe shayanIye chaturdashIm .
aShTamI.n vA R^itusnAtA sa.nvishethA mayA saha .. 31..\\
evamuktA tu sA devI tathA chakre pativratA .
yathoktameva tadvAkyaM bhadrA putrArthinI tadA .. 32..\\
sA tena suShuve devI shavena manujAdhipa .
trI~nshAlvAMshchaturo madrAnsutAnbharatasattama .. 33..\\
tathA tvamapi mayyeva manasA bharatarShabha .
shakto janayituM putrA.nstapoyogabalAnvayAt .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 113}
v
evamuktastayA rAjA tA.n devIM punarabravIt .
dharmaviddharmasa.nyuktamida.n vachanamuttamam .. 1..\\
evametatpurA kunti vyuShitAshvashchakAra ha .
yathA tvayokta.n kalyANi sa hyAsIdamaropamaH .. 2..\\
atha tvimaM pravakShyAmi dharma.n tvetaM nibodha me .
purANamR^iShibhirdR^iShTa.n dharmavidbhirmahAtmabhiH .. 3..\\
anAvR^itAH kila purA striya AsanvarAnane .
kAmachAravihAriNyaH svatantrAshchArulochane .. 4..\\
tAsA.n vyuchcharamANAnA.n kaumArAtsubhage patIn .
nAdharmo.abhUdvarArohe sa hi dharmaH purAbhavat .. 5..\\
ta.n chaiva dharmaM paurANaM tiryagyonigatAH prajAH .
adyApyanuvidhIyante kAmadveShavivarjitAH .
purANadR^iShTo dharmo.ayaM pUjyate cha maharShibhiH .. 6..\\
uttareShu cha rambhoru kuruShvadyApi vartate .
strINAmanugraha karaH sa hi dharmaH sanAtanaH .. 7..\\
asmi.nstu loke nachirAnmaryAdeya.n shuchismite .
sthApitA yena yasmAchcha tanme vistarataH shR^iNu .. 8..\\
babhUvoddAlako nAma maharShiriti naH shrutam .
shvetaketuriti khyAtaH putrastasyAbhavanmuniH .. 9..\\
maryAdeya.n kR^itA tena mAnuSheShviti naH shrutam .
kopAtkamalapatrAkShi yadartha.n tannibodha me .. 10..\\
shvetaketoH kila purA samakShaM mAtaraM pituH .
jagrAha brAhmaNaH pANau gachchhAva iti chAbravIt .. 11..\\
R^iShiputrastataH kopa.n chakArAmarShitastadA .
mAtara.n tAM tathA dR^iShTvA nIyamAnAM balAdiva .. 12..\\
kruddha.n taM tu pitA dR^iShTvA shvetaketumuvAcha ha .
mA tAta kopa.n kArShIstvameSha dharmaH sanAtanaH .. 13..\\
anAvR^itA hi sarveShA.n varNAnAma~NganA bhuvi .
yathA gAvaH sthitAstAta sve sve varNe tathA prajAH .. 14..\\
R^iShiputro.atha ta.n dharma.n shvetaketurna chakShame .
chakAra chaiva maryAdAmimA.n strIpu.nsayorbhuvi .. 15..\\
mAnuSheShu mahAbhAge na tvevAnyeShu jantuShu .
tadA prabhR^iti maryAdA sthiteyamiti naH shrutam .. 16..\\
vyuchcharantyAH patiM nAryA adya prabhR^iti pAtakam .
bhrUNa hatyA kR^itaM pApaM bhaviShyatyasukhAvaham .. 17..\\
bhAryA.n tathA vyuchcharataH kaumArIM brahmachAriNIm .
pativratAmetadeva bhavitA pAtakaM bhuvi .. 18..\\
patyA niyuktA yA chaiva patnyapatyArthameva cha .
na kariShyati tasyAshcha bhaviShyatyetadeva hi .. 19..\\
iti tena purA bhIru maryAdA sthApitA balAt .
uddAlakasya putreNa dharmyA vai shvetaketunA .. 20..\\
saudAsena cha rambhoru niyuktApatya janmani .
madayantI jagAmarShi.n vasiShThamiti naH shrutam .. 21..\\
tasmAllebhe cha sA putramashmakaM nAma bhAminI .
bhAryA kalmAShapAdasya bhartuH priyachikIrShatA .. 22..\\
asmAkamapi te janma vidita.n kamalekShaNe .
kR^iShNadvaipAyanAdbhIru kurUNA.n vaMshavR^iddhaye .. 23..\\
ata etAni sarvANi kAraNAni samIkShya vai .
mamaitadvachana.n dharmyaM kartumarhasyanindite .. 24..\\
R^itAvR^itau rAjaputri striyA bhartA yatavrate .
nAtivartavya ityeva.n dharmaM dharmavido viduH .. 25..\\
sheSheShvanyeShu kAleShu svAtantrya.n strI kilArhati .
dharmameta.n janAH santaH purANaM parichakShate .. 26..\\
bhartA bhAryA.n rAjaputri dharmyaM vAdharmyameva vA .
yadbrUyAttattathA kAryamiti dharmavido viduH .. 27..\\
visheShataH putragR^iddhI hInaH prajananAtsvayam .
yathAhamanavadyA~Ngi putradarshanalAlasaH .. 28..\\
tathA raktA~Nguli talaH padmapatra nibhaH shubhe .
prasAdArthaM mayA te.aya.n shirasyabhyudyato.a~njaliH .. 29..\\
manniyogAtsukeshAnte dvijAtestapasAdhikAt .
putrAnguNasamAyuktAnutpAdayitumarhasi .
tvatkR^ite.ahaM pR^ithushroNigachchheyaM putriNA.n gatim .. 30..\\
evamuktA tataH kuntI pANDuM parapura~njayam .
pratyuvAcha varArohA bhartuH priyahite ratA .. 31..\\
pitR^iveshmanyahaM bAlA niyuktAtithi pUjane .
ugraM paryachara.n tatra brAhmaNa.n saMshitavratam .. 32..\\
nigUDha nishchaya.n dharme yaM taM durvAsasa.n viduH .
tamaha.n saMshitAtmAnaM sarvayaGYairatoShayam .. 33..\\
sa me.abhichAra sa.nyuktamAchaShTa bhagavAnvaram .
mantragrAma.n cha me prAdAdabravIchchaiva mAm idam .. 34..\\
ya.n ya.n devaM tvametena mantreNAvAhayiShyasi .
akAmo vA sakAmo vA sa te vashamupaiShyati .. 35..\\
ityuktAha.n tadA tena pitR^iveshmani bhArata .
brAhmaNena vachastathya.n tasya kAlo.ayamAgataH .. 36..\\
anuGYAtA tvayA devamAhvayeyamahaM nR^ipa .
tena mantreNa rAjarShe yathA syAnnau prajA vibho .. 37..\\
AvAhayAmi ka.n devaM brUhi tattvavidA.n vara .
tvatto.anuGYA pratIkShAM mA.n viddhyasminkarmaNi sthitAm .. 38..\\
p
adyaiva tva.n varArohe prayatasva yathAvidhi .
dharmamAvAhaya shubhe sa hi deveShu puNyabhAk .. 39..\\
adharmeNa na no dharmaH sa.nyujyeta katha.n chana .
lokashchAya.n varArohe dharmo.ayamiti ma.nsyate .. 40..\\
dhArmikashcha kurUNA.n sa bhaviShyati na saMshayaH .
dattasyApi cha dharmeNa nAdharme ra.nsyate manaH .. 41..\\
tasmAddharmaM puraskR^itya niyatA tva.n shuchismite .
upachArAbhichArAbhyA.n dharmamArAdhayasva vai .. 42..\\
v
sA tathoktA tathetyuktvA tena bhartrA varA~NganA .
abhivAdyAbhyanuGYAtA pradakShiNamavartata .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 114}
v
sa.nvatsarAhite garbhe gAndhAryA janamejaya .
AhvayAmAsa vai kuntI garbhArtha.n dharmamachyutam .. 1..\\
sA bali.n tvaritA devI dharmAyopajahAra ha .
jajApa japya.n vidhivaddatta.n durvAsasA purA .. 2..\\
sa~Ngamya sA tu dharmeNa yogamUrti dhareNa vai .
lebhe putra.n varArohA sarvaprANabhR^itAM varam .. 3..\\
aindre chandrasamAyukte muhUrte.abhijite.aShTame .
divA madhyagate sUrye tithau puNye.abhipUjite .. 4..\\
samR^iddhayashasa.n kuntI suShAva samaye sutam .
jAtamAtre sute tasminvAguvAchAsharIriNI .. 5..\\
eSha dharmabhR^itA.n shreShTho bhaviShyati na saMshayaH .
yudhiShThira iti khyAtaH pANDoH prathamajaH sutaH .. 6..\\
bhavitA prathito rAjA triShu lokeShu vishrutaH .
yashasA tejasA chaiva vR^ittena cha samanvitaH .. 7..\\
dhArmika.n ta.n sutaM labdhvA pANDustAM punarabravIt .
prAhuH kShatraM balajyeShThaM balajyeShTha.n sutaM vR^iNu .. 8..\\
tatastathoktA patyA tu vAyumevAjuhAva sA .
tasmAjjaGYe mahAbAhurbhImo bhImaparAkramaH .. 9..\\
tamapyatibala.n jAta.n vAgabhyavadadachyutam .
sarveShAM balinA.n shreShTho jAto.ayamiti bhArata .. 10..\\
idamatyadbhuta.n chAsIjjAtamAtre vR^ikodare .
yada~NkAtpatito mAtuH shilA.n gAtrairachUrNayat .. 11..\\
kuntI vyAghrabhayodvignA sahasotpatitA kila .
nAnvabudhyata sa.nsuptamutsa~Nge sve vR^ikodaram .. 12..\\
tataH sa varja sa~NghAtaH kumAro.abhyapatadgirau .
patatA tena shatadhA shilA gAtrairvichUrNitA .
tA.n shilA.n chUrNitAM dR^iShTvA pANDurvismayamAgamat .. 13..\\
yasminnahani bhImastu jaGYe bharatasattama .
duryodhano.api tatraiva prajaGYe vasudhAdhipa .. 14..\\
jAte vR^ikodare pANDuridaM bhUyo.anvachintayat .
kathaM nu me varaH putro lokashreShTho bhavediti .. 15..\\
daive puruShakAre cha loko.aya.n hi pratiShThitaH .
tatra daiva.n tu vidhinA kAlayuktena labhyate .. 16..\\
indro hi rAjA devAnAM pradhAna iti naH shrutam .
aprameyabalotsAho vIryavAnamitadyutiH .. 17..\\
ta.n toShayitvA tapasA putra.n lapsye mahAbalam .
ya.n dAsyati sa me putra.n sa varIyAnbhaviShyati .
karmaNA manasA vAchA tasmAttapsye mahattapaH .. 18..\\
tataH pANDurmahAtejA mantrayitvA maharShibhiH .
didesha kuntyAH kauravyo vrata.n sAmvatsaraM shubham .. 19..\\
AtmanA cha mahAbAhurekapAdasthito.abhavat .
ugra.n sa tapa Atasthe parameNa samAdhinA .. 20..\\
ArirAdhayiShurdeva.n tridashAnAM tamIshvaram .
sUryeNa sahadharmAtmA paryavartata bhArata .. 21..\\
ta.n tu kAlena mahatA vAsavaH pratyabhAShata .
putra.n tava pradAsyAmi triShu lokeShu vishrutam .. 22..\\
devAnAM brAhmaNAnA.n cha suhR^idAM chArthasAdhakam .
suta.n te.agryaM pradAsyAmi sarvAmitra vinAshanam .. 23..\\
ityuktaH kauravo rAjA vAsavena mahAtmanA .
uvAcha kuntI.n dharmAtmA devarAjavachaH smaran .. 24..\\
nItimantaM mahAtmAnamAdityasamatejasam .
durAdharSha.n kriyAvantamatIvAdbhuta darshanam .. 25..\\
putra.n janaya sushroNi dhAma kShatriya tejasAm .
labdhaH prasAdo devendrAttamAhvaya shuchismite .. 26..\\
evamuktA tataH shakramAjuhAva yashasvinI .
athAjagAma devendro janayAmAsa chArjunam .. 27..\\
jAtamAtre kumAre tu vAguvAchAsharIriNI .
mahAgambhIra nirghoShA nabho nAdayatI tadA .. 28..\\
kArtavIrya samaH kunti shibitulyaparAkramaH .
eSha shakra ivAjeyo yashaste prathayiShyati .. 29..\\
adityA viShNunA prItiryathAbhUdabhivardhitA .
tathA viShNusamaH prIti.n vardhayiShyati te.arjunaH .. 30..\\
eSha madrAnvashe kR^itvA kurUMshcha saha kekayaiH .
chedikAshikarUShAMshcha kuru lakShma sudhAsyati .. 31..\\
etasya bhujavIryeNa khANDave havyavAhanaH .
medasA sarvabhUtAnA.n tR^ipti.n yAsyati vai parAm .. 32..\\
grAmaNIshcha mahIpAlAneSha jitvA mahAbalaH .
bhrAtR^ibhiH sahito vIrastrInmedhAnAhariShyati .. 33..\\
jAmadagnya samaH kunti viShNutulyaparAkramaH .
eSha vIryavatA.n shreShTho bhaviShyatyaparAjitaH .. 34..\\
tathA divyAni chAstrANi nikhilAnyAhariShyati .
vipranaShTA.n shriya.n chAyamAhartA puruSharShabhaH .. 35..\\
etAmatyadbhutA.n vAcha.n kuntIputrasya sUtake .
uktavAnvAyurAkAshe kuntI shushrAva chAsya tAm .. 36..\\
vAchamuchchAritAmuchchaistAM nishamya tapasvinAm .
babhUva paramo harShaH shatashR^i~NganivAsinAm .. 37..\\
tathA deva R^iShINA.n cha sendrANAM cha divaukasAm .
AkAshe dundubhInA.n cha babhUva tumulaH svanaH .. 38..\\
udatiShThanmahAghoShaH puShpavR^iShTibhirAvR^itaH .
samavetya cha devAnA.n gaNAH pArthamapUjayan .. 39..\\
kAdraveyA vainateyA gandharvApsarasastathA .
prajAnAM patayaH sarve sapta chaiva maharShayaH .. 40..\\
bharadvAjaH kashyapo gautamash cha
vishvAmitro jamadagnirvasiShThaH .
yashchodito bhAskare.abhUtpranaShTe
so.apyatrAtrirbhagavAnAjagAma .. 41..\\
marIchira~NgirAshchaiva pulastyaH pulahaH kratuH .
dakShaH prajApatishchaiva gandharvApsarasastathA .. 42..\\
divyamAlyAmbaradharAH sarvAla~NkAra bhUShitAH .
upagAyanti bIbhatsumupanR^ityanti chApsarAH .
gandharvaiH sahitaH shrImAnprAgAyata cha tumburuH .. 43..\\
bhImasenogra senau cha UrNAyuranaghastathA .
gopatirdhR^itarAShTrashcha sUryavarchAshcha saptamaH .. 44..\\
yugapastR^iNapaH kArShNirnandishchitrarathastathA .
trayodashaH shAlishirAH parjanyashcha chaturdashaH .. 45..\\
kaliH pa~nchadashashchAtra nAradashchaiva ShoDashaH .
sadvA bR^ihadvA bR^ihakaH karAlashcha mahAyashAH .. 46..\\
brahma chArI bahuguNaH suparNashcheti vishrutaH .
vishvAvasurbhumanyushcha suchandro dashamastathA .. 47..\\
gItamAdhurya sampannau vikhyAtau cha hahAhuhU .
ityete devagandharvA jagustatra nararShabham .. 48..\\
tathaivApsaraso hR^iShTAH sarvAla~NkAra bhUShitAH .
nanR^iturvai mahAbhAgA jagushchAyatalochanAH .. 49..\\
anUnA chAnavadyA cha priya mukhyA guNAvarA .
adrikA cha tathA sAchI mishrakeshI alambusA .. 50..\\
marIchiH shichukA chaiva vidyutparNA tilottamA .
agnikA lakShaNA kShemA devI rambhA manoramA .. 51..\\
asitA cha subAhushcha supriyA suvapustathA .
puNDarIkA sugandhA cha surathA cha pramAthinI .. 52..\\
kAmyA shAradvatI chaiva nanR^itustatra sa~NghashaH .
menakA sahajanyA cha parNikA pu~njikasthalA .. 53..\\
R^itusthalA ghR^itAchI cha vishvAchI pUrvachittyapi .
umlochetyabhivikhyAtA pramlocheti cha tA dasha .
urvashyekAdashItyetA jagurAyatalochanAH .. 54..\\
dhAtAryamA cha mitrashcha varuNo.aMsho bhagastathA .
indro vivasvAnpUShA cha tvaShTA cha savitA tathA .. 55..\\
parjanyashchaiva viShNushcha AdityAH pAvakArchiShaH .
mahimAnaM pANDavasya vardhayanto.ambare sthitAH .. 56..\\
mR^igavyAdhashcha sharvashcha nirR^itishcha mahAyashAH .
ajaikapAdahirbudhnyaH pinAkI cha parantapaH .. 57..\\
dahano.atheshvarashchaiva kapAlI cha vishAM pate .
sthANurbhavashcha bhagavAnrudrAstatrAvatasthire .. 58..\\
ashvinau vasavashchAShTau marutashcha mahAbalAH .
vishve devAstathA sAdhyAstatrAsanparisa.nsthitAH .. 59..\\
karkoTako.atha sheShashcha vAsukishcha bhuja~NgamaH .
kachchhapashchApakuNDashcha takShakashcha mahoragaH .. 60..\\
AyayustejasA yuktA mahAkrodhA mahAbalAH .
ete chAnye cha bahavastatra nAgA vyavasthitAH .. 61..\\
tArkShyashchAriShTanemishcha garuDashchAsita dhvajaH .
aruNashchAruNishchaiva vainateyA vyavasthitAH .. 62..\\
taddR^iShTvA mahadAshcharya.n vismitA munisattamAH .
adhikA.n sma tato vR^ittimavartanpANDavAnprati .. 63..\\
pANDustu punarevainAM putra lobhAnmahAyashAH .
prAhiNoddarshanIyA~NgI.n kuntI tvenamathAbravIt .. 64..\\
nAtashchaturthaM prasavamApatsvapi vadantyuta .
ataH para.n chAriNI syAtpa~nchame bandhakI bhavet .. 65..\\
sa tva.n vidvandharmamimaM buddhigamya.n kathaM nu mAm .
apatyArtha.n samutkramya pramAdAdiva bhAShase .. 66..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 115}
v
kuntIputreShu jAteShu dhR^itarAShTrAtmajeShu cha .
madrarAjasutA pANDu.n raho vachanamabravIt .. 1..\\
na me.asti tvayi santApo viguNe.api parantapa .
nAvaratve varArhAyAH sthitvA chAnagha nityadA .. 2..\\
gAndhAryAshchaiva nR^ipate jAtaM putrashata.n tathA .
shrutvA na me tathA duHkhamabhavatkurunandana .. 3..\\
ida.n tu me mahadduHkhaM tulyatAyAmaputratA .
diShTyA tvidAnIM bharturme kuntyAmapyasti santatiH .. 4..\\
yadi tvapatyasantAna.n kunti rAjasutA mayi .
kuryAdanugraho me syAttava chApi hitaM bhavet .. 5..\\
stambho hi me sapatnItvAdvaktu.n kunti sutAM prati .
yadi tu tvaM prasanno me svayamenAM prachodaya .. 6..\\
p
mamApyeSha sadA mAdri hR^idyarthaH parivartate .
na tu tvAM prasahe vaktumiShTAniShTa vivakShayA .. 7..\\
tava tvidaM mata.n GYAtvA prayatiShyAmyataH param .
manye dhruvaM mayoktA sA vacho me pratipatsyate .. 8..\\
v
tataH kuntIM punaH pANDurvivikta idamabravIt .
kulasya mama santAna.n lokasya cha kuru priyam .. 9..\\
mama chApiNDa nAshAya pUrveShAmapi chAtmanaH .
matpriyArtha.n cha kalyANi kuru kalyANamuttamam .. 10..\\
yashaso.arthAya chaiva tva.n kuru karma suduShkaram .
prApyAdhipatyamindreNa yaGYairiShTa.n yasho.arthinA .. 11..\\
tathA mantravido viprAstapastaptvA suduShkaram .
gurUnabhyupagachchhanti yashaso.arthAya bhAmini .. 12..\\
tathA rAjarShayaH sarve brAhmaNAshcha tapodhanAH .
chakruruchchAvacha.n karma yashaso.arthAya duShkaram .. 13..\\
sA tvaM mAdrIM plaveneva tArayemAm anindite .
apatyasa.nvibhAgena parA.n kIrtimavApnuhi .. 14..\\
evamuktAbravInmAdrI.n sakR^ichchintaya daivatam .
tasmAtte bhavitApatyamanurUpamasaMshayam .. 15..\\
tato mAdrI vichAryaiva jagAma manasAshvinau .
tAvAgamya sutau tasyA.n janayAmAsaturyamau .. 16..\\
nakula.n sahadeva.n cha rUpeNApratimau bhuvi .
tathaiva tAvapi yamau vAguvAchAsharIriNI .. 17..\\
rUpasattvaguNopetAvetAvanyA~njanAnati .
bhAsatastejasAtyartha.n rUpadraviNa sampadA .. 18..\\
nAmAni chakrire teShA.n shatashR^i~NganivAsinaH .
bhaktyA cha karmaNA chaiva tathAshIrbhirvishAM pate .. 19..\\
jyeShTha.n yudhiShThiretyAhurbhImaseneti madhyamam .
arjuneti tR^itIya.n cha kuntIputrAnakalpayan .. 20..\\
pUrvajaM nakuletyeva.n sahadeveti chAparam .
mAdrIputrAvakathaya.nste viprAH prItamAnasAH .
anusa.nvatsara.n jAtA api te kurusattamAH .. 21..\\
kuntImatha punaH pANDurmAdryarthe samachodayat .
tamuvAcha pR^ithA rAjanrahasyuktA satI sadA .. 22..\\
uktA sakR^iddvandvameShA lebhe tenAsmi va~nchitA .
bibhemyasyAH paribhavAnnArINA.n gatirIdR^ishI .. 23..\\
nAGYAsiShamahaM mUDhA dvandvAhvAne phaladvayam .
tasmAnnAhaM niyoktavyA tvayaiSho.astu varo mama .. 24..\\
evaM pANDoH sutAH pa~ncha devadattA mahAbalAH .
sambhUtAH kIrtimantaste kuruvaMshavivardhanAH .. 25..\\
shubhalakShaNasampannAH somavatpriyadarshanAH .
si.nhadarpA maheShvAsAH si.nhavikrAnta gAminaH .
si.nhagrIvA manuShyendrA vavR^idhurdeva vikramAH .. 26..\\
vivardhamAnAste tatra puNye haimavate girau .
vismaya.n janayAmAsurmaharShINA.n sameyuShAm .. 27..\\
te cha pa~nchashata.n chaiva kuruvaMshavivardhanAH .
sarve vavR^idhuralpena kAlenApsviva nIrajAH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 116}
vai
darshanIyA.nstataH putrAnpANDuH pa~ncha mahAvane .
tAnpashyanparvate reme svabAhubalapAlitAn .. 1..\\
supuShpita vane kAle kadA chinmadhumAdhave .
bhUtasaMmohane rAjA sabhAryo vyacharadvanam .. 2..\\
palAshaistilakaishchUtaishchampakaiH pAribhadrakaiH .
anyaishcha bahubhishvR^ikShaiH phalapuShpasamR^iddhibhiH .. 3..\\
jalasthAnaishcha vividhaiH padminIbhishcha shobhitam .
pANDorvana.n tu samprekShya prajaGYe hR^idi manmathaH .. 4..\\
prahR^iShTamanasa.n tatra viharanta.n yathAmaram .
taM mAdryanujagAmaikA vasanaM bibhratI shubham .. 5..\\
samIkShamANaH sa tu tA.n vayaHsthA.n tanu vAsasam .
tasya kAmaH pravavR^idhe gahane.agnirivotthitaH .. 6..\\
rahasyAtmasamA.n dR^iShTvA rAjA rAjIvalochanAm .
na shashAka niyantu.n taM kAmaM kAmabalAtkR^itaH .. 7..\\
tata enAM balAdrAjA nijagrAha rahogatAm .
vAryamANastayA devyA visphurantyA yathAbalam .. 8..\\
sa tu kAmaparItAtmA ta.n shApaM nAnvabudhyata .
mAdrIM maithuna dharmeNa gachchhamAno balAdiva .. 9..\\
jIvitAntAya kauravyo manmathasya vasha~NgataH .
shApajaM bhayamutsR^ijya jagAmaiva balAtpriyAm .. 10..\\
tasya kAmAtmano buddhiH sAkShAtkAlena mohitA .
sampramathyendriya grAmaM pranaShTA saha chetasA .. 11..\\
sa tayA saha sa~Ngamya bhAryayA kurunandana .
pANDuH paramadharmAtmA yuyuje kAladharmaNA .. 12..\\
tato mAdrI samAli~Ngya rAjAna.n gatachetasam .
mumocha duHkhaja.n shabdaM punaH punaratIva ha .. 13..\\
saha putraistataH kuntI mAdrIputrau cha pANDavau .
AjagmuH sahitAstatra yatra rAjA tathAgataH .. 14..\\
tato mAdryabravIdrAjannArtA kuntImida.n vachaH .
ekaiva tvamihAgachchha tiShThantvatraiva dArakAH .. 15..\\
tachchhrutvA vachana.n tasyAstatraivAvArya dArakAn .
hatAhamiti vikrushya sahasopajagAma ha .. 16..\\
dR^iShTvA pANDu.n cha mAdrIM cha shayAnau dharaNItale .
kuntI shokaparItA~NgI vilalApa suduHkhitA .. 17..\\
rakShyamANo mayA nitya.n vIraH satatamAtmavAn .
katha.n tvamabhyatikrAntaH shApaM jAnanvanaukasaH .. 18..\\
nanu nAma tvayA mAdri rakShitavyo janAdhipaH .
sA katha.n lobhitavatI vijane tvaM narAdhipam .. 19..\\
katha.n dInasya satataM tvAmAsAdya rahogatAm .
ta.n vichintayataH shApaM praharShaH samajAyata .. 20..\\
dhanyA tvamasi bAhlIki matto bhAgyatarA tathA .
dR^iShTavatyasi yadvaktraM prahR^iShTasya mahIpateH .. 21..\\
m
vilobhyamAnena mayA vAryamANena chAsakR^it .
AtmA na vArito.anena satya.n diShTaM chikIrShuNA .. 22..\\
k
aha.n jyeShThA dharmapatnI jyeShThaM dharmaphalaM mama .
avashyaM bhAvino bhAvAnmA mAM mAdri nivartaya .. 23..\\
anveShyAmIha bhartAramahaM pretavasha.n gatam .
uttiShTha tva.n visR^ijyainamimAnrakShasva dArakAn .. 24..\\
m
ahamevAnuyAsyAmi bhartAramapalAyinam .
na hi tR^iptAsmi kAmAnA.n tajjyeShThA anumanyatAm .. 25..\\
mA.n chAbhigamya kShINo.ayaM kAmAdbharatasattamaH .
tamuchchhindyAmasya kAma.n kathaM nu yamasAdane .. 26..\\
na chApyaha.n vartayantI nirvisheShaM suteShu te .
vR^ittimArye chariShyAmi spR^ishedenastathA hi mAm .. 27..\\
tasmAnme sutayoH kunti vartitavya.n svaputravat .
mA.n hi kAmayamAno.ayaM rAjA pretavasha.n gataH .. 28..\\
rAGYaH sharIreNa saha mamApIda.n kalevaram .
dagdhavya.n supratichchhannametadArye priya.n kuru .. 29..\\
dArakeShvapramattA cha bhavethAshcha hitA mama .
ato.anyanna prapashyAmi sandeShTavya.n hi ki.n chana .. 30..\\
v
ityuktvA ta.n chitAgnisthaM dharmapatnI nararShabham .
madrarAjAtmajA tUrNamanvArohadyashasvinI .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 117}
v
pANDoravabhR^itha.n kR^itvA devakalpA maharShayaH .
tato mantramakurvanta te sametya tapasvinaH .. 1..\\
hitvA rAjya.n cha rAShTraM cha sa mahAtmA mahAtapAH .
asminsthAne tapastaptu.n tApasA~nsharaNaM gataH .. 2..\\
sa jAtamAtrAnputrAMshcha dArAMshcha bhavatAm iha .
pradAyopanidhi.n rAjA pANDuH svargamito gataH .. 3..\\
te parasparamAmantrya sarvabhUtahite ratAH .
pANDoH putrAnpuraskR^itya nagaraM nAgasAhvayam .. 4..\\
udAramanasaH siddhA gamane chakrire manaH .
bhIShmAya pANDavAndAtu.n dhR^itarAShTrAya chaiva hi .. 5..\\
tasminneva kShaNe sarve tAnAdAya pratasthire .
pANDordArAMshcha putrAMshcha sharIra.n chaiva tApasAH .. 6..\\
sukhinI sA purA bhUtvA satataM putravatsalA .
prapannA dIrghamadhvAna.n sa~NkShipta.n tadamanyata .. 7..\\
sA nadIrgheNa kAlena samprAptA kurujA~Ngalam .
vardhamAnapuradvAramAsasAda yashasvinI .. 8..\\
ta.n chAraNasahasrANAM munInAmAgamaM tadA .
shrutvA nAgapure nR^INA.n vismayaH samajAyata .. 9..\\
muhUrtodita Aditye sarve dharmapuraskR^itAH .
sadArAstApasAndraShTuM niryayuH puravAsinaH .. 10..\\
strI sa~NghAH kShatrasa~NghAshcha yAnasa~NghAnsamAsthitAH .
brAhmaNaiH saha nirjagmurbrAhmaNAnA.n cha yoShitaH .. 11..\\
tathA viTshUdra sa~NghAnAM mahAnvyatikaro.abhavat .
na kashchidakarodIrShyAmabhavandharmabuddhayaH .. 12..\\
tathA bhIShmaH shAntanavaH somadatto.atha bAhlikaH .
praGYA chakShushcha rAjarShiH kShattA cha viduraH svayam .. 13..\\
sA cha satyavatI devI kausalyA cha yashasvinI .
rAjadAraiH parivR^itA gAndhArI cha viniryayau .. 14..\\
dhR^itarAShTrasya dAyAdA duryodhana purogamAH .
bhUShitA bhUShaNaishchitraiH shatasa~NkhyA viniryayuH .. 15..\\
tAnmaharShigaNAnsarvA~nshirobhirabhivAdya cha .
upopavivishuH sarve kauravyAH sapurohitAH .. 16..\\
tathaiva shirasA bhUmAvabhivAdya praNamya cha .
upopavivishuH sarve paurajAnapadA api .. 17..\\
tamakUjamivAGYAya janaugha.n sarvashastadA .
bhIShmo rAjya.n cha rAShTraM cha maharShibhyo nyavedayat .. 18..\\
teShAmatho vR^iddhatamaH pratyutthAya jaTAjinI .
maharShimatamAGYAya maharShiridamabravIt .. 19..\\
yaH sa kauravya dAyAdaH pANDurnAma narAdhipaH .
kAmabhogAnparityajya shatashR^i~Ngamito gataH .. 20..\\
brahmacharya vratasthasya tasya divyena hetunA .
sAkShAddharmAdayaM putrastasya jAto yudhiShThiraH .. 21..\\
tathemaM balinA.n shreShTha.n tasya rAGYo mahAtmanaH .
mAtarishvA dadau putraM bhImaM nAma mahAbalam .. 22..\\
puruhUtAdaya.n jaGYe kuntyA.n satyaparAkramaH .
yasya kIritrmaheShvAsAnsarvAnabhibhaviShyati .. 23..\\
yau tu mAdrI maheShvAsAvasUta kurusattamau .
ashvibhyAM manujavyAghrAvimau tAvapi tiShThataH .. 24..\\
charatA dharmanityena vanavAsa.n yashasvinA .
eSha paitAmaho vaMshaH pANDunA punaruddhR^itaH .. 25..\\
putrANA.n janma vR^iddhiM cha vaidikAdhyayanAni cha .
pashyataH satataM pANDoH shashvatprItiravardhata .. 26..\\
vartamAnaH satA.n vR^itte putralAbhamavApya cha .
pitR^iloka.n gataH pANDuritaH saptadashe.ahani .. 27..\\
ta.n chitA gatamAGYAya vaishvAnara mukhe hutam .
praviShTA pAvakaM mAdrI hitvA jIvitamAtmanaH .. 28..\\
sA gatA saha tenaiva patilokamanuvratA .
tasyAstasya cha yatkArya.n kriyatAM tadanantaram .. 29..\\
ime tayoH sharIre dve sutAshcheme tayorvarAH .
kriyAbhiranugR^ihyantA.n saha mAtrA parantapAH .. 30..\\
pretakArye cha nirvR^itte pitR^imedhaM mahAyashAH .
labhatA.n sarvadharmaGYaH pANDuH kurukulodvahaH .. 31..\\
evamuktvA kurUnsarvAnkurUNAmeva pashyatAm .
kShaNenAntarhitAH sarve chAraNA guhyakaiH saha .. 32..\\
gandharvanagarAkAra.n tatraivAntarhitaM punaH .
R^iShisiddhagaNa.n dR^iShTvA vismayaM te para.n yayuH .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 118}
dh
pANDorvidura sarvANi pretakAryANi kAraya .
rAjavadrAjasi.nhasya mAdryAshchaiva visheShataH .. 1..\\
pashUnvAsA.nsi ratnAni dhanAni vividhAni cha .
pANDoH prayachchha mAdryAshcha yebhyo yAvachcha vA~nchhitam .. 2..\\
yathA cha kuntI satkAra.n kuryAnmAdhryAstathA kuru .
yathA na vAyurnAdityaH pashyetA.n tA.n susa.nvR^itAm .. 3..\\
na shochyaH pANDuranaghaH prashasyaH sa narAdhipaH .
yasya pa~ncha sutA vIrA jAtAH surasutopamAH .. 4..\\
v
vidurasta.n tathetyuktvA bhIShmeNa saha bhArata .
pANDu.n sa.nskArayAmAsa deshe paramasa.nvR^ite .. 5..\\
tatastu nagarAttUrNamAjyahomapuraskR^itAH .
nirhR^itAH pAvakA dIptAH pANDo rAjapurohitaiH .. 6..\\
athainamArtavairgandhairmAlyaishcha vividhairvaraiH .
shibikA.n samala~ncakrurvAsasAchchhAdya sarvashaH .. 7..\\
tA.n tathA shobhitAM mAlyairvAsobhishcha mahAdhanaiH .
amAtyA GYAtayashchaiva suhR^idash chopatasthire .. 8..\\
nR^isi.nhaM narayuktena paramAla~NkR^itena tam .
avahanyAnamukhyena saha mAdryA susa.nvR^itam .. 9..\\
pANDureNAtapatreNa chAmaravyajanena cha .
sarvavAditra nAdaishcha samala~ncakrire tataH .. 10..\\
ratnAni chApyupAdAya bahUni shatasho narAH .
pradaduH kA~NkShamANebhyaH pANDostatraurdhvadekikam .. 11..\\
atha chhatrANi shubhrANi pANDurANi bR^ihanti cha .
AjahruH kauravasyArthe vAsA.nsi ruchirANi cha .. 12..\\
jAyakaiH shuklavAsobhirhUyamAnA hutAshanAH .
agachchhannagratastasya dIpyamAnAH svala~NkR^itAH .. 13..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH shUdrAshchaiva sahasrashaH .
rudantaH shokasantaptA anujagmurnarAdhipam .. 14..\\
ayamasmAnapAhAya duHkhe chAdhAya shAshvate .
kR^itvAnAthAnparo nAthaH kva yAsyati narAdhipaH .. 15..\\
kroshantaH pANDavAH sarve bhIShmo vidura eva cha .
ramaNIye vanoddeshe ga~NgAtIre same shubhe .. 16..\\
nyAsayAmAsuratha tA.n shibikAM satyavAdinaH .
sabhAryasya nR^isi.nhasya pANDorakliShTakarmaNaH .. 17..\\
tatastasya sharIra.n tatsarvagandhaniShevitam .
shuchi kAlIyakAdigdhaM mukhyasnAnAdhivAsitam .
paryaShi~nchajjalenAshu shAtakumbhamayairghaTaiH .. 18..\\
chandanena cha mukhyena shuklena samalepayan .
kAlAguruvimishreNa tathA tu~Ngarasena cha .. 19..\\
athaina.n deshajaiH shuklairvAsobhiH samayojayan .
AchchhannaH sa tu vAsobhirjIvanniva nararShabhaH .
shushubhe puruShavyAghro mahArhashayanochitaH .. 20..\\
yAjakairabhyanuGYAtaM pretakarmaNi niShThitaiH .
ghR^itAvasikta.n rAjAnaM saha mAdryA svala~NkR^itam .. 21..\\
tu~NgapadmakamishreNa chandanena sugandhinA .
anyaishcha vividhairgandhairanalpaiH samadAhayan .. 22..\\
tatastayoH sharIre te dR^iShTvA mohavasha.n gatA .
hAhA putreti kausalyA papAta sahasA bhuvi .. 23..\\
tAM prekShya patitAmArtAM paurajAnapado janaH .
ruroda sasvana.n sarvo rAjabhaktyA kR^ipAnvitaH .. 24..\\
klAntAnIvArtanAdena sarvANi cha vichukrushuH .
mAnuShaiH saha bhUtAni tiryagyonigatAnyapi .. 25..\\
tathA bhIShmaH shAntanavo vidurashcha mahAmatiH .
sarvashaH kauravAshchaiva prANadanbhR^ishaduHkhitAH .. 26..\\
tato bhIShmo.atha viduro rAjA cha saha bandhubhiH .
udaka.n chakrire tasya sarvAshcha kuru yoShitaH .. 27..\\
kR^itodakA.nstAnAdAya pANDavA~nshokakarshitAn .
sarvAH prakR^itayo rAja~nshochantyaH paryavArayan .. 28..\\
yathaiva pANDavA bhUmau suShupuH saha bAndhavaiH .
tathaiva nAgarA rAja~nshishyire brAhmaNAdayaH .. 29..\\
tadanAnandamasvasthamAkumAramahR^iShTavat .
babhUva pANDavaiH sArdhaM nagara.n dvAdasha kShapAH .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 119}
v
tataH kShattA cha rAjA cha bhIShmashcha saha bandhubhiH .
daduH shrAddha.n tadA pANDoH svadhAmR^itamayaM tadA .. 1..\\
kurUMshcha vipramukhyAMshcha bhojayitvA sahasrashaH .
ratnaughAndvijamukhyebhyo dattvA grAmavarAnapi .. 2..\\
kR^itashauchA.nstatastA.nstu pANDavAnbharatarShabhAn .
AdAya vivishuH paurAH pura.n vAraNasAhvayam .. 3..\\
satata.n smAnvatapyanta tameva bharatarShabham .
paurajAnapadAH sarve mR^ita.n svamiva bAndhavam .. 4..\\
shrAddhAvasAne tu tadA dR^iShTvA ta.n duHkhitaM janam .
saMmUDhA.n duHkhashokArtA.n vyAso mAtaramabravIt .. 5..\\
atikrAnta sukhAH kAlAH pratyupasthita dAruNAH .
shvaH shvaH pApIya divasAH pR^ithivI gatayauvanA .. 6..\\
bahu mAyA samAkIrNo nAnA doShasamAkulaH .
luptadharmakriyAchAro ghoraH kAlo bhaviShyati .. 7..\\
gachchha tva.n tyAgamAsthAya yuktA vasa tapovane .
mA drakShyasi kulasyAsya ghora.n sa~NkShayamAtmanaH .. 8..\\
tatheti samanuGYAya sA pravishyAbravItsnuShAm .
ambike tava putrasya durnayAtkila bhAratAH .
sAnubandhA vina~NkShyanti paurAshchaiveti naH shrutam .. 9..\\
tatkausalyAmimAmArtAM putrashokAbhipIDitAm .
vanamAdAya bhadra.n te gachchhAvo yadi manyase .. 10..\\
tathetyukte ambikayA bhIShmamAmantrya suvratA .
vana.n yayau satyavatI snuShAbhyAM saha bhArata .. 11..\\
tAH sughora.n tapaH kR^itvA devyo bharatasattama .
deha.n tyaktvA mahArAja gatimiShTA.n yayustadA .. 12..\\
avApnuvanta vedoktAnsa.nskArAnpANDavAstadA .
avardhanta cha bhogA.nste bhu~njAnAH pitR^iveshmani .. 13..\\
dhArtarAShTraishcha sahitAH krIDantaH pitR^iveshmani .
bAla krIDAsu sarvAsu vishiShTAH pANDavAbhavan .. 14..\\
jave lakShyAbhiharaNe bhojye pA.nsuvikarShaNe .
dhArtarAShTrAnbhImasenaH sarvAnsa parimardati .. 15..\\
harShAdetAnkrIDamAnAngR^ihya kAkanilIyane .
shiraHsu cha nigR^ihyainAnyodhayAmAsa pANDavaH .. 16..\\
shatamekottara.n teShAM kumArANAM mahaujasAm .
eka eva vimR^idnAti nAtikR^ichchhrAdvR^ikodaraH .. 17..\\
pAdeShu cha nigR^ihyainAnvinihatya balAdbalI .
chakarSha kroshato bhUmau ghR^iShTa jAnu shiro.akShikAn .. 18..\\
dasha bAlA~njale krIDanbhujAbhyAM parigR^ihya saH .
Aste sma salile magnaH pramR^itAMshcha vimu~nchati .. 19..\\
phalAni vR^ikShamAruhya prachinvanti cha te yadA .
tadA pAdaprahAreNa bhImaH kampayate drumam .. 20..\\
prahAra vegAbhihatAddrumAdvyAghUrNitAstataH .
saphalAH prapatanti sma druta.n srastAH kumArakAH .. 21..\\
na te niyuddhe na jave na yogyAsu kadA chana .
kumArA uttara.n chakruH spardhamAnA vR^ikodaram .. 22..\\
eva.n sa dhArtarAShTrANAM spardhamAno vR^ikodaraH .
apriye.atiShThadatyantaM bAlyAnna droha chetasA .. 23..\\
tato balamatikhyAta.n dhArtarAShTraH pratApavAn .
bhImasenasya tajGYAtvA duShTabhAvamadarshayat .. 24..\\
tasya dharmAdapetasya pApAni paripashyataH .
mohAdaishvaryalobhAchcha pApA matirajAyata .. 25..\\
ayaM balavatA.n shreShThaH kuntIputro vR^ikodaraH .
madhyamaH pANDuputrANAM nikR^ityA saMnihanyatAm .. 26..\\
atha tasmAdavaraja.n jyeShThaM chaiva yudhiShThiram .
prasahya bandhane baddhvA prashAsiShye vasundharAm .. 27..\\
eva.n sa nishchayaM pApaH kR^itvA duryodhanastadA .
nityamevAntara prekShI bhImasyAsInmahAtmanaH .. 28..\\
tato jalavihArArtha.n kArayAmAsa bhArata .
chela kambalaveshmAni vichitrANi mahAnti cha .. 29..\\
pramANa koTyAmuddesha.n sthala.n kiM chidupetya cha .
krIDAvasAne sarve te shuchi vastrAH svala~NkR^itAH .
sarvakAmasamR^iddha.n tadannaM bubhujire shanaiH .. 30..\\
divasAnte parishrAntA vihR^itya cha kurUdvahAH .
vihArAvasatheShveva vIrA vAsamarochayan .. 31..\\
khinnastu balavAnbhImo vyAyAmAbhyadhikastadA .
vAhayitvA kumArA.nstA~njalakrIDA gatAnvibhuH .
pramANa koTyA.n vAsArthI suShvApAruhya tatsthalam .. 32..\\
shIta.n vAsaM samAsAdya shrAnto madavimohitaH .
nishcheShTaH pANDavo rAjansuShvApa mR^itakalpavat .. 33..\\
tato baddhvA latA pAshairbhIma.n duryodhanaH shanaiH .
gambhIraM bhImavega.n cha sthalAjjalamapAtayat .. 34..\\
tataH prabuddhaH kaunteyaH sarva.n sa~nchidya bandhanam .
udatiShThajjalAdbhUyo bhImaH praharatA.n varaH .. 35..\\
supta.n chApi punaH sarpaistIkShNadaMShTrairmahAviShaiH .
kupitairdaMshayAmAsa sarveShvevA~Ngamarmasu .. 36..\\
daMShTrAshcha daMShTriNA.n teShAM marmasvapi nipAtitAH .
tvachaM naivAsya bibhiduH sAratvAtpR^ithuvakShasaH .. 37..\\
pratibuddhastu bhImastAnsarvAnsarpAnapothayat .
sArathi.n chAsya dayitamapahastena jaghnivAn .. 38..\\
bhojane bhImasenasya punaH prAkShepayadviSham .
kAlakUTaM nava.n tIkShNa.n sambhR^itaM lomaharShaNam .. 39..\\
vaishyAputrastadAchaShTa pArthAnA.n hitakAmyayA .
tachchApi bhuktvAjarayadavikAro vR^ikodaraH .. 40..\\
vikAraM na hyajanayatsutIkShNamapi tadviSham .
bhIma sa.nhanano bhImastadapyajarayattataH .. 41..\\
eva.n duryodhanaH karNaH shakunishchApi saubalaH .
anekairabhyupAyaistA~njighA.nsanti sma pANDavAn .. 42..\\
pANDavAshchApi tatsarvaM pratyajAnannarindamAH .
udbhAvanamakurvanto vidurasya mate sthitAH .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 120}
j
kR^ipasyApi mahAbrahmansambhava.n vaktumarhasi .
sharastambhAtkatha.n jaGYe kathaM chAstrANyavAptavAn .. 1..\\
vai
maharShergatamasyAsIchchharadvAnnAma nAmataH .
putraH kila mahArAja jAtaH saha sharairvibho .. 2..\\
na tasya vedAdhyayane tathA buddhirajAyata .
yathAsya buddhirabhavaddhanurvede parantapa .. 3..\\
adhijagmuryathA vedA.nstapasA brahmavAdinaH .
tathA sa tapasopetaH sarvANyastrANyavApa ha .. 4..\\
dhanurveda paratvAchcha tapasA vipulena cha .
bhR^isha.n santApayAmAsa devarAjaM sa gautamaH .. 5..\\
tato jAlapadIM nAma devakanyA.n sureshvaraH .
prAhiNottapaso vighna.n kuru tasyeti kaurava .. 6..\\
sAbhigamyAshramapada.n ramaNIyaM sharadvataH .
dhanurbANadharaM bAlA lobhayAmAsa gautamam .. 7..\\
tAmekavasanA.n dR^iShTvA gautamo.apsarasa.n vane .
loke.apratimasa.nsthAnAm utphullanayano.abhavat .. 8..\\
dhanushcha hi sharAshchAsya karAbhyAM prApatanbhuvi .
vepathushchAsya tA.n dR^iShTvA sharIre samajAyata .. 9..\\
sa tu GYAnagarIyastvAttapasashcha samanvayAt .
avatasthe mahAprAGYo dhairyeNa parameNa ha .. 10..\\
yastvasya sahasA rAjanvikAraH samapadyata .
tena susrAva reto.asya sa cha tannAvabudhyata .. 11..\\
sa vihAyAshrama.n taM cha tAM chaivApsarasaM muniH .
jagAma retastattasya sharastambe papAta ha .. 12..\\
sharastambe cha patita.n dvidhA tadabhavannR^ipa .
tasyAtha mithuna.n jaGYe gautamasya sharadvataH .. 13..\\
mR^igayA.n charato rAGYaH shantanostu yadR^ichchhayA .
kashchitsenA charo.araNye mithuna.n tadapashyata .. 14..\\
dhanushcha sashara.n dR^iShTvA tathA kR^iShNAjinAni cha .
vyavasya brAhmaNApatya.n dhanurvedAntagasya tat .
sa rAGYe darshayAmAsa mithuna.n sashara.n tadA .. 15..\\
sa tadAdAya mithuna.n rAjAtha kR^ipayAnvitaH .
AjagAma gR^ihAneva mama putrAviti bruvan .. 16..\\
tataH sa.nvardhayAmAsa sa.nskAraishchApyayojayat .
gautamo.api tadApetya dhanurveda paro.abhavat .. 17..\\
kR^ipayA yanmayA bAlAvimau sa.nvardhitAviti .
tasmAttayornAma chakre tadeva sa mahIpatiH .. 18..\\
nihitau gautamastatra tapasA tAvavindata .
Agamya chAsmai gotrAdi sarvamAkhyAtavA.nstadA .. 19..\\
chaturvidha.n dhanurvedamastrANi vividhAni cha .
nikhilenAsya tatsarva.n guhyamAkhyAtavA.nstadA .
so.achireNaiva kAlena paramAchAryatA.n gataH .. 20..\\
tato.adhijagmuH sarve te dhanurvedaM mahArathAH .
dhR^itarAShTrAtmajAshchaiva pANDavAshcha mahAbalAH .
vR^iShNayashcha nR^ipAshchAnye nAnAdeshasamAgatAH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 121}
vai
visheShArthI tato bhIShmaH pautrANA.n vinayepsayA .
iShvastraGYAnparyapR^ichchhadAchAryAnvIryasaMmatAn .. 1..\\
nAlpadhIrnAmahA bhAgastathAnAnAstra kovidaH .
nAdeva sattvo vinayetkurUnastre mahAbalAn .. 2..\\
maharShistu bharadvAjo havirdhAne charanpurA .
dadarshApsarasa.n sAkShAdghR^itAchImAplutAmR^iShiH .. 3..\\
tasyA vAyuH samuddhUto vasana.n vyapakarShata .
tato.asya retashchaskanda tadR^iShirdroNa Adadhe .. 4..\\
tasminsamabhavaddroNaH kalashe tasya dhImataH .
adhyagIShTa sa vedAMshcha vedA~NgAni cha sarvashaH .. 5..\\
agniveshyaM mahAbhAgaM bharadvAjaH pratApavAn .
pratyapAdayadAgneyamastradharmabhR^itA.n varaH .. 6..\\
agniShTujjAtaH sa munistato bharatasattama .
bhAradvAja.n tadAgneyaM mahAstraM pratyapAdayat .. 7..\\
bharadvAja sakhA chAsItpR^iShato nAma pArthivaH .
tasyApi drupado nAma tadA samabhavatsutaH .. 8..\\
sa nityamAshrama.n gatvA droNena saha pArShataH .
chikrIDAdhyayana.n chaiva chakAra kShatriyarShabhaH .. 9..\\
tato vyatIte pR^iShate sa rAjA drupado.abhavat .
pA~nchAleShu mahAbAhuruttareShu nareshvaraH .. 10..\\
bharadvAjo.api bhagavAnAruroha diva.n tadA .
tataH pitR^iniyuktAtmA putra lobhAnmahAyashAH .
shAradvatI.n tato droNaH kR^ipIM bhAryAm avindata .. 11..\\
agnihotre cha dharme cha dame cha satata.n ratA .
alabhadgautamI putramashvatthAmAnameva cha .. 12..\\
sa jAtamAtro vyanadadyathaivochchaiH shravA hayaH .
tachchhrutvAntarhitaM bhUtamantarikShasthamabravIt .. 13..\\
ashvasyevAsya yatsthAma nadataH pradisho gatam .
ashvatthAmaiva bAlo.aya.n tasmAnnAmnA bhaviShyati .. 14..\\
sutena tena suprIto bhAradvAjastato.abhavat .
tatraiva cha vasandhImAndhanurveda paro.abhavat .. 15..\\
sa shushrAva mahAtmAna.n jAmadagnyaM parantapam .
brAhmaNebhyastadA rAjanditsanta.n vasu sarvashaH .. 16..\\
vana.n tu prasthita.n rAmaM bhAradvAjastadAbravIt .
Agata.n vittakAmaM mAM viddhi droNa.n dvijarShabham .. 17..\\
raama
hiraNyaM mama yachchAnyadvasu ki.n chana vidyate .
brAhmaNebhyo mayA datta.n sarvameva tapodhana .. 18..\\
tathaiveya.n dharA devI sAgarAntA sapattanA .
kashyapAya mayA dattA kR^itsnA nagaramAlinI .. 19..\\
sharIramAtramevAdya mayedamavasheShitam .
astrANi cha mahArhANi shastrANi vividhAni cha .
vR^iNIShva kiM prayachchhAmi tubhya.n droNa vadAshu tat .. 20..\\
drona
astrANi me samagrANi sasa.nhArANi bhArgava .
saprayoga rahasyAni dAtumarhasyasheShataH .. 21..\\
vai
tathetyuktvA tatastasmai prAdAdastrANi bhArgavaH .
sarahasya vrata.n chaiva dhanurvedamasheShataH .. 22..\\
pratigR^ihya tu tatsarva.n kR^itAstro dvijasattamaH .
priya.n sakhAyaM suprIto jagAma drupadaM prati .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 122}
vai
tato drupadamAsAdya bharadvAjaH pratApavAn .
abravItpArShata.n rAjansakhAyaM viddhi mAm iti .. 1..\\
drupada
akR^iteya.n tava praGYA brahmannAtisama~njasI .
yanmAM bravIShi prasabha.n sakhA te.ahamiti dvija .. 2..\\
na hi rAGYAmudIrNAnAmevaM bhUtairnaraiH kva chit .
sakhyaM bhavati mandAtma~nshriyA hInairdhanachyutaiH .. 3..\\
sauhR^idAnyapi jIryante kAlena parijIryatAm .
sauhR^idaM me tvayA hyAsItpUrva.n sAmarthya bandhanam .. 4..\\
na sakhyamajara.n loke jAtu dR^ishyeta karhi chit .
kAmo vaina.n viharati krodhashchainaM pravR^ishchati .. 5..\\
maiva.n jIrNamupAsiShThAH sakhyaM navamupAkuru .
AsItsakhya.n dvijashreShTha tvayA me.arthanibandhanam .. 6..\\
na daridro vasumato nAvidvAnviduShaH sakhA .
shUrasya na sakhA klIbaH sakhipUrva.n kimiShyate .. 7..\\
yayoreva sama.n vittaM yayoreva sama.n kulam .
tayoH sakhyavivAhashcha na tu puShTavipuShTayoH .. 8..\\
nAshrotriyaH shrotriyasya nArathI rathinaH sakhA .
nArAGYA sa~Ngata.n rAGYaH sakhipUrva.n kimiShyate .. 9..\\
vai
drupadenaivamuktastu bhAradvAjaH pratApavAn .
muhUrta.n chintayAmAsa manyunAbhipariplutaH .. 10..\\
sa vinishchitya manasA pA~nchAlaM prati buddhimAn .
jagAma kurumukhyAnAM nagaraM nAgasAhvayam .. 11..\\
kumArAstvatha niShkramya sametA gajasAhvayAt .
krIDanto vITayA tatra vIrAH paryacharanmudA .. 12..\\
papAta kUpe sA vITA teShA.n vai krIDatA.n tadA .
na cha te pratyapadyanta karma vITopalabdhaye .. 13..\\
atha droNaH kumArA.nstAndR^iShTvA kR^ityavatastadA .
prahasya mandaM paishalyAdabhyabhAShata vIryavAn .. 14..\\
aho nu dhigbala.n kShAtraM dhigetA.n vaH kR^itAstratAm .
bharatasyAnvaye jAtA ye vITAM nAdhigachchhata .. 15..\\
eSha muShTiriShIkANAM mayAstreNAbhimantritaH .
asya vIryaM nirIkShadhva.n yadanyasya na vidyate .. 16..\\
vetsyAmIShIkayA vITA.n tAmiShIkAmathAnyayA .
tAmanyayA samAyogo vITAyA grahaNe mama .. 17..\\
tadapashyankumArAste vismayotphullalochanAH .
aveShkya choddhR^itA.n vITAM vITA veddhAramabruvan .. 18..\\
abhivAdayAmahe brahmannaitadanyeShu vidyate .
ko.asi ka.n tvAbhijAnImo vayaM kiM karavAmahe .. 19..\\
drona
AchakShvadhva.n cha bhIShmAya rUpeNa cha guNaishcha mAm .
sa eva sumahAbuddhiH sAmprataM pratipatsyate .. 20..\\
vai
tathetyuktvA tu te sarve bhIShmamUchuH pitAmaham .
brAhmaNasya vachastathya.n tachcha karmavisheShavat .. 21..\\
bhIShmaH shrutvA kumArANA.n droNaM taM pratyajAnata .
yuktarUpaH sa hi gururityevamanuchintya cha .. 22..\\
athainamAnIya tadA svayameva susatkR^itam .
paripaprachchha nipuNaM bhIShmaH shastrabhR^itA.n varaH .
hetumAgamane tasya droNaH sarvaM nyavedayat .. 23..\\
maharSheragniveshyasya sakAshamahamachyuta .
astrArthamagamaM pUrva.n dhanurveda jighR^ikShayA .. 24..\\
brahma chArI vinItAtmA jaTilo bahulAH samAH .
avasa.n tatra suchiraM dhanurveda chikIrShayA .. 25..\\
pA~nchAlarAjaputrastu yaGYaseno mahAbalaH .
mayA sahAkarodvidyA.n guroH shrAmyansamAhitaH .. 26..\\
sa me tatra sakhA chAsIdupakArI priyash cha me .
tenAha.n saha sa~Ngamya ratavAnsuchiraM bata .
bAlyAtprabhR^iti kauravya sahAdhyayanameva cha .. 27..\\
sa samAsAdya mA.n tatra priyakArI priya.nvadaH .
abravIditi mAM bhIShma vachanaM prItivardhanam .. 28..\\
ahaM priyatamaH putraH piturdroNa mahAtmanaH .
abhiShekShyati mA.n rAjye sapA~nchAlyo yadA tadA .. 29..\\
tvadbhojyaM bhavitA rAjya.n sakhe satyena te shape .
mama bhogAshcha vitta.n cha tvadadhIna.n sukhAni cha .. 30..\\
evamuktaH pravavrAja kR^itAstro.aha.n dhanepsayA .
abhiShikta.n cha shrutvainaM kR^itArtho.asmIti chintayan .. 31..\\
priya.n sakhAyaM suprIto rAjyasthaM punarAvrajam .
sa.nsmaransa~Ngama.n chaiva vachanaM chaiva tasya tat .. 32..\\
tato drupadamAgamya sakhipUrvamahaM prabho .
abruvaM puruShavyAghra sakhAya.n viddhi mAm iti .. 33..\\
upasthita.n tu drupadaH sakhivachchAbhisa~Ngatam .
sa mAM nirAkAramiva prahasannidamabravIt .. 34..\\
akR^iteya.n tava praGYA brahmannAtisama~njasI .
yadAttha mA.n tvaM prasabha.n sakhA te.ahamiti dvija .. 35..\\
na hi rAGYAmudIrNAnAmevaM bhUtairnaraiH kva chit .
sakhyaM bhavati mandAtma~nshriyA hInairdhanachyutaiH .. 36..\\
nAshrotriyaH shrotriyasya nArathI rathinaH sakhA .
nArAjA pArthivasyApi sakhipUrva.n kimiShyate .. 37..\\
drupadenaivamukto.ahaM manyunAbhipariplutaH .
abhyAgachchha.n kurUnbhIShma shiShyairarthI guNAnvitaiH .. 38..\\
pratijagrAha taM bhIShmo guruM pANDusutaiH saha .
pautrAnAdAya tAnsarvAnvasUni vividhAni cha .. 39..\\
shiShyA iti dadau rAjandroNAya vidhipUrvakam .
sa cha shiShyAnmaheShvAsaH pratijagrAha kauravAn .. 40..\\
pratigR^ihya cha tAnsarvAndroNo vachanamabravIt .
rahasyekaH pratItAtmA kR^itopasadanA.nstadA .. 41..\\
kAryaM me kA~NkShita.n kiM chiddhR^idi samparivartate .
kR^itAstraistatpradeyaM me tadR^ita.n vadatAnaghAH .. 42..\\
tachchhrutvA kauraveyAste tUShNImAsanvishAM pate .
arjunastu tataH sarvaM pratijaGYe parantapaH .. 43..\\
tato.arjunaM mUrdhni tadA samAghrAya punaH punaH .
prItipUrvaM pariShvajya praruroda mudA tadA .. 44..\\
tato droNaH pANDuputrAnastrANi vividhAni cha .
grAhayAmAsa divyAni mAnuShANi cha vIryavAn .. 45..\\
rAjaputrAstathaivAnye sametya bharatarShabha .
abhijagmustato droNamastrArthe dvijasattamam .
vR^iShNayashchAndhakAshchaiva nAnAdeshyAshcha pArthivAH .. 46..\\
sUtaputrashcha rAdheyo guru.n droNamiyAttadA .
spardhamAnastu pArthena sUtaputro.atyamarShaNaH .
duryodhanamupAshritya pANDavAnatyamanyata .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 123}
vai
arjunastu para.n yatnamAtasthe guru pUjane .
astre cha parama.n yogaM priyo droNasya chAbhavat .. 1..\\
droNena tu tadAhUya rahasyukto.annasAdhakaH .
andhakAre.arjunAyAnnaM na deya.n te kathaM chana .. 2..\\
tataH kadA chidbhu~njAne pravavau vAyurarjune .
tena tatra pradIptaH sa dIpyamAno nivApitaH .. 3..\\
bhu~Nkta evArjuno bhaktaM na chAsyAsyAdvyamuhyata .
hastastejasvino nityamannagrahaNa kAraNAt .
tadabhyAsakR^itaM matvA rAtrAvabhyasta pANDavaH .. 4..\\
tasya jyAtalanirghoSha.n droNaH shushrAva bhArata .
upetya chainamutthAya pariShvajyedamabravIt .. 5..\\
prayatiShye tathA kartu.n yathA nAnyo dhanurdharaH .
tvatsamo bhavitA loke satyametadbravImi te .. 6..\\
tato droNo.arjunaM bhUyo ratheShu cha gajeShu cha .
ashveShu bhUmAvapi cha raNashikShAmashikShayat .. 7..\\
gadAyuddhe.asi charyAyA.n tomaraprAsashaktiShu .
droNaH sa~NkIrNa yuddheShu shikShayAmAsa pANDavam .. 8..\\
tasya tatkaushala.n dR^iShTvA dhanurveda jighR^ikShavaH .
rAjAno rAjaputrAshcha samAjagmuH sahasrashaH .. 9..\\
tato niShAdarAjasya hiraNyadhanuShaH sutaH .
ekalabyo mahArAja droNamabhyAjagAma ha .. 10..\\
na sa taM pratijagrAha naiShAdiriti chintayan .
shiShya.n dhanuShi dharmaGYasteShAmevAnvavekShayA .. 11..\\
sa tu droNasya shirasA pAdau gR^ihya parantapaH .
araNyamanusamprAptaH kR^itvA droNaM mahI mayam .. 12..\\
tasminnAchArya vR^itti.n cha paramAmAsthitastadA .
iShvastre yogamAtasthe paraM niyamamAsthitaH .. 13..\\
parayA shraddhayA yukto yogena parameNa cha .
vimokShAdAna sandhAne laghutvaM paramApa saH .. 14..\\
atha droNAbhyanuGYAtAH kadA chitkurupANDavAH .
rathairviniryayuH sarve mR^igayAmarimardanAH .. 15..\\
tatropakaraNa.n gR^ihya naraH kashchidyadR^ichchhayA .
rAjannanujagAmaikaH shvAnamAdAya pANDavAn .. 16..\\
teShA.n vicharatA.n tatra tattatkarma chikIrShatAm .
shvA charansa vane mUDho naiShAdiM prati jagmivAn .. 17..\\
sa kR^iShNaM maladigdhA~Nga.n kR^iShNAjinadhara.n vane .
naiShAdi.n shvA samAlakShya bhaSha.nstasthau tadantike .. 18..\\
tadA tasyAtha bhaShataH shunaH saptasharAnmukhe .
lAghava.n darshayannastre mumocha yugapadyathA .. 19..\\
sa tu shvA sharapUrNAsyaH pANDavAnAjagAma ha .
ta.n dR^iShTvA pANDavA vIrA vismayaM parama.n yayuH .. 20..\\
lAghava.n shabdavedhitva.n dR^iShTvA tatparamaM tadA .
prekShya ta.n vrIDitAshchAsanprashasha.nsushcha sarvashaH .. 21..\\
ta.n tato.anveShamANAste vane vananivAsinam .
dadR^ishuH pANDavA rAjannasyantamanisha.n sharAn .. 22..\\
na chainamabhyajAna.nste tadA vikR^itadarshanam .
athainaM paripaprachchhuH ko bhavAnkasya vetyuta .. 23..\\
ekalavya
niShAdAdhipatervIrA hiraNyadhanuShaH sutam .
droNashiShya.n cha mA.n vittadhanurveda kR^itashramam .. 24..\\
vai
te tamAGYAya tattvena punarAgamya pANDavAH .
yathAvR^itta.n cha te sarvaM droNAyAchakhyuradbhutam .. 25..\\
kaunteyastvarjuno rAjannekalavyamanusmaran .
raho droNa.n samAgamya praNayAdidamabravIt .. 26..\\
nanvahaM parirabhyaikaH prItipUrvamida.n vachaH .
bhavatokto na me shiShyastvadvishiShTo bhaviShyati .. 27..\\
atha kasmAnmadvishiShTo lokAdapi cha vIryavAn .
astyanyo bhavataH shiShyo niShAdAdhipateH sutaH .. 28..\\
muhUrtamiva ta.n droNashchintayitvA vinishchayam .
savyasAchinamAdAya naiShAdiM prati jagmivAn .. 29..\\
dadarsha maladigdhA~Nga.n jaTilaM chIravAsasam .
ekalavya.n dhanuShpANimasyantamanisha.n sharAn .. 30..\\
ekalavyastu ta.n dR^iShTvA droNamAyAntamantikAt .
abhigamyopasa~NgR^ihya jagAma shirasA mahIm .. 31..\\
pUjayitvA tato droNa.n vidhivatsa niShAdajaH .
nivedya shiShyamAtmAna.n tasthau prA~njaliragrataH .. 32..\\
tato droNo.abravIdrAjannekalavyamida.n vachaH .
yadi shiShyo.asi me tUrNa.n vetanaM sampradIyatAm .. 33..\\
ekalavyastu tachchhrutvA prIyamANo.abravIdidam .
kiM prayachchhAmi bhagavannAGYApayatu mA.n guruH .. 34..\\
na hi ki.n chidadeyaM me gurave brahmavittama .
tamabravIttvayA~NguShTho dakShiNo dIyatAM mama .. 35..\\
ekalavyastu tachchhrutvA vacho droNasya dAruNam .
pratiGYAmAtmano rakShansatye cha nirataH sadA .. 36..\\
tathaiva hR^iShTavadanastathaivAdIna mAnasaH .
chhittvAvichArya taM prAdAddroNAyA~NguShThamAtmanaH .. 37..\\
tataH para.n tu naiShAdira~NgulIbhirvyakarShata .
na tathA sa tu shIghro.abhUdyathApUrvaM narAdhipa .. 38..\\
tato.arjunaH prItamanA babhUva vigatajvaraH .
droNashcha satyavAgAsInnAnyo.abhyabhavadarjunam .. 39..\\
droNasya tu tadA shiShyau gadA yogyA.n visheShataH .
duryodhanashcha bhImashcha kurUNAmabhyagachchhatAm .. 40..\\
ashvatthAmA rahasyeShu sarveShvabhyadhiko.abhavat .
tathAti puruShAnanyAnsArukau yamajAvubhau .
yudhiShThiro rathashreShThaH sarvatra tu dhana~njayaH .. 41..\\
prasthitaH sAgarAntAyA.n rathayUthapa yUthapaH .
buddhiyogabalotsAhaiH sarvAstreShu cha pANDavaH .. 42..\\
astre gurvanurAge cha vishiShTo.abhavadarjunaH .
tulyeShvastropadesheShu sauShThavena cha vIryavAn .
ekaH sarvakumArANAM babhUvAtiratho.arjunaH .. 43..\\
prANAdhikaM bhImasena.n kR^itavidyaM dhana~njayam .
dhArtarAShTrA durAtmAno nAmR^iShyanta narAdhipa .. 44..\\
tA.nstu sarvAnsamAnIya sarvavidyAsu niShThitAn .
droNaH praharaNa GYAne jiGYAsuH puruSharShabha .. 45..\\
kR^itrimaM bhAsamAropya vR^ikShAgre shilpibhiH kR^itam .
aviGYAta.n kumArANA.n lakShyabhUtamupAdishat .. 46..\\
drona
shIghraM bhavantaH sarve vai dhanUMShyAdAya satvarAH .
bhAsameta.n samuddishya tiShThantAM sa.nhiteShavaH .. 47..\\
madvAkyasamakAla.n cha shiro.asya vinipAtyatAm .
ekaikasho niyokShyAmi tathA kuruta putrakAH .. 48..\\
vai
tato yudhiShThiraM pUrvamuvAchA~NgirasA.n varaH .
sandhatsva bANa.n durdharShaM madvAkyAnte vimu~ncha cha .. 49..\\
tato yudhiShThiraH pUrva.n dhanurgR^ihya mahAravam .
tasthau bhAsa.n samuddishya guruvAkyaprachoditaH .. 50..\\
tato vitatadhanvAna.n droNastaM kurunandanam .
sa muhUrtAduvAcheda.n vachanaM bharatarShabha .. 51..\\
pashyasyena.n drumAgrasthaM bhAsaM naravarAtmaja .
pashyAmItyevamAchAryaM pratyuvAcha yudhiShThiraH .. 52..\\
sa muhUrtAdiva punardroNastaM pratyabhAShata .
atha vR^ikShamimaM mA.n vA bhrAtR^InvApi prapashyasi .. 53..\\
tamuvAcha sa kaunteyaH pashyAmyena.n vanaspatim .
bhavanta.n cha tathA bhrAtR^InbhAsaM cheti punaH punaH .. 54..\\
tamuvAchApasarpeti droNo.aprIta manA iva .
naitachchhakya.n tvayA veddhu.n lakShyamityeva kutsayan .. 55..\\
tato duryodhanAdI.nstAndhArtarAShTrAnmahAyashAH .
tenaiva kramayogena jiGYAsuH paryapR^ichchhata .. 56..\\
anyAMshcha shiShyAnbhImAdInrAGYashchaivAnya deshajAn .
tathA cha sarve sarva.n tatpashyAma iti kutsitAH .. 57..\\
tato dhana~njaya.n droNaH smayamAno.abhyabhAShata .
tvayedAnIM prahartavyametallakShyaM nishamyatAm .. 58..\\
madvAkyasamakAla.n te moktavyo.atra bhavechchharaH .
vitatya kArmukaM putra tiShTha tAvanmuhUrtakam .. 59..\\
evamuktaH savyasAchI maNDalIkR^itakArmukaH .
tasthau lakShya.n samuddishyA guruvAkyaprachoditaH .. 60..\\
muhUrtAdiva ta.n droNastathaiva samabhAShata .
pashyasyena.n sthitaM bhAsa.n drumaM mAm api vetyuta .. 61..\\
pashyAmyenaM bhAsamiti droNaM pArtho.abhyabhAShata .
na tu vR^ikShaM bhavanta.n vA pashyAmIti cha bhArata .. 62..\\
tataH prItamanA droNo muhUrtAdiva taM punaH .
pratyabhAShata durdharShaH pANDavAnA.n ratharShabham .. 63..\\
bhAsaM pashyasi yadyena.n tathA brUhi punarvachaH .
shiraH pashyAmi bhAsasya na gAtramiti so.abravIt .. 64..\\
arjunenaivamuktastu droNo hR^iShTatanU ruhaH .
mu~nchasvetyabravItpArtha.n sa mumochAvichArayan .. 65..\\
tatastasya nagasthasya kShureNa nishitena ha .
shira utkR^itya tarasA pAtayAmAsa pANDavaH .. 66..\\
tasminkarmaNi sa.nsiddhe paryashvajata phalgunam .
mene cha drupada.n sa~Nkhye sAnubandhaM parAjitam .. 67..\\
kasya chittvatha kAlasya sashiShyo.a~NgirasA.n varaH .
jagAma ga~NgAmabhito majjituM bharatarShabha .. 68..\\
avagADhamatho droNa.n salile salile charaH .
grAho jagrAha balavA~nja~NghAnte kAlachoditaH .. 69..\\
sa samartho.api mokShAya shiShyAnsarvAnachodayat .
grAha.n hatvA mokShayadhvaM mAm iti tvarayanniva .. 70..\\
tadvAkyasamakAla.n tu bIbhatsurnishitaiH sharaiH .
AvApaiH pa~nchabhirgrAhaM magnamambhasyatADayat .
itare tu visaMmUDhAstatra tatra prapedire .. 71..\\
ta.n cha dR^iShTvA kriyopetaM droNo.amanyAta pANDavam .
vishiShTa.n sarvashiShyebhyaH prItimAMshchAbhavattadA .. 72..\\
sa pArtha bANairbahudhA khaNDashaH parikalpitaH .
grAhaH pa~nchatvamApede ja~NghA.n tyaktvA mahAtmanaH .. 73..\\
athAbravInmahAtmAnaM bhAradvAjo mahAratham .
gR^ihANedaM mahAbAho vishiShTamatidurdharam .
astraM brahmashiro nAma saprayoga nivartanam .. 74..\\
na cha te mAnuSheShvetatprayoktavya.n kathaM chana .
jagadvinirdahedetadalpatejasi pAtitam .. 75..\\
asAmAnyamida.n tAta lokeShvastraM nigadyate .
taddhArayethAH prayataH shR^iNu cheda.n vacho mama .. 76..\\
bAdhetAmAnuShaH shatruryadA tvA.n vIra kash chana .
tadvadhAya prayu~njIthAstadAstramidamAhave .. 77..\\
tatheti tatpratishrutya bIbhatsuH sa kR^itA~njaliH .
jagrAha paramAstra.n tadAha chainaM punarguruH .
bhavitA tvatsamo nAnyaH pumA.Nlloke dhanurdharaH .. 78..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 124}
vai
kR^itAstrAndhArtarAShTrAMshcha pANDuputrAMshcha bhArata .
dR^iShTvA droNo.abravIdrAjandhR^itarAShTra.n janeshvaram .. 1..\\
kR^ipasya somadattasya bAhlIkasya cha dhImataH .
gA~Ngeyasya cha sAMnidhye vyAsasya vidurasya cha .. 2..\\
rAjansamprAptavidhyAste kumarAH kurusattama .
te darshayeyuH svA.n shikShAM rAjannanumate tava .. 3..\\
tato.abravInmahArAjaH prahR^iShTenAntarAtmanA .
bhAradvAja mahatkarmakR^ita.n te dvijasattama .. 4..\\
yadA tu manyase kAla.n yasmindeshe yathA yathA .
tathA tathAvidhAnAya svayamAGYApayasva mAm .. 5..\\
spR^ihayAmyadya nirvedAtpuruShANA.n sachakShuShAm .
astrahetoH parAkrAntAnye me drakShyanti putrakAn .. 6..\\
kShattaryadgururAchAryo bravIti kuru tattathA .
na hIdR^ishaM priyaM manye bhavitA dharmavatsalaH .. 7..\\
tato rAjAnamAmantrya vidurAnugato bahiH .
bhAradvAjo mahAprAGYo mApayAmAsa medinIm .
samAmavR^ikShAM nirgulmAmudakpravaNa sa.nsthitAm .. 8..\\
tasyAM bhUmau bali.n chakre tithau nakShatrapUjite .
avaghuShTaM pure chApi tadartha.n vadatAM vara .. 9..\\
ra~Nga bhUmau suvipula.n shAstradR^iShTaM yathAvidhi .
prekShAgAra.n suvihita.n chakrustatra cha shilpinaH .
rAGYaH sarvAyudhopeta.n strINA.n chaiva nararShabha .. 10..\\
ma~nchAMshcha kArayAmAsustatra jAnapadA janAH .
vipulAnuchchhrayopetA~nshibikAshcha mahAdhanAH .. 11..\\
tasmi.nstato.ahani prApte rAjA sasachivastadA .
bhIShmaM pramukhataH kR^itvA kR^ipa.n chAchArya sattamam .. 12..\\
muktAjAlaparikShipta.n vaiDUrya maNibhUShitam .
shAtakumbhamaya.n divyaM prekShAgAramupAgamat .. 13..\\
gAndhArI cha mahAbhAgA kuntI cha jayatA.n vara .
striyashcha sarvA yA rAGYaH sapreShyAH saparichchhadAH .
harShAdAruruhurma~nchAnmeru.n deva striyo yathA .. 14..\\
brAhmaNakShatriyAdya.n cha chAturvarNyaM purAddrutam .
darshanepsu samabhyAgAtkumArANA.n kR^itAstratAm .. 15..\\
pravAditaishcha vAditrairjanakautUhalena cha .
mahArNava iva kShubdhaH samAjaH so.abhavattadA .. 16..\\
tataH shuklAmbara dharaH shuklayaGYopavItavAn .
shuklakeshaH sitashmashruH shuklamAlyAnulepanaH .. 17..\\
ra~Ngamadhya.n tadAchAryaH saputraH pravivesha ha .
nabho jaladharairhIna.n sA~NgAraka ivAMshumAn .. 18..\\
sa yathA samaya.n chakre baliM balavatA.n varaH .
brAhmaNAMshchAtra mantraGYAnvAchayAmAsa ma~Ngalam .. 19..\\
atha puNyAhaghoShasya puNyasya tadanantaram .
vivishurvividha.n gR^ihya shastropakaraNaM narAH .. 20..\\
tato baddhatanu trANA baddhakakShyA mahAbalAH .
baddhatUNAH sadhanuSho vivishurbharatarShabhAH .. 21..\\
anujyeShTha.n cha te tatra yudhiShThirapurogamAH .
chakrurastraM mahAvIryAH kumArAH paramAdbhutam .. 22..\\
ke chichchharAkShepa bhayAchchhirA.nsyavananAmire .
manujA dhR^iShTamapare vIkShA.n chakruH savismayAH .. 23..\\
te sma lakShyANi vividhurbANairnAmA~Nka shobhitaiH .
vividhairlAghavotsR^iShTairuhyanto vAjibhirdrutam .. 24..\\
tatkumAra bala.n tatra gR^ihItasharakArmukam .
gandharvanagarAkAraM prekShya te vismitAbhavan .. 25..\\
sahasA chukrushustatra narAH shatasahasrashaH .
vismayotphullanayanAH sAdhu sAdhviti bhArata .. 26..\\
kR^itvA dhanuShi te mArgAnrathacharyAsu chAsakR^it .
gajapR^iShThe.ashvapR^iShThe cha niyuddhe cha mahAbalAH .. 27..\\
gR^ihItakhaDgacharmANastato bhUyaH prahAriNaH .
tsarumArgAnyathoddiShTAMshcheruH sarvAsu bhUmiShu .. 28..\\
lAghava.n sauShThavaM shobhAM sthiratva.n dR^iDhamuShTitAm .
dadR^ishustatra sarveShAM prayoge khaDgacharmaNAm .. 29..\\
atha tau nityasa.nhR^iShTau suyodhana vR^ikodarau .
avatIrNau gadAhastAvekashR^i~NgAvivAchalau .. 30..\\
baddhakakShyau mahAbAhU pauruShe paryavasthitau .
bR^ihantau vAshitA hetoH samadAviva ku~njarau .. 31..\\
tau pradakShiNasavyAni maNDalAni mahAbalau .
cheraturnirmalagadau samadAviva govR^iShau .. 32..\\
viduro dhR^itarAShTrAya gAndhArye pANDavAraNiH .
nyavedayetA.n tatsarvaM kumArANA.n vicheShTitam .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 125}
vai
kururAje cha ra~Ngasthe bhIme cha balinA.n vare .
pakShapAta kR^itasnehaH sa dvidhevAbhavajjanaH .. 1..\\
hA vIra kururAjeti hA bhImeti cha nardatAm .
puruShANA.n suvipulAH praNAdAH sahasotthitAH .. 2..\\
tataH kShubdhArNava nibha.n ra~NgamAlokya buddhimAn .
bhAradvAjaH priyaM putramashvatthAmAnamabravIt .. 3..\\
vArayaitau mahAvIryau kR^itayogyAvubhAvapi .
mA bhUdra~Nga prakopo.ayaM bhIma duryodhanodbhavaH .. 4..\\
tatastAvudyatagadau guruputreNa vAritau .
yugAntAnila sa~NkShubdhau mahAvegAvivArNavau .. 5..\\
tato ra~NgA~NgaNa gato droNo vachanamabravIt .
nivArya vAditragaNaM mahAmeghasamasvanam .. 6..\\
yo me putrAtpriyataraH sarvAstraviduShA.n varaH .
aindririndrAnuja samaH sa pArtho dR^ishyatAm iti .. 7..\\
AchArya vachanenAtha kR^itasvastyayano yuvA .
baddhagodhA~Nguli trANaH pUrNatUNaH sakArmukaH .. 8..\\
kA~nchana.n kavachaM bibhratpratyadR^ishyata phalgunaH .
sArkaH sendrAyudha taDitsasandhya iva toyadaH .. 9..\\
tataH sarvasya ra~Ngasya samutpi~njo.abhavanmahAn .
pravAdyanta cha vAdyAni sasha~NkhAni samantataH .. 10..\\
eSha kuntIsutaH shrImAneSha pANDavamadhyamaH .
eSha putro mahendrasya kurUNAmeSha rakShitA .. 11..\\
eSho.astraviduShA.n shreShTha eSha dharmabhR^itAM varaH .
eSha shIlavatA.n chApi shIlaGYAnanidhiH paraH .. 12..\\
ityevamatulA vAchaH shR^iNvantyAH prekSha keritAH .
kuntyAH prasnava saMmishrairasraiH klinnamuro.abhavat .. 13..\\
tena shabdena mahatA pUrNashrutirathAbravIt .
dhR^itarAShTro narashreShTho vidura.n hR^iShTamAnasaH .. 14..\\
kShattaH kShubdhArNava nibhaH kimeSha sumahAsvanaH .
sahasaivotthito ra~Nge bhindanniva nabhastalam .. 15..\\
vidura
eSha pArtho mahArAja phalgunaH pANDunandanaH .
avatIrNaH sakavachastatraiSha sumahAsvanaH .. 16..\\
dhr
dhanyo.asmyanugR^ihIto.asmi rakShito.asmi mahAmate .
pR^ithAraNi samudbhUtaistribhiH pANDava vahnibhiH .. 17..\\
vai
tasminsamudite ra~Nge katha.n chitparyavasthite .
darshayAmAsa bIbhatsurAchAryAdastralAghavam .. 18..\\
AgneyenAsR^ijadvahni.n vAruNenAsR^ijatpayaH .
vAyavyenAsR^ijadvAyuM pArjanyenAsR^ijaddhanAn .. 19..\\
bhaumena prAvishadbhUmiM pArvatenAsR^ijadgirIn .
antardhAnena chAstreNa punarantarhito.abhavat .. 20..\\
kShaNAtprAMshuH kShaNAddhrasvaH kShaNAchcha rathadhUrgataH .
kShaNena rathamadhyasthaH kShaNenAvApatanmahIm .. 21..\\
sukumAra.n cha sUkShmaM cha guruM chApi gurupriyaH .
sauShThavenAbhisa.nyuktaH so.avidhyadvividhaiH sharaiH .. 22..\\
bhramatashcha varAhasya lohasya pramukhe samam .
pa~nchabANAnasa.nsaktAnsa mumochaika bANavat .. 23..\\
gavye viShANa koshe cha chale rajjvavalambite .
nichakhAna mahAvIryaH sAyakAnekaviMshatim .. 24..\\
ityevamAdi sumahatkhaDge dhanuShi chAbhavat .
gadAyA.n shastrakushalo darshanAni vyadarshayat .. 25..\\
tataH samAptabhUyiShThe tasminkarmANi bhArata .
mandI bhUte samAje cha vAditrasya cha nisvane .. 26..\\
dvAradeshAtsamudbhUto mAhAtmya balasUchakaH .
vajraniShpeSha sadR^ishaH shushruve bhujanisvanaH .. 27..\\
dIryante kiM nu girayaH ki.nsvidbhUmirvidIryate .
ki.nsvidApUryate vyoma jalabhAra ghanairghanaiH .. 28..\\
ra~NgasyaivaM matirabhUtkShaNena vasudhAdhipa .
dvAra.n chAbhimukhAH sarve babhUvuH prekShakAstadA .. 29..\\
pa~nchabhirbhrAtR^ibhiH pArthairdroNaH parivR^ito babhau .
pa~ncha tAreNa sa.nyuktaH sAvitreNeva chandramAH .. 30..\\
ashvatthAmnA cha sahitaM bhrAtR^INA.n shatamUrjitam .
duryodhanaMmamitraghnamutthitaM paryavArayat .. 31..\\
sa taistadA bhrAtR^ibhirudyatAyudhair
vR^ito gadApANiravasthitaiH sthitaH .
babhau yathA dAnava sa~NkShaye purA
purandaro devagaNaiH samAvR^itaH .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 126}
vai
datte.avakAshe puruShairvismayotphullalochanaiH .
vivesha ra~Nga.n vistIrNa.n karNaH parapura~njayaH .. 1..\\
sahaja.n kavachaM bibhratkuNDaloddyotitAnanaH .
sadhanurbaddhanistriMshaH pAdachArIva parvataH .. 2..\\
kanyA garbhaH pR^ithu yashAH pR^ithAyAH pR^ithulochanaH .
tIkShNAMshorbhAskarasyAMshaH karNo.arigaNasUdanaH .. 3..\\
si.nharShabha gajendrANA.n tulyavIryaparAkramaH .
dIptikAnti dyutiguNaiH sUryendu jvalanopamaH .. 4..\\
prAMshuH kanakatAlAbhaH si.nhasa.nhanano yuvA .
asa~NkhyeyaguNaH shrImAnbhAskarasyAtmasambhavaH .. 5..\\
sa nirIkShya mahAbAhuH sarvato ra~Nga maNDalam .
praNAma.n droNa kR^ipayornAtyAdR^itamivAkarot .. 6..\\
sa sAmAja janaH sarvo nishchalaH sthiralochanaH .
ko.ayamityAgatakShobhaH kautUhalaparo.abhavat .. 7..\\
so.abravInmeghadhIreNa svareNa vadatA.n varaH .
bhrAtA bhrAtaramaGYAta.n sAvitraH pAkashAsanim .. 8..\\
pArtha yatte kR^ita.n karmavisheShavadahaM tataH .
kariShye pashyatAM nR^INAM mAtmanA vismaya.n gamaH .. 9..\\
asamApte tatastasya vachane vadatA.n vara .
yantrotkShipta iva kShipramuttasthau sarvato janaH .. 10..\\
prItishcha puruShavyAghra duryodhanamathAspR^ishat .
hrIshcha krodhashcha bIbhatsu.n kShaNenAnvavishachcha ha .. 11..\\
tato droNAbhyanuGYAtaH karNaH priyaraNaH sadA .
yatkR^ita.n tatra pArthena tachchakAra mahAbalaH .. 12..\\
atha duryodhanastatra bhrAtR^ibhiH saha bhArata .
karNaM pariShvajya mudA tato vachanamabravIt .. 13..\\
svAgata.n te mahAbAho diShTyA prApto.asi mAnada .
aha.n cha kururAjyaM cha yatheShTamupabhujyatAm .. 14..\\
karna
kR^ita.n sarveNa me.anyena sakhitva.n cha tvayA vR^iNe .
dvandvayuddhA.n cha pArthena kartumichchhAmi bhArata .. 15..\\
dur
bhu~NkShva bhogAnmayA sArdhaM bandhUnAM priyakR^idbhava .
durhR^idA.n kuru sarveShAM mUrdhni pAdamarindama .. 16..\\
vai
tataH kShiptamivAtmAnaM matvA pArtho.abhyabhAShata .
karNaM bhrAtR^isamUhasya madhye.achalamiva sthitam .. 17..\\
anAhUtopasR^iptAnAmanAhUtopajalpinAm .
ye lokAstAnhataH karNa mayA tvaM pratipatsyase .. 18..\\
karna
ra~Ngo.aya.n sarvasAmAnyaH kimatra tava phalguna .
vIryashreShThAshcha rAjanyA bala.n dharmo.anuvartate .. 19..\\
ki.n kShepairdurbalAshvAsaiH sharaiH kathaya bhArata .
guroH samakSha.n yAvatte harAmyadya shiraH sharaiH .. 20..\\
vai
tato droNAbhyanuGYAtaH pArthaH parapura~njayaH .
bhrAtR^ibhistvarayAshliShTo raNAyopajagAma tam .. 21..\\
tato duryodhanenApi sabhrAtrA samarodyataH .
pariShvaktaH sthitaH karNaH pragR^ihya sashara.n dhanuH .. 22..\\
tataH savidyutstanitaiH sendrAyudha puro javaiH .
AvR^ita.n gaganaM meghairbalAkApa~NktihAsibhiH .. 23..\\
tataH snehAddhari haya.n dR^iShTvA ra~NgAvalokinam .
bhAskAro.apyanayannAsha.n samIpopagatAnghanAn .. 24..\\
meghachchhAyopagUDhastu tato.adR^ishyata pANDavaH .
sUryAtapaparikShiptaH karNo.api samadR^ishyata .. 25..\\
dhArtarAShTrA yataH karNastasmindeshe vyavasthitAH .
bhAradvAjaH kR^ipo bhIShmo yataH pArthastato.abhavan .. 26..\\
dvidhA ra~NgaH samabhavatstrINA.n dvaidhamajAyata .
kuntibhojasutA moha.n viGYAtArthA jagAma ha .. 27..\\
tA.n tathA mohasAmpannA.n viduraH sarvadharmavit .
kuntImAshvAsayAmAsa prokShyAdbhishchandanokShitaiH .. 28..\\
tataH pratyAgataprANA tAvubhAvapi daMshitau .
putrau dR^iShTvA susantaptA nAnvapadyata ki.n chana .. 29..\\
tAvudyatamahAchApau kR^ipaH shAradvato.abravIt .
tAvudyatasamAchAre kushalaH sarvadharmavit .. 30..\\
ayaM pR^ithAyAstanayaH kanIyAnpANDunandanaH .
kauravo bhavatA.n sArdha.n dvandvayuddhaM kariShyati .. 31..\\
tvamapyevaM mahAbAho mAtaraM pitara.n kulam .
kathayasva narendrANA.n yeShA.n tvaM kulavardhanaH .
tato viditvA pArthastvAM pratiyotsyati vA na vA .. 32..\\
evamuktasya karNasya vrIDAvanatamAnanam .
babhau varShAmbubhiH klinnaM padmamAgalita.n yathA .. 33..\\
dur
AchArya trividhA yonI rAGYA.n shAstravinishchaye .
tatkulInashcha shUrashcha senA.n yashcha prakarShati .. 34..\\
yadyayaM phalguno yuddhe nArAGYA yoddhumichchhati .
tasmAdeSho.a~NgaviShaye mayA rAjye.abhiShichyate .. 35..\\
vai
tatastasminkShaNe karNaH salAja kusumairghaTaiH .
kA~nchanaiH kA~nchane pIThe mantravidbhirmahArathaH .
abhiShikto.a~NgarAjye sa shriyA yukto mahAbalaH .. 36..\\
sachchhatravAlavyajano jayashabdAntareNa cha .
uvAcha kaurava.n rAjA rAjAna.n taM vR^iShastadA .. 37..\\
asya rAjyapradAnasya sadR^isha.n kiM dadAni te .
prabrUhi rAjashArdUla kartA hyasmi tathA nR^ipa .
atyanta.n sakhyamichchhAmItyAha taM sa suyodhanaH .. 38..\\
evamuktastataH karNastatheti pratyabhAShata .
harShAchchobhau samAshliShya parAM mudamavApatuH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 127}
vai
tataH srastottara paTaH saprasvedaH savepathuH .
viveshAdhiratho ra~Nga.n yaShTiprANo hvayanniva .. 1..\\
tamAlokya dhanustyaktvA pitR^igauravayantritaH .
karNo.abhiShekArdra shirAH shirasA samavandata .. 2..\\
tataH pAdAvavachchhAdya paTAntena sasambhramaH .
putreti paripUrNArthamabravIdrathasArathiH .. 3..\\
pariShvajya cha tasyAtha mUrdhAna.n snehaviklavaH .
a~NgarAjyAbhiShekArdramashrubhiH siShiche punaH .. 4..\\
ta.n dR^iShTvA sUtaputro.ayamiti nishchitya pANDavaH .
bhImasenastadA vAkyamabravItprahasanniva .. 5..\\
na tvamarhasi pArthena sUtaputra raNe vadham .
kulasya sadR^ishastUrNaM pratodo gR^ihyatA.n tvayA .. 6..\\
a~NgarAjya.n cha nArhastvamupabhoktuM narAdhama .
shvA hutAshasamIpasthaM puroDAshamivAdhvare .. 7..\\
evamutkastataH karNaH ki.n chitprasphuritAdharaH .
gaganastha.n viniHshvasya divAkaramudaikShata .. 8..\\
tato duryodhanaH kopAdutpapAta mahAbalaH .
bhrAtR^ipadmavanAttasmAnmadotkaTa iva dvipaH .. 9..\\
so.abravIdbhImakarmANaM bhImasenamavasthitam .
vR^ikodara na yukta.n te vachana.n vaktumIdR^isham .. 10..\\
kShatriyANAM bala.n jyeShTha.n yoddhavyaM kShatrabandhunA .
shUrANA.n cha nadInAM cha prabhavA durvidAH kila .. 11..\\
salilAdutthito vahniryena vyApta.n charAcharam .
dadhIchasyAsthito vajra.n kR^itaM dAnava sUdanam .. 12..\\
AgneyaH kR^ittikA putro raudro gA~Ngeya ityapi .
shrUyate bhagavAndevaH sarvaguhya mayo guhaH .. 13..\\
kShatriyAbhyashcha ye jAtA brAhmaNAste cha vishrutAH .
AchAryaH kalashAjjAtaH sharastambAdguruH kR^ipaH .
bhavatA.n cha yathA janma tadapyAgamitaM nR^ipaiH .. 14..\\
sakuNDala.n sakavacha.n divyalakShaNalakShitam .
kathamAdityasa~NkAshaM mR^igI vyAghra.n janiShyati .. 15..\\
pR^ithivI rAjyamarho.ayaM nA~NgarAjyaM nareshvaraH .
anena bAhuvIryeNa mayA chAGYAnuvartinA .. 16..\\
yasya vA manujasyedaM na kShAntaM madvicheShTitam .
rathamAruhya padbhyA.n vA vinAmayatu kArmukam .. 17..\\
tataH sarvasya ra~NgasyA hAhAkAro mahAnabhUt .
sAdhuvAdAnusambaddhaH sUryashchAstamupAgamat .. 18..\\
tato duryodhanaH karNamAlambyAtha kare nR^ipa .
dIpikAgnikR^itAlokastasmAdra~NgAdviniryayau .. 19..\\
pANDavAshcha sahadroNAH sakR^ipAshcha vishAM pate .
bhIShmeNa sahitAH sarve yayuH sva.n svaM niveshanam .. 20..\\
arjuneti janaH kashchitkAshchitkarNeti bhArata .
kashchidduryodhanetyevaM bruvantaH prathitAstadA .. 21..\\
kuntyAshcha pratyabhiGYAya divyalakShaNasUchitam .
putrama~Ngeshvara.n snehAchchhannA prItiravardhata .. 22..\\
duryodhanasyApi tadA karNamAsAdya pArthiva .
bhayamarjuna sA~njAta.n kShipramantaradhIyata .. 23..\\
sa chApi vIraH kR^itashastranishramaH
pareNa sAmnAbhyavadatsuyodhanam .
yudhiShThirasyApyabhavattadA matir
na karNa tulyo.asti dhanurdharaH kShitau .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 128}
vai
tataH shiShyAnsamAnIya AchAryArthamachodayat .
droNaH sarvAnasheSheNa dakShiNArthaM mahIpate .. 1..\\
pA~nchAlarAja.n drupadaM gR^ihItvA raNamUrdhani .
paryAnayata bhadra.n vaH sA syAtparamadakShiNA .. 2..\\
tathetyuktvA tu te sarve rathaistUrNaM prahAriNaH .
AchArya dhanadAnArtha.n droNena sahitA yayuH .. 3..\\
tato.abhijagmuH pA~nchAlAnnighnantaste nararShabhAH .
mamR^idustasya nagara.n drupadasya mahaujasaH .. 4..\\
te yaGYasena.n drupadaM gR^ihItvA raNamUrdhani .
upAjahruH sahAmAtya.n droNAya bharatarShabhAH .. 5..\\
bhagnadarpa.n hR^itadhana.n tathA cha vashamAgatam .
sa vairaM manasA dhyAtvA droNo drupadamabravIt .. 6..\\
pramR^idya tarasA rAShTraM pura.n te mR^iditaM mayA .
prApya jIvanripuvasha.n sakhipUrva.n kimiShyate .. 7..\\
evamuktvA prahasyainaM nishchitya punarabravIt .
mA bhaiH prANabhayAdrAjankShamiNo brAhmaNA vayam .. 8..\\
Ashrame krIDita.n yattu tvayA bAlye mayA saha .
tena sa.nvardhitaH snehastvayA me kShatriyarShabha .. 9..\\
prArthayeya.n tvayA sakhyaM punareva nararShabha .
vara.n dadAmi te rAjanrAjyasyArdhamavApnuhi .. 10..\\
arAjA kila no rAGYA.n sakhA bhavitumarhati .
ataH prayatita.n rAjye yaGYasena mayA tava .. 11..\\
rAjAsi dakShiNe kUle bhAgIrathyAhamuttare .
sakhAyaM mA.n vijAnIhi pA~nchAla yadi manyase .. 12..\\
drupada
anAshcharyamidaM brahmanvikrAnteShu mahAtmasu .
prIye tvayAha.n tvattashcha prItimichchhAmi shAshvatIm .. 13..\\
vai
evamuktastu ta.n droNo mokShayAmAsa bhArata .
satkR^itya chainaM prItAtmA rAjyArdhaM pratyapAdayat .. 14..\\
mAkandImatha ga~NgAyAstIre janapadAyutAm .
so.adhyAvasaddInamanAH kAmpilya.n cha purottamam .
dakShiNAMshchaiva pA~nchAlAnyAvachcharmaNvatI nadI .. 15..\\
droNena vaira.n drupadaH sa.nsmaranna shashAma ha .
kShAtreNa cha balenAsya nApashyatsa parAjayam .. 16..\\
hIna.n viditvA chAtmAnaM brAhmaNena balena cha .
putra janma parIpsanvai sa rAjA tadadhArayat .
ahichchhatra.n cha viShayaM droNaH samabhipadyata .. 17..\\
eva.n rAjannahichchhatrA purI janapadAyutA .
yudhi nirjitya pArthena droNAya pratipAditA .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 129}
vai
prANAdhikaM bhImasena.n kR^itavidyaM dhana~njayam .
duryodhano lakShayitva paryatapyata durmatiH .. 1..\\
tato vaikartanaH karNaH shakunishchApi saubalaH .
anekairabhyupAyaistA~njighA.nsanti sma pANDavAn .. 2..\\
pANDavAshchApi tatsarvaM pratyajAnannarindamAH .
udbhAvanamakurvanto vidurasya mate sthitAH .. 3..\\
guNaiH samuditAndR^iShTvA paurAH pANDusutA.nstadA .
kathayanti sma sambhUya chatvareShu sabhAsu cha .. 4..\\
praGYA chakShurachakShuShTvAddhR^itarAShTro janeshvaraH .
rAjyamaprAptavAnpUrva.n sA kathaM nR^ipatirbhavet .. 5..\\
tathA bhIShmaH shAntanavaH satyasandho mahAvrataH .
pratyAkhyAya purA rAjyaM nAdya jAtu grahIShyati .. 6..\\
te vayaM pANDava.n jyeShThaM taruNa.n vR^iddhashIlinam .
abhiShi~nchAma sAdhvadya satya.n karuNavedinam .. 7..\\
sa hi bhIShma.n shAntanava.n dhR^itarAShTraM cha dharmavit .
saputra.n vividhairbhogairyojayiShyati pUjayan .. 8..\\
teShA.n duryodhanaH shrutvA tAni vAkyAni bhAShatAm .
yudhiShThirAnuraktAnAM paryatapyata durmatiH .. 9..\\
sa tapyamAno duShTAtmA teShA.n vAcho na chakShame .
IrShyayA chAbhisantapto dhR^itarAShTramupAgamat .. 10..\\
tato virahita.n dR^iShTvA pitaraM pratipUjya saH .
paurAnurAga santaptaH pashchAdidamabhAShata .. 11..\\
shrutA me jalpatA.n tAta praurANAmashivA giraH .
tvAmanAdR^itya bhIShma.n cha patimichchhanti pANDavam .. 12..\\
matametachcha bhIShmasya na sa rAjyaM bubhUShati .
asmAka.n tu parAM pIDAM chikIrShanti pure janAH .. 13..\\
pitR^itaH prAptavAnrAjyaM pANDurAtmaguNaiH purA .
tvamapyaguNa sa.nyogAtprApta.n rAjyaM na labdhavAn .. 14..\\
sa eSha pANDordAyAdya.n yadi prApnoti pANDavaH .
tasya putro dhruvaM prAptastasya tasyeti chAparaH .. 15..\\
te vaya.n rAjavaMshena hInAH saha sutairapi .
avaGYAtA bhaviShyAmo lokasya jagatIpate .. 16..\\
satataM nirayaM prAptAH parapiNDopajIvinaH .
na bhavema yathA rAja.nstathA shIghra.n vidhIyatAm .. 17..\\
abhaviShyaH sthiro rAjye yadi hi tvaM purA nR^ipa .
dhruvaM prApsyAma cha vaya.n rAjyamapyavashe jane .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 130}
vai
dhR^itarAShTrastu putrasya shrutvA vachanamIdR^isham .
muhUrtamiva sa~ncintya duryodhanamathAbravIt .. 1..\\
dharmanityaH sadA pANDurmamAsItpriyakR^iddhitaH .
sarveShu GYAtiShu tathA mayi tvAsIdvisheShataH .. 2..\\
nAsya ki.n chinna jAnAmi bhojanAdi chikIrShitam .
nivedayati nitya.n hi mama rAjya.n dhR^itavrataH .. 3..\\
tasya putro yathA pANDustathA dharmaparAyaNaH .
guNavA.NllokavikhyAtaH paurANA.n cha susaMmataH .. 4..\\
sa katha.n shakyamasmAbhirapakraShTuM balAditaH .
pitR^ipaitAmahAdrAjyAtsasahAyo visheShataH .. 5..\\
bhR^itA hi pANDunAmAtyA bala.n cha satataM bhR^itam .
bhR^itAH putrAshcha pautrAshcha teShAmapi visheShataH .. 6..\\
te purA satkR^itAstAta pANDunA pauravA janAH .
katha.n yudhiShThirasyArthe na no hanyuH sabAndhavAn .. 7..\\
dur
evametanmayA tAta bhAvita.n doShamAtmani .
dR^iShTvA prakR^itayaH sarvA arthamAnena yojitAH .. 8..\\
dhruvamasmatsahAyAste bhaviShyanti pradhAnataH .
arthavargaH sahAmAtyo matsa.nstho.adya mahIpate .. 9..\\
sa bhavAnpANDavAnAshu vivAsayitumarhati .
mR^idunaivAbhyupAyena nagara.n vAraNAvatam .. 10..\\
yadA pratiShThita.n rAjyaM mayi rAjanbhaviShyati .
tadA kuntI sahApatyA punareShyati bhArata .. 11..\\
dhr
duryodhana mamApyetaddhR^idi samparivartate .
abhiprAyasya pApatvAnnaitattu vivR^iNomyaham .. 12..\\
na cha bhIShmo na cha droNo na kShattA na cha gautamaH .
vivAsyamAnAnkaunteyAnanuma.nsyanti karhi chit .. 13..\\
samA hi kauraveyANA.n vayamete cha putraka .
naite viShamamichchheyurdharmayuktA manasvinaH .. 14..\\
te vaya.n kauraveyANAmeteShAM cha mahAtmanAm .
kathaM na vadhyatA.n tAta gachchhema jagatastathA .. 15..\\
dur
madhyasthaH satataM bhIShmo droNaputro mayi sthitaH .
yataH putrastato droNo bhavitA nAtra sAMshayaH .. 16..\\
kR^ipaH shAradvatashchaiva yata ete trayastataH .
droNa.n cha bhAgineyaM cha na sa tyakShyati karhi chit .. 17..\\
kShattArtha baddhastvasmAkaM prachchhanna.n tu yataH pare .
na chaikaH sa samartho.asmAnpANDavArthe prabAdhitum .. 18..\\
sa vishrabdhaH pANDuputrAnsaha mAtrA vivAsaya .
vAraNAvatamadyaiva nAtra doSho bhaviShyati .. 19..\\
vinidra karaNa.n ghora.n hR^idi shalyamivArpitam .
shokapAvakamudbhUta.n karmaNaitena nAshaya .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 131}
vai
tato duryodhano rAjA sarvAstAH prakR^itIH shanaiH .
arthamAnapradAnAbhyA.n sa~njahAra sahAnujaH .. 1..\\
dhR^itarAShTra prayuktAstu ke chitkushalamantriNaH .
kathayA.n chakrire ramyaM nagara.n vAraNAvatam .. 2..\\
aya.n samAjaH sumahAnramaNIyatamo bhuvi .
upasthitaH pashupaternagare vAraNAvate .. 3..\\
sarvaratnasamAkIrNe pu.nsA.n deshe manorame .
ityeva.n dhR^itarAShTrasya vachanAchchakrire kathAH .. 4..\\
kathyamAne tathA ramye nagare vAraNAvate .
gamane pANDuputrANA.n jaGYe tatra matirnR^ipa .. 5..\\
yadA tvamanyata nR^ipo jAtakautUhalA iti .
uvAchainAnatha tadA pANDavAnambikA sutaH .. 6..\\
mameme puruShA nitya.n kathayanti punaH punaH .
ramaNIyatara.n loke nagaraM vAraNAvatam .. 7..\\
te tAta yadi manyadhvamutsava.n vAraNAvate .
sagaNAH sAnuyAtrAshcha viharadhva.n yathAmarAH .. 8..\\
brAhmaNebhyashcha ratnAni gAyanebhyashcha sarvashaH .
prayachchhadhva.n yathAkAma.n devA iva suvarchasaH .. 9..\\
ka.n chitkAla.n vihR^ityaivamanubhUya parAM mudam .
ida.n vai hAstinapuraM sukhinaH punareShyatha .. 10..\\
dhR^itarAShTrasya ta.n kAmamanubuddhvA yudhiShThiraH .
AtmanashchAsahAyatva.n tatheti pratyuvAcha tam .. 11..\\
tato bhIShmaM mahAprAGYa.n vidura.n cha mahAmatim .
droNa.n cha bAhlikaM chaiva somadattaM cha kauravam .. 12..\\
kR^ipamAchArya putra.n cha gAndhArIM cha yashasvinIm .
yudhiShThiraH shanairdInamuvAcheda.n vachastadA .. 13..\\
ramaNIye janAkIrNe nagare vAraNAvate .
sagaNAstAta vatsyAmo dhR^itarAShTrasya shAsanAt .. 14..\\
prasannamanasaH sarve puNyA vAcho vimu~nchata .
AshIrbhirvardhitAnasmAnna pApaM prasahiShyati .. 15..\\
evamuktAstu te sarve pANDuputreNa kauravAH .
prasannavadanA bhUtvA te.abhyavartanta pANDavAn .. 16..\\
svastyastu vaH pathi sadA bhUtebhyashchaiva sarvashaH .
mA cha vo.astvashubha.n kiM chitsarvataH pANDunandanAH .. 17..\\
tataH kR^itasvastyayanA rAjyalAbhAya pANDavAH .
kR^itvA sarvANi kAryANi prayayurvAraNAvatam .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 132}
vai
evamukteShu rAGYA tu pANDaveShu mahAtmasu .
duryodhanaH para.n harShamAjagAma durAtmavAn .. 1..\\
sa purochanamekAntamAnIya bharatarShabha .
gR^ihItvA dakShiNe pANau sachiva.n vAkyamabravIt .. 2..\\
mameya.n vasusampUrNA purochana vasundharA .
yatheyaM mama tadvatte sa tA.n rakShitumarhasi .. 3..\\
na hi me kashchidanyo.asti vaishvAsikatarastvayA .
sahAyo yena sandhAya mantrayeya.n yathA tvayA .. 4..\\
sa.nrakSha tAta mantra.n cha sapatnAMsh cha mamoddhara .
nipuNenAbhyupAyena yadbravImi tathA kuru .. 5..\\
pANDavA dhR^itarAShTreNa preShitA vAraNAvatam .
utsave vihariShyanti dhR^itarAShTrasya shAsanAt .. 6..\\
sa tva.n rAsabha yuktena syandanenAshu gAminA .
vAraNAvatamadyaiva yathA yAsi tathA kuru .. 7..\\
tatra gatvA chatuHshAla.n gR^ihaM paramasa.nvR^itam .
AyudhAgAramAshritya kArayethA mahAdhanam .. 8..\\
shaNasarjarasAdIni yAni dravyANi kAni chit .
AgneyAnyuta santIha tAni sarvANi dApaya .. 9..\\
sarpiShA cha satailena lAkShayA chApyanalpayA .
mR^ittikAM mishrayitvA tva.n lepa.n kuDyeShu dApayeH .. 10..\\
shaNAnvaMsha.n ghR^itaM dAru yantrANi vividhAni cha .
tasminveshmani sarvANi nikShipethAH samantataH .. 11..\\
yathA cha tvaM na sha~NkeranparIkShanto.api pANDavAH .
Agneyamiti tatkAryamiti chAnye cha mAnavAH .. 12..\\
veshmanyeva.n kR^ite tatra kR^itvA tAnparamArchitAn .
vAsayeH pANDaveyAMshcha kuntI.n cha sasuhR^ijjanAm .. 13..\\
tatrAsanAni mukhyAni yAnAni shayanAni cha .
vidhAtavyAni pANDUnA.n yathA tuShyeta me pitA .. 14..\\
yathA rameranvishrabdhA nagare vAraNAvate .
tathA sarva.n vidhAtavyaM yAvatkAlasya paryayaH .. 15..\\
GYAtvA tu tAnsuvishvastA~nshayAnAnakutobhayAn .
agnistatastvayA deyo dvAratastasya veshmanaH .. 16..\\
dagdhAneva.n svake gehe dagdhA iti tato janAH .
GYAtayo vA vadiShyanti pANDavArthAya karhi chit .. 17..\\
tattatheti pratiGYAya kauravAya purochanaH .
prAyAdrAsabha yuktena nagara.n vAraNAvatam .. 18..\\
sa gatvA tvarito rAjanduryodhana mate sthitaH .
yathokta.n rAjaputreNa sarva.n chakre purochanaH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 133}
vai
pANDavAstu rathAnyuktvA sadashvairanilopamaiH .
ArohamANA bhIShmasya pAdau jagR^ihurArtavat .. 1..\\
rAGYashcha dhR^itarAShTrasya droNasya cha mahAtmanaH .
anyeShA.n chaiva vR^iddhAnA.n vidurasya kR^ipasya cha .. 2..\\
eva.n sarvAnkurUnvR^iddhAnabhivAdya yatavratAH .
samAli~Ngya samAnAMshcha balaishchApyabhivAditAH .. 3..\\
sarvA mAtR^IstathApR^iShTvA kR^itvA chaiva pradakShiNam .
sarvAH prakR^itayashchaiva prayayurvAraNA vatam .. 4..\\
vidurashcha mahAprAGYastathAnye kurupu~NgavAH .
paurAshcha puruShavyAghrAnanvayuH shokakarshitAH .. 5..\\
tatra kechchidbruvanti sma brAhmaNA nirbhayAstadA .
shochamAnAH pANDuputrAnatIva bharatarShabha .. 6..\\
viShamaM pashyate rAjA sarvathA tamasAvR^itaH .
dhR^itarAShTraH sudurbuddhirna cha dharmaM prapashyati .. 7..\\
na hi pApamapApAtmA rochayiShyati pANDavaH .
bhImo vA balinA.n shreShThaH kaunteyo vA dhana~njayaH .
kuta eva mahAprAGYau mAdrIputrau kariShyataH .. 8..\\
tadrAjyaM pitR^itaH prApta.n dhR^itarAShTro na mR^iShyate .
adharmamakhila.n kiM nu bhIShmo.ayamanumanyate .
vivAsyamAnAnasthAne kauneyAnbharatarShabhAn .. 9..\\
piteva hi nR^ipo.asmAkamabhUchchhAntanavaH purA .
vichitravIryo rAjarShiH pANDushcha kurunandanaH .. 10..\\
sa tasminpuruShavyAghre diShTa bhAva.n gate sati .
rAjaputrAnimAnbAlAndhR^itarAShTro na mR^iShyate .. 11..\\
vayametadamR^iShyantaH sarva eva purottamAt .
gR^ihAnvihAya gachchhAmo yatra yAti yuthiShThiraH .. 12..\\
tA.nstathA vAdinaH paurAnduHkhitAnduHkhakarshitaH .
uvAcha paramaprIto dharmarAjo yudhiShThiraH .. 13..\\
pitA mAnyo guruH shreShTho yadAha pR^ithivIpatiH .
asha~NkamAnaistatkAryamasmAbhiriti no vratam .. 14..\\
bhavantaH suhR^ido.asmAkamasmAnkR^itvA pradakShiNam .
AshIrbhirabhinandyAsmAnnivartadhva.n yathA gR^iham .. 15..\\
yadA tu kAryamasmAkaM bhavadbhirupapatsyate .
tadA kariShyatha mama priyANi cha hitAni cha .. 16..\\
te tatheti pratiGYAya kR^itvA chaitAnpradakShiNam .
AshIrbhirabhinandyainA~n jagmurnagarameva hi .. 17..\\
paureShu tu nivR^itteShu viduraH sarvadharmavit .
bodhayanpANDavashreShThamida.n vachanamabravIt .
prAGYaH prAGYaM pralApaGYaH samyagdharmArthadarshivAn .. 18..\\
viGYAyeda.n tathA kuryAdApadaM nistaredyathA .
alohaM nishita.n shastraM sharIraparikartanam .
yo vetti na tamAghnanti pratighAtavida.n dviShaH .. 19..\\
kakShaghnaH shishiraghnashcha mahAkakShe bilaukasaH .
na dahediti chAtmAna.n yo rakShati sa jIvati .. 20..\\
nAchakShurvetti panthAnaM nAchakShurvindate dishaH .. 21..\\
nAdhR^itirbhUtimApnoti budhyasvaivaM prabodhitaH .
anAptairdattamAdatte naraH shastramalohajam .
shvAvichchharaNamAsAdya pramuchyeta hutAshanAt .. 22..\\
charanmArgAnvijAnAti nakShatrairvindate dishaH .
AtmanA chAtmanaH pa~ncha pIDayannAnupIDyate .. 23..\\
anushiShTvAnugatvA cha kR^itvA chainAM pradakShiNam .
pANDavAnabhyanuGYAya viduraH prayayau gR^ihAn .. 24..\\
nivR^itte vidure chaiva bhIShme paurajane gR^ihAn .
ajAtashatrumAmantrya kuntI vachanamabravIt .. 25..\\
kShattA yadabravIdvAkya.n janamadhye.abruvanniva .
tvayA cha tattathetyukto jAnImo na cha tadvayam .. 26..\\
yadi tachchhakyamasmAbhiH shrotuM na cha sadoShavat .
shrotumichchhAmi tatsarva.n sa.nvAda.n tava tasya cha .. 27..\\
y
viShAdagneshcha boddhavyamiti mA.n viduro.abravIt .
panthAshcha vo nAviditaH kashchitsyAditi chAbravIt .. 28..\\
jitendriyashcha vasudhAM prApsyasIti cha mAbravIt .
viGYAtamiti tatsarvamityukto viduro mayA .. 29..\\
vai
aShTame.ahani rohiNyAM prayAtAH phalgunasya te .
vAraNAvatamAsAdya dadR^ishurnAgara.n janam .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 134}
vai
tataH sarvAH prakR^itayo nagarAdvAraNAvatAt .
sarvama~Ngala sa.nyuktA yathAshAstramatandritAH .. 1..\\
shrutvAgatAnpANDuputrAnnAnA yAnaiH sahasrashaH .
abhijagmurnarashreShThA~nshrutvaiva parayA mudA .. 2..\\
te samAsAdya kaunteyAnvAraNAvatakA janAH .
kR^itvA jayAshiShaH sarve parivAryopatasthire .. 3..\\
tairvR^itaH puruShavyAghro dharmarAjo yudhiShThiraH .
vibabhau devasa~NkAsho vajrapANirivAmaraiH .. 4..\\
satkR^itAste tu pauraishcha paurAnsatkR^itya chAnaghAH .
ala~NkR^ita.n janAkIrNa.n vivishurvAraNAvatam .. 5..\\
te pravishya pura.n vIrAstUrNa.n jagmuratho gR^ihAn .
brAhmaNAnAM mahIpAla ratAnA.n sveShu karmasu .. 6..\\
nagarAdhikR^itAnA.n cha gR^ihANi rathinAM tathA .
upatasthurnarashreShThA vaishyashUdra gR^ihAnapi .. 7..\\
architAshcha naraiH pauraiH pANDavA bharatarShabhAH .
jagmurAvasathaM pashchAtpurochana puraskR^itAH .. 8..\\
tebhyo bhakShyAnnapAnAni shayanAni shubhAni cha .
AsanAni cha mukhyAni pradadau sa purochanaH .. 9..\\
tatra te satkR^itAstena sumahArha parichchhadAH .
upAsyamAnAH puruShairUShuH puranivAsibhiH .. 10..\\
dasharAtroShitAnA.n tu tatra teShAM purochanaH .
nivedayAmAsa gR^iha.n shivAkhyamashiva.n tadA .. 11..\\
tatra te puruShavyAghrA vivishuH saparichchhadAH .
purochanasya vachanAtkailAsamiva guhyakAH .. 12..\\
tattvagAramabhiprekShya sarvadharmavishAradaH .
uvAchAgneyamityevaM bhImasena.n yudhiShThiraH .
jighransomya vasA gandha.n sarpirjatu vimishritam .. 13..\\
kR^ita.n hi vyaktamAgneyamidaM veshma parantapa .
shaNasarjarasa.n vyaktamAnIta.n gR^ihakarmaNi .
mu~nja balvaja vaMshAdi dravya.n sarva.n ghR^itokShitam .. 14..\\
shilpibhiH sukR^ita.n hyAptairvinItairveshma karmaNi .
vishvastaM mAmayaM pApo dagdhakAmaH purochanaH .. 15..\\
imA.n tu tAM mahAbuddhirviduro dR^iShTavA.nstadA .
imA.n tu tAM mahAbuddhirviduro dR^iShTavAnpurA .. 16..\\
te vayaM bodhitAstena buddhavanto.ashiva.n gR^iham .
AchAryaiH sukR^ita.n gUDhairduryodhana vashAnugaiH .. 17..\\
bhm
yadida.n gR^ihamAgneya.n vihitaM manyate bhavAn .
tatraiva sAdhu gachchhAmo yatra pUrvoShitA vayam .. 18..\\
y
iha yattairnirAkArairvastavyamiti rochaye .
naShTairiva vichinvadbhirgatimiShTA.n dhruvAmitaH .. 19..\\
yadi vindeta chAkAramasmAka.n hi purochanaH .
shIghrakArI tato bhUtvA prasahyApi daheta naH .. 20..\\
nAyaM bibhetyupakroshAdadharmAdvA purochanaH .
tathA hi vartate mandaH suyodhana mate sthitaH .. 21..\\
api cheha pradagdheShu bhIShmo.asmAsu pitAmahaH .
kopa.n kuryAtkimartha.n vA kauravAnkopayeta saH .
dharma ityeva kupyeta tathAnye kurupu~NgavAH .. 22..\\
vaya.n tu yadi dAhasya bibhyataH pradravema hi .
spashairno ghAtayetsArvAnrAjyalubdhaH suyodhanaH .. 23..\\
apadasthAnpade tiShThannapakShAnpakShasa.nsthitaH .
hInakoshAnmahAkoshaH prayogairghAtayeddhruvam .. 24..\\
tadasmAbhirimaM pApa.n taM cha pApa.n suyodhanam .
va~nchayadbhirnivastavya.n chhannavAsaM kva chitkva chit .. 25..\\
te vayaM mR^igayA shIlAshcharAma vasudhAmimAm .
tathA no viditA mArgA bhaviShyanti palAyatAm .. 26..\\
bhauma.n cha bilamadyaiva karavAma susa.nvR^itam .
gUDhochchhvasAnna nastatra hutAshaH sampradhakShyati .. 27..\\
vasato.atra yathA chAsmAnna budhyeta purochanaH .
pauro vApi janaH kashchittathA kAryamatandritaiH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 135}
vai
vidurasya suhR^itkashchitkhanakaH kushalaH kva chit .
vivikte pANDavAnrAjannida.n vachanamabravIt .. 1..\\
prahito vidureNAsmi khanakaH kushalo bhR^isham .
pANDavAnAM priya.n kAryamiti kiM karavANi vaH .. 2..\\
prachchhanna.n vidureNoktaH shreyastvamiha pANDavAn .
pratipAdaya vishvAsAditi ki.n karavANi vaH .. 3..\\
kR^iShNapakShe chaturdashyA.n rAtrAvasya purochanaH .
bhavanasya tava dvAri pradAsyati hutAshanam .. 4..\\
mAtrA saha pradagdhavyAH pANDavAH puruSharShabhAH .
iti vyavasitaM pArtha dhArtarAShTrasya me shrutam .. 5..\\
ki.n chichcha vidureNokto mlechchha vAchAsi pANDava .
tvayA cha tattathetyuktametadvishvAsakAraNam .. 6..\\
uvAcha ta.n satyadhR^itiH kuntIputro yudhiShThiraH .
abhijAnAmi saumya tvA.n suhR^idaM vidurasya vai .. 7..\\
shuchimAptaM priya.n chaiva sadA cha dR^iDhabhaktikam .
na vidyate kaveH ki.n chidabhiGYAnaprayojanam .. 8..\\
yathA naH sa tathA nastvaM nirvisheShA vaya.n tvayi .
bhavataH sma yathA tasya pAlayAsmAnyathA kaviH .. 9..\\
ida.n sharaNamAgneyaM madarthamiti me matiH .
purochanena vihita.n dhArtarAShTrasya shAsanAt .. 10..\\
sa pApaH koshavAMshchaiva sasahAyashcha durmatiH .
asmAnapi cha duShTAtmA nityakAlaM prabAdhate .. 11..\\
sa bhavAnmokShayatvasmAnyatnenAsmAddhutAshanAt .
asmAsviha hi dagdheShu sakAmaH syAtsuyodhanaH .. 12..\\
samR^iddhamAyudhAgAramida.n tasya durAtmanaH .
vaprAnte niShpratIkAramAshliShyeda.n kR^itaM mahat .. 13..\\
ida.n tadashubhaM nUnaM tasya karma chikIrShitam .
prAgeva viduro veda tenAsmAnanvabodhayat .. 14..\\
seyamApadanuprAptA kShattA yA.n dR^iShTavAnpurA .
purochanasyAviditAnasmA.nstva.n vipramochaya .. 15..\\
sa tatheti pratishrutya khanako yatnamAsthitaH .
parikhAmutkirannAma chakAra sumahadbilam .. 16..\\
chakre cha veshmanastasya madhye nAtimahanmukham .
kapATayuktamaGYAta.n samaM bhUmyA cha bhArata .. 17..\\
purochana bhayAchchaiva vyadadhAtsa.nvR^itaM mukham .
sa tatra cha gR^ihadvAri vasatyashubha dhIH sadA .. 18..\\
tatra te sAyudhAH sarve vasanti sma kShapAM nR^ipa .
divA charanti mR^igayAM pANDaveyA vanAdvanam .. 19..\\
vishvastavadavishvastA va~nchayantaH purochanam .
atuShTAstuShTavadrAjannUShuH paramaduHkhitAH .. 20..\\
na chainAnanvabudhyanta narA nagaravAsinaH .
anyatra vidurAmAtyAttasmAtkhanaka sattamAt .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 136}
vai
tA.nstu dR^iShTvA sumanasaH parisa.nvatsaroShitAn .
vishvastAniva sa.nlakShya harSha.n chakre purochanaH .. 1..\\
purochane tathA hR^iShTe kaunteyo.atha yudhiShThiraH .
bhImasenArjunau chaiva yamau chovAcha dharmavit .. 2..\\
asmAnaya.n suvishvastAnvetti pApaH purochanaH .
va~nchito.ayaM nR^isha.nsAtmA kAlaM manye palAyane .. 3..\\
AyudhAgAramAdIpya dagdhvA chaiva purochanam .
ShaTprANino nidhAyeha dravAmo.anabhilakShitAH .. 4..\\
atha dAnApadeshena kuntI brAhmaNa bhojanam .
chakre nishi mahadrAjannAjagmustatra yoShitaH .. 5..\\
tA vihR^itya yathAkAmaM bhuktvA pItvA cha bhArata .
jagmurnishi gR^ihAneva samanuGYApya mAdhavIm .. 6..\\
niShAdI pa~ncha putrA tu tasminbhojye yadR^ichchhayA .
annArthinI samabhyAgAtsaputrA kAlachoditA .. 7..\\
sA pItvA madirAM mattA saputrA madavihvalA .
saha sarvaiH sutai rAja.nstasminneva niveshane .
suShvApa vigataGYAnA mR^itakalpA narAdhipa .. 8..\\
atha pravAte tumule nishi supte jane vibho .
tadupAdIpayadbhImaH shete yatra purochanaH .. 9..\\
tataH pratApaH sumahA~nshabdashchaiva vibhAvasoH .
prAdurAsIttadA tena bubudhe sajanavrajaH .. 10..\\
pauraah
duryodhana prayuktena pApenAkR^itabuddhinA .
gR^ihamAtmavinAshAya kArita.n dAhitaM cha yat .. 11..\\
aho dhigdhR^itarAShTrasya buddhirnAtisama~njasI .
yaH shuchInpANDavAnbAlAndAhayAmAsa mantriNA .. 12..\\
diShTyA tvidAnIM pApAtmA dagdho.ayamatidurmatiH .
anAgasaH suvishvastAnyo dadAha narottamAn .. 13..\\
vai
eva.n te vilapanti sma vAraNAvatakA janAH .
parivArya gR^iha.n tachcha tasthU rAtrau samantataH .. 14..\\
pANDavAshchApi te rAjanmAtrA saha suduHkhitAH .
bilena tena nirgatya jagmurgUDhamalakShitAH .. 15..\\
tena nidroparodhena sAdhvasena cha pANDavAH .
na shekuH sahasA gantu.n saha mAtrA parantapAH .. 16..\\
bhImasenastu rAjendra bhImavegaparAkramaH .
jagAma bhrAtR^InAdAya sarvAnmAtarameva cha .. 17..\\
skandhamAropya jananI.n yamAva~Nkena vIryavAn .
pArthau gR^ihItvA pANibhyAM bhrAtarau sumahAbalau .. 18..\\
tarasA pAdapAnbha~njanmahIM padbhyA.n vidArayan .
sa jagAmAshu tejasvI vAtara.nhA vR^ikodaraH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 137}
vai
atha rAtryA.n vyatItAyAmashoSho nAgaro janaH .
tatrAjagAma tvarito didR^ikShuH pANDunandanAn .. 1..\\
nirvApayanto jvalana.n te janA dadR^ishustataH .
jAtuSha.n tadgR^ihaM dagdhamamAtyaM cha purochanam .. 2..\\
nUna.n duryodhaneneda.n vihitaM pApakarmaNA .
pANDavAnA.n vinAshAya ityeva.n chukruShurjanAH .. 3..\\
vidite dhR^itarAShTrasya dhArtarAShTro na saMshayaH .
dagdhavAnpANDudAyAdAnna hyenaM pratiShiddhavAn .. 4..\\
nUna.n shAntanavo bhIShmo na dharmamanuvartate .
droNashcha vidurashchaiva kR^ipashchAnye cha kauravAH .. 5..\\
te vaya.n dhR^itarAShTrasya preShayAmo durAtmanaH .
sa.nvR^ittaste paraH kAmaH pANDavAndagdhavAnasi .. 6..\\
tato vyapohamAnAste pANDavArthe hutAshanam .
niShAdI.n dadR^ishurdagdhAM pa~ncha putrAmanAgasam .. 7..\\
khanakena tu tenaiva veshma shodhayatA bilam .
pA.nsubhiH pratyapihitaM puruShaistairalakShitam .. 8..\\
tataste preShayAmAsurdhR^itarAShTrasya nAgarAH .
pANDavAnagninA dagdhAnamAtya.n cha purochanam .. 9..\\
shrutvA tu dhR^itarAShTrastadrAjA sumahadapriyam .
vinAshaM pANDuputrANA.n vilalApa suduHkhitaH .. 10..\\
adya pANDurmR^ito rAjA bhrAtA mama sudurlabhaH .
teShu vIreShu dagdheShu mAtrA saha visheShataH .. 11..\\
gachchhantu puruShAH shIghraM nagara.n vAraNAvatam .
satkArayantu tAnvIrAnkunti rAjasutA.n cha tAm .. 12..\\
kArayantu cha kulyAni shubhrANi cha mahAnti cha .
ye cha tatra mR^itAsteShA.n suhR^ido.archantu tAnapi .. 13..\\
eva~Ngate mayA shakya.n yadyatkArayituM hitam .
pANDavAnA.n cha kuntyAshcha tatsarvaM kriyatAM dhanaiH .. 14..\\
evamuktvA tatashchakre GYAtibhiH parivAritaH .
udakaM pANDuputrANA.n dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .. 15..\\
chukrushuH kauravAH sarve bhR^isha.n shokaparAyaNAH .
vidurastvalpashashchakre shoka.n veda paraM hi saH .. 16..\\
pANDavAshchApi nirgatya nagarAdvAraNAvatAt .
javena prayayU rAjandakShiNA.n dishamAshritAH .. 17..\\
viGYAya nishi panthAnaM nakShatrairdakShiNAmukhAH .
yatamAnA vana.n rAjangahanaM pratipedire .. 18..\\
tataH shrAntAH pipAsArtA nidrAndhAH pANDunandanAH .
punarUchurmahAvIryaM bhImasenamida.n vachaH .. 19..\\
itaH kaShTatara.n kiM nu yadvayaM gahane vane .
dishashcha na prajAnImo gantu.n chaiva na shakrumaH .. 20..\\
ta.n cha pApaM na jAnImo yadi dagdhaH purochanaH .
kathaM nu vipramuchyema bhayAdasmAdalakShitAH .. 21..\\
punarasmAnupAdAya tathaiva vraja bhArata .
tva.n hi no balavAneko yathA satatagastathA .. 22..\\
ityukto dharmarAjena bhImaseno mahAbalaH .
AdAya kuntIM bhrAtR^IMshcha jagAmAshu mahAbalaH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 138}
vai
tena vikramatA tUrNamUruvegasamIritam .
pravavAvanilo rAja~nshuchi shukrAgame yathA .. 1..\\
sa mR^idnanpuShpitAMshchaiva phalitAMshcha vanaspatIn .
ArujandAru gulmAMshcha pathastasya samIpajAn .. 2..\\
tathA vR^ikShAnbha~njamAno jagAmAmita vikramaH .
tasya vegena pANDUnAM mUrchchheva samajAyata .. 3..\\
asakR^ichchApi santIrya dUrapAraM bhujaplavaiH .
pathi prachchhannamAsedurdhArtarAShTra bhayAttadA .. 4..\\
kR^ichchhreNa mAtara.n tvekA.n sukumArIM yashasvinIm .
avahattatra pR^iShThena rodhaHsu viShameShu cha .. 5..\\
Agama.nste vanoddeshamalpamUlaphalodakam .
krUra pakShimR^iga.n ghora.n sAyAhne bharatarShabhAH .. 6..\\
ghorA samabhavatsandhyA dAruNA mR^igapakShiNaH .
aprakAshA dishaH sarvA vAtairAsannanArtavaiH .. 7..\\
te shrameNa cha kauravyAstR^iShNayA cha prapIDitAH .
nAshaknuva.nstadA gantuM nidrayA cha pravR^iddhayA .. 8..\\
tato bhImo vana.n ghoraM pravishya vijanaM mahat .
nyagrodha.n vipulachchhAyaM ramaNIyamupAdravat .. 9..\\
tatra nikShipya tAnsarvAnuvAcha bharatarShabhaH .
pAnIyaM mR^igayAmIha vishramadhvamiti prabho .. 10..\\
ete ruvanti madhura.n sArasA jalachAriNaH .
dhruvamatra jalasthAyo mahAniti matirmama .. 11..\\
anuGYAtaH sa gachchheti bhrAtrA jyeShThena bhArata .
jagAma tatra yatra sma ruvanti jalachAriNaH .. 12..\\
sa tatra pItvA pAnIya.n snAtvA cha bharatarShabha .
uttarIyeNa pAnIyamAjahAra tadA nR^ipa .. 13..\\
gavyUti mAtrAdAgatya tvarito mAtaraM prati .
sa suptAM mAtara.n dR^iShTvA bhrAtR^IMshcha vasudhAtale .
bhR^isha.n duHkhaparItAtmA vilalApa vR^ikodaraH .. 14..\\
shayaneShu parArdhyeShu ye purA vAraNAvate .
nAdhijagmustadA nidrA.n te.adya suptA mahItale .. 15..\\
svasAra.n vasudevasya shatrusa~NghAvamardinaH .
kuntibhojasutA.n kuntI.n sarvalakShaNapUjitAm .. 16..\\
snuShA.n vichitravIryasya bhAryAM pANDormahAtmanaH .
prAsAdashayanAM nityaM puNDarIkAntara prabhAm .. 17..\\
sukumAratarA.n strINAM mahArhashayanochitAm .
shayAnAM pashyatAdyeha pR^ithivyAmatathochitAm .. 18..\\
dharmAdindrAchcha vAyoshcha suShuve yA sutAnimAn .
seyaM bhUmau parishrAntA shete hyadyAtathochitA .. 19..\\
kiM nu duHkhatara.n shakyaM mayA draShTumataH param .
yo.ahamadya naravyAghrAnsuptAnpashyAmi bhUtale .. 20..\\
triShu lokeShu yadrAjya.n dharmavidyo.arhate nR^ipaH .
so.ayaM bhUmau parishrAntaH shete prAkR^itavatkatham .. 21..\\
ayaM nIlAmbudashyAmo nareShvapratimo bhuvi .
shete prAkR^itavadbhUmAvato duHkhataraM nu kim .. 22..\\
ashvinAviva devAnA.n yAvimau rUpasampadA .
tau prAkR^itavadadyemau prasuptau dharaNItale .. 23..\\
GYAtayo yasya naiva syurviShamAH kulapA.nsanAH .
sa jIvetsusukha.n loke grAme druma ivaikajaH .. 24..\\
eko vR^ikSho hi yo grAme bhavetparNaphalAnvitaH .
chaityo bhavati nirGYAtirarchanIyaH supUjitaH .. 25..\\
yeShA.n cha bahavaH shUrA GYAtayo dharmasaMshritAH .
te jIvanti sukha.n loke bhavanti cha nirAmayAH .. 26..\\
balavantaH samR^iddhArthA mitra bAndhavanandanAH .
jIvantyanyonyamAshritya drumAH kAnanajA iva .. 27..\\
vaya.n tu dhR^itarAShTreNa saputreNa durAtmanA .
vivAsitA na dagdhAshcha katha.n chittasya shAsanAt .. 28..\\
tasmAnmuktA vaya.n dAhAdima.n vR^ikShamupAshritAH .
kA.n dishaM pratipatsyAmaH prAptAH kleshamanuttamam .. 29..\\
nAtidUre cha nagara.n vanAdasmAddhi lakShaye .
jAgartavye svapantIme hanta jAgarmyaha.n svayam .. 30..\\
pAsyantIme jalaM pashchAtpratibuddhA jitaklamAH .
iti bhImo vyavasyaiva jajAgAra svaya.n tadA .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 139}
vai
tatra teShu shayAneShu hiDimbo nAma rAkShasaH .
avidUre vanAttasmAchchhAla vR^ikShamupAshritaH .. 1..\\
krUro mAnuShamA.nsAdo mahAvIryo mahAbalaH .
virUparUpaH pi~NgAkShaH karAlo ghoradarshanaH .
pishitepsuH kShudhArtastAnapashyata yadR^ichchhayA .. 2..\\
UrdhvA~NguliH sa kaNDUyandhunvanrUkShA~nshiroruhAn .
jR^imbhamANo mahAvakraH punaH punaravekShya cha .. 3..\\
duShTo mAnuShamA.nsAdo mahAkAyo mahAbalaH .
AghrAya mAnuSha.n gandhaM bhaginImidamabravIt .. 4..\\
upapannashchirasyAdya bhakSho mama manaHpriyaH .
snehasravAnprasravati jihvA paryeti me mukham .. 5..\\
aShTau daMShTrAH sutIkShNAgrAshchirasyApAta duHsahAH .
deheShu majjayiShyAmi snigdheShu pishiteShu cha .. 6..\\
Akramya mAnuSha.n kaNThamAchchhidya dhamanIm api .
uShNaM navaM prapAsyAmi phenila.n rudhiraM bahu .. 7..\\
gachchha jAnIhi ke tvete sherate vanamAshritAH .
mAnuSho balavAngandho ghrANa.n tarpayatIva me .. 8..\\
hatvaitAnmAnuShAnsarvAnAnayasva mamAntikam .
asmadviShayasuptebhyo naitebhyo bhayamasti te .. 9..\\
eShAM mA.nsAni sa.nskR^itya mAnuShANA.n yatheShTataH .
bhakShayiShyAva sahitau kuru tUrNa.n vacho mama .. 10..\\
bhrAturvachanamAGYAya tvaramANeva rAkShasI .
jagAma tatra yatra sma pANDavA bharatarShabha .. 11..\\
dadarsha tatra gatvA sA pANDavAnpR^ithayA saha .
shayAnAnbhImasena.n cha jAgrataM tvaparAjitam .. 12..\\
dR^iShTvaiva bhImasena.n sA shAlaskandhamivodgatam .
rAkShasI kAmayAmAsa rUpeNApratimaM bhuvi .. 13..\\
aya.n shyAmo mahAbAhuH si.nhaskandho mahAdyutiH .
kambugrIvaH puShkarAkSho bhartA yukto bhavenmama .. 14..\\
nAhaM bhrAtR^ivacho jAtu kuryA.n krUropasa.nhitam .
patisneho.atibalavAnna tathA bhrAtR^isauhR^idam .. 15..\\
muhUrtamiva tR^iptishcha bhavedbhrAturmamaiva cha .
hatairetairahatvA tu modiShye shAshvatiH samAH .. 16..\\
sA kAmarUpiNI rUpa.n kR^itvA mAnuShamuttamam .
upatasthe mahAbAhuM bhImasena.n shanaiH shanaiH .. 17..\\
vilajjamAneva latA divyAbharaNabhUShitA .
smitapUrvamida.n vAkyaM bhImasenamathAbravIt .. 18..\\
kutastvamasi samprAptaH kashchAsi puruSharShabha .
ka ime sherate cheha puruShA devarUpiNaH .. 19..\\
keya.n cha bR^ihatI shyAmA sukumArI tavAnagha .
shete vanamidaM prApya vishvastA svagR^ihe yathA .. 20..\\
neda.n jAnAti gahana.n vanaM rAkShasasevitam .
vasati hyatra pApAtmA hiDimbo nAma rAkShasaH .. 21..\\
tenAhaM preShitA bhrAtrA duShTabhAvena rakShasA .
bibhakShayiShatA mA.nsa.n yusmAkamamaropama .. 22..\\
sAha.n tvAmabhisamprekShya devagarbhasamaprabham .
nAnyaM bhartAramichchhAmi satyametadbravImi te .. 23..\\
etadviGYAya dharmaGYa yuktaM mayi samAchara .
kAmopahata chittA~NgIM bhajamAnAM bhajasva mAm .. 24..\\
trAsye.aha.n tvAM mahAbAho rAkShasAtpuruShAdakAt .
vatsyAvo giridurgeShu bhartA bhava mamAnagha .. 25..\\
antarikShacharA hyasmi kAmato vicharAmi cha .
atulAmApnuhi prIti.n tatra tatra mayA saha .. 26..\\
bhm
mAtaraM bhrAtara.n jyeShThaM kaniShThAnaparAnimAn .
parityajeta ko nvadya prabhavanniva rAkShasi .. 27..\\
ko hi suptAnimAnbhrAtR^IndattvA rAkShasa bhojanam .
mAtara.n cha naro gachchhetkAmArta iva madvidhaH .. 28..\\
raaks
yatte priya.n tatkariShye sarvAnetAnprabodhaya .
mokShayiShyAmi vaH kAma.n rAkShasAtpuruShAdakAt .. 29..\\
bhm
sukhasuptAnvane bhrAtR^InmAtara.n chaiva rAkShasi .
na bhayAdbodhayiShyAmi bhrAtustava durAtmanaH .. 30..\\
na hi me rAkShasA bhIru soDhu.n shaktAH parAkramam .
na manuShyA na gandharvA na yakShAshchArulochane .. 31..\\
gachchha vA tiShTha vA bhadre yadvApIchchhasi tatkuru .
ta.n vA preShaya tanva~Ngi bhrAtaraM puruShAdakam .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 140}
vai
tA.n viditvA chiragatAM hiDimbo rAkShaseshvaraH .
avatIrya drumAttasmAdAjagAmAtha pANDavAn .. 1..\\
lohitAkSho mahAbAhurUrdhvakesho mahAbalaH .
meghasa~NghAta varShmA cha tIShkNadaMShTrojjvalAnanaH .. 2..\\
tamApatanta.n dR^iTvaiva tathA vikR^itadarshanam .
hiDimbovAcha vitrastA bhImasenamida.n vachaH .. 3..\\
ApatatyeSha duShTAtmA sa~NkruddhaH puruShAdakaH .
tvAmahaM bhrAtR^ibhiH sArdha.n yadbravImi tathA kuru .. 4..\\
aha.n kAmagamA vIra rakShobalasamanvitA .
AruhemAM mama shroNIM neShyAmi tvA.n vihAyasA .. 5..\\
prabodhayainAnsa.nsuptAnmAtara.n cha parantapa .
sarvAneva gamiShyAmi gR^ihItvA vo vihAyasA .. 6..\\
bhm
mA bhaistva.n vipulashroNinaiSha kash chinmayi sthite .
ahamena.n haniShyAmi prekShantyAste sumadhyame .. 7..\\
nAyaM pratibalo bhIru rAkShasApasado mama .
soDhu.n yudhi parispandamatha vA sarvarAkShasAH .. 8..\\
pashya bAhU suvR^ittau me hastihastanibhAvimau .
UrU parighasa~NkAshau sa.nhata.n chApyuro mama .. 9..\\
vikramaM me yathendrasya sAdya drakShyasi shobhane .
mAvama.nsthAH pR^ithushroNimatvA mAmiha mAnuSham .. 10..\\
hi
nAvamanye naravyAghra tAmaha.n devarUpiNam .
dR^iShTApadAnastu mayA mAnuSheShveva rAkShasaH .. 11..\\
vai
tathA sa~njalpatastasya bhImasenasya bhArata .
vAchaH shushrAva tAH kruddho rAkShasaH puruShAdakaH .. 12..\\
avekShamANastasyAshcha hiDimbo mAnuSha.n vapuH .
sragdAma pUritashikha.n samagrendu nibhAnanam .. 13..\\
subhrU nAsAkShi keshAnta.n sukumAranakha tvacham .
sarvAbharaNasa.nyukta.n susUkShmAmbara vAsasam .. 14..\\
tA.n tathA mAnuSha.n rUpaM bibhratIM sumanoraham .
pu.nskAmA.n sha~NkamAnashcha chukrodha puruShAdakaH .. 15..\\
sa~Nkruddho rAkShasastasyA bhaginyAH kurusattama .
utphAlya vipule netre tatastAmidamabravIt .. 16..\\
ko hi me bhoktukAmasyA vighna.n charati durmatiH .
na bibheShi hiDimbe kiM matkopAdvipramohitA .. 17..\\
dhiktvAmasati pu.nskAme mama vipriyakAriNi .
pUrveShA.n rAkShasendrANAM sarveShAmayashaH kari .. 18..\\
yAnimAnAshritAkArShIrapriya.n sumahanmama .
eSha tAnadya vai sarvAnhaniShyAmi tvayA saha .. 19..\\
evamuktvA hiDimbA.n sa hiDimbo lohitekShaNaH .
vadhAyAbhipapAtainA.n dantairdantAnupaspR^ishan .. 20..\\
tamApatanta.n samprekShya bhImaH praharatAM varaH .
bhartsayAmAsa tejasvI tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 141}
vai
bhImasenastu ta.n dR^iShTvA rAkShasaM prahasanniva .
bhaginIM prati sa~Nkruddhamida.n vachanamabravIt .. 1..\\
ki.n te hiDimba etairvA sukhasuptaiH prabodhitaiH .
mAmAsAdaya durbuddhe tarasA tvaM narAshana .. 2..\\
mayyeva praharaihi tvaM na striya.n hantumarhasi .
visheShato.anapakR^ite pareNApakR^ite sati .. 3..\\
na hIya.n svavashA bAlA kAmayatyadya mAm iha .
choditaiShA hyana~Ngena sharIrAntara chAriNA .
bhaginI tava durbuddhe rAkShasAnA.n yashohara .. 4..\\
tvanniyogena chaiveya.n rUpaM mama samIkShya cha .
kAmayatyadya mAM bhIrurnaiShA dUShayate kulam .. 5..\\
ana~Ngena kR^ite doShe nemA.n tvamiha rAkShasa .
mayi tiShThati duShTAtmanna striya.n hantumarhasi .. 6..\\
samAgachchha mayA sArdhamekenaiko narAshana .
ahameva nayiShyAmi tvAmadya yamasAdanam .. 7..\\
adya te talaniShpiShTa.n shiro rAkShasa dIryatAm .
ku~njarasyeva pAdena viniShpiShTaM balIyasaH .. 8..\\
adya gAtrANi kravyAdAH shyenA gomAyavash cha te .
karShantu bhuvi sa.nhR^iShTA nihatasya mayA mR^idhe .. 9..\\
kShaNenAdya kariShye.ahamida.n vanamakaNTakam .
purastAddUShitaM nitya.n tvayA bhakShayatA narAn .. 10..\\
adya tvAM bhaginI pApakR^iShyamANaM mayA bhuvi .
drakShatyadripratIkAsha.n si.nheneva mahAdvipam .. 11..\\
nirAbAdhAstvayi hate mayA rAkShasapA.nsana .
vanametachchariShyanti puruShA vanachAriNaH .. 12..\\
hi
garjitena vR^ithA ki.n te katthitena cha mAnuSha .
kR^itvaitatkarmaNA sarva.n katthethA mAchiraM kR^ithAH .. 13..\\
balinaM manyase yachcha AtmAnamaparAkramam .
GYAsyasyadya samAgamya mayAtmAnaM balAdhikam .. 14..\\
na tAvadetAnhi.nsiShye svapantvete yathAsukham .
eSha tvAmeva durbuddhe nihanmyadyApriya.n vadam .. 15..\\
pItvA tavAsR^iggAtrebhyastataH pashchAdimAnapi .
haniShyAmi tataH pashchAdimA.n vipriyakAriNIm .. 16..\\
vai
evamuktvA tato bAhuM pragR^ihyA puruShAdakaH .
abhyadhAvata sa~Nkruddho bhImasenamarindamam .. 17..\\
tasyAbhipatatastUrNaM bhImo bhImaparAkramaH .
vegena prahR^itaM bAhuM nijagrAha hasanniva .. 18..\\
nigR^ihya taM balAdbhImo visphuranta.n chakarSha ha .
tasmAddeshAddhanUMShyaShTau si.nhaH kShudramR^iga.n yathA .. 19..\\
tataH sa rAkShasaH kruddhaH pANDavena balAddhR^itaH .
bhImasena.n samAli~Ngya vyanadadbhairavaM ravam .. 20..\\
punarbhImo balAdena.n vichakarSha mahAbalaH .
mA shabdaH sukhasuptAnAM bhrAtR^INAM me bhavediti .. 21..\\
anyonya.n tau samAsAdya vichakarShaturojasA .
rAkShaso bhImasenashcha vikrama.n chakratuH param .. 22..\\
babha~njaturmahAvR^ikShA.NllatAshchAkarShatustataH .
mattAviva susa.nrabdhau vAraNau ShaShTihAyanau .. 23..\\
tayoH shabdena mahatA vibuddhAste nararShabhAH .
saha mAtrA tu dadR^ishurhiDimbAmagrataH sthitAm .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 142}
vai
prabuddhAste hiDimbAyA rUpa.n dR^iShTvAtimAnuSham .
vismitAH puruShA vyAghrA babhUvuH pR^ithayA saha .. 1..\\
tataH kuntI samIkShyainA.n vismitA rUpasampadA .
uvAcha madhura.n vAkyaM sAntvapUrvamidaM shanaiH .. 2..\\
kasya tva.n suragarbhAbhe kA chAsi varavarNini .
kena kAryeNa sushroNi kutashchAgamana.n tava .. 3..\\
yadi vAsya vanasyAsi devatA yadi vApsarAH .
AchakShva mama tatsarva.n kimarthaM cheha tiShThasi .. 4..\\
hidimbaa
yadetatpashyasi vanaM nIlameghanibhaM mahat .
nivAso rAkShasasyaitaddhiDimbasya mamaiva cha .. 5..\\
tasya mA.n rAkShasendrasya bhaginIM viddhi bhAmini .
bhrAtrA sampreShitAmArye tvA.n saputrA.n jighA.nsatA .. 6..\\
krUra buddheraha.n tasya vachanAdAgatA iha .
adrAkSha.n hemavarNAbha.n tava putraM mahaujasam .. 7..\\
tato.aha.n sarvabhUtAnAM bhAve vicharatA shubhe .
choditA tava putrasya manmathena vashAnugA .. 8..\\
tato vR^ito mayA bhartA tava putro mahAbalaH .
apanetu.n cha yatito na chaiva shakito mayA .. 9..\\
chirAyamANAM mA.n GYAtvA tataH sa puruShAdakaH .
svayamevAgato hantumimAnsarvA.nstavAtmajAn .. 10..\\
sa tena mama kAntena tava putreNa dhImatA .
balAdito viniShpiShya vyapakR^iShTo mahAtmanA .. 11..\\
vikarShantau mahAvegau garjamAnau parasparam .
pashyadhva.n yudhi vikrAntAvetau tau nararAkShasau .. 12..\\
vai
tasyA shrutvaiva vachanamutpapAta yudhiShThiraH .
arjuno nakulashchaiva sahadevashcha vIryavAn .. 13..\\
tau te dadR^ishurAsaktau vikarShantau parasparam .
kA~NkShamANau jaya.n chaiva si.nhAviva raNotkaTau .. 14..\\
tAvanyonya.n samAshliShya vikarShantau parasparam .
dAvAgnidhUmasadR^isha.n chakratuH pArthiva.n rajaH .. 15..\\
vasudhA reNusa.nvItau vasudhAdharasaMnibhau .
vibhrAjetA.n yathA shailau nIhAreNAbhisa.nvR^itau .. 16..\\
rAkShasena tathA bhIma.n klishyamAnaM nirIkShya tu .
uvAcheda.n vachaH pArthaH prahasa~nshanakairiva .. 17..\\
bhIma mA bhairmahAbAho na tvAM budhyAmahe vayam .
sametaM bhImarUpeNa prasuptAH shramakarshitAH .. 18..\\
sAhAyye.asmi sthitaH pArtha yodhayiShyAmi rAkShasam .
nakulaH sahadevashcha mAtara.n gopayiShyati .. 19..\\
bhm
udAsIno nirIkShasva na kAryaH sambhramastvayA .
na jAtvayaM punarjIvenmadbAhvantaramAgataH .. 20..\\
aarj
kimanena chiraM bhIma jIvatA pAparakShasA .
gantavyaM nachira.n sthAtumiha shakyamarindama .. 21..\\
purA sa.nrajyate prAchI purA sandhyA pravartate .
raudre muhUrte rakShA.nsi prabalAni bhavanti cha .. 22..\\
tvarasva bhIma mA krIDa jahi rakSho vibhIShaNam .
purA vikurute mAyAM bhujayoH sAramarpaya .. 23..\\
vai
arjunenaivamuktastu bhImo bhImasya rakShasaH .
utkShipyAbhrAmayaddeha.n tUrNaM guNashatAdhikam .. 24..\\
bhm
vR^ithA mA.nsairvR^ithA puShTo vR^ithA vR^iddho vR^ithA matiH .
vR^ithA maraNamarhastva.n vR^ithAdya na bhaviShyasi .. 25..\\
aarj
atha vA manyase bhAra.n tvamima.n rAkShasaM yudhi .
karomi tava sAhAyya.n shIghrameva nihanyatAm .. 26..\\
atha vApyahamevaina.n haniShyAmi vR^ikodara .
kR^itakarmA parishrAntaH sAdhu tAvadupArama .. 27..\\
vai
tasya tadvachana.n shrutvA bhImaseno.atyamarShaNaH .
niShpiShyainaM balAdbhUmau pashumAramamArayat .. 28..\\
sa mAryamANo bhImena nanAda vipula.n svanam .
pUraya.nstadvana.n sarva.n jalArdra iva dundubhiH .. 29..\\
bhujAbhyA.n yoktrayitvA taM balavAnpANDunandanaH .
madhye bha~NktvA sabalavAnharShayAmAsa pANDavAn .. 30..\\
hiDimbaM nihata.n dR^iShTvA sa.nhR^iShTAste tarasvinaH .
apUjayannaravyAghraM bhImasenamarindamam .. 31..\\
abhipUjya mahAtmAnaM bhImaM bhImaparAkramam .
punarevArjuno vAkyamuvAcheda.n vR^ikodaram .. 32..\\
nadUre nagaraM manye vanAdasmAdahaM prabho .
shIghra.n gachchhAma bhadraM te na no vidyAtsuyodhanaH .. 33..\\
tataH sarve tathetyuktvA saha mAtrA parantapAH .
prayayuH puruShavyAghrA hiDimbA chaiva rAkShasI .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 143}
bhm
smaranti vaira.n rakShA.nsi mAyAmAshritya mohinIm .
hiDimbe vraja panthAna.n tva.n vai bhrAtR^iniShevitam .. 1..\\
y
kruddho.api puruShavyAghra bhIma mA sma striya.n vadhIH .
sharIraguptyAbhyadhika.n dharmaM gopaya pANDava .. 2..\\
vadhAbhiprAyamAyAntamavadhIstvaM mahAbalam .
rakShasastasyA bhaginI kiM naH kruddhA kariShyati .. 3..\\
vai
hiDimbA tu tataH kuntImabhivAdya kR^itA~njaliH .
yudhiShThira.n cha kaunteyamida.n vachanamabravIt .. 4..\\
Arye jAnAsi yadduHkhamiha strINAmana~Ngajam .
tadidaM mAmanuprAptaM bhImasenakR^ita.n shubhe .. 5..\\
soDhu.n tatparamaM duHkhaM mayA kAlapratIkShayA .
so.ayamabhyAgataH kAlo bhavitA me sukhAya vai .. 6..\\
mayA hyutsR^ijya suhR^idaH svadharma.n svajana.n tathA .
vR^ito.ayaM puruShavyAghrastava putraH patiH shubhe .. 7..\\
vareNApi tathAnena tvayA chApi yashasvini .
tathA bruvantI hi tadA pratyAkhyAtA kriyAM prati .. 8..\\
tvaM mAM mUDheti vA matvA bhaktA vAnugateti vA .
bhartrAnena mahAbhAge sa.nyojaya sutena te .. 9..\\
tamupAdAya gachchheya.n yatheShTa.n devarUpiNam .
punashchaivAgamiShyAmi vishrambha.n kuru me shubhe .. 10..\\
aha.n hi manasA dhyAtA sarvAnneShyAmi vaH sadA .
vR^ijine tArayiShyAmi durgeShu cha nararShabhAn .. 11..\\
pR^iShThena vo vahiShyAmi shIghrA.n gatimabhIpsataH .
yUyaM prasAda.n kuruta bhImaseno bhajeta mAm .. 12..\\
ApadastaraNe prANAndhArayedyena yena hi .
sarvamAdR^itya kartavya.n taddharmamanuvartatA .. 13..\\
Apatsu yo dhArayati dhrama.n dharmaviduttamaH .
vyasana.n hyeva dharmasya dharmiNAmApaduchyate .. 14..\\
puNyaM prANAndhArayati puNyaM prANadamuchyate .
yena yenAchareddharma.n tasmingarhA na vidyate .. 15..\\
y
evametadyathAttha tva.n hiDimbe nAtra saMshayaH .
sthAtavya.n tu tvayA dharme yathA brUyA.n sumadhyame .. 16..\\
snAta.n kR^itAhnikaM bhadre kR^itakautuka ma~Ngalam .
bhImasenaM bhajethAstvaM prAgastagamanAdraveH .. 17..\\
ahaHsu viharAnena yathAkAmaM manojavA .
aya.n tvAnayitavyaste bhImasenaH sadA nishi .. 18..\\
vai
tatheti tatpratiGYAya hiDimbA rAkShasI tadA .
bhImasenamupAdAya UrdhvamAchakrame tataH .. 19..\\
shailashR^i~NgeShu ramyeShu devatAyataneShu cha .
mR^igapakShivighuShTeShu ramaNIyeShu sarvadA .. 20..\\
kR^itvA cha parama.n rUpaM sarvAbharaNabhUShitA .
sa~njalpantI sumadhura.n ramayAmAsa pANDavam .. 21..\\
tathaiva vanadurgeShu puShpitadrumasAnuShu .
saraHsu ramaNIyeShu padmotpalayuteShu cha .. 22..\\
nadI dvIpapradesheShu vaiDUrya sikatAsu cha .
sutIrtha vanatoyAsu tathA girinadIShu cha .. 23..\\
sagarasya pradesheShu maNihemachiteShu cha .
pattaneShu cha ramyeShu mahAshAlavaneShu cha .. 24..\\
devAraNyeShu puNyeShu tathA parvatasAnuShu .
guhyakAnAM nivAseShu tApasAyataneShu cha .. 25..\\
sarvartuphalapuShpeShu mAnaseShu saraHsu cha .
bibhratI parama.n rUpaM ramayAmAsa pANDavam .. 26..\\
ramayantI tathA bhIma.n tatra tatra manojavA .
prajaGYe rAkShasI putraM bhImasenAnmahAbalam .. 27..\\
virUpAkShaM mahAvaktra.n sha~NkukarNaM vibhIShaNam .
bhImarUpa.n sutAmrauShTha.n tIkShNadaMShTraM mahAbalam .. 28..\\
maheShvAsaM mahAvIryaM mahAsattvaM mahAbhujam .
mahAjavaM mahAkAyaM mahAmAyamarindamam .. 29..\\
amAnuShAM mAnuShajaM bhImavegaM mahAbalam .
yaH pishAchAnatIvAnyAnbabhUvAti sa mAnuShAn .. 30..\\
bAlo.api yauvanaM prApto mAnuSheShu vishAM pate .
sarvAstreShu para.n vIraH prakarShamagamadbalI .. 31..\\
sadyo hi garbha.n rAkShasyo labhante prasavanti cha .
kAmarUpadharAshchaiva bhavanti bahurUpiNaH .. 32..\\
praNamya vikachaH pAdAvagR^ihNAtsa pitustadA .
mAtushcha parameShvAsastau cha nAmAsya chakratuH .. 33..\\
ghaTabhAsotkacha iti mAtara.n so.abhyabhAShata .
abhavattena nAmAsya ghaTotkacha iti sma ha .. 34..\\
anuraktashcha tAnAsItpANDavAnsa ghaTotkachaH .
teShA.n cha dayito nityamAtmabhUto babhUva saH .. 35..\\
sa.nvAsasamayo jIrNa ityabhAShata ta.n tataH .
hiDimbA samaya.n kR^itvA svAM gatiM pratyapadyata .. 36..\\
kR^ityakAla upasthAsye pitR^Initi ghaTotkachaH .
Amantrya rAkShasashreShThaH pratasthe chottarA.n disham .. 37..\\
sa hi sR^iShTo maghavatA shaktihetormahAtmanA .
karNasyAprativIryasya vinAshAya mahAtmanaH .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 144}
vai
te vanena vana.n vIrA ghnanto mR^igagaNAnbahUn .
apakramya yayU rAja.nstvaramANA mahArathAH .. 1..\\
matsyA.nstrigartAnpA~nchAlAnkIchakAnantareNa cha .
ramaNIyAnvanoddeshAnprekShamANAH sarA.nsi cha .. 2..\\
jaTAH kR^itvAtmanaH sarve valkalAjinavAsasaH .
saha kuntyA mahAtmAno bibhratastApasa.n vapuH .. 3..\\
kva chidvahanto jananI.n tvaramANA mahArathAH .
kva chichchhandena gachchhantaste jagmuH prasabhaM punaH .. 4..\\
brAhma.n vedamadhIyAnA vedA~NgAni cha sArvashaH .
nItishAstra.n cha dhArmaGYA dadR^ishuste pitAmaham .. 5..\\
te.abhivAdya mahAtmAna.n kR^iShNadvaipAyanaM tadA .
tasthuH prA~njalayaH sarve saha mAtrA parantapAH .. 6..\\
vyaasa
mayedaM manasA pUrva.n viditaM bharatarShabhAH .
yathA sthitairadharmeNa dhArtarAShTrairvivAsitAH .. 7..\\
tadviditvAsmi samprAptashchikIrShuH parama.n hitam .
na viShAdo.atra kartavyaH sarvametatsukhAya vaH .. 8..\\
samAste chaiva me sarve yUya.n chaiva na saMshayaH .
dInato bAlatashchaiva sneha.n kurvanti bAndhavAH .. 9..\\
tasmAdabhyadhikaH sneho yuShmAsu mama sAmpratam .
snehapUrva.n chikIrShAmi hita.n vastannibodhata .. 10..\\
idaM nagaramabhyAshe ramaNIyaM nirAmayam .
vasateha pratichchhannA mamAgamanakA~NkShiNaH .. 11..\\
vai
eva.n sa tAnsamAshvAsya vyAsaH pArthAnarindamAn .
ekachakrAmabhigataH kuntImAshvAsayatprabhuH .. 12..\\
jIvaputri sutaste.aya.n dharmaputro yudhiShThiraH .
pR^ithivyAM pArthivAnsarvAnprashAsiShyati dharmarAT .. 13..\\
dharmeNa jitvA pR^ithivImakhilA.n dharmavidvashI .
bhImasenArjuna balAdbhokShyatyayamasaMshayaH .. 14..\\
putrAstava cha mAdryAshcha sarva eva mahArathAH .
svarAShTre vihariShyanti sukha.n sumanasastadA .. 15..\\
yakShyanti cha naravyAghrA vijitya pR^ithivImimAm .
rAjasUyAshvamedhAdyaiH kratubhirbhUridakShiNaiH .. 16..\\
anugR^ihya suhR^idvarga.n dhanena cha sukhena cha .
pitR^ipaitAmaha.n rAjyamiha bhokShyanti te sutAH .. 17..\\
evamuktvA niveshyainAnbrAhmaNasya niveshane .
abravItpArthivashreShThamR^iShirdvaipAyanastadA .. 18..\\
iha mA.n sampratIkShadhvamAgamiShyAmyahaM punaH .
deshakAlau viditvaiva vetsyadhvaM paramAM mudam .. 19..\\
sa taiH prA~njalibhiH sarvaistathetyukto narAdhipa .
jagAma bhagavAnvyAso yathAkAmamR^iShiH prabhuH .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 145}
j
ekachakrA.n gatAste tu kuntIputrA mahArathAH .
ataH para.n dvijashreShTha kimakurvata pANDavAH .. 1..\\
vai
ekachakrA.n gatAste tu kuntIputrA mahArathAH .
UShurnAtichira.n kAlaM brAhmaNasya niveshane .. 2..\\
ramaNIyAni pashyanto vanAni vividhAni cha .
pArthivAnapi choddeshAnsaritashcha sarA.nsi cha .. 3..\\
cherurbhaikSha.n tadA te tu sarva eva vishAM pate .
babhUvurnAgarANA.n cha svairguNaiH priyadarshanAH .. 4..\\
nivedayanti sma cha te bhaikSha.n kuntyAH sadA nishi .
tayA vibhaktAnbhAgA.nste bhu~njate sma pR^ithakpR^ithak .. 5..\\
ardha.n te bhu~njate vIrAH saha mAtrA parantapAH .
ardhaM bhaikShasya sarvasya bhImo bhu~Nkte mahAbalaH .. 6..\\
tathA tu teShA.n vasatA.n tatra rAjanmahAtmanAm .
atichakrAma sumahAnkAlo.atha bharatarShabha .. 7..\\
tataH kadA chidbhaikShAya gatAste bharatarShabhAH .
sa~NgatyA bhImasenastu tatrAste pR^ithayA saha .. 8..\\
athArtijaM mahAshabdaM brAhmaNasya niveshane .
bhR^ishamutpatita.n ghoraM kuntI shushrAva bhArata .. 9..\\
rorUyamANA.nstAnsarvAnparidevayatashcha sA .
kAruNyAtsAdhubhAvAchcha devI rAjanna chakShame .. 10..\\
mathyamAneva duHkhena hR^idayena pR^ithA tataH .
uvAcha bhIma.n kalyANI kR^ipAnvitamida.n vachaH .. 11..\\
vasAmaH susukhaM putra brAhmaNasya niveshane .
aGYAtA dhArtarAShTrANA.n satkR^itA vItamanyavaH .. 12..\\
sA chintaye sadA putra brAhmaNasyAsya kiM nvaham .
priya.n kuryAmiti gR^ihe yatkuryuruShitAH sukham .. 13..\\
etAvAnpuruShastAta kR^ita.n yasminna nashyati .
yAvachcha kuryAdanyo.asya kuryAdabhyadhika.n tataH .. 14..\\
tadidaM brAhmaNasyAsya duHkhamApatita.n dhruvam .
tatrAsyA yadi sAhAyya.n kuryAma sukR^itaM bhavet .. 15..\\
bhm
GYAyatAmasya yadduHkha.n yatash chaiva samutthitam .
vidite vyavasiShyAmi yadyapi syAtsuduShkaram .. 16..\\
vai
tathA hi kathayantau tau bhUyaH shushruvatuH svanam .
Artija.n tasya viprasya sabhAryasya vishAM pate .. 17..\\
antaHpura.n tatastasya brAhmaNasya mahAtmanaH .
vivesha kuntI tvaritA baddhavatseva saurabhI .. 18..\\
tatastaM brAhmaNa.n tatra bhAryayA cha sutena cha .
duhitrA chaiva sahita.n dadarsha vikR^itAnanam .. 19..\\
br
dhigida.n jIvita.n loke.anala sAramanarthakam .
duHkhamUlaM parAdhInaM bhR^ishamapriyabhAgi cha .. 20..\\
jIvite parama.n duHkhaM jIvite paramo jvaraH .
jIvite vartamAnasya dvandvAnAmAgamo dhruvaH .. 21..\\
ekAtmApi hi dharmArthau kAma.n cha na niShevate .
etaishcha viprayogo.api duHkhaM paramakaM matam .. 22..\\
AhuH ke chitparaM mokSha.n sa cha nAsti katha.n chana .
arthaprAptau cha narakaH kR^itsna evopapadyate .. 23..\\
arthepsutA para.n duHkhamarthaprAptau tato.adhikam .
jAtasnehasya chArtheShu viprayoge mahattaram .. 24..\\
na hi yogaM prapashyAmi yena muchyeyamApadaH .
putradAreNa vA sArdhaM prAdraveyAmanAmayam .. 25..\\
yatita.n vai mayA pUrvaM yathA tvaM vettha brAhmaNi .
yataH kShema.n tato gantuM tvayA tu mama na shrutam .. 26..\\
iha jAtA vivR^iddhAsmi pitA cheha mameti cha .
uktavatyasi durmedhe yAchyamAnA mayAsakR^it .. 27..\\
svargato hi pitA vR^iddhastathA mAtA chira.n tava .
bAndhavA bhUtapUrvAshcha tatra vAse tu kA ratiH .. 28..\\
so.aya.n te bandhukAmAyA ashR^iNvantyA vacho mama .
bandhupraNAshaH samprApto bhR^isha.n duHkhakaro mama .. 29..\\
atha vA madvinAsho.ayaM na hi shakShyAmi ka.n chana .
parityaktumahaM bandhu.n svaya.n jIvannR^isha.nsavat .. 30..\\
sahadharmacharI.n dAntAM nityaM mAtR^isamAM mama .
sakhAya.n vihitA.n devairnityaM paramikAM gatim .. 31..\\
mAtrA pitrA cha vihitA.n sadA gArhasthya bhAginIm .
varayitvA yathAnyAyaM mantravatpariNIya cha .. 32..\\
kulInA.n shIlasampannAmapatyajananIM mama .
tvAmaha.n jIvitasyArthe sAdhvImanapakAriNIm .
parityaktuM na shakShyAmi bhAryAM nityamanuvratAm .. 33..\\
kuta eva parityaktu.n sutAM shakShyAmyahaM svaham .
bAlAmaprAptavayasamajAtavya~njanAkR^itim .. 34..\\
bharturarthAya nikShiptAM nyAsa.n dhAtrA mahAtmanA .
yasyA.n dauhitrajA.NllokAnAsha.nse pitR^ibhiH saha .
svayamutpAdya tAM bAlA.n kathamutsraShTumutsahe .. 35..\\
manyante ke chidadhika.n snehaM putre piturnarAH .
kanyAyAM naiva tu punarmama tulyAvubhau matau .. 36..\\
yasmi.NllokAH prasUtishcha sthitA nityamatho sukham .
apApA.n tAmahaM bAlAM kathamutsraShTumutsahe .. 37..\\
AtmAnamapi chotsR^ijya tapsye pretavasha.n gataH .
tyaktA hyete mayA vyaktaM neha shakShyanti jIvitum .. 38..\\
eShA.n chAnyatama tyAgo nR^isha.nso garhito budhaiH .
AtmatyAge kR^ite cheme mariShyanti mayA vinA .. 39..\\
sa kR^ichchhrAmahamApanno na shaktastartumApadam .
aho dhikkA.n gatiM tvadya gamiShyAmi sabAndhavaH .
sarvaiH saha mR^ita.n shreyo na tu me jIvitu.n kShamam .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 146}
braahmanii
na santApastvayA kAryaH prAkR^iteneva karhi chit .
na hi santApakAlo.aya.n vaidyasya tava vidyate .. 1..\\
avashyaM nidhana.n sarvairgantavyamiha mAnavaiH .
avashya bhAvinyarthe vai santApo neha vidyate .. 2..\\
bhAryA putro.atha duhitA sarvamAtmArthamiShyate .
vyathA.n jahi subuddhyA tva.n svayaM yAsyAmi tatra vai .. 3..\\
etaddhi paramaM nAryAH kArya.n loke sanAtanam .
prANAnapi parityajya yadbhartR^ihitamAcharet .. 4..\\
tachcha tatra kR^ita.n karma tavApIha sukhAvaham .
bhavatyamutra chAkShayya.n loke.asmiMshcha yashaH karam .. 5..\\
eSha chaiva gururdharmo yaM pravakShAmyaha.n tava .
arthashcha tava dharmashcha bhUyAnatra pradR^ishyate .. 6..\\
yadarthamiShyate bhAryA prAptaH so.arthastvayA mayi .
kanyA chaiva kumArashcha kR^itAhamanR^iNA tvayA .. 7..\\
samarthaH poShaNe chAsi sutayo rakShaNe tathA .
na tvaha.n sutayoH shaktA tathA rakShaNapoShaNe .. 8..\\
mama hi tvadvihInAyAH sarvakAmA na ApadaH .
katha.n syAtAM sutau bAlau bhaveya.n cha kathaM tvaham .. 9..\\
katha.n hi vidhavA nAthA bAla putrA vinA tvayA .
mithuna.n jIvayiShyAmi sthitA sAdhu gate pathi .. 10..\\
aha.n kR^itAvaliptaishcha prArthyamAnAmimA.n sutAm .
ayuktaistava sambandhe katha.n shakShyAmi rakShitum .. 11..\\
utsR^iShTamAmiShaM bhUmau prArthayanti yathA khagAH .
prArthayanti janAH sarve vIra hInA.n tathA striyam .. 12..\\
sAha.n vichAlyamAnA vai prArthyamAnA durAtmabhiH .
sthAtuM pathi na shakShyAmi sajjaneShTe dvijottama .. 13..\\
katha.n tava kulasyaikAmimAM bAlAmasa.nskR^itAm .
pitR^ipaitAmahe mArge niyoktumahamutsahe .. 14..\\
katha.n shakShyAmi bAle.asminguNAnAdhAtumIpShitAn .
anAthe sarvato lupte yathA tva.n dharmadarshivAn .. 15..\\
imAmapi cha te bAlAmanAthAM paribhUya mAm .
anarhAH prArthayiShyanti shUdrA vedashruti.n yathA .. 16..\\
tA.n chedahaM na ditseyaM tvadguNairupabR^i.nhitAm .
pramathyainA.n hareyuste havirdhvA~NkShA ivAdhvarAt .. 17..\\
samprekShamANA putra.n te nAnurUpamivAtmanaH .
anarha vashamApannAmimA.n chApi sutAM tava .. 18..\\
avaGYAtA cha lokasya tathAtmAnamajAnatI .
avaliptairnarairbrahmanmariShyAmi na saMshayaH .. 19..\\
tau vihInau mayA bAlau tvayA chaiva mamAtmajau .
vinashyetAM na sandeho matsyAviva jalakShaye .. 20..\\
tritaya.n sarvathApyevaM vinashiShyatyasaMshayam .
tvayA vihIna.n tasmAttvaM mAM parityaktumarhasi .. 21..\\
vyuShTireShA parA strINAM pUrvaM bhartuH parA gatiH .
na tu brAhmaNa putrANA.n viShaye parivartitum .. 22..\\
parityaktaH sutashchAya.n duhiteyaM tathA mayA .
bandhavAshcha parityaktAstvadartha.n jIvitaM cha me .. 23..\\
yaGYaistapobhirniyamairdAnaishcha vividhaistathA .
vishiShyate striyA bharturnityaM priyahite sthitiH .. 24..\\
tadida.n yachchikIrShAmi dharmyaM paramasaMmatam .
iShTa.n chaiva hitaM chaiva tava chaiva kulasya cha .. 25..\\
iShTAni chApyapatyAni dravyANi suhR^idaH priyAH .
ApaddharmavimokShAya bhAryA chApi satAM matam .. 26..\\
ekato vA kula.n kR^itsnamAtmA vA kulavardhana .
na sama.n sarvameveti budhAnAmeSha nishchayaH .. 27..\\
sa kuruShva mayA kArya.n tArayAtmAnamAtmanA .
anujAnIhi mAmArya sutau me parirakSha cha .. 28..\\
avadhyAH striya ityAhurdharmaGYA dharmanishchaye .
dharmaGYAnrAkShasAnAhurna hanyAtsa cha mAm api .. 29..\\
niHsaMshayo vadhaH pu.nsA.n strINAM saMshayito vadhaH .
ato mAmeva dharmaGYa prasthApayitumarhasi .. 30..\\
bhuktaM priyANyavAptAni dharmashcha charito mayA .
tvatprasUtiH priyA prAptA na mA.n tapsyatyajIvitam .. 31..\\
jAtaputrA cha vR^iddhA cha priyakAmA cha te sadA .
samIkShyaitadaha.n sarvaM vyavasAya.n karomyataH .. 32..\\
utsR^ijyApi cha mAmArya vetsyasyanyAm api striyam .
tataH pratiShThito dharmo bhaviShyati punastava .. 33..\\
na chApyadharmaH kalyANa bahu patnIkatA nR^iNAm .
strINAmadharmaH sumahAnbhartuH pUrvasya la~Nghane .. 34..\\
etatsarva.n samIkShya tvamAtmatyAga.n cha garhitam .
AtmAna.n tAraya mayA kulaM chemau cha dArakau .. 35..\\
vai
evamuktastayA bhartA tA.n samAli~Ngya bhArata .
mumocha bAShpa.n shanakaiH sabhAryo bhR^ishaduHkhitaH .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 147}
vai
tayorduHkhitayorvAkyamatimAtraM nishamya tat .
bhR^isha.n duHkhaparItA~NgI kanyA tAvabhyabhAShata .. 1..\\
kimidaM bhR^ishaduHkhArtau roravItho anAthavat .
mamApi shrUyatA.n kiM chichchhrutvA cha kriyatAM kShamam .. 2..\\
dharmato.ahaM parityAjyA yuvayornAtra saMshayaH .
tyaktavyAM mAM parityajya trAta.n sarvaM mayaikayA .. 3..\\
ityarthamiShyate.apatya.n tArayiShyati mAm iti .
tasminnupasthite kAle tarataM plavavanmayA .. 4..\\
iha vA tArayeddurgAduta vA pretya tArayet .
sarvathA tArayetputraH putra ityuchyate budhaiH .. 5..\\
AkA~NkShante cha dauhitrAnapi nityaM pitAmahAH .
tAnsvaya.n vai paritrAsye rakShantI jIvitaM pituH .. 6..\\
bhrAtA cha mama bAlo.aya.n gate lokamamuM tvayi .
achireNaiva kAlena vinashyeta na saMshayaH .. 7..\\
tAte.api hi gate svarge vinaShTe cha mamAnuje .
piNDaH pitR^INA.n vyuchchhidyettatteShAmapriyaM bhavet .. 8..\\
pitrA tyaktA tathA mAtrA bhrAtrA chAhamasaMshayam .
duHkhAdduHkhataraM prApya mriyeyamatathochitA .. 9..\\
tvayi tvaroge nirmukte mAtA bhrAtA cha me shishuH .
santAnashchaiva piNDashcha pratiShThAsyatyasaMshayam .. 10..\\
AtmA putraH sakhA bhAryA kR^ichchhra.n tu duhitA kila .
sa kR^ichchhrAnmochayAtmAnaM mA.n cha dharmeNa yojaya .. 11..\\
anAthA kR^ipaNA bAlA yatra kva chana gAminI .
bhaviShyAmi tvayA tAta vihInA kR^ipaNA bata .. 12..\\
atha vAha.n kariShyAmi kulasyAsya vimokShaNam .
phalasa.nsthA bhaviShyAmi kR^itvA karma suduShkaram .. 13..\\
atha vA yAsyase tatra tyaktvA mA.n dvijasattama .
pIDitAhaM bhaviShyAmi tadavekShasva mAm api .. 14..\\
tadasmadartha.n dharmArthaM prasavArthaM cha sattama .
AtmAnaM parirakShasva tyaktavyAM mA.n cha santyaja .. 15..\\
avashya karaNIye.arthe mA.n tvAM kAlo.atyagAdayam .
tvayA dattena toyena bhaviShyanti hita.n cha me .. 16..\\
kiM nvataH parama.n duHkha.n yadvayaM svargate tvayi .
yAchamAnAH parAdannaM paridhAvemahi shvavat .. 17..\\
tvayi tvaroge nirmukte kleshAdasmAtsabAndhave .
amR^ite vasatI loke bhaviShyAmi sukhAnvitA .. 18..\\
evaM bahuvidha.n tasyA nishamya paridevitam .
pitA mAtA cha sA chaiva kanyA prarurudustrayaH .. 19..\\
tataH praruditAnsarvAnnishamyAtha sutastayoH .
utphullanayano bAlaH kalamavyaktamabravIt .. 20..\\
mA rodIstAta mA mAtarmA svasastvamiti bruvan .
prahasanniva sarvA.nstAnekaika.n so.apasarpati .. 21..\\
tataH sa tR^iNamAdAya prahR^iShTaH punarabravIt .
anena ta.n haniShyAmi rAkShasaM puruShAdakam .. 22..\\
tathApi teShA.n duHkhena parItAnAM nishamya tat .
bAlasya vAkyamavyakta.n harShaH samabhavanmahAn .. 23..\\
aya.n kAla iti GYAtvA kuntI samupasR^itya tAn .
gatAsUnamR^iteneva jIvayantIdamabravIt .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 148}
kuntii
kuto mUlamida.n duHkha.n GYAtumichchhAmi tattvataH .
viditvA apakarSheya.n shakya.n chedapakarShitum .. 1..\\
braahmana
upapanna.n satAmetadyadbravIShi tapodhane .
na tu duHkhamida.n shakyaM mAnuSheNa vyapohitum .. 2..\\
samIpe nagarasyAsya bako vasati rAkShasaH .
Isho janapadasyAsya purasya cha mahAbalaH .. 3..\\
puShTo mAnuShamA.nsena durbuddhiH puruShAdakaH .
rakShatyasurarANnityamima.n janapadaM balI .. 4..\\
nagara.n chaiva deshaM cha rakShobalasamanvitaH .
tatkR^ite parachakrAchcha bhUtebhyash cha na no bhayam .. 5..\\
vetana.n tasya vihita.n shAlivAhasya bhojanam .
mahiShau puruShashchaiko yastadAdAya gachchhati .. 6..\\
ekaikashchaiva puruShastatprayachchhati bhojanam .
sa vAro bahubhirvarShairbhavatyasutaro naraiH .. 7..\\
tadvimokShAya ye chApi yatante puruShAH kva chit .
saputradArA.nstAnhatvA tadrakSho bhakShayatyuta .. 8..\\
vetrakIya gR^ihe rAjA nAyaM nayamihAsthitaH .
anAmaya.n janasyAsya yena syAdadya shAshvatam .. 9..\\
etadarhA vayaM nUna.n vasAmo durbalasya ye .
viShaye nityamudvignAH kurAjAnamupAshritAH .. 10..\\
brAhmaNAH kasya vaktavyAH kasya vA chhanda chAriNaH .
guNairete hi vAsyante kAmagAH pakShiNo yathA .. 11..\\
rAjAnaM prathama.n vindettato bhAryA.n tato dhanam .
trayasya sa~ncaye chAsya GYAtInputrAMshcha dhArayet .. 12..\\
viparItaM mayA cheda.n traya.n sarvamupArjitam .
ta imAmApadaM prApya bhR^isha.n tapsyAmahe vayam .. 13..\\
so.ayamasmAnanuprApto vAraH kulavinAshanaH .
bhojanaM puruShashchaikaH pradeya.n vetanaM mayA .. 14..\\
na cha me vidyate vitta.n sa~NkretuM puruSha.n kva chit .
suhR^ijjanaM pradAtu.n cha na shakShyAmi kathaM chana .
gati.n chApi na pashyAmi tasmAnmokShAya rakShasaH .. 15..\\
so.aha.n duHkhArNave magno mahatyasutare bhR^isham .
sahaivaitairgamiShyAmi bAndhavairadya rAkShasam .
tato naH sahitankShudraH sarvAnevopabhokShyati .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 149}
kuntii
na viShAdastvayA kAryo bhayAdasmAtkatha.n chana .
upAyaH paridR^iShTo.atra tasmAnmokShAya rakShasaH .. 1..\\
ekastava suto bAlaH kanyA chaikA tapasvinI .
na te tayostathA patnyA gamana.n tatra rochaye .. 2..\\
mama pa~ncha sutA brahma.nsteShAmeko gamiShyati .
tvadarthaM balimAdAya tasya pApasya rakShasaH .. 3..\\
braahmana
nAhametatkariShyAmi jIvitArthI katha.n chana .
brAhmaNasyAtitheshchaiva svArthe prANairviyojanam .. 4..\\
na tvetadakulInAsu nAdharmiShThAsu vidyate .
yadbrAhmaNArthe visR^ijedAtmAnamapi chAtmajam .. 5..\\
Atmanastu mayA shreyo boddhavyamiti rochaye .
brahma vadhyAtma vadhyA vA shreya Atmavadho mama .. 6..\\
brahmavadhyA paraM pApaM niShkR^itirnAtra vidyate .
abuddhipUrva.n kR^itvApi shreya Atmavadho mama .. 7..\\
na tvaha.n vadhamAkA~NkShe svayamevAtmanaH shubhe .
paraiH kR^ite vadhe pApaM na ki.n chinmayi vidyate .. 8..\\
abhisandhikR^ite tasminbrAhmaNasya vadhe mayA .
niShkR^itiM na prapashyAmi nR^isha.nsa.n kShudrameva cha .. 9..\\
Agatasya gR^ihe tyAgastathaiva sharaNArthinaH .
yAchamAnasya cha vadho nR^isha.nsaM paramaM matam .. 10..\\
kuryAnna nindita.n karma na nR^isha.nsaM kadA chana .
iti pUrve mahAtmAna Apaddharmavido viduH .. 11..\\
shreyA.nstu sahadArasya vinAsho.adya mama svayam .
brAhmaNasya vadhaM nAhamanuma.nsye katha.n chana .. 12..\\
kuntii
mamApyeShA matirbrahmanviprA rakShyA iti sthirA .
na chApyaniShTaH putro me yadi putrashataM bhavet .. 13..\\
na chAsau rAkShasaH shakto mama putra vinAshane .
vIryavAnmantrasiddhashcha tejasvI cha suto mama .. 14..\\
rAkShasAya cha tatsarvaM prApayiShyati bhojanam .
mokShayiShyati chAtmAnamiti me nishchitA matiH .. 15..\\
samAgatAshcha vIreNa dR^iShTapUrvAshcha rAkShasAH .
balavanto mahAkAyA nihatAshchApyanekashaH .. 16..\\
na tvida.n keShu chidbrahmanvyAhartavyaM kathaM chana .
vidyArthino hi me putrAnviprakuryuH kutUhalAt .. 17..\\
guruNA chAnanuGYAto grAhayedya.n suto mama .
na sa kuryAttayA kArya.n vidyayeti satAM matam .. 18..\\
vai
evamuktastu pR^ithayA sa vipro bhAryayA saha .
hR^iShTaH sampUjayAmAsa tadvAkyamamR^itopamam .. 19..\\
tataH kuntI cha viprashcha sahitAvanilAtmajam .
tamabrUtA.n kuruShveti sa tathetyabravIchcha tau .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 150}
vai
kariShya iti bhImena pratiGYAte tu bhArata .
Ajagmuste tataH sarve bhaikShamAdAya pANDavAH .. 1..\\
AkAreNaiva ta.n GYAtvA pANDuputro yudhiShThiraH .
rahaH samupavishyaikastataH paprachchha mAtaram .. 2..\\
ki.n chikIrShatyayaM karma bhImo bhImaparAkramaH .
bhavatyanumate kachchidaya.n kartumihechchhati .. 3..\\
ku
mamaiva vachanAdeSha kariShyati parantapaH .
brAhmaNArthe mahatkR^ityaM moShkAya nagarasya cha .. 4..\\
y
kimida.n sAhasa.n tIkShNaM bhavatyA duShkR^itaM kR^itam .
parityAga.n hi putrasya na prasha.nsanti sAdhavaH .. 5..\\
kathaM parasutasyArthe svasuta.n tyaktumichchhasi .
lokavR^itti viruddha.n vai putra tyAgAtkR^ita.n tvayA .. 6..\\
yasya bAhU samAshritya sukha.n sarve svapAmahe .
rAjya.n chApahR^itaM kShudrairAjihIrShAmahe punaH .. 7..\\
yasya duryodhano vIrya.n chintayannamitaujasaH .
na shete vasatIH sarvA duHkhAchchhakuninA saha .. 8..\\
yasya vIrasya vIryeNa muktA jatu gR^ihAdvayam .
anyebhyashchaiva pApebhyo nihatashcha purochanaH .. 9..\\
yasya vIrya.n samAshritya vasu pUrNAM vasundharAm .
imAM manyAmahe prAptAM nihatya dhR^itarAShTrajAn .. 10..\\
tasya vyavasitastyAgo buddhimAsthAya kA.n tvayA .
kachchinna duHkhairbuddhiste viplutA gatachetasaH .. 11..\\
ku
yudhiShThira na santApaH kAryaH prati vR^ikodaram .
na chAyaM buddhidaurbalyAdvyavasAyaH kR^ito mayA .. 12..\\
iha viprasya bhavane vayaM putra sukhoShitAH .
tasya pratikriyA tAta mayeyaM prasamIkShitA .
etAvAneva puruShaH kR^ita.n yasminna nashyati .. 13..\\
dR^iShTvA bhIShmasya vikrAnta.n tadA jatu gR^ihe mahat .
hiDimbasya vadhAchchaiva vishvAso me vR^ikodare .. 14..\\
bAhvorbala.n hi bhImasya nAgAyuta samaM mahat .
yena yUya.n gajaprakhyA nirvyUDhA vAraNAvatAt .. 15..\\
vR^ikodara balo nAnyo na bhUto na bhaviShyati .
yo.abhyudIyAdyudhi shreShThamapi vajradhara.n svayam .. 16..\\
jAtamAtraH purA chaiSha mamA~NkAtpatito girau .
sharIragauravAttasya shilA gAtrairvichUrNitA .. 17..\\
tadahaM praGYayA smR^itvA balaM bhImasya pANDava .
pratIkAra.n cha viprasya tataH kR^itavatI matim .. 18..\\
neda.n lobhAnna chAGYAnAnna cha mohAdvinishchitam .
buddhipUrva.n tu dharmasya vyavasAyaH kR^ito mayA .. 19..\\
arthau dvAvapi niShpannau yudhiShThira bhaviShyataH .
pratIkArashcha vAsasya dharmashcha charito mahAn .. 20..\\
yo brAhmaNasya sAhAyya.n kuryAdartheShu karhi chit .
kShatriyaH sa shubhA.NllokAnprApnuyAditi me shrutam .. 21..\\
kShatriyaH kShatriyasyaiva kurvANo vadhamokShaNam .
vipulA.n kIrtimApnoti loke.asmiMsh cha paratra cha .. 22..\\
vaishyasyaiva tu sAhAyya.n kurvANaH kShatriyo yudhi .
sa sarveShvapi lokeShu prajA ra~njayate dhruvam .. 23..\\
shUdra.n tu mokShayanrAjA sharaNArthinamAgatam .
prApnotIha kule janma sadravye rAjasatkR^ite .. 24..\\
eva.n sa bhavagAnvyAsaH purA kauravanandana .
provAcha sutarAM prAGYastasmAdetachchikIrShitam .. 25..\\
y
upapannamidaM mAtastvayA yadbuddhipUrvakam .
Artasya brAhmaNasyaivamanukroshAdida.n kR^itam .
dhruvameShyati bhImo.ayaM nihatya puruShAdakam .. 26..\\
yathA tvidaM na vindeyurnarA nagaravAsinaH .
tathAyaM brAhmaNo vAchyaH parigrAhyashcha yatnataH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 151}
vai
tato rAtryA.n vyatItAyAmannamAdAya pANDavaH .
bhImaseno yayau tatra yatrAsau puruShAdakaH .. 1..\\
AsAdya tu vana.n tasya rakShasaH pANDavo balI .
AjuhAva tato nAmnA tadannamupayojayan .. 2..\\
tataH sa rAkShasaH shrutvA bhImasenasya tadvachaH .
AjagAma susa~Nkruddho yatra bhImo vyavasthitaH .. 3..\\
mahAkAyo mahAvego dArayanniva medinIm .
trishikhAM bhR^ikuTi.n kR^itvA sandashya dashanachchhadam .. 4..\\
bhu~njAnamanna.n taM dR^iShTvA bhImasena.n sa rAkShasaH .
vivR^itya nayane kruddha ida.n vachanamabravIt .. 5..\\
ko.ayamannamidaM bhu~Nkte madarthamupakalpitam .
pashyato mama durbuddhiryiyAsuryamasAdanam .. 6..\\
bhImasenastu tachchhrutvA prahasanniva bhArata .
rAkShasa.n tamanAdR^itya bhu~Nkta eva parA~NmukhaH .. 7..\\
tataH sa bhairava.n kR^itvA samudyamya karAvubhau .
abhyadravadbhImasena.n jighA.nsuH puruShAdakaH .. 8..\\
tathApi paribhUyainaM nekShamANo vR^ikodaraH .
rAkShasaM bhu~Nkta evAnnaM pANDavaH paravIrahA .. 9..\\
amarSheNa tu sampUrNaH kuntIputrasya rAkShasaH .
jaghAna pR^iShThaM pANibhyAMmubhAbhyAM pR^iShThataH sthitaH .. 10..\\
tathA balavatA bhImaH pANibhyAM bhR^ishamAhataH .
naivAvalokayAmAsa rAkShasaM bhu~Nkta eva saH .. 11..\\
tataH sa bhUyaH sa~Nkruddho vR^ikShamAdAya rAkShasaH .
tADayiShya.nstadA bhImaM punarabhyadravadbalI .. 12..\\
tato bhImaH shanairbhuktvA tadannaM puruSharShabhaH .
vAryupaspR^ishya sa.nhR^iShTastasthau yudhi mahAbalaH .. 13..\\
kShipta.n kruddhena ta.n vR^ikShaM pratijagrAha vIryavAn .
savyena pANinA bhImaH prahasanniva bhArata .. 14..\\
tataH sa punarudyamya vR^ikShAnbahuvidhAnbalI .
prAhiNodbhImasenAya tasmai bhImashcha pANDavaH .. 15..\\
tadvR^ikShayuddhamabhavanmahIruha vinAshanam .
ghorarUpaM mahArAja bakapANDavayormahat .. 16..\\
nAma vishrAvya tu bakaH samabhidrutya pANDavam .
bhujAbhyAM parijagrAha bhImasenaM mahAbalam .. 17..\\
bhImaseno.api tadrakShaH parirabhya mahAbhujaH .
visphurantaM mahAvega.n vichakarSha balAdbalI .. 18..\\
sa kR^iShyamANo bhImena karShamANashcha pANDavam .
samayujyata tIvreNa shrameNa puruShAdakaH .. 19..\\
tayorvegena mahatA pR^ithivIsamakampata .
pAdapAMshcha mahAkAyAMshchUrNayAmAsatustadA .. 20..\\
hIyamAna.n tu tadrakShaH samIkShya bharatarShabha .
niShpiShya bhUmau pANibhyA.n samAjaghne vR^ikodaraH .. 21..\\
tato.asya jAnunA pR^iShThamavapIDya balAdiva .
bAhunA parijagrAha dakShiNena shirodharAm .. 22..\\
savyena cha kaTI deshe gR^ihya vAsasi pANDavaH .
tadrakSho dviguNa.n chakre nadantaM bhairavAnravAn .. 23..\\
tato.asya rudhira.n vaktrAtprAdurAsIdvishAM pate .
bhajyamAnasya bhImena tasya ghorasya rakShasaH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 152}
vai
tena shabdena vitrasto janastasyAtha rakShasaH .
niShpapAta gR^ihAdrAjansahaiva parichAribhiH .. 1..\\
tAnbhItAnvigataGYAnAnbhImaH praharatA.n varaH .
sAntvayAmAsa balavAnsamaye cha nyaveshayat .. 2..\\
na hi.nsyA mAnuShA bhUyo yuShmAbhiriha karhi chit .
hi.nsatA.n hi vadhaH shIghramevameva bhavediti .. 3..\\
tasya tadvachana.n shrutvA tAni rakShA.nsi bhArata .
evamastviti taM prAhurjagR^ihuH samaya.n cha tam .. 4..\\
tataH prabhR^iti rakShA.nsi tatra saumyAni bhArata .
nagare pratyadR^ishyanta narairnagaravAsibhiH .. 5..\\
tato bhimastamAdAya gatAsuM puruShAdakam .
dvAradeshe vinikShipya jagAmAnupalakShitaH .. 6..\\
tataH sa bhImasta.n hatvA gatvA brAhmaNa veshma tat .
AchachakShe yathAvR^itta.n rAGYaH sarvamasheShataH .. 7..\\
tato narA viniShkrAntA nagarAtkAlyameva tu .
dadR^ishurnihataM bhUmau rAkShasa.n rudhirokShitam .. 8..\\
tamadrikUTasadR^isha.n vinikIrNaM bhayAvaham .
ekachakrA.n tato gatvA pravR^ittiM pradaduH pare .. 9..\\
tataH sahasrasho rAjannarA nagaravAsinaH .
tatrAjagmurbaka.n draShTu.n sastrI vR^iddhakumArakAH .. 10..\\
tataste vismitAH sarve karma dR^iShTvAtimAnuSham .
daivatAnyarchayA.n chakruH sarva eva vishAM pate .. 11..\\
tataH pragaNayAmAsuH kasya vAro.adya bhojane .
GYAtvA chAgamya ta.n vipraM paprachchhuH sarva eta tat .. 12..\\
evaM pR^iShTastu bahusho rakShamANashcha pANDavAn .
uvAcha nAgarAnsarvAnida.n viprarShabhastadA .. 13..\\
AGYApitaM mAmashane rudanta.n saha bandhubhiH .
dadarsha brAhmaNaH kashchinmantrasiddho mahAbalaH .. 14..\\
paripR^ichchhya sa mAM pUrvaM parikleshaM purasya cha .
abravIdbrAhmaNashreShTha AshvAsya prahasanniva .. 15..\\
prApayiShyAmyaha.n tasmai idamannaM durAtmane .
mannimittaM bhaya.n chApi na kAryamiti vIryavAn .. 16..\\
sa tadannamupAdAya gato bakavanaM prati .
tena nUnaM bhavedetatkarma lokahita.n kR^itam .. 17..\\
tataste brAhmaNAH sarve kShatriyAshcha suvismitAH .
vaishyAH shUdrAshcha muditAshchakrurbrahma maha.n tadA .. 18..\\
tato jAnapadAH sarve AjagmurnagaraM prati .
tadadbhutatama.n draShTuM pArthAstatraiva chAvasan .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 153}
j
te tathA puruShavyAghrA nihatya bakarAkShasam .
ata Urdhva.n tato brahmankimakurvata pANDavAH .. 1..\\
vai
tatraiva nyavasanrAjannihatya bakarAkShasam .
adhIyAnAH paraM brahma brAhmaNasya niveshane .. 2..\\
tataH katipayAhasya brAhmaNaH saMshitavrataH .
pratishrayArtha.n tadveshma brAhmaNasyAjagAma ha .. 3..\\
sa samyakpUjayitvA ta.n vidvAnviprarShabhastadA .
dadau pratishraya.n tasmai sadA sarvAtithi vratI .. 4..\\
tataste pANDavAH sarve saha kuntyA nararShabhAH .
upAsA.n chakrire vipraM kathayAnaM kathAstadA .. 5..\\
kathayAmAsa deshAnsa tIrthAni vividhAni cha .
rAGYA.n cha vividhAshcharyAH purANi vividhAni cha .. 6..\\
sa tatrAkathayadvipraH kathAnte janamejaya .
pA~nchAleShvadbhutAkAra.n yAGYasenyAH svaya.nvaram .. 7..\\
dhR^iShTadyumnasya chotpattimutpatti.n cha shikhaNDinaH .
ayonijatva.n kR^iShNAyA drupadasya mahAmakhe .. 8..\\
tadadbhutatama.n shrutvA loke tasya mahAtmanaH .
vistareNaiva paprachchhuH kathA.n tAM puruSharShabhAH .. 9..\\
katha.n drupadaputrasya dhR^iShTadyumnasya pAvakAt .
vedimadhyAchcha kR^iShNAyAH sambhavaH kathamadbhutaH .. 10..\\
katha.n droNAnmaheShvAsAtsarvANyastrANyashikShata .
kathaM priyasakhAyau tau bhinnau kasya kR^itena cha .. 11..\\
eva.n taishchodito rAjansa vipraH puruSharShabhaiH .
kathayAmAsa tatsarva.n draupadI sambhavaM tadA .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 154}
braahmana
ga~NgA dvAraM prati mahAnbabhUvarShirmahAtapAH .
bharadvAjo mahAprAGYaH satata.n saMshitavrataH .. 1..\\
so.abhiShektu.n gato ga~NgAM pUrvamevAgatA.n satIm .
dadarshApsarasa.n tatra ghR^itAchImAplutAmR^iShiH .. 2..\\
tasyA vAyurnadItIre vasana.n vyaharattadA .
apakR^iShTAmbarA.n dR^iShTvA tAmR^iShishchakame tataH .. 3..\\
tasyA.n sa.nsaktamanasaH kaumAra brahmachAriNaH .
hR^iShTasya retashchaskanda tadR^iShirdroNa Adadhe .. 4..\\
tataH samabhavaddroNaH kumArastasya dhImataH .
adhyagIShTa sa vedAMshcha vedA~NgAni cha sarvashaH .. 5..\\
bharadvAjasya tu sakhA pR^iShato nAma pArthivaH .
tasyApi drupado nAma tadA samabhavatsutaH .. 6..\\
sa nityamAshrama.n gatvA droNena saha pArShataH .
chikrIDAdhyayana.n chaiva chakAra kShatriyarShabhaH .. 7..\\
tatastu pR^iShate.atIte sa rAjA drupado.abhavat .
droNo.api rAma.n shushrAva ditsantaM vasu sarvashaH .. 8..\\
vana.n tu prathita.n rAmaM bharadvAjasuto.abravIt .
Agata.n vittakAmaM mAM viddhi droNa.n dvijarShabha .. 9..\\
raama
sharIramAtramevAdya mayedamavasheShitam .
astrANi vA sharIra.n vA brahmannanyataraM vR^iNu .. 10..\\
drona
astrANi chaiva sarvANi teShA.n sa.nhArameva cha .
prayoga.n chaiva sarveShAM dAtumarhati me bhavAn .. 11..\\
braahmana
tathetyuktvA tatastasmai pradadau bhR^igunandanaH .
pratigR^ihya tato droNaH kR^itakR^ityo.abhavattadA .. 12..\\
samprahR^iShTamanAshchApi rAmAtparamasaMmatam .
brahmAstra.n samanuprApya nareShvabhyadhiko.abhavat .. 13..\\
tato drupadamAsAdya bhAradvAjaH pratApavAn .
abravItpuruShavyAghraH sakhAya.n viddhi mAm iti .. 14..\\
drupada
nAshrotriyaH shrotriyasya nArathI rathinaH sakhA .
nArAjA pArthivasyApi sakhipUrva.n kimiShyate .. 15..\\
br
sa vinishchitya manasA pA~nchAlyaM prati buddhimAn .
jagAma kurumukhyAnAM nagaraM nAgasAhvayam .. 16..\\
tasmai pautrAnsamAdAya vasUni vividhAni cha .
prAptAya pradadau bhIShmaH shiShyAndroNAya dhImate .. 17..\\
droNaH shiShyA.nstataH sarvAnida.n vachanamabravIt .
samAnIya tadA vidvAndrupadasyAsukhAya vai .. 18..\\
AchArya vetana.n kiM chiddhR^idi samparivartate .
kR^itAstraistatpradeya.n syAttadR^itaM vadatAnaghAH .. 19..\\
yadA cha pANDavAH sarve kR^itAstrAH kR^itanishramAH .
tato droNo.abravIdbhUyo vetanArthamida.n vachaH .. 20..\\
pArShato drupado nAma chhatravatyAM nareshvaraH .
tasyApakR^iShya tadrAjyaM mama shIghraM pradIyatAm .. 21..\\
tataH pANDusutAH pa~ncha nirjitya drupada.n yudhi .
droNAya darshayAmAsurbaddhvA sasachiva.n tadA .. 22..\\
dro
prArthayAmi tvayA sakhyaM punareva narAdhipa .
arAjA kila no rAGYaH sakhA bhavitumarhati .. 23..\\
ataH prayatita.n rAjye yaGYasena mayA tava .
rAjAsi dakShiNe kUle bhAgIrathyAhamuttare .. 24..\\
br
asatkAraH sa sumahAnmuhUrtamapi tasya tu .
na vyeti hR^idayAdrAGYo durmanAH sa kR^isho.abhavat .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 155}
braahmana
amarShI drupado rAjA karmasiddhAndvijarShabhAn .
anvichchhanparichakrAma brAhmaNAvasathAnbahUn .. 1..\\
putra janma parIpsanvai shokopahatachetanaH .
nAsti shreShThaM mamApatyamiti nityamachintayat .. 2..\\
jAtAnputrAnsa nirvedAddhigbandhUniti chAbravIt .
niHshvAsaparamashchAsIddroNaM pratichikIrShayA .. 3..\\
prabhAva.n vinayaM shikShA.n droNasya charitAni cha .
kShAtreNa cha balenAsya chintayannAnvapadyata .
pratikartuM nR^ipashreShTho yatamAno.api bhArata .. 4..\\
abhitaH so.atha kalmAShI.n ga~NgAkUle paribhraman .
brAhmaNAvasathaM puNyamAsasAda mahIpatiH .. 5..\\
tatra nAsnAtakaH kashchinna chAsIdavratI dvijaH .
tathaiva nAmahA bhAgaH so.apashyatsaMshitavratau .. 6..\\
yAjopayAjau brahmarShI shAmyantau pR^iShatAtmajaH .
sa.nhitAdhyayane yuktau gotratashchApi kAshyapau .. 7..\\
tAraNe yuktarUpau tau brAhmaNAvR^iShisattamau .
sa tAvAmantrayAmAsa sarvakAmairatandritaH .. 8..\\
buddhvA tayorbalaM buddhi.n kanIyA.nsamupahvare .
prapede chhandayankAmairupayAja.n dhR^itavratam .. 9..\\
pAdashushrUShaNe yuktaH priyavAksarvakAmadaH .
arhayitvA yathAnyAyamupayAjamuvAcha saH .. 10..\\
yena me karmaNA brahmanputraH syAddroNa mR^ityave .
upayAja kR^ite tasmingavA.n dAtAsmi te.arbudam .. 11..\\
yadvA te.anyaddvijashreShTha manasaH supriyaM bhavet .
sarva.n tatte pradAtAhaM na hi me.astyatra saMshayaH .. 12..\\
ityukto nAhamityeva.n tamR^iShiH pratyuvAcha ha .
ArAdhayiShyandrupadaH sa taM paryacharatpunaH .. 13..\\
tataH sa.nvatsarasyAnte drupada.n sa dvijottamaH .
upayAjo.abravIdrAjankAle madhurayA girA .. 14..\\
jyeShTho bhrAtA mamAgR^ihNAdvicharanvananirjhare .
apariGYAta shauchAyAM bhUmau nipatitaM phalam .. 15..\\
tadapashyamahaM bhrAturasAmpratamanuvrajan .
vimarsha.n sa~NkarAdAne nAya.n kuryAtkathaM chana .. 16..\\
dR^iShTvA phalasya nApashyaddoShA ye.asyAnubandhikAH .
vivinakti na shaucha.n yaH so.anyatrApi kathaM bhavet .. 17..\\
sa.nhitAdhyayana.n kurvanvasanguru kule cha yaH .
bhaikShamuchchhiShTamanyeShAM bhu~Nkte chApi sadA sadA .
kIrtayanguNamannAnAmaghR^iNI cha punaH punaH .. 18..\\
tamahaM phalArthinaM manye bhrAtara.n tarka chakShuShA .
ta.n vai gachchhasva nR^ipate sa tvAM sa.nyAjayiShyati .. 19..\\
jugupsamAno nR^ipatirmanaseda.n vichintayan .
upayAja vachaH shrutvA nR^ipatiH sarvadharmavit .
abhisampUjya pUjArhamR^iShi.n yAjamuvAcha ha .. 20..\\
ayutAni dadAnyaShTau gavA.n yAjaya mAM vibho .
droNa vairAbhisantapta.n tva.n hlAdayitumarhasi .. 21..\\
sa hi brahmavidA.n shreShTho brahmAstre chApyanuttamaH .
tasmAddroNaH parAjaiShInmA.n vai sa sakhivigrahe .. 22..\\
kShatriyo nAsti tulyo.asya pR^ithivyA.n kashchidagraNIH .
kauravAchArya mukhyasya bhAradvAjasya dhImataH .. 23..\\
droNasya sharajAlAni prANidehaharANi cha .
ShaDaratni dhanushchAsya dR^ishyate.apratimaM mahat .. 24..\\
sa hi brAhmaNa vegena kShAtra.n vegamasaMshayam .
pratihanti maheShvAso bhAradvAjo mahAmanAH .. 25..\\
kShatrochchhedAya vihito jAmadagnya ivAsthitaH .
tasya hyastrabala.n ghoramaprasahyaM narairbhuvi .. 26..\\
brAhmamuchchAraya.nstejo hutAhutirivAnalaH .
sametya sa dahatyAjau kShatraM brahma puraHsaraH .
brahmakShatre cha vihite brahmatejo vishiShyate .. 27..\\
so.aha.n kShatrabalAddhIno brahmatejaH prapedivAn .
droNAdvishiShTamAsAdya bhavantaM brahmavittamam .. 28..\\
droNAntakamahaM putra.n labheyaM yudhi durjayam .
tatkarma kuru me yAja nirvapAmyarbuda.n gavAm .. 29..\\
tathetyuktA tu ta.n yAjo yAjyArthamupakalpayat .
gurvartha iti chAkAmamupayAjamachodayat .
yAjo droNa vinAshAya pratijaGYe tathA cha saH .. 30..\\
tatastasya narendrasya upayAjo mahAtapAH .
Achakhyau karma vaitAna.n tadA putraphalAya vai .. 31..\\
sa cha putro mahAvIryo mahAtejA mahAbalaH .
iShyate yadvidho rAjanbhavitA te tathAvidhaH .. 32..\\
bhAradvAjasya hantAra.n so.abhisandhAya bhUmipaH .
Ajahre tattathA sarva.n drupadaH karmasiddhaye .. 33..\\
yAjastu havanasyAnte devImAhvApayattadA .
praihi mA.n rAGYi pR^iShati mithuna.n tvAm upasthitam .. 34..\\
devii
avaliptaM me mukhaM brahmanpuNyAngandhAnbibharmi cha .
sutArthenoparuddhAsmi tiShTha yAja mama priye .. 35..\\
yaaja
yAjena shrapita.n havyamupayAjena mantritam .
katha.n kAmaM na sandadhyAtsA tva.n vipraihi tiShTha vA .. 36..\\
br
evamukte tu yAjena hute haviShi sa.nskR^ite .
uttasthau pAvakAttasmAtkumAro devasaMnibhaH .. 37..\\
jvAlA varNo ghorarUpaH kirITI varma chottamam .
bibhratsakhaDgaH sasharo dhanuShmAnvinadanmuhuH .. 38..\\
so.adhyArohadrathavara.n tena cha prayayau tadA .
tataH praNeduH pA~nchAlAH prahR^iShTAH sAdhu sAdhviti .. 39..\\
bhayApaho rAjaputraH pA~nchAlAnA.n yashaH karaH .
rAGYaH shokApaho jAta eSha droNa vadhAya vai .
ityuvAcha mahadbhUtamadR^ishya.n khecharaM tadA .. 40..\\
kumArI chApi pA~nchAlI vedimadhyAtsamutthitA .
subhagA darshanIyA~NgI vedimadhyA manoramA .. 41..\\
shyAmA padmapalAshAkShI nIlaku~nchita mUrdhajA .
mAnuSha.n vigraha.n kR^itvA sAkShAdamara varNinI .. 42..\\
nIlotpalasamo gandho yasyAH kroshAtpravAyati .
yA bibharti para.n rUpaM yasyA nAstyupamA bhuvi .. 43..\\
tA.n chApi jAtA.n sushroNIM vAguvAchAsharIriNI .
sarvayoShidvarA kR^iShNA kShaya.n kShatraM ninIShati .. 44..\\
surakAryamiya.n kAle kariShyati sumadhyamA .
asyA hetoH kShatriyANAM mahadutpatsyate bhayam .. 45..\\
tachchhrutvA sarvapA~nchAlAH praNeduH si.nhasa~Nghavat .
na chaitAnharShasampUNAniya.n sehe vasundharA .. 46..\\
tau dR^iShTvA pR^iShatI yAjaM prapede vai sutArthinI .
na vai madanyA.n jananIM jAnIyAtAmimAviti .. 47..\\
tathetyuvAcha tA.n yAjo rAGYaH priyachikIrShayA .
tayoshcha nAmanI chakrurdvijAH sampUrNamAnasAH .. 48..\\
dhR^iShTatvAdatidhR^iShNutvAddharmAddyutsambhavAdapi .
dhR^iShTadyumnaH kumAro.aya.n drupadasya bhavatviti .. 49..\\
kR^iShNetyevAbruvankR^iShNA.n kR^iShNAbhUtsA hi varNataH .
tathA tanmithuna.n jaGYe drupadasya mahAmakhe .. 50..\\
dhR^iShTadyumna.n tu pA~nchAlyamAnIya sva.n viveshanam .
upAkarodastrahetorbhAradvAjaH pratApavAn .. 51..\\
amokShaNIya.n daiva.n hi bhAvi matvA mahAmatiH .
tathA tatkR^itavAndroNa AtmakIrtyanurakShaNAt .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 156}
vai
etachchhrutvA tu kaunteyAH shalyaviddhA ivAbhavan .
sarve chAsvastha manaso babhUvuste mahArathAH .. 1..\\
tataH kuntIsutAndR^iShTvA vibhrAntAngatachetasaH .
yudhiShThiramuvAcheda.n vachanaM satyavAdinI .. 2..\\
chirarAtroShitAH smeha brAhmaNasya niveshane .
ramamANAH pure ramye labdhabhaikShA yudhiShThira .. 3..\\
yAnIha ramaNIyAni vanAnyupavanAni cha .
sarvANi tAni dR^iShTAni punaH punararindama .. 4..\\
punardR^iShTAni tAnyeva prINayanti na nastathA .
bhaikSha.n cha na tathA vIra labhyate kurunandana .. 5..\\
te vaya.n sAdhu pA~nchAlAngachchhAma yadi manyase .
apUrva darshana.n tAta ramaNIyaM bhaviShyati .. 6..\\
subhikShAshchaiva pA~nchAlAH shrUyante shatrukarshana .
yaGYasenashcha rAjAsau brahmaNya iti shushrumaH .. 7..\\
ekatra chiravAso hi kShamo na cha mato mama .
te tatra sAdhu gachchhAmo yadi tvaM putra manyase .. 8..\\
y
bhavatyA yanmata.n kAryaM tadasmAkaM para.n hitam .
anujA.nstu na jAnAmi gachchheyurneti vA punaH .. 9..\\
vai
tataH kuntI bhImasenamarjuna.n yamajau tathA .
uvAcha gamana.n te cha tathetyevAbruva.nstadA .. 10..\\
tata Amantrya ta.n vipra.n kuntI rAjansutaiH saha .
pratasthe nagarI.n ramyA.n drupadasya mahAtmanaH .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 157}
vai
vasatsu teShu prachchhannaM pANDaveShu mahAtmasu .
AjagAmAtha tAndraShTu.n vyAsaH satyavatI sutaH .. 1..\\
tamAgatamabhiprekShya pratyudgamya parantapAH .
praNipatyAbhivAdyaina.n tasthuH prA~njalayastadA .. 2..\\
samanuGYApya tAnsarvAnAsInAnmunirabravIt .
prasannaH pUjitaH pArthaiH prItipUrvamida.n vachaH .. 3..\\
api dharmeNa vartadhva.n shAstreNa cha parantapAH .
api vipreShu vaH pUjA pUjArheShu na hIyate .. 4..\\
atha dharmArthavadvAkyamuktvA sa bhagavAnR^iShiH .
vichitrAshcha kathAstAstAH punarevedamabravIt .. 5..\\
AsIttapovane kA chidR^iSheH kanyA mahAtmanaH .
vilagnamadhyA sushroNI subhrUH sarvaguNAnvitA .. 6..\\
karmabhiH svakR^itaiH sA tu durbhagA samapadyata .
nAdhyagachchhatpati.n sA tu kanyA rUpavatI satI .. 7..\\
tapastaptumathArebhe patyarthamasukhA tataH .
toShayAmAsa tapasA sA kilogreNa sha~Nkaram .. 8..\\
tasyAH sa bhagavA.nstuShTastAmuvAcha tapasvinIm .
vara.n varaya bhadra.n te varado.asmIti bhAmini .. 9..\\
atheshvaramuvAchedamAtmanaH sA vacho hitam .
pati.n sarvaguNopetamichchhAmIti punaH punaH .. 10..\\
tAmatha pratyuvAchedamIshAno vadatA.n varaH .
pa~ncha te patayo bhadre bhaviShyantIti sha~NkaraH .. 11..\\
pratibruvantImekaM me pati.n dehIti sha~Nkaram .
punarevAbravIddeva ida.n vachanamuttamam .. 12..\\
pa~nchakR^itvastvayA uktaH pati.n dehItyahaM punaH .
dehamanya.n gatAyAste yathoktaM tadbhaviShyati .. 13..\\
drupadasya kule jAtA kanyA sA devarUpiNI .
nirdiShTA bhavatA patnI kR^iShNA pArShatyaninditA .. 14..\\
pA~nchAla nagara.n tasmAtpravishadhvaM mahAbalAH .
sukhinastAmanuprApya bhaviShyatha na saMshayaH .. 15..\\
evamuktvA mahAbhAgaH pANDavAnAM pitAmaha .
pArthAnAmantrya kuntI.n cha prAtiShThata mahAtapAH .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 158}
vai
te pratasthuH puraskR^itya mAtaraM puruSharShabhAH .
samairuda~NmukhairmArgairyathoddiShTaM parantapAH .. 1..\\
te gachchhantastvahorAtra.n tIrtha.n somashravAyaNam .
AseduH puruShavyAghrA ga~NgAyAM pANDunandanAH .. 2..\\
ulmuka.n tu samudyamya teShAmagre dhana~njayaH .
prakAshArtha.n yayau tatra rakShArtha.n cha mahAyashAH .. 3..\\
tatra ga~NgA jale ramye vivikte krIDayanstriyaH .
IrShyurgandharvarAjaH sma jalakrIDAmupAgataH .. 4..\\
shabda.n teShA.n sa shushrAva nadIM samupasarpatAm .
tena shabdena chAviShTashchukrodha balavadbalI .. 5..\\
sa dR^iShTvA pANDavA.nstatra saha mAtrA parantapAn .
visphArayandhanurghoramida.n vachanamavravIt .. 6..\\
sandhyA sa.nrajyate ghorA pUrvarAtrAgameShu yA .
ashItibhistruTairhIna.n taM muhUrtaM prachakShate .. 7..\\
vihita.n kAmachArANA.n yakShagandharvarakShasAm .
sheShamanyanmanuShyANA.n kAmachAramiha smR^itam .. 8..\\
lobhAtprachAra.n charatastAsu velAsu vai narAn .
upakrAntA nigR^ihNImo rAkShasaiH saha bAlishAn .. 9..\\
tato rAtrau prApnuvato jalaM brahmavido janAH .
garhayanti narAnsarvAnbalasthAnnR^ipatInapi .. 10..\\
ArAttiShThata mA mahya.n samIpamupasarpata .
kasmAnmAM nAbhijAnIta prAptaM bhAgIrathI jalam .. 11..\\
a~NgAraparNa.n gandharva.n vittamAM svabalAshrayam .
aha.n hi mAnI cherShyushcha kuberasya priyaH sakhA .. 12..\\
a~NgAraparNamiti cha khyata.n vanamidaM mama .
anu ga~NgA.n cha vAkAM cha chitra.n yatra vasAmyaham .. 13..\\
na kuNapAH shR^i~NgiNo vA na devA na cha mAnuShAH .
ida.n samupasarpanti tatkiM samupasarpatha .. 14..\\
aarj
samudre himavatpArshve nadyAmasyA.n cha durmate .
rAtrAvahani sandhyau cha kasya kL^iptaH parigrahaH .. 15..\\
vaya.n cha shaktisampannA akAle tvAmadhR^iShNumaH .
ashaktA hi kShaNe krUre yuShmAnarchanti mAnavAH .. 16..\\
purA himavatashchaiShA hemashR^i~NgAdviniHsR^itA .
ga~NgA gatvA samudrAmbhaH saptadhA pratipadyate .. 17..\\
iyaM bhUtvA chaikavaprA shuchirAkAshagA punaH .
deveShu ga~NgA gandharva prApnotyalaka nandatAm .. 18..\\
tathA pitR^InvaitaraNI dustarA pApakarmabhiH .
ga~NgA bhavati gandharva yathA dvaipAyano.abravIt .. 19..\\
asambAdhA deva nadI svargasampAdanI shubhA .
kathamichchhasi tA.n roddhuM naiSha dharmaH sanAtanaH .. 20..\\
anivAryamasambAdha.n tava vAchA katha.n vayam .
na spR^ishema yathAkAmaM puNyaM bhAgIrathI jalam .. 21..\\
vai
a~NgAraparNastachchhrutvA kruddha Anamya kArmukam .
mumocha sAyakAndIptAnahInAshIviShAniva .. 22..\\
ulmukaM bhrAmaya.nstUrNaM pANDavash charma chottamam .
vyapovAha sharA.nstasya sarvAneva dhana~njayaH .. 23..\\
aarj
bibhIShikaiShA gandharva nAstraGYeShu prayujyate .
astraGYeShu prayuktaiShA phenavatpravilIyate .. 24..\\
mAnuShAnati gandharvAnsarvAngandharva lakShaye .
tasmAdastreNa divyena yotsye.ahaM na tu mAyayA .. 25..\\
purAstramidamAgneyaM prAdAtkila bR^ihaspatiH .
bharadvAjasya gandharva guruputraH shatakratoH .. 26..\\
bharadvAjAdagniveshyo agniveshyAdgururmama .
sa tvidaM mahyamadadAddroNo brAhmaNasattamaH .. 27..\\
vai
ityuktvA pANDavaH kruddho gandharvAya mumocha ha .
pradIptamastramAgneya.n dadAhAsya rathaM tu tat .. 28..\\
viratha.n vipluta.n taM tu sa gandharvaM mahAbalam .
astratejaH pramUDha.n cha prapatantamavA~Nmukham .. 29..\\
shiroruheShu jagrAha mAlyavatsu dhana~njayaH .
bhrAtR^Inprati chakarShAtha so.astrapAtAdachetasam .. 30..\\
yudhiShThira.n tasya bhAryA prapede sharaNArthinI .
nAmnA kumbhInasI nAma patitrANamabhIpsatI .. 31..\\
gandharvii
trAhi tvaM mAM mahArAja pati.n chema.n vimu~ncha me .
gandharvI.n sharaNaM prAptAM nAmnA kumbInasIM prabho .. 32..\\
y
yuddhe jita.n yasho hInaM strI nAthamaparAkramam .
ko nu hanyAdripu.n tvAdR^i~Nmu~nchema.n ripusUdana .. 33..\\
aarj
a~NgemaM pratipadyasva gachchha gandharva mA shuchaH .
pradishatyabhaya.n te.adya kururAjo yudhiShThiraH .. 34..\\
g
jito.ahaM pUrvakaM nAma mu~nchAmya~NgAraparNatAm .
na cha shlAghe balenAdya na nAmnA janasa.nsadi .. 35..\\
sAdhvima.n labdhavA.NllAbhaM yo.aha.n divyAstradhAriNam .
gAndharvyA mAyayA yoddhumichchhAmi vayasA varam .. 36..\\
astrAgninA vichitro.aya.n dagdho me ratha uttamaH .
so.aha.n chitraratho bhUtvA nAmnA dagdharatho.abhavam .. 37..\\
sambhR^itA chaiva vidyeya.n tapaseha purA mayA .
nivedayiShye tAmadya prANadAyA mahAtmane .. 38..\\
sa.nstambhita.n hi tarasA jitaM sharaNamAgatam .
yo.ari.n sa.nyojayetprANaiH kalyANa.n kiM na so.arhati .. 39..\\
chakShuShI nAma vidyeya.n yAM somAya dadau manuH .
dadau sa vishvAvasave mahya.n vishvAvasurdadau .. 40..\\
seya.n kApuruShaM prAptA guru dattA praNashyati .
Agamo.asyA mayA proktA vIryaM pratinibodha me .. 41..\\
yachchakShuShA draShTumichchhettriShu lokeShu ki.n chana .
tatpashyedyAdR^isha.n chechchhettAdR^iShaM draShTumarhati .. 42..\\
samAnapadye ShanmAsAnsthito vidyA.n labhedimAm .
anuneShyAmyaha.n vidyAM svaya.n tubhyaM vrate kR^ite .. 43..\\
vidyayA hyanayA rAjanvayaM nR^ibhyo visheShitAH .
avishiShTAshcha devAnAmanubhAva pravartitAH .. 44..\\
gandharvajAnAmashvAnAmahaM puruShasattama .
bhrAtR^ibhyastava pa~nchabhyaH pR^ithagdAtA shata.n shatam .. 45..\\
devagandharvavAhAste divyagandhA mano gamAH .
kShINAH kShINA bhavantyete na hIyante cha ra.nhasaH .. 46..\\
purA kR^itaM mahendrasya vajra.n vR^itra nibarhaNe .
dashadhA shatadhA chaiva tachchhIrNa.n vR^itramUrdhani .. 47..\\
tato bhAgI kR^ito devairvajrabhAga upAsyate .
loke yatsAdhana.n kiM chitsA vai vajratanuH smR^itA .. 48..\\
vajrapANirbrAhmaNaH syAtkShatra.n vajrarathaM smR^itam .
vaishyA vai dAnavajrAshcha karma varjA yavIyasaH .. 49..\\
vajra.n kShatrasya vAjino avadhyA vAjinaH smR^itAH .
rathA~Nga.n vaDavA sUte sUtAshchAshveShu ye matAH .. 50..\\
kAmavarNAH kAmajavAH kAmataH samupasthitAH .
ime gandharvajAH kAmaM pUrayiShyanti te hayAH .. 51..\\
aarj
yadi prItena vA datta.n saMshaye jIvitasya vA .
vidyA vitta.n shrutaM vApi na tadgandharva kAmaye .. 52..\\
g
sa.nyogo vai prItikaraH sa.nsatsu pratidR^ishyate .
jIvitasya pradAnena prIto vidyA.n dadAmi te .. 53..\\
tvatto hyaha.n grahIShyAmi astramAgneyamuttamam .
tathaiva sakhyaM bIbhatso chirAya bharatarShabha .. 54..\\
aarj
tvatto.astreNa vR^iNomyashvAnsa.nyogaH shAshvato.astu nau .
sakhe tadbrUhi gandharva yuShmabhyo yadbhaya.n tyajet .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 159}
aarj
kAraNaM brUhi gandharva ki.n tadyena sma dharShitAH .
yAnto brahmavidaH santaH sarve rAtrAvarindama .. 1..\\
g
anagnayo.anAhutayo na cha vipra puraskR^itAH .
yUya.n tato dharShitAH stha mayA pANDavanandana .. 2..\\
yakSharAkShasa gandharvAH pishAchoragamAnavAH .
vistara.n kuruvaMshasya shrImataH kathayanti te .. 3..\\
nAradaprabhR^itInA.n cha devarShINAM mayA shrutam .
guNAnkathayatA.n vIra pUrveShA.n tava dhImatAm .. 4..\\
svaya.n chApi mayA dR^iShTashcharatA sAgarAmbarAm .
imA.n vasumatI.n kR^itsnAM prabhAvaH svakulasya te .. 5..\\
vede dhanuShi chAchAryamabhijAnAmi te.arjuna .
vishruta.n triShu lokeShu bhAradvAja.n yashasvinam .. 6..\\
dharma.n vAyu.n cha shakraM cha vijAnAmyashvinau tathA .
pANDu.n cha kurushArdUla ShaDetAnkulavardhanAn .
pitR^InetAnahaM pArtha deva mAnuShasAttamAn .. 7..\\
divyAtmAno mahAtmAnaH sarvashastrabhR^itA.n varAH .
bhavanto bhrAtaraH shUrAH sarve sucharitavratAH .. 8..\\
uttamA.n tu mano buddhiM bhavatAM bhAvitAtmanAm .
jAnannapi cha vaH pArtha kR^itavAniha dharShaNAm .. 9..\\
strI sakAshe cha kauravya na pumAnkShantumarhati .
dharShaNAmAtmanaH pashyanbAhudraviNamAshritaH .. 10..\\
nakta.n cha balamasmAkaM bhUya evAbhivardhate .
yatastato mA.n kaunteya sadAraM manyurAvishat .. 11..\\
so.aha.n tvayeha vijitaH sa~Nkhye tApatyavardhana .
yena teneha vidhinA kIrtyamAnaM nibodha me .. 12..\\
brahmacharyaM paro dharmaH sa chApi niyatastvayi .
yasmAttasmAdahaM pArtha raNe.asminvijitastvayA .. 13..\\
yastu syAtkShatriyaH kashchitkAmavR^ittaH parantapa .
nakta.n cha yudhi yudhyeta na sa jIvetkathaM chana .. 14..\\
yastu syAtkAmavR^itto.api rAjA tApatya sa~Ngare .
jayennakta~ncarAnsarvAnsa purohita dhUrgataH .. 15..\\
tasmAttApatya yatki.n chinnR^iNA.n shreya ihepsitam .
tasminkarmaNi yoktavyA dAntAtmAnaH purohitAH .. 16..\\
vede ShaDa~Nge niratAH shuchayaH satyavAdinaH .
dharmAtmAnaH kR^itAtmAnaH syurnR^ipANAM purohitAH .. 17..\\
jayashcha niyato rAGYaH svargashcha syAdanantaram .
yasya syAddharmavidvAgmI purodhAH shIlavA~nshuchiH .. 18..\\
lAbha.n labdhumalabdhaM hi labdha.n cha parirakShitum .
purohitaM prakurvIta rAjA guNasamanvitam .. 19..\\
purohita mate tiShThedya ichchhetpR^ithivIM nR^ipaH .
prAptuM meruvarotta.nsA.n sarvashaH sAgarAmbarAm .. 20..\\
na hi kevalashauryeNa tApatyAbhijanena cha .
jayedabrAhmaNaH kashchidbhUmiM bhUmipatiH kva chit .. 21..\\
tasmAdeva.n vijAnIhi kurUNAM vaMshavardhana .
brAhmaNa pramukha.n rAjyaM shakyaM pAlayitu.n chiram .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 160}
aarh
tApatya iti yadvAkyamuktavAnasi mAm iha .
tadaha.n GYAtumichchhAmi tApatyArtha vinishchayam .. 1..\\
tapatI nAma kA chaiShA tApatyA yatkR^ite vayam .
kaunteyA hi vaya.n sAdho tattvamichchhAmi veditum .. 2..\\
vai
evamuktaH sa gandharvaH kuntIputra.n dhana~njayam .
vishrutA.n triShu lokeShu shrAvayAmAsa vai kathAm .. 3..\\
g
hanta te kathayiShyAmi kathAmetAM manoramAm .
yathAvadakhilAM pArtha dharmyA.n dharmabhR^itA.n vara .. 4..\\
uktavAnasmi yena tvA.n tApatya iti yadvachaH .
tatte.aha.n kathyayiShyAmi shR^iNuShvaika manA mama .. 5..\\
ya eSha divi dhiShNyena nAka.n vyApnoti tejasA .
etasya tapatI nAma babhUvAsadR^ishI sutA .. 6..\\
vivasvato vai kaunteya sAvitryavarajA vibho .
vishrutA triShu lokeShu tapatI tapasA yutA .. 7..\\
na devI nAsurI chaiva na yakShI na cha rAkShasI .
nApsarA na cha gandharvI tathArUpeNa kA chana .. 8..\\
suvibhaktAnavadyA~NgI svasitAyata lochanA .
svAchArA chaiva sAdhvI cha suveShA chaiva bhAminI .. 9..\\
na tasyAH sadR^isha.n kaM chittriShu lokeShu bhArata .
bhartAra.n savitA mene rUpashIlakulashrutaiH .. 10..\\
samprAptayauvanAM pashyandeyA.n duhitaraM tu tAm .
nopalebhe tataH shAnti.n sampradAnaM vichintayan .. 11..\\
artharkSha putraH kaunteya kurUNAmR^iShabho balI .
sUryamArAdhayAmAsa nR^ipaH sa.nvaraNaH sadA .. 12..\\
arghya mAlyopahAraishcha shashvachcha nR^ipatiryataH .
niyamairupavAsaish cha tapobhirvividhairapi .. 13..\\
shushrUShuranaha.nvAdI shuchiH pauravanandanAH .
aMshumanta.n samudyantaM pUjayAmAsa bhaktimAn .. 14..\\
tataH kR^itaGYa.n dharmaGYa.n rUpeNAsadR^ishaM bhuvi .
tapatyAH sadR^ishaM mene sUryaH sa.nvaraNaM patim .. 15..\\
dAtumaichchhattataH kanyA.n tasmai sa.nvaraNAya tAm .
nR^ipottamAya kauravya vishrutAbhijanAya vai .. 16..\\
yathA hi divi dIptAMshuH prabhAsayati tejasA .
tathA bhuvi mahIpAlo dIptyA sa.nvaraNo.abhavat .. 17..\\
yathArjayanti chAdityamudyantaM brahmavAdinaH .
tathA sa.nvaraNaM pArtha brAhmaNAvarajAH prajAH .. 18..\\
sa somamati kAntatvAdAdityamati tejasA .
babhUva nR^ipatiH shrImAnsuhR^idA.n durhR^idAm api .. 19..\\
eva~NguNasya nR^ipatestathA vR^ittasya kaurava .
tasmai dAtuM manashchakre tapatI.n tapanaH svayam .. 20..\\
sa kadA chidatho rAjA shrImAnuru yashA bhuvi .
chachAra mR^igayAM pArtha parvatopavane kila .. 21..\\
charato mR^igayA.n tasya kShutpipAsA shramAnvitaH .
mamAra rAGYaH kaunteya girAvapratimo hayaH .. 22..\\
sa mR^itAshvashcharanpArtha padbhyAmeva girau nR^ipaH .
dadarshAsadR^ishI.n loke kanyAmAyatalochanAm .. 23..\\
sa eka ekAmAsAdya kanyA.n tAmarimardanaH .
tasthau nR^ipatishArdUlaH pashyannavichalekShaNaH .. 24..\\
sa hi tA.n tarkayAmAsa rUpato nR^ipatiH shriyam .
punaH santarkayAmAsa raverbhraShTAmiva prabhAm .. 25..\\
giriprasthe tu sA yasminsthitA svasita lochanA .
sa savR^ikShakShupa lato hiraNmaya ivAbhavat .. 26..\\
avamene cha tA.n dR^iShTvA sarvaprANabhR^itA.n vapuH .
avApta.n chAtmano mene sa rAjA chakShuShaH phalam .. 27..\\
janmaprabhR^iti yatki.n chiddR^iShTavAnsa mahIpatiH .
rUpaM na sadR^isha.n tasyAstarkayAmAsa kiM chana .. 28..\\
tayA baddhamanashchakShuH pAshairguNamayaistadA .
na chachAla tato deshAdbubudhe na cha ki.n chana .. 29..\\
asyA nUna.n vishAlAkShyAH sadevAsuramAnuSham .
lokaM nirmathya dhAtreda.n rUpamAviShkR^ita.n kR^itam .. 30..\\
eva.n sa tarkayAmAsa rUpadraviNa sampadA .
kanyAmasadR^ishI.n loke nR^ipaH sa.nvaraNastadA .. 31..\\
tA.n cha dR^iShTvaiva kalyANIM kalyANAbhijano nR^ipaH .
jagAma manasA chintA.n kAmamArgaNa pIDitaH .. 32..\\
dahyamAnaH sa tIvreNa nR^ipatirmanmathAgninA .
apragalbhAM pragalbhaH sa tAmuvAcha yashasvinIm .. 33..\\
kAsi kasyAsi rambhoru kimartha.n cheha tiShThasi .
katha.n cha nirjane.araNye charasyekA shuchismite .. 34..\\
tva.n hi sarvAnavadyA~NgI sarvAbharaNabhUShitA .
vibhUShaNamivaiteShAM bhUShaNAnAmabhIpsitam .. 35..\\
na devIM nAsurI.n chaiva na yakShIM na cha rAkShasIm .
na cha bhogavatIM manye na gandharvI na mAnuShIm .. 36..\\
yA hi dR^iShTA mayA kAshchichchhrutA vApi varA~NganAH .
na tAsA.n sadR^ishIM manye tvAmahaM mattakAshini .. 37..\\
eva.n tA.n sa mahIpAlo babhAShe na tu sA tadA .
kAmArtaM nirjane.araNye pratyabhAShata ki.n chana .. 38..\\
tato lAlapyamAnasya pArthivasyAyatekShaNA .
saudAmanIva sAbhreShu tatraivAntaradhIyata .. 39..\\
tAmanvichchhansa nR^ipatiH parichakrAma tattadA .
vana.n vanaja patrAkShIM bhramannunmattavattadA .. 40..\\
apashyamAnaH sa tu tAM bahu tatra vilapya cha .
nishcheShTaH kauravashreShTho muhUrta.n sa vyatiShThata .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 161}
g
atha tasyAmadR^ishyAyAM nR^ipatiH kAmamohitaH .
pAtana.n shatrusa~NghAnAM papAta dharaNItale .. 1..\\
tasminnipatite bhUmAvatha sA chAruhAsinI .
punaH pInAyatashroNI darshayAmAsa taM nR^ipam .. 2..\\
athAvabhAShe kalyANI vAchA madhurayA nR^ipam .
ta.n kurUNAM kulakaraM kAmAbhihata chetasam .. 3..\\
uttiShThottiShTha bhadra.n te na tvamarhasyarindama .
mohaM nR^ipatishArdUla gantumAviShkR^itaH kShitau .. 4..\\
evamukto.atha nR^ipatirvAchA madhurayA tadA .
dadarsha vipulashroNI.n tAmevAbhimukhe sthitAm .. 5..\\
atha tAmasitApA~NgImAbabhAShe narAdhipaH .
manmathAgniparItAtmA sandigdhAkSharayA girA .. 6..\\
sAdhu mAmasitApA~Nge kAmArtaM mattakAshini .
bhajasva bhajamAnaM mAM prANA hi prajahanti mAm .. 7..\\
tvadartha.n hi vishAlAkShi mAmayaM nishitaiH sharaiH .
kAmaH kamalagarbhAbhe pratividhyanna shAmyati .. 8..\\
grastamevamanAkrande bhadre kAmamahAhinA .
sA tvaM pInAyatashroNiparyApnuhi shubhAnane .. 9..\\
tvayyadhInA hi me prANA kiMnarodgIta bhAShiNi .
chAru sarvAnavadyA~Ngi padmendu sadR^ishAnane .. 10..\\
na hyaha.n tvadR^ite bhIru shakShye jIvitumAtmanA .
tasmAtkuru vishAlAkShi mayyanukroshama~Ngane .. 11..\\
bhaktaM mAmasitApA~Nge na parityaktumarhasi .
tva.n hi mAM prItiyogena trAtumarhasi bhAmini .. 12..\\
gAndharveNa cha mAM bhIru vivAhenaihi sundari .
vivAhAnA.n hi rambhoru gAndharvaH shreShTha uchyate .. 13..\\
tapatii
nAhamIshAtmano rAjankanyApitR^imatI hyaham .
mayi chedasti te prItiryAchasva pitaraM mama .. 14..\\
yathA hi te mayA prANAH sa~NgR^ihItA nareshvara .
darshanAdeva bhUyastva.n tathA prANAnmamAharaH .. 15..\\
na chAhamIshA dehasya tasmAnnR^ipatisattama .
samIpaM nopagachchhAmi na svatantrA hi yoShitaH .. 16..\\
kA hi sarveShu lokeShu vishrutAbhijanaM nR^ipam .
kanyA nAbhilaShennAthaM bhartAraM bhakta vatsalam .. 17..\\
tasmAdeva~Ngate kAle yAchasva pitaraM mama .
AdityaM praNipAtena tapasA niyamena cha .. 18..\\
sa chetkAmayate dAtu.n tava mAm arimardana .
bhaviShyAmyatha te rAjansatata.n vashavartinI .. 19..\\
aha.n hi tapatI nAma sAvitryavarajA sutA .
asya lokapradIpasya savituH kShatriyarShabha .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 162}
g
evamuktvA tatastUrNa.n jagAmordhvamaninditA .
sa tu rAjA punarbhUmau tatraiva nipapAta ha .. 1..\\
amAtyaH sAnuyAtrastu ta.n dadarsha mahAvane .
kShitau nipatita.n kAle shakradhvajamivochchhritam .. 2..\\
ta.n hi dR^iShTvA maheShvAsaM nirashvaM patita.n kShitau .
babhUva so.asya sachivaH sampradIpta ivAgninA .. 3..\\
tvarayA chopasa~Ngamya snehAdAgatasambhramaH .
ta.n samutthApayAmAsa nR^ipati.n kAmamohitam .. 4..\\
bhUtalAdbhUmipAleshaM piteva patita.n sutam .
praGYayA vayasA chaiva vR^iddhaH kIrtyA damena cha .. 5..\\
amAtyasta.n samutthApya babhUva vigatajvaraH .
uvAcha chaina.n kalyANyA vAchA madhurayotthitam .
mA bhairmanujashArdUla bhadra.n chAstu tavAnagha .. 6..\\
kShutpipAsAparishrAnta.n tarkayAmAsa taM nR^ipam .
patitaM pAtana.n sa~Nkhye shAtravANAM mahItale .. 7..\\
vAriNAtha sushItena shirastasyAbhyaShechayat .
aspR^ishanmukuTa.n rAGYaH puNDarIkasugandhinA .. 8..\\
tataH pratyAgataprANastadbalaM balavAnnR^ipaH .
sarva.n visarjayAmAsa tamekaM sachivaM vinA .. 9..\\
tatastasyAGYayA rAGYo vipratasthe mahadbalam .
sa tu rAjA giriprasthe tasminpunarupAvishat .. 10..\\
tatastasmingirivare shuchirbhUtvA kR^itA~njaliH .
ArirAdhayiShuH sUrya.n tasthAvUrdhvabhujaH kShitau .. 11..\\
jagAma manasA chaiva vasiShThamR^iShisattamam .
purohitamamitraghnastadA sa.nvaraNo nR^ipaH .. 12..\\
nakta.n dinamathaikasthe sthite tasmi~njanAdhipe .
athAjagAma viprarShistadA dvAdashame.ahani .. 13..\\
sa viditvaiva nR^ipati.n tapatyA hR^itamAnasam .
divyena vidhinA GYAtvA bhAvitAtmA mahAnR^iShiH .. 14..\\
tathA tu niyatAtmAna.n sa taM nR^ipatisattamam .
AbabhAShe sa dharmAtmA tasyaivArtha chikIrShayA .. 15..\\
sa tasya manujendrasya pashyato bhagavAnR^iShiH .
UrdhvamAchakrame draShTuM bhAskaraM bhAskaradyutiH .. 16..\\
sahasrAMshu.n tato vipraH kR^itA~njalirupasthitaH .
vasiShTho.ahamiti prItyA sa chAtmAnaM nyavedayat .. 17..\\
tamuvAcha mahAtejA vivasvAnmunisattamam .
maharShe svAgata.n te.astu kathayasva yathechchhasi .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 163}
vasistha
yaiShA.n te tapatI nAma sAvitryavarajA sutA .
tA.n tvA.n sa.nvaraNasyArthe varayAmi vibhAvaso .. 1..\\
sa hi rAjA bR^ihatkIrtirdharmArthavidudAradhIH .
yuktaH sa.nvaraNo bhartA duhituste viha~Ngama .. 2..\\
gandharva
ityuktaH savitA tena dadAnItyeva nishchitaH .
pratyabhAShata ta.n vipraM pratinandya divAkaraH .. 3..\\
varaH sa.nvaraNo rAGYA.n tvamR^iShINA.n varo mune .
tapatI yoShitA.n shreShThA kimanyatrApavarjanAt .. 4..\\
tataH sarvAnavadyAgnI.n tapatIM tapanaH svayam .
dadau sa.nvaraNasyArthe vaShiShThAya mahAtmane .
pratijagrAha tA.n kanyAM maharShistapatIM tadA .. 5..\\
vasiShTho.atha visR^iShTashcha punarevAjagAma ha .
yatra vikhyata kIrtiH sa kurUNAmR^iShabho.abhavat .. 6..\\
sa rAjA manmathAviShTastadgatenAntarAtmanA .
dR^iShTvA cha devakanyA.n tAM tapatIM chAruhAsinIm .
vasiShThena sahAyAntI.n sa.nhR^iShTo.abhyadhikaM babhau .. 7..\\
kR^ichchhre dvAdasha rAtre tu tasya rAGYaH samApite .
AjagAma vishuddhAtmA vasiShTho bhagavAnR^iShiH .. 8..\\
tapasArAdhya varada.n devaM gopatimIshvaram .
lebhe sa.nvaraNo bhAryA.n vasiShThasyaiva tejasA .. 9..\\
tatastasmingirishreShThe devagandharvasevite .
jagrAha vidhivatpANi.n tapatyAH sa nararShabhaH .. 10..\\
vasiShThenAbhyanuGYAtastasminneva dharAdhare .
so.akAmayata rAjarShirvihartu.n saha bhAryayA .. 11..\\
tataH pure cha rAShTre cha vAhaneShu baleShu cha .
Adidesha mahIpAlastameva sachiva.n tadA .. 12..\\
nR^ipati.n tvabhyanuGYAya vasiShTho.athApachakrame .
so.api rAjA girau tasminvijahArAmaropamaH .. 13..\\
tato dvAdasha varShANi kAnaneShu jaleShu cha .
reme tasmingirau rAjA tayaiva saha bhAryayA .. 14..\\
tasya rAGYaH pure tasminsamA dvAdasha sarvashaH .
na vavarSha sahasrAkSho rAShTre chaivAsya sarvashaH .. 15..\\
tatkShudhArtairnirAnandaiH shavabhUtaistadA naraiH .
abhavatpretarAjasya puraM pretairivAvR^itam .. 16..\\
tatastattAdR^isha.n dR^iShTvA sa eva bhagavAnR^iShiH .
abhyapadyata dharmAtmA vasiShTho rAjasattamam .. 17..\\
ta.n cha pArthivashArdUlamAnayAmAsa tatpuram .
tapatyA sahita.n rAjannuShita.n dvAdashIH samAH .. 18..\\
tataH pravR^iShTastatrAsIdyathApUrva.n surArihA .
tasminnR^ipatishArdUla praviShTe nagaraM punaH .. 19..\\
tataH sarAShTraM mumude tatpuraM parayA mudA .
tena pArthiva mukhyena bhAvitaM bhAvitAtmanA .. 20..\\
tato dvAdasha varShANi punarIje narAdhipaH .
patnyA tapatyA sahito yathA shakro marutpatiH .. 21..\\
evamAsInmahAbhAgA tapatI nAma paurvikI .
tava vaivasvatI pArtha tApatyastva.n yayA mataH .. 22..\\
tasyA.n sa~njanayAmAsa kuruM sa.nvaraNo nR^ipaH .
tapatyA.n tapatA.n shreShTha tApatyastvaM tato.arjuna .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 164}
vai
sa gandharvavachaH shrutvA tattadA bharatarShabha .
arjunaH parayA prItyA pUrNachandra ivAbabhau .. 1..\\
uvAcha cha maheShvAso gandharva.n kurusattamaH .
jAtakautUhalo.atIva vasiShThasya tapobalAt .. 2..\\
vasiShTha iti yasyaitadR^iShernAma tvayeritam .
etadichchhAmyaha.n shrotuM yathAvattadvadasva me .. 3..\\
ya eSha gandharvapate pUrveShAM naH purohitaH .
AsIdetanmamAchakShva ka eSha bhagavAnR^iShiH .. 4..\\
g
tapasA nirjitau shashvadajeyAvamarairapi .
kAmakrodhAvubhau yasya charaNau sa.nvavAhatuH .. 5..\\
yastu nochchhedana.n chakre kushikAnAmudAradhIH .
vishvAmitrAparAdhena dhArayanmanyumuttamam .. 6..\\
putravyasanasantaptaH shaktimAnapi yaH prabhuH .
vishvAmitra vinAshAya na mene karma dAruNam .. 7..\\
mR^itAMshcha punarAhartu.n yaH saputrAnyamakShayAt .
kR^itAntaM nAtichakrAma velAmiva mahodadhiH .. 8..\\
yaM prApya vijitAtmAnaM mahAtmAnaM narAdhipAH .
ikShvAkavo mahIpAlA lebhire pR^ithivImimAm .. 9..\\
purohita varaM prApya vasiShThamR^iShisattamam .
Ijire kratubhishchApi nR^ipAste kurunandana .. 10..\\
sa hi tAnyAjayAmAsa sarvAnnR^ipatisattamAn .
brahmarShiH pANDava shreShTha bR^ihaspatirivAmarAn .. 11..\\
tasmAddharmapradhAnAtmA veda dharmavidIpsitaH .
brAhmaNo guNavAnkashchitpurodhAH pravimR^ishyatAm .. 12..\\
kShatriyeNa hi jAtena pR^ithivI.n jetumichchhatA .
pUrvaM purohitaH kAryaH pArtha rAjyAbhivR^iddhaye .. 13..\\
mahI.n jigIShatA rAGYA brahma kAryaM puraHsaram .
tasmAtpurohitaH kashchidguNavAnastu vo dvijaH .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 165}
aarj
kiMnimittamabhUdvaira.n vishvAmitra vasiShThayoH .
vasatorAshrame puNye sha.nsa naH sarvameva tat .. 1..\\
g
ida.n vAsiShThamAkhyAnaM purANaM parichakShate .
pArtha sarveShu lokeShu yathAvattannibodha me .. 2..\\
kanyakubje mahAnAsItpArthivo bharatarShabha .
gAdhIti vishruto loke satyadharmaparAyaNaH .. 3..\\
tasya dharmAtmanaH putraH samR^iddhabalavAhanaH .
vishvAmitra iti khyAto babhUva ripumardanaH .. 4..\\
sa chachAra sahAmAtyo mR^igayA.n gahane vane .
mR^igAnvidhyanvarAhAMshcha ramyeShu maru dhanvasu .. 5..\\
vyAyAmakarshitaH so.atha mR^igalipsuH pipAsitaH .
AjagAma narashreShTha vasiShThasyAshramaM prati .. 6..\\
tamAgatamabhiprekShya vasiShThaH shreShThabhAgR^iShiH .
vishvAmitraM narashreShThaM pratijagrAha pUjayA .. 7..\\
pAdyArghyAchamanIyena svAgatena cha bhArata .
tathaiva pratijagrAha vanyena haviShA tathA .. 8..\\
tasyAtha kAmadhugdhenurvasiShThasya mahAtmanaH .
uktA kAmAnprayachchheti sA kAmAnduduhe tataH .. 9..\\
grAmyAraNyA oShadhIsh cha duduhe paya eva cha .
ShaDrasa.n chAmR^itarasa.n rasAyanamanuttamam .. 10..\\
bhojanIyAni peyAni bhakShyANi vividhAni cha .
lehyAnyamR^itakalpAni choShyANi cha tathArjuna .. 11..\\
taiH kAmaiH sarvasampUrNaiH pUjitaH sa mahIpatiH .
sAmAtyaH sabalashchaiva tutoSha sa bhR^ishaM nR^ipaH .. 12..\\
ShaDAyatA.n supArshvoru.n tripR^ithuM pa~ncha sa.nvR^itAm .
maNDUkanetrA.n svAkArAM pInodhasamaninditAm .. 13..\\
suvAladhiH sha~NkukarNA.n chAru shR^i~NgAM manoramAm .
puShTAyata shirogrIvA.n vismitaH so.abhivIkShya tAm .. 14..\\
abhinandati tAM nandI.n vasiShThasya payasvinIm .
abravIchcha bhR^isha.n tuShTo vishvAmitro muniM tadA .. 15..\\
arbudena gavAM brahmanmama rAjyena vA punaH .
nandinI.n samprayachchhasva bhu~NkShva rAjyaM mahAmune .. 16..\\
vas
devatAtithipitrarthamAjyArtha.n cha payasvinI .
adeyA nandinIyaM me rAjyenApi tavAnagha .. 17..\\
vizvaamitra
kShatriyo.ahaM bhavAnviprastapaHsvAdhyAyasAdhanaH .
brAhmaNeShu kuto vIryaM prashAnteShu dhR^itAtmasu .. 18..\\
arbudena gavA.n yastvaM na dadAsi mamepsitAm .
svadharmaM na prahAsyAmi nayiShye te balena gAm .. 19..\\
vas
balasthashchAsi rAjA cha bAhuvIryashcha kShatriyaH .
yathechchhasi tathA kShipra.n kuru tvaM mA vichAraya .. 20..\\
g
evamuktastadA pArtha vishvAmitro balAdiva .
ha.nsachandra pratIkAshAM nandinI.n tAM jahAra gAm .. 21..\\
kashA daNDapratihatA kAlyamAnA tatastataH .
hambhAyamAnA kalyANI vasiShThasyAtha nandinI .. 22..\\
AgamyAbhimukhI pArtha tasthau bhagavadunmukhI .
bhR^isha.n cha tADyamAnApi na jagAmAshramAttataH .. 23..\\
vas
shR^iNomi te ravaM bhadre vinadantyAH punaH punaH .
balAddhR^iyasi me nandikShamAvAnbrAhmaNo hyaham .. 24..\\
g
sA tu teShAM balAnnandI balAnAM bharatarShabha .
vishvAmitra bhayodvignA vasiShTha.n samupAgamat .. 25..\\
gauh
pAShANa daNDAbhihatA.n krandantIM mAmanAthavat .
vishvAmitrabalairghorairbhagavankimupekShase .. 26..\\
g
eva.n tasyAM tadA partha dharShitAyAM mahAmuniH .
na chukShubhe na dhairyAchcha vichachAla dhR^itavrataH .. 27..\\
vas
kShatriyANAM bala.n tejo brAhmaNAnAM kShamA balam .
kShamA mAM bhajate tasmAdgamyatA.n yadi rochate .. 28..\\
gauh
kiM nu tyaktAsmi bhagavanyadevaM mAM prabhAShase .
atyaktAha.n tvayA brahmanna shakyA nayituM balAt .. 29..\\
vas
na tvA.n tyajAmi kalyANi sthIyatA.n yadi shakyate .
dR^iDhena dAmnA baddhvaiva vatsaste hriyate balAt .. 30..\\
g
sthIyatAmiti tachchhrutvA vasiShThasyA payasvinI .
UrdhvA~nchita shirogrIvA prababhau ghoradarshanA .. 31..\\
krodharaktekShaNA sA gaurhambhAra vadhana svanA .
vishvAmitrasya tatsainya.n vyadrAvayata sarvashaH .. 32..\\
kashAgra daNDAbhihatA kAlyamAnA tatastataH .
krodhA dIptekShaNA krodhaM bhUya eva samAdadhe .. 33..\\
Aditya iva madhyAhne krodhA dIptavapurbabhau .
a~NgAravarShaM mu~nchantI muhurvAladhito mahat .. 34..\\
asR^ijatpahlavAnpuchchhAchchhakR^itaH shabarA~nshakAn .
mUtratashchAsR^ijachchchApi yavanAnkrodhamUrchchhitA .. 35..\\
puNDrAnkirAtAndramiDAnsi.nhalAnbarbarA.nstathA .
tathaiva dAradAnmlechchhAnphenataH sA sasarja ha .. 36..\\
tairviShR^iShTairmahatsainyaM nAnA mlechchha gaNaistadA .
nAnAvaraNa sa~nchannairnAnAyudha dharaistathA .
avAkIryata sa.nrabdhairvishvAmitrasya pashyataH .. 37..\\
ekaikashcha tadA yodhaH pa~nchabhiH saptabhirvR^itaH .
astravarSheNa mahatA kAlyamAnaM bala.n tataH .
prabhagna.n sarvatastrastaM vishvAmitrasya pashyataH .. 38..\\
na cha prANairviyujyante ke chitte sainikAstadA .
vishvAmitrasya sa~NkruddhairvAsiShThairbharatarShabha .. 39..\\
vishvAmitrasya sainya.n tu kAlyamAnaM triyojanam .
kroshamAnaM bhayodvigna.n trAtAraM nAdhyagachchhata .. 40..\\
dR^iShTvA tanmahadAshcharyaM brahmatejo bhava.n tadA .
vishvAmitraH kShatrabhAvAnnirviNNo vAkyamabravIt .. 41..\\
dhigbala.n kShatriyabalaM brahmatejobalaM balam .
balAbala.n vinishchitya tapa eva paraM balam .. 42..\\
sa rAjyasphItamutsR^ijya tA.n cha dIptAM nR^ipa shriyam .
bhogAMshcha pR^iShThataH kR^itvA tapasyeva mano dadhe .. 43..\\
sa gatvA tapasA siddhi.n lokAnviShTabhya tejasA .
tatApa sarvAndIptaujA brAhmaNatvamavApa cha .
apivachcha suta.n somamindreNa saha kaushikaH .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 166}
g
kalmAShapAda ityasmi.Nlloke rAjA babhUva ha .
ikShvAkuvaMshajaH pArtha tejasAsadR^isho bhuvi .. 1..\\
sa kadA chidvana.n rAjA mR^igayAM niryayau purAt .
mR^igAnvidhyanvarAhAMshcha chachAra ripumardanaH .. 2..\\
sa tu rAjA mahAtmAna.n vAsiShThamR^iShisAttamam .
tR^iShArtashcha kShudhArtashcha ekAyanagataH pathi .. 3..\\
apashyadajitaH sa~Nkhye muniM pratimukhAgatam .
shaktiM nAma mahAbhAga.n vasiShTha kulanandanam .
jyeShThaM putrashatAtputra.n vasiShThasya mahAtmanaH .. 4..\\
apagachchha patho.asmAkamityevaM pArthivo.abravIt .
tathA R^iShiruvAchaina.n sAntvaya~nshlakShNayA girA .. 5..\\
R^iShistu nApachakrAma tasmindarma pathe sthitaH .
nApi rAjA munermAnAtkrodhAchchchApi jagAma ha .. 6..\\
amu~nchanta.n tu panthAnaM tamR^iShiM nR^ipasattamaH .
jaghAna kashayA mohAttadA rAkShasavanmunim .. 7..\\
kashA prahArAbhihatastataH sa munisattamaH .
ta.n shashApa nR^ipashreShThaM vAsiShThaH krodhamUrchchhitaH .. 8..\\
ha.nsi rAkShasavadyasmAdrAjApasada tApasam .
tasmAttvamadya prabhR^iti puruShAdo bhaviShyasi .. 9..\\
manuShyapishite saktashchariShyasi mahImimAm .
gachchha rAjAdhametyuktaH shaktinA vIryashaktinA .. 10..\\
tato yAjya nimitta.n tu vishvAmitra vasiShThayoH .
vairamAsIttadA ta.n tu vishvAmitro.anvapadyata .. 11..\\
tayorvivadatoreva.n samIpamupachakrame .
R^iShirugratapAH pArtha vishvAmitraH pratApavAn .. 12..\\
tataH sa bubudhe pashchAttamR^iShiM nR^ipasattamaH .
R^iSheH putra.n vasiShThasya vasiShThamiva tejasA .. 13..\\
antardhAya tadAtmAna.n vishvAmitro.api bhArata .
tAvubhAvupachakrAma chikIrShannAtmanaH priyam .. 14..\\
sa tu shaptastadA tena shaktinA vai nR^ipottamaH .
jagAma sharaNa.n shaktiM prasAdayitumarhayan .. 15..\\
tasya bhAva.n viditvA sa nR^ipateH kurunandana .
vishvAmitrastato rakSha Adidesha nR^ipaM prati .. 16..\\
sa shApAttasya viprarShervishvAmitrasya chAGYayA .
rAkShasAH ki~Nkaro nAma vivesha nR^ipati.n tadA .. 17..\\
rakShasA tu gR^ihIta.n ta.n viditvA sA munistadA .
vishvAmitro.apyapakrAmattasmAddeshAdarindama .. 18..\\
tataH sa nR^ipatirvidvAnrakShannAtmAnamAtmanA .
balavatpIDyamAno.api rakShasAntargatena ha .. 19..\\
dadarsha ta.n dvijaH kashchidrAjAnaM prathitaM punaH .
yayAche kShudhitashchaina.n samA.nsAM bhojana.n tadA .. 20..\\
tamuvAchAtha rAjarShirdvijaM mitrasahastadA .
Assva brahma.nstvamatraiva muhUrtamiti sAntvayan .. 21..\\
nivR^ittaH pratidAsyAmi bhojana.n te yathepsitam .
ityuktvA prayayau rAjA tasthau cha dvijasattamaH .. 22..\\
antargata.n tu tadrAGYastadA brAhmaNa bhAShitam .
so.antaHpuraM pravishyAtha sa.nvivesha narAdhipaH .. 23..\\
tato.ardharAtra utthAya sUdamAnAyya satvaram .
uvAcha rAjA sa.nsmR^itya brAhmaNasya pratishrutam .. 24..\\
gachchhAmuShminnasau deshe brAhmaNo mAM pratIkShate .
annArthI tva.n tanannena samA.nsenopapAdaya .. 25..\\
evamuktastadA sUdaH so.anAsAdyAmiSha.n kva chit .
nivedayAmAsa tadA tasmai rAGYe vyathAnvitaH .. 26..\\
rAjA tu rakShasAviShTaH sUdamAha gatavyathaH .
apyenaM naramA.nsena bhojayeti punaH punaH .. 27..\\
tathetyuktvA tataH sUdaH sa.nsthAna.n vadhya ghAtinAm .
gatvA jahAra tvarito naramA.nsamapetabhIH .. 28..\\
sa tatsa.nskR^itya vidhivadannopahitamAshu vai .
tasmai prAdAdbrAhmaNAya kShudhitAya tapasvine .. 29..\\
sa siddhachakShuShA dR^iShTvA tadanna.n dvijasattamaH .
abhojyamidamityAha krodhaparyAkulekShaNaH .. 30..\\
yasmAdabhojyamannaM me dadAti sa narAdhipaH .
tasmAttasyaiva mUDhasya bhaviShyatyatra lolupA .. 31..\\
sakto mAnuShamA.nseShu yathoktaH shaktinA purA .
udvejanIyo bhUtAnA.n chariShyati mahImimAm .. 32..\\
dviranuvyAhR^ite rAGYaH sa shApo balavAnabhUt .
rakShobalasamAviShTo visa~nj~nashchAbhavattadA .. 33..\\
tataH sa nR^ipatishreShTho rAkShasopahatendriyaH .
uvAcha shakti.n taM dR^iShTvA nachirAdiva bhArata .. 34..\\
yasmAdasadR^ishaH shApaH prayukto.aya.n tvayA mayi .
tasmAttvattaH pravartiShye khAdituM mAnuShAnaham .. 35..\\
evamuktvA tataH sadyastaM prANairviprayujya saH .
shaktinaM bhakShayAmAsa vyAghraH pashumivepsitam .. 36..\\
shaktina.n tu hataM dR^iShTvA vishvAmitrastataH punaH .
vasiShThasyaiva putreShu tadrakShaH sandidesha ha .. 37..\\
sa tA~nshatAvarAnputrAnvasiShThasya mahAtmanaH .
bhakShayAmAsa sa~NkruddhaH si.nhaH kShudramR^igAniva .. 38..\\
vasiShTho ghAtitA~nshrutvA vishvAmitreNa tAnsutAn .
dhArayAmAsa ta.n shokaM mahAdririva medinIm .. 39..\\
chakre chAtmavinAshAya buddhi.n sa munisattamaH .
na tveva kushikochchhedaM mene matimatA.n varaH .. 40..\\
sa merukUTAdAtmAnaM mumocha bhagavAnR^iShiH .
shirastasya shilAyA.n cha tUlarAshAvivApatat .. 41..\\
na mamAra cha pAtena sa yadA tena pANDava .
tadAgnimiddhvA bhagavAnsa.nvivesha mahAvane .. 42..\\
ta.n tadA susamiddho.api na dadAha hutAshanaH .
dIpyamAno.apyamitraghna shIto.agnirabhavattataH .. 43..\\
sa samudramabhipretya shokAviShTo mahAmuniH .
baddhvA kaNThe shilA.n gurvIM nipapAta tadambhasi .. 44..\\
sa samudrormi vegena sthale nyasto mahAmuniH .
jagAma sa tataH khinnaH punarevAshramaM prati .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 167}
g
tato dR^iShTvAshramapada.n rahita.n taiH sutairmuniH .
nirjagAma suduHkhArtaH punarevAshramAttataH .. 1..\\
so.apashyatsaritaM pUrNAM prAvR^iTkAle navAmbhasA .
vR^ikShAnbahuvidhAnpArtha vahantI.n tIrajAnbahUn .. 2..\\
atha chintA.n samApede punaH pauravanandana .
ambhasyasyA nimajjeyamiti duHkhasamanvitaH .. 3..\\
tataH pAshaistadAtmAna.n gADhaM baddhvA mahAmuniH .
tasyA jale mahAnadyA nimamajja suduHkhitaH .. 4..\\
atha chhittvA nadI pAshA.nstasyAri balamardana .
samastha.n tamR^iShiM kR^itvA vipAsha.n samavAsR^ijat .. 5..\\
uttatAra tataH pAshairvimuktaH sa mahAnR^iShiH .
vipAsheti cha nAmAsyA nadyAshchakre mahAnR^iShiH .. 6..\\
shoke buddhi.n tatashchakre na chaikatra vyatiShThita .
so.agachchhatparvatAMshchaiva saritashcha sarA.nsi cha .. 7..\\
tataH sa punarevarShirnadI.n haimavatI.n tadA .
chaNDagrAhavatI.n dR^iShTvA tasyAH srotasyavApatat .. 8..\\
sA tamagnisama.n vipramanuchintya saridvarA .
shatadhA vidrutA yasmAchchhatadruriti vishrutA .. 9..\\
tataH sthalagata.n dR^iShTvA tatrApyAtmAnamAtmanA .
martuM na shakyamityuktvA punarevAshrama.n yayau .. 10..\\
vadhvAdR^ishyantyAnugata AshramAbhimukho vrajan .
atha shushrAva sa~NgatyA vedAdhyayananiHsvanam .
pR^iShThataH paripUrNArthaiH ShaDbhira~Ngairala~NkR^itam .. 11..\\
anuvrajati ko nveSha mAmityeva cha so.abravIt .
aha.n tvadR^ishyatI nAmnA ta.n snuShA pratyabhAShata .
shakterbhAryA mahAbhAga tapo yuktA tapasvinI .. 12..\\
vas
putri kasyaiSha sA~Ngasya vedasyAdhyayana svanaH .
purA sA~Ngasya vedasya shakteriva mayA shrutaH .. 13..\\
aadrzyantii
aya.n kukShau samutpannaH shaktergarbhaH sutasya te .
samA dvAdAsha tasyeha vedAnabhyasato mune .. 14..\\
g
evamuktastato hR^iShTo vasiShThaH shreShTha bhAgR^iShiH .
asti santAnamityuktvA mR^ityoH pArtha nyavartata .. 15..\\
tataH pratinivR^ittaH sa tayA vadhvA sahAnagha .
kalmAShapAdamAsIna.n dadarsha vijane vane .. 16..\\
sa tu dR^iShTvaiva ta.n rAjA kruddha utthAya bhArata .
AviShTo rakShasogreNa iyeShAttu.n tataH sma tam .. 17..\\
adR^ishyantI tu ta.n dR^iShTvA krUrakarmANamagrataH .
bhayasa.nvignayA vAchA vasiShThamidamabravIt .. 18..\\
asau mR^ityurivogreNa daNDena bhagavannitaH .
pragR^ihItena kAShThena rAkShaso.abhyeti bhIShaNaH .. 19..\\
taM nivArayitu.n shakto nAnyo.asti bhuvi kash chana .
tvadR^ite.adya mahAbhAga sarvavedavidA.n vara .. 20..\\
trAhi mAM bhagavAnpApAdasmAddAruNadarshanAt .
rakSho attumiha hyAvAM nUnametachchikIrShati .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 168}
vas
mA bhaiH putri na bhetavya.n rakShasaste katha.n chana .
naitadrakShobhaya.n yasmAtpashyasi tvamupasthitam .. 1..\\
rAjA kalmAShapAdo.aya.n vIryavAnprathito bhuvi .
sa eSho.asminvanoddeshe nivasatyatibhIShaNaH .. 2..\\
g
tamApatanta.n samprekShya vasiShTho bhagavAnR^iShiH .
vArayAmAsa tejasvI hu~NkareNaiva bhArata .. 3..\\
mantrapUtena cha punaH sa tamabhyukShya vAriNA .
mokShayAmAsa vai ghorAdrAkShasAdrAjasattamam .. 4..\\
sa hi dvAdasha varShANi vasiShThasyaiva tejasA .
grasta AsIdgR^iheNeva parvakAle divAkaraH .. 5..\\
rakShasA vipramukto.atha sa nR^ipastadvanaM mahat .
tejasA ra~njayAmAsa sandhyAbhramiva bhAskaraH .. 6..\\
pratilabhya tataH sa~nj~nAmabhivAdya kR^itA~njaliH .
uvAcha nR^ipatiH kAle vasiShThamR^iShisattamam .. 7..\\
saudAmo.ahaM mahAbhAga yAjyaste dvijasattama .
asminkAle yadiShTa.n te brUhi kiM karavANi te .. 8..\\
vas
vR^ittametadyathAkAla.n gachchha rAjyaM prashAdhi tat .
brAhmaNAMshcha manuShyendra mAvama.nsthAH kadA chana .. 9..\\
raajaa
nAvama.nsyAmyahaM brahmankadA chidbrAhmaNarShabhAn .
tvannideshe sthitaH shashvatpujayiShyAmyaha.n dvijAn .. 10..\\
ikShvAkUNA.n tu yenAhamanR^iNaH syAM dvijottama .
tattvattaH prAptumichchhAmi vara.n vedavidAM vara .. 11..\\
apatyAyepsitAM mahyaM mahiShI.n gantumarhasi .
shIlarUpaguNopetAmikShvAkukulavR^iddhaye .. 12..\\
g
dadAnItyeva ta.n tatra rAjAnaM pratyuvAcha ha .
vasiShThaH parameShvAsa.n satyasandho dvijottamaH .. 13..\\
tataH pratiyayau kAle vasiShThaH sahito.anagha .
khyAtaM puravara.n lokeShvayodhyAM manujeshvaraH .. 14..\\
taM prajAH pratimodantyaH sarvAH pratyudyayustadA .
vipApmAnaM mahAtmAna.n divaukasa iveshvaram .. 15..\\
achirAtsa manuShyendro nagarIM puNyakarmaNAm .
vivesha sahitastena vasiShThena mahAtmanA .. 16..\\
dadR^ishusta.n tato rAjannayodhyAvAsino janAH .
puShyeNa sahita.n kAle divAkaramivoditam .. 17..\\
sa hi tAM pUrayAmAsa lakShmyA lakShmIvatA.n varaH .
ayodhyA.n vyoma shItAMshuH sharatkAla ivoditaH .. 18..\\
sa.nsikta mR^iShTapanthAnaM patAkochchhraya bhUShitam .
manaH prahlAdayAmAsA tasya tatpuramuttamam .. 19..\\
tuShTapuShTajanAkIrNA sA purI kurunandana .
ashobhata tadA tena shakreNevAmarAvatI .. 20..\\
tataH praviShTe rAjendre tasminrAjani tAM purIm .
tasya rAGYa AGYayA devI vasiShThamupachakrame .. 21..\\
R^itAvatha maharShiH sa sambabhUva tayA saha .
devyA divyena vidhinA vasiShThaH shreShTha bhAgR^iShiH .. 22..\\
atha tasyA.n samutpanne garbhe sa munisattamaH .
rAGYAbhivAditastena jagAma punarAshramam .. 23..\\
dIrghakAladhR^ita.n garbha.n suShAva na tu taM yadA .
sAtha devyashmanA kukShiM nirbibheda tadA svakam .. 24..\\
dvAdashe.atha tato varShe sa jaGYe manujarShabha .
ashmako nAma rAjarShiH potana.n yo nyaveshayat .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 169}
g
AshramasthA tataH putramadR^ishyantI vyajAyata .
shakteH kulakara.n rAjandvitIyamiva shaktinam .. 1..\\
jAtakarmAdikAstasya kriyAH sa munipu~NgavaH .
pautrasya bharatashreShTha chakAra bhagavAnsvayam .. 2..\\
parAsushcha yatastena vasiShThaH sthApitastadA .
garbhasthena tato loke parAshara iti smR^itaH .. 3..\\
amanyata sa dharmAtmA vasiShThaM pitara.n tadA .
janmaprabhR^iti tasmiMshcha pitarIva vyavartata .. 4..\\
sa tAta iti viprarShi.n vasiShThaM pratyabhAShata .
mAtuH samakSha.n kaunteya adR^ishyantyAH parantapa .. 5..\\
tAteti paripUrNArtha.n tasya tanmadhura.n vachaH .
adR^ishyantyashrupUrNAkShI shR^iNvantI tamuvAcha ha .. 6..\\
mA tAta tAta tAteti na te tAto mahAmuniH .
rakShasA bhakShitastAta tava tAto vanAntare .. 7..\\
manyase ya.n tu tAteti naiSha tAtastavAnagha .
AryastveSha pitA tasya pitustava mahAtmanaH .. 8..\\
sa evamukto duHkhArtaH satyavAgR^iShisattamaH .
sarvalokavinAshAya mati.n chakre mahAmanAH .. 9..\\
ta.n tathA nishchitAtmAnaM mahAtmAnaM mahAtapAH .
vasiShTho vArayAmAsa hetunA yena tachchhR^iNu .. 10..\\
vas
kR^itavIrya iti khyAto babhUva nR^ipatiH kShitau .
yAjyo vedavidA.n loke bhR^igUNAM pArthivarShabhaH .. 11..\\
sa tAnagrabhujastAta dhAnyena cha dhanena cha .
somAnte tarpayAmAsa vipulena vishAM patiH .. 12..\\
tasminnR^ipatishArdUle svaryAte.atha kadA chana .
babhUva tatkuleyAnA.n dravyakAryamupasthitam .. 13..\\
te bhR^igUNA.n dhana.n GYAtvA rAjAnaH sarva eva ha .
yAchiShNavo.abhijagmustA.nstAta bhArgava sattamAn .. 14..\\
bhUmau tu nidadhuH ke chidbhR^igavo dhanabhakShayam .
daduH ke chiddvijAtibhyo GYAtvA kShatriyato bhayam .. 15..\\
bhR^igavastu daduH ke chitteShA.n vittaM yathepsitam .
kShatriyANA.n tadA tAta kAraNAntara darshanAt .. 16..\\
tato mahItala.n tAta kShatriyeNa yadR^ichchhayA .
khAnatAdhigata.n vitta.n kena chidbhR^iguveshmani .
tadvitta.n dadR^ishuH sarve sametAH kShatriyarShabhAH .. 17..\\
avamanya tataH kopAdbhR^igU.nstA~nsharaNAgatAn .
nijaghnuste maheShvAsAH sarvA.nstAnnishitaiH sharaiH .
A garbhAdanukR^intantashcherushchaiva vasundharAm .. 18..\\
tata uchchhidyamAneShu bhR^iguShvevaM bhayAttadA .
bhR^igupatnyo giri.n tAta himavantaM prapedire .. 19..\\
tAsAmanyatamA garbhaM bhayAddAdhAra taijasam .
UruNaikena vAmorurbhartuH kulavivR^iddhaye .
dadR^ishurbrAhmaNI.n tAM te dIpyamAnA.n svatejasA .. 20..\\
atha garbhaH sa bhittvoruM brAhmaNyA nirjagAma ha .
muShNandR^iShTIH kShatriyANAM madhyAhna iva bhAskaraH .
tatashchakShurviyuktAste giridurgeShu babhramuH .. 21..\\
tataste moghasa~NkalpA bhayArtAH kShatriyarShabhAH .
brahmaNI.n sharaNa.n jagmurdR^iShTyarthaM tAmaninditAm .. 22..\\
UchushchainAM mahAbhAgA.n kShatriyAste vichetasaH .
jyotiH prahINA duHkhArtAH shAntArchiSha ivAgnayaH .. 23..\\
bhagavatyAH prasAdena gachchhetkShatra.n sachakShuSham .
upAramya cha gachchhema sahitAH pApakarmaNaH .. 24..\\
saputrA tvaM prasAdaM naH sarveShA.n kartumarhasi .
punardR^iShTipradAnena rAGYaH santrAtumarhasi .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 170}
braahmanii
nAha.n gR^ihNAmi vastAta dR^iShTIrnAsti ruShAnvitA .
aya.n tu bhargavo nUnamUrujaH kupito.adya vaH .. 1..\\
tena chakShUMShi vastAta nUna.n kopAnmahAtmanA .
smaratA nihatAnbandhUnAdattAni na saMshayaH .. 2..\\
garbhAnapi yadA yUyaM bhR^igUNA.n ghnata putrakAH .
tadAyamUruNA garbho mayA varShashata.n dhR^itaH .. 3..\\
ShaDa~NgashchAkhilo veda ima.n garbhasthameva hi .
vivesha bhR^iguvaMshasya bhUyaH priyachikIrShayA .. 4..\\
so.ayaM pitR^ivadhAnnUna.n krodhAdvo hantumichchhati .
tejasA yasya divyena chakShUMShi muShitAni vaH .. 5..\\
tamima.n tAta yAchadhvamaurvaM mama sutottamam .
aya.n vaH praNipAtena tuShTo dR^iShTIrvimokShyati .. 6..\\
g
evamuktAstataH sarve rAjAnaste tamUrujam .
UchuH prasIdeti tadA prasAda.n cha chakAra saH .. 7..\\
anenaiva cha vikhyAto nAmnA lokeShu sattamaH .
sa aurva iti viprarShirUruM bhittvA vyajAyata .. 8..\\
chakShUMShi pratilabhyAtha pratijjagmustato nR^ipAH .
bhArgavastu munirmene sarvalokaparAbhavam .. 9..\\
sachakre tAta lokAnA.n vinAshAya mahAmanAH .
sarveShAmeva kArtsnyena manaH pravaNamAtmanaH .. 10..\\
ichchhannapachiti.n kartuM bhR^igUNAM bhR^igusattamaH .
sarvalokavinAshAya tapasA mahataidhitaH .. 11..\\
tApayAmAsa lokAnsa sadevAsuramAnuShAn .
tapasogreNa mahatA nandayiShyanpitAmahAn .. 12..\\
tatastaM pitarastAta viGYAya bhR^igusattamam .
pitR^ilokAdupAgamya sarva Uchurida.n vachaH .. 13..\\
aurva dR^iShTaH prabhAvaste tapasograsya putraka .
prasAda.n kuru lokAnAM niyachchha krodhamAtmanaH .. 14..\\
nAnIshairhi tadA tAta bhR^igubhirbhAvitAtmabhiH .
vadho.abhyupekShitaH sarvaiH kShatriyANA.n vihi.nsatAm .. 15..\\
AyuShA hi prakR^iShTena yadA naH kheda Avishat .
tadAsmAbhirvadhastAta kShatriyairIpsitaH svayam .. 16..\\
nikhAta.n taddhi vai vittaM kena chidbhR^iguveshmani .
vairAyaiva tadA nyasta.n kShatriyAnkopayiShNubhiH .
ki.n hi vittena naH kAryaM svargepsUnA.n dvijarShabha .. 17..\\
yadA tu mR^ityurAdAtuM na naH shaknoti sarvashaH .
tadAsmAbhiraya.n dR^iShTa upAyastAta saMmataH .. 18..\\
AtmahA cha pumA.nstAta na lokA.Nllabhate shubhAn .
tato.asmAbhiH samIkShyaivaM nAtmanAtmA vinAshitaH .. 19..\\
na chaitannaH priya.n tAta yadidaM kartumichchhasi .
niyachchhedaM manaH pApAtsarvalokaparAbhavAt .. 20..\\
na hi naH kShatriyAH ke chinna lokAH sapta putraka .
dUShayanti tapastejaH krodhamutpatita.n jahi .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 171}
aaurva
uktavAnasmi yA.n krodhAtpratiGYAM pitarastadA .
sarvalokavinAshAya na sA me vitathA bhavet .. 1..\\
vR^ithA roShA pratiGYo hi nAha.n jIvitumutsahe .
anistIrNo hi mA.n roSho dahedagnirivAraNim .. 2..\\
yo hi kAraNataH krodha.n sa~njAta.n kShantumarhati .
nAla.n sa manujaH samyaktrivargaM parirakShitum .. 3..\\
ashiShTAnAM niyantA hi shiShTAnAM parirakShatA .
sthAne roShaH prayuktaH syAnnR^ipaiH svargajigIShubhiH .. 4..\\
ashrauShamahamUrustho garbhashayyA gatastadA .
ArAvaM mAtR^ivargasya bhR^igUNA.n kShatriyairvadhe .. 5..\\
sAmarairhi yadA lokairbhR^igUNA.n kShatriyAdhamaiH .
AgarbhotsAdana.n kShAntaM tadA mAM manyurAviShat .. 6..\\
ApUrNa koshAH kila me mAtaraH pitarastathA .
bhayAtsarveShu lokeShu nAdhijagmuH parAyaNam .. 7..\\
tAnbhR^igUNA.n tadA dArAnkashchinnAbhyavapadyata .
yadA tadA dadhAreyamUruNaikena mA.n shubhA .. 8..\\
pratiSheddhA hi pApasya yadA lokeShu vidyate .
tadA sarveShu lokeShu pApakR^innopapadyate .. 9..\\
yadA tu pratiSheddhAraM pApo na labhate kva chit .
tiShThanti bahavo loke tadA pApeShu karmasu .. 10..\\
jAnannapi cha yanpApa.n shaktimAnna niyachchhati .
IshaH sanso.api tenaiva karmaNA samprayujyate .. 11..\\
rAjabhishcheshvaraish chaiva yadi vai pitaro mama .
shaktairna shakitA trAtumiShTaM matveha jIvitum .. 12..\\
ata eShAmaha.n kruddho lokAnAmIshvaro.adya san .
bhavatA.n tu vacho nAhamala.n samativartitum .. 13..\\
mama chApi bhavedetadIshvarasya sato mahat .
upekShamANasya punarlokAnA.n kilbiShAdbhayam .. 14..\\
yashchAyaM manyujo me.agnirlokAnAdAtumichchchhati .
dahedeSha cha mAmeva nigR^ihItaH svatejasA .. 15..\\
bhavatA.n cha vijAnAmi sarvalokahitepsutAm .
tasmAdvidadhva.n yachchhreyo lokAnAM mama cheshvarAH .. 16..\\
pitarah
ya eSha manyujaste.agnirlokAnAdAtumichchhati .
apsu taM mu~ncha bhadra.n te lokA hyapsu pratiShThitAH .. 17..\\
Apo mayAH sarvarasAH sarvamApo maya.n jagat .
tasmAdapsu vimu~nchema.n krodhAgniM dvijasattama .. 18..\\
aya.n tiShThatu te vipra yadIchchhasi mahodadhau .
manyujo.agnirdahannApo lokA hyApo mayAH smR^itAH .. 19..\\
evaM pratiGYA.n satyeya.n tavAnagha bhaviShyati .
na chaiva sAmarA lokA gamiShyanti parAbhavam .. 20..\\
vas
tatasta.n krodhajaM tAta aurvo.agni.n varuNAlaye .
utsasarga sa chaivApa upayu~Nkte mahodadhau .. 21..\\
mahaddhaya shiro bhUtvA yattadvedavido viduH .
tama~NgimudgiranvaktrAtpibatyApo mahodadhau .. 22..\\
tasmAttvamapi bhadra.n te na lokAnhantumarhasi .
parAshara parAndharmA~njAna~nGYAnavatA.n vara .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 172}
g
evamuktaH sa viprarShirvasiShThena mahAtmanA .
nyayachchhadAtmanaH kopa.n sarvalokaparAbhavAt .. 1..\\
Ije cha sa mahAtejAH sarvavedavidA.n varaH .
R^iShI rAkShasa satreNa shAkteyo.atha parAsharaH .. 2..\\
tato vR^iddhAMshcha bAlAMshcha rAkShasAnsa mahAmuniH .
dadAha vitate yaGYe shaktervadhamanusmaran .. 3..\\
na hi ta.n vArayAmAsa vasiShTho rakShasAM vadhAt .
dvitIyAmasya mA bhA~NkShaM pratijAmiti nishchayAt .. 4..\\
trayANAM pAvakAnA.n sa satre tasminmahAmuniH .
AsItpurastAddIptAnA.n chaturtha iva pAvakaH .. 5..\\
tena yaGYena shubhreNa hUyamAnena yuktitaH .
tadvidIpitamAkAsha.n sUryeNeva ghanAtyaye .. 6..\\
ta.n vasiShThAdayaH sarve munayastatra menire .
tejasA divi dIpyanta.n dvitIyamiva bhAskaram .. 7..\\
tataH paramaduShprApamanyairR^iShirudAradhIH .
samApipayiShuH satra.n tamatriH samupAgamat .. 8..\\
tathA pulastyaH pulahaH kratushchaiva mahAkratum .
upAjagmuramitraghna rakShasA.n jIvitepsayA .. 9..\\
pulastyastu vadhAtteShA.n rakShasAM bharatarShabha .
uvAcheda.n vachaH pArtha parAsharamarindamam .. 10..\\
kachchittAtApavighna.n te kachchinnandasi putraka .
ajAnatAmadoShANA.n sarveShAM rakShasAM vadhAt .. 11..\\
prajochchhedamimaM mahya.n sarvaM somapa sattama .
adharmiShTha.n variShThaH sankuruShe tvaM parAshara .
rAjA kalmAShapAdashcha divamAroDhumichchhati .. 12..\\
ye cha shaktyavarAH putrA vasiShThasya mahAmuneH .
te cha sarve mudA yuktA modante sahitAH suraiH .
sarvametadvasiShThasya vidita.n vai mahAmune .. 13..\\
rakShasA.n cha samuchchheda eSha tAta tapasvinAm .
nimittabhUtastva.n chAtra kratau vAsiShThanandana .
sa satraM mu~ncha bhadra.n te samAptamidamastu te .. 14..\\
evamuktaH pulastyena vasiShThena cha dhImatA .
tadA samApayAmAsa satra.n shAktiH parAsharaH .. 15..\\
sarvarAkShasa satrAya sambhR^itaM pAvakaM muniH .
uttare himavatpArshve utsasarja mahAvane .. 16..\\
sa tatrAdyApi rakShA.nsi vR^ikShAnashmAna eva cha .
bhakShayandR^ishyate vahniH sadA parvaNi parvaNi .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 173}
aarj
rAGYA kalmAShapAdena gurau brahmavidA.n vare .
kAraNa.n kiM puraskR^itya bhAryA vai saMniyojitA .. 1..\\
jAnatA cha para.n dharma.n lokyaM tena mahAtmanA .
agamyAgamana.n kasmAdvasiShThena mahAtmanA .
kR^ita.n tena purA sarva.n vaktumarhasi pR^ichchhataH .. 2..\\
g
dhana~njaya nibodheda.n yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
vasiShThaM prati durdharSha.n tathAmitra sahaM nR^ipam .. 3..\\
kathita.n te mayA pUrva.n yathA shaptaH sa pArthivaH .
shaktinA bharatashreShTha vAsiShThena mahAtmanA .. 4..\\
sa tu shApavashaM prAptaH krodhaparyAkulekShaNaH .
nirjagAma purAdrAjA saha dAraH parantapaH .. 5..\\
araNyaM nirjana.n gatvA sadAraH parichakrame .
nAnAmR^igagaNAkIrNaM nAnA sattvasamAkulam .. 6..\\
nAnAgulmalatAchchhannaM nAnAdrumasamAvR^itam .
araNya.n ghorasaMnAda.n shApagrastaH paribhraman .. 7..\\
sa kadA chitkShudhAviShTo mR^igayanbhakShamAtmanaH .
dadarsha suparikliShTaH kasmiMsh chidvananirjhare .
brAhmaNIM brAhmaNa.n chaiva maithunAyopasa~Ngatau .. 8..\\
tau samIkShya tu vitrastAvakR^itArthau pradhAvitau .
tayoshcha dravatorvipra.n jagR^ihe nR^ipatirbalAt .. 9..\\
dR^iShTvA gR^ihItaM bhartAramatha brAhmaNyabhAShata .
shR^iNu rAjanvacho mahya.n yattvAM vakShyAmi suvrata .. 10..\\
AdityavaMshaprabhavastva.n hi lokaparishrutaH .
apramattaH sthito dharme gurushushrUShaNe rataH .. 11..\\
shApaM prApto.asi durdharShe na pApa.n kartumarhasi .
R^itukAle tu samprApte bhartrAsmyadya samAgatA .. 12..\\
akR^itArthA hyahaM bhartrA prasavArthashcha me mahAn .
prasIda nR^ipatishreShTha bhartA me.aya.n visR^ijyatAm .. 13..\\
eva.n vikroshamAnAyAstasyAH sa sunR^isha.nsakR^it .
bhartAraM bhakShayAmAsa vyAghormR^igamivepsitam .. 14..\\
tasyAH krodhAbhibhUtAyA yadashrunyapatadbhuvi .
so.agniH samabhavaddIptasta.n cha desha.n vyadIpayat .. 15..\\
tataH sA shokasantaptA bhartR^ivyasanaduHkhitA .
kalmAShapAda.n rAjarShimashapadbrAhmaNI ruShA .. 16..\\
yasmAnmamAkR^itArthAyAstvayA kShudranR^isha.nsavat .
prekShantyA bhakShito me.adya prabhurbhartA mahAyashAH .. 17..\\
tasmAttvamapi durbuddhe machchhApaparivikShataH .
patnImR^itAvanuprApya sadyastyakShyasi jIvitam .. 18..\\
yasya charShervasiShThasya tvayA putrA vinAshitAH .
tena sa~Ngamya te bhAryA tanaya.n janayiShyati .
sa te vaMshakaraH putro bhaviShyati nR^ipAdhama .. 19..\\
eva.n shaptvA tu rAjAnaM sA tamA~NgirasI shubhA .
tasyaiva saMnidhau dIptaM pravivesha hutAshanam .. 20..\\
vasiShThashcha mahAbhAgaH sarvametadapashyata .
GYAnayogena mahatA tapasA cha parantapa .. 21..\\
muktashApashcha rAjarShiH kAlena mahatA tataH .
R^itukAle.abhipatito madayantyA nivAritaH .. 22..\\
na hi sasmAra nR^ipatista.n shApaM shApamohitaH .
devyAH so.atha vachaH shrutvA sa tasyA nR^ipasattamaH .
ta.n cha shApamanusmR^itya paryatapyadbhR^ishaM tadA .. 23..\\
etasmAtkAraNAdrAjA vasiShTha.n saMnyayojayat .
svadAre bharatashreShTha shApadoShasamanvitaH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 174}
aarj
asmAkamanurUpo vai yaH syAdgandharva vedavit .
purohitastamAchakShva sarva.n hi vidita.n tava .. 1..\\
g
yavIyAndevalasyaiSha vane bhrAtA tapasyati .
dhaumya utkochake tIrthe ta.n vR^iNudhvaM yadIchchhatha .. 2..\\
vai
tato.arjuno.astramAgneyaM pradadau tadyathAvidhi .
gandharvAya tadA prIto vachana.n chedamabravIt .. 3..\\
tvayyeva tAvattiShThantu hayA gandharvasattama .
karmakAle grahIShyAmi svasti te.asviti chAbravIt .. 4..\\
te.anyonyamabhisampUjya gandharvaH pANDavAsh cha ha .
ramyAdbhAgI rathI kachchhAdyathAkAmaM pratasthire .. 5..\\
tata utkochana.n tIrthaM gatvA dhaumyAshramaM tu te .
ta.n vavruH pANDavA dhaumyaM paurohityAya bhArata .. 6..\\
tAndhaumyaH pratijagrAha sarvavedavidA.n varaH .
pAdyena phalamUlena paurohityena chaiva ha .. 7..\\
te tadAsha.nsire labdhA.n shriyaM rAjya.n cha pANDavAH .
taM brAhmaNaM puraskR^itya pA~nchAlyAshcha svaya.nvaram .. 8..\\
mAtR^iShaShThAstu te tena guruNA sa~NgatAstadA .
nAthavantamivAtmAnaM menire bharatarShabhAH .. 9..\\
sa hi vedArtha tattvaGYasteShA.n gururudAradhIH .
tena dharmavidA pArthA yAjyAH sarvavidA kR^itAH .. 10..\\
vIrA.nstu sa hi tAnmene prAptarAjyAnsvadharmataH .
buddhivIryabalotsAhairyuktAndevAnivAparAn .. 11..\\
kR^itasvastyayanAstena tataste manujAdhipAH .
menire sahitA gantuM pA~nchAlyAsta.n svaya.nvaram .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 175}
vai
tataste narashArdUlA bhrAtaraH pa~ncha pANDavAH .
prayayurdraupadI.n draShTuM taM cha devamahotsavam .. 1..\\
te prayAtA naravyAghrA mAtrA saha parantapAH .
brAhmaNAndadR^ishurmArge gachchhataH sagaNAnbahUn .. 2..\\
tAnUchurbrAhmaNA rAjanpANDavAnbrahmachAriNaH .
kva bhavanto gamiShyanti uto vAgachchhateti ha .. 3..\\
y
AgatAnekachakrAyAH sodaryAndeva darshinaH .
bhavanto hi vijAnantu sahitAnmAtR^ichAriNaH .. 4..\\
braahmanaah
gachchhatAdyaiva pA~nchAlAndrupadasya niveshanam .
svaya.nvaro mahA.nstatra bhavitA sumahAdhanaH .. 5..\\
ekasArthaM prayAtAH smo vayamapyatra gAminaH .
tatra hyadbhutasa~NkAsho bhavitA sumahotsavaH .. 6..\\
yaGYasenasya duhitA drupadasya mahAtmanaH .
vedImadhyAtsamutpannA padmapatra nibhekShaNA .. 7..\\
darshanIyAnavadyA~NgI sukumArI manasvinI .
dhR^iShTadyumnasya bhaginI droNa shatroH pratApinaH .. 8..\\
yo jAtaH kavachI khaDgI sasharaH sasharAsanaH .
susamiddhe mahAbAhuH pAvake pAvakaprabhaH .. 9..\\
svasA tasyAnavadyA~NgI draupadI tanumadhyamA .
nIlotpalasamo gandho yasyAH kroshAtpravAyati .. 10..\\
tA.n yaGYasenasya sutAM svaya.nvarakR^itakShaNAm .
gachchhAmahe vaya.n draShTuM taM cha devamahotsavam .. 11..\\
rAjAno rAjaputrAshcha yajvAno bhUridakShiNAH .
svAdhyAyavantaH shuchayo mahAtmAno yatavratAH .. 12..\\
taruNA darshanIyAshcha nAnAdeshasamAgatAH .
mahArathAH kR^itAstrAshcha samupaiShyanti bhUmipAH .. 13..\\
te tatra vividhAndAyAnvijayArthaM nareshvarAH .
pradAsyanti dhana.n gAshcha bhakShyaM bhojyaM cha sarvashaH .. 14..\\
pratigR^ihya cha tatsarva.n dR^iShTvA chaiva svaya.nvaram .
anubhUyotsava.n chaiva gamiShyAmo yathepsitam .. 15..\\
naTA vaitAlikAshchaiva nartakAH sUtamAgadhAH .
niyodhakAshcha deshebhyaH sameShyanti mahAbalAH .. 16..\\
eva.n kautUhalaM kR^itvA dR^iShTvA cha pratigR^ihya cha .
sahAsmAbhirmahAtmAnaH punaH pratinivartsyatha .. 17..\\
darshanIyAMshcha vaH sarvAndevarUpAnavasthitAn .
samIkShya kR^iShNA varayetsa~NgatyAnyatama.n varam .. 18..\\
ayaM bhrAtA tava shrImAndarshanIyo mahAbhujaH .
niyudhyamAno vijayetsa~NgatyA draviNaM bahu .. 19..\\
y
paramaM bho gamiShyAmo draShTu.n devamahotsavam .
bhavadbhiH sahitAH sarve kanyAyAsta.n svaya.nvaram .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 176}
vai
evamuktAH prayAtAste pANDavA janamejaya .
rAGYA dakShiNapA~nchAlAndrupadenAbhirakShitAn .. 1..\\
tataste taM mahAtmAna.n shuddhAtmAnamakalmaSham .
dadR^ishuH pANDavA rAjanpathi dvaipAyana.n tadA .. 2..\\
tasmai yathAvatsatkAra.n kR^itvA tena cha sAntvitAH .
kathAnte chAbhyanuGYAtAH prayayurdrupada kShayam .. 3..\\
pashyanto ramaNIyAni vanAni cha sarA.nsi cha .
tatra tatra vasantashcha shanairjagmurmahArathAH .. 4..\\
svAdhyAyavantaH shuchayo madhurAH priyavAdinaH .
AnupUrvyeNa samprAptAH pA~nchAlAnkurunandanAH .. 5..\\
te tu dR^iShTvA pura.n tachcha skandhAvAraM cha pANDavAH .
kumbhakArasya shAlAyAM nivesha.n chakrire tadA .. 6..\\
tatra bhaikSha.n samAjahrurbrAhmIM vR^ittiM samAshritAH .
tAMshcha prAptA.nstadA vIrA~njaGYire na narAH kva chit .. 7..\\
yaGYasenasya kAmastu pANDavAya kirITine .
kR^iShNA.n dadyAmiti sadA na chaitadvivR^iNoti saH .. 8..\\
so.anveShamANaH kaunteyAnpA~nchAlyo janamejaya .
dR^iDha.n dhanuranAyamyaM kArayAmAsa bhArata .. 9..\\
yantra.n vaihAyasa.n chApi kArayAmAsa kR^itrimam .
tena yantreNa sahita.n rAjA lakShya.n cha kA~nchanam .. 10..\\
drupada
ida.n sajya.n dhanuH kR^itvA sajyenAnena sAyakaiH .
atItya lakShya.n yo veddhA sa labdhA matsutAm iti .. 11..\\
vai
iti sa drupado rAjA sarvataH samaghoShayat .
tachchhrutvA pArthivAH sarve samIyustatra bhArata .. 12..\\
R^iShayashcha mahAtmAnaH svaya.nvaradidR^ikShayA .
duryodhana purogAshcha sakarNAH kuravo nR^ipa .. 13..\\
brAhmaNAshcha mahAbhAgA deshebhyaH samupAgaman .
te.abhyarchitA rAjagaNA drupadena mahAtmanA .. 14..\\
tataH paurajanAH sarve sAgaroddhUta niHsvanAH .
shishumAra puraM prApya nyavisha.nste cha pArthivAH .. 15..\\
prAguttareNa nagarAdbhUmibhAge same shubhe .
samAjavATaH shushubhe bhavanaiH sarvatovR^itaH .. 16..\\
prAkAraparikhopeto dvAratoraNa maNDitaH .
vitAnena vichitreNa sarvataH samavastR^itaH .. 17..\\
tUryaughashatasa~NkIrNaH parArdhyAguru dhUpitaH .
chandanodakasiktashcha mAlyadAmaishcha shobhitaH .. 18..\\
kailAsashikharaprakhyairnabhastalavilekhibhiH .
sarvataH sa.nvR^itairnaddhaH prAsAdaiH sukR^itochchhritaiH .. 19..\\
suvarNajAlasa.nvItairmaNikuTTima bhUShitaiH .
sukhArohaNa sopAnairmahAsanaparichchhadaiH .. 20..\\
agrAmyasamavachchhannairagurUttamavAsitaiH .
ha.nsAchchha varNairbahubhirAyojanasugandhibhiH .. 21..\\
asambAdha shatadvAraiH shayanAsanashobhitaiH .
bahudhAtupinaddhA~Ngairhimavachchhikharairiva .. 22..\\
tatra nAnAprakAreShu vimAneShu svala~NkR^itAH .
spardhamAnAstadAnyonyaM niSheduH sarvapArthivAH .. 23..\\
tatropaviShTAndadR^ishurmahAsattvaparAkramAn .
rAjasi.nhAnmahAbhAgAnkR^iShNAguru vibhUShitAn .. 24..\\
mahAprasAdAnbrahmaNyAnsvarAShTra parirakShiNaH .
priyAnsarvasya lokasya sukR^itaiH karmabhiH shubhaiH .. 25..\\
ma~ncheShu cha parArdhyeShu paurajAnapadA janAH .
kR^iShNA darshanatuShTyartha.n sarvataH samupAvishan .. 26..\\
brAhmaNaiste cha sahitAH pANDavAH samupAvishan .
R^iddhiM pA~nchAlarAjasya pashyantastAmanuttamAm .. 27..\\
tataH samAjo vavR^idhe sa rAjandivasAnbahUn .
ratnapradAna bahulaH shobhito naTanartakaiH .. 28..\\
vartamAne samAje tu ramaNIye.ahni ShoDashe .
AplutA~NgI suvasanA sarvAbharaNabhUShitA .. 29..\\
vIra kA.nsyamupAdAya kA~nchana.n samala~NkR^itam .
avatIrNA tato ra~Nga.n draupadI bharatarShabha .. 30..\\
purohitaH somakAnAM mantravidbrAhmaNaH shuchiH .
paristIrya juhAvAgnimAjyena vidhinA tadA .. 31..\\
sa tarpayitvA jvalanaM brAhmaNAnsvasti vAchya cha .
vArayAmAsa sarvANi vAditrANi samantataH .. 32..\\
niHshabde tu kR^ite tasmindhR^iShTadyumno vishAM pate .
ra~Ngamadhyagatastatra meghagambhIrayA girA .
vAkyamuchchairjagAdeda.n shlakShNamarthavaduttamam .. 33..\\
ida.n dhanurlakShyamime cha bANAH
shR^iNvantu me pArthivAH sarva eva .
yantrachchhidreNAbhyatikramya lakShyaM
samarpayadhva.n khagamairdashArdhaiH .. 34..\\
etatkartA karma suduShkaraM
yaH kulena rUpeNa balena yuktaH .
tasyAdya bhAryA bhaginI mameyaM
kR^iShNA bhavitrI na mR^iShA bravImi .. 35..\\
tAnevamuktvA drupadasya putraH
pashchAdida.n draupadImabhyuvAcha .
nAmnA cha gotreNa cha karmaNA cha
sa~NkIrtaya.nstAnnR^ipatInsametAn .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 177}
dhr
duryodhano durviShaho durmukho duShpradharShaNaH .
viviMshatirvikarNashcha saho duHshAsanaH samaH .. 1..\\
yuyutsurvAtavegashcha bhImavegadharastathA .
ugrAyudho balAkI cha kanakAyurvirochanaH .. 2..\\
sukuNDalashchitrasenaH suvarchAH kanakadhvajaH .
nandako bAhushAlI cha kuNDajo vikaTastathA .. 3..\\
ete chAnye cha bahavo dhArtarATrA mahAbalAH .
karNena sahitA vIrAstvadartha.n samupAgatAH .
shatasa~NkhyA mahAtmAnaH prathitAH kShatriyarShabhAH .. 4..\\
shakunishcha balashchaiva vR^iShako.atha bR^ihadbalaH .
ete gAndhara rAjasya sutAH sarve samAgatAH .. 5..\\
ashvatthAmA cha bhojashcha sarvashastrabhR^itA.n varau .
samavetau mahAtmAnau tvadarthe samala~NkR^itau .. 6..\\
bR^ihanto maNimAMshchaiva daNDadhArashcha vIryavAn .
sahadevo jayatseno meghasandhishcha mAgadhaH .. 7..\\
virATaH saha putrAbhyA.n sha~NkhenaivottareNa cha .
vArdhakShemiH suvarchAshcha senA bindushcha pArthivaH .. 8..\\
abhibhUH saha putreNa sudAmnA cha suvarchasA .
sumitraH sukumArashcha vR^ikaH satyadhR^itistathA .. 9..\\
sUryadhvajo rochamAno nIlashchitrAyudhastathA .
aMshumAMshchekitAnashcha shreNimAMshcha mahAbalaH .. 10..\\
samudrasenaputrashcha chandra senaH pratApavAn .
jalasandhaH pitA putrau sudaNDo daNDa eva cha .. 11..\\
pauNDrako vAsudevashcha bhagadattashcha vIryavAn .
kali~NgastAmraliptashcha pattanAdhipatistathA .. 12..\\
madrarAjastathA shalyaH sahaputro mahArathaH .
rukmA~Ngadena vIreNa tathA rukmarathena cha .. 13..\\
kauravyaH somadattashcha putrAshchAsya mahArathAH .
samavetAstrayaH shUrA bhUrirbhUrishravAH shalaH .. 14..\\
sudakShiNashcha kAmbojo dR^iDhadhanvA cha kauravaH .
bR^ihadbalaH suSheNashcha shibiraushInarastathA .. 15..\\
sa~NkarShaNo vAsudevo raukmiNeyashcha vIryavAn .
sAmbashcha chAru deShNashcha sAraNo.atha gadastathA .. 16..\\
akrUraH sAtyakishchaiva uddhavashcha mahAbalaH .
kR^itavarmA cha hArdikyaH pR^ithurvipR^ithureva cha .. 17..\\
viDUrathashcha ka~Nkashcha samIkaH sAramejayaH .
vIro vAtapatishchaiva jhillI piNDArakastathA .
ushInarashcha vikrAnto vR^iShNayaste prakIrtitAH .. 18..\\
bhagIratho bR^ihatkShatraH saindhavashcha jayadrathaH .
bR^ihadratho bAhlikashcha shrutAyushcha mahArathaH .. 19..\\
ulUkaH kaitavo rAjA chitrA~Ngada shubhA~Ngadau .
vatsa rAjashcha dhR^itimAnkosalAdhipatistathA .. 20..\\
ete chAnye cha bahavo nAnAjanapadeshvarAH .
tvadarthamAgatA bhadre kShatriyAH prathitA bhuvi .. 21..\\
ete vetsyannti vikrAntAstvadartha.n lakShyamuttamam .
vidhyeta ya ima.n lakShyaM varayethAH shubhe.adya tam .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 178}
vai
te.ala~NkR^itAH kuNDalino yuvAnaH
paraspara.n spardhamAnAH sametAH .
astraM bala.n chAtmani manyamAnAH
sarve samutpeturaha.n kR^itena .. 1..\\
rUpeNa vIryeNa kulena chaiva
dharmeNa chaivApi cha yauvanena .
samR^iddhadarpA madavegabhinnA
mattA yathA haimavatA gajendrAH .. 2..\\
paraspara.n spardhayA prekShamANAH
sa~NkalpajenApi pariplutA~NgAH .
kR^iShNA mamaiShetyabhibhAShamANA
nR^ipAsanebhyaH sahasopatasthuH .. 3..\\
te kShatriyA ra~Nga gatAH sametA
jigIShamANA drupadAtmajA.n tAm .
chakAshire parvatarAjakanyAm
umA.n yathA devagaNAH sametAH .. 4..\\
kandarpa bANAbhinipIDitA~NgAH
kR^iShNAgataiste hR^idayairnarendrAH .
ra~NgAvatIrNA drupadAtmajArthaM
dveShyAnhi chakruH suhR^ido.api tatra .. 5..\\
athAyayurdevagaNA vimAnai
rudrAdityA vasavo.athAshvinau cha .
sAdhyAsh cha sarve marutastathaiva
yamaM puraskR^itya dhaneshvara.n cha .. 6..\\
daityAH suparNAshcha mahoragash cha
devarShayo guhyakAshchAraNAsh cha .
vishvAvasurnArada parvatau cha
gandharvamukhyAshcha sahApsarobhiH .. 7..\\
halAyudhastatra cha keshavash cha
vR^iShNyandhakAshchaiva yathA pradhAnAH .
prekShA.n sma chakruryadupu~NgavAste
sthitAshcha kR^iShNasya mate babhUvuH .. 8..\\
dR^iShTvA hi tAnmattagajendra rUpAn
pa~nchAbhipadmAniva vAraNendrAn .
bhasmAvR^itA~NgAniva havyavAhAn
pArthAnpradadhyau sa yadupravIraH .. 9..\\
shasha.nsa rAmAya yudhiShThira.n cha
bhIma.n cha jiShNuM cha yamau cha vIrau .
shanaiH shanaistAMshcha nirIkShya rAmo
janArdanaM prItamanA dadarsha .. 10..\\
anye tu nAnA nR^ipaputrapautrAH
kR^iShNA gatairnetramanaH svabhAvaiH .
vyAyachchhamAnA dadR^ishurbhramantIM
sandaShTa dantachchhadatAmravaktrAH .. 11..\\
tathaiva pArthAH pR^ithu bAhavaste
vIrau yamau chaiva mahAnubhAvau .
tA.n draupadIM prekShya tadA sma sarve
kandarpa bANAbhihatA babhUvuH .. 12..\\
devarShigandharvasamAkula.n tat
suparNanAgAsurasiddhajuShTam .
divyena gandhena samAkula.n cha
divyaishcha mAlyairavakIryamANam .. 13..\\
mahAsvanairdundubhinAditaish cha
babhUva tatsa~NkulamantarikSham .
vimAnasambAdhamabhUtsamantAt
saveNu vINA paNavAnunAdam .. 14..\\
tatastu te rAjagaNAH krameNa
kR^iShNA nimittaM nR^ipa vikramantaH .
tatkArumuka.n sa.nhananopapannaM
sajyaM na shekustarasApi kartum .. 15..\\
te vikramantaH sphuratA dR^iDhena
niShkR^iShyamANA dhanuShA narendrAH .
vicheShTamAnA dharaNItalasthA
dInA adR^ishyanta vibhagna chittAH .. 16..\\
hAhAkR^ita.n taddhanuShA dR^iDhena
niShpiShTabhagnA~Ngada kuNDala.n cha .
kR^iShNA nimitta.n vinivR^ittabhAvaM
rAGYA.n tadA maNDalamArtamAsIt .. 17..\\
tasmi.nstu sambhrAntajane samAje
nikShiptavAdeShu narAdhipeShu .
kuntIsuto jiShNuriyeSha kartuM
sajya.n dhanustatsashara.n sa vIraH .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 179}
vai
yadA nivR^ittA rAjAno dhanuShaH sajya karmaNi .
athodatiShThadviprANAM madhyAjjiShNurudAradhIH .. 1..\\
udakroshanvipramukhyA vidhunvanto.ajinAni cha .
dR^iShTvA samprasthitaM pArthamindraketusamaprabham .. 2..\\
ke chidAsanvimanasaH ke chidAsanmudA yutAH .
AhuH paraspara.n ke chinnipuNA buddhijIvinaH .. 3..\\
yatkarNa shalya pramukhaiH pArthivairlokavishrutaiH .
nAnR^itaM balavadbhirhi dhanurvedA parAyaNaiH .. 4..\\
tatkatha.n tvakR^itAstreNa prANato durbalIyasA .
baTu mAtreNa shakya.n hi sajya.n kartuM dhanurdvijAH .. 5..\\
avahAsyA bhaviShyanti brAhmaNAH sarvarAjasu .
karmaNyasminnasa.nsiddhe chApalAdaparIkShite .. 6..\\
yadyeSha darpAddharShAdvA yadi vA brahma chApalAt .
prasthito dhanurAyantu.n vAryatAM sAdhu mA gamat .. 7..\\
nAvahAsyA bhaviShyAmo na cha lAghavamAsthitAH .
na cha vidviShTatA.n loke gamiShyAmo mahIkShitAm .. 8..\\
ke chidAhuryuvA shrImAnnAgarAjakaropamaH .
pInaskandhoru bAhushcha dhairyeNa himavAniva .. 9..\\
sambhAvyamasminkarmedamutsAhAchchAnumIyate .
shaktirasya mahotsAhA na hyashaktaH svaya.n vrajet .. 10..\\
na cha tadvidyate ki.n chitkarma lokeShu yadbhavet .
brAhmaNAnAmasAdhya.n cha triShu sa.nsthAna chAriShu .. 11..\\
abbhakShA vAyubhakShAshcha phalAhArA dR^iDhavratAH .
durbalA hi balIyA.nso viprA hi brahmatejasAH .. 12..\\
brAhmaNo nAvamantavyaH sadvAsadvA samAcharan .
sukha.n duHkhaM mahaddhrasvaM karma yatsamupAgatam .. 13..\\
eva.n teShA.n vilapatAM viprANAM vividhA giraH .
arjuno dhanuSho.abhyAshe tasthau giririvAchalaH .. 14..\\
sa taddhanuH parikramya pradakShiNamathAkarot .
praNamya shirasA hR^iShTo jagR^ihe cha parantapaH .. 15..\\
sajya.n cha chakre nimiShAntareNa
sharAMshcha jagrAha dashArdha sa~NkhyAn .
vivyAdha lakShyaM nipapAta tachcha
chhidreNa bhUmau sahasAtividdham .. 16..\\
tato.antarikShe cha babhUva nAdaH
samAjamadhye cha mahAnninAdaH .
puShpANi divyAni vavarSha devaH
pArthasya mUrdhni dviShatAM nihantuH .. 17..\\
chelA vedhA.nstatashchakrurhAhAkArAMshcha sarvashaH .
nyapataMshchAtra nabhasaH samantAtpuShpavR^iShTayaH .. 18..\\
shatA~NgAni cha tUryANi vAdakAshchApyavAdayan .
sUtamAgadha sa~NghAshcha astuva.nstatra susvanAH .. 19..\\
ta.n dR^iShTvA drupadaH prIto babhUvAri niShUdanaH .
sahasainyashcha pArthasya sAhAyyArthamiyeSha saH .. 20..\\
tasmi.nstu shabde mahati pravR^itte
yudhiShThiro dharmabhR^itA.n variShThaH .
AvAsamevopajagAma shIghraM
sArdha.n yamAbhyAM puruShottamAbhyAm .. 21..\\
viddha.n tu lakShyaM prasamIkShya
kR^iShNA pArtha.n cha shakra pratimaM nirIkShya .
AdAya shukla.n varamAlyadAma
jagAma kuntIsutamutsmayantI .. 22..\\
sa tAmupAdAya vijitya ra~Nge
dvijAtibhistairabhipUjyamAnaH .
ra~NgAnnirakrAmadachintyakarmA
patnyA tayA chApyanugamyamAnaH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 180}
vai
tasmai ditsati kanyA.n tu brAhmaNAya mahAtmane .
kopa AsInmahIpAnAmAlokyAnyonyamantikAt .. 1..\\
asmAnayamatikramya tR^iNI kR^ityacha sa~NgatAn .
dAtumichchhati viprAya draupadI.n yoShitAM varAm .. 2..\\
nihanmaina.n durAtmAna.n yo.ayamasmAnna manyate .
na hyarhatyeSha satkAraM nApi vR^iddhakrama.n guNaiH .. 3..\\
hanmaina.n saha putreNa durAchAraM nR^ipa dviSham .
aya.n hi sarvAnAhUya satkR^itya cha narAdhipAn .
guNavadbhojayitvA cha tataH pashchAdvinindati .. 4..\\
asminrAjasamAvAye devAnAmiva saMnaye .
kimaya.n sadR^isha.n kaM chinnR^ipatiM naiva dR^iShTavAn .. 5..\\
na cha vipreShvadhIkAro vidyate varaNaM prati .
svaya.nvaraH kShatriyANAmitIyaM prathivA shrutiH .. 6..\\
atha vA yadi kanyeyaM neha ka.n chidbubhUShati .
agnAvenAM parikShipya yAmarAShTrANi pArthivAH .. 7..\\
brAhmaNo yadi vA bAlyAllobhAdvA kR^itavAnidam .
vipriyaM pArthivendrANAM naiSha vadhyaH katha.n chana .. 8..\\
brAhmaNArtha.n hi no rAjya.n jIvitaM cha vasUni cha .
putrapautra.n cha yachchAnyadasmAka.n vidyate dhanam .. 9..\\
avamAnabhayAdetatsvadharmasya cha rakShaNAt .
svaya.nvarANA.n chAnyeShAM mA bhUdeva.nvidhA gatiH .. 10..\\
ityuktvA rAjashArdUlA hR^iShTAH parighabAhavaH .
drupada.n sa~njighR^ikShantaH sAyudhAH samupAdravan .. 11..\\
tAngR^ihItasharAvApAnkruddhAnApatato nR^ipAn .
drupado vIkShya santrAsAdbrAhmaNA~nsharaNa.n gataH .. 12..\\
vegenApatatastA.nstu prabhinnAniva vAraNAn .
pANDuputrau mahAvIryau pratIyaturarindamau .. 13..\\
tataH samutpeturudAyudhAste
mahIkShito baddhatalA~NgulitrAH .
jighA.nsamAnAH kururAjaputrAv
amarShayanto.arjuna bhImasenau .. 14..\\
tatastu bhImo.adbhutavIryakarmA
mahAbalo vajrasamAnavIryaH .
utpATya dorbhyA.n drumamekavIro
niShpatrayAmAsa yathA gajendraH .. 15..\\
ta.n vR^ikShamAdAya ripupramAthI
daNDIva daNDaM pitR^irAja ugram .
tasthau samIpe puruSharShabhasya
pArthasya pArthaH pR^ithu dIrghabAhuH .. 16..\\
tatprekShya karmAtimanuShya buddher
jiShNoH sahabhrAturachintyakarmA .
dAmodaro bhrAtaramugravIryaM
halAyudha.n vAkyamidaM babhAShe .. 17..\\
ya eSha mattarShabha tulyagAmI
mahaddhanuH karShati tAlamAtram .
eSho.arjuno nAtra vichAryamasti
yadyasmi sa~NkarShaNa vAsudevaH .. 18..\\
ya eSha vR^ikSha.n tarasAvarujya
rAGYA.n vikAre sahasA nivR^ittaH .
vR^ikodaro nAnya ihaitadadya kartuM
samartho bhuvi martyadharmA .. 19..\\
yo.asau purastAtkamalAyatAkShas
tanurmahAsi.nhagatirvinItaH .
gauraH pralambojjvala chAru ghoNo
viniHsR^itaH so.achyuta dharmarAjaH .. 20..\\
yau tau kumArAviva kArtikeyau
dvAvashvineyAviti me pratarkaH .
muktA hi tasmAjjatu veshma dAhAn
mayA shrutAH pANDusutAH pR^ithA cha .. 21..\\
tamabravInnirmalatoyadAbho
halAyudho.anantarajaM pratItaH .
prIto.asmi diShTyA hi pitR^iShvasA naH
pR^ithA vimuktA saha kauravAgryaiH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 181}
vai
ajinAni vidhunvantaH karakAMshcha dvijarShabhAH .
UchustaM bhIrna kartavyA vaya.n yotsyAmahe parAn .. 1..\\
tAneva.n vadato viprAnarjunaH prahasanniva .
uvAcha prekShakA bhUtvA yUya.n tiShThata pArshvataH .. 2..\\
ahamenAnajihmAgraiH shatasho vikira~nsharaiH .
vArayiShyAmi sa~NkruddhAnmantrairAshIviShAniva .. 3..\\
iti taddhanurAdAya shulkAvAptaM mahArathaH .
bhrAtrA bhImena sahitastasthau giririvAchalaH .. 4..\\
tataH karNa mukhAnkruddhAnkShatriyA.nstAnruShotthitAn .
sampetaturabhItau tau gajau pratigajAniva .. 5..\\
Uchushcha vAchaH paruShAste rAjAno jighA.nsavaH .
Ahave hi dvijasyApi vadho hR^iShTo yuyutsataH .. 6..\\
tato vaikartanaH karNo jagAmArjunamojasA .
yuddhArthI vAshitA hetorgajaH pratigaja.n yathA .. 7..\\
bhImasena.n yayau shalyo madrANAmIshvaro balI .
duryodhanAdayastvanye brAhmaNaiH saha sa~NgatAH .
mR^idupUrvamayatnena pratayudhya.nstadAhave .. 8..\\
tato.arjunaH pratyavidhyadApatanta.n tribhiH sharaiH .
karNa.n vaikartana.n dhImAnvikR^iShya balavaddhanuH .. 9..\\
teShA.n sharANAM vegena shitAnA.n tigmatejasAm .
vimuhyamAno rAdheyo yatnAttamanudhAvati .. 10..\\
tAvubhAvapyanirdeshyau lAghavAjjayatA.n varau .
ayudhyetA.n susa.nrabdhAvanyonyavijayaiShiNau .. 11..\\
kR^ite pratikR^itaM pashya pashya bAhubala.n cha me .
iti shUrArtha vachanairAbhAShetAM parasparam .. 12..\\
tato.arjunasya bhujayorvIryamapratimaM bhuvi .
GYAtvA vaikartanaH karNaH sa.nrabdhaH samayodhayat .. 13..\\
arjunena prayuktA.nstAnbANAnvegavatastadA .
pratihatya nanAdochchaiH sainyAstamabhipUjayan .. 14..\\
karna
tuShyAmi te vipramukhyabhujavIryasya sa.nyuge .
aviShAdasya chaivAsya shastrAstravinayasya cha .. 15..\\
ki.n tva.n sAkShAddhanurvedo rAmo vA vipra sattama .
atha sAkShAddhari hayaH sAkShAdvA viShNurachyutaH .. 16..\\
AtmaprachchhAdanArtha.n vai bAhuvIryamupAshritaH .
vipra rUpa.n vidhAyeda.n tato mAM pratiyudhyase .. 17..\\
na hi mAmAhave kruddhamanyaH sAkShAchchhachI pateH .
pumAnyodhayitu.n shaktaH pANDavAdvA kirITinaH .. 18..\\
vai
tameva.n vAdina.n tatra phalgunaH pratyabhAShata .
nAsmi karNa dhanurvedo nAsmi rAmaH pratApavAn .
brAhmaNo.asmi yudhA.n shreShThaH sarvashastrabhR^itAM varaH .. 19..\\
brAhme paurandare chAstre niShThito guru shAsanAt .
sthito.asmyadya raNe jetu.n tvA.n vIrAvichalo bhava .. 20..\\
evamuktastu rAdheyo yuddhAtkarNo nyavartata .
brahma.n tejastadAjayyaM manyamAno mahArathaH .. 21..\\
yuddha.n tUpeyatustatra rAja~nshalya vR^ikodarau .
balinau yugapanmattau spardhayA cha balena cha .. 22..\\
anyonyamAhvayantau tau mattAviva mahAgajau .
muShTibhirjAnubhishchaiva nighnantAvitaretaram .
muhUrta.n tau tathAnyonya.n samare paryakarShatAm .. 23..\\
tato bhImaH samutkShipya bAhubhyA.n shalyamAhave .
nyavadhIdbalinA.n shreShTho jahasurbrAhmaNAstataH .. 24..\\
tatrAshcharyaM bhImasenashchakAra puruSharShabhaH .
yachchhalyaM patitaM bhUmau nAhanadbalinaM balI .. 25..\\
pAtite bhImasenena shalye karNe cha sha~Nkite .
sha~NkitAH sarvarAjAnaH parivavrurvR^ikodaram .. 26..\\
Uchushcha sahitAstatra sAdhvime brAhmaNarShabhAH .
viGYAyantA.n kva janmAnaH kva nivAsAstathaiva cha .. 27..\\
ko hi rAdhA suta.n karma.n shakto yodhayituM raNe .
anyatra rAmAddroNAdvA kR^ipAdvApi sharadvataH .. 28..\\
kR^iShNAdvA devakIputrAtphalgunAdvA parantapAt .
ko vA duryodhana.n shaktaH pratiyodhayituM raNe .. 29..\\
tathaiva madrarAjAna.n shalyaM balavatAM varam .
baladevAdR^ite vIrAtpANDavAdvA vR^ikodarAt .. 30..\\
kriyatAmavahAro.asmAdyuddhAdbrAhmaNa sa.nyutAt .
athainAnupalabhyeha punaryotsyAmahe vayam .. 31..\\
tatkarma bhImasya samIkShya kR^iShNaH
kuntIsutau tau parisha~NkamAnaH .
nivArayAmAsa mahIpatI.nstAn
dharmeNa labdhetyanunIya sarvAn .. 32..\\
ta eva.n saMnivR^ittAstu yuddhAdyuddhavishAradAH .
yathAvAsa.n yayuH sarve vismitA rAjasattamAH .. 33..\\
vR^itto brahmottaro ra~NgaH pA~nchAlI brAhmaNairvR^itA .
iti bruvantaH prayayurye tatrAsansamAgatAH .. 34..\\
brAhmaNaistu pratichchhannau rauravAjinavAsibhiH .
kR^ichchhreNa jagmatustatra bhImasenadhana~njayau .. 35..\\
vimuktau janasambAdhAchchhatrubhiH parivikShitau .
kR^iShNayAnugatau tatra nR^ivIrau tau virejatuH .. 36..\\
teShAM mAtA bahuvidha.n vinAshaM paryachintayat .
anAgachchhatsu putreShu bhaikSha kAle.atigachchhati .. 37..\\
dhArtarAShTrairhatA na syurviGYAya kurupu~NgavAH .
mAyAnvitairvA rakShobhiH sughorairdR^iDhavairibhiH .. 38..\\
viparItaM mata.n jAta.n vyAsasyApi mahAtmanaH .
ityeva.n chintayAmAsa sutasnehAnvitA pR^ithA .. 39..\\
mahatyathAparAhNe tu ghanaiH sUrya ivAvR^itaH .
brAhmaNaiH pravishattatra jiShNurbrahma puraskR^itaH .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 182}
vai
gatvA tu tAM bhArgava karmashAlAM
pArthau pR^ithAM prApya mahAnubhAvau .
tA.n yAGYasenIM paramapratItau
bhikShetyathAvedayatAM narAgryau .. 1..\\
kuTI gatA sA tvanavekShya putrAn
uvAcha bhu~Nkteti sametya sarve .
pashchAttu kuntI prasamIkShya kanyAM
kaShTaM mayA bhAShitamityuvAcha .. 2..\\
sAdharmabhItA hi vilajjamAnA
tA.n yAGYasenIM paramapraprItAm .
pANau gR^ihItvopajagAma kuntI
yudhiShThira.n vAkyamuvAcha chedam .. 3..\\
iya.n hi kanyA drupadasya rAGYas
tavAnujAbhyAM mayi saMnisR^iShTA .
yathochitaM putra mayApi choktaM
sametya bhu~Nkteti nR^ipa pramAdAt .. 4..\\
kathaM mayA nAnR^itamuktamadya
bhavetkurUNAmR^iShabhabravIhi .
pA~nchAlarAjasya sutAm adharmo
na chopavarteta nabhUta pUrvaH .. 5..\\
muhUrtamAtra.n tvanuchintya rAjA
yudhiShThiro mAtaramuttamaujA .
kuntI.n samAshvAsya kurupravIro
dhana~njaya.n vAkyamidaM babhAShe .. 6..\\
tvayA jitA pANDava yAGYasenI
tvayA cha toShiShyati rAjaputrI .
prajvAlyatA.n hUyatA.n chApi vahnir
gR^ihANa pANi.n vidhivattvamasyAH .. 7..\\
aarj
mA mAM narendra tvamadharmabhAjaM
kR^ithA na dharmo hyayamIpsito.anyaiH .
bhavAnniveshyaH prathama.n tato.ayaM
bhImo mahAbAhurachintyakarmA .. 8..\\
aha.n tato nakulo.anantaraM me
mAdrI sutaH sahadevo jaghanyaH .
vR^ikodaro.aha.n cha yamau cha rAjann
iya.n cha kanyA bhavataH sma sarve .. 9..\\
eva~Ngate yatkaraNIyamatra
dharmya.n yashasya.n kuru tatprachintya .
pA~nchAlarAjasya cha yatpriya.n syAt
tadbrUhi sarve sma vashe sthitAste .. 10..\\
vai
te dR^iShTvA tatra tiShThantI.n sarve kR^iShNAM yashasvinIm .
samprekShyAnyonyamAsInA hR^idayaistAmadhArayan .. 11..\\
teShA.n hi draupadI.n dR^iShTvA sarveShAmamitaujasAm .
sampramathyendriya grAmaM prAdurAsInmano bhavaH .. 12..\\
kAmya.n rUpaM hi pA~nchAlyA vidhAtrA vihitaM svayam .
babhUvAdhikamanyAbhiH sarvabhUtamanoharam .. 13..\\
teShAmAkAra bhAvaGYaH kuntIputro yudhiShThiraH .
dvaipAyana vachaH kR^itsna.n sa.nsmaranvai nararShabha .. 14..\\
abravItsa hi tAnbhrAtR^Inmitho bhedabhayAnnR^ipaH .
sarveShA.n draupadI bhAryA bhaviShyati hi naH shubhA .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 183}
vai
bhrAtR^ivachastatprasamIkShya sarve
jyeShThasya pANDostanayAstadAnIm .
tamevArtha.n dhyAyamAnA manobhir
AsA.n chakruratha tatrAmitaujAH .. 1..\\
vR^iShNipravIrastu kurupravIrAn
Asha~NkamAnaH saharauhiNeyaH .
jagAma tAM bhArgava karmashAlAM
yatrAsate te puruShapravIrAH .. 2..\\
tatropaviShTaM pR^ithu dIrghabAhuM
dadarsha kR^iShNaH saharauhiNeyaH .
ajAtashatruM parivArya tAMsh cha
upopaviShTA~njvalanaprakAshAn .. 3..\\
tato.abravIdvAsudevo.abhigamya
kuntIsuta.n dharmabhR^itA.n variShTahm .
kR^iShNo.ahamasmIti nipIDya pAdau
yudhiShThirasyAjamIDhasya rAGYaH .. 4..\\
tathaiva tasyApyanu rauhiNeyas
tau chApi hR^iShTAH kuravo.abhyanandan .
pitR^iShvasushchApi yadupravIrAv
agR^ihNatAM bhAratamukhyapAdau .. 5..\\
ajAtashatrushcha kurupravIraH
paprachchha kR^iShNa.n kushalaM nivedya .
katha.n vayaM vAsudeva tvayeha
gUDhA vasanto viditAH sma sarve .. 6..\\
tamabravIdvAsudevaH prahasya
gUDho.apyagnirGYAyata eva rAjan .
ta.n vikramaM pANDaveyAnatItya
ko.anyaH kartA vidyate mAnuSheShu .. 7..\\
diShTyA tasmAtpAvakAtsampramuktA
yUya.n sarve pANDavAH shatrusAhAH .
diShTyA pApo dhR^itarAShTrasya putraH
sahAmAtyo na sakAmo.abhaviShyat .. 8..\\
bhadra.n vo.astu nihitaM yadguhAyAM
vivardhadhva.n jvalana ivedhyamAnaH .
mA vo vidyuH pArthivAH ke chaneha
yAsyAvahe shibirAyaiva tAvat .
so.anuGYAtaH pANDavenAvyaya shrIH
prAyAchchhIghraM baladevena sArdham .. 9..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 184}
vai
dhR^iShTadyumnastu pA~nchAlyaH pR^iShThataH kurunandanau .
anvagachchhattadA yAntau bhArgavasya niveshanam .. 1..\\
so.aGYAyamAnaH puruShAnavadhAya samantataH .
svayamArAnniviShTo.abhUdbhArgavasya niveshane .. 2..\\
sAye.atha bhImastu ripupramAthI
jiShNuryamau chApi mahAnubhAvau .
bhaikSha.n charitvA tu yudhiShThirAya
nivedayA.n chakruradInasattvAH .. 3..\\
tatastu kuntI drupadAtmajAM
tAmuvAcha kAle vachana.n vadAnyA .
ato.agramAdAya kuruShva bhadre
bali.n cha viprAya cha dehi bhikShAm .. 4..\\
ye chAnnamichchhanti dadasva tebhyaH
parishritA ye parito manuShyAH .
tatashcha sheShaM pravibhajya shIghram
ardha.n chaturNAM mama chAtmanash cha .. 5..\\
ardha.n cha bhImAya dadAhi bhadre
ya eSha mattarShabha tulyarUpaH .
shyAmo yuvA sa.nhananopapanna
eSho hi vIro bahubhuksadaiva .. 6..\\
sA hR^iShTarUpaiva tu rAjaputrI
tasyA vachaH sAdhvavisha~NkamAnA .
yathAvaduktaM prachakAra sAdhvI
te chApi sarve.abhyavajahrurannam .. 7..\\
kushaistu bhUmau shayana.n chakAra
mAdrI sutaH sahadevastarasvI .
yathAtmIyAnyajinAni sarve
sa.nstIrya vIrAH suShupurdharaNyAm .. 8..\\
agastyashAstAmabhito disha.n tu
shirA.nsi teShA.n kurusattamAnAm .
kuntI purastAttu babhUva teShAM
kR^iShNA tirashchaiva babhUva pattaH .. 9..\\
asheta bhUmau saha pANDuputraiH
pAdopadhAneva kR^itA kusheShu .
na tatra duHkha.n cha babhUva tasyA
na chAvamene kurupu~NgavA.nstAn .. 10..\\
te tatra shUrAH kathayAM babhUvuH
kathA vichitrAH pR^itanAdhikArAH .
astrANi divyAni rathAMshcha nAgAn
khaDgAngadAshchApi parashvadhAMsh cha .. 11..\\
teShA.n kathAstAH parikIrtyamAnAH
pA~nchAlarAjasya sutastadAnIm .
shushrAva kR^iShNA.n cha tathA niShaNNAM
te chApi sarve dadR^ishurmanuShyAH .. 12..\\
dhR^iShTadyumno rAjaputrastu sarvaM
vR^itta.n teShAM kathitaM chaiva rAtrau .
sarva.n rAGYe drupadAyAkhilena
nivedayiShya.nstvarito jagAma .. 13..\\
pA~nchAlarAjastu viShaNNarUpas
tAnpANDavAnaprativindamAnaH .
dhR^iShTadyumnaM paryapR^ichchhanmahAtmA
kva sA gatA kena nItA cha kR^iShNA .. 14..\\
kachchinna shUdreNa na hInajena
vaishyena vA karadenopapannA .
kachchitpadaM mUrdhni na me nidigdhaM
kachchinmAlA patitA na shmashAne .. 15..\\
kachchitsavarNa pravaro manuShya
udrikta varko.apyuta veha kachchit .
kachchinna vAmo mama mUrdhni pAdaH
kR^iShNAbhimarshena kR^ito.adya putra .. 16..\\
kachchichcha yakShye paramapraprItaH
sa.nyujya pArthena nararShabheNa .
bravIhi tattvena mahAnubhAvaH
ko.asau vijetA duhiturmamAdya .. 17..\\
vichitravIryasya tu kachchidadya
kurupravIrasya dharanti putrAH .
kachchittu pArthena yavIyasAdya
dhanurgR^ihItaM nihata.n cha lakShyam .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 185}
vai
tatastathoktaH parihR^iShTarUpaH
pitre shasha.nsAtha sa rAjaputraH .
dhR^iShTadyumnaH somakAnAM prabarho
vR^itta.n yathA yena hR^itA cha kR^iShNA .. 1..\\
yo.asau yuvasvAyata lohitAkShaH
kR^iShNAjinI devasamAnarUpaH .
yaH kArmukAgrya.n kR^itavAnadhijyaM
lakShya.n cha tatpatitavAnpR^ithivyAm .. 2..\\
asajjamAnashcha gatastarasvI
vR^ito dvijAgryairabhipUjyamAnaH .
chakrAma vajrIva diteH suteShu
sarvaishcha devairR^iShibhishcha juShTaH .. 3..\\
kR^iShNA cha gR^ihyAjinamanvayAttaM
nAga.n yathA nAgavadhUH prahR^iShTA .
amR^iShyamANeShu narAdhipeShu
kruddheShu ta.n tatra samApatatsu .. 4..\\
tato.aparaH pArthiva rAjamadhye
pravR^iddhamArujya mahI praroham .
prakAlayanneva sa pArthivaughAn
kruddho.antakaH prANabhR^ito yathaiva .. 5..\\
tau pArthivAnAM miShatAM narendra
kR^iShNAmupAdAya gatau narAgryau .
vibhrAjamAnAviva chandrasUryau
bAhyAM purAdbhArgava karmashAlAm .. 6..\\
tatropaviShTArchirivAnalasya
teShA.n janitrIti mama pratarkaH .
tathAvidhaireva narapravIrair
upopaviShTaistribhiragnikalpaiH .. 7..\\
tasyAstatastAvabhivAdya pAdAv
uktvA cha kR^iShNAmabhivAdayeti .
sthitau cha tatraiva nivedya kR^iShNAM
bhaikSha prachArAya gatA narAgryAH .. 8..\\
teShA.n tu bhaikShaM pratigR^ihya kR^iShNA
kR^itvA baliM brahmaNasAchcha kR^itvA .
tA.n chaiva vR^iddhAM pariviShya tAMsh cha
narapravIrAnsvayamapyabhu~Nkta .. 9..\\
suptAstu te pArthiva sarva eva
kR^iShNA tu teShA.n charaNopadhAnam .
AsItpR^ithivyA.n shayana.n cha teShAM
darbhAjinAgryAstaraNopapannam .. 10..\\
te nardamAnA iva kAlameghAH
kathA vichitrAH kathayAM babhUvuH .
na vaishyashUdraupayikIH kathAstA
na cha dvijAteH kathayanti vIrAH .. 11..\\
niHsaMshaya.n kShatriya pu~NgavAste
yathA hi yuddha.n kathayanti rAjan .
AshA hi no vyaktamiya.n samR^iddhA
muktAnhi pArthA~nshR^iNumo.agnidAhAt .. 12..\\
yathA hi lakShyaM nihata.n dhanush cha
sajya.n kR^itaM tena tathA prasahya .
yathA cha bhAShanti paraspara.n te
chhannA dhruva.n te pracharanti pArthAH .. 13..\\
tataH sa rAjA drupadaH prahR^iShTaH
purohitaM preShayA.n tatra chakre .
vidyAma yuShmAniti bhAShamANo
mahAtmanaH pANDusutAH stha kachchit .. 14..\\
gR^ihItavAkyo nR^ipateH purodhA
gatvA prasha.nsAmabhidhAya teShAm .
vAkya.n yathAvannR^ipateH samagrAm
uvAcha tAnsa kramavitkrameNa .. 15..\\
viGYAtumichchhatyavanIshvaro vaH
pA~nchAlarAjo drupado varArhAH .
lakShyasya veddhAramima.n hi dR^iShTvA
harShasya nAntaM paripashyate saH .. 16..\\
tadAchaDDhva.n GYAtikulAnupUrvIM
pada.n shiraHsu dviShatA.n kurudhvam .
prahlAdayadhva.n hR^idaye mamedaM
pA~nchAlarAjasya sahAnugasya .. 17..\\
pANDurhi rAjA drupadasya rAGYaH
priyaH sakhA chAtmasamo babhUva .
tasyaiSha kAmo duhitA mameyaM
snuShA yadi syAditi kauravasya .. 18..\\
aya.n cha kAmo drupadasya rAGYo
hR^idi sthito nityamaninditA~NgAH .
yadarjuno vai pR^ithu dIrghabAhur
dharmeNa vindeta sutAM mameti .. 19..\\
tathokta vAkya.n tu purohitaM taM
sthita.n vinItaM samudIkShya rAjA .
samIpasthaM bhImamida.n shashAsa
pradIyatAM pAdyamarghya.n tathAsmai .. 20..\\
mAnyaH purodhA drupadasya rAGYas
tasmai prayojyAbhyadhikaiva pUjA .
bhImastathA tatkR^itavAnnarendra
tA.n chaiva pUjAM pratisa~NgR^ihItvA .. 21..\\
sukhopaviShTa.n tu purohitaM taM
yudhiShThiro brAhmaNamityuvAcha .
pA~nchAlarAjena sutA nisR^iShTA
svadharmadR^iShTena yathAnukAmam .. 22..\\
pradiShTa shulkA drupadena rAGYA
sAnena vIreNa tathAnuvR^ittA .
na tatra varNeShu kR^itA vivakShA
na jIva shilpe na kule na gotre .. 23..\\
kR^itena sajyena hi kArmukeNa
viddhena lakShyeNa cha saMnisR^iShTA .
seya.n tathAnena mahAtmaneha
kR^iShNA jitA pArthiva sa~Nghamadhye .. 24..\\
naiva.n gate saumakiradya rAjA
santApamarhatyasukhAya kartum .
kAmashcha yo.asau drupasadya rAGYaH
sa chApi sampatsyati pArthivasya .. 25..\\
aprApya rUpA.n hi narendra kanyAm
imAmahaM brAhmaNa sAdhu manye .
na taddhanurmandabalena shakyaM
maurvyA samAyojayitu.n tathA hi .
na chAkR^itAstreNa na hInajena
lakShya.n tathA pAtayitu.n hi shakyam .. 26..\\
tasmAnna tApa.n duhiturnimittaM
pA~nchAlarAjo.arhati kartumadya .
na chApi tatpAtanamanyatheha
kartu.n viShahyaM bhuvi mAnavena .. 27..\\
evaM bruvatyeva yudhiShThire tu
pA~nchAlarAjasya samIpato.anyaH .
tatrAjagAmAshu naro dvitIyo
nivedayiShyanniha siddhamannam .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 186}
duuta
janyArthamanna.n drupadena rAGYA
vivAha hetorupasa.nskR^ita.n cha .
tadApnuvadhva.n kR^itasarvakAryAH
kR^iShNA cha tatraiva chiraM na kAryam .. 1..\\
ime rathAH kA~nchanapadmachitrAH
sadashvayuktA vasudhAdhipArhAH .
etAnsamAruhya paraita sarve
pA~nchAlarAjasya niveshana.n tat .. 2..\\
vai
tataH prayAtAH kurupu~NgavAste
purohita.n taM prathamaM prayApya .
AsthAya yAnAni mahAnti tAni
kuntI cha kR^iShNA cha sahaiva yAte .. 3..\\
shrutvA tu vAkyAni purohitasya
yAnyuktavAnbhArata dharmarAjaH .
jiGYAsayaivAtha kurUttamAnAM
dravyANyanekAnyupasa~njahAra .. 4..\\
phalAni mAlyAni susa.nskR^itAni
charmANi varmANi tathAsanAni .
gAshchaiva rAjannatha chaiva rajjUr
dravyANi chAnyAni kR^iShI nimittam .. 5..\\
anyeShu shilpeShu cha yAnyapi syuH
sarvANi kR^ilptAnyakhilena tatra .
krIDA nimittAni cha yAni tAni
sarvANi tatropajahAra rAjA .. 6..\\
rathAshvavarmANi cha bhAnumanti
khaDgA mahAnto.ashvarathAshcha chitrAH .
dhanUMShi chAgryANi sharAshcha mukhyAH
shaktyR^iShayaH kA~nchanabhUShitAsh cha .. 7..\\
prAsA bhushuNDyashcha parashvadhAsh cha
sA~NgrAmika.n chaiva tathaiva sarvam .
shayyAsanAnyuttamasa.nskR^itAni
tathaiva chAsanvividhAni tatra .. 8..\\
kuntI tu kR^iShNAM parigR^ihya sAdhvIm
antaHpura.n drupadasyAviveSha .
striyashcha tA.n kauravarAjapatnIM
pratyarchayA.n chakruradInasattvAH .. 9..\\
tAnsi.nhavikrAnta gatInavekShya
maharShabhAkShAnajinottarIyAn .
gUDhottarA.nsAnbhujagendra
bhogapralambabAhUnpuruShapravIrAn .. 10..\\
rAjA cha rAGYaH sachivAsh cha sarve
putrAshcha rAGYaH suhR^idastathaiva .
preShyAshcha sarve nikhilena rAjan
harSha.n samApeturatIva tatra .. 11..\\
te tatra vIrAH paramAsaneShu
sapAda pITheShvavisha~NkamAnAH .
yathAnupUrvyA vivishurnarAgryAs
tadA mahArheShu na vismayantaH .. 12..\\
uchchAvachaM pArthiva bhojanIyaM
pAtrIShu jAmbUnadarAjatIShu .
dAsAshcha dAsyashcha sumR^iShTaveShA
bhojApakAshchApyupajahrurannam .. 13..\\
te tatra bhuktvA puruShapravIrA
yathAnukAma.n subhR^ishaM pratItAH .
utkramya sarvANi vasUni tatra
sA~NgrAmikAnyAvivishurnR^ivIrAH .. 14..\\
tallakShayitvA drupadasya putro
rAjA cha sarvaiH saha mantrimukhyaiH .
samarchayAmAsurupetya hR^iShTAH
kuntIsutAnpArthiva putrapautrAn .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 187}
vai
tata AhUya pA~nchAlyo rAjaputra.n yudhiShThiram .
parigraheNa brAhmeNa parigR^ihya mahAdyutiH .. 1..\\
paryapR^ichchhadadInAtmA kuntIputra.n suvarchasam .
katha.n jAnIma bhavataH kShatriyAnbrAhmaNAnuta .. 2..\\
vaishyAnvA guNasampannAnuta vA shUdrayonijAn .
mAyAmAsthAya vA siddhAMshcharataH sarvatodisham .. 3..\\
kR^iShNA hetoranuprAptAndivaH sandarshanArthinaH .
bravItu no bhavAnsatya.n sandeho hyatra no mahAn .. 4..\\
api naH saMshayasyAnte manastuShTirihAvishet .
api no bhAgadheyAni shubhAni syuH parantapa .. 5..\\
kAmayA brUhi satya.n tva.n satyaM rAjasu shobhate .
iShTApUrtena cha tathA vaktavyamanR^itaM na tu .. 6..\\
shrutvA hyamarasa~NkAsha tava vAkyamarindama .
dhruva.n vivAha karaNamAsthAsyAmi vidhAnataH .. 7..\\
y
mA rAjanvimanA bhUstvaM pA~nchAlya prItirastu te .
Ipsitaste dhruvaH kAmaH sa.nvR^itto.ayamasaMshayam .. 8..\\
vaya.n hi kShatriyA rAjanpANDoH putrA mahAtmanaH .
jyeShThaM mA.n viddhi kaunteyaM bhImasenArjunAvimau .
yAbhyA.n tava sutA rAjannirjitA rAjasa.nsadi .. 9..\\
yamau tu tatra rAjendra yatra kR^iShNA pratiShThitA .
vyetu te mAnasa.n duHkhaM kShatriyAH smo nararShabha .
padminIva suteya.n te hradAdanya.n hradaM gatA .. 10..\\
iti tathyaM mahArAja sarvametadbravImi te .
bhavAnhi gururasmAkaM parama.n cha parAyaNam .. 11..\\
vai
tataH sa drupado rAjA harShavyAkula lochanaH .
prativaktu.n tadA yuktaM nAshakatta.n yudhiShThiram .. 12..\\
yatnena tu sa ta.n harShaM saMnigR^ihya parantapaH .
anurUpa.n tato rAjA pratyuvAcha yudhiShThiram .. 13..\\
paprachchha chaina.n dharmAtmA yathA te pradrutAH purA .
sa tasmai sarvamAchakhyAvAnupUrvyeNa pANDavaH .. 14..\\
tachchhrutvA drupado rAjA kuntIputrasya bhAShitam .
vigarhayAmAsa tadA dhR^itarAShTra.n janeshvaram .. 15..\\
AshvAsayAmAsa tadA dhR^itarAShTra.n yudhiShThiram .
pratijaGYe cha rAjyAya drupado vadatA.n varaH .. 16..\\
tataH kuntI cha kR^iShNA cha bhImasenArjunAvapi .
yamau cha rAGYA sandiShTau vivishurbhavanaM mahat .. 17..\\
tatra te nyavasanrAjanyaGYasenena pUjitAH .
pratyAshvastA.nstato rAjA saha putrairuvAcha tAn .. 18..\\
gR^ihNAtu vidhivatpANimadyaiva kurunandanaH .
puNye.ahani mahAbAhurarjunaH kurutA.n kShaNam .. 19..\\
tatastamabravIdrAjA dharmaputro yudhiShThiraH .
mamApi dArasambandhaH kAryastAvadvishAM pate .. 20..\\
drupada
bhavAnvA vidhivatpANi.n gR^ihNAtu duhiturmama .
yasya vA manyase vIra tasya kR^iShNAmupAdisha .. 21..\\
y
sarveShA.n draupadI rAjanmahiShI no bhaviShyati .
eva.n hi vyAhR^itaM pUrvaM mama mAtrA vishAM pate .. 22..\\
aha.n chApyaniviShTo vai bhImasenashcha pANDavaH .
pArthena vijitA chaiShA ratnabhUtA cha te sutA .. 23..\\
eSha naH samayo rAjanratnasya sahabhojanam .
na cha ta.n hAtumichchhAmaH samayaM rAjasattama .. 24..\\
sarveShA.n dharmataH kR^iShNA mahiShI no bhaviShyati .
AnupUrvyeNa sarveShA.n gR^ihNAtu jvalane karam .. 25..\\
drupada
ekasya bahvyo vihitA mahiShyaH kurunandana .
naikasyA bahavaH pu.nso vidhIyante kadA chana .. 26..\\
lokaveda viruddha.n tvaM nAdharmaM dhArmikaH shuchiH .
kartumarhasi kaunteya kasmAtte buddhirIdR^ishI .. 27..\\
y
sUkShmo dharmo mahArAja nAsya vidmo vaya.n gatim .
pUrveShAmAnupUrvyeNa yAtu.n vartmAnuyAmahe .. 28..\\
na me vAganR^itaM prAha nAdharme dhIyate matiH .
eva.n chaiva vadatyambA mama chaiva manogatam .. 29..\\
eSha dharmo dhruvo rAjaMshcharainamavichArayan .
mA cha te.atra visha~NkA bhUtkatha.n chidapi pArthiva .. 30..\\
drupada
tva.n cha kuntI cha kaunteya dhR^iShTadyumnashcha me sutaH .
kathayantvitikartavya.n shvaHkAle karavAmahe .. 31..\\
vai
te sametya tataH sarve kathayanti sma bhArata .
atha dvaipAyano rAjannabhyAgachchhadyadR^ichchhayA .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 188}
vai
tataste pANDavAH sarve pA~nchAlyashcha mahAyashAH .
pratyutthAya mahAtmAna.n kR^iShNaM dR^iShTvAbhyapUjayan .. 1..\\
pratinandya sa tAnsarvanpR^iShTvA kushalamantataH .
Asane kA~nchane shubhre niShasAda mahAmanAH .. 2..\\
anuGYAtAstu te sarve kR^iShNenAmita tejasA .
AsaneShu mahArheShu niShedurdvipadA.n varAH .. 3..\\
tato muhUrtAnmadhurA.n vANImuchchArya pArShataH .
paprachchha taM mahAtmAna.n draupadyarthe vishAM patiH .. 4..\\
kathamekA bahUnA.n syAnna cha syAddharmasa~NkaraH .
etanno bhagavAnsarvaM prabravItu yathAtatham .. 5..\\
vyaasa
asmindharme vipralambhe lokaveda virodhake .
yasya yasya mata.n yadyachchhrotumichchhAmi tasya tat .. 6..\\
drupada
adharmo.ayaM mama mato viruddho lokavedayoH .
na hyekA vidyate patnI bahUnA.n dvijasattama .. 7..\\
na chApyAcharitaH pUrvairaya.n dharmo mahAtmabhiH .
na cha dharmo.apyanekasthashcharitavyaH sanAtanaH .. 8..\\
ato nAha.n karomyeva.n vyavasAyaM kriyAM prati .
dharmasandeha sandigdhaM pratibhAti hi mAm idam .. 9..\\
dhr
yavIyasaH kathaM bhAryA.n jyeShTho bhrAtA dvijarShabha .
brahmansamabhivarteta sadvR^ittaH sa.nstapodhana .. 10..\\
na tu dharmasya sUkShmatvAdgati.n vidmaH katha.n chana .
adharmo dharma iti vA vyavasAyo na shakyate .. 11..\\
kartumasmadvidhairbrahma.nstato na vyavasAmyaham .
pa~nchAnAM mahiShI kR^iShNA bhavatviti katha.n chana .. 12..\\
y
na me vAganR^itaM prAha nAdharme dhIyate matiH .
vartate hi mano me.atra naiSho.adharmaH katha.n chana .. 13..\\
shrUyate hi purANe.api jaTilA nAma gautamI .
R^iShInadhyAsitavatI sapta dharmabhR^itA.n vara .. 14..\\
guroshcha vachanaM prAhurdharma.n dharmaGYa sattama .
gurUNA.n chaiva sarveShAM janitrI paramo guruH .. 15..\\
sA chApyuktavatI vAchaM bhaikShavadbhujyatAm iti .
tasmAdetadahaM manye dharma.n dvija varottama .. 16..\\
kuntii
evametadyathAhAya.n dharmachArI yudhiShThiraH .
anR^itAnme bhaya.n tIvraM muchyeyamanR^itAtkatham .. 17..\\
vyaasa
anR^itAnmokShyase bhadre dharmashchaiva sanAtanaH .
na tu vakShyAmi sarveShAM pA~nchAla shR^iNu me svayam .. 18..\\
yathAya.n vihito dharmo yatashchAyaM sanAtanaH .
yathA cha prAha kaunteyastathA dharmo na saMshayaH .. 19..\\
vai
tata utthAya bhagavAnvyAso dvaipAyanaH prabhuH .
kare gR^ihItvA rAjAna.n rAjaveshma samAvishat .. 20..\\
pANDavAshchApi kuntI cha dhR^iShTadyumnashcha pArShataH .
vichetasaste tatraiva pratIkShante sma tAvubhau .. 21..\\
tato dvaipAyanastasmai narendrAya mahAtmane .
Achakhyau tadyathA dharmo bahUnAmekapatnitA .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 189}
vyaasa
purA vai naimiShAraNye devAH satramupAsate .
tatra vaivasvato rAja~nshAmitramakarottadA .. 1..\\
tato yamo dIkShitastatra rAjan
nAmArayatki.n chidapi prajAbhyaH .
tataH prajAstA bahulA babhUvuH
kAlAtipAtAnmaraNAtprahINAH .. 2..\\
tatastu shakro varuNaH kuberaH
sAdhyA rudrA vasavashchAshvinau cha .
praNetAraM bhuvanasya prajApatiM
samAjagmustatra devAstathAnye .. 3..\\
tato.abruva.Nllokaguru.n sametA
bhayaM nastIvraM mAnuShANA.n vivR^iddhyA .
tasmAdbhayAdudvijantaH sukhepsavaH
prayAma sarve sharaNaM bhavantam .. 4..\\
brahmaa
ki.n vo bhayaM mAnuShebhyo yUyaM sarve yadAmarAH .
mA vo martyasakAshAdvai bhayaM bhavatu karhi chit .. 5..\\
devaah
martyA hyamartyAH sa.nvR^ittA na visheSho.asti kash chana .
avisheShAdudvijanto visheShArthamihAgatAH .. 6..\\
brahmaa
vaivasvato vyApR^itaH satra hetos
tena tvime na mriyante manuShyAH .
tasminnekAgre kR^itasarvakArye
tata eShAM bhavitaivAnta kAlaH .. 7..\\
vaivasvatasyApi tanurvibhUtA
vIryeNa yuShmAkamuta prayuktA .
saiShAmanto bhavitA hyantakAle
tanurhi vIryaM bhavitA nareShu .. 8..\\
vyaasa
tatastu te pUrvaja devavAkyaM
shrutvA devA yatra devA yajante .
samAsInAste sametA mahAbalA
bhAgI rathyA.n dadR^ishuH puNDarIkam .. 9..\\
dR^iShTvA cha tadvismitAste babhUvus
teShAmindrastatra shUro jagAma .
so.apashyadyoShAmatha pAvakaprabhAM
yatra ga~NgA satata.n samprasUtA .. 10..\\
sA tatra yoShA rudatI jalArthinI
ga~NgA.n devI.n vyavagAhyAvatiShThat .
tasyAshru binduH patito jale vai
tatpadmamAsIdatha tatra kA~nchanam .. 11..\\
tadadbhutaM prekShya vajrI tadAnIm
apR^ichchhattA.n yoShitamantikAdvai .
kA tva.n katha.n rodiShi kasya hetor
vAkya.n tathyaM kAmayeha bravIhi .. 12..\\
strii
tva.n vetsyase mAmiha yAsmi shakra
yadartha.n chAha.n rodimi mandabhAgyA .
Agachchha rAjanpurato.aha.n gamiShye
draShTAsi tadrodimi yatkR^ite.aham .. 13..\\
vyaasa
tA.n gachchhantImanvagachchhattadAnIM
so.apashyadArAttaruNa.n darshanIyam .
si.nhAsanastha.n yuvatI sahAya.n krIDantam
akShairgirirAjamUrdhni .. 14..\\
tamabravIddevarAjo mamedaM
tva.n viddhi vishvaM bhuvanaM vashe sthitam .
Isho.ahamasmIti samanyurabravId
dR^iShTvA tamakShaiH subhR^ishaM pramattam .. 15..\\
kruddha.n tu shakraM prasamIkShya devo
jahAsa shakra.n cha shanairudaikShata .
sa.nstambhito.abhUdatha devarAjas
tenokShitaH sthANurivAvatasthe .. 16..\\
yadA tu paryAptamihAsya krIDayA
tadA devI.n rudatI.n tAmuvAcha .
AnIyatAmeSha yato.ahamArAn
maina.n darpaH punarapyAvisheta .. 17..\\
tataH shakraH spR^iShTamAtrastayA tu
srastaira~NgaiH patito.abhUddharaNyAm .
tamabravIdbhagavAnugratejA
maivaM punaH shakra kR^ithAH katha.n chit .. 18..\\
vivartayaina.n cha mahAdrirAjaM
bala.n cha vIryaM cha tavAprameyam .
vivR^itya chaivAvisha madhyamasya
yatrAsate tvadvidhAH sUryabhAsaH .. 19..\\
sa tadvivR^itya shikharaM mahAgires
tulyadyutIMshchaturo.anyAndadarsha .
sa tAnabhiprekShya babhUva duHkhitaH
kachchinnAhaM bhavitA vai yatheme .. 20..\\
tato devo girisho vajrapANiM
vivR^itya netre kupito.abhyuvAcha .
darImetAM pravisha tva.n shatakrato
yanmAM bAlyAdavama.nsthAH purastAt .. 21..\\
uktastveva.n vibhunA devarAjaH
pravepamAno bhR^ishamevAbhiSha~NgAt .
srastaira~Ngairanileneva nunnam
ashvattha pAtra.n girirAjamUrdhni .. 22..\\
sa prA~njalirvinatenAnanena
pravepamAnaH sahasaivamuktaH .
uvAcha chedaM bahurUpamugraM
draShTA sheShasya bhagava.nstvaM bhavAdya .. 23..\\
tamabravIdugradhanvA prahasya
naiva.n shIlAH sheShamihApnuvanti .
ete.apyevaM bhavitAraH purastAt
tasmAdetA.n darimAvishya shedhvam .. 24..\\
sheSho.apyevaM bhavitA no na saMshayo
yoni.n sarve mAnuShImAvishadhvam .
tatra yUya.n karmakR^itvAviShahyaM
bahUnanyAnnidhanaM prApayitvA .. 25..\\
AgantAraH punarevendra lokaM
svakarmaNA pUrvajitaM mahArham .
sarvaM mayA bhAShitametadevaM
kartavyamanyadvividhArthavachcha .. 26..\\
puurvaindraah
gamiShyAmo mAnuSha.n devalokAd
durAdharo vihito yatra mokShaH .
devAstvasmAnAdadhIra~njananyAM
dharmo vAyurmaghavAnashvinau cha .. 27..\\
vyaasa
etachchhrutvA vajrapANirvachastu
deva shreShThaM punarevedamAha .
vIryeNAhaM puruSha.n kAryahetor
dadyAmeShAM pa~nchamaM matprasUtam .. 28..\\
teShA.n kAmaM bhagavAnugradhanvA
prAdAdiShTa.n sannisargAdyathoktam .
tA.n chApyeShA.n yoShitaM lokakAntAM
shriyaM bhAryA.n vyadadhAnmAnuSheShu .. 29..\\
taireva sArdha.n tu tataH sa devo
jagAma nArAyaNamaprameyam .
sa chApi tadvyadadhAtsarvameva
tataH sarve sambabhUvurdharaNyAm .. 30..\\
sa chApi keshau harirudbabarha
shuklamekamapara.n chApi kR^iShNam .
tau chApi keshau vishatA.n yadUnAM
kule sthirau rohiNI.n devakIM cha .
tayoreko baladevo babhUva
kR^iShNo dvitIyaH keshavaH sambabhUva .. 31..\\
ye te pUrva.n shakra rUpA niruddhAs
tasyA.n daryAM parvatasyottarasya .
ihaiva te pANDavA vIryavantaH
shakrasyAMshaH pANDavaH savyasAchI .. 32..\\
evamete pANDavAH sambabhUvur
ye te rAjanpUrvamindrA babhUvuH .
lakShmIshchaiShAM pUrvamevopadiShTA
bhAryA.n yaiShA draupadI divyarUpA .. 33..\\
katha.n hi strI karmaNo.ante mahItalAt
samutthiShThedanyato daivayogAt .
yasyA rUpa.n somasUryaprakAshaM
gandhashchAgryaH kroshamAtrAtpravAti .. 34..\\
ida.n chAnyatprItipUrvaM narendra
dadAmi te varamatyadbhuta.n cha .
divya.n chakShuH pashya kuntIsutA.nstvaM
puNyairdivyaiH pUrvadehairupetAn .. 35..\\
vai
tato vyAsaH paramodArakarmA
shuchirviprastapasA tasya rAGYaH .
chakrurdivyaM pradadau tAnsa sarvAn
rAjApashyatpUrvadehairyathAvat .. 36..\\
tato divyAnhemakirITa mAlinaH
shakra prakhyAnpAvakAdityavarNAn .
baddhApIDhAMshchArurUpAMshcha yUno
vyUDhoraskA.nstAlamAtrAndadarsha .. 37..\\
divyairvastrairarajobhiH suvarNair
mAlyaishchAgryaiH shobhamAnAnatIva .
sAkShAttryakShAnvasavo vAtha divyAn
AdityAnvA sarvaguNopapannAn .
tAnpUrvendrAnevamIkShyAbhirUpAn
prIto rAjA drupado vismitash cha .. 38..\\
divyAM mAyA.n tAmavApyAprameyAM
tA.n chaivAgryA.n shriyamiva rUpiNIM cha .
yogyA.n teShA.n rUpatejo yashobhiH
patnImR^iddhA.n dR^iShTavAnpArthivendraH .. 39..\\
sa taddR^iShTvA mahadAshcharyarUpaM
jagrAha pAdau satyavatyAH sutasya .
naitachchitraM paramarShe tvayIti
prasannachetAH sa uvAcha chainam .. 40..\\
vyaasa
AsIttapovane kA chidR^iSheH kanyA mahAtmanaH .
nAdhyagachchhatpati.n sA tu kanyA rUpavatI satI .. 41..\\
toShayAmAsa tapasA sA kilogreNa sha~Nkaram .
tAmuvAcheshvaraH prIto vR^iNu kAmamiti svayam .. 42..\\
saivamuktAbravItkanyA deva.n varadamIshvaram .
pati.n sarvaguNopetamichchhAmIti punaH punaH .. 43..\\
dadau tasmai sa deveshasta.n varaM prItimA.nstadA .
pa~ncha te patayaH shreShThA bhaviShyantIti sha~NkaraH .. 44..\\
sA prasAdayatI devamidaM bhUyo.abhyabhAShata .
ekaM pati.n guNopetaM tvatto.arhAmIti vai tadA .
tA.n devadevaH prItAtmA punaH prAha shubha.n vachaH .. 45..\\
pa~ncha kR^itvastvayA uktaH pati.n dehItyahaM punaH .
tattathA bhavitA bhadre tava tadbhadramastu te .
dehamanya.n gatAyAste yathoktaM tadbhaviShyati .. 46..\\
drupadaiShA hi sA jaGYe sutA te devarUpiNI .
pa~nchAnA.n vihitA patnI kR^iShNA pArShatyaninditA .. 47..\\
svargashrIH pANDavArthAya samutpannA mahAmakhe .
seha taptvA tapo ghora.n duhitR^itvaM tavAgatA .. 48..\\
saiShA devI ruchirA deva juShTA
pa~nchAnAmekA svakR^itena karmaNA .
sR^iShTA svaya.n devapatnI svayambhuvA
shrutvA rAjandrupadeShTa.n kuruShva .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 190}
drupada
ashrutvaiva.n vachana.n te maharShe
mayA pUrva.n yAtita.n kAryametat .
na vai shakya.n vihitasyApayAtuM
tadevedamupapanna.n vidhAnam .. 1..\\
diShTasya granthiranivartanIyaH
svakarmaNA vihitaM neha ki.n chit .
kR^itaM nimitta.n hi varaika hetos
tadevedamupapannaM bahUnAm .. 2..\\
yathaiva kR^iShNoktavatI purastAn
naikAnpatInme bhagavAndadAtu .
sa chApyeva.n varamityabravIttAM
devo hi veda parama.n yadatra .. 3..\\
yadi vAya.n vihitaH sha~NkareNa
dharmo.adharmo vA nAtra mamAparAdhaH .
gR^ihNantvime vidhivatpANimasyA
yathopajoSha.n vihitaiShAM hi kR^iShNA .. 4..\\
vai
tato.abravIdbhagavAndharmarAjam
adya puNyAhamuta pANDaveya .
adya pauShya.n yogamupaiti chandramAH
pANi.n kR^iShNAyAstvaM gR^ihANAdya pUrvam .. 5..\\
tato rAjo yaGYasenaH saputro
janyArtha yuktaM bahu tattadagryam .
samAnayAmAsa sutA.n cha kR^iShNAm
AplAvya ratnairbahubhirvibhUShya .. 6..\\
tataH sarve suhR^idastatra tasya
samAjagmuH sachivA mantriNash cha .
draShTu.n vivAhaM paramapratItA
dvijAshcha paurAshcha yathA pradhAnAH .. 7..\\
tattasya veshmArthi janopashobhitaM
vikIrNapadmotpalabhUShitAjiram .
mahArharatnaughavichitramAbabhau
diva.n yathA nirmalatArakAchitam .. 8..\\
tatastu te kauravarAjaputrA
vibhUShitAH kuNDalino yuvAnaH .
mahArhavastrA varachandanokShitAH
kR^itAbhiShekAH kR^itama~Ngala kriyAH .. 9..\\
purohitenAgnisamAnavarchasA
sahaiva dhaumyena yathAvidhi prabho .
krameNa sarve vivishush cha tatsado
maharShabhA goShThamivAbhinandinaH .. 10..\\
tataH samAdhAya sa vedapArago
juhAva mantrairjvalita.n hutAshanam .
yudhiShThira.n chApyupanIya mantravin
niyojayAmAsa sahaiva kR^iShNayA .. 11..\\
pradakShiNa.n tau pragR^ihItapANI
samAnayAmAsa sa vedapAragaH .
tato.abhyanuGYAya tamAjishobhinaM
purohito rAjagR^ihAdviniryayau .. 12..\\
krameNa chAnena narAdhipAtmajA
varastriyAste jagR^ihustadA karam .
ahanyahanyuttamarUpadhAriNo
mahArathAH kauravavaMshavardhanAH .. 13..\\
ida.n cha tatrAdbhuta rUpamuttamaM
jagAda viprarShiratItamAnuSham .
mahAnubhAvA kila sA sumadhyamA
babhUva kanyaiva gate gate.ahani .. 14..\\
kR^ite vivAhe drupado dhana.n dadau
mahArathebhyo bahurUpamuttamam .
shata.n rathAnAM varahemabhUShiNAM
chaturyujA.n hemakhalIna mAlinAm .. 15..\\
shata.n gajAnAmabhipadminIM tathA
shata.n girINAmiva hemashR^i~NgiNAm .
tathaiva dAsI shatamagryayauvanaM
mahArhaveShAbharaNAmbara srajam .. 16..\\
pR^ithakpR^ithakchaiva dashAyutAnvitaM
dhana.n dadau saumakiragnisAkShikam .
tathaiva vastrANi cha bhUShaNAni
prabhAvayuktAni mahAdhanAni .. 17..\\
kR^ite vivAhe cha tataH sma pANDavAH
prabhUtaratnAmupalabhya tA.n shriyam .
vijahrurindra pratimA mahAbalAH
pure tu pA~nchAla nR^ipasya tasya ha .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 191}
vai
pANDavaiH saha sa.nyoga.n gatasya drupadasya tu .
na babhUva bhaya.n kiM chiddevebhyo.api kathaM chana .. 1..\\
kuntImAsAdya tA nAryo drupadasya mahAtmanaH .
nAma sa~NkIrtayantyastAH pAdau jagmuH svamUrdhabhiH .. 2..\\
kR^iShNA cha kShaumasa.nvItA kR^itakautuka ma~NgalA .
kR^itAbhivAdanA shvashrvAstasthau prahvA kR^itA~njaliH .. 3..\\
rUpalakShaNasampannA.n shIlAchAra samanvitAm .
draupadImavadatpremNA pR^ithAshIrvachana.n snuShAm .. 4..\\
yathendrANI harihaye svAhA chaiva vibhAvasau .
rohiNI cha yathA some damayantI yathA nale .. 5..\\
yathA vaishravaNe bhadrA vasiShThe chApyarundhatI .
yathA nArAyaNe lakShmIstathA tvaM bhava bhartR^iShu .. 6..\\
jIvasUrvIrasUrbhadre bahu saukhya samanvitA .
subhagA bhogasampannA yaGYapatnI svanuvratA .. 7..\\
atithInAgatAnsAdhUnbAlAnvR^iddhAngurU.nstathA .
pUjayantyA yathAnyAya.n shashvadgachchhantu te samAH .. 8..\\
kurujA~Ngala mukhyeShu rAShTreShu nagareShu cha .
anu tvamabhiShichyasva nR^ipati.n dharmavatsalam .. 9..\\
patibhirnirjitAmurvI.n vikrameNa mahAbalaiH .
kuru brAhmaNasAtsarvAmashvamedhe mahAkratau .. 10..\\
pR^ithivyA.n yAni ratnAni guNavanti gunAnvite .
tAnyApnuhi tva.n kalyANi sukhinI sharadA.n shatam .. 11..\\
yathA cha tvAbhinandAmi vadhvadya kShaumasa.nvR^itAm .
tathA bhUyo.abhinandiShye sUtaputrA.n guNAnvitAm .. 12..\\
tatastu kR^itadArebhyaH pANDubhyaH prAhiNoddhariH .
muktA vaiDUrya chitrANi haimAnyAbharaNAni cha .. 13..\\
vAsA.nsi cha mahArhANi nAnAdeshyAni mAdhavaH .
kambalAjina ratnAni sparshavanti shubhAni cha .. 14..\\
shayanAsanayAnAni vividhAni mahAnti cha .
vaiDUrya vajrachitrANi shatasho bhAjanAni cha .. 15..\\
rUpayauvana dAkShiNyairupetAshcha svala~NkR^itAH .
preShyAH sampradadau kR^iShNo nAnAdeshyAH sahasrashaH .. 16..\\
gajAnvinItAnbhadrAMshcha sadashvAMshcha svala~NkR^itAn .
rathAMshcha dAntAnsauvarNaiH shubhaiH paTTairala~NkR^itAn .. 17..\\
koTishashcha suvarNa.n sa teShAmakR^itaka.n tathA .
vItI kR^itamameyAtmA prAhiNonmadhusUdanaH .. 18..\\
tatsarvaM pratijagrAha dharmarAjo yudhiShThiraH .
mudA paramayA yukto govinda priyakAmyayA .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 192}
vai
tato rAGYA.n charairAptaishchAraH samupanIyata .
pANDavairupasampannA draupadI patibhiH shubhA .. 1..\\
yena taddhanurAyamya lakShya.n viddhaM mahAtmanA .
so.arjuno jayatA.n shreShTho mahAbANadhanurdharaH .. 2..\\
yaH shalyaM madrarAjAnamutkShipyAbhrAmayadbalI .
trAsayaMshchApi sa~Nkruddho vR^ikSheNa puruShAnraNe .. 3..\\
na chApi sambhramaH kashchidAsIttatra mahAtmanaH .
sa bhImo bhIma sa.nsparshaH shatrusenA~NgapAtanaH .. 4..\\
brahmarUpadharA~nshrutvA pANDurAja sutA.nstadA .
kaunteyAnmanujendrANA.n vismayaH samajAyata .. 5..\\
saputrA hi purA kuntI dagdhA jatu gR^ihe shrutA .
punarjAtAniti smaitAnmanyante sarvapArthivAH .. 6..\\
dhikkurvantastadA bhIShma.n dhR^itarAShTraM cha kauravam .
karmaNA sunR^isha.nsena purochana kR^itena vai .. 7..\\
vR^itte svaya.nvare chaiva rAjAnaH sarva eva te .
yathAgata.n viprajagmurviditvA pANDavAnvR^itAn .. 8..\\
atha duryodhano rAjA vimanA bhrAtR^ibhiH saha .
ashvatthAmnA mAtulena karNena cha kR^ipeNa cha .. 9..\\
vinivR^itto vR^ita.n dR^iShTvA draupadyA shvetavAhanam .
ta.n tu duHshAsano vrIDanmandaM mandamivAbravIt .. 10..\\
yadyasau brAhmaNo na syAdvindeta draupadIM na saH .
na hi ta.n tattvato rAjanveda kashchiddhana~njayam .. 11..\\
daiva.n tu paramaM manye pauruShaM tu nirarthakam .
dhigasmatpauruSha.n tAta yaddharantIha pANDavAH .. 12..\\
eva.n sambhAShamANAste nindantash cha purochanam .
vivishurhAstinapura.n dInA vigatachetasaH .. 13..\\
trastA vigatasa~NkalpA dR^iShTvA pArthAnmahaujasaH .
muktAnhavyavahAchchainAnsa.nyuktAndrupadena cha .. 14..\\
dhR^iShTadyumna.n cha sa~ncintya tathaiva cha shikhaNDinam .
drupadasyAtmajAMshchAnyAnsarvayuddhavishAradAn .. 15..\\
vidurastvatha tA~nshrutvA draupadyA pANDavAnvR^itAn .
vrIDitAndhArtarAShTrAMshcha bhagnadarpAnupAgatAn .. 16..\\
tataH prItamanAH kShattA dhR^itarAShTra.n vishAM pate .
uvAcha diShTyA kuravo vardhanta iti vismitaH .. 17..\\
vaichitra vIryastu nR^ipo nishamya vidurasya tat .
abravItparamaprIto diShTyA diShTyeti bhArata .. 18..\\
manyate hi vR^itaM putra.n jyeShThaM drupada kanyayA .
duryodhanamaviGYAnAtpraGYA chakShurnareshvaraH .. 19..\\
atha tvAGYApayAmAsa draupadyA bhUShaNaM bahu .
AnIyatA.n vai kR^iShNeti putra.n duryodhanaM tadA .. 20..\\
athAsya pashchAdvidura Achakhyau pANDavAnvR^itAn .
sarvAnkushalino vIrAnpUjitAndrupadena cha .
teShA.n sambandhinashchAnyAnbahUnbalasamanvitAn .. 21..\\
dhr
yathaiva pANDoH putrAste tathaivAbhyadhikA mama .
seyamabhyadhikA prItirvR^iddhirvidura me matA .
yatte kushalino vIrA mitravantashcha pANDavAH .. 22..\\
ko hi drupadamAsAdya mitra.n kShattaH sabAndhavam .
na bubhUShedbhavenArthI gatashrIrapi pArthivaH .. 23..\\
vai
ta.n tathA bhAShamANaM tu viduraH pratyabhAShata .
nityaM bhavatu te buddhireShA rAja~nshata.n samAH .. 24..\\
tato duryodhanashchaiva rAdheyashcha vishAM pate .
dhR^itarAShTramupAgamya vacho.abrUtAmida.n tadA .. 25..\\
saMnidhau vidurasya tvA.n vaktuM nR^ipa na shaknuvaH .
viviktamiti vakShyAvaH ki.n tavedaM chikIrShitam .. 26..\\
sapatnavR^iddhi.n yattAta manyase vR^iddhimAtmanaH .
abhiShTauShi cha yatkShattuH samIpe dvipadA.n vara .. 27..\\
anyasminnR^ipa kartavye tvamanyatkuruShe.anagha .
teShAM balavighAto hi kartavyastAta nityashaH .. 28..\\
te vayaM prAptakAlasya chikIrShAM mantrayAmahe .
yathA no na graseyuste saputrabalabAndhavAn .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 193}
dhr
ahamapyevamevaitachchintayAmi yathA yuvAm .
vivektuM nAhamichchhAmi tvAkara.n viduraM prati .. 1..\\
atasteShA.n guNAneva kIrtayAmi visheShataH .
nAvabudhyeta viduro mamAbhiprAyami~NgitaiH .. 2..\\
yachcha tvaM manyase prApta.n tadbrUhi tva.n suyodhana .
rAdheya manyase tva.n cha yatprAptaM tadbravIhi me .. 3..\\
dur
adya tAnkushalairvipraiH sukR^itairAptakAribhiH .
kuntIputrAnbhedayAmo mAdrIputrau cha pANDavau .. 4..\\
atha vA drupado rAjA mahadbhirvittasa~ncayaiH .
putrAshchAsya pralobhyantAmamAtyAshchaiva sarvashaH .. 5..\\
parityajadhva.n rAjAna.n kuntIputraM yudhiShThiram .
atha tatraiva vA teShAM nivAsa.n rochayantu te .. 6..\\
ihaiShA.n doShavadvAsa.n varNayantu pR^ithakpR^ithak .
te bhidyamAnAstatraiva manaH kurvantu pANDavAH .. 7..\\
atha vA kushalAH ke chidupAyanipuNA narAH .
itaretarataH pArthAnbhedayantvanurAgataH .. 8..\\
vyutthApayantu vA kR^iShNAM bahutvAtsukara.n hi tat .
atha vA pANDavA.nstasyAM bhedayantu tatashcha tAm .. 9..\\
bhImasenasya vA rAjannupAyakushalairnaraiH .
mR^ityurvidhIyatA.n chhannaiH sa hi teShAM balAdhikaH .. 10..\\
tasmi.nstu nihate rAjanhatotsAhA hataujasaH .
yatiShyante na rAjyAya sa hi teShA.n vyapAshrayaH .. 11..\\
ajeyo hyarjunaH sa~Nkhye pR^iShThagope vR^ikodare .
tamR^ite phalguno yuddhe rAdheyasya na pAdabhAk .. 12..\\
te jAnamAnA daurbalyaM bhImasenamR^ite mahat .
asmAnbalavato GYAtvA nashiShyantyabalIyasaH .. 13..\\
ihAgateShu pArtheShu nideshavashavartiShu .
pravartiShyAmahe rAjanyathAshraddhaM nibarhaNe .. 14..\\
atha vA darshanIyAbhiH pramadAbhirvilobhyatAm .
ekaikastatra kaunteyastataH kR^iShNA virajyatAm .. 15..\\
preShyatA.n vApi rAdheyasteShAmAgamanAya vai .
te loptra hAraiH sandhAya vadhyantAmAptakAribhiH .. 16..\\
eteShAmabhyupAyAnA.n yaste nirdoShavAnmataH .
tasya prayogamAtiShTha purA kAlo.ativartate .. 17..\\
yAvachchAkR^ita vishvAsA drupade pArthivarShabhe .
tAvadevAdya te shakyA na shakyAstu tataH param .. 18..\\
eShA mama matistAta nigrahAya pravartate .
sAdhu vA yadi vAsAdhu ki.n vA rAdheya manyase .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 194}
karna
duryodhana tava praGYA na samyagiti me matiH .
na hyupAyena te shakyAH pANDavAH kurunandana .. 1..\\
pUrvameva hite sUkShmairupAyairyatitAstvayA .
nigrahItu.n yadA vIra shakitA na tadA tvayA .. 2..\\
ihaiva vartamAnAste samIpe tava pArthiva .
ajAtapakShAH shishavaH shakitA naiva bAdhitum .. 3..\\
jAtapakShA videshasthA vivR^iddhAH sarvasho.adya te .
nopAya sAdhyAH kaunteyA mamaiShA matirachyuta .. 4..\\
na cha te vyasanairyoktu.n shakyA diShTa kR^itA hi te .
sha~NkitAshchepsavashchaiva pitR^ipaitAmahaM padam .. 5..\\
paraspareNa bhedashcha nAdhAtu.n teShu shakyate .
ekasyA.n ye ratAH patnyAM na bhidyante parasparam .. 6..\\
na chApi kR^iShNA shakyeta tebhyo bhedayituM paraiH .
paridyUnAnvR^itavatI kimutAdya mR^ijAvataH .. 7..\\
Ipsitashcha guNaH strINAmekasyA bahu bhartR^itA .
ta.n cha prAptavatI kR^iShNA na sA bhedayitu.n sukham .. 8..\\
Arya vR^ittashcha pA~nchAlyo na sa rAjA dhanapriyaH .
na santyakShyati kaunteyAnrAjyadAnairapi dhruvam .. 9..\\
tathAsya putro guNavAnanuraktashcha pANDavAn .
tasmAnnopAya sAdhyA.nstAnahaM manye katha.n chana .. 10..\\
ida.n tvadya kShamaM kartumasmAkaM puruSharShabha .
yAvanna kR^itamUlAste pANDaveyA vishAM pate .
tavatpraharaNIyAste rochatA.n tava vikramaH .. 11..\\
asmatpakSho mahAnyAvadyAvatpA~nchAlako laghuH .
tAvatpraharaNa.n teShAM kriyatAM mA vichAraya .. 12..\\
vAhanAni prabhUtAni mitrANi bahulAni cha .
yAchanna teShA.n gAndhAre tAvadevAshu vikrama .. 13..\\
yAvachcha rAjA pA~nchAlyo nodyame kurute manaH .
saha putrairmahAvIryaistAvadevAshu vikrama .. 14..\\
yAvannAyAti vArShNeyaH karShanyAvadavAhinIm .
rAjyArthe pANDaveyAnA.n tAvadevAshu vikrama .. 15..\\
vasUni vividhAnbhogAnrAjyameva cha kevalam .
nAtyAjyamasti kR^iShNasya pANDavArthe mahIpate .. 16..\\
vikrameNa mahI prAptA bharatena mahAtmanA .
vikrameNa cha lokA.nstrI~njitavAnpAkashAsanaH .. 17..\\
vikrama.n cha prasha.nsanti kShatriyasya vishAM pate .
svako hi dharmaH shUrANA.n vikramaH pArthivarShabha .. 18..\\
te balena vaya.n rAjanmahatA chatura~NgiNA .
pramathya drupada.n shIghramAnayAmeha pANDavAn .. 19..\\
na hi sAmnA na dAnena na bhedena cha pANDavAH .
shakyAH sAdhayitu.n tasmAdvikrameNaiva tA~n jahi .. 20..\\
tAnvikrameNa jitvemAmakhilAM bhu~NkShva medinIm .
nAnyamatra prapashyAmi kAryopAya.n janAdhipa .. 21..\\
vai
shrutvA tu rAdheya vacho dhR^itarAShTraH pratApavAn .
abhipUjya tataH pashchAdida.n vachanamabravIt .. 22..\\
upapannaM mahAprAGYe kR^itAstre sUtanandane .
tvayi vikramasampannamida.n vachanamIdR^isham .. 23..\\
bhUya eva tu bhIShmashcha droNo vidura eva cha .
yuvA.n cha kurutAM buddhiM bhavedyA naH sukhodayA .. 24..\\
tata AnAyya tAnsarvAnmantriNaH sumahAyashAH .
dhR^itarAShTro mahArAja mantrayAmAsa vai tadA .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 195}
bhs
na rochate vigraho me pANDuputraiH katha.n chana .
yathaiva dhR^itarAShTro me tathA pANDurasaMshayam .. 1..\\
gAndhAryAshcha yathA putrAstathA kuntIsutA matAH .
yathA cha mama te rakShyA dhR^itarAShTra tathA tava .. 2..\\
yathA cha mama rAGYashcha tathA duryodhanasya te .
tathA kurUNA.n sarveShAmanyeShAmapi bhArata .. 3..\\
eva~Ngate vigraha.n tairna rochaye
sandhAya vIrairdIyatAmadya bhUmiH .
teShAmapIdaM prapitAmahAnAM
rAjyaM pitushchaiva kurUttamAnAm .. 4..\\
duryodhana yathA rAjya.n tvamidaM tAta pashyasi .
mama paitR^ikamityeva.n te.api pashyanti pANDavAH .. 5..\\
yadi rAjyaM na te prAptAH pANDaveyAstapasvinaH .
kuta eva tavApIdaM bhAratasya cha kasya chit .. 6..\\
atha dharmeNa rAjya.n tvaM prAptavAnbharatarShabha .
te.api rAjyamanuprAptAH pUrvameveti me matiH .. 7..\\
madhureNaiva rAjyasya teShAmardhaM pradIyatAm .
etaddhi puruShavyAghra hita.n sarvajanasya cha .. 8..\\
ato.anyathA chetkriyate na hitaM no bhaviShyati .
tavApyakIrtiH sakalA bhaviShyati na saMshayaH .. 9..\\
kIrtirakShaNamAtiShTha kIrtirhi paramaM balam .
naShTakIrtermanuShyasya jIvita.n hyaphalaM smR^itam .. 10..\\
yAvatkIrtirmanuShyasya na praNashyati kaurava .
tAvajjIvati gAndhAre naShTakIrtistu nashyati .. 11..\\
tamima.n samupAtiShTha dharma.n kuru kulochitam .
anurUpaM mahAbAho pUrveShAmAtmanaH kuru .. 12..\\
diShTyA dharanti te vIrA diShTyA jIvati sA pR^ithA .
diShTyA purochanaH pApo nasakAmo.atyaya.n gataH .. 13..\\
tadA prabhR^iti gAndhAre na shaknomyabhivIkShitum .
loke prANabhR^itA.n kaM chichchhrutvA kuntIM tathAgatAm .. 14..\\
na chApi doSheNa tathA loko vaiti purochanam .
yathA tvAM puruShavyAghra loko doSheNa gachchhati .. 15..\\
tadida.n jIvitaM teShAM tava kalmaSha nAshanam .
saMmantavyaM mahArAja pANDavAnA.n cha darshanam .. 16..\\
na chApi teShA.n vIrANA.n jIvatAM kurunandana .
pitryo.aMshaH shakya AdAtumapi vajrabhR^itA svayam .. 17..\\
te hi sarve sthitA dharme sarve chaivaika chetasaH .
adharmeNa nirastAshcha tulye rAjye visheShataH .. 18..\\
yadi dharmastvayA kAryo yadi kAryaM priya.n cha me .
kShema.n cha yadi kartavyaM teShAmardhaM pradIyatAm .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 196}
drona
mantrAya samupAnItairdhR^itarAShTra hitairnR^ipa .
dharmyaM pathya.n yashasya.n cha vAchyamityanushushrumaH .. 1..\\
mamApyeShA matistAta yA bhIShmasya mahAtmanaH .
sa.nvibhajyAstu kaunteyA dharma eSha sanAtanaH .. 2..\\
preShyatA.n drupadAyAshu naraH kashchitpriya.nvadaH .
bahula.n ratnamAdAya teShAmarthAya bhArata .. 3..\\
mithaH kR^itya.n cha tasmai sa AdAya bahu gachchhatu .
vR^iddhi.n cha paramAM brUyAttatsa.nyogodbhavAM tathA .. 4..\\
samprIyamANa.n tvAM brUyAdrAjandUryodhanaM tathA .
asakR^iddrupade chaiva dhR^iShTadyumne cha bhArata .. 5..\\
uchitatvaM priyatva.n cha yogasyApi cha varNayet .
punaH punashcha kaunteyAnmAdrIputrau cha sAntvayan .. 6..\\
hiraNmayAni shubhrANi bahUnyAbharaNAni cha .
vachanAttava rAjendra draupadyAH samprayachchhatu .. 7..\\
tathA drupadaputrANA.n sarveShAM bharatarShabha .
pANDavAnA.n cha sarveShAM kuntyA yuktAni yAni cha .. 8..\\
eva.n sAntvasamAyukta.n drupadaM pANDavaiH saha .
uktvAthAnantaraM brUyAtteShAmAgamanaM prati .. 9..\\
anuGYAteShu vIreShu bala.n gachchhatu shobhanam .
duHshAsano vikarNashcha pANDavAnAnayantviha .. 10..\\
tataste pArthivashreShTha pUjyamAnAH sadA tvayA .
prakR^itInAmanumate pade sthAsyanti paitR^ike .. 11..\\
eva.n tava mahArAja teShu putreShu chaiva ha .
vR^ittamaupayikaM manye bhIShmeNa saha bhArata .. 12..\\
karna
yojitAvarthamAnAbhyA.n sarvakAryeShvanantarau .
na mantrayetA.n tvachchhreyaH kimadbhutataraM tataH .. 13..\\
duShTena manasA yo vai prachchhannenAntarAtmanA .
brUyAnniHshreyasaM nAma katha.n kuryAtsatAM matam .. 14..\\
na mitrANyarthakR^ichchhreShu shreyase vetarAya vA .
vidhipUrva.n hi sarvasya duHkhaM vA yadi vA sukham .. 15..\\
kR^itapraGYo.akR^itapraGYo bAlo vR^iddhashcha mAnavaH .
sasahAyo.asahAyashcha sarva.n sarvatra vindati .. 16..\\
shrUyate hi purA kashchidambuvIcha iti shrutaH .
AsIdrAjagR^ihe rAjA mAgadhAnAM mahIkShitAm .. 17..\\
sa hInaH karaNaiH sarvairuchchhvAsaparamo nR^ipaH .
amAtyasa.nsthaH kAryeShu sarveShvevAbhavattadA .. 18..\\
tasyAmAtyo mahAkarNirbabhUvaikeshvaraH purA .
sa labdhabalamAtmAnaM manyamAno.avamanyate .. 19..\\
sa rAGYa upabhogyAni striyo ratnadhanAni cha .
Adade sarvasho mUDha aishvarya.n cha svayaM tadA .. 20..\\
tadAdAya cha lubdhasya lAbhAllobho vyavardhata .
tathA hi sarvamAdAya rAjyamasya jihIrShati .. 21..\\
hInasya karaNaiH sarvairuchchhvAsaparamasya cha .
yatamAno.api tadrAjyaM na shashAketi naH shrutam .. 22..\\
kimanyadvihitAnnUna.n tasya sA puruShendratA .
yadi te vihita.n rAjyaM bhaviShyati vishAM pate .. 23..\\
miShataH sarvalokasya sthAsyate tvayi taddhruvam .
ato.anyathA chedvihita.n yatamAno na lapsyase .. 24..\\
eva.n vidvannupAdatsva mantriNAM sAdhvasAdhutAm .
duShTAnA.n chaiva boddhavyamaduShTAnAM cha bhAShitam .. 25..\\
drona
vidma te bhAvadoSheNa yadarthamidamuchyate .
duShTaH pANDava hetostva.n doShaM khyApayase hi naH .. 26..\\
hita.n tu paramaM karNa bravImi kuruvardhanam .
atha tvaM manyase duShTaM brUhi yatparama.n hitam .. 27..\\
ato.anyathA chetkriyate yadbravImi para.n hitam .
kuravo vinashiShyanti nachireNeti me matiH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 197}
vidura
rAjanniHsaMshaya.n shreyo vAchyastvamasi bAndhavaiH .
na tvashushrUShamANeShu vAkya.n sampratitiShThati .. 1..\\
hita.n hi tava tadvAkyamuktavAnkurusattamaH .
bhIShmaH shAntanavo rAjanpratigR^ihNAsi tanna cha .. 2..\\
tathA droNena bahudhA bhAShita.n hitamuttamam .
tachcha rAdhA sutaH karNo manyate na hita.n tava .. 3..\\
chintayaMshcha na pashyAmi rAja.nstava suhR^ittamam .
AbhyAM puruShasi.nhAbhyA.n yo vA syAtpraGYayAdhikaH .. 4..\\
imau hi vR^iddhau vayasA praGYayA cha shrutena cha .
samau cha tvayi rAjendra teShu pANDusuteShu cha .. 5..\\
dharme chAnavamau rAjansatyatAyA.n cha bhArata .
rAmAddAsharatheshchaiva gayAchchaiva na saMshayaH .. 6..\\
na choktavantAvashreyaH purastAdapi ki.n chana .
na chApyapakR^ita.n kiM chidanayorlakShyate tvayi .. 7..\\
tAvimau puruShavyAghrAvanAgasi nR^ipa tvayi .
na mantrayetA.n tvachchhreyaH katha.n satyaparAkramau .. 8..\\
praGYAvantau narashreShThAvasmi.Nlloke narAdhipa .
tvannimittamato nemau ki.n chijjihma.n vadiShyataH .
iti me naiShThikI buddhirvartate kurunandana .. 9..\\
na chArthahetordharmaGYau vakShyataH pakShasaMshritam .
etaddhi parama.n shreyo menAte tava bhArata .. 10..\\
duryodhanaprabhR^itayaH putrA rAjanyathA tava .
tathaiva pANDaveyAste putrA rAjanna saMshayaH .. 11..\\
teShu chedahita.n kiM chinmantrayeyurabuddhitaH .
mantriNaste na te shreyaH prapashyanti visheShataH .. 12..\\
atha te hR^idaya.n rAjanvisheShasteShu vartate .
antarastha.n vivR^iNvAnAH shreyaH kuryurna te dhruvam .. 13..\\
etadarthamimau rAjanmahAtmAnau mahAdyutI .
nochaturvivR^ita.n kiM chinna hyeSha tava nishchayaH .. 14..\\
yachchApyashakyatA.n teShAmAhatuH puruSharShabhau .
tattathA puruShavyAghra tava tadbhadramastu te .. 15..\\
katha.n hi pANDavaH shrImAnsavyasAchI parantapaH .
shakyo vijetu.n sa~NgrAme rAjanmaghavatA api .. 16..\\
bhImaseno mahAbAhurnAgAyuta balo mahAn .
katha.n hi yudhi shakyeta vijetumamarairapi .. 17..\\
tathaiva kR^itinau yuddhe yamau yama sutAviva .
katha.n viShahituM shakyau raNe jIvitumichchhatA .. 18..\\
yasmindhR^itiranukroshaH kShamA satyaM parAkramaH .
nityAni pANDavashreShThe sa jIyeta katha.n raNe .. 19..\\
yeShAM pakShadharo rAmo yeShAM mantrI janArdanaH .
kiM nu tairajita.n sa~Nkhye yeShAM pakShe cha sAtyakiH .. 20..\\
drupadaH shvashuro yeShA.n yeShAM shyAlAshcha pArShatAH .
dhR^iShTadyumnamukhA vIrA bhrAtaro drupadAtmajAH .. 21..\\
so.ashakyatA.n cha viGYAya teShAmagreNa bhArata .
dAyAdyatA.n cha dharmeNa samyakteShu samAchara .. 22..\\
idaM nirdagdhamayashaH purochana kR^itaM mahat .
teShAmanugraheNAdya rAjanprakShAlayAtmanaH .. 23..\\
drupado.api mahAnrAjA kR^itavairashcha naH purA .
tasya sa~NgrahaNa.n rAjansvapakShasya vivardhanam .. 24..\\
balavantashcha dAshArhA bahavashcha vishAM pate .
yataH kR^iShNastataste syuryataH kR^iShNastato jayaH .. 25..\\
yachcha sAmnaiva shakyeta kArya.n sAdhayituM nR^ipa .
ko daivashaptastatkArtu.n vigraheNa samAcharet .. 26..\\
shrutvA cha jIvataH pArthAnpaurajAnapado janaH .
balavaddarshane gR^idhnusteShA.n rAjankuru priyam .. 27..\\
duryodhanashcha karNashcha shakunishchApi saubalaH .
adharmayuktA duShpraGYA bAlA maiShA.n vachaH kR^ithAH .. 28..\\
uktametanmayA rAjanpurA guNavatastava .
duryodhanAparAdhena prajeya.n vinashiShyati .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 198}
dhr
bhIShmaH shAntanavo vidvAndroNashcha bhagavAnR^iShiH .
hitaM paramaka.n vAkya.n tvaM cha satyaM bravIShi mAm .. 1..\\
yathaiva pANDoste vIrAH kuntIputrA mahArathAH .
tathaiva dharmataH sarve mama putrA na saMshayaH .. 2..\\
yathaiva mama putrANAmida.n rAjyaM vidhIyate .
tathaiva pANDuputrANAmida.n rAjyaM na saMshayaH .. 3..\\
kShattarAnaya gachchhaitAnsaha mAtrA susatkR^itAn .
tayA cha devarUpiNyA kR^iShNayA saha bhArata .. 4..\\
diShTyA jIvanti te pArthA diShTyA jIvati sA pR^ithA .
diShTyA drupada kanyA.n cha labdhavanto mahArathAH .. 5..\\
diShTyA vardhAmahe sarve diShTyA shAntaH purochanaH .
diShTyA mama para.n duHkhamapanItaM mahAdyute .. 6..\\
vai
tato jagAma viduro dhR^itarAShTrasya shAsanAt .
sakAsha.n yaGYasenasya pANDavAnA.n cha bhArata .. 7..\\
tatra gatvA sa dharmaGYaH sarvashAstravishAradaH .
drupadaM nyAyato rAjansa.nyuktamupatasthivAn .. 8..\\
sa chApi pratijagrAha dharmeNa vidura.n tataH .
chakratushcha yathAnyAya.n kushalaprashna sa.nvidam .. 9..\\
dadarsha pANDavA.nstatra vAsudeva.n cha bhArata .
snehAtpariShvajya sa tAnpaprachchhAnAmaya.n tataH .. 10..\\
taishchApyamitabuddhiH sa pUjito.atha yathAkramam .
vachanAddhR^itarAShTrasya snehayuktaM punaH punaH .. 11..\\
paprachchhAnAmaya.n rAja.nstatastAnpANDunandanAn .
pradadau chApi ratnAni vividhAni vasUni cha .. 12..\\
pANDavAnA.n cha kuntyAshcha draupadyAshcha vishAM pate .
drupadasya cha putrANA.n yathAdattAni kauravaiH .. 13..\\
provAcha chAmitamatiH prashrita.n vinayAnvitaH .
drupadaM pANDuputrANA.n saMnidhau keshavasya cha .. 14..\\
rAja~nshR^iNu sahAmAtyaH saputrash cha vacho mama .
dhR^itarAShTraH saputrastvA.n sahAmAtyaH sabAndhavaH .. 15..\\
abravItkushala.n rAjanprIyamANaH punaH punaH .
prItimA.nste dR^iDha.n chApi sambandhena narAdhipa .. 16..\\
tathA bhIShmaH shAntanavaH kauravaiH saha sarvashaH .
kushala.n tvAM mahAprAGYaH sarvataH paripR^ichchhati .. 17..\\
bhAradvAjo maheShvAso droNaH priyasakhastava .
samAshleShamupetya tvA.n kushalaM paripR^ichchhati .. 18..\\
dhR^itarAShTrashcha pA~nchAlya tvayA sambandhamIyivAn .
kR^itArthaM manyata AtmAna.n tathA sarve.api kauravAH .. 19..\\
na tathA rAjyasamprAptisteShAM prItikarI matA .
yathA sambandhakaM prApya yaGYasena tvayA saha .. 20..\\
etadviditvA tu bhavAnprasthApayatu pANDavAn .
draShTu.n hi pANDudAyAdA.nstvarante kuravo bhR^isham .. 21..\\
viproShitA dIrghakAlamime chApi nararShabhAH .
utsukA nagara.n draShTuM bhaviShyanti pR^ithA tathA .. 22..\\
kR^iShNAmapi cha pA~nchAlI.n sarvAH kuru varastriyaH .
draShTukAmAH pratIkShante pura.n cha viShayaM cha naH .. 23..\\
sa bhavAnpANDuputrANAmAGYApayatu mAchiram .
gamana.n sahadArANAmetadAgamanaM mama .. 24..\\
visR^iShTeShu tvayA rAjanpANDaveShu mahAtmasu .
tato.ahaM preShayiShyAmi dhR^itarAShTrasya shIghragAn .
AgamiShyanti kaunteyAH kuntI cha saha kR^iShNayA .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 199}
drupada
evametanmahAprAGYa yathAttha vidurAdya mAm .
mamApi paramo harShaH sambandhe.asminkR^ite vibho .. 1..\\
gamana.n chApi yukta.n syAdgR^ihameShAM mahAtmanAm .
na tu tAvanmayA yuktametadvaktu.n svaya.n girA .. 2..\\
yadA tu manyate vIraH kuntIputro yudhiShThiraH .
bhImasenArjunau chaiva yamau cha puruSharShabhau .. 3..\\
rAma kR^iShNau cha dharmaGYau tadA gachchhantu pANDavAH .
etau hi puruShavyAghAveShAM priyahite ratau .. 4..\\
y
paravanto vaya.n rAja.nstvayi sarve sahAnugAH .
yathA vakShyasi naH prItyA kariShyAmastathA vayam .. 5..\\
vai
tato.abravIdvAsudevo gamanaM mama rochate .
yathA vA manyate rAjA drupadaH sarvadharmavit .. 6..\\
drupada
yathaiva manyate vIro dAshArhaH puruShottamaH .
prAptakAlaM mahAbAhuH sA buddhirnishchitA mama .. 7..\\
yathaiva hi mahAbhAgAH kaunteyA mama sAmpratam .
tathaiva vAsudevasya pANDuputrA na saMshayaH .. 8..\\
na taddhyAyati kaunteyo dharmaputro yudhiShThiraH .
yadeShAM puruShavyAghraH shreyo dhyAyati keshavaH .. 9..\\
vai
tataste samanuGYAtA drupadena mahAtmanA .
pANDavAshchaiva kR^iShNashcha vidurashcha mahAmatiH .. 10..\\
AdAya draupadI.n kR^iShNAM kuntIM chaiva yashasvinIm .
savihAra.n sukha.n jagmurnagaraM nAgasAhvayam .. 11..\\
shrutvA chopasthitAnvIrAndhR^itarAShTro.api kauravaH .
pratigrahAya pANDUnAM preShayAmAsa kauravAn .. 12..\\
vikarNa.n cha maheShvAsaM chitrasenaM cha bhArata .
droNa.n cha parameShvAsaM gautamaM kR^ipameva cha .. 13..\\
taiste parivR^itA vIrAH shobhamAnA mahArathAH .
nagara.n hAstinapuraM shanaiH pravivishustadA .. 14..\\
kautUhalena nagara.n dIryamANamivAbhavat .
yatra te puruShavyAghrAH shokaduHkhavinAshanAH .. 15..\\
tata uchchAvachA vAchaH priyAH priyachikIrShubhiH .
udIritA ashR^iNva.nste pANDavA hR^idaya~NgamAH .. 16..\\
aya.n sa puruShavyAghraH punarAyAti dharmavit .
yo naH svAniva dAyAdAndharmeNa parirakShati .. 17..\\
adya pANDurmahArAjo vanAdiva vanapriyaH .
AgataH priyamasmAka.n chikIrShurnAtra saMshayaH .. 18..\\
kiM nu nAdya kR^ita.n tAvatsarveShAM naH paraM priyam .
yannaH kuntIsutA vIrA bhartAraH punarAgatAH .. 19..\\
yadi datta.n yadi hutaM vidyate yadi nastapaH .
tena tiShThantu nagare pANDavAH sharadA.n shatam .. 20..\\
tataste dhR^itarAShTrasya bhIShmasya cha mahAtmanaH .
anyeShA.n cha tadarhANAM chakruH pAdAbhivandanam .. 21..\\
kR^itvA tu kushalaprashna.n sarveNa nagareNa te .
samAvishanta veshmAni dhR^itarAShTrasya shAsanAt .. 22..\\
vishrAntAste mahAtmAnaH ka.n chitkAlaM mahAbalAH .
AhUtA dhR^itarAShTreNa rAGYA shAntanavena cha .. 23..\\
dhr
bhrAtR^ibhiH saha kaunteya nibodheda.n vacho mama .
punarvo vigraho mA bhUtkhANDava prasthamAvisha .. 24..\\
na cha vo vasatastatra kashchichchhaktaH prabAdhitum .
sa.nrakShyamANAnpArthena tridashAniva vajriNA .
ardha.n rAjyasya samprApya khANDava prasthamAvisha .. 25..\\
vai
pratigR^ihya tu tadvAkyaM nR^ipa.n sarve praNamya cha .
pratasthire tato ghora.n vana.n tanmanujarShabhAH .
ardha.n rAjyasya samprApya khANDava prasthamAvishan .. 26..\\
tataste pANDavAstatra gatvA kR^iShNa purogamAH .
maNDayA.n chakrire tadvai pura.n svargavadachyutAH .. 27..\\
tataH puNye shive deshe shAnti.n kR^itvA mahArathAH .
nagaraM mApayAmAsurdvaipAyana purogamAH .. 28..\\
sAgarapratirUpAbhiH parikhAbhirala~NkR^itam .
prAkareNa cha sampanna.n divamAvR^itya tiShThatA .. 29..\\
pANDurAbhraprakAshena himarAshi nibhena cha .
shushubhe tatpurashreShThaM nAgairbhogavatI yathA .. 30..\\
dvipakShagaruDa prakhyairdvArairghorapradarshanaiH .
guptamabhrachaya prakhyairgopurairmandaropamaiH .. 31..\\
vividhairatinirviddhaiH shastropetaiH susa.nvR^itaiH .
shaktibhishchAvR^ita.n taddhi dvijihvairiva pannagaiH .
talpaishchAbhyAsikairyukta.n shushubhe yodharakShitam .. 32..\\
tIkShNA~Nkusha shataghnIbhiryantrajAlaishcha shobhitam .
Ayasaishcha mahAchakraiH shushubhe tatpurottamam .. 33..\\
suvibhaktamahArathya.n devatA bAdha varjitam .
virochamAna.n vividhaiH pANDurairbhavanottamaiH .. 34..\\
tantriviShTapa sa~NkAshamindraprastha.n vyarochata .
meghavindamivAkAshe vR^iddha.n vidyutsamAvR^itam .. 35..\\
tatra ramye shubhe deshe kauravasya niveshanam .
shushubhe dhanasampUrNa.n dhanAdhyakShakShayopamam .. 36..\\
tatrAgachchhandvijA rAjansarvavedavidA.n varAH .
nivAsa.n rochayanti sma sarvabhAShAvidastathA .. 37..\\
vaNijashchAbhyayustatra deshe digbhyo dhanArthinaH .
sarvashilpavidashchaiva vAsAyAbhyAgama.nstadA .. 38..\\
udyAnAni cha ramyANi nagarasya samantataH .
AmrairAmrAtakairnIpairashokaishchampakaistathA .. 39..\\
puMnAgairnAgapuShpaishcha lakuchaiH panasaistathA .
shAlatAlakadambaishcha bakulaishcha saketakaiH .. 40..\\
manoharaiH puShpitaishcha phalabhArAvanAmitaiH .
prAchInAmalakairlodhraira~Nkolaishcha supuShpitaiH .. 41..\\
jambUbhiH pATalAbhishcha kubjakairatimuktakaiH .
karavIraiH pArijAtairanyaishcha vividhairdrumaiH .. 42..\\
nityapuShpaphalopetairnAnAdvija gaNAyutam .
mattabarhiNa sa~NghuShTa.n kokilaishcha sadA madaiH .. 43..\\
gR^ihairAdarshavimalairvividhaishcha latAgR^ihaiH .
manoharaishchitragR^ihaistathA jagati parvataiH .
vApIbhirvividhAbhishcha pUrNAbhiH paramAmbhasA .. 44..\\
sarobhiratiramyaishcha padmotpalasugandhibhiH .
ha.nsakAraNDava yutaishchakravAkopashobhitaiH .. 45..\\
ramyAshcha vividhAstatra puShkariNyo vanAvR^itAH .
taDAgAni cha ramyANi bR^ihanti cha mahAnti cha .. 46..\\
teShAM puNyajanopeta.n rAShTramAvasatAM mahat .
pANDavAnAM mahArAja shashvatprItiravardhata .. 47..\\
tatra bhIShmeNa rAGYA cha dharmapraNayane kR^ite .
pANDavAH samapadyanta khANDava prasthavAsinaH .. 48..\\
pa~nchabhistairmaheShvAsairindrakalpaiH samanvitam .
shushubhe tatpurashreShThaM nAgairbhogavatI yathA .. 49..\\
tAnniveshya tato vIro rAmeNa saha keshavaH .
yayau dvAravatI.n rAjanpANDavAnumate tadA .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 200}
j
eva.n samprApya rAjya.n tadindraprasthe tapodhana .
ata UrdhvaM mahAtmAnaH kimakurvanta pANDavAH .. 1..\\
sarva eva mahAtmAnaH pUrve mama pitAmahAH .
draupadI dharmapatnI cha katha.n tAnanvavartata .. 2..\\
katha.n vA pa~ncha kR^iShNAyAmekasyA.n te narAdhipAH .
vartamAnA mahAbhAgA nAbhidyanta parasparam .. 3..\\
shrotumichchhAmyaha.n sarvaM vistareNa tapodhana .
teShA.n cheShTitamanyonya.n yuktAnAM kR^iShNayA tayA .. 4..\\
vai
dhR^itarAShTrAbhyanuGYAtAH kR^iShNayA saha pANDavAH .
remire puruShavyAghrAH prAptarAjyAH parantapAH .. 5..\\
prApya rAjyaM mahAtejAH satyasandho yudhiShThiraH .
pAlayAmAsa dharmeNa pR^ithivIM bhrAtR^ibhiH saha .. 6..\\
jitArayo mahAprAGYAH satyadharmaparAyaNAH .
mudaM paramikAM prAptAstatroShuH pANDunandanAH .. 7..\\
kurvANAH paurakAryANi sarvANi puruSharShabhAH .
AsA.n chakrurmahArheShu pArthiveShvAsaneShu cha .. 8..\\
atha teShUpaviShTeShu sarveShveva mahAtmasu .
nAradastvatha devarShirAjagAma yadR^ichchhayA .
Asana.n ruchira.n tasmai pradadau svaM yudhiShThiraH .. 9..\\
devarSherupaviShTasya svayamarghya.n yathAvidhi .
prAdAdyudhiShThiro dhImAnrAjya.n chAsmai nyavedayat .. 10..\\
pratigR^ihya tu tAM pUjAmR^iShiH prItamanAbhavat .
AshIrbhirvardhayitvA tu tamuvAchAsyatAm iti .. 11..\\
niShasAdAbhyanuGYAtastato rAjA yudhiShThiraH .
preShayAmAsa kR^iShNAyai bhagavantamupasthitam .. 12..\\
shrutvaiva draupadI chApi shuchirbhUtvA samAhitA .
jagAma tatra yatrAste nAradaH pANDavaiH saha .. 13..\\
tasyAbhivAdya charaNau devarSherdharmachAriNI .
kR^itA~njaliH susa.nvItA sthitAtha drupadAtmajA .. 14..\\
tasyAshchApi sa dharmAtmA satyavAgR^iShisattamaH .
AshiSho vividhAH prochya rAjaputryAstu nAradaH .
gamyatAmiti hovAcha bhagavA.nstAmaninditAm .. 15..\\
gatAyAmatha kR^iShNAyA.n yudhiShThirapurogamAn .
vivikte pANDavAnsarvAnuvAcha bhagavAnR^iShiH .. 16..\\
pA~nchAlI bhavatAmekA dharmapatnI yashasvinI .
yathA vo nAtra bhedaH syAttathA nItirvidhIyatAm .. 17..\\
sundopasundAvasurau bhrAtarau sahitAvubhau .
AstAmavadhyAvanyeShA.n triShu lokeShu vishrutau .. 18..\\
ekarAjyAvekagR^ihAvekashayyAsanAshanau .
tilottamAyAstau hetoranyonyamabhijaghnatuH .. 19..\\
rakShyatA.n sauhrada.n tasmAdanyonyapratibhAvikam .
yathA vo nAtra bhedaH syAttatkuruShva yudhiShThira .. 20..\\
y
sundopasundAvasurau kasya putrau mahAmune .
utpannashcha kathaM bhedaH katha.n chAnyonyamaghnatAm .. 21..\\
apsarA devakanyA vA kasya chaiShA tilottamA .
yasyAH kAmena saMmattau jaghnatustau parasparam .. 22..\\
etatsarva.n yathAvR^ittaM vistareNa tapodhana .
shrotumichchhAmahe vipra para.n kautUhala.n hi naH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 201}
naarada
shR^iNu me vistareNemamitihAsaM purAtanam .
bhrAtR^ibhIH sahitaH pArtha yathAvR^itta.n yudhiShThira .. 1..\\
mahAsurasyAnvavAye hiraNyakashipoH purA .
nikumbho nAma daityendrastejasvI balavAnabhUt .. 2..\\
tasya putrau mahAvIryau jAtau bhImaparAkramau .
sahAnyonyena bhu~njAte vinAnyonyaM na gachchhataH .. 3..\\
anyonyasya priyakarAvanyonyasya priya.nvadau .
ekashIlasamAchArau dvidhaivaika.n yathA kR^itau .. 4..\\
tau vivR^iddhau mahAvIryau kAryeShvapyekanishchayau .
trailokyavijayArthAya samAsthAyaika nishchayam .. 5..\\
kR^itvA dIkShA.n gatau vindhyaM tatrograM tepatustapaH .
tau tu dIrgheNa kAlena tapo yuktau babhUvatuH .. 6..\\
kShutpipAsAparishrAntau jaTAvalkaladhAriNau .
malopachita sarvA~Ngau vAyubhakShau babhUvatuH .. 7..\\
AtmamA.nsAni juhvantau pAdA~NguShThAgradhiShThitau .
UrdhvabAhU chAnimiShau dIrghakAla.n dhR^itavratau .. 8..\\
tayostapaH prabhAveNa dIrghakAlaM pratApitaH .
dhUmaM pramumuche vindhyastadadbhutamivAbhavat .. 9..\\
tato devAbhavanbhItA ugra.n dR^iShTvA tayostapaH .
tapo vighAtArthamatho devA vighnAni chakrire .. 10..\\
ratnaiH pralobhayAmAsuH strIbhishchobhau punaH punaH .
na cha tau chakraturbha~Nga.n vratasya sumahAvratau .. 11..\\
atha mAyAM punardevAstayoshchakrurmahAtmanoH .
bhaginyo mAtaro bhAryAstayoH parijanastathA .. 12..\\
paripAtyamAnA vitrastAH shUlahastena rakShasA .
srastAbharaNa keshAntA ekAntabhraShTavAsasaH .. 13..\\
abhidhAvya tataH sarvAstau trAhIti vichukrushuH .
na cha tau chakraturbha~Nga.n vratasya sumahAvratau .. 14..\\
yadA kShobhaM nopayAti nArtimanyatarastayoH .
tataH striyastA bhUta.n cha sarvamantaradhIyata .. 15..\\
tataH pitA mahaH sAkShAdabhigamya mahAsurau .
vareNa chhandayAmAsa sarvalokapitAmahaH .. 16..\\
tataH sundopasundau tau bhrAtarau dR^iDhavikramau .
dR^iShTvA pitAmaha.n devaM tasthatuH prA~njalItadA .. 17..\\
Uchatushcha prabhu.n devaM tatastau sahitau tadA .
AvayostapasAnena yadi prItaH pitAmahaH .. 18..\\
mAyAvidAvastravidau balinau kAmarUpiNau .
ubhAvapyamarau syAvaH prasanno yadi no prabhuH .. 19..\\
pitaamaha
R^ite.amaratvamanyadvA.n sarvamuktaM bhaviShyati .
anyadvR^iNItAM mR^ityoshcha vidhAnamamaraiH samam .. 20..\\
kariShyAvedamiti yanmahadabhyutthita.n tapaH .
yuvayorhetunAnena nAmaratva.n vidhIyate .. 21..\\
trailokyavijayArthAya bhavadbhyAmAsthita.n tapaH .
hetunAnena daityendrau na vA.n kAmaM karomyaham .. 22..\\
sundaupasundaav
triShu lokeShu yadbhUta.n kiM chitsthAvaraja~Ngamam .
sarvasmAnnau bhayaM na syAdR^ite.anyonyaM pitAmaha .. 23..\\
pitaamaha
yatprArthita.n yathokta.n cha kAmametaddadAni vAm .
mR^ityorvidhAnametachcha yathAvadvAM bhaviShyati .. 24..\\
naarada
tataH pitAmaho dAttvA varametattadA tayoH .
nivartya tapasastau cha brahmaloka.n jagAma ha .. 25..\\
labdhvA varANi sarvANi daityendrAvapi tAvubhau .
avadhyau sarvalokasya svameva bhavana.n gatau .. 26..\\
tau tu labdhavarau dR^iShTvA kR^itakAmau mahAsurau .
sarvaH suhR^ijjanastAbhyAM pramodamupajagmivAn .. 27..\\
tatastau tu jaTA hitvA maulinau sambabhUvatuH .
mahArhAbharaNopetau virajo.ambaradhAriNau .. 28..\\
akAlakaumudI.n chaiva chakratuH sArvakAmikI .
daityendrau paramaprItau tayoshchaiva suhR^ijjanaH .. 29..\\
bhakShyatAM bhujyatAM nitya.n ramyatA.n gIyatAm iti .
pIyatA.n dIyatAM cheti vAcha AsangR^ihe gR^ihe .. 30..\\
tatra tatra mahApAnairutkR^iShTatalanAditaiH .
hR^iShTaM pramudita.n sarva.n daityAnAm abhavatpuram .. 31..\\
taistairvihArairbahubhirdaityAnA.n kAmarUpiNAm .
samAH sa~NkrIDatA.n teShAmaharekamivAbhavat .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 202}
naarada
utsave vR^ittamAtre tu trailokyAkA~NkShiNAvubhau .
mantrayitvA tataH senA.n tAvAGYApayatAM tadA .. 1..\\
suhR^idbhirabhyanuGYAtau daitya vR^iddhaishcha mantribhiH .
kR^itvA prAsthAnika.n rAtrau maghAsu yayatustadA .. 2..\\
gadA paTTishadhAriNyA shUlamudgara hastayA .
prasthitau sahadharmiNyA mahatyA daitya senayA .. 3..\\
ma~NgalaiH stutibhishchApi vijayapratisa.nhitaiH .
chAraNaiH stUyamAnau tu jagmatuH parayA mudA .. 4..\\
tAvantarikShamutpatya daityau kAmagamAvubhau .
devAnAmeva bhavana.n jagmaturyuddhadurmadau .. 5..\\
tayorAgamana.n GYAtvA varadAna.n cha tatprabhoH .
hitvA triviShTapa.n jagmurbrahmalokaM tataH surAH .. 6..\\
tAnindralokaM nirjitya yakSharakShogaNA.nstathA .
khecharANyapi bhUtAni jigyatustIvravikramau .. 7..\\
antarbhUmigatAnnAgA~njitvA tau cha mahAsurau .
samudravAsinaH sarvAnmlechchha jAtInvijigyatuH .. 8..\\
tataH sarvAM mahI.n jetumArabdhAvugrashAsanau .
sainikAMshcha samAhUya sutIkShNA.n vAchamUchatuH .. 9..\\
rAjarShayo mahAyaGYairhavyakavyairdvijAtayaH .
tejobala.n cha devAnA.n vardhayanti shriyaM tathA .. 10..\\
teShAmevaM pravR^iddhAnA.n sarveShAmasuradviShAm .
sambhUya sarvairasmAbhiH kAryaH sarvAtmanA vadhaH .. 11..\\
eva.n sarvAnsamAdishya pUrvatIre mahodadheH .
krUrAM mati.n samAsthAya jagmatuH sarvato mukham .. 12..\\
yaGYairyajante ye ke chidyAjananti cha ye dvijAH .
tAnsarvAnprasabha.n dR^iShTvA balinau jaghnatustadA .. 13..\\
AshrameShvagnihotrANi R^iShINAM bhAvitAtmanAm .
gR^ihItvA prakShipantyapsu vishrabdhAH sainikAstayoH .. 14..\\
tapodhanaishcha ye shApAH kruddhairuktA mahAtmabhiH .
nAkrAmanti tayoste.api varadAnena jR^imbhatoH .. 15..\\
nAkrAmanti yadA shApA bANA muktAH shilAsviva .
niyamA.nstadA parityajya vyadravanta dvijAtayaH .. 16..\\
pR^ithivyA.n ye tapaHsiddhA dAntAH shama parAyaNAH .
tayorbhayAddudruvuste vainateyAdivoragAH .. 17..\\
mathitairAshramairbhagnairvikIrNakalashasruvaiH .
shUnyamAsIjjagatsarva.n kAleneva hata.n yathA .. 18..\\
rAjarShibhiradR^ishyadbhirR^iShibhishcha mahAsurau .
ubhau vinishchaya.n kR^itvA vikurvAte vadhaiShiNau .. 19..\\
prabhinnakaraTau mattau bhUtvA ku~njararUpiNau .
sa.nlInAnapi durgeShu ninyaturyamasAdanam .. 20..\\
si.nhau bhUtvA punarvyAghrau punashchAntarhitAvubhau .
taistairupAyaistau krUdAvR^iShIndR^iShTvA nijaghnatuH .. 21..\\
nivR^ittayaGYasvAdhyAyA praNaShTanR^ipatidvijA .
utsannotsava yaGYA cha babhUva vasudhA tadA .. 22..\\
hAhAbhUtA bhayArtA cha nivR^ittavipaNApaNA .
nivR^ittadevakAryA cha puNyodvAha vivarjitA .. 23..\\
nivR^ittakR^iShigorakShA vidhvastanagarAshramA .
asthi ka~NkAla sa~NkIrNA bhUrbabhUvogra darshanA .. 24..\\
nivR^ittapitR^ikArya.n cha nirvaShaTkArama~Ngalam .
jagatpratibhayAkAra.n duShprekShyamabhavattadA .. 25..\\
chandrAdityau grahAstArA nakShatrANi divaukasaH .
jagmurviShAda.n tatkarma dR^iShTvA sundopasundayoH .. 26..\\
eva.n sarvA disho daityau jitvA krUreNa karmaNA .
niHsapatnau kurukShetre niveshamabhichakramuH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 203}
naarada
tato devarShayaH sarve siddhAshcha paramarShayaH .
jagmustadA parAmArti.n dR^iShTvA katkadanaM mahat .. 1..\\
te.abhijagmurjitakrodhA jitAtmAno jitendriyAH .
pitAmahasya bhavana.n jagataH kR^ipayA tadA .. 2..\\
tato dadR^ishurAsIna.n saha devaiH pitAmaham .
siddhairbrahmarShibhishchaiva samantAtparivAritam .. 3..\\
tatra devo mahAdevastatrAgnirvAyunA saha .
chandrAdityau cha dharmashcha parameShThI tathA budhaH .. 4..\\
vaikhAnasA vAlakhilyA vAnaprasthA marIchipAH .
ajAshchaivAvimUDhAshcha tejo garbhAstapasvinaH .
R^iShayaH sarva evaite pitAmahamupAsate .. 5..\\
tato.abhigamya sahitAH sarva eva maharShayaH .
sundopasundayoH karma sarvameva shasha.nsire .. 6..\\
yathA kR^ita.n yathA chaiva kR^itaM yena krameNa cha .
nyavedaya.nstataH sarvamakhilena pitAmahe .. 7..\\
tato devagaNAH sarve te chaiva paramarShayaH .
tamevArthaM puraskR^itya pitAmahamachodayan .. 8..\\
tataH pitAmahaH shrutvA sarveShA.n tadvachastadA .
muhUrtamiva sa~ncintya kartavyasya vinishchayam .. 9..\\
tayorvadha.n samuddishya vishvakarmANamAhvayat .
dR^iShTvA cha vishvakarmANa.n vyAdidesha pitAmahaH .
sR^ijyatAM prAthanIyeha pramadeti mahAtapAH .. 10..\\
pitAmahaM namaskR^itya tadvAkyamabhinandya cha .
nirmame yoShita.n divyAM chintayitvA prayatnataH .. 11..\\
triShu lokeShu yatki.n chidbhUta.n sthAvaraja~Ngamam .
samAnayaddarshanIya.n tattadyatnAttatastataH .. 12..\\
koTishashchApi ratnAni tasyA gAtre nyaveshayat .
tA.n ratnasa~NghAta mayImasR^ijaddevarUpiNIm .. 13..\\
sA prayatnena mahatA nirmitA vishvakarmaNA .
triShu lokeShu nArINA.n rUpeNApratimAbhavat .. 14..\\
na tasyAH sUkShmamapyasti yadgAtre rUpasampadA .
na yukta.n yatra vA dR^iShTirna sajjati nirIkShatAm .. 15..\\
sA vigrahavatIva shrIH kAnta rUpA vapuShmatI .
jahAra sarvabhUtAnA.n chakShUMShi cha manA.nsi cha .. 16..\\
tila.n tila.n samAnIya ratnAnAM yadvinirmitA .
tilottametyatastasyA nAma chakre pitAmahaH .. 17..\\
pitaamaha
gachchha sundopasundAbhyAmasurAbhyA.n tilottame .
prArthanIyena rUpeNa kuru bhadre pralobhanam .. 18..\\
tvatkR^ite darshanAdeva rUpasampatkR^itena vai .
virodhaH syAdyathA tAbhyAmanyonyena tathA kuru .. 19..\\
naarada
sA tatheti pratiGYAya namaskR^itya pitAmaham .
chakAra maNDala.n tatra vibudhAnAM pradakShiNam .. 20..\\
prA~Nmukho bhagavAnAste dakShiNena maheshvaraH .. 21..\\
devAshchaivottareNAsansarvatastvR^iShayo.abhavan .
kurvantyA tu tayA tatra maNDala.n tatpradakShiNam .
indraH sthANushcha bhagavAndhairyeNa pratyavasthitau .. 22..\\
draShTukAmasya chAtyartha.n gatAyAH pArshvatastadA .
anyada~nchitapakShmAnta.n dakShiNaM niHsR^itaM mukham .. 23..\\
pR^iShThataH parivartantyAH pashchimaM niHsR^itaM mukham .
gatAyAshchottaraM pArshvamuttaraM niHsR^itaM mukham .. 24..\\
mahendrasyApi netrANAM pArshvataH pR^iShThato.agrataH .
raktAntAnA.n vishAlAnAM sahasraM sarvato.abhavat .. 25..\\
eva.n chaturmukhaH sthANurmahAdevo.abhavatpurA .
tathA sahasranetrashcha babhUva balasUdanaH .. 26..\\
tathA deva nikAyAnAmR^iShINA.n chaiva sarvashaH .
mukhAnyabhipravartante yena yAti tilottamA .. 27..\\
tasyA gAtre nipatitA teShA.n dR^iShTirmahAtmanAm .
sarveShAmeva bhUyiShThamR^ite devaM pitAmaham .. 28..\\
gachchhantyAstu tadA devAH sarve cha paramarShayaH .
kR^itamityeva tatkAryaM menire rUpasampadA .. 29..\\
tilottamAyA.n tu tadA gatAyA.n lokabhAvanaH .
sarvAnvisarjayAmAsa devAnR^iShigaNAMshcha tAn .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 204}
naarada
jitvA tu pR^ithivI.n daityau niHsapatnau gatavyathau .
kR^itvA trailokyamavyagra.n kR^itakR^ityau babhUvatuH .. 1..\\
devagandharvayakShANAM nAgapArthiva rakShasAm .
AdAya sarvaratnAni parA.n tuShTimupAgatau .. 2..\\
yadA na pratiSheddhArastayoH santIha ke chana .
nirudyogau tadA bhUtvA vijahrAte.amarAviva .. 3..\\
strIbhirmAlyaishcha gandhaishcha bhakShairbhojyaishcha puShkalaiH .
pAnaishcha vividhairhR^idyaiH parAM prItimavApatuH .. 4..\\
antaHpure vanodyAne parvatopavaneShu cha .
yathepsiteShu desheShu vijahrAte.amarAviva .. 5..\\
tataH kadA chidvindhyasya pR^iShThe samashilAtale .
puShpitAgreShu shAleShu vihAramabhijagmatuH .. 6..\\
divyeShu sarvakAmeShu samAnIteShu tatra tau .
varAsaneShu sa.nhR^iShTau saha strIbhirniShedatuH .. 7..\\
tato vAditranR^ittAbhyAmupAtiShThanta tau striyaH .
gItaishcha stutisa.nyuktaiH prItyarthamupajagmire .. 8..\\
tatastilottamA tatra vane puShpANi chinvatI .
veShamAkShiptamAdhAya raktenaikena vAsasA .. 9..\\
nadItIreShu jAtAnsA karNikArAnvichinvatI .
shanairjagAma ta.n desha.n yatrAstAM tau mahAsurau .. 10..\\
tau tu pItvA varaM pAnaM madaraktAnta lochanau .
dR^iShTvaiva tA.n varArohAM vyathitau sambahUvatuH .. 11..\\
tAvutpatyAsana.n hitvA jagmaturyatra sA sthitA .
ubhau cha kAmasaMmattAvubhau prArthayatashcha tAm .. 12..\\
dakShiNe tA.n kare subhrU.n sundo jagrAha pANinA .
upasundo.api jagrAha vAme pANau tilottamAm .. 13..\\
varapradAna mattau tAvaurasena balena cha .
dhanaratnamadAbhyA.n cha surA pAnamadena cha .. 14..\\
sarvairetairmadairmattAvanyonyaM bhrukuTI kR^itau .
madakAmasamAviShTau parasparamathochatuH .. 15..\\
mama bhAryA tava gururiti sundo.abhyabhAShata .
mama bhAryA tava vadhUrupasundo.abhyabhAShata .. 16..\\
naiShA tava mamaiSheti tatra tau manyurAvishat .
tasyA hetorgade bhIme tAvubhAvapyagR^ihNatAm .. 17..\\
tau pragR^ihya gade bhIme tasyAH kAmena mohitau .
ahaM pUrvamahaM pUrvamityanyonyaM nijaghnatuH .. 18..\\
tau gadAbhihatau bhImau petaturdharaNItale .
rudhireNAvaliptA~Ngau dvAvivArkau nabhash chyutau .. 19..\\
tatastA vidrutA nAryaH sa cha daitya gaNastadA .
pAtAlamagamatsarvo viShAdabhayakampitaH .. 20..\\
tataH pitAmahastatra saha devairmaharShibhiH .
AjagAma vishuddhAtmA pUjayiShya.nstilottamAm .. 21..\\
vareNa chhanditA sA tu brahmaNA prItimeva ha .
varayAmAsa tatrainAM prItaH prAha pitAmahaH .. 22..\\
AdityacharitA.NllokAnvichariShyasi bhAmini .
tejasA cha sudR^iShTA.n tvAM na kariShyati kash chana .. 23..\\
eva.n tasyai varaM dattvA sarvalokapitAmahaH .
indre trailokyamAdhAya brahmaloka.n gataH prabhuH .. 24..\\
eva.n tau sahitau bhUtvA sarvArtheShvekanishchayau .
tilottamArthe sa~NkruddhAvanyonyamabhijaghnatuH .. 25..\\
tasmAdbravImi vaH snehAtsarvAnbharatasattamAn .
yathA vo nAtra bhedaH syAtsarveShA.n draupadI kR^ite .
tathA kuruta bhadra.n vo mama chetpriyamichchhatha .. 26..\\
vai
evamuktA mahAtmAno nAradena maharShiNA .
samaya.n chakrire rAja.nste.anyonyena samAgatAH .
samakSha.n tasya devarShernAradasyAmitaujasaH .. 27..\\
draupadyA naH sahAsInamanyo.anya.n yo.abhidarshayet .
sa no dvAdasha varShANi brahma chArI vane vaset .. 28..\\
kR^ite tu samaye tasminpANDavairdharmachAribhiH .
nArado.apyagamatprIta iShTa.n deshaM mahAmuniH .. 29..\\
eva.n taiH samayaH pUrvaM kR^ito narada choditaiH .
na chAbhidyanta te sArve tadAnyonyena bhArata .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 205}
vai
eva.n te samayaM kR^itvA nyavasa.nstatra pANDavAH .
vashe shastrapratApena kurvanto.anyAnmahIkShitaH .. 1..\\
teShAM manujasi.nhAnAM pa~nchAnAmamitaujasAm .
babhUva kR^iShNA sarveShAM pArthAnA.n vashavartinI .. 2..\\
te tayA taishcha sA vIraiH patibhiH saha pa~nchabhiH .
babhUva paramaprItA nAgairiva sarasvatI .. 3..\\
vartamAneShu dharmeNa pANDaveShu mahAtmasu .
vyavardhankuravaH sarve hInadoShAH sukhAnvitAH .. 4..\\
atha dIrgheNa kAlena brAhmaNasya vishAM pate .
kasyachchittaskarAH kechchijjahrurgA nR^ipasattama .. 5..\\
hriyamANe dhane tasminbrAhmaNaH krodhamUrchchhitaH .
Agamya khANDava prasthamudakroshata pANDavAn .. 6..\\
hriyate godhana.n kShudrairnR^isha.nsairakR^itAtmabhiH .
prasahya vo.asmAdviShayAdabhidhAvata pANDavAH .. 7..\\
brAhmaNasya pramattasya havirdhvA~NkShairvilupyate .
shArdUlasya guhA.n shUnyAM nIchaH kroShTAbhimarshati .. 8..\\
brAhmaNa sve hR^ite chorairdharmArthe cha vilopite .
rorUyamANe cha mayi kriyatAmastradhAraNam .. 9..\\
rorUyamANasyAbhyAshe tasya viprasya pANDavaH .
tAni vAkyAni shushrAva kuntIputro dhana~njayaH .. 10..\\
shrutvA chaiva mahAbAhurmA bhairityAha ta.n dvijam .
AyudhAni cha yatrAsanpANDavAnAM mahAtmanAm .
kR^iShNayA saha tatrAsIddharmarAjo yudhiShThiraH .. 11..\\
sa praveshAya chAshakto gamanAya cha pANDavaH .
tasya chArtasya tairvAkyaishchodyamAnaH punaH punaH .
Akrande tatra kaunteyashchintayAmAsa duHkhitaH .. 12..\\
hriyamANe dhane tasminbrAhmaNasya tapasvinaH .
ashrupramArjana.n tasya kartavyamiti nishchitaH .. 13..\\
upaprekShaNajo.adharmaH sumahAnsyAnmahIpateH .
yadyasya rudato dvAri na karomyadya rakShaNam .. 14..\\
anAstikya.n cha sarveShAmasmAkamapi rakShaNe .
pratitiShTheta loke.asminnadharmash chaiva no bhavet .. 15..\\
anApR^ichchhya cha rAjAna.n gate mayi na saMshayaH .
ajAtashatrornR^ipatermama chaivApriyaM bhavet .. 16..\\
anupraveshe rAGYastu vanavAso bhavenmama .
adharmo vA mahAnastu vane vA maraNaM mama .
sharIrasyApi nAshena dharma eva vishiShyate .. 17..\\
eva.n vinishchitya tataH kuntIputro dhana~njayaH .
anupravishya rAjAnamApR^ichchhya cha vishAM pate .. 18..\\
dhanurAdAya sa.nhR^iShTo brAhmaNaM pratyabhAShata .
brAhmaNAgamyatA.n shIghraM yAvatparadhanaiShiNaH .. 19..\\
na dUre te gatAH kShudrAstAvadgachchhAmahe saha .
yAvadAvartayAmyadya chorahastAddhana.n tava .. 20..\\
so.anusR^itya mahAbAhurdhanvI varmI rathI dhvajI .
sharairvidhva.nsitAMshchorAnavajitya cha taddhanam .. 21..\\
brAhmaNasya upAhR^itya yashaH pItvA cha pANDavaH .
AjagAma pura.n vIraH savyasAchI parantapaH .. 22..\\
so.abhivAdya gurUnsarvA.nstaishchApi pratinanditaH .
dharmarAjamuvAcheda.n vratamAdishyatAM mama .. 23..\\
samayaH samatikrAnto bhavatsandarshanAnmayA .
vanavAsa.n gamiShyAmi samayo hyeSha naH kR^itaH .. 24..\\
ityukto dharmarAjastu sahasA vAkyamapriyam .
kathamityabravIdvAchA shokArtaH sajjamAnayA .
yudhiShThiro guDA keshaM bhrAtA bhrAtaramachyutam .. 25..\\
pramANamasmi yadi te mattaH shR^iNu vacho.anagha .
anupraveshe yadvIra kR^itavA.nstvaM mamApriyam .
sarva.n tadanujAnAmi vyalIkaM na cha me hR^idi .. 26..\\
guroranupravesho hi nopaghAto yavIyasaH .
yavIyaso.anupravesho jyeShThasya vidhilopakaH .. 27..\\
nivartasva mahAbAho kuruShva vachanaM mama .
na hi te dharmalopo.asti na cha me dharShaNA kR^itA .. 28..\\
aarj
na vyAjena chareddharmamiti me bhavataH shrutam .
na satyAdvichaliShyAmi satyenAyudhamAlabhe .. 29..\\
vai
so.abhyanuGYApya rAjAnaM brahmacharyAya dIkShitaH .
vane dvAdasha varShANi vAsAyopajagAma ha .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 206}
vai
taM prayAntaM mahAbAhu.n kauravANA.n yashaH karam .
anujagmurmahAtmAno brAhmaNA vedapAragAH .. 1..\\
vedavedA~NgavidvA.nsastathaivAdhyAtma chintakAH .
chaukShAshcha bhagavadbhaktAH sUtAH paurANikAsh cha ye .. 2..\\
kathakAshchApare rAja~nshramaNAshcha vanaukasaH .
divyAkhyAnAni ye chApi paThanti madhura.n dvijAH .. 3..\\
etaishchAnyaishcha bahubhiH sahAyaiH pANDunandanaH .
vR^itaH shlakShNakathaiH prAyAnmarudbhiriva vAsavaH .. 4..\\
ramaNIyAni chitrANi vanAni cha sarA.nsi cha .
saritaH sAgarAMshchaiva deshAnapi cha bhArata .. 5..\\
puNyAni chaiva tIrthAni dadarsha bharatarShabha .
sa ga~NgA dvAramAsAdya niveshamakarotprabhuH .. 6..\\
tatra tasyAdbhuta.n karma shR^iNu me janamejaya .
kR^itavAnyadvishuddhAtmA pANDUnAM pravaro rathI .. 7..\\
niviShTe tatra kaunteye brAhmaNeShu cha bhArata .
agnihotrANi viprAste prAdushchakruranekashaH .. 8..\\
teShu prabodhyamAneShu jvaliteShu huteShu cha .
kR^itapuShpopahAreShu tIrAntara gateShu cha .. 9..\\
kR^itAbhiShekairvidvadbhirniyataiH satpathi sthitaiH .
shushubhe.atIva tadrAjanga~NgA dvAraM mahAtmabhiH .. 10..\\
tathA paryAkule tasminniveshe pANDunandanaH .
abhiShekAya kaunteyo ga~NgAmavatatAra ha .. 11..\\
tatrAbhiSheka.n kR^itvA sa tarpayitvA pitAmahAn .
uttitIrShurjalAdrAjannagnikAryachikIrShayA .. 12..\\
apakR^iShTo mahAbAhurnAgarAjasya kanyayA .
antarjale mahArAja ulUpyA kAmayAnayA .. 13..\\
dadarsha pANDavastatra pAvaka.n susamAhitam .
kauravyasyAtha nAgasya bhavane paramArchite .. 14..\\
tatrAgnikArya.n kR^itavAnkuntIputro dhana~njayaH .
asha~NkamAnena hutastenAtuShyaddhutAshanaH .. 15..\\
agnikArya.n sa kR^itvA tu nAgarAjasutA.n tadA .
prahasanniva kaunteya ida.n vachanamabravIt .. 16..\\
kimida.n sAhasaM bhIru kR^itavatyasi bhAmini .
kashchAya.n subhago deshaH kA cha tva.n kasya chAtmajA .. 17..\\
uuluupii
airAvata kule jAtaH kauravyo nAma pannagaH .
tasyAsmi duhitA pArtha ulUpI nAma pannagI .. 18..\\
sAha.n tvAmabhiShekArthamavatIrNa.n samudragAm .
dR^iShTavatyeva kaunteya kandarpeNAsmi mUrchchhitA .. 19..\\
tAM mAmana~Nga mathitA.n tvatkR^ite kurunandana .
ananyAM nandayasvAdya pradAnenAtmano rahaH .. 20..\\
aarj
brahmacharyamidaM bhadre mama dvAdasha vArShikam .
dharmarAjena chAdiShTaM nAhamasmi svaya.n vashaH .. 21..\\
tava chApi priya.n kartumichchhAmi jalachAriNi .
anR^itaM noktapUrva.n cha mayA kiM chana karhi chit .. 22..\\
katha.n cha nAnR^itaM tatsyAttava chApi priyaM bhavet .
na cha pIDyeta me dharmastathA kuryAM bhuja~Ngame .. 23..\\
uuluupii
jAnAmyahaM pANDaveya yathA charasi medinIm .
yathA cha te brahmacharyamidamAdiShTavAnguruH .. 24..\\
paraspara.n vartamAnAndrupadasyAtmajAM prati .
yo no.anupravishenmohAtsa no dvAdasha vArShikam .
vanecharedbrahmacharyamiti vaH samayaH kR^itaH .. 25..\\
tadida.n draupadIhetoranyonyasya pravAsanam .
kR^ita.n vastatra dharmArthamatra dharmo na duShyati .. 26..\\
paritrANa.n cha kartavyamArtAnAM pR^ithulochana .
kR^itvA mama paritrANa.n tava dharmo na lupyate .. 27..\\
yadi vApyasya dharmasya sUkShmo.api syAdvyatikramaH .
sa cha te dharma eva syAddAttvA prANAnmamArjuna .. 28..\\
bhaktAM bhajasya mAM pArtha satAmetanmataM prabho .
na kariShyasi chedevaM mR^itAM mAmupadhAraya .. 29..\\
prANadAnAnmahAbAho chara dharmamanuttamam .
sharaNa.n cha prapannAsmi tvAmadya puruShottama .. 30..\\
dInAnanAthAnkaunteya parirakShasi nityashaH .
sAha.n sharaNamabhyemi roravImi cha duHkhitA .. 31..\\
yAche tvAmabhikAmAha.n tasmAtkuru mama priyam .
sa tvamAtmapradAnena sakAmA.n kartumarhasi .. 32..\\
vai
evamuktastu kaunteyaH pannageshvara kanyayA .
kR^itavA.nstattathA sarva.n dharmamuddishya kAraNam .. 33..\\
sa nAgabhavane rAtri.n tAmuShitvA pratApavAn .
udite.abhyutthitaH sUrye kauravyasya niveshanAt .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 207}
vai
kathayitvA tu tatsarvaM brAhmaNebhyaH sa bhArata .
prayayau himavatpArshva.n tato vajradharAtmajaH .. 1..\\
agastyavaTamAsAdya vasiShThasya cha parvatam .
bhR^igutu~Nge cha kaunteyaH kR^itavA~nshauchamAtmanaH .. 2..\\
pradadau gosahasrANi tIrtheShvAyataneShu cha .
niveshAMshcha dvijAtibhyaH so.adadatkurusattamaH .. 3..\\
hiraNyabindostIrthe cha snAtvA puruShasattamaH .
dR^iShTavAnparvatashreShThaM puNyAnyAyatanAni cha .. 4..\\
avatIrya narashreShTho brAhmaNaiH saha bhArata .
prAchI.n dishamabhiprepsurjagAma bharatarShabhaH .. 5..\\
AnupUrvyeNa tIrthAni dR^iShTavAnkurusattamaH .
nadI.n chotpalinI.n ramyAmaraNyaM naimiShaM prati .. 6..\\
nandAmaparanandA.n cha kaushikIM cha yashasvinIm .
mahAnadI.n gayAM chaiva ga~NgAmapi cha bhArata .. 7..\\
eva.n sarvANi tIrthAni pashyamAnastathAshramAn .
AtmanaH pAvana.n kurvanbrAhmaNebhyo dadau vasu .. 8..\\
a~Ngava~Nga kali~NgeShu yAni puNyAni kAni chit .
jagAma tAni sarvANi tIrthAnyAyatanAni cha .
dR^iShTvA cha vidhivattAni dhana.n chApi dadau tataH .. 9..\\
kali~Nga rAShTradvAreShu brAhmaNAH pANDavAnugAH .
abhyanuGYAya kaunteyamupAvartanta bhArata .. 10..\\
sa tu tairabhyanuGYAtaH kuntIputro dhana~njayaH .
sahAyairalpakaiH shUraH prayayau yena sAgaram .. 11..\\
sa kali~NgAnatikramya deshAnAyatanAni cha .
dharmyANi ramaNIyAni prekShamANo yayau prabhuH .. 12..\\
mahendra parvata.n dR^iShTvA tApasairupashobhitam .
samudratIreNa shanairmaNalUra.n jagAma ha .. 13..\\
tatra sarvANi tIrthAni puNyAnyAyatanAni cha .
abhigamya mahAbAhurabhyagachchhanmahIpatim .
maNalUreshvara.n rAjandharmaGYa.n chitravAhanam .. 14..\\
tasya chitrA~NgadA nAma duhitA chArudarshanA .
tA.n dadarsha pure tasminvicharantI.n yadR^ichchhayA .. 15..\\
dR^iShTvA cha tA.n varArohA.n chakame chaitravAhinIm .
abhigamya cha rAjAna.n GYApayatsvaM prayojanam .
tamuvAchAtha rAjA sa sAntvapUrvamida.n vachaH .. 16..\\
rAjA prabha~Nkaro nAma kule asminbabhUva ha .
aputraH prasavenArthI tapastepe sa uttamam .. 17..\\
ugreNa tapasA tena praNipAtena sha~NkaraH .
IshvarastoShitastena mahAdeva umApatiH .. 18..\\
sa tasmai bhagavAnprAdAdekaikaM prasava.n kule .
ekaikaH prasavastasmAdbhavatyasminkule sadA .. 19..\\
teShA.n kumArAH sarveShAM pUrveShAM mama jaGYire .
kanyA tu mama jAteya.n kulasyotpAdanI dhruvam .. 20..\\
putro mameyamiti me bhAvanA puruShottama .
putrikA hetuvidhinA sa~nj~nitA bharatarShabha .. 21..\\
etachchhulkaM bhavatvasyAH kulakR^ijjAyatAm iha .
etena samayenemAM pratigR^ihNIShva pANDava .. 22..\\
sa tatheti pratiGYAya kanyA.n tAM pratigR^ihya cha .
uvAsa nagare tasminkaunteyastrihimAH samAH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 208}
vai
tataH samudre tIrthAni dakShiNe bharatarShabhaH .
abhyagachchhatsupuNyAni shobhitAni tapasvibhiH .. 1..\\
varjayanti sma tIrthAni pa~ncha tatra tu tApasAH .
AchIrNAni tu yAnyAsanpurastAttu tapasvibhiH .. 2..\\
agastyatIrtha.n saubhadraM pauloma.n cha supAvanam .
kArandhamaM prasanna.n cha hayamedha phalaM cha yat .
bhAradvAjasya tIrtha.n cha pApaprashamanaM mahat .. 3..\\
viviktAnyupalakShyAtha tAni tIrthAni pANDavaH .
dR^iShTvA cha varjyamAnAni munibhirdharmabuddhibhiH .. 4..\\
tapasvinastato.apR^ichchhatprAGYaliH kurunandanaH .
tIrthAnImAni varjyante kimarthaM brahmavAdibhiH .. 5..\\
taapasaah
grAhAH pa~ncha vasantyeShu haranti cha tapodhanAn .
ata etAni varjyante tIrthAni kurunandana .. 6..\\
vai
teShA.n shrutvA mahAbAhurvAryamANastapodhanaiH .
jagAma tAni tIrthAni draShTuM puruShasattamaH .. 7..\\
tataH saubhadramAsAdya maharShestIrthamuttamam .
vigAhya tarasA shUraH snAna.n chakre parantapaH .. 8..\\
atha taM puruShavyAghramantarjalacharo mahAn .
nijagrAha jale grAhaH kuntIputra.n dhana~njayam .. 9..\\
sa tamAdAya kaunteyo visphuranta.n jale charam .
udatiShThanmahAbAhurbalena balinA.n varaH .. 10..\\
utkR^iShTa eva tu grAhaH so.arjunena yashasvinA .
babhUva nArI kalyANI sarvAbharaNabhUShitA .
dIpyamAnA shriyA rAjandivyarUpA manoramA .. 11..\\
tadadbhutaM mahaddR^iShTvA kuntIputro dhana~njayaH .
tA.n striyaM paramaprIta idaM vachanamabravIt .. 12..\\
kA vai tvamasi kalyANi kuto vAsi jale charI .
kimartha.n cha mahatpApamidaM kR^itavatI purA .. 13..\\
naarii
apsarAsmi mahAbAho devAraNya vichAriNI .
iShTA dhanapaternitya.n vargA nAma mahAbala .. 14..\\
mama sakhyashchatasro.anyAH sarvAH kAmagamAH shubhAH .
tAbhiH sArdhaM prayAtAsmi lokapAla niveshanam .. 15..\\
tataH pashyAmahe sarvA brAhmaNa.n saMshitavratam .
rUpavantamadhIyAnamekamekAntachAriNam .. 16..\\
tasya vai tapasA rAja.nstadvana.n tejasAvR^itam .
Aditya iva ta.n deshaM kR^itsna.n sa vyavabhAsayat .. 17..\\
tasya dR^iShTvA tapastAdR^igrUpa.n chAdbhutadarshanam .
avatIrNAH sma ta.n deshaM tapovighnachikIrShayA .. 18..\\
aha.n cha saurabheyI cha samIchI budbudA latA .
yaugapadyena ta.n vipramabhyagachchhAma bhArata .. 19..\\
gAyantyo vai hasantyashcha lobhayantyashcha ta.n dvijam .
sa cha nAsmAsu kR^itavAnmano vIra katha.n chana .
nAkampata mahAtejAH sthitastapasi nirmale .. 20..\\
so.ashapatkupito.asmA.nstu brAhmaNaH kShatriyarShabha .
grAhabhUtA jale yUya.n chariShyadhva.n shataM samAH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 209}
varga
tato vayaM pravyathitAH sarvA bharatasattama .
AyAma sharaNa.n vipra.n taM tapodhanamachyutam .. 1..\\
rUpeNa vayasA chaiva kandarpeNa cha darpitAH .
ayukta.n kR^itavatyaH sma kShantumarhasi no dvija .. 2..\\
eSha eva vadho.asmAka.n suparyAptastapodhana .
yadvaya.n saMshitAtmAnaM pralobdhu.n tvAmihAgatAH .. 3..\\
avadhyAstu striyaH sR^iShTA manyante dharmachintakAH .
tasmAddharmeNa dharmaGYa nAsmAnhi.nsitumarhasi .. 4..\\
sarvabhUteShu dharmaGYa maitro brAhmaNa uchyate .
satyo bhavatu kalyANa eSha vAdo manIShiNAm .. 5..\\
sharaNa.n cha prapannAnA.n shiShTAH kurvanti pAlanam .
sharaNa.n tvAM prapannAH sma tasmAttvaM kShantumarhasi .. 6..\\
vai
evamuktastu dharmAtmA brAhmaNaH shubhakarmakR^it .
prasAda.n kR^itavAnvIra ravisomasamaprabhaH .. 7..\\
braahmana
shata.n sahasraM vishva.n cha sarvamakShaya vAchakam .
parimANa.n shata.n tvetannaitadakShaya vAchakam .. 8..\\
yadA cha vo grAhabhUtA gR^ihNantIH puruShA~n jale .
utkarShati jalAtkashchitsthalaM puruShasattamaH .. 9..\\
tadA yUyaM punaH sarvAH svarUpaM pratipatsyatha .
anR^itaM noktapUrvaM me hasatApi kadA chana .. 10..\\
tAni sarvANi tIrthAni itaH prabhR^iti chaiva ha .
nArI tIrthAni nAmneha khyAti.n yAsyanti sarvashaH .
puNyAni cha bhaviShyanti pAvanAni manIShiNAm .. 11..\\
varga
tato.abhivAdya ta.n vipra.n kR^itvA chaiva pradakShiNam .
achintayAmopasR^itya tasmAddeshAtsuduHkhitAH .. 12..\\
kva nu nAma vaya.n sarvAH kAlenAlpena taM naram .
samAgachchhema yo nastadrUpamApAdayetpunaH .. 13..\\
tA vaya.n chintayitvaivaM muhUrtAdiva bhArata .
dR^iShTavatyo mahAbhAga.n devarShimuta nAradam .. 14..\\
sarvA hR^iShTAH sma ta.n dR^iShTvA devarShimamitadyutim .
abhivAdya cha taM pArtha sthitAH sma vyathitAnanAH .. 15..\\
sa no.apR^ichchhadduHkhamUlamuktavatyo vaya.n cha tat .
shrutvA tachcha yathAvR^ittamida.n vachanamabravIt .. 16..\\
dakShiNe sAgarAnUpe pa~ncha tIrthAni santi vai .
puNyAni ramaNIyAni tAni gachchhata mAchiram .. 17..\\
tatrAshu puruShavyAghraH pANDavo vo dhana~njayaH .
mokShayiShyati shuddhAtmA duHkhAdasmAnna saMshayaH .. 18..\\
tasya sarvA vaya.n vIra shrutvA vAkyamihAgatAH .
tadida.n satyamevAdya mokShitAha.n tvayAnagha .. 19..\\
etAstu mama vai sakhyashchatasro.anyA jale sthitAH .
kuru karma shubha.n vIra etAH sarvA vimokShaya .. 20..\\
vai
tatastAH pANDavashreShThaH sarvA eva vishAM pate .
tasmAchchhApAdadInAtmA mokShayAmAsa vIryavAn .. 21..\\
utthAya cha jalAttasmAtpratilabhya vapuH svakam .
tAstadApsaraso rAjannadR^ishyanta yathA purA .. 22..\\
tIrthAni shodhayitvA tu tathAnuGYAya tAH prabhuH .
chitrA~NgadAM punardraShTuM maNalUra pura.n yayau .. 23..\\
tasyAmajanayatputra.n rAjAnaM babhru vAhanam .
ta.n dR^iShTvA pANDavo rAjangokarNamabhito.agamat .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 210}
vai
so.aparAnteShu tIrthAni puNyAnyAyatanAni cha .
sarvANyevAnupUrvyeNa jagAmAmita vikramaH .. 1..\\
samudre pashchime yAni tIrthAnyAyatanAni cha .
tAni sarvANi gatvA sa prabhAsamupajagmivAn .. 2..\\
prabhAsa desha.n samprAptaM bIbhatsumaparAjitam .
tIrthAnyanucharanta.n cha shushrAva madhusUdanaH .. 3..\\
tato.abhyagachchhatkaunteyamaGYAto nAma mAdhavaH .
dadR^ishAte tadAnyonyaM prabhAse kR^iShNa pANDavau .. 4..\\
tAvanyonya.n samAshliShya pR^iShTvA cha kushalaM vane .
AstAM priyasakhAyau tau naranArAyaNAvR^iShI .. 5..\\
tato.arjuna.n vAsudevastA.n charyAM paryapR^ichchhata .
kimarthaM pANDavemAni tIrthAnyanucharasyuta .. 6..\\
tato.arjuno yathAvR^itta.n sarvamAkhyAtavA.nstadA .
shrutvovAcha cha vArSheNya evametaditi prabhuH .. 7..\\
tau vihR^itya yathAkAmaM prabhAse kR^iShNa pANDavau .
mahIdhara.n raivatakaM vAsAyaivAbhijagmatuH .. 8..\\
pUrvameva tu kR^iShNasya vachanAttaM mahIdharam .
puruShAH samala~ncakrurupajahrush cha bhojanam .. 9..\\
pratigR^ihyArjunaH sarvamupabhujya cha pANDavaH .
sahaiva vAsudevena dR^iShTavAnnaTanartakAn .. 10..\\
abhyanuGYApya tAnsarvAnarchayitvA cha pANDavaH .
satkR^ita.n shayana.n divyamabhyagachchhanmahAdyutiH .. 11..\\
tIrthAnA.n darshanaM chaiva parvatAnAM cha bhArata .
ApagAnA.n vanAnA.n cha kathayAmAsa sAtvate .. 12..\\
sa kathAH kathayanneva nidrayA janamejaya .
kaunteyo.apahR^itastasmi~nshayane svargasaMmite .. 13..\\
madhureNa sa gItena vINA shabdena chAnagha .
prabodhyamAno bubudhe stutibhirma~NgalaistathA .. 14..\\
sa kR^itvAvashya kAryANi vArShNeyenAbhinanditaH .
rathena kA~nchanA~Ngena dvArakAmabhijagmivAn .. 15..\\
ala~NkR^itA dvArakA tu babhUva janamejaya .
kuntIsutasya pUjArthamapi niShkuTakeShvapi .. 16..\\
didR^ikShavashcha kaunteya.n dvArakAvAsino janAH .
narendramArgamAjagmustUrNa.n shatasahasrashaH .. 17..\\
avalokeShu nArINA.n sahasrANi shatAni cha .
bhojavR^iShNyandhakAnA.n cha samavAyo mahAnabhUt .. 18..\\
sa tathA satkR^itaH sarvairbhojavR^iShNyandhakAtmajaiH .
abhivAdyAbhivAdyAMshcha sUryaishcha pratinanditaH .. 19..\\
kumAraiH sarvasho vIraH satkareNAbhivAditaH .
samAnavayasaH sarvAnAshliShya sa punaH punaH .. 20..\\
kR^iShNasya bhavane ramye ratnabhojya samAvR^ite .
uvAsa saha kR^iShNena bahulAstatra sharvarIH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 211}
vai
tataH katipayAhasya tasminraivatake girau .
vR^iShNyandhakAnAmabhavatsumahAnutsavo nR^ipa .. 1..\\
tatra dAna.n dadurvIrA brAhmaNAnA.n sahasrashaH .
bhojavR^iShNyandhakAshchaiva mahe tasya girestadA .. 2..\\
prasAdai ratnachitraishcha girestasya samantataH .
sa deshaH shobhito rAjandIpavR^ikShaishcha sarvashaH .. 3..\\
vAditrANi cha tatra sma vAdakAH samavAdayan .
nanR^iturnartakAshchaiva jagurgAnAni gAyanAH .. 4..\\
ala~NkR^itAH kumArAshcha vR^iShNInA.n sumahaujasaH .
yAnairhATakachitrA~Ngaishcha~nchUryante sma sarvashaH .. 5..\\
paurAshcha pAdachAreNa yAnairuchchAvachaistathA .
sadArAH sAnuyAtrAshcha shatasho.atha sahasrashaH .. 6..\\
tato haladharaH kShIbo revatI sahitaH prabhuH .
anugamyamAno gandharvairacharattatra bhArata .. 7..\\
tathaiva rAjA vR^iShNInAmugrasenaH pratApavAn .
upagIyamAno gandharvaiH strIsahasrasahAyavAn .. 8..\\
raukmiNeyashcha sAmbashcha kShIbau samaradurmadau .
divyamAlyAmbaradharau vijahrAte.amarAviva .. 9..\\
akrUraH sAraNashchaiva gado bhAnurviDUrathaH .
nishaThashchAru deShNashcha pR^ithurvipR^ithureva cha .. 10..\\
satyakaH sAtyakishchaiva bha~NgakArasahAcharau .
hArdikyaH kR^itavarmA cha ye chAnye nAnukIrtitAH .. 11..\\
ete parivR^itAH strIbhirgandharvaishcha pR^ithakpR^ithak .
tamutsava.n raivatake shobhayA.n chakrire tadA .. 12..\\
tadA kolAhale tasminvartamAne mahAshubhe .
vAsudevashcha pArthashcha sahitau parijagmatuH .. 13..\\
tatra cha~NkramyamANau tau vAsudeva sutA.n shubhAm .
ala~NkR^itA.n sakhImadhye bhadrA.n dadR^ishatustadA .. 14..\\
dR^iShTvaiva tAmarjunasya kandarpaH samajAyata .
ta.n tathaikAgra manasaM kR^iShNaH pArthamalakShayat .. 15..\\
athAbravItpuShkarAkShaH prahasanniva bhArata .
vanecharasya kimida.n kAmenAloDyate manaH .. 16..\\
mamaiShA bhaginI pArtha sAraNasya sahodarA .
yadi te vartate buddhirvakShyAmi pitara.n svayam .. 17..\\
aarj
duhitA vasudevasya vasudevasya cha svasA .
rUpeNa chaiva sampannA kamivaiShA na mohayet .. 18..\\
kR^itameva tu kalyANa.n sarvaM mama bhaveddhruvam .
yadi syAnmama vArShNeyI mahiShIya.n svasA tava .. 19..\\
prAptau tu ka upAyaH syAttadbravIhi janArdana .
AsthAsyAmi tathA sarva.n yadi shakyaM nareNa tat .. 20..\\
vaasu
svaya.nvaraH kShatriyANA.n vivAhaH puruSharShabha .
sa cha saMshayitaH pArtha svabhAvasyAnimittataH .. 21..\\
prasahya haraNa.n chApi kShatriyANAM prashasyate .
vivAha hetoH shUrANAmiti dharmavido viduH .. 22..\\
sa tvamarjuna kalyANIM prasahya bhaginIM mama .
hara svaya.nvare hyasyAH ko vai veda chikIrShitam .. 23..\\
vai
tato.arjunashcha kR^iShNashcha vinishchityetikR^ityatAm .
shIghragAnpuruShAnrAGYa preShayAmAsatustadA .. 24..\\
dharmarAjAya tatsarvamindraprasthagatAya vai .
shrutvaiva cha mahAbAhuranujaGYe sa pANDavaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 212}
vai
tataH sa.nvAdite tasminnanuGYAto dhana~njayaH .
gatA.n raivatake kanyAM viditvA janamejaya .
vAsudevAbhyanuGYAtaH kathayitvetikR^ityatAm .. 1..\\
kR^iShNasya matamAGYAya prayayau bharatarShabhaH .. 2..\\
rathena kA~nchanA~Ngena kalpitena yathAvidhi .
sainyasugrIva yuktena ki~NkiNIjAlamAlinA .. 3..\\
sarvashastropapannena jImUtaravanAdinA .
jvalitAgniprakAshena dviShatA.n harShaghAtinA .. 4..\\
saMnaddhaH kavachI khaDgI baddhagodhA~NgulitravAn .
mR^igayA vyapadeshena yaugapadyena bhArata .. 5..\\
subhadrA tvatha shailendramabhyarchya saha raivatam .
daivatAni cha sarvANi brAhmaNAnsvasti vAchya cha .. 6..\\
pradakShiNa.n giriM kR^itvA prayayau dvArakAM prati .
tAmabhidrutya kaunteyaH prasahyAropayadratham .. 7..\\
tataH sa puruShavyAghrastAmAdAya shuchismitAm .
rathenAkAshagenaiva prayayau svapuraM prati .. 8..\\
hriyamANA.n tu tAM dR^iShTvA subhadrA.n sainiko janaH .
vikroshanprAdravatsarvo dvArakAmabhitaH purIm .. 9..\\
te samAsAdya sahitAH sudharmAmabhitaH sabhAm .
sabhA pAlasya tatsarvamAchakhyuH pArtha vikramam .. 10..\\
teShA.n shrutvA sabhA pAlo bherIM sAmnAhikI.n tataH .
samAjaghne mahAghoShA.n jAmbUnadapariShkR^itAm .. 11..\\
kShubdhAstenAtha shabdena bhojavR^iShNyandhakAstadA .
annapAnamapAsyAtha samApetuH sabhA.n tataH .. 12..\\
tato jAmbUnadA~NgAni spardhyAstaraNavanti cha .
maNividruma chitrANi jvalitAgniprabhANi cha .. 13..\\
bhejire puruShavyAghrA vR^iShNyandhakamahArathAH .
si.nhAsanAni shatasho dhiShNyAnIva hutAshanAH .. 14..\\
teShA.n samupaviShTAnA.n devAnAmiva saMnaye .
Achakhyau cheShTita.n jiShNoH sabhA pAlaH sahAnugaH .. 15..\\
tachchhrutvA vR^iShNivIrAste madaraktAnta lochanAH .
amR^iShyamANAH pArthasya samutpeturaha.n kR^itAH .. 16..\\
yojayadhva.n rathAnAshu prAsAnAharateti cha .
dhanUMShi cha mahArhANi kavachAni bR^ihanti cha .. 17..\\
sUtAnuchchukrushuH kechchidrathAnyojayateti cha .
svaya.n cha turagAnke chinninyurhemavibhUShitAn .. 18..\\
ratheShvAnIyamAneShu kavacheShu dhvajeShu cha .
abhikrande nR^ivIrANA.n tadAsItsa~NkulaM mahat .. 19..\\
vanamAlI tataH kShIbaH kailAsashikharopamaH .
nIlavAsA madotsikta ida.n vachanamabravIt .. 20..\\
kimida.n kuruthApraGYAstUShNImbhUte janArdane .
asya bhAvamaviGYAya sa~NkruddhA moghagarjitAH .. 21..\\
eSha tAvadabhiprAyamAkhyAtu svaM mahAmatiH .
yadasya ruchita.n kartuM tatkurudhvamatandritAH .. 22..\\
tataste tadvachaH shrutvA grAhya rUpa.n halAyudhAt .
tUShNImbhUtAstataH sarve sAdhu sAdhviti chAbruvan .. 23..\\
sama.n vacho nishamyeti baladevasya dhImataH .
punareva sabhAmadhye sarve tu samupAvishan .. 24..\\
tato.abravItkAmapAlo vAsudevaM parantapam .
kimavAgupaviShTo.asi prekShamANo janArdana .. 25..\\
satkR^itastvatkR^ite pArtaH sarvairasmAbhirachyuta .
na cha so.arhati tAM pUjA.n durbuddhiH kulapA.nsanaH .. 26..\\
ko hi tatraiva bhuktvAnnaM bhAjanaM bhettumarhati .
manyamAnaH kule jAtamAtmAnaM puruShaH kva chit .. 27..\\
IpsamAnashcha sambandha.n kR^ipa pUrvaM cha mAnayan .
ko hi nAma bhavenArthI sAhasena samAcharet .. 28..\\
so.avamanya cha nAmAsmAnanAdR^itya cha keshavam .
prasahya hR^itavAnadya subhadrAM mR^ityumAtmanaH .. 29..\\
katha.n hi shiraso madhye pada.n tena kR^itaM mama .
marShayiShyAmi govinda pAdasparshamivoragaH .. 30..\\
adya niShkauravAmekaH kariShyAmi vasundharAm .
na hi me marShaNIyo.ayamarjunasya vyatikramaH .. 31..\\
ta.n tathA garjamAnaM tu meghadundubhi niHsvanam .
anvapadyanta te sarve bhojavR^iShNyandhakAstadA .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 213}
vai
uktavanto yadA vAkyamasakR^itsarvavR^iShNayaH .
tato.abravIdvAsudevo vAkya.n dharmArthasa.nhitam .. 1..\\
nAvamAna.n kulasyAsya guDA keshaH prayuktavAn .
saMmAno.abhyadhikastena prayukto.ayamasaMshayam .. 2..\\
arthalubdhAnna vaH pArtho manyate sAtvatAnsadA .
svaya.nvaramanAdhR^iShyaM manyate chApi pANDavaH .. 3..\\
pradAnamapi kanyAyAH pashuvatko.anuma.nsyate .
vikrama.n chApyapatyasya kaH kuryAtpuruSho bhuvi .. 4..\\
etAndoShAMshcha kaunteyo dR^iShTavAniti me matiH .
ataH prasahya hR^itavAnkanyA.n dharmeNa pANDavaH .. 5..\\
uchitashchaiva sambandhaH subhadrA cha yashasvinI .
eSha chApIdR^ishaH pArthaH prasahya hR^itavAniti .. 6..\\
bharatasyAnvaye jAta.n shantanoshcha mahAtmanaH .
kuntibhojAtmajA putra.n ko bubhUSheta nArjunam .. 7..\\
na cha pashyAmi yaH pArtha.n vikrameNa parAjayet .
api sarveShu lokeShu saindra rudreShu mAriSha .. 8..\\
sa cha nAma rathastAdR^i~NmadIyAste cha vAjinaH .
yoddhA pArthashcha shIghrAstrAH ko nu tena samo bhavet .. 9..\\
tamanudrutya sAntvena parameNa dhana~njayam .
nivartayadhva.n sa.nhR^iShTA mamaiShA paramA matiH .. 10..\\
yadi nirjitya vaH pArtho balAdgachchhetsvakaM puram .
praNashyedvo yashaH sadyo na tu sAntve parAjayaH .. 11..\\
tachchhrutvA vAsudevasya tathA chakrurjanAdhipa .
nivR^ittashchArjunastatra vivAha.n kR^itavA.nstataH .. 12..\\
uShitvA tatra kaunteyaH sa.nvatsaraparAH kShapAH .
puShkareShu tataH shiShTa.n kAla.n vartitavAnprabhuH .
pUrNe tu dvAdashe varShe khANDava prasthamAvishat .. 13..\\
abhigamya sa rAjAna.n vinayena samAhitaH .
abhyarchya brAhmaNAnpArtho draupadImabhijagmivAn .. 14..\\
ta.n draupadI pratyuvAcha praNayAtkurunandanam .
tatraiva gachchha kaunteya yatra sA sAtvatAtmajA .
subaddhasyApi bhArasya pUrvabandhaH shlathAyate .. 15..\\
tathA bahuvidha.n kR^iShNA.n vilapantIM dhana~njayaH .
sAntvayAmAsa bhUyashcha kShamayAmAsa chAsakR^it .. 16..\\
subhadrA.n tvaramANashcha raktakausheya vAsasam .
pArthaH prasthApayAmAsa kR^itvA gopAlikA vapuH .. 17..\\
sAdhika.n tena rUpeNa shobhamAnA yashasvinI .
bhavana.n shreShThamAsAdya vIra patnI varA~NganA .
vavande pR^ithu tAmrAkShI pR^ithAM bhadrA yashasvinI .. 18..\\
tato.abhigamya tvaritA pUrNendusadR^ishAnanA .
vavande draupadIM bhadrA preShyAhamiti chAbravIt .. 19..\\
pratyutthAya cha tA.n kR^iShNA svasAraM mAdhavasya tAm .
sasvaje chAvadatprItA niHsapatno.astu te patiH .
tathaiva muditA bhadrA tAmuvAchaivamastviti .. 20..\\
tataste hR^iShTamanasaH pANDaveyA mahArathAH .
kuntI cha paramaprItA babhUva janamejaya .. 21..\\
shrutvA tu puNDarIkAkShaH samprApta.n svapurottamam .
arjunaM pANDavashreShThamindraprasthagata.n tadA .. 22..\\
AjagAma vishuddhAtmA saha rAmeNa keshavaH .
vR^iShNyandhakamahAmAtraiH saha vIrairmahArathaiH .. 23..\\
bhrAtR^ibhishcha kumAraishcha yodhaishcha shatasho vR^itaH .
sainyena mahatA shaurirabhiguptaH parantapaH .. 24..\\
tatra dAnapatirdhImAnAjagAma mahAyashAH .
akrUro vR^iShNivIrANA.n senApatirarindamaH .. 25..\\
anAdhR^iShTirmahAtejA uddhavashcha mahAyashAH .
sAkShAdbR^ihaspateH shiShyo mahAbuddhirmahAyashAH .. 26..\\
satyakaH sAtyakishchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .
pradyumnashchaiva sAmbashcha nishaThaH sha~Nkureva cha .. 27..\\
chArudeShNashcha vikrAnto jhillI vipR^ithureva cha .
sAraNashcha mahAbAhurgadashcha viduShA.n varaH .. 28..\\
ete chAnye cha bahavo vR^iShNibhojAndhakAstathA .
AjagmuH khANDava prasthamAdAya haraNaM bahu .. 29..\\
tato yudhiShThiro rAjA shrutvA mAdhavamAgatam .
pratigrahArtha.n kR^iShNasya yamau prAsthApayattadA .. 30..\\
tAbhyAM pratigR^ihIta.n tadvR^iShNichakra.n samR^iddhimat .
vivesha khANDava prasthaM patAkAdhvajashobhitam .. 31..\\
siktasaMmR^iShTapanthAnaM puShpaprakara shobhitam .
chandanasya rasaiH shItaiH puNyagandhairniShevitam .. 32..\\
dahyatAguruNA chaiva deshe deshe sugandhinA .
susaMmR^iShTa janAkIrNa.n vaNigbhirupashobhitam .. 33..\\
pratipede mahAbAhuH saha rAmeNa keshavaH .
vR^iShNyandhakamahAbhojaiH sa.nvR^itaH puruShottamaH .. 34..\\
sampUjyamAnaH pauraishcha brAhmaNaishcha sahasrashaH .
vivesha bhavana.n rAGYaH purandara gR^ihopamam .. 35..\\
yudhiShThirastu rAmeNa samAgachchhadyathAvidhi .
mUrdhni keshavamAghrAya paryaShvajata bAhunA .. 36..\\
taM prIyamANa.n kR^iShNastu vinayenAbhyapUjayat .
bhIma.n cha puruShavyAghra.n vidhivatpratyapUjayat .. 37..\\
tAMshcha vR^iShNyandhakashreShThAndharmarAjo yudhiShThiraH .
pratijagrAha satkArairyathAvidhi yathopagam .. 38..\\
guruvatpUjayAmAsa kAMshchitkAMsh chidvayasyavat .
kAMshchidabhyavadatpremNA kaishchidapyabhivAditaH .. 39..\\
tato dadau vAsudevo janyArthe dhanamuttamam .
haraNa.n vai subhadrAyA GYAtideyaM mahAyashAH .. 40..\\
rathAnA.n kA~nchanA~NgAnAM ki~NkiNIjAlamAlinAm .
chaturyujAmupetAnA.n sUtaiH kushalasaMmataiH .
sahasraM pradadau kR^iShNo gavAm ayutameva cha .. 41..\\
shrImAnmAthuradeshyAnA.n dogdhrINAM puNyavarchasAm .
vaDavAnA.n cha shubhrANAM chandrAMshusamavarchasAm .
dadau janArdanaH prItyA sahasra.n hemabhUShaNam .. 42..\\
tathaivAshvatarINA.n cha dAntAnA.n vAtara.nhasAm .
shatAnya~njana keshInA.n shvetAnAM pa~ncha pa~ncha cha .. 43..\\
snapanotsAdane chaiva suyukta.n vayasAnvitam .
strINA.n sahasra.n gaurINAM suveShANAM suvarchasAm .. 44..\\
suvarNashatakaNThInAmarogANA.n suvAsasAm .
paricharyAsu dakShANAM pradadau puShkarekShaNaH .. 45..\\
kR^itAkR^itasya mukhyasya kanakasyAgnivarchasaH .
manuShyabhArAndAshArho dadau dasha janArdanaH .. 46..\\
gajAnA.n tu prabhinnAnAM tridhA prasravatAM madam .
girikUTa nikAshAnA.n samareShvanivartinAm .. 47..\\
kL^iptAnAM paTu ghaNTAnA.n varANAM hemamAlinAm .
hastyArohairupetAnA.n sahasraM sAhasa priyaH .. 48..\\
rAmaH pAdagrAhaNika.n dadau pArthAya lA~NgalI .
prIyamANo haladharaH sambandha prItimAvahan .. 49..\\
sa mahAdhanaratnaugho vastrakambala phenavAn .
mahAgajamahAgrAhaH patAkA shaivalAkulaH .. 50..\\
pANDusAgaramAviddhaH pravivesha mahAnadaH .
pUrNamApUraya.nsteShA.n dviShachchhokAvaho.abhavat .. 51..\\
pratijagrAha tatsarva.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
pUjayAmAsa tAMshchaiva vR^iShNyandhakamahArathAn .. 52..\\
te sametA mahAtmAnaH kuru vR^iShNyandhakottamAH .
vijahruramarAvAse narAH sukR^itino yathA .. 53..\\
tatra tatra mahApAnairutkR^iShTatalanAditaiH .
yathAyoga.n yathA prItivijahruH kuru vR^iShNayaH .. 54..\\
evamuttamavIryAste vihR^itya divasAnbahUn .
pUjitAH kurubhirjagmuH punardvAravatIM purIm .. 55..\\
rAmaM puraskR^itya yayurvR^iShNyandhakamahArathAH .
ratnAnyAdAya shubhrANi dattAni kurusattamaiH .. 56..\\
vAsudevastu pArthena tatraiva saha bhArata .
uvAsa nagare ramye shakra prasthe mahAmanAH .
vyacharadyamunA kUle pArthena saha bhArata .. 57..\\
tataH subhadrA saubhadra.n keshavasya priyA svasA .
jayantamiva paulomI dyutimantamajIjanat .. 58..\\
dIrghabAhuM mahAsattvamR^iShabhAkShamarindamam .
subhadrA suShuve vIramabhimanyuM nararShabham .. 59..\\
abhIshcha manyumAMsh chaiva tatastamarimardanam .
abhimanyumiti prAhurArjuniM puruSharShabham .. 60..\\
sa sAtvatyAmatirathaH sambabhUva dhana~njayAt .
makhe nirmathyamAnAdvA shamI garbhAddhutAshanaH .. 61..\\
yasmi~njAte mahAbAhuH kuntIputro yudhiShThiraH .
ayuta.n gA dvijAtibhyaH prAdAnniShkAMshcha tAvataH .. 62..\\
dayito vAsudevasya bAlyAtprabhR^iti chAbhavat .
pitR^INA.n chaiva sarveShAM prajAnAmiva chandramAH .. 63..\\
janmaprabhR^iti kR^iShNashcha chakre tasya kriyAH shubhAH .
sa chApi vavR^idhe bAlaH shuklapakShe yathA shashI .. 64..\\
chatuShpAda.n dashavidhaM dhanurvedamarindamaH .
arjunAdveda vedaGYAtsakala.n divyamAnuSham .. 65..\\
viGYAneShvapi chAstrANA.n sauShThave cha mahAbalaH .
kriyAsvapi cha sarvAsu visheShAnabhyashikShayat .. 66..\\
Agame cha prayoge cha chakre tulyamivAtmanaH .
tutoSha putra.n saubhadraM prekShamANo dhana~njayaH .. 67..\\
sarvasa.nhananopeta.n sarvalakShaNalakShitam .
durdharShamR^iShabhaskandha.n vyAttAnanamivoragam .. 68..\\
si.nhadarpaM maheShvAsaM mattamAta~Ngavikramam .
meghadundubhi nirghoShaM pUrNachandranibhAnanam .. 69..\\
kR^iShNasya sadR^isha.n shaurye vIrye rUpe tathAkR^itau .
dadarsha putraM bIbhatsurmaghavAniva ta.n yathA .. 70..\\
pA~nchAlyapi cha pa~nchabhyaH patibhyaH shubhalakShaNA .
lebhe pa~ncha sutAnvIrA~nshubhAnpa~nchAchalAniva .. 71..\\
yudhiShThirAtprativindhya.n suta somaM vR^ikodarAt .
arjunAchchhruta karmANa.n shatAnIka.n cha nAkulim .. 72..\\
sahadevAchchhruta senametAnpa~ncha mahArathAn .
pA~nchAlI suShuve vIrAnAdityAnaditiryathA .. 73..\\
shAstrataH prativindhya.n tamUchurviprA yudhiShThiram .
parapraharaNa GYAne prativindhyo bhavatvayam .. 74..\\
sute somasahasre tu somArka samatejasam .
suta somaM maheShvAsa.n suShuve bhImasenataH .. 75..\\
shruta.n karma mahatkR^itvA nivR^ittena kirITinA .
jAtaH putrastavetyeva.n shrutakarmA tato.abhavat .. 76..\\
shatAnIkasya rAjarSheH kauravyaH kurunandanaH .
chakre putra.n sanAmAnaM nakulaH kIrtivardhanam .. 77..\\
tatastvajIjanatkR^iShNA nakShatre vahni daivate .
sahadevAtsuta.n tasmAchchhruta seneti ta.n viduH .. 78..\\
ekavarShAntarAstveva draupadeyA yashasvinaH .
anvajAyanta rAjendra parasparahite ratAH .. 79..\\
jAtakarmANyAnupUrvyAchchUDopanayanAni cha .
chakAra vidhivaddhaumyasteShAM bharatasattama .. 80..\\
kR^itvA cha vedAdhyayana.n tataH sucharitavratAH .
jagR^ihuH sarvamiShvastramarjunAddivyamAnuSham .. 81..\\
devagarbhopamaiH putrairvyUDhoraskairmahAbalaiH .
anvitA rAjashArdUla pANDavA mudamApnuvan .. 82..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 214}
vai
indraprasthe vasantaste jaghnuranyAnnarAdhipAn .
shAsanAddhR^itarAShTrasya rAGYaH shAntanavasya cha .. 1..\\
Ashritya dharmarAjAna.n sarvaloko.avasatsukham .
puNyalakShaNakarmANa.n svadehamiva dehinaH .. 2..\\
sa sama.n dharmakAmArthAnsiSheve bharatarShabhaH .
trInivAtmasamAnbandhUnbandhumAniva mAnayan .. 3..\\
teShA.n samabhibhaktAnA.n kShitau dehavatAm iva .
babhau dharmArthakAmAnA.n chaturtha iva pArthivaH .. 4..\\
adhyetAraM para.n vedAH prayoktAraM mahAdhvarAH .
rakShitAra.n shubhaM varNA lebhire ta.n janAdhipam .. 5..\\
adhiShThAnavatI lakShmIH parAyaNavatI matiH .
bandhumAnakhilo dharmastenAsItpR^ithivIkShitA .. 6..\\
bhrAtR^ibhiH sahito rAjA chaturbhiradhikaM babhau .
prayujyamAnairvitato vedairiva mahAdhvaraH .. 7..\\
ta.n tu dhaumyAdayo viprAH parivAryopatasthire .
bR^ihaspatisamA mukhyAH prajApatimivAmarAH .. 8..\\
dharmarAje atiprItyA pUrNachandra ivAmale .
prajAnA.n remire tulyaM netrANi hR^idayAni cha .. 9..\\
na tu kevaladaivena prajA bhAvena remire .
yadbabhUva manaHkAnta.n karmaNA sa chakAra tat .. 10..\\
na hyayuktaM na chAsatyaM nAnR^itaM na cha vipriyam .
bhAShita.n chAru bhAShasya jaGYe pArthasya dhImataH .. 11..\\
sa hi sarvasya lokasya hitamAtmana eva cha .
chikIrShuH sumahAtejA reme bharatasattamaH .. 12..\\
tathA tu muditAH sarve pANDavA vigatajvarAH .
avasanpR^ithivIpAlA.nstrAsayantaH svatejasA .. 13..\\
tataH katipayAhasya bIbhatsuH kR^iShNamabravIt .
uShNAni kR^iShNa vartante gachchhAmo yamunAM prati .. 14..\\
suhR^ijjanavR^itAstatra vihR^itya madhusUdana .
sAyAhne punareShyAmo rochatA.n te janArdana .. 15..\\
vaasu
kuntI mAtarmamApyetadrochate yadvaya.n jale .
suhR^ijjanavR^itAH pArtha viharema yathAsukham .. 16..\\
vai
Amantrya dharmarAjAnamanuGYApya cha bhArata .
jagmatuH pArtha govindau suhR^ijjanavR^itau tataH .. 17..\\
vihAradesha.n samprApya nAnAdrumavaduttamam .
gR^ihairuchchAvachairyuktaM purandara gR^ihopamam .. 18..\\
bhakShyairbhojyaishcha peyaishcha rasavadbhirmahAdhanaiH .
mAlyaishcha vividhairyukta.n yuktaM vArShNeya pArthayoH .. 19..\\
AviveshaturApUrNa.n ratnairuchchAvachaiH shubhaiH .
yathopajoSha.n sarvashcha janashchikrIDa bhArata .. 20..\\
vane kAshchijjale kAshchitkAshchidveshmasu chA~NganAH .
yathA desha.n yathA prItichikrIDuH kR^iShNa pArthayoH .. 21..\\
draupadI cha subhadrA cha vAsA.nsyAbharaNAni cha .
prayachchhetAM mahArhANi strINA.n te sma madotkaTe .. 22..\\
kAshchitprahR^iShTA nanR^itushchukrushushcha tathAparAH .
jahasushchAparA nAryaH papushchAnyA varAsavam .. 23..\\
rurudushchAparAstatra prajaghnush cha parasparam .
mantrayAmAsuranyAshcha rahasyAni parasparam .. 24..\\
veNuvINA mR^ida~NgAnAM manoGYAnA.n cha sarvashaH .
shabdenApUryate ha sma tadvana.n susamR^iddhimat .. 25..\\
tasmi.nstathA vartamAne kuru dAshArhanandanau .
samIpe jagmatuH ka.n chiduddesha.n sumanoharam .. 26..\\
tatra gatvA mahAtmAnau kR^iShNau parapura~njayau .
mahArhAsanayo rAja.nstatastau saMniShIdatuH .. 27..\\
tatra pUrvavyatItAni vikrAntAni ratAni cha .
bahUni kathayitvA tau remAte pArtha mAdhavau .. 28..\\
tatropaviShTau muditau nAkapR^iShThe.ashvinAviva .
abhyagachchhattadA vipro vAsudevadhana~njayau .. 29..\\
bR^ihachchhAla pratIkAshaH prataptakanakaprabhaH .
hari pi~Ngo hari shmashruH pramANAyAmataH samaH .. 30..\\
taruNAdityasa~NkAshaH kR^iShNa vAsA jaTAdharaH .
padmapatrAnanaH pi~NgastejasA prajvalanniva .. 31..\\
upasR^iShTa.n tu taM kR^iShNau bhrAjamAnaM dvijottamam .
arjuno vAsudevashcha tUrNamutpatya tasthatuH .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 215}
vai
so.abravIdarjuna.n chaiva vAsudevaM cha sAtvatam .
lokapravIrau tiShThantau khANDavasya samIpataH .. 1..\\
brAhmaNo bahu bhoktAsmi bhu~nje.aparimita.n sadA .
bhikShe vArShNeya pArthau vAmekA.n tR^iptiM prayachchhatAm .. 2..\\
evamuktau tamabrUtA.n tatastau kR^iShNa pANDavau .
kenAnnena bhavA.nstR^ipyettasyAnnasya yatAvahe .. 3..\\
evamuktaH sa bhagavAnabravIttAvubhau tataH .
bhAShamANau tadA vIrau kimanna.n kriyatAm iti .. 4..\\
nAhamannaM bubhukShe vai pAvakaM mAM nibodhatam .
yadannamanurUpaM me tadyuvA.n samprayachchhatam .. 5..\\
idamindraH sadA dAva.n khANDavaM parirakShati .
taM na shaknomyaha.n dagdhu.n rakShyamANaM mahAtmanA .. 6..\\
vasatyatra sakhA tasya takShakaH pannagaH sadA .
sagaNastatkR^ite dAvaM parirakShati vajrabhR^it .. 7..\\
tatra bhUtAnyanekAni rakShyante sma prasa~NgataH .
ta.n didhakShurna shaknomi dagdhu.n shakrasya tejasA .. 8..\\
sa mAM prajvalita.n dR^iShTvA meghAmbhobhiH pravarShati .
tato dagdhuM na shaknomi didhakShurdAvamIpsitam .. 9..\\
sa yuvAbhyA.n sahAyAbhyAmastravidbhyAM samAgataH .
daheya.n khANDavaM dAvametadanna.n vR^itaM mayA .. 10..\\
yuvA.n hyudakadhArAstA bhUtAni cha samantataH .
uttamAstravido samyaksarvato vArayiShyathaH .. 11..\\
evamukte pratyuvAcha bIbhatsurjAtavedadam .
didhakShu.n khANDavaM dAvamakAmasya shatakratoH .. 12..\\
uttamAstrANi me santi divyAni cha bahUni cha .
yairaha.n shaknuyAM yoddhumapi vajradharAnbahUn .. 13..\\
dhanurme nAsti bhagavanbAhuvIryeNa saMmitam .
kurvataH samare yatna.n vegaM yadviShaheta me .. 14..\\
sharaishcha me.artho bahubhirakShayaiH kShipramasyataH .
na hi voDhu.n rathaH shaktaH sharAnmama yathepsitAn .. 15..\\
ashvAMshcha divyAnichchheyaM pANDurAnvAtara.nhasaH .
ratha.n cha meghanirghoSha.n sUryapratima tejasam .. 16..\\
tathA kR^iShNasya vIryeNa nAyudha.n vidyate samam .
yena nAgAnpishAmAMshcha nihanyAnmAdhavo raNe .. 17..\\
upAya.n karmaNaH siddhau bhagavanvaktumarhasi .
nivArayeya.n yenendraM varShamANaM mahAvane .. 18..\\
pauruSheNa tu yatkArya.n tatkartArau svapAvaka .
karaNAni samarthAni bhagavandAtumarhasi .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 216}
vai
evamuktastu bhagavAndhUmaketurhutAshanaH .
chintayAmAsa varuNa.n lokapAla.n didR^ikShayA .
Adityamudake devaM nivasanta.n jaleshvaram .. 1..\\
sa cha tachchintita.n GYAtvA darshayAmAsa pAvakam .
tamabravIddhUmaketuH pratipUjya jaleshvaram .
chaturtha.n lokapAlAnAM rakShitAraM maheshvaram .. 2..\\
somena rAGYA yaddatta.n dhanushchaiveShudhI cha te .
tatprayachchhobhaya.n shIghraM ratha.n cha kapilakShaNam .. 3..\\
kArya.n hi sumahatpArtho gANDIvena kariShyati .
chakreNa vAsudevashcha tanmadarthe pradIyatAm .
dadAnItyeva varuNaH pAvakaM pratyabhAShata .. 4..\\
tato.adbhutaM mahAvIrya.n yashaH kIrtivivardhanam .
sarvashastrairanAdhR^iShya.n sarvashastrapramAthi cha .
sarvAyudhamahAmAtraM parasenA pradharShaNam .. 5..\\
eka.n shatasahasreNa saMmitaM rAShTravardhanam .
chitramuchchAvachairvarNaiH shobhita.n shlakShNamavraNam .. 6..\\
devadAnavagandharvaiH pUjita.n shAshvatIH samAH .
prAdAdvai dhanu ratna.n tadakShayyau cha maheShudhI .. 7..\\
ratha.n cha divyAshvayujaM kapipravara ketanam .
upeta.n rAjatairashvairgAndharvairhemamAlibhiH .
pANDurAbhrapratIkAshairmano vAyusamairjave .. 8..\\
sarvopakaraNairyuktamajayya.n devadAnavaiH .
bhAnumantaM mahAghoSha.n sarvabhUtamanoharam .. 9..\\
sasarja yatsvatapasA bhauvano bhuvana prabhuH .
prajApatiranirdeshya.n yasya rUpaM raveriva .. 10..\\
ya.n sma somaH samAruhya dAnavAnajayatprabhuH .
nagameghapratIkAsha.n jvalantamiva cha shriyA .. 11..\\
AshritA ta.n rathashreShThaM shakrAyudhasamA shubhA .
tApanIyA suruchirA dhvajayaShTiranuttamA .. 12..\\
tasyA.n tu vAnaro divyaH si.nhashArdUlalakShaNaH .
vinardanniva tatrasthaH sa.nsthito mUrdhnyashobhata .. 13..\\
dhvaje bhUtAni tatrAsanvividhAni mahAnti cha .
nAdena ripusainyAnA.n yeShAM sa~nj~nA praNashyati .. 14..\\
sa taM nAnApatAkAbhiH shobhita.n rathamuttamam .
pradakShiNamupAvR^itya daivatebhyaH praNamya cha .. 15..\\
saMnaddhaH kavachI khaDgI baddhagodhA~Nguli travAn .
Aruroha rathaM pArtho vimAna.n sukR^itI yathA .. 16..\\
tachcha divya.n dhanuHshreShThaM brahmaNA nirmitaM purA .
gANDIvamupasa~NgR^ihya babhUva mudito.arjunaH .. 17..\\
hutAshanaM namaskR^itya tatastadapi vIryavAn .
jagrAha balamAsthAya jyayA cha yuyuje dhanuH .. 18..\\
maurvyA.n tu yujyamAnAyAM balinA pANDavena ha .
ye.ashR^iNvankUjita.n tatra teShA.n vai vyathitaM manaH .. 19..\\
labdhvA ratha.n dhanushchaiva tathAkShayyau maheShudhI .
babhUva kalyaH kaunteyaH prahR^iShTaH sAhyakarmaNi .. 20..\\
vajranAbha.n tatashchakraM dadau kR^iShNAya pAvakaH .
Agneyamastra.n dayita.n sa cha kalyo.abhavattadA .. 21..\\
abravItpAvakaishchainametena madhusUdana .
amAnuShAnapi raNe vijeShyasi na saMshayaH .. 22..\\
anena tvaM manuShyANA.n devAnAmapi chAhave .
rakShaHpishAchadaityAnAM nAgAnA.n chAdhikaH sadA .
bhaviShyasi na sandehaH pravarAri nibarhaNe .. 23..\\
kShipta.n kShipta.n raNe chaitattvayA mAdhava shatruShu .
hatvApratihata.n sa~Nkhye pANimeShyati te punaH .. 24..\\
varuNashcha dadau tasmai gadAmashaniniHsvanAm .
daityAnta karaNI.n ghorAM nAmnA kaumodakI.n hareH .. 25..\\
tataH pAvakamabrUtAM prahR^iShTau kR^iShNa pANDavau .
kR^itAstrau shastrasampannau rathinau dhvajinAvapi .. 26..\\
kalyau svo bhagavanyoddhumapi sarvaiH surAsuraiH .
kiM punarvajriNaikena pannagArthe yuyutsunA .. 27..\\
aarj
chakramastra.n cha vArShNeyo visR^ijanyudhi vIryavAn .
triShu lokeShu tannAsti yanna jIyAjjanArdanaH .. 28..\\
gANDIva.n dhanurAdAya tathAkShayyau maheShudhI .
ahamapyutsahe lokAnvijetu.n yudhi pAvaka .. 29..\\
sarvataH parivAryaina.n dAvena mahatA prabho .
kAma.n samprajvalAdyaiva kalyau svaH sAhyakarmaNi .. 30..\\
vai
evamuktaH sa bhagavAndAshArheNArjunena cha .
taijasa.n rUpamAsthAya dAva.n dagdhuM prachakrame .. 31..\\
sarvataH parivAryAtha saptArchirjvalanastadA .
dadAha khANDava.n kruddho yugAntamiva darshayan .. 32..\\
parigR^ihya samAviShTastadvanaM bharatarShabha .
meghastanita nirghoSha.n sarvabhUtAni nirdahan .. 33..\\
dahyatastasya vibabhau rUpa.n dAvasya bhArata .
meroriva nagendrasya kA~nchanasya mahAdyuteH .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 217}
vai
tau rathAbhyAM naravyAghrau dAvasyobhayataH sthitau .
dikShu sarvAsu bhUtAnA.n chakrAte kadanaM mahat .. 1..\\
yatra yatra hi dR^ishyante prANinaH khANDavAlayAH .
palAyantastatra tatra tau vIrau paryadhAvatAm .. 2..\\
chhidra.n hi na prapashyanti rathayorAshu vikramAt .
AviddhAviva dR^ishyete rathinau tau rathottamau .. 3..\\
khANDave dahyamAne tu bhUtAnyatha sahasrashaH .
utpeturbhairavAnnAdAnvinadanto disho dasha .. 4..\\
dagdhaika deshA bahavo niShTaptAshcha tathApare .
sphuTitAkShA vishIrNAshcha viplutAshcha vichetasaH .. 5..\\
samAli~Ngya sutAnanye pitR^InmAtR^I.nstathApare .
tyaktuM na shekuH snehena tathaiva nidhana.n gatAH .. 6..\\
vikR^itairdarshanairanye samupetuH sahasrashaH .
tatra tatra vighUrNantaH punaragnau prapedire .. 7..\\
dagdhapakShAkShi charaNA vicheShTanto mahItale .
tatra tatra sma dR^ishyante vinashyantaH sharIriNaH .. 8..\\
jalasthAneShu sarveShu kvAthyamAneShu bhArata .
gatasattvAH sma dR^ishyante kUrmamatsyAH sahasrashaH .. 9..\\
sharIraiH sampradIptaishcha dehavanta ivAgnayaH .
adR^ishyanta vane tasminprANinaH prANasa~NkShaye .. 10..\\
tA.nstathotpatataH pArthaH sharaiH sa~nchidya khaNDashaH .
dIpyamAne tataH prAsyatprahasankR^iShNavartmani .. 11..\\
te sharAchita sarvA~NgA vinadanto mahAravAn .
Urdhvamutpatya vegena nipetuH pAvake punaH .. 12..\\
sharairabhyAhatAnA.n cha dahyatAM cha vanaukasAm .
virAvaH shrUyate ha sma samudrasyeva mathyataH .. 13..\\
vahneshchApi prahR^iShTasya khamutpeturmahArchiShaH .
janayAmAsurudvega.n sumahAnta.n divaukasAm .. 14..\\
tato jagmurmahAtmAnaH sarva eva divaukasaH .
sharaNa.n devarAjAna.n sahasrAkShaM purandaram .. 15..\\
devaah
kiM nvime mAnavAH sarve dahyante kR^iShNavartmanA .
kachchinna sa~NkShayaH prApto lokAnAmamareshvara .. 16..\\
vai
tachchhrutvA vR^itrahA tebhyaH svayamevAnvavekShya cha .
khANDavasya vimokShArthaM prayayau harivAhanaH .. 17..\\
mahatA meghajAlena nAnArUpeNa vajrabhR^it .
AkAsha.n samavastIrya pravavarSha sureshvaraH .. 18..\\
tato.akShamAtrA visR^ijandhArAH shatasahasrashaH .
abhyavarShatsahasrAkShaH pAvaka.n khANDavaM prati .. 19..\\
asamprAptAstu tA dhArAstejasA jAtavedasaH .
kha eva samashuShyanta na kAshchitpAvaka.n gatAH .. 20..\\
tato namuchihA kruddho bhR^ishamarchiShmatastadA .
punarevAbhyavarShattamambhaH pravisR^ijanbahu .. 21..\\
archirdhArAbhisambaddha.n dhUmavidyutsamAkulam .
babhUva tadvana.n ghora.n stanayitnusaghoShavat .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 218}
vai
tasyAbhivarShato vAri pANDavaH pratyavArayat .
sharavarSheNa bIbhatsuruttamAstrANi darshayan .. 1..\\
sharaiH samantataH sarva.n khANDavaM chApi pANDavaH .
chhAdayAmAsa tadvarShamapakR^iShya tato vanAt .. 2..\\
na cha sma ki.n chichchhaknoti bhUtaM nishcharitaM tataH .
sa~nchAdyamAne khagamairasyatA savyasAchinA .. 3..\\
takShakastu na tatrAsItsarparAjo mahAbalaH .
dahyamAne vane tasminkurukShetre.abhavattadA .. 4..\\
ashvasenastu tatrAsIttakShakasya suto balI .
sa yatnamakarottIvraM mokShArtha.n havyavAhanAt .. 5..\\
na shashAka vinirgantu.n kaunteya sharapIDitaH .
mokShayAmAsa taM mAtA nigIrya bhujagAtmajA .. 6..\\
tasya pUrva.n shiro grastaM puchchhamasya nigIryate .
UrdhvamAchakrame sA tu pannagI putragR^iddhinI .. 7..\\
tasyAstIkShNena bhallena pR^ithu dhAreNa pANDavaH .
shirashchichchheda gachchhantyAstAmapashyatsureshvaraH .. 8..\\
taM mumochayiShurvajrI vAtavarSheNa pANDavam .
mohayAmAsa tatkAlamashvasenastvamuchyate .. 9..\\
tA.n cha mAyAM tadA dR^iShTvA ghorAM nAgena va~nchitaH .
dvidhA tridhA cha chichchheda khagatAneva bhArata .. 10..\\
shashApa ta.n cha sa~Nkruddho bIbhatsurjihmagAminam .
pAvako vAsudevashcha apratiShTho bhavediti .. 11..\\
tato jiShNuH sahasrAkSha.n kha.n vitatyeShubhiH shitaiH .
yodhayAmAsa sa~Nkruddho va~nchanA.n tAm anusmaran .. 12..\\
devarADapi ta.n dR^iShTvA sa.nrabdhamiva phalgunam .
svamastramasR^ijaddIpta.n yattatAnAkhilaM nabhaH .. 13..\\
tato vAyurmahAghoShaH kShobhayansarvasAgarAn .
viyatstho.ajanayanmeghA~njaladhArA mucha AkulAn .. 14..\\
tadvighAtArthamasR^ijadarjuno.apyastramuttamam .
vAyavyamevAbhimantrya pratipattivishAradaH .. 15..\\
tenendrAshani meghAnA.n vIryaujastadvinAshitam .
jaladhArAshcha tAH sheSha.n jagmurneshushcha vidyutaH .. 16..\\
kShaNena chAbhavadvyoma samprashAnta rajastamaH .
sukhashItAnila guNaM prakR^itisthArka maNDalam .. 17..\\
niShpratIkAra hR^iShTashcha hutabhugvividhAkR^itiH .
prajajvAlAtulArchiShmAnsvanAdaiH pUraya~n jagat .. 18..\\
kR^iShNAbhyA.n rakShita.n dR^iShTvA taM cha dAvamahaM kR^itAH .
samutpeturathAkAsha.n suparNAdyAH patatriNaH .. 19..\\
garuDA vajrasadR^ishaiH pakShatuNDa nakhaistathA .
prahartukAmAH sampeturAkAshAtkR^iShNa pANDavau .. 20..\\
tathaivoraga sa~NghAtAH pANDavasya samIpataH .
utsR^ijanto viSha.n ghoraM nishcherurjvalitAnanAH .. 21..\\
tAMshchakarta sharaiH pArthaH saroShAndR^ishyakhe charAn .
vivashAshchApatandIpta.n dehAbhAvAya pAvakam .. 22..\\
tataH surAH sagandharvA yakSharAkShasa pannagAH .
utpeturnAdamatulamutsR^ijanto raNArthiNaH .. 23..\\
ayaH kaNapa chakrAshma bhushuNDyudyatabAhavaH .
kR^iShNa pArthau jighA.nsantaH krodhasaMmUrchchhitaujasaH .. 24..\\
teShAmabhivyAharatA.n shastravarShaN.n cha mu~nchatAm .
pramamAthottamA~NgAni bIbhatsurnishitaiH sharaiH .. 25..\\
kR^iShNashcha sumahAtejAshchakreNAri nihA tadA .
daityadAnava sa~NghAnA.n chakAra kadanaM mahat .. 26..\\
athApare sharairviddhAshchakravegeritAstadA .
velAmiva samAsAdya vyAtiShThanta mahaujasaH .. 27..\\
tataH shakro.abhisa~NkruddhastridashAnAM maheshvaraH .
pANDura.n gajamAsthAya tAvubhau samabhidravat .. 28..\\
ashani.n gR^ihya tarasA vajramastramavAsR^ijat .
hatAvetAviti prAha surAnasurasUdanaH .. 29..\\
tataH samudyatA.n dR^iShTvA devendreNa mahAshanim .
jagR^ihuH sarvashastrANi svAni svAni surAstadA .. 30..\\
kAladaNDa.n yamo rAjA shibikA.n cha dhaneshvaraH .
pAsha.n cha varuNastatra vichakraM cha tathA shivaH .. 31..\\
oShadhIrdIpyamAnAshcha jagR^ihAte.ashvinAvapi .
jagR^ihe cha dhanurdhAtA musala.n cha jayastathA .. 32..\\
parvata.n chApi jagrAha kruddhastvaShTA mahAbalaH .
aMshastu shakti.n jagrAha mR^ityurdevaH parashvadham .. 33..\\
pragR^ihya parigha.n ghora.n vichachArAryamA api .
mitrashcha kShura paryanta.n chakraM gR^ihya vyatiShThata .. 34..\\
pUShA bhagashcha sa~NkruddhaH savitA cha vishAM pate .
AttakArmukanistriMshAH kR^iShNa pArthAvabhidrutAH .. 35..\\
rudrAshcha vasavashchaiva marutashcha mahAbalAH .
vishve devAstathA sAdhyA dIpyamAnAH svatejasA .. 36..\\
ete chAnye cha bahavo devAstau puruShottamau .
kR^iShNa pArthau jighA.nsantaH pratIyurvividhAyudhAH .. 37..\\
tatrAdbhutAnyadR^ishyanta nimittAni mahAhave .
yugAntasamarUpANi bhUtotsAdAya bhArata .. 38..\\
tathA tu dR^iShTvA sa.nrabdha.n shakra.n devaiH sahAchyutau .
abhItau yudhi durdharShau tasthatuH sajjakArmukau .. 39..\\
AgatAMshchaiva tAndR^iShTvA devAnekaikashastataH .
nyavArayetA.n sa~Nkruddhau bANairvarjopamaistadA .. 40..\\
asakR^idbhagnasa~NkalpAH surAshcha bahushaH kR^itAH .
bhayAdraNaM parityajya shakramevAbhishishriyuH .. 41..\\
dR^iShTvA nivAritAndevAnmAdhavenArjunena cha .
Ashcharyamagamastatra munayo divi viShThitAH .. 42..\\
shakrashchApi tayorvIryamupalabhyAsakR^idraNe .
babhUva paramaprIto bhUyashchaitAvayodhayat .. 43..\\
tato.ashmavarSha.n sumahadvyasR^ijatpAkashAsanaH .
bhUya eva tadA vIrya.n jiGYAsuH savyasAchinaH .
tachchharairarjuno varShaM pratijaghne.atyamarShaNaH .. 44..\\
viphala.n kriyamANaM tatsamprekShya cha shatakratuH .
bhUyaH sa.nvardhayAmAsa tadvarSha.n devarAD atha .. 45..\\
so.ashmavarShaM mahAvegairiShubhiH pAkashAsaniH .
vilaya.n gamayAmAsa harShayanpitaraM tadA .. 46..\\
samutpATya tu pANibhyAM mandarAchchhikharaM mahat .
sadruma.n vyasR^ijachchhakro jighA.nsuH pANDunandanam .. 47..\\
tato.arjuno vegavadbhirjvalitAgrairajihmagaiH .
bANairvidhva.nsayAmAsa gireH shR^i~Nga.n sahasradhA .. 48..\\
girervishIryamANasya tasya rUpa.n tadA babhau .
sArkachandra grahasyeva nabhasaH pravishIryataH .. 49..\\
tenAvAkpatatA dAve shailena mahatA bhR^isham .
bhUya eva hatAstatra prANinaH khANDavAlayAH .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 219}
vai
tathA shailanipAtena bhIShitAH khANDavAlayAH .
dAnavA rAkShasA nAgAstarakShvR^ikShavanaukasaH .
dvipAH prabhinnAH shArdUlAH si.nhAH kesariNastathA .. 1..\\
mR^igAshcha mahiShAshchaiva shatashaH pakShiNastathA .
samudvignA visasR^ipustathAnyA bhUtajAtayaH .. 2..\\
ta.n dAva.n samudIkShantaH kR^iShNau chAbhyudyatAyudhau .
utpAtanAdashabdena santrAsita ivAbhavan .. 3..\\
svatejo bhAsvara.n chakramutsasarja janArdanaH .
tena tA jAtayaH kShudrAH sadAnava nishAcharAH .
nikR^ittAH shatashaH sarvA nipeturanala.n kShaNAt .. 4..\\
adR^ishyanrAkShasAstatra kR^iShNa chakravidAritAH .
vasA rudhirasampR^iktAH sandhyAyAmiva toyadAH .. 5..\\
pishAchAnpakShiNo nAgAnpashUMshchApi sahasrashaH .
nighnaMshcharati vArShNeyaH kAlavattatra bhArata .. 6..\\
kShipta.n kShipta.n hi tachchakraM kR^iShNasyAmitra ghAtinaH .
hatvAnekAni sattvAni pANimeti punaH punaH .. 7..\\
tathA tu nighnatastasya sarvasattvAni bhArata .
babhUva rUpamatyugra.n sarvabhUtAtmanastadA .. 8..\\
sametAnA.n cha devAnAM dAnavAnAM cha sarvashaH .
vijetA nAbhavatkashchitkR^iShNa pANDavayormR^idhe .. 9..\\
tayorbalAtparitrAtu.n taM dAvaM tu yadA surAH .
nAshaknuva~nshamayitu.n tadAbhUvanparA~NmukhAH .. 10..\\
shatakratushcha samprekShya vimukhAndevatA gaNAn .
babhUvAvasthitaH prItaH prasha.nsankR^iShNa pANDavau .. 11..\\
nivR^itteShu tu deveShu vAguvAchAsharIriNI .
shatakratumabhiprekShya mahAgambhIra niHsvanA .. 12..\\
na te sakhA saMnihitastakShakaH pannagottamaH .
dAhakAle khANDavasya kurukShetra.n gato hyasau .. 13..\\
na cha shakyo tvayA jetu.n yuddhe.asminsamavasthitau .
vAsudevArjunau shakra nibodheda.n vacho mama .. 14..\\
naranArAyaNau devau tAvetau vishrutau divi .
bhavAnapyabhijAnAti yadvIryau yatparAkramau .. 15..\\
naitau shakyau durAdharShau vijetumajitau yudhi .
api sarveShu lokeShu purANAvR^iShisattamau .. 16..\\
pUjanIyatamAvetAvapi sarvaiH surAsuraiH .
sayakSharakShogandharvanarakiMnara pannagaiH .. 17..\\
tasmAditaH suraiH sArdha.n gantumarhasi vAsava .
diShTa.n chApyanupashyaitatkhANDavasya vinAshanam .. 18..\\
iti vAchamabhishrutya tathyamityamareshvaraH .
kopAmarShau samutsR^ijya sampratasthe diva.n tadA .. 19..\\
taM prasthitaM mahAtmAna.n samavekShya divaukasaH .
tvaritAH sahitA rAjannanujagmuH shatakratum .. 20..\\
devarAja.n tadA yAnta.n saha devairudIkShya tu .
vAsudevArjunau vIrau si.nhanAda.n vinedatuH .. 21..\\
devarAje gate rAjanprahR^iShTau kR^iShNa pANDavau .
nirvisha~NkaM punardAva.n dAhayAmAsatustadA .. 22..\\
sa mAruta ivAbhrANi nAshayitvArjunaH surAn .
vyadhamachchharasampAtaiH prANinaH khANDavAlayAn .. 23..\\
na cha sma ki.n chichchhaknoti bhUtaM nishcharitaM tataH .
sa~nchidyamAnamiShubhirasyatA savyasAchinA .. 24..\\
nAshaka.nstatra bhUtAni mahAntyapi raNe.arjunam .
nirIkShitumamogheShu.n kariShyanti kuto raNam .. 25..\\
shatenaika.n cha vivyAdha shataM chaikena pattriNA .
vyasavaste.apatannagnau sAkShAtkAlahatA iva .. 26..\\
na chAlabhanta te sharma rodhaHsu viShameShu cha .
pitR^ideva nivAseShu santApashchApyajAyata .. 27..\\
bhUtasa~Ngha sahasrAshcha dInAshchakrurmahAsvanam .
ruruvurvAraNAshchaiva tathaiva mR^igapakShiNaH .
tena shabdena vitresurga~Ngodadhi charA jhaShAH .. 28..\\
na hyarjunaM mahAbAhuM nApi kR^iShNaM mahAbalam .
nirIkShitu.n vai shaknoti kashchidyoddhu.n kutaH punaH .. 29..\\
ekAyanagatA ye.api niShpatantyatra ke chana .
rAkShasAndAnavAnnAgA~njaghne chakreNa tAnhariH .. 30..\\
te vibhinnashiro dehAshchakravegAdgatAsavaH .
peturAsye mahAkAyA dIptasya vasuretasaH .. 31..\\
sa mA.nsarudhiraughaishcha medaughaishcha samIritaH .
uparyAkAshago vahnirvidhUmaH samadR^ishyata .. 32..\\
dIptAkSho dIptajihvashcha dIptavyAtta mahAnanaH .
dIptordhva keshaH pi~NgAkShaH pibanprANabhR^itA.n vasAm .. 33..\\
tA.n sa kR^iShNArjuna kR^itAM sudhAM prApya hutAshanaH .
babhUva muditastR^iptaH parAM nirvR^itimAgataH .. 34..\\
athAsuraM mayaM nAma takShakasya niveshanAt .
vipradravanta.n sahasA dadarsha madhusUdanaH .. 35..\\
tamagniH prArthayAmAsa didhakShurvAtasArathiH .
dehavAnvai jaTI bhUtvA nadaMshcha jalado yathA .
jighA.nsurvAsudevashcha chakramudyamya viShThitaH .. 36..\\
sachakramudyata.n dR^iShTvA didhakShuM cha hutAshanam .
abhidhAvArjunetyevaM mayashchukrosha bhArata .. 37..\\
tasya bhItasvana.n shrutvA mA bhairiti dhana~njayaH .
pratyuvAcha mayaM pArtho jIvayanniva bhArata .. 38..\\
taM pArthenAbhaye datte namucherbhrAtaraM mayam .
na hantumaichchhaddAshArhaH pAvako na dadAha cha .. 39..\\
tasminvane dahyamAne ShaDagnirna dadAha cha .
ashvasenaM maya.n chApi chaturaH shAr~NgakAniti .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 220}
j
kimartha.n shAr~NgakAnagnirna dadAha tathAgate .
tasminvane dahyamAne brahmannetadvadAshu me .. 1..\\
adAhe hyashvasenasya dAnavasya mayasya cha .
kAraNa.n kIrtitaM brahma~nshAr~NgakAnAM na kIrtitam .. 2..\\
tadetadadbhutaM brahma~nshAr~NgAnAmavinAshanam .
kIrtayasvAgnisaMmarde katha.n te na vinAshitAH .. 3..\\
vai
yadartha.n shAr~NgakAnagnirna dadAha tathAgate .
tatte sarva.n yathAvR^itta.n kathayiShyAmi bhArata .. 4..\\
dharmaGYAnAM mukhyatamastapasvI saMshitavrataH .
AsInmaharShiH shrutavAnmandapAla iti shrutaH .. 5..\\
sa mArgamAsthito rAjannR^iShINAmUrdhvaretasAm .
svAdhyAyavAndharmaratastapasvI vijitendriyaH .. 6..\\
sa gatvA tapasaH pAra.n dehamutsR^ijya bhArata .
jagAma pitR^ilokAya na lebhe tatra tatphalam .. 7..\\
sa lokAnaphalAndR^iShTvA tapasA nirjitAnapi .
paprachchha dharmarAjasya samIpasthAndivaukasaH .. 8..\\
kimarthamAvR^itA lokA mamaite tapasArjitAH .
kiM mayA na kR^ita.n tatra yasyedaM karmaNaH phalam .. 9..\\
tatrAha.n tatkariShyAmi yadarthamidamAvR^itam .
phalametasya tapasaH kathayadhva.n divaukasaH .. 10..\\
devaah
R^iNino mAnavA brahma~njAyante yena tachchhR^iNu .
kriyAbhirbrahmacharyeNa prajayA cha na saMshayaH .. 11..\\
tadapAkriyate sarva.n yaGYena tapasA sutaiH .
tapasvI yaGYakR^ichchAsi na tu te vidyate prajA .. 12..\\
ta ime prasavasyArthe tava lokAH samAvR^itAH .
prajAyasva tato lokAnupabhoktAsi shAshvatAn .. 13..\\
punnAmno narakAtputrastrAtIti pitaraM mune .
tasmAdapatyasantAne yatasva dvijasattama .. 14..\\
vai
tachchhrutvA mandapAlastu teShA.n vAkya.n divaukasAm .
kva nu shIghramapatya.n syAdbahula.n chetyachintayat .. 15..\\
sa chintayannabhyagachchhadbahula prasavAnkhagAn .
shAr~NgikA.n shAr~Ngako bhUtvA jaritAM samupeyivAn .. 16..\\
tasyAM putrAnajanayachchaturo brahmavAdinaH .
tAnapAsya sa tatraiva jagAma lapitAM prati .
bAlAnsutAnaNDa gatAnmAtrA saha munirvane .. 17..\\
tasmingate mahAbhAge lapitAM prati bhArata .
apatyasnehasa.nvignA jaritA bahvachintayat .. 18..\\
tena tyaktAnasantyAjyAnR^iShInaNDa gatAnvane .
nAjahatputrakAnArtA jaritA khANDave nR^ipa .
babhAra chaitAnsa~njAtAnsvavR^ittyA snehaviklavA .. 19..\\
tato.agni.n khANDavaM dagdhumAyAntaM dR^iShTavAnR^iShiH .
mandapAlashchara.nstasminvane lapitayA saha .. 20..\\
ta.n sa~NkalpaM viditvAsya GYAtvA putrAMshcha bAlakAn .
so.abhituShTAva viprarSherbrAhmaNo jAtavedasam .
putrAnparidadadbhIto lokapAlaM mahaujasam .. 21..\\
mandapaala
tvamagne sarvadevAnAM mukha.n tvamasi havyavAT .
tvamantaH sarvabhUtAnA.n gUDhashcharasi pAvaka .. 22..\\
tvamekamAhuH kavayastvAmAhustrividhaM punaH .
tvAmaShTadhA kalpayitvA yaGYavAhamakalpayan .. 23..\\
tvayA sR^iShTamida.n vishvaM vadanti paramarShayaH .
tvadR^ite hi jagatkR^itsna.n sadyo na syAddhutAshana .. 24..\\
tubhya.n kR^itvA namo viprAH svakarma vijitAM gatim .
gachchhanti saha patnIbhiH sutairapi cha shAshvatIm .. 25..\\
tvAmagne jaladAnAhuH khe viShaktAnsavidyutaH .
dahanti sarvabhUtAni tvatto niShkramya hAyanAH .. 26..\\
jAtavedastavaiveya.n vishvasR^iShTirmahAdyute .
tavaiva karma vihitaM bhUta.n sarva.n charAcharam .. 27..\\
tvayApo vihitAH pUrva.n tvayi sarvamidaM jagat .
tvayi havya.n cha kavyaM cha yathAvatsampratiShThitam .. 28..\\
agne tvameva jvalanastva.n dhAtA tvaM bR^ihaspatiH .
tvamashvinau yamau mitraH somastvamasi chAnilaH .. 29..\\
vai
eva.n stutastatastena mandapAlena pAvakaH .
tutoSha tasya nR^ipate muneramitatejasaH .
uvAcha chainaM prItAtmA kimiShTa.n karavANi te .. 30..\\
tamabravInmandapAlaH prA~njalirhavyavAhanam .
pradahankhANDava.n dAvaM mama putrAnvisarjaya .. 31..\\
tatheti tatpratishrutya bhagavAnhavyavAhanaH .
khANDave tena kAlena prajajvAla didhakShayA .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 221}
vai
tataH prajvalite shukre shAr~NgakAste suduHkhitAH .
vyathitAH paramodvignA nAdhijagmuH parAyaNam .. 1..\\
nishAmya putrakAnbAlAnmAtA teShA.n tapasvinI .
jaritA duHkhasantaptA vilalApa nareshvara .. 2..\\
ayamagnirdahankakShamita AyAti bhIShaNaH .
jagatsandIpayanbhImo mama duHkhavivardhanaH .. 3..\\
ime cha mA.n karShayanti shishavo mandachetasaH .
abarhAshcharaNairhInAH pUrveShAM naH parAyaNam .
trAsayaMshchAyamAyAti lelihAno mahIruhAn .. 4..\\
ashaktimattvAchcha sutA na shaktAH saraNe mama .
AdAya cha na shaktAsmi putrAnsaritumanyataH .. 5..\\
na cha tyaktumaha.n shaktA hR^idaya.n dUyatIva me .
kaM nu jahyAmahaM putra.n kamAdAya vrajAmyaham .. 6..\\
kiM nu me syAtkR^ita.n kR^itvA manyadhvaM putrakAH katham .
chintayAnA vimokSha.n vo nAdhigachchhAmi ki.n chana .
chhAdayitvA cha vo gAtraiH kariShye maraNa.n saha .. 7..\\
jaritArau kula.n hIda.n jyeShThatvena pratiShThitam .
sArisR^ikvaH prajAyeta pitR^INA.n kulavardhanaH .. 8..\\
stamba mitrastapaH kuryAddroNo brahmaviduttamaH .
ityevamuktvA prayayau pitA vo nirghR^iNaH purA .. 9..\\
kamupAdAya shakyeta gantu.n kasyApaduttamA .
kiM nu kR^itvA kR^ita.n kAryaM bhavediti cha vihvalA .. 10..\\
nApashyatsvadhiyA mokSha.n svasutAnA.n tadAnalAt .
evaM bruvantI.n shAr~NgAste pratyUchuratha mAtaram .. 11..\\
snehamutsR^ijya mAtastvaM pata yatra na havyavAT .
asmAsu hi vinaShTeShu bhavitAraH sutAstava .
tvayi mAtarvinaShTAyAM na naH syAtkulasantatiH .. 12..\\
anvavaikShyaitadubhaya.n kShama.n syAdyatkulasya naH .
tadvai kartuM paraH kAlo mAtareSha bhavettava .. 13..\\
mA vai kulavinAshAya sneha.n kArShIH suteShu naH .
na hIda.n karma mogha.n syAllokakAmasya naH pituH .. 14..\\
jaritaa
idamAkhorbilaM bhUmau vR^ikShasyAsya samIpataH .
tadAvishadhva.n tvaritA vahneratra na vo bhayam .. 15..\\
tato.ahaM pA.nsunA chhidramapidhAsyAmi putrakAH .
evaM pratikR^itaM manye jvalataH kR^iShNavartmanaH .. 16..\\
tata eShyAmyatIte.agnau vihartuM pA.nsusa~ncayam .
rochatAmeSha vopAyo vimokShAya hutAshanAt .. 17..\\
zaarngakaah
abarhAnmA.nsabhUtAnnaH kravyAdAkhurvinAshayet .
pashyamAnA bhayamidaM na shakShyAmo niShevitum .. 18..\\
kathamagnirna no dahyAtkathamAkhurna bhakShayet .
kathaM na syAtpitA moghaH kathaM mAtA dhriyeta naH .. 19..\\
bila AkhorvinAshaH syAdagnerAkAshachAriNAm .
anvavekShyaitadubhaya.n shreyAndAho na bhakShaNam .. 20..\\
garhitaM maraNaM naH syAdAkhunA khAdatA bile .
shiShTAdiShTaH parityAgaH sharIrasya hutAshanAt .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 222}
jaritaa
asmAdbilAnniShpatita.n shyena Akhu.n jahAra tam .
kShudra.n gR^ihItvA pAdAbhyAM bhayaM na bhavitA tataH .. 1..\\
zaarngakaah
na hR^ita.n ta.n vayaM vidmaH shyenenAkhuM kathaM chana .
anye.api bhavitAro.atra tebhyo.api bhayameva naH .. 2..\\
saMshayo hyagnirAgachchheddR^iShTa.n vAyornivartanam .
mR^ityurno bilavAsibhyo bhavenmAtarasaMshayam .. 3..\\
niHsaMshayAtsaMshayito mR^ityurmAtarvishiShyate .
chara khe tva.n yathAnyAyaM putrAnvetsyasi shobhanAn .. 4..\\
jaritaa
aha.n vai shyenamAyAntamadrAkShaM bilamantikAt .
sa~ncaranta.n samAdAya jahArAkhuM bilAdbalI .. 5..\\
taM patantamakha.n shyena.n tvaritA pR^iShThato.anvagAm .
AshiSho.asya prayu~njAnA harato mUShakaM bilAt .. 6..\\
yo no dveShTAramAdAya shyenarAjapradhAvasi .
bhava tva.n divamAsthAya niramitro hiraNmayaH .. 7..\\
yadA sa bhakShitastena kShudhitena patatriNA .
tadAha.n tamanuGYApya pratyupAyAM gR^ihAnprati .. 8..\\
pravishadhvaM bilaM putrA vishrabdhA nAsti vo bhayam .
shyenena mama pashyantyA hR^ita Akhurna saMshayaH .. 9..\\
zaarngakaah
na vidma vai vayaM mAtarhR^itamAkhumitaH purA .
aviGYAya na shakShyAmo bilamAvishatu.n vayam .. 10..\\
jaritaa
aha.n hi taM prajAnAmi hR^itaM shyenena mUShakam .
ata eva bhayaM nAsti kriyatA.n vachanaM mama .. 11..\\
zaarngakaah
na tvaM mithyopachAreNa mokShayethA bhayaM mahat .
samAkuleShu GYAneShu na buddhikR^itameva tat .. 12..\\
na chopakR^itamasmAbhirna chAsmAnvettha ye vayam .
pIDyamAnA bharasyasmAnkA satI ke vaya.n tava .. 13..\\
taruNI darshanIyAsi samarthA bhartureShaNe .
anugachchha svabhartAraM putrAnApsyasi shobhanAn .. 14..\\
vayamapyagnimAvishya lokAnprApsyAmahe shubhAn .
athAsmAnna dahedagnirAyAstvaM punareva naH .. 15..\\
vai
evamuktA tataH shAr~NgI putrAnutsR^ijya khANDave .
jagAma tvaritA desha.n kShemamagneranAshrayam .. 16..\\
tatastIkShNArchirabhyAgAjjvalito havyavAhanaH .
yatra shAr~NgA babhUvuste mandapAlasya putrakAH .. 17..\\
te shAr~NgA jvalana.n dR^iShTvA jvalita.n svena tejasA .
jaritAristato vAcha.n shrAvayAmAsa pAvakam .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 223}
jaritaari
purataH kR^ichchhrakAlasya dhImA~njAgarti pUruShaH .
sa kR^ichchhrakAla.n samprApya vyathAM naivaiti karhi chit .. 1..\\
yastu kR^ichchhramasamprApta.n vichetA nAvabudhyate .
sa kR^ichchhrakAle vyathito na prajAnAti ki.n chana .. 2..\\
saarisrkva
dhIrastvamasi medhAvI prANakR^ichchhramida.n cha naH .
shUraH prAGYo bahUnA.n hi bhavatyeko na saMshayaH .. 3..\\
stambamitra
jyeShThastrAtA bhavati vai jyeShTho mu~nchati kR^ichchhrataH .
jyeShThashchenna prajAnAti kanIyAnki.n kariShyati .. 4..\\
drona
hiraNyaretAstvarito jvalannAyAti naH kShayam .
sapta jihvo.analaH kShAmo lelihAnopasarpati .. 5..\\
vai
evamukto bhrAtR^ibhistu jaritArirbibhAvasum .
tuShTAva prA~njalirbhUtvA yathA tachchhR^iNu pArthiva .. 6..\\
jaritaari
AtmAsi vAyoH pavanaH sharIramuta vIrudhAm .
yonirApashcha te shukrayonistvamasi chAmbhasaH .. 7..\\
Urdhva.n chAdhashcha gachchhanti visarpanti cha pArshvataH .
archiShaste mahAvIryarashmayaH savituryathA .. 8..\\
saarisrkva
mAtA prapannA pitaraM na vidmaH
pakShAshcha no na prajAtAbja keto .
na nastrAtA vidyate.agne tvadanyas
tasmAddhi naH parirakShaika vIra .. 9..\\
yadagne te shiva.n rUpaM ye cha te sapta hetavaH .
tena naH parirakShAdya IDitaH sharaNaiShiNaH .. 10..\\
tvamevaikastapase jAtavedo
nAnyastaptA vidyate goShu deva .
R^iShInasmAnbAlakAnpAlayasva
pareNAsmAnpraihi vai havyavAha .. 11..\\
stambamitra
sarvamagne tvamevaikastvayi sarvamida.n jagat .
tva.n dhArayasi bhUtAni bhuvanaM tvaM bibharShi cha .. 12..\\
tvamagnirhavyavAhastva.n tvameva parama.n haviH .
manIShiNastvA.n yajante bahudhA chaikadhaiva cha .. 13..\\
sR^iShTvA lokA.nstrInimAnhavyavAha
prApte kAle pachasi punaH samiddhaH .
sarvasyAsya bhuvanasya prasUtis
tvamevAgne bhavasi punaH pratiShThA .. 14..\\
tvamannaM prANinAM bhuktamantarbhUto jagatpate .
nityaM pravR^iddhaH pachasi tvayi sarvaM pratiShThitam .. 15..\\
drona
sUryo bhUtvA rashmibhirjAtavedo
bhUmerambho bhUmijAtAnrasAMsh cha .
vishvAnAdAya punarutsarga kAle
sR^iShTvA vR^iShTyA bhAvayasIha shukra .. 16..\\
tvatta etAH punaH shukravIrudho haritachchhadAH .
jAyante puShkariNyashcha samudrashcha mahodadhiH .. 17..\\
ida.n vai sadma tigmAMsho varuNasya parAyaNam .
shivastrAtA bhavAsmAkaM mAsmAnadya vinAshaya .. 18..\\
pi~NgAkShalohitagrIva kR^iShNavartmanhutAshana .
pareNa praihi mu~nchAsmAnsAgarasya gR^ihAniva .. 19..\\
vai
evamukto jAtavedA droNenAkliShTa karmaNA .
droNamAha pratItAtmA mandapAla pratiGYayA .. 20..\\
R^iShirdroNastvamasi vai brahmaitadvyAhR^ita.n tvayA .
Ipsita.n te kariShyAmi na cha te vidyate bhayam .. 21..\\
mandapAlena yUya.n hi mama pUrvaM niveditAH .
varjayeH putrakAnmahya.n dahandAvamiti sma ha .. 22..\\
ya cha tadvachana.n tasya tvayA yachcheha bhAShitam .
ubhayaM me garIyastadbrUhi ki.n karavANi te .
bhR^ishaM prIto.asmi bhadra.n te brahmanstotreNa te vibho .. 23..\\
drona
ime mArjArakAH shukranityamudvejayanti naH .
etAnkuruShva daMShTrAsu havyavAhasabAndhavAn .. 24..\\
vai
tathA tatkR^itavAnvahnirabhyanuGYAya shAr~NgakAn .
dadAha khANDava.n chaiva samiddho janamejaya .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 224}
vai
mandapAlo.api kauravya chintayAnaH sutA.nstadA .
uktavAnapyashItAMshuM naiva sa sma na tapyate .. 1..\\
sa tapyamAnaH putrArthe lapitAmidamabravIt .
kathaM nvashaktAH plavane lapite mama putrakAH .. 2..\\
vardhamAne hutavahe vAte shIghraM pravAyati .
asamarthA vimokShAya bhaviShyanti mamAtmajAH .. 3..\\
kathaM nvashaktA trANAya mAtA teShA.n tapasvinI .
bhaviShyatyasukhAviShTA putra trANamapashyatI .. 4..\\
kathaM nu saraNe.ashaktAnpatane cha mamAtmajAn .
santapyamAnA abhito vAshamAnAbhidhAvatI .. 5..\\
jaritAriH kathaM putraH sArisR^ikvaH katha.n cha me .
stamba mitraH katha.n droNaH katha.n sA cha tapasvinI .. 6..\\
lAlapyamAna.n tamR^iShiM mandapAlaM tathA vane .
lapitA pratyuvAcheda.n sAsUyamiva bhArata .. 7..\\
na te suteShvavekShAsti tAnR^iShInuktavAnasi .
tejasvino vIryavanto na teShA.n jvalanAdbhayam .. 8..\\
tathAgnau te parIttAshcha tvayA hi mama saMnidhau .
pratishruta.n tathA cheti jvalanena mahAtmanA .. 9..\\
lokapAlo.anR^itA.n vAchaM na tu vaktA katha.n chana .
samarthAste cha vaktAro na te teShvasti mAnasam .. 10..\\
tAmeva tu mamAmitrI.n chintayanparitapyase .
dhruvaM mayi na te sneho yathA tasyAM purAbhavat .. 11..\\
na hi pakShavatA nyAyyaM niHsnehena suhR^ijjane .
pIDyamAna upadraShTu.n shaktenAtmA katha.n chana .. 12..\\
gachchha tva.n jaritAmeva yadarthaM paritapyase .
chariShyAmyahamapyekA yathA kApuruShe tathA .. 13..\\
mandapaala
nAhameva.n chare loke yathA tvamabhimanyase .
apatyahetorvichare tachcha kR^ichchhragataM mama .. 14..\\
bhUta.n hitvA bhaviShye.arthe yo.avalambeta mandadhIH .
avamanyeta ta.n loko yathechchhasi tathA kuru .. 15..\\
eSha hi jvalamAno.agnirlelihAno mahIruhAn .
dveShya.n hi hR^idi santApa.n janayatyashivaM mama .. 16..\\
vai
tasmAddeshAdatikrAnte jvalane jaritA tataH .
jagAma putrakAneva tvaritA putragR^iddhinI .. 17..\\
sA tAnkushalinaH sarvAnnirmuktA~njAtavedasaH .
rorUyamANA kR^ipaNA sutAndR^iShTavatI vane .. 18..\\
ashraddheyatama.n teShAM darshana.n sA punaH punaH .
ekaikashashcha tAnputrAnkroshamAnAnvapadyata .. 19..\\
tato.abhyagachchhatsahasA mandapAlo.api bhArata .
atha te sarvamevainaM nAbhyanandanta vai sutAH .. 20..\\
lAlapyamAnamekaika.n jaritAM cha punaH punaH .
nochuste vachana.n kiM chittamR^iShi.n sAdhvasAdhu vA .. 21..\\
mandapaala
jyeShThaH sutaste katamaH katamastadanantaraH .
madhyamaH katamaH putraH kaniShThaH katamash cha te .. 22..\\
evaM bruvanta.n duHkhArtaM kiM mAM na pratibhAShase .
kR^itavAnasmi havyAshe naiva shAntimito labhe .. 23..\\
jaritaa
ki.n te jyeShThe sute kAryaM kimanantarajena vA .
ki.n cha te madhyame kAryaM kiM kaniShThe tapasvini .. 24..\\
yastvaM mA.n sarvasho hInAmutsR^ijyAsi gataH purA .
tAmeva lapitA.n gachchha taruNIM chAruhAsinIm .. 25..\\
mandapaala
na strINA.n vidyate ki.n chidanyatra puruShAntarAt .
sApatnakamR^ite loke bhavitavya.n hi tattathA .. 26..\\
suvratApi hi kalyANI sarvalokaparishrutA .
arundhatI paryasha~NkadvasiShThamR^iShisattamam .. 27..\\
vishuddhabhAvamatyanta.n sadA priyahite ratam .
saptarShimadhyaga.n vIramavamene cha taM munim .. 28..\\
apadhyAnena sA tena dhUmAruNa samaprabhA .
lakShyAlakShyA nAbhirUpA nimittamiva lakShyate .. 29..\\
apatyahetoH samprApta.n tathA tvamapi mAm iha .
iShTameva~Ngate hitvA sA tathaiva cha vartase .. 30..\\
naiva bhAryeti vishvAsaH kAryaH pu.nsA katha.n chana .
na hi kAryamanudhyAti bhAryA putravatI satI .. 31..\\
vai
tataste sarva evainaM putrAH samyagupAsire .
sa cha tAnAtmajAnrAjannAshvAsayitumArabhat .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 225}
mandapaala
yuShmAkaM parirakShArtha.n viGYapto jvalano mayA .
agninA cha tathetyevaM pUrvameva pratishrutam .. 1..\\
agnervachanamAGYAya mAturdharmaGYatA.n cha vaH .
yuShmAka.n cha para.n vIryaM nAhaM pUrvamihAgataH .. 2..\\
na santApo hi vaH kAryaH putrakA maraNaM prati .
R^iShInveda hutAsho.api brahma tadvidita.n cha vaH .. 3..\\
vai
evamAshvAsya putrAnsa bharyA.n chAdAya bhArata .
mandapAlastato deshAdanya.n deshaM jagAma ha .. 4..\\
maghavAnapi tigmAMshuH samiddha.n khANDava.n vanam .
dadAha saha kR^iShNAbhyA.n janaya~n jagato.abhayam .. 5..\\
vasA medo vahAH kulyAstatra pItvA cha pAvakaH .
agachchhatparamA.n tR^iptiM darshayAmAsa chArjunam .. 6..\\
tato.antarikShAdbhagavAnavatIrya sureshvaraH .
marudgaNavR^itaH pArthaM mAdhava.n chAbravIdidam .. 7..\\
kR^ita.n yuvAbhyA.n karmedamamarairapi duShkaram .
varAnvR^iNIta.n tuShTo.asmi durlabhAnapyamAnuShAn .. 8..\\
pArthastu varayAmAsa shakrAdastrANi sarvashaH .
grahItu.n tachcha shakro.asya tadA kAlaM chakAra ha .. 9..\\
yadA prasanno bhagavAnmahAdevo bhaviShyati .
tubhya.n tadA pradAsyAmi pANDavAstrANi sarvashaH .. 10..\\
ahameva cha ta.n kAla.n vetsyAmi kurunandana .
tapasA mahatA chApi dAsyAmi tava tAnyaham .. 11..\\
AgneyAni cha sarvANi vAyavyAni tathaiva cha .
madIyAni cha sarvANi grahIShyasi dhana~njaya .. 12..\\
vAsudevo.api jagrAha prItiM pArthena shAshvatIm .
dadau cha tasmai devendrasta.n varaM prItimA.nstadA .. 13..\\
dattvA tAbhyA.n varaM prItaH saha devairmarutpatiH .
hutAshanamanuGYApya jagAma tridivaM punaH .. 14..\\
pAvakashchApi ta.n dAvaM dagdhvA samR^igapakShiNam .
ahAni pa~ncha chaika.n cha virarAma sutarpitaH .. 15..\\
jagdhvA mA.nsAni pItvA cha medA.nsi rudhirANi cha .
yuktaH paramayA prItyA tAvuvAcha vishAM pate .. 16..\\
yuvAbhyAM puruShAgryAbhyA.n tarpito.asmi yathAsukham .
anujAnAmi vA.n vIrau charataM yatra vA~nchhitam .. 17..\\
eva.n tau samanuGYAtau pAvakena mahAtmanA .
arjuno vAsudevashcha dAnavashcha mayastathA .. 18..\\
parikramya tataH sarve trayo.api bharatarShabha .
ramaNIye nadIkUle sahitAH samupAvishan .. 19..\\
##\end{multicols}##
##
\medskip\hrule\medskip
Last updated on \today ; Send corrections to sanskrit@cheerful.com
\end{document}