j
eva.n dyUtajitAH pArthAH kopitAshcha durAtmabhiH .
dhArtarAShTraiH sahAmAtyairnikR^ityA dvijasattama .. 1..\\
shrAvitAH paruShA vAchaH sR^ijadbhirvairamuttamam .
kimakurvanta kauravyA mama pUrvapitAmahAH .. 2..\\
katha.n chaishvaryavibhraShTAH sahasA duHkhameyuShaH .
vane vijahrire pArthAH shakra pratimatejasaH .. 3..\\
ke chainAnanvavartanta prAptAnvyasanamuttamam .
kimAhArAH kimAchArAH kva cha vAso mahAtmanAm .. 4..\\
katha.n dvAdasha varShANi vane teShAM mahAtmanAm .
vyatIyurbrAhmaNashreShTha shUrANAmarighAtinAm .. 5..\\
katha.n cha rAjaputrI sA pravarA sarvayoShitAm .
pativratA mahAbhAgA satata.n satyavAdinI .
vanavAsamaduHkhArhA dAruNaM pratyapadyata .. 6..\\
etadAchakShva me sarva.n vistareNa tapodhana .
shrotumichchhAmi charitaM bhUri draviNa tejasAm .
kathyamAna.n tvayA vipra paraM kautUhala.n hi me .. 7..\\
v
eva.n dyUtajitAH pArthAH kopitAshcha durAtmabhiH .
dhArtarAShTraiH sahAmAtyairniryayurgajasAhvayAt .. 8..\\
vardhamAnapuradvAreNAhiniShkramya te tadA .
uda~NmukhaH shastrabhR^itaH prayayuH saha kR^iShNayA .. 9..\\
indrasenAdayashchainAnbhR^ityAH parichaturdasha .
rathairanuyayuH shIghraiH striya AdAya sarvashaH .. 10..\\
vrajatastAnviditvA tu paurAH shokAbhipIDitAH .
garhayanto.asakR^idbhIShma vidura droNa gautamAn .
UchurvigatasantrAsAH samAgamya parasparam .. 11..\\
nedamasti kula.n sarvaM na vayaM na cha no gR^ihAH .
yatra duryodhanaH pApaH saubaleyena pAlitAH .
karNa duHkhAsanAbhyA.n cha rAjyametachchikIrShati .. 12..\\
no chetkulaM na chAchAro na dharmo.arthaH kutaH sukham .
yatra pApasahAyo.ayaM pApo rAjyaM bubhUShate .. 13..\\
duryodhano guru dveShI tyaktAchAra suhR^ijjanaH .
arthalubdho.abhimAnI cha nIchaH prakR^itinirghR^iNaH .. 14..\\
neyamasti mahIkR^itsnA yatra duryodhano nR^ipaH .
sAdhu gachchhAmahe sarve yatra gachchhanti pANDavAH .. 15..\\
sAnukrosho mahAtmAno vijitendriya shatravaH .
hrImantaH kIrtimantashcha dharmAchAra parAyaNAH .. 16..\\
evamuktvAnujagmustAnpANDavA.nste sametya cha .
UchuH prA~njalayaH sarve tAnkuntI mAdrinandanAn .. 17..\\
kva gamiShyatha bhadra.n vastyaktvAsmAnduHkhabhAginaH .
vayamapyanuyAsyAmo yatra yUya.n gamiShyatha .. 18..\\
adharmeNa jitA~nshrutvA yuShmA.nstyaktaghR^iShaiH paraiH .
udvignAH sma bhR^isha.n sarve nAsmAnhAtumihArhatha .. 19..\\
bhaktAnuraktAH suhR^idaH sadA priyahite ratAn .
kurAjAdhiShThite rAjye na vinashyema sarvashaH .. 20..\\
shrUyatA.n chAbhidhAsyAmo guNadoShAnnararShabhAH .
shubhAshubhAdhivAsena sa.nsarga.n kurute yathA .. 21..\\
vastramApastilAnbhUmi.n gandho vAsayate yathA .
puShpANAmadhivAsena tathA sa.nsargajA guNAH .. 22..\\
mohajAlasya yonirhi mUDhaireva samAgamaH .
ahanyahani dharmasya yoniH sAdhu samAgamaH .. 23..\\
tasmAtprAGYaishcha vR^iddhaishcha susvabhAvaistapasvibhiH .
sadbhishcha saha sa.nsargaH kAryaH shama parAyaNaiH .. 24..\\
yeShA.n trINyavadAtAni yonirvidhyA cha karma cha .
tAnsevettaiH samAsyA hi shAstrebhyo.api garIyasI .. 25..\\
nirArambhA hyapi vayaM puNyashIleShu sAdhuShu .
puNyamevApnuyAmeha pApaM pApopasevanAt .. 26..\\
asatA.n darshanAtsparshAtsa~njalpana sahAsanat .
dharmAchAraH prahIyante na cha sidhyanti mAnavAH .. 27..\\
buddhishcha hIyate pu.nsAM nIchaiH saha samAgamAt .
madhyamairmadhyatA.n yAti shreShThatAM yAti chottamaiH .. 28..\\
ye guNAH kIrtitA loke dharmakAmArtha sambhavAH .
lokAchArAtma sambhUtA vedoktAH shiShTasaMmatAH .. 29..\\
te yuShmAsu samastAshcha vyastAshchaiveha sadguNAH .
ichchhAmo guNavanmadhye vastu.n shreyo.abhikA~NkShiNaH .. 30..\\
y
dhanyA vaya.n yadasmAkaM snehakAruNyayantritAH .
asato.api guNAnAhurbrAhmaNa pramukhAH prajAH .. 31..\\
tadahaM bhrAtR^isahitaH sarvAnviGYApayAmi vaH .
nAnyathA taddhi kartavyamasmatsnehAnukampayA .. 32..\\
bhIShmaH pitAmaho rAjA viduro jananI cha me .
suhR^ijjanashcha prAyo me nagare nAgasAhvaye .. 33..\\
te tvasmaddhitakAmArthaM pAlanIyAH prayatnataH .
yuShmAbhiH sahitaiH sarvaiH shokasantApa vihvalAH .. 34..\\
nivartatAgatA dUra.n samAgamana shApitAH .
svajane nyAsabhUte me kAryA snehAnvitA matiH .. 35..\\
etaddhi mama kAryANAM parama.n hR^idi sa.nsthitam .
sukR^itAnena me tuShTiH satkArAshcha bhaviShyati .. 36..\\
v
tathAnumantritAstena dharmarAjena tAH prajAH .
chakrurArtasvara.n ghora.n hA rAjanniti duHkhitAH .. 37..\\
guNAnpArthasya sa.nsmR^itya duHkhArtAH paramAturAH .
akAmAH saMnyavartanta samAgamyAtha pANDavAn .. 38..\\
nivR^itteShu tu paureShu rathAnAsthAya pANDavAH .
prajagmurjAhnavItIre pramANAkhyaM mahAvaTam .. 39..\\
ta.n te divasasheSheNa vaTaM gatvA tu pANDavAH .
UShustA.n rajanIM vIrAH sa.nspR^ishya salilaM shuchi .
udakenaiva tA.n rAtrimUShuste duHkhakarshitAH .. 40..\\
anujagmushcha tatraitAnsnehAtke chiddvijAtayaH .
sagnayo.anagnayashchaiva sashiShya gaNabAndhavAH .
sa taiH parivR^ito rAjA shushubhe brahmavAdibhiH .. 41..\\
teShAM prAduShkR^itAgnInAM muhUrte ramyadAruNe .
brahmaghoShapuraskAraH sa~njalpaH samajAyata .. 42..\\
rAjAna.n tu kurushreShThaM te ha.nsamadhurasvarAH .
AshvAsayanto viprAgryAH kShapA.n sarvAM vyanodayan .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2}
v
prabhAtAyA.n tu sharvaryAM teShAmakliShTakarmaNAm .
vana.n yiyAsatAM viprAstasthurbhikShA bhujo.agrataH .
tAnuvAcha tato rAjA kuntIputro yudhiShThiraH .. 1..\\
vaya.n hi hR^itasarvasvA hR^itarAjyA hR^itashriyaH .
phalamUlAmiShAhArA vana.n yAsyAma duHkhitAH .. 2..\\
vana.n cha doShabahulaM bahu vyAlasarIsR^ipam .
parikleshashcha vo manye dhruva.n tatra bhaviShyati .. 3..\\
brAhmaNAnAM pariklesho daivatAnyapi sAdayet .
kiM punarmAmito viprA nivartadhva.n yatheShTataH .. 4..\\
br
gatiryA bhavatA.n rAja.nstAM vaya.n gantumudyatAH .
nArhathAsmAnparityaktuM bhaktAnsaddharmadarshinaH .. 5..\\
anukampA.n hi bhakteShu daivatAnyapi kurvate .
visheShato brAhmaNeShu sadAchArAvalambiShu .. 6..\\
y
mamApi paramA bhaktirbrAhmaNeShu sadA dvijAH .
sahAyaviparibhraMshastvaya.n sAdayatIva mAm .. 7..\\
Ahareyurhi me ye.api phalamUlamR^igA.nstathA .
ta ime shokajairduHkhairbhrAtaro me vimohitAH .. 8..\\
draupadyA viprakarSheNa rAjyApaharaNena cha .
duHkhAnvitAnimAnkleshairnAha.n yoktumihotsahe .. 9..\\
br
asmatpoShaNajA chintA mA bhUtte hR^idi pArthiva .
svayamAhR^itya vanyAni anuyAsyAmahe vayam .. 10..\\
anudhyAnena japyena vidhAsyAmaH shiva.n tava .
kathAbhishchAnukUlAbhiH saha ra.nsyAmahe vane .. 11..\\
y
evametanna sandeho rameyaM brAhmaNaiH saha .
nyUna bhAvAttu pashyAmi pratyAdeshamivAtmanaH .. 12..\\
katha.n drakShyAmi vaH sarvAnsvayamAhR^ita bhojanAn .
madbhaktyA klishyato.anarhAndhikpApAndhR^itarAShTrajAn .. 13..\\
v
ityuktvA sa nR^ipaH shochanniShasAda mahItale .
tamadhyAtmaratirvidvA~nshaunako nAma vai dvijaH .
yoge sA~Nkhye cha kushalo rAjAnamidamabravIt .. 14..\\
shokasthAna sahasrANi bhayasthAna shatAni cha .
divase divase mUDhamAvishanti na paNDitam .. 15..\\
na hi GYAnaviruddheShu bahudoSheShu karmasu .
shreyo ghAtiShu sajjante buddhimanto bhavadvidhAH .. 16..\\
aShTA~NgAM buddhimAhuryA.n sarvAshreyo vighAtinIm .
shrutismR^itisamAyuktA.n sA rAja.nstvayyavasthitA .. 17..\\
arthakR^ichchhreShu durgeShu vyApatsu svajanasya cha .
shArIra mAnasairduHkhairna sIdanti bhavadvidhAH .. 18..\\
shrUyatA.n chAbhidhAsyAmi janakena yathA purA .
AtmavyavasthAna karA gItAH shlokA mahAtmanA .. 19..\\
mano dehasamutthAbhyA.n duHkhAbhyAmarditaM jagat .
tayorvyAsa samAsAbhyA.n shamopAyamimaM shR^iNu .. 20..\\
vyAdheraniShTa sa.nsparshAchchhramAdiShTavivarjanAt .
duHkha.n chaturbhirshArIraM kAraNaiH sampravartate .. 21..\\
tadAshu pratikArAchcha satata.n chAvichintanAt .
AdhivyAdhiprashamana.n kriyAyogadvayena tu .. 22..\\
matimanto hyato vaidyAH shamaM prAgeva kurvate .
mAnasasya priyAkhyAnaiH sambhogopanayairnR^iNAm .. 23..\\
mAnasena hi duHkhena sharIramupatapyate .
ayaH piNDena taptena kumbbha sa.nsthAm ivodakam .. 24..\\
mAnasa.n shamayettasmAjGYAnenAgimivAmbunA .
prashAnte mAnase duHkhe shArIramupashAmyati .. 25..\\
manaso duHkhamUla.n tu sneha ityupalabhyate .
snehAttu sajjate janturduHkhayogamupaiti cha .. 26..\\
snehamUlAni duHkhAni snehajAni bhayAni cha .
shokaharShau tathAyAsaH sarva.n snehAtpravartate .. 27..\\
snehatkaraNa rAgashcha prajaGYe vaiShayastathA .
ashreyaskAvubhAvetau pUrvastatra guruH smR^itaH .. 28..\\
koTarAgniryathAsheSha.n samUlaM pAdapa.n dahet .
dharmArthina.n tathAlpo.api rAgadoSho vinAshayet .. 29..\\
viprayoge na tu tyAgI doShadarshI samAgamAt .
virAgaM bhajate janturnirvairo niShparigrahaH .. 30..\\
tasmAtsneha.n svapakShebhyo mitrebhyo dhanasa~ncayAt .
svasharIrasamuttha.n tu GYAnena vinivartayet .. 31..\\
GYAnAnviteShu mukhyeShu shAstraGYeShu kR^itAtmasu .
na teShu sajjate snehaH padmapatreShvivodakam .. 32..\\
rAgAbhibhUtaH puruShaH kAmena parikR^iShyate .
ichchhA sa~njAyate tasya tatastR^iShNA pravartate .. 33..\\
tR^iShNA hi sarvapApiShThA nityodvega karI nR^iNAm .
adharmabahulA chaiva ghorA pApAnubandhinI .. 34..\\
yA dustyajA durmatibhiryA na jIryati jIryataH .
yo.asau prANAntiko rogastA.n tR^iShNAM tyajataH sukham .. 35..\\
anAdyantA tu sA tR^iShNA antardehagatA nR^iNAm .
vinAshayati sambhUtA ayonija ivAnalaH .. 36..\\
yathaidhaH svasamutthena vahninA nAshamR^ichchhati .
tathAkR^itAtmA lobhena sahajena vinashyati .. 37..\\
rAjataH salilAdagneshchorataH svajanAdapi .
bhayamarthavatAM nityaM mR^ityoH prANabhR^itAm iva .. 38..\\
yathA hyAmiShamAkAshe pakShibhiH shvApadairbhuvi .
bhakShyate salile matsyaistathA sarveNa vittavAn .. 39..\\
artha eva hi keShA.n chidanartho bhavitA nR^iNAm .
arthashreyasi chAsakto na shreyo vindate naraH .
tasmAdarthAgamAH sarve mano mohavivardhanAH .. 40..\\
kArpaNya.n darpamAnau cha bhayamudvega eva cha .
arthajAni viduH prAGYA duHkhAnyetAni dehinAm .. 41..\\
arthasyopArjane duHkhaM pAlane cha kShaye tathA .
nAshe duHkha.n vyaye duHkha.n ghnanti chaivArtha kAraNAt .. 42..\\
arthA duHkhaM parityaktuM pAlitAshchApi te.asukhAH .
duHkhena chAdhigamyante teShAM nAshaM na chintayet .. 43..\\
asantoSha parA mUDhAH santoSha.n yAnti paNDitAH .
anto nAsti pipAsAyAH santoShaH parama.n sukham .. 44..\\
tasmAtsantoShameveha dhanaM pashyanti paNDitAH .
anitya.n yauvanaM rUpa.n jIvitaM dravyasa~ncayaH .
aishvaryaM priya sa.nvAso gR^idhyedeShu na paNDitaH .. 45..\\
tyajeta sa~ncayA.nstasmAttajja.n klesha.n saheta kaH .
na hi sa~ncayavAnkashchiddR^ishyate nirupadravaH .. 46..\\
atashcha dharmibhiH pumbhiranIhArthaH prashasyate .
prakShAlanAddhi pa~Nkasya dUrAdasparshana.n varam .. 47..\\
yudhiShThiraivamartheShu na spR^ihA.n kartumarhasi .
dharmeNa yadi te kArya.n vimuktechchho bhavArthataH .. 48..\\
y
nArthopabhoga lipsArthamiyamarthepsutA mama .
bharaNArtha.n tu viprANAM brahmankA~NkShe na lobhataH .. 49..\\
katha.n hyasmadvidho brahmanvartamAno gR^ihAshrame .
bharaNaM pAlana.n chApi na kuryAdanuyAyinAm .. 50..\\
sa.nvibhAgo hi bhUtAnA.n sarveShAmeva shiShyate .
tathaivopachamAnebhyaH pradeya.n gR^ihamedhinA .. 51..\\
tR^iNAni bhUmirudaka.n vAkchaturthI cha sUnR^itA .
satAmetAni geheShu nochchhidyante kadA chana .. 52..\\
deyamArtasya shayana.n sthitashrAntasya chAsanam .
tR^iShitasya cha pAnIya.n kShudhitasya cha bhojanam .. 53..\\
chakShuradyAnmano dadyAdvAcha.n dadyAchcha sUnR^itAm .
pratyudgamyAbhigamana.n kuryAnnyAyena chArchanam .. 54..\\
aghi hotramanaDvAMshcha GYAtayo.atithibAndhavAH .
putradArabhR^itAshchaiva nirdaheyurapUjitAH .. 55..\\
nAtmArthaM pAchayedannaM na vR^ithA ghAtayetpashUn .
na cha tatsvayamashnIyAdvidhivadyanna nirvapet .. 56..\\
shvabhyashcha shvapachebhyashcha vayobhyashchAvapedbhuvi .
vaishvadeva.n hi nAmaitatsAyamprAtarvidhIyate .. 57..\\
vighasAshI bhavettasmAnnitya.n chAmR^itabhojanaH .
vighasaM bhR^ityasheSha.n tu yaGYasheShaM tathAmR^itam .. 58..\\
etA.n yo vartate vR^ittiM vartamAno gR^ihAshrame .
tasya dharmaM paraM prAhuH katha.n vA vipra manyase .. 59..\\
z
aho bata mahatkaShTa.n viparItamida.n jagat .
yenApatrapate sAdhurasAdhustena tuShyati .. 60..\\
shishnodara kR^ite.aprAGYaH karoti vighasaM bahu .
moharAgasamAkrAnta indriyArtha vashAnugaH .. 61..\\
hriyate budhyamAno.api naro hAribhirindriyaiH .
vimUDhasa~nj~no duShTAshvairudbhrAntairiva sArathiH .. 62..\\
ShaDindriyANi viShaya.n samAgachchhanti vai yadA .
tadA prAdurbhavatyeShAM pUrvasa~NkalpajaM manaH .. 63..\\
mano yasyendriya grAmaviShayaM prati choditam .
tasyautsukya.n sambhavati pravR^ittishchopajAyate .. 64..\\
tataH sa~NkalpavIryeNa kAmena viShayeShubhiH .
viddhaH patati lobhAgnau jyotirlobhAtpata~Ngavat .. 65..\\
tato vihArairAhArairmohitashcha vishAM pate .
mahAmohamukhe magne nAtmAnamavabudhyate .. 66..\\
evaM patati sa.nsAre tAsu tAsviha yoniShu .
avidyA karma tR^iShNAbhirbhrAmyamANo.atha chakravat .. 67..\\
brahmAdiShu tR^iNAnteShu hUteShu parivartate .
jale bhuvi tathAkAshe jAyamAnaH punaH punaH .. 68..\\
abudhAnA.n gatistveShA budhAnAmapi me shR^iNu .
ye dharme shreyasi ratA vimokSharatayo janAH .. 69..\\
yadida.n veda vachana.n kuru karma tyajeti cha .
tasmAddharmAnimAnsarvAnnAbhimAnAtsamAcharet .. 70..\\
ijyAdhyayana dAnAni tapaH satya.n kShamA damaH .
alobha iti mArgo.aya.n dharmasyAShTa vidhaH smR^itaH .. 71..\\
tatra pUrvashchaturvargaH pitR^iyAnapathe sthitaH .
kartavyamiti yatkAryaM nAbhimAnAtsamAcharet .. 72..\\
uttaro deva yAnastu sadbhirAcharitaH sadA .
aShTA~Ngenaiva mArgeNa vishuddhAtmA samAcharet .. 73..\\
samyaksa~NkalpasambandhAtsamyakchendriyanigrahAt .
samyagvratavisheShAchcha samyakcha guru sevanAt .. 74..\\
samyagAhArayogAchcha samyakchAdhyayanAgamAt .
samyakkarmopasaMnyAsAtsamyakchittanirodhanAt .
eva.n karmANi kurvanti sa.nsAravijigIShavaH .. 75..\\
rAgadveShavinirmuktA aishvarya.n devatA gatAH .
rudrAH sAdhyAstathAdityA vasavo.athAshvinAvapi .
yogaishvaryeNa sa.nyuktA dhArayanti prajA imAH .. 76..\\
tathA tvamapi kaunteya shamamAsthAya puShkalam .
tapasA siddhimanvichchha yogasiddhi.n cha bhArata .. 77..\\
pitR^imAtR^imayI siddhiH prAptA karmamayI cha te .
tapasA siddhimanvichchha kurvate tadanugrahAt .. 78..\\
siddhA hi yadyadichchhanti kurvate tadanugrahAt .
tasmAttapaH samAsthAya kuruShvAtma manoratham .. 79..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3}
v
shaunakenaivamuktastu kuntIputro yudhiShThiraH .
purohitamupAgamya bhrAtR^imadhye.abravIdidam .. 1..\\
prasthitaM mAnuyAntIme brAhmaNA vedapAragAH .
na chAsmi pAlane shakto bahuduHkhasamanvitaH .. 2..\\
parityaktuM na shaknomi dAnashaktishcha nAsti me .
kathamatra mayA kAryaM bhagavA.nstadbravItu me .. 3..\\
muhUrtamiva sa dhyAtvA dharmeNAnviShya tA.n gatim .
yudhiShThiramuvAcheda.n dhaumyo dharmabhR^itA.n varaH .. 4..\\
purA sR^iShTani bhUtAni pIDyante kShudhayA bhR^isham .
tato.anukampayA teShA.n savitA svapitA iva .. 5..\\
gatvottarAyaNa.n tejo rasAnuddhR^itya rashmibhiH .
dakShiNAyanamAvR^itto mahIM nivishate raviH .. 6..\\
kShetrabhUte tatastasminnoShadhIroShadhI patiH .
divastejaH samuddhR^itya janayAmAsa vAriNA .. 7..\\
niShiktashchandra tejobhiH sUyate bhUgato raviH .
oShadhyaH ShaDrasA medhyAstadannaM prANinAM bhuvi .. 8..\\
evaM bhAnumaya.n hyannaM bhUtAnAM prANadhAraNam .
pitaiSha sarvabhUtAnA.n tasmAtta.n sharaNaM vraja .. 9..\\
rAjAno hi mahAtmAno yonikarma vishodhitAH .
uddharanti prajAH sarvAstapa AsthAya puShkalam .. 10..\\
bhImena kArtavIryeNa vainyena nahuSheNa cha .
tapoyogasamAdhisthairuddhR^itA hyApadaH prajAH .. 11..\\
tathA tvamapi dharmAtmankarmaNA cha vishodhitaH .
tapa AsthAya dharmeNa dvijAtInbhara bhArata .. 12..\\
evamuktastu dhaumyena tatkAlasadR^isha.n vachaH .
dharmarAjo vishuddhAtmA tapa AtiShThaduttamam .. 13..\\
puShpopahArairbalibhirarchayitvA divAkaram .
yogamAsthAya dharmAtmA vAyubhakSho jitendriyaH .
gA~Ngeya.n vAryupaspR^iShya prANAyAmena tasthivAn .. 14..\\
j
katha.n kurUNAmR^iShabhaH sa tu rAjA yudhiShThiraH .
viprArthamArAdhitavAnsUryamadbhutavikramam .. 15..\\
v
shR^iNuShvAvahito rAja~nshuchirbhUtvA samAhitaH .
kShaNa.n cha kuru rAjendra sarva.n vakShyAmyasheShataH .. 16..\\
dhaumyena tu yatha proktaM pArthAya sumahAtmane .
nAmnAmaShTa shataM puNya.n tachchhR^iNuShva mahAmate .. 17..\\
sUryo.aryamA bhagastvaShTA pUShArkaH savitA raviH .
gabhastimAnajaH kAlo mR^ityurdhAtA prabhA karaH .. 18..\\
pR^ithivyApashcha tejashcha kha.n vAyushcha parAyaNam .
somo bR^ihaspatiH shukro budho.a~NgAraka eva cha .. 19..\\
indro vivasvvAndIptAMshuH shuchiH shauriH shanaishcharaH .
brahmA viShNushcha rudrashcha skando vaishvaraNo yamaH .. 20..\\
vaidyuto jATharashchAgiraindhanastejasAM patiH .
dharmadhvajo veda kartA vedA~Ngo veda vAhanaH .. 21..\\
kR^ita.n tretA dvAparashcha kaliH sarvAmarAshrayaH .
kalA kAShThA muhurtAshcha pakShA mAsA R^itustathA .. 22..\\
sa.nvatsarakaro.ashvatthaH kAlachakro vibhAvasuH .
puruShaH shAshvato yogI vyaktAvyaktaH sanAtanaH .. 23..\\
lokAdhyakShaH prajAdhyakSho vishvakarmA tamonudaH .
varuNaH sAgaro.aMshushcha jImUto jIvano.arihA .. 24..\\
bhUtAshrayo bhUtapatiH sarvabhUtaniShevitaH .
maNiH suvarNo bhUtAdiH kAmadaH sarvato mukhaH .. 25..\\
jayo vishAlo varadaH shIghragaH prANadhAraNaH .
dhanvantarirdhUmaketurAdidevo.aditeH sutaH .. 26..\\
dvAdashAtmAravindAkShaH pitA mAtA pitAmahaH .
svargadvAraM prajA dvAraM mokShadvAra.n triviShTapam .. 27..\\
dehakartA prashAntAtmA vishvAtmA vishvatomukhaH .
charAcharAtmA sUkShmAtmA maitreNa vapuShAnvitaH .. 28..\\
etadvai kIrtanIyasya sUryasyaiva mahAtmanaH .
nAmnAmaShTa shataM puNya.n shakreNoktaM mahAtmanA .. 29..\\
shakrAchcha nAradaH prApto dhaumyash cha tadanantaram .
dhaumyAdyudhiShThiraH prApya sarvAnkAmAnavAptavAn .. 30..\\
surapitR^igaNayakShasevitaM
hyasuranishAcharasiddhavanditam .
varakanakahutAshanaprabhaM
tvamapi manasyabhidhehi bhAskaram .. 31..\\
sUryodaye yastu samAhitaH paThet
saputralAbha.n dhanaratnasa~ncayAn .
labheta jAtismaratA.n sadA naraH
smR^iti.n cha medhAM cha sa vindate parAm .. 32..\\
ima.n stava.n devavarasya yo naraH
prakIrtayechchhuchi sumanAH samAhitaH .
sa muchyate shokadavAgnisAgarAl
labheta kAmAnmanasA yathepsitAn .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4}
v
tato divAkaraH prIto darshayAmAsa pANDavam .
dIpyamAnaH svavapuShA jvalanniva hutAshanaH .. 1..\\
yatte.abhilaShita.n rAjansarvametadavApsyasi .
ahamannaM pradAsyAmi sapta pa~ncha cha te samAH .. 2..\\
phalamUlAmiSha.n shAkaM sa.nskR^itaM yanmahAnase .
chaturvidha.n tadannAdyamakShayyaM te bhaviShyati .
dhana.n cha vividhaM tubhyamityuktvAntaradhIyata .. 3..\\
labdhvA vara.n tu kaunteyo jalAduttIrya dharmavit .
jagrAha pAdau dhaumyasya bhrAtR^IMshchAsvajatAchyutaH .. 4..\\
draupadyA saha sa~Ngamya pashyamAno.abhyayAtprabhuH .
mahAnase tadAnna.n tu sAdhayAmAsa pANDavaH .. 5..\\
sa.nskR^itaM prasava.n yAti vanyamanna.n chaturvidham .
akShayya.n vardhate chAnna.n tena bhojayate dvijAn .. 6..\\
bhuktavatsu cha vipreShu bhojayitvAnujAnapi .
sheSha.n vighasa sa~nj~na.n tu pashchAdbhu~Nkte yudhiShThiraH .
yudhiShThiraM bhojayitvA sheShamashnAti pArShatI .. 7..\\
eva.n divAkarAtprApya divAkarasamadyutiH .
kAmAnmano.abhilaShitAnbrAhmaNebhyo dadau prabhuH .. 8..\\
purohita purogAshcha tithi nakShatraparvasu .
yaGYiyArthaH pravartante vidhimantrapramANataH .. 9..\\
tataH kR^itasvastyayanA dhaumyena saha pANDavAH .
dvijasa~NghaiH parivR^itAH prayayuH kAmyaka.n vanam .. 10..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5}
v
vanaM praviShTeShvatha pANDaveShu
praGYA chakShustapyamAno.ambikeyaH .
dharmAtmAna.n viduramagAdha buddhiM
sukhAsIno vAkyamuvAcha rAjA .. 1..\\
praGYA cha te bhArgavasyeva shuddhA
dharma.n cha tvaM parama.n vettha sUkShmam .
samashcha tva.n saMmataH kauravANAM
pathya.n chaiShAM mama chaiva bravIhi .. 2..\\
eva~Ngate vidura yadadya kAryaM
paurAshcheme kathamasmAnbhajeran .
te chApyasmAnnoddhareyuH samUlAn
na kAmaye tAMshcha vinashyamAnA .. 3..\\
vi
trigarto.aya.n dharmamUlo narendra
rAjya.n chedaM dharmamUla.n vadanti .
dharme rAjanvartamAnaH svashaktyA
putrAnsarvAnpAhi kuntIsutAMsh cha .. 4..\\
sa vai dharmo vipraluptaH sabhAyAM
pApAtmabhiH saubaleya pradhAnaiH .
AhUya kuntIsutamakShavatyAM
parAjaiShItsatyasandha.n sutaste .. 5..\\
etasya te duShpraNItasya rAja~n
sheShasyAhaM paripashyAmyupAyam .
yathA putrastava kauravya pApAn
mukto loke pratitiShTheta sAdhu .. 6..\\
tadvai sarvaM pANDuputrA labhantAM
yattadrAjannatisR^iShTa.n tvayAsIt .
eSha dharmaH paramo yatsvakena
rAjA tuShyenanparasveShu gR^idhyet .. 7..\\
etatkArya.n tava sarvapradhAnaM
teShA.n tuShTiH shakuneshchAvamAnaH .
eva.n sheShaM yadi putreShu te syAd
etadrAja.nstvaramANaH kuruShva .. 8..\\
athaitadevaM na karoShi rAjan
dhruva.n kurUNAM bhavitA vinAshaH .
na hi kruddho bhImaseno.arjuno vA
sheSha.n kuryAchchhAtravANAmanIke .. 9..\\
yeShA.n yoddhA savyasAchI kR^itAstro
dhanuryeShAM pANDiva.n lokasAram .
yeShAM bhImo bAhushAlI cha yoddhA
teShA.n loke kiM nu na prApyamasti .. 10..\\
uktaM pUrva.n jAtamAtre sute te
mayA yatte hitamAsIttadAnIm .
putra.n tyajemamahitaM kulasyety
etadrAjanna cha tattva.n chakartha .
idAnI.n te hitamuktaM na chettvaM
kartAsi rAjanparitaptAsi pashchAt .. 11..\\
yadyetadevamanumantA sutaste
samprIyamANaH pANDavairekarAjyam .
tApo na te vai bhavitA prItiyogAt
tva.n chenna gR^ihNAsi suta.n sahAyaiH .
athAparo bhavati hi taM nigR^ihya
pANDoH putraM prakuruShvAdhipatye .. 12..\\
ajAtashatrurhi vimuktarAgo
dharmeNemAM pR^ithivI.n shAstu rAjan .
tato rAjanpArthivAH sarva eva
vaishyA ivAsmAnupatiShThantu sadyaH .. 13..\\
duryodhanaH shakuniH sUtaputraH
prItyA rAjanpANDuputrAnbhajantAm .
duHshAsano yAchatu bhImasenaM
sabhAmadhye drupadasyAtmajA.n cha .. 14..\\
yudhiShThira.n tvaM parisAntvayasva
rAjye chaina.n sthApayasvAbhipUjya .
tvayA pR^iShThaH kimahamanyadvadeyam
etatkR^itvA kR^itakR^ityo.asi rAjan .. 15..\\
dhr
etadvAkya.n vidura yatte sabhAyAm
iha proktaM pANDavAnprApya mA.n cha .
hita.n teShAmahitaM mAmakAnAm
etatsarvaM mama nopaiti chetaH .. 16..\\
ida.n tvidAnIM kuta eva nishchitaM
teShAmarthe pANDavAnA.n yadAttha .
tenAdya manye nAsi hito mameti
katha.n hi putraM pANDavArthe tyajeyam .. 17..\\
asaMshaya.n te.api mamaiva putrA
duryodhanastu mama dehAtprasUtaH .
sva.n vai dehaM parahetostyajeti
ko nu brUyAtsamatAmanvavekShan .. 18..\\
sa mA jihma.n vidura sarvaM bravIShi
mAna.n cha te.ahamadhikaM dhArayAmi .
yathechchhaka.n gachchha vA tiShTha vA tvaM
susAntvyamAnApyasatI strI jahAti .. 19..\\
v
etAvaduktvA dhR^itarAShTro.anvapadyad
antarveshma sahasotthAya rAjan .
nedamastItyatha viduro bhAShamANaH
samprAdravadyatra pArtha babhUvuH .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6}
v
pANDavAstu vane vAsamuddishya bharatarShabhAH .
prayayurjAhnavI kUlAtkurukShetra.n sahAnugAH .. 1..\\
sarasvatI dR^iShadvatyau yamunA.n cha niShevya te .
yayurvanenaiva vana.n satataM pashchimA.n disham .. 2..\\
tataH sarasvatI kUle sameShu maru dhanvasu .
kAmyakaM nAma dadR^ishurvanaM munijanapriyam .. 3..\\
tatra te nyavasanvIrA vane bahumR^igadvije .
anvAsyamAnA munibhiH sAntvyamAnAshcha bhArata .. 4..\\
vidurastvapi pANDUnA.n tadA darshanalAlasaH .
jagAmaika rathenaiva kAmyaka.n vanamR^iddhivat .. 5..\\
tato yAtvA viduraH kAnana.n tach
chhIghrairashvairvAhinA syandanena .
dadarshAsIna.n dharmarAja.n vivikte
sArdha.n draupadyA bhrAtR^ibhirbrAhmaNaish cha .. 6..\\
tato.apashyadvidura.n tUrNamArAd
abhyAyAnta.n satyasandhaH sa rAjA .
athAbravIdbhrAtaraM bhImasenaM
kiM nu kShattA vakShyati naH sametya .. 7..\\
kachchinnAya.n vachanAtsaubalasya
samAhvAtA devanAyopayAti .
kachchitkShudraH shakunirnAyudhAni
jeShyatyasmAnpunarevAkShavatyAm .. 8..\\
samAhUtaH kena chidAdraveti
nAha.n shakto bhImasenApayAtum .
gANDIve vA saMshayite katha.n chid
rAjyaprAptiH saMshayitA bhavennaH .. 9..\\
tata utthAya viduraM pANDaveyAH
pratyagR^ihNannR^ipate sarva eva .
taiH satkR^itaH sa cha tAnAjamIDho
yathochitaM pANDuputrAnsameyAt .. 10..\\
samAshvasta.n vidura.n te nararShabhAs
tato.apR^ichchhannAgamanAya hetum .
sa chApi tebhyo vistarataH shasha.nsa
yathAvR^itto dhR^itarAShTro.a.ambikeyaH .. 11..\\
vi
avochanmA.n dhR^itarAShTro.anuguptam
ajAtashatro parigR^ihyAbhipUjya .
eva~Ngate samatAm abbhyupetya
pathya.n teShAM mama chaiva bravIhi .. 12..\\
mayApyukta.n yatkShama.n kauravANAM
hitaM pathya.n dhR^itarAShTrasya chaiva .
tadvai pathya.n tanmano nAbhyupaiti
tatashchAha.n kShamamanyanna manye .. 13..\\
para.n shreyaH pANDaveyA mayoktaM
na me tachcha shrutavAnAmbikeyaH .
yathAturasyeva hi pathyamannaM
na rochate smAsya taduchyamAnam .. 14..\\
na shreyase nIyate.ajAtashatro
strI shrotriyasyeva gR^ihe praduShTA .
bruvanna ruchyai bharatarShabhasya
patiH kumAryA iva ShaShTivarShaH .. 15..\\
dhruva.n vinAsho nR^ipa kauravANAM
na vai shreyo dhR^itarAShTraH paraiti .
yathA parNe puShkarasyeva siktaM
jalaM na tiShThetpathyamukta.n tathAsmin .. 16..\\
tataH kruddho dhR^itarAShTro.abravInmAM
yatra shraddhA bhArata tatra yAhi .
nAhaM bhUyaH kAmaye tvA.n sahAyaM
mahImimAM pAlayituM pura.n vA .. 17..\\
so.aha.n tyakto dhR^itarAShTreNa rAja.ns
tvA.n shAsitumupayAtastvarAvAn .
tadvai sarva.n yanmayoktaM sabhAyAM
taddhAryatA.n yatpravakShyAmi bhUyaH .. 18..\\
kleshaistIvrairyujyamAnaH sapatnaiH
kShamA.n kurvankAlamupAsate yaH .
sa.n vardhayanstokamivAgnimAtmavAn
sa vai bhu~Nkte pR^ithivIm eka eva .. 19..\\
yasyAvibhakta.n vasu rAjansahAyais
tasya duHkhe.apyaMshabhAjaH sahAyAH .
sahAyAnAmeSha sa~NgrahaNe.abhyupAyaH
sahAyAptau pR^ithivI prAptimAhuH .. 20..\\
satya.n shreShThaM pANDava niShpralApaM
tulya.n chAnna.n saha bhojyaM sahAyaiH .
AtmA chaiShAmagrato nAtivarted
eva.nvR^ittirvardhate bhUmipAlaH .. 21..\\
y
eva.n kariShyAmi yathA bravIShi
parAM buddhimupagamyApramattaH .
yachchApyanyaddeshakAlopapannaM
tadvai vAchya.n tatkariShyAmi kR^itsnam .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7}
v
gate tu vidure rAjannAshramaM pANDavAnprati .
dhR^itarAShTro mahAprAGYaH paryatapyata bhArata .. 1..\\
sa sabhA dvAramAgamya vidura smara mohitaH .
samakShaM pArthivendrANAM papAtAviShTa chetanaH .. 2..\\
sa tu labdhvA punaH sa~nj~nA.n samutthAya mahItalAt .
samIpopasthita.n rAjA sa~njayaM vAkyamabravIt .. 3..\\
bhrAtA mama suhR^ichchaiva sAkShAddharma ivAparaH .
tasya smR^itvAdya subhR^isha.n hR^idaya.n dIryatIva me .. 4..\\
tamAnayasva dharmaGYaM mama bhrAtaramAshu vai .
iti bruvansa nR^ipatiH karuNaM paryadevayat .. 5..\\
pashchAttApAbhisantapto vidura smAra karshitaH .
bhrAtR^isnehAdida.n rAjansa~njayaM vAkyamabravIt .. 6..\\
gachchha sa~njaya jAnIhi bhrAtara.n viduraM mama .
yadi jIvati roSheNa mayA pApena nirdhutaH .. 7..\\
na hi tena mama bhrAtrA susUkShmamapi ki.n chana .
vyalIka.n kR^itapUrvaM me prAGYenAmita buddhinA .. 8..\\
sa vyalIka.n kathaM prApto mattaH paramabuddhimAn .
na janyAjjIvitaM prAGYasta.n gachchhAnaya sa~njaya .. 9..\\
tasya tadvachana.n shrutvA rAGYastamanumAnya cha .
sa~njayo bADhamityuktvA prAdravatkAmyaka.n vanam .. 10..\\
so.achireNa samAsAdya tadvana.n yatra pANDavAH .
rauravAjinasa.nvIta.n dadarshAtha yudhiShThiram .. 11..\\
vidureNa sahAsInaM brAhmaNaishcha sahasrashaH .
bhrAtR^ibhishchAbhisa~Ngupta.n devairiva shatakratum .. 12..\\
yudhiShThiramathAbhyetya pUjayAmAsa sa~njayaH .
bhImArjunayamAMshchApi tadarhaM pratyapadyata .. 13..\\
rAGYA pR^iShTaH sa kushala.n sukhAsInashcha sa~njayaH .
shasha.nsAgamane hetumida.n chaivAbravIdvachaH .. 14..\\
rAjA smarati te kShattardhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
taM pashya gatvA tva.n kShipra.n sa~njIvaya cha pArthivam .. 15..\\
so.anumAnya narashreShThAnpANDavAnkurunandanAn .
niyogAdrAjasi.nhasya gantumarhasi mAnada .. 16..\\
evamuktastu viduro dhImAnsvajanavatsalaH .
yudhiShThirasyAnumate punarAyAdgajAhvayam .. 17..\\
tamabravInmahAprAGYa.n dhR^itarAShTraH pratApavAn .
diShTyA prApto.asi dharmaGYa diShTyA smarasi me.anagha .. 18..\\
adya rAtrau divA chAha.n tvatkR^ite bharatarShabha .
prajAgare papashyAmi vichitra.n dehamAtmanaH .. 19..\\
so.a~NkamAdAya viduraM mUrdhnyupAghrAya chaiva ha .
kShamyatAmiti chovAcha yadukto.asi mayA ruShA .. 20..\\
vi
kShAntameva mayA rAjangururnaH paramo bhavAn .
tathA hyasmyAgataH kShipra.n tvaddarshanaparAyaNaH .. 21..\\
bhavanti hi naravyAghra puruShA dharmachetasaH .
dInAbhipAtino rAjannAtra kAryA vichAraNA .. 22..\\
pANDoH sutA yAdR^ishA me tAdR^ishA me sutAstava .
dInA iti hi me buddhirabhipannAdya tAnrpati .. 23..\\
v
anyonyamanunIyaivaM bhrAtarau tau mahAdyutI .
viduro dhR^itarAShTrashcha lebhAte paramAM mudam .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8}
v
shrutvA cha viduraM prApta.n rAGYA cha parisAntvitam .
dhR^itarATrAtmajo rAjA paryatapyata durmatiH .. 1..\\
sa saubala.n samAnAyya karNa duHshAsanAvapi .
abravIdvachana.n rAjA pravishyAbuddhija.n tamaH .. 2..\\
eSha praptyagato mantrI dhR^itarAShTrasya saMmataH .
viduraH pANDuputrANA.n suhR^idvidvAnhite rataH .. 3..\\
yAvadasya punarbuddhi.n viduro nApakarShati .
pANDavAnayane tAvanmantrayadhva.n hitaM mama .. 4..\\
atha pashyAmyahaM pArthAnprAptAniha katha.n chana .
punaH shoSha.n gamiShyAmi nirAsurniravagrahaH .. 5..\\
viShamudbandhana.n vApi shastramagnipraveshanam .
kariShye na hi tAnR^iddhAnpunardraShTumihotsahe .. 6..\\
za
kiM bAliShAM mati.n rAjannAsthito.asi vishAM pate .
gatAste samaya.n kR^itvA naitadevaM bhaviShyati .. 7..\\
satyavAkye sthitAH sarve pANDavA bharatarShabha .
pituste vachana.n tAta na grahIShyanti karhi chit .. 8..\\
atha vA te grahIShyanti punareShyanti vA puram .
nirasya samayaM bhUyaH paNo.asmAkaM bhaviShyati .. 9..\\
sarve bhavAmo madhyasthA rAGYashchhandAnuvartinaH .
chhidraM bahu prapashyantaH pANDavAnA.n susa.nvR^itAH .. 10..\\
duh
evametanmahAprAGYa yathA vadasi mAtula .
nitya.n hi me kathayatastava buddhirhi rochate .. 11..\\
kar
kAmamIkShAmahe sarve duryodhana tavepsitam .
aikamatya.n hi no rAjansarveShAmeva lakShyate .. 12..\\
v
evamuktastu karNena rAjA duryodhanastadA .
nAtihR^iShTamanAH kShipramabhavatsa parA~NmukhaH .. 13..\\
upalabhya tataH karNo vivR^itya nayane shubhe .
roShAdduHshAsana.n chaiva saubaleyaM cha tAvubhau .. 14..\\
uvAcha paramakruddha udyamyAtmAnamAtmanA .
aho mama mata.n yattannibodhata narAdhipAH .. 15..\\
priya.n sarve chikIrShAmo rAGYaH ki~NkarapANayaH .
na chAsya shaknumaH sarve priye sthAtumatandritAH .. 16..\\
vaya.n tu shastrANyAdAya rathAnAsthAya daMshitAH .
gachchhAmaH sahitA hantuM pANDavAnvanagocharAn .. 17..\\
teShu sarveShu shAnteShu gateShaviditA.n gatim .
nirvivAdA bhaviShyanti dhArtarAShTrAstathA vayam .. 18..\\
yAvadeva paridyUnA yAvachchhokaparAyaNAH .
yAvanmitra vihInAshcha tAvachchhakyA mataM mama .. 19..\\
tasya tadvachana.n shrutvA pUjayantaH punaH punaH .
bADhamityeva te sarve pratyUchuH sUtaja.n tadA .. 20..\\
evamuktvA tu sa~NkruddhA rathaiH sarve pR^ithakpR^ithak .
niryayuH pANDavAnhantu.n sa~NghashaH kR^itanishchayAH .. 21..\\
tAnprasthitAnpariGYAya kR^iShNadvaipAyanastadA .
AjagAma vishuddhAtmA dR^iShTvA divyena chakShuShA .. 22..\\
pratiShidhyAtha tAnsarvAnbhagavA.NllokapUjitaH .
praGYA chakShuShamAsInamuvAchAbhyetya satvaraH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9}
vy
dhR^itarAShTra mahAprAGYa nibodha vachanaM mama .
vakShyAmi tvA kauravANA.n sarveShAM hitamuttamam .. 1..\\
na me priyaM mahAbAho yadgatAH pANDavA vanam .
nikR^ityA nirjitAshchaiva duryodhana vashAnugaiH .. 2..\\
te smarantaH parikleshAnvarShe pUrNe trayodashe .
vimokShyanti viSha.n kruddhAH karaveyeShu bhArata .. 3..\\
tadaya.n kiM nu pApAtmA tava putraH sumandadhIH .
pANDavAnnityasa~Nkruddho rAjyahetorjighA.nsati .. 4..\\
vAryatA.n sAdhvayaM mUDhaH shama.n gachchhatu te sutaH .
vanasthA.nstAnaya.n hantumichchhanprANairvimokShyate .. 5..\\
yathAha viduraH prAGYo yathA bhIShmo yathA vayam .
yathA kR^ipashcha droNashcha tathA sAdhu vidhIyatAm .. 6..\\
vigraho hi mahAprAGYa svajanena vigarhitaH .
adhArmyamayashasya.n cha mA rAjanpratipadyathAH .. 7..\\
samIkShA yAdR^ishI hyasya pANDavAnprati bhArata .
upekShyamANA sA rAjanhamAntamanaya.n spR^ishet .. 8..\\
atha vAya.n sumandAtmA vana.n gachchhatu te sutaH .
pANDavaiH sahito rAjanneka evAsahAya vAn .. 9..\\
tataH sa.nsargajaH snehaH putrasya tava pANDavaiH .
yadi syAtkR^itakAryo.adya bhavestvaM manujeshvara .. 10..\\
atha vA jAyamAnasya yachchhIlamanujAyate .
shrUyate tanmahArAja nAmR^itasyapasarpati .. 11..\\
katha.n vA manyate bhIShmo droNo vA viduro.api vA .
bhavAnvAtra kShama.n kAryaM purA chArtho.ativartate .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10}
dhr
bhagavannAhamapyetadrochaye dyUtasa.nstavam .
manye tadvidhinAkramya kArito.asmIti vai mune .. 1..\\
naitadrochayate bhIShmo na droNo viduro na cha .
gAndhArI nechchhati dyUta.n tachcha mohAtpravartitam .. 2..\\
parityaktuM na shaknomi duryodhanamachetanam .
putrasnehena bhagava~njAnannapi yatavrata .. 3..\\
vy
vaichitra vIryanR^ipate satyamAha yathA bhavAn .
dR^iDha.n vedmi paraM putraM paraM putrAnna vidyate .. 4..\\
indro.apyashrunipAtena surabhyA pratibodhitaH .
anyaiH samR^iddhairapyarthairna sutAdvidyate param .. 5..\\
atra te vartayiShyAmi mahadAkhyAnamuttamam .
surabhyAshchaiva sa.nvAdamindrasya cha vishAM pate .. 6..\\
triviShTapagatA rAjansurabhiH prArudatkila .
gavAM mAta purA tAta tAmindro.anvakR^ipAyata .. 7..\\
in
kimida.n rodiShi shubhe kachchitkShema.n divaukasAm .
mAnuSheShvatha vA goShu naitadalpaM bhaviShyati .. 8..\\
su
vinipAto na vaH kashchiddR^ishyate tridashAdhipa .
aha.n tu putra.n shochAmi tena rodimi kaushika .. 9..\\
pashyaina.n karShaka.n raudraM durbalaM mama putrakam .
pratodenAbhinighnanta.n lA~Ngalena nipIDitam .. 10..\\
eta.n dR^iShTvA bhR^isha.n shrantaM vadhyamAnaM surAdhipa .
kR^ipAviShTAsmi devendra manash chodvijate mama .. 11..\\
ekastatra balopeto dhuramudvahate.adhikAm .
aparo.alpabalaprANaH kR^isho dhamani santataH .
kR^ichchhrAdudvahate bhAra.n ta.n vai shochAmi vAsava .. 12..\\
vadhyamAnaH pratodena tudyamAnaH punaH punaH .
naiva shaknomi taM bhAramudvoDhuM pashya vAsava .. 13..\\
tato.aha.n tasya duHkhArtA viraumi bhR^ishaduHkhitA .
ashrUNyAvartayantI cha netrAbhyA.n karuNAyatI .. 14..\\
in
tava putrasahasreShu pIDyamAneShu shobhane .
ki.n kR^ipAyitamastyatra putra eko.atra pIDyate .. 15..\\
su
yadi putrasahasraM me sarvatra samameva me .
dInasya tu sataH shakraputrasyAbhyadhikA kR^ipA .. 16..\\
vy
tadindraH surabhI vAkyaM nishamya bhR^ishavismitaH .
jIvitenApi kauravya mene.abhyadhikamAtmajam .. 17..\\
pravavarSha cha tatraiva sahasA toyamulbaNam .
karShakasyAcharanvighnaM bhagavAnpAkashAsanaH .. 18..\\
tadyathA surabhiH prAha samamevAstu me tathA .
suteShu rAjansarveShu dIneShvabhyadhikA kR^ipA .. 19..\\
yAdR^isho me sutaH paNDustAdR^isho me.asi putraka .
vidurashcha mahAprAGYaH snehAdetadvramImyaham .. 20..\\
chirAya tava putrANA.n shatamekashcha pArthiva .
pANDoH pa~nchaiva lakShyante te.api mandAH suduHkhitAH .. 21..\\
katha.n jIveyuratyantaM katha.n vardheyurityapi .
iti dIneShu pArtheShu mano me paritapyate .. 22..\\
yadi pArthiva kauravyA~njIvamAnAnihechchhasi .
duryodhanastava sutaH shama.n gachchhatu pANDavaiH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11}
dhr
evametanmahAprAGYa yathA vadasi no mune .
aha.n chaiva vijAnAmi sarve cheme narAdhipAH .. 1..\\
bhavA.nstu manyate sAdhu yatkurUNA.n sukhodayam .
tadeva viduro.apyAha bhIShmo droNashcha mAM mune .. 2..\\
yadi tvahamanugrAhyaH kauraveShu dayA yadi .
anushAdhi durAtmAnaM putra.n duryodhanaM mama .. 3..\\
vy
ayamAyAti vai rAjanmaitreyo bhavagAnR^iShiH .
anvIya pANDavAnbhrAtR^InihaivAsmaddidR^ikShayA .. 4..\\
eSha duryodhanaM putra.n tava rAjanmahAnR^iShiH .
anushAstA yathAnyAya.n shamAyAsya kulasya te .. 5..\\
brUyAdyadeSha rAjendra tatkAryamavisha~NkayA .
akriyAyA.n hi kAryasya putra.n te shapsyate ruShA .. 6..\\
vai
evamuktvA yayau vyAso maitreyaH pratyadR^ishyata .
pUjayA pratijagrAha saputrastaM narAdhipaH .. 7..\\
dattvArghyAdyAH kriyAH sarvA vishrAntaM munipu~Ngavam .
prashrayeNAbravIdrAjA dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .. 8..\\
sukhenAgamana.n kachchidbhagavankurujA~Ngale .
kachchitkushalino vIrA bhrAtaraH pa~ncha pANDavAH .. 9..\\
samaye sthAtumichchhanti kachchichcha puruSharShabhAH .
kachchitkurUNA.n saubhrAtramavyuchchhannaM bhaviShyati .. 10..\\
mai
tIrthayAtrAmanukrAmanprApto.asmi kurujA~Ngalam .
yadR^ichchhayA dharmarAja.n dR^iShTavAnkAmyake vane .. 11..\\
ta.n jaTAjinasa.nvItaM tapovananivAsinam .
samAjagmurmahAtmAna.n draShTuM munigaNAH prabho .. 12..\\
tatrAshrauShaM mahArAja putrANA.n tava vibhramam .
anaya.n dyUtarUpeNa mahApApamupasthitam .. 13..\\
tato.aha.n tvAmanuprAptaH kauravANAmavekShayA .
sadA hyabhyadhikaH snehaH prItish cha tvayi me prabho .. 14..\\
naitadaupayika.n rAja.nstvayi bhIShme cha jIvati .
yadanyonyena te putrA virudhyante narAdhipa .. 15..\\
meDhI bhUtaH svaya.n rAjannigrahe rpagrahe bhavAn .
kimarthamanaya.n ghoramutpatantamupekShase .. 16..\\
dasyUnAmiva yadvR^itta.n sabhAyA.n kurunandana .
tena na bhrAjase rAja.nstApasAnA.n samAgame .. 17..\\
vai
tato vyAvR^itya rAjAna.n duryodhanamamarShaNam .
uvAcha shlakShNayA vAchA maitreyo bhagavAnR^iShiH .. 18..\\
duryodhana mahAbAho nibodha vadatA.n vara .
vachanaM me mahAprAGYa bruvato yaddhita.n tava .. 19..\\
mA druhaH pANDavAnrAjankuruShva hitamAtmanaH .
pANDavAnA.n kurUNAM cha lokasya cha nararShabha .. 20..\\
te hi sarve naravyAghrAH shUrA vikrAntayodhinaH .
sarve nAgAyuta prANA vajrasa.nhananA dR^iDhAH .. 21..\\
satyavrataparAH sarve sarve puruShamAninaH .
hantAro devashatrUNA.n rakShasA.n kAmarUpiNAm .
hiDimbabakamukhyAnA.n kirmIrasya cha rakShasaH .. 22..\\
itaH prachyavatA.n rAtrau yaH sa teShAM mahAtmanAm .
AvR^itya mArga.n raudrAtmA tasthau giririvAchalaH .. 23..\\
taM bhImaH samarashlAghI balena balinA.n varaH .
jaghAna pashumAreNa vyAghraH kShudramR^iga.n yathA .. 24..\\
pashya digvijaye rAjanyathA bhImena pAtitaH .
jarAsandho maheShvAso nAgAyuta balo yudhi .. 25..\\
sambandhI vAsudevashcha yeShA.n shyAlashcha pArShataH .
kastAnyudhi samAsIta jarAmaraNavAnnaraH .. 26..\\
tasya te shama evAstu pANDavairbharatarShabha .
kuru me vachana.n rAjanmA mR^ityuvashamanvagAH .. 27..\\
eva.n tu bruvatastasya maitreyasya vishAM pate .
Uru.n gajakarAkAraM kareNAbhijaghAna saH .. 28..\\
duryodhanaH smita.n kR^itvA charaNenAlikhanmahIm .
na ki.n chiduktvA duryodhAstasthau kiM chidavA~NmukhaH .. 29..\\
tamashushrUShamANa.n tu vilikhanta.n vasundharAm .
dR^iShTvA duryodhana.n rAjanmaitreya.n kopa Avishat .. 30..\\
sa kopavashamApanno maitreyo munisattamaH .
vidhinA samprayuktashcha shApAyAsya mano dadhe .. 31..\\
tataH sa vAryupaspR^ishya kopasa.nrakta lochanaH .
maitreyo dhArtarAShTra.n tamashapadduShTachetasam .. 32..\\
yasmAttvaM mAmanAdR^itya nemA.n vAcha.n chikIrShasi .
tasmAdasyAbhimAnasya sadyaH phalamavApnuhi .. 33..\\
tvadabhidroha sa.nyukta.n yuddhamutpatsyate mahat .
yatra bhImo gadApAtaistavoruM bhetsyate balI .. 34..\\
ityevamukte vachane dhR^itarAShTro mahIpatiH .
prasAdayAmAsa muniM naitadevaM bhavediti .. 35..\\
mai
shama.n yAsyati chetputrastava rAjanyathAtathA .
shApo na bhavitA tAta viparIte bhaviShyati .. 36..\\
vai
sa vilakShastu rAjendra duryodhana pitA tadA .
maitreyaM prAha kirmIraH kathaM bhImena pAtitaH .. 37..\\
mai
nAha.n vakShyAmyasUrA te na te shushrUShate sutaH .
eSha te viduraH sarvamAkhyAsyati gate mayi .. 38..\\
vai
ityevamuktvA maitreyaH prAtiShThata yathAgatam .
kirmIravadhasa.nvigno bahirduryodhano.agamat .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12}
dhr
kirmIrasya vadha.n kShattaH shrotumichchhAmi kathyatAm .
rakShasA bhImasenasya kathamAsItsamAgamaH .. 1..\\
vi
shR^iNu bhImasya karmedamatimAnuSha karmaNaH .
shrutapUrvaM mayA teShA.n kathAnteShu punaH punaH .. 2..\\
itaH prayAtA rAjendra pANDavA dyUtanirjitAH .
jagmustribhirahorAtraiH kAmyakaM nAma tadvanam .. 3..\\
rAtrau nishIthe svAbhIle gate.arthasamaye nR^ipa .
prachAre puruShAdAnA.n rakShasAM bhImakarmaNAm .. 4..\\
tadvana.n tApasA nitya.n sheShAshcha vanachAriNaH .
dUrAtpariharanti sma puruShAdabhayAtkila .. 5..\\
teShAM pravishatA.n tatra mArgamAvR^itya bhArata .
dIptAkShaM bhIShaNa.n rakShaH solmukaM pratyadR^ishyata .. 6..\\
bAhU mahAntau kR^itvA tu tathAsya.n cha bhayAnakam .
sthitamAvR^itya panthAna.n yena yAnti kurUdvahAH .. 7..\\
daShTauShTha daMShTra.n tAmrAkShaM pradIptordhva shiroruham .
sArkarashmitaDichchakra.n sabalAkamivAmbudam .. 8..\\
sR^ijanta.n rAkShasIM mAyAM mahArAva virAviNam .
mu~nchanta.n vipulaM nAdaM satoyamiva toyadam .. 9..\\
tasya nAdena santrastAH pakShiNaH sarvatodisham .
vimuktanAdAH sampetuH sthalajA jalajaiH saha .. 10..\\
sampradruta mR^igadvIpimahiSharkSha samAkulam .
tadvana.n tasya nAdena samprasthitamivAbhavat .. 11..\\
tasyoruvAtAbhihatA tAmrapallava bAhavaH .
vidUra jAtAshcha latAH samAlshiShyanta pAdapAn .. 12..\\
tasminkShaNe.atha pravavau mAruto bhR^ishadAruNaH .
rajasA sa.nvR^ita.n tena naShTarShkamabhavannabhaH .. 13..\\
pa~nchAnAM pANDuputrANAmaviGYAto mahAripuH .
pa~nchAnAmindriyANA.n tu shokavega ivAtulaH .. 14..\\
sa dR^iShTvA pANDavAndUrAtkR^iShNAjinasamAvR^itAn .
AvR^iNottadvanadvAraM mainAka iva parvataH .. 15..\\
ta.n samAsAdya vitrastA kR^iShNA kamalalochanA .
adR^iShTapUrva.n santrAsAnnyamIlayata lochane .. 16..\\
duHshAsana karotsR^iShTaviprakIrNashiroruhA .
pa~ncha parvatamadhyasthA nadIvAkulatA.n gatA .. 17..\\
momuhyamAnA.n tAM tatra jagR^ihuH pa~ncha pANDavAH .
indriyANi prasaktAni viShayeShu yathA ratim .. 18..\\
atha tA.n rAkShasIM mAyAmutthitA.n ghoradarshanAm .
rakShoghnairvividhairmantrairdhaumyaH samyakprayojitaiH .
pashyatAM pANDuputrANAM nAshayAmAsa vIryavAn .. 19..\\
sa naShTamAyo.atibalaH krodhavisphAritekShaNaH .
kAmamUrti dharaH kShudraH kAlakalpo vyadR^ishyata .. 20..\\
tamuvAcha tato rAjA dIrghapraGYo yudhiShThiraH .
ko bhavAnkasya vA ki.n te kriyatAM kAryamuchyatAm .. 21..\\
pratyuvAchAtha tadrakSho dharmarAja.n yudhiShThiram .
ahaM bakasya vai bhrAtA kirmIra iti vishrutaH .. 22..\\
vane.asminkAmyake shUnye nivasAmi gatajvaraH .
yudhi nirjitya puruShAnAhAraM nityamAcharan .. 23..\\
ke yUyamiha samprAptA bhakShyabhUtA mamAntikam .
yudhi nirjitya vaH sarvAnbhakShayiShye gatajvaraH .. 24..\\
yudhiShThirastu tachchhrutvA vachastasya durAtmanaH .
AchachakShe tataH sarva.n gotra nAmAdi bhArata .. 25..\\
pANDavo dharmarAjo.aha.n yadi te shrotramAgataH .
sahito bhrAtR^ibhiH sarvairbhImasenArjunAdibhiH .. 26..\\
hR^itarAjyo vanevAsa.n vastu.n kR^itamitastataH .
vanamabhyAgato ghoramida.n tava parigraham .. 27..\\
kirmIrastvabravIdena.n diShTyA devairidaM mama .
upapAditamadyeha chirakAlAnmanogatam .. 28..\\
bhImasenavadhArtha.n hi nityamabhyudyatAyudhaH .
charAmi pR^ithivI.n kR^itsnAM nainamAsAdayAmyaham .. 29..\\
so.ayamAsAdito diShTyA bhrAtR^ihA kA~NkShitash chiram .
anena hi mama bhrAtA bako vinihataH priyaH .. 30..\\
vetrakIya gR^ihe rAjanbrAhmaNachchhadma rUpiNA .
vidyA balamupAshritya na hyastyasyaurasaM balam .. 31..\\
hiDimbashcha sakhA mahya.n dayito vanagocharaH .
hato durAtmanAnena svasA chAsya hR^itA purA .. 32..\\
so.ayamabhyAgato mUDha mameda.n gahana.n vanam .
prachAra samaye.asmAkamardharAtre samAsthite .. 33..\\
adyAsya yAtayiShyAma tadvaira.n chirasambhR^itam .
tarpayiShyAmi cha baka.n rudhireNAsya bhUriNA .. 34..\\
adhyAhamanR^iNo bhUtvA bhrAtuH sakhyustathaiva cha .
shAnti.n labdhAsmi paramAM hatva rAkShasakaNTakam .. 35..\\
yadi tena purA mukto bhImaseno bakena vai .
adyainaM bhakShayiShyAmi pashyataste yudhiShThira .. 36..\\
ena.n hi vipulaprANamadya hatvA vR^ikodaram .
sambhakShya jarayiShyAmi yathAgastyo mahAsuram .. 37..\\
evamuktastu dharmAtmA satyasandho yudhiShThiraH .
naitadastIti sakrodho bhartsayAmAsa rAkShasam .. 38..\\
tato bhImo mahAbAhurArujya tarasA druma .
dashavyAmamivodviddhaM niShpatramakarottadA .. 39..\\
chakAra sajya.n gANDIva.n vajraniShpeSha gauravam .
nimeShAntaramAtreNa tathaiva vijayo.arjunaH .. 40..\\
nivArya bhImo jiShNu.n tu tadrakSho ghoradarshanam .
abhidrutyAbravIdvAkya.n tiShTha tiShTheti bhArata .. 41..\\
ityuktvainamabhikruddhaH kakShyAmutpIDya pANDavaH .
niShpiShya pANinA pANi.n sandaShTauShTha puTo balI .
tamabhyadhAvadvegena bhImo vR^ikShAyudhastadA .. 42..\\
yamadaNDapratIkAsha.n tatastaM tasya mUrdhani .
pAtayAmAsa vegena kulishaM maghavAniva .. 43..\\
asambhrAnta.n tu tadrakShaH samare pratyadR^ishyata .
chikShepa cholmika.n dIptamashaniM jvalitAm iva .. 44..\\
tadudastamalAta.n tu bhImaH praharatA.n varaH .
padA savyena chikShepa tadrakShaH punarAvrajat .. 45..\\
kirmIrashchApi sahasA vR^ikShamutpATya pANDavam .
daNDapANiriva kruddhaH samare pratyayudhyata .. 46..\\
tadvR^ikShayuddhamabhavanmahIruha vinAshanam .
vAlisugrIvayorbhrAtroryathA shrIkA~NkShiNoH purA .. 47..\\
shIrShayoH patitA vR^ikShA bibhidurnaikadhA tayoH .
yathaivotpala padmAni mattayordvipayostathA .. 48..\\
mu~njavajjArjarI bhUtA bahavastatra pAdapAH .
chIrANIva vyudastAni rejustatra mahAvane .. 49..\\
tadvR^ikShayuddhamabhavatsumuhUrta.n vishAM pate .
rAkShasAnA.n cha mukhyasya narANAm uttamasya cha .. 50..\\
tataH shilA.n samutkShipya bhImasya yudhi tiShThataH .
prAhiNodrAkShasaH kruddho bhImasenashchachAla ha .. 51..\\
ta.n shilA tADanajaDaM paryadhAvatsa rAkShasaH .
bAhuvikShipta kiraNaH svarbhAnuriva bhAskaram .. 52..\\
tAvanyonya.n samAshliShya prakarShantau parasparam .
ubhAvapi chakAshete prayuddhau vR^iShabhAviva .. 53..\\
tayorAsItsutumulaH samprahAraH sudAruNaH .
nakhadaMShTrAyudhavatorvyAghrayoriva dR^iTtayoH .. 54..\\
duryodhana nikArAchcha bAhuvIryAchcha darpitaH .
kR^iShNA nayanadR^iShTashcha vyavardhata vR^ikodaraH .. 55..\\
abhipatyAtha bAhubhyAM pratyagR^ihNAdamarShitaH .
mAta~Nga iva mAta~NgaM prabhinnakaraTA mukhaH .. 56..\\
ta.n chApyAtha tato rakShaH pratijagrAha vIryavAn .
tamAkShipadbhImaseno balena balinA.n varaH .. 57..\\
tayorbhujaviniShpeShAdubhayorvalinostadA .
shabdaH samabhavadghoro veNusphoTa samo yudhi .. 58..\\
athainamAkShipya balAdgR^ihya madhye vR^ikodaraH .
dhUnayAmAsa vegena vAyushchaNDa iva drumam .. 59..\\
sa bhImena parAmR^iShTo durbalo balinA raNe .
vyaspandata yathAprANa.n vichakarSha cha pANDavam .. 60..\\
tata enaM parishrAntamupalabhya vR^ikodaraH .
yoktrayAmAsa bAhubhyAM pashu.n rashanayA yathA .. 61..\\
vinadantaM mahAnAdaM bhinnabherI samasvanam .
bhrAmayAmAsa suchira.n visphurantamachetasam .. 62..\\
ta.n viShIdantamAGYAya rAkShasaM pANDunandanaH .
pragR^ihya tarasA dorbhyAM pashumAramamArayan .. 63..\\
Akramya sa kaTI deshe jAnunA rAkShasAdhamam .
apIDayata bAhubbhyA.n kaNThaM tasya vR^ikodaraH .. 64..\\
atha ta.n jaDa sarvA~Nga.n vyAvR^ittanayanolbaNam .
bhUtale pAtayAmAsa vAkya.n chedamuvAcha ha .. 65..\\
hiDimbabakayoH pApana tvamashrupramArjanam .
kariShyasi gatashchAsi yamasya sadanaM prati .. 66..\\
ityevamuktvA puruShapravIras
ta.n rAkShasa.n krodhavivR^itta netraH .
prasrastavastrAbharaNa.n sphurantam
udbbhrAnta chitta.n vyasumutsasarja .. 67..\\
tasminhate toyadatulyarUpe
kR^iShNAM puraskR^itya narendraputrAH .
bhImaM prashasyAtha guNairanekair
hR^iShTAstato dvaitavanAya jagmuH .. 68..\\
eva.n vinihataH sa~Nkhye kirmIro manujAdhipa .
bhImena vachanAdasya dharmarAjasya kaurava .. 69..\\
tato niShkaNTaka.n kR^itvA vanaM tadaparAjitaH .
draupadyA sahadharmaGYo vasati.n tAmuvAsa ha .. 70..\\
samAshvAsya cha te sarve draupadIM bharatarShabhAH .
prahR^iShTamanasaH prItyA prashasha.nsurvR^ikodaram .. 71..\\
bhIma bAhubalotpiShTe vinaShTe rAkShase tataH .
vivishustadvana.n vIrAH kShemaM nihatakaNTakam .. 72..\\
sa mayA gachchhatA mArge vinikIrNo bhayAvahaH .
vane mahati duShTAtmA dR^iShTo bhImabalAddhataH .. 73..\\
tatrAshrauShamaha.n chaitatkarma bhImasya bhArata .
brAhmaNAnA.n kathayatA.n ye tatrAsansamAgatAH .. 74..\\
eva.n vinihataM sa~Nkhye kirmIraM rAkShasottamam .
shrutvA dhyAnaparo rAjA nishashvAsArtavattadA .. 75..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13}
vai
bhojAH pravrajitA~nshrutvA vR^iShNayashchAndhakaiH saha .
pANDavAnduHkhasantaptAnsamAjagmurmahAvane .. 1..\\
pA~nchAlasya cha dAyAdA dhR^iShTaketushcha chedipaH .
kekayAshcha mahAvIryA bhrAtaro lokavishrutAH .. 2..\\
vane te.abhiyayuH pArthAnkrodhAmarsha samanvitAH .
garhayanto dhArtarAShTrAnki.n kurma iti chAbruvan .. 3..\\
vAsudevaM puraskR^itya sarve te kShatriyarShabhAH .
parivAryopavivishurdharmarAja.n yudhiShThiram .. 4..\\
vaa
duryodhanasya karNasya shakuneshcha durAtmanaH .
duHshAsanachaturthAnAM bhUmiH pAsyati shoNitam .. 5..\\
tataH sarve.abhiShi~nchAmo dharmarAja.n yudhiShThiram .
nikR^ityopacharanvadhya eva dharmaH sanAtanaH .. 6..\\
vai
pArthAnAmabhiSha~NgeNa tathA kruddha.n janArdanam .
arjunaH shamayAmAsA didhakShantamiva prajAH .. 7..\\
sa~Nkruddha.n keshavaM dR^iShTvA pUrvadeheShu phalgunaH .
kIrtayAmAsa karmANi satyakIrtermahAtmanaH .. 8..\\
puruShasyAprameyasya satyasyAmita tejasaH .
prajApatipaterviShNorlokanAthasya dhImataH .. 9..\\
ar
dashavarShasahasrANi yatrasAya.n gR^iho muniH .
vyacharastvaM purA kR^iShNa parvate gandhamAdane .. 10..\\
dashavarShasahasrANi dashavarShashatAni cha .
puShkareShvavasaH kR^iShNa tvamapo bhakShayanpurA .. 11..\\
UrdhvabAhurvishAlAyAM badaryAM madhusUdana .
atiShTha ekapAdena vAyubhakShaH shata.n samAH .. 12..\\
apakR^iShTottarAsa~NgaH kR^isho dhamani santataH .
AsIH kR^iShNa sarasvatyA.n satre dvAdasha vArShike .. 13..\\
prabhAsa.n chApyathAsAdya tIrthaM puNyajanochitam .
tathA kR^iShNa mahAtejA divya.n varShasahasrakam .
AtiShThastapa ekena pAdena niyame sthitaH .. 14..\\
kShetrajaH sarvabhUtAnAmAdirantashcha keshava .
nidhAna.n tapasAM kR^iShNa yaGYastvaM cha sanAtanaH .. 15..\\
nihatya narakaM bhaumamAhR^itya maNikuNDale .
prathamotpAdita.n kR^iShNa medhyamashvamavAsR^ijaH .. 16..\\
kR^itvA tatkarma lokAnAmR^iShabhaH sarvalokajit .
avadhIstva.n raNe sarvAnsametAndaityadAnavAn .. 17..\\
tataH sarveshvaratva.n cha sampradAya shachIpateH .
mAnuSheShu mahAbAho prAdurbhUto.asi keshava .. 18..\\
sa tvaM nArAyaNo bhUtvA harirAsIH parantapa .
brahmA somashcha sUryashcha dharmo dhAtA yamo.analaH .. 19..\\
vAyurvaishravaNo rudraH kAlaH khaM pR^ithivI dishaH .
ajashcharAcharaguruH sraShTA tvaM puruShottama .. 20..\\
turAyaNAdibhirdevakratubhirbhUridakShiNaiH .
ayajo bhUri tejA vai kR^iShNa chaitraratho vane .. 21..\\
shata.n shatasahasrANi suvarNasya janArdana .
ekaikasmi.nstadA raGYe paripUrNAni bhAgashaH .. 22..\\
aditerapi putratvametya yAdavanandana .
tva.n viShNuriti vikhyAta indrAdavarajo bhuvi .. 23..\\
shishurbhUtvA diva.n khaM cha pR^ithivIM cha parantapa .
tribhirvikramaNaiH kR^iShNa krAntavAnasi tejasA .. 24..\\
samprApya divamAkAshamAdityasadane sthitaH .
atyarochashcha bhUtAtmanbhAskara.n svena tejasA .. 25..\\
sAditA mauravAH pAshA nisunda narakau hatau .
kR^itaH kShemaH punaH panthAH puraM prAgjyotiShaM prati .. 26..\\
jArUthyAmAhutiH krAthaH shishupAlo janaiH saha .
bhImasenashcha shaibyashcha shatadhanvA cha nirjitaH .. 27..\\
tathA parjanyaghoSheNa rathenAdityavarchasA .
avAkShIrmahiShIM bhojyA.n raNe nirjitya rukmiNam .. 28..\\
indra dyumno hataH kopAdyavanashcha kasherumAn .
hataH saubhapatiH shAlvastvayA saubha.n cha pAtitam .. 29..\\
irAvatyA.n tathA bhojaH kArtavIryasamo yudhi .
gopatistAlaketushcha tvayA vinihatAvubhau .. 30..\\
tA.n cha bhogavatIM puNyAmR^iShikAntAM janArdana .
dvArakAmAtmasAtkR^itvA samudra.n gamayiShyasi .. 31..\\
na krodho na cha mAtsaryaM nAnR^itaM madhusUdana .
tvayi tiShThati dAshArha na nR^isha.nsya.n kuto.anagha .. 32..\\
AsIna.n chittamadhye tvAM dIpyamAna.n svatejasA .
Agamya R^iShayaH sarve.ayAchantAbhayamachyuta .. 33..\\
yugAnte sarvabhUtAni sa~NkShipya madhusUdana .
AtmanyevAtma sAtkR^itvA jagadAsse parantapa .. 34..\\
naivaM pUrve nApare vA kariShyanti kR^itAni te .
karmANi yAni deva tvaM bAla eva mahAdyute .. 35..\\
kR^itavAnpuNDarIkAkSha baladeva sahAyavAn .
vairAja bhavane chApi brahmaNA nyavasaH saha .. 36..\\
vai
evamuktvA tadAtmAnamAtmA kR^iShNasya pANDavaH .
tUShNImAsIttataH pArthamityuvAcha janArdanaH .. 37..\\
mamaiva tva.n tavaivAha.n ye madIyAstavaiva te .
yastvA.n dveShTi sa mAM dveShTi yastvAmanu sa mAm anu .. 38..\\
narastvamasi durdharSha harirnArAyaNo hyaham .
lokAllokamimaM praptau naranArAyaNAvR^iShI .. 39..\\
ananyaH pArtha mattastvamaha.n tvattashcha bhArata .
nAvayorantara.n shakyaM vedituM bharatarShabha .. 40..\\
tasminvIra samAvAye sa.nrabdheShvatha rAjasu .
dhR^iShTadyumnamukhairvIrairbhrAtR^ibhiH parivAritA .. 41..\\
pA~nchAlI puNDarIkAkShamAsIna.n yAdavaiH saha .
abhigamyAbravItkR^iShNA sharaNya.n sharaNaiShiNI .. 42..\\
pUrve prajA nisarve tvAmAhurekaM prajApatim .
sraShTAra.n sarvabhUtAnAmasito devalo.abravIt .. 43..\\
viShNustvamasi durdharSha tva.n yaGYo madhusUdana .
yaShTA tvamasi yaShTavyo jAmadagnyo yathAbravIt .. 44..\\
R^iShayastvA.n kShamAmAhuH satyaM cha puruShottama .
satyAdyaGYo.asi sambhUtaH kashyapastvA.n yathAbravIt .. 45..\\
sAdhyAnAmapi devAnA.n vasUnAmIshvareshvara .
lobhabhAvena lokesha yathA tvAM nArado.abravIt .. 46..\\
diva.n te shirasA vyAptaM padbhyAM cha pR^ithivI vibho .
jaThara.n te ime lokAH puruSho.asi sanAtanaH .. 47..\\
vidyA tapo.abhitaptAnA.n tapasA bhAvitAtmanAm .
AtmadarshanasiddhAnAmR^iShINAmR^iShisattama .. 48..\\
rAjarShINAM puNyakR^itAmAhaveShvanivartinAm .
sarvadharmopapannAnA.n tvaM gatiH puruShottama .. 49..\\
tvaM prabhustva.n vibhustvaM bhUrAtmabhUstvaM sanAtanaH .
lokapAlAshcha lokAshcha nakShatrANi disho dasha .
nabhashchandrashcha sUryashcha tvayi sarvaM pratiShThitam .. 50..\\
martyatA chaiva bhUtAnAmamaratva.n divaukasAm .
tvayi sarvaM mahAbAho lokakAryaM pratiShThitam .. 51..\\
sA te.aha.n duHkhamAkhyAsye praNayAnmadhusUdana .
Ishastva.n sarvabhUtAnAM ye divyA ye cha mAnuShAH .. 52..\\
kathaM nu bhAryA pArthAnA.n tava kR^iShNa sakhI vibho .
dhR^iShTadyumnasya bhaginI sabhA.n kR^iShyeta mAdR^ishI .. 53..\\
strI dharmiNI vepamAnA rudhireNa samukShitA .
ekavastrA vikR^iShTAsmi duHkhitA kurusa.nsadi .. 54..\\
rAjamadhye sabhAyA.n tu rajasAbhisamIritAm .
dR^iShTvA cha mA.n dhArtarAShTraH prAhasanpApachetasaH .. 55..\\
dAsI bhAvena bhoktuM mAmIShuste madhusUdana .
jIvatsu pANDuputreShu pA~nchAleShvatha vR^iShNiShu .. 56..\\
nanvaha.n kR^iShTabhIShmasya dhR^itarAShTrasya chobhayoH .
snuShA bhavAmi dharmeNa sAha.n dAsI kR^itA balAt .. 57..\\
garhaye pANDavA.nstveva yudhi shreShThAnmahAbalAn .
ye klishyamAnAM prekShante dharmapatnI.n yashasvinIm .. 58..\\
dhigbalaM bhImasenasya dhikpArthasya dhanuShmatAm .
yau mA.n viprakR^itA.n kShudrairmarShayetAM janArdana .. 59..\\
shAshvato.aya.n dharmapathaH sadbhirAcharitaH sadA .
yadbhAryAM parirakShanti bhartAro.alpabalA api .. 60..\\
bhAryAyA.n rakShyamANAyAM prajA bhavati rakShitA .
prajAyA.n rakShyamANAyAmAtmA bhavati rakShitaH .. 61..\\
AtmA hi jAyate tasyA.n tasmAjjAyA bhavatyuta .
bhartA cha bhAryayA rakShyaH katha.n jAyAnmamodare .. 62..\\
nanvime sharaNaM prAptAnna tyajanti kadA chana .
te mA.n sharaNamApAnnAM nAnvapadyanta pANDavAH .. 63..\\
pa~ncheme pa~nchabhirjAtAH kumArAshchAmitaujasaH .
eteShAmapyavekShArtha.n trAtavyAsmi janArdana .. 64..\\
prativindhyo yudhiShThirAtsuta somo vR^ikodarAt .
arjunAchchhruta kIritstu shatAnIkastu nAkuliH .. 65..\\
kaniShTAchchhruta karmA tu sarve satyaparAkramAH .
pradyumno yAdR^ishaH kR^iShNa tAdR^ishAste mahArathAH .. 66..\\
nanvime dhanuShi shreShThA ajeyA yudhi shAtravaiH .
kimartha.n dhArtarAShTrANA.n sahante durbalIyasAm .. 67..\\
adhArmeNa hR^ita.n rAjyaM sarve dAsAH kR^itAstathA .
sabhAyAM parikR^iShTAhamekavastrA rajasvalA .. 68..\\
nAdhijyamapi yachchhakya.n kartumanyena gANDivam .
anyatrArjuna bhImAbhyA.n tvayA vA madhusUdana .. 69..\\
dhigbhImasenasya bala.n dhikpArthasya cha gANDivam .
yatra duryodhanaH kR^iShNa muhUrtamapi jIvati .. 70..\\
ya etAnAkShipadrAShTrAtsaha mAtrAvihi.nsakAn .
adhIyAnAnpurA bAlAnvratasthAnmadhusUdana .. 71..\\
bhojane bhImasenasya pApaH prAkShepayadviSham .
kAlakUTaM nava.n tIkShNa.n sambhR^itaM lomaharShaNam .. 72..\\
tajjIrNamavikAreNa sahAnnena janArdana .
sasheShatvAnmahAbAho bhImasya puruShottama .. 73..\\
pramANa koTyA.n vishvasta.n tathA suptaM vR^ikodaram .
baddhvaina.n kR^iShNa ga~NgAyAM prakShipya punarAvrajat .. 74..\\
yadA vibuddhaH kaunteyastadA sa~nchidya bandhanam .
udatiShThanmahAbAhurbhImaseno mahAbalaH .. 75..\\
AshIviShaiH kR^iShNasarpaiH supta.n chainamadarshayat .
sarveShvevA~NgadesheShu na mamAra cha shatruhA .. 76..\\
pratibbuddhastu kaunteyaH sarvAnsarpAnapothayat .
sArathi.n chAsya dayitamapahastena jaghnivAn .. 77..\\
punaH suptAnupAdhAkShIdbAlakAnvAraNAvate .
shayAnAnAryayA sArdha.n ko nu tatkartumarhati .. 78..\\
yatrAryA rudatI bhItA pANDavAnidamabravIt .
mahadvyasanamApannA shikhinA parivAritA .. 79..\\
hAhatAsmi kuto nvadya bhavechchhAntirihAnalAt .
anAthA vinashiShyAmi bAlakaiH putrakaiH saha .. 80..\\
tatra bhImo mahAbAhurvAyuvegaparAkramaH .
AryAmAshvAsayAmAsa bhrAtR^IMshchApi vR^ikodaraH .. 81..\\
vainateyo yathA pakShI garuDaH patatA.n varaH .
tathaivAbhipatiShyAmi bhaya.n vo neha vidyate .. 82..\\
AryAma~Nkena vAmena rAjAna.n dakShiNena cha .
a.nsayoshcha yamau kR^itvA pR^iShThe bIbhatsumeva cha .. 83..\\
sahasotpatya vegena sarvAnAdAya vIryavAn .
bhrAtR^InAryA.n cha balavAnmokShayAmAsa pAvakAt .. 84..\\
te rAtrau prasthitAH sarve mAtrA saha yashasvinaH .
abhyagachchhanmahAraNya.n hiDimbavanamantikAt .. 85..\\
shrAntAH prasuptAstatreme mAtrA saha suduHkhitAH .
suptAMshchainAnabhyagachchhaddhiDimbA nAma rAkShasI .. 86..\\
bhImasya pAdau kR^itvA tu kha utsa~Nge tato balAt .
paryamardata sa.nhR^iShTA kalyANI mR^idu pANinA .. 87..\\
tAmabudhyadameyAtmA balavAnsatyavikramaH .
paryapR^ichchhachcha tAM bhImaH kimihechchhasyanindite .. 88..\\
tayoH shrutA tu kathitamAgachchhadrAkShasAdhamaH .
bhImarUpo mahAnAdAnvisR^ijanbhImadarshanaH .. 89..\\
kena sArdha.n kathayasi AnayainaM mamAntikam .
hiDimbe bhakShayiShyAvo nachira.n kartumarhasi .. 90..\\
sA kR^ipA sa~NgR^ihItena hR^idayena manasvinI .
nainamaichhattadAkhyAtumanukroshAdaninditA .. 91..\\
sa nAdAnvinadanghorAnrAkShasaH puruShAdakaH .
abhyadravata vegena bhImasena.n tadA kila .. 92..\\
tamabhidrutya sa~Nkruddho vegena mahatA balI .
agR^ihNAtpANinA pANiM bhImasenasya rAkShasaH .. 93..\\
indrAshanisamasparsha.n vajrasa.nhanana.n dR^iDham .
sa.nhatya bhImasenAya vyAkShipatsahasA karam .. 94..\\
gR^ihItaM pANinA pANiM bhImaseno.atha rakShasA .
nAmR^iShyata mahAbAhustatrAkrudhyadvR^ikodaraH .. 95..\\
tatrAsIttumula.n yuddhaM bhImasenahiDimbayoH .
sarvAstraviduShorghora.n vR^itravAsavayoriva .. 96..\\
hatvA hiDimbaM bhImo.atha prasthito bhrAtR^ibhiH saha .
hiDimbAmagrataH kR^itvA yasyA.n jAto ghaTotkachaH .. 97..\\
tatashcha prAdravansarve saha mAtrA yashasvinaH .
ekachakrAmabhimukhAH sa.nvR^itA brAhmaNa vrajaiH .. 98..\\
prasthAne vyAsa eShAM na mantrI priyahito.abhavat .
tato.agachchhannekachakrAM pANDavAH saMshitavratAH .. 99..\\
tatrapyAsAdayAmAsurbakaM nAma mahAbalam .
puruShAdaM pratibhaya.n hiDimbenaiva saMmitam .. 100..\\
ta.n chApi vinihatyograM bhImaH praharatA.n varaH .
sahito bhrAtR^ibhiH sarvairdrupadasya pura.n yayau .. 101..\\
labdhAhamapi tatraiva vasatA savyasAchinA .
yathA tvayA jitA kR^iShNa rukmiNI bhIShmakAtmajA .. 102..\\
eva.n suyuddhe pArthena jitAhaM madhusUdana .
svaya.nvare mahatkarmakR^itvA nasukaraM paraiH .. 103..\\
eva.n kleshaiH subahubhiH klishyamAnAH suduHkhitAH .
nivasAmAryayA hInAH kR^iShNa dhaumya puraHsarAH .. 104..\\
ta ime si.nhavikrAntA vIryeNAbhyadhikA paraiH .
vihInaiH pariklishyantI.n samupekShanta mA.n katham .. 105..\\
etAdR^ishAni duHkhAni sahante durbalIyasAm .
dIrghakAlaM pradIptAni pApAnA.n kShudrakarmaNAm .. 106..\\
kule mahati jAtAsmi divyena vidhinA kila .
pANDavAnAM priyA bhAryA snuShA pANDormahAtmanaH .. 107..\\
kacha grahamanuprAptA sAsmi kR^iShNa varA satI .
pa~nchAnAmindrakalpAnAM prekShatAM madhusUdana .. 108..\\
ityuktvA prArudatkR^iShNA mukhaM pachchhAdya pANinA .
padmakesha prakAshena mR^idunA mR^idubhAShiNI .. 109..\\
stanAvapatitau pInau sujAtau shubhalakShaNau .
abhyavarShata pA~nchAlI duHkhajairashrubindubhiH .. 110..\\
chakShuShI parimArjantI niHshvasantI punaH punaH .
bAShpapUrNena kaNThena kruddhA vachanamabravIt .. 111..\\
naiva me patayaH santi na putrA madhusUdana .
na bhrAtaro na cha pitA naiva tvaM na cha bAndhavAH .. 112..\\
ye mA.n viprakR^itA.n kShudrairupekShadhvaM vishokavat .
na hi me shAmyate duHkha.n karNo yatprAhasattadA .. 113..\\
athainAmabravItkR^iShNastasminvIra samAgame .
rodiShyanti striyo hyeva.n yeShA.n kruddhAsi bhAmini .. 114..\\
bIbhatsu sharasA~nchannA~nshoNitaughapariplutAn .
nihatA~njIvita.n tyaktvA shayAnAnvasudhAtale .. 115..\\
yatsamarthaM pANDavAnA.n tatkariShyAmi mA shuchaH .
satya.n te pratijAnAmi rAGYA.n rAGYI bhaviShyasi .. 116..\\
pateddyaurhimavA~nshIryetpR^ithivI shakalIbhavet .
shuShyettoyanidhiH kR^iShNe na me mogha.n vacho bhavet .. 117..\\
dhrsta
aha.n droNa.n haniShyAmi shikhaNDI tu pitAmaham .
duryodhanaM bhImasenaH karNa.n hantA dhana~njayaH .. 118..\\
rAma kR^iShNau vyapAshritya ajeyAH sma shuchismite .
api vR^itrahaNA yuddhe kiM punardhR^itarAShTrajaiH .. 119..\\
vai
ityukte.abhimukhA vIrA vAsudevvamupasthitA .
teShAM madhye mahAbAhuH keshavo vAkyamabravIt .. 120..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14}
vaa
neda.n kR^ichchhramanuprApto bhavAnsyAdvasudhAdhipa .
yadyaha.n dvArakAyA.n syAM rAjansaMnihitaH purA .. 1..\\
Agachheyamaha.n dyUtamanAhUto.api kauravaiH .
Ambikeyena durdharSha rAGYA duryodhanena cha .. 2..\\
vArayeyamaha.n dyUtaM bahUndoShAnpradarshayan .
bhIShmadroNau samAnAyya kR^ipaM bAhlIkameva cha .. 3..\\
vaichitravIrya.n rAjAnamala dyUtena kaurava .
putrANA.n tava rAjendra tvannimittamiti prabho .. 4..\\
tatra vakShyAmyaha.n doShAnyairbhavAnavarophitaH .
vIrasenasuto yashcha rAjyAtprabhraMshitaH purA .. 5..\\
abhakShita vinAsha~nca devanena vishAM pate .
sAtatya.n cha prasa~Ngasya varNayeya.n yathAsukham .. 6..\\
striyo.akShA mR^igayA pAnametatkAmasamutthitam .
vyasana.n chatuShTayaM prokta.n yai rAjanbhrashyate sriyaH .. 7..\\
tatra sarvatra vaktavyaM manyante shAstrakovidAH .
visheShatashcha vaktavya.n dyUte pashyanti tadvidaH .. 8..\\
ekAhnA dravyanAsho.atra dhruva.n vyasanameva cha .
abhukta nAshashchArthAnA.n vAkpauruShya.n cha kevalam .. 9..\\
etachchAnyachcha kauravya prasa~Ngi kaTukodayam .
dyUte brUyAM mahAbAho samAsAdyAmbikA sutam .. 10..\\
evamukto yadi mayA gR^ihNIyAdvachanaM mama .
anAmaya.n syAddharmasya kurUNA.n kurunandana .. 11..\\
na chetsa mama rAjendra gR^ihNIyAnmadhura.n vachaH .
pathya.n cha bharatashreShTha nigR^ihNIyAM balena tam .. 12..\\
athainAnabhinIyaiva.n suhR^ido nAma durhR^idaH .
sabhAsadashcha tAnsarvAnbhedayeya.n durodarAn .. 13..\\
asAMnidhya.n tu kauravya mamAnarteShvabhUttadA .
yeneda.n vyasanaM prAptA bhavanto dyUtakAritam .. 14..\\
so.ahametya kurushreShTha dvArakAM pANDunandana .
ashrauSha.n tvA.n vyasaninaM yuyudhAnAdyathA tatham .. 15..\\
shrutvaiva chAha.n rAjendra paramodvigna mAnasaH .
tUrNamabhyAgato.asmi tvA.n draShTukAmo vishAM pate .. 16..\\
aho kR^ichchhramanuprAptAH sarve sma bharatarShabha .
ye vaya.n tvA.n vyasaninaM pashyAmaH saha sodaraiH .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15}
y
asAMnidhya.n kathaM kR^iShNa tavAsIdvR^iShNinandana .
kva chAsIdvipravAsaste ki.n vAkArShIH pravAsakaH .. 1..\\
kr
shAlvasya nagara.n saubha.n gato.ahaM bharatarShabha .
vinihantuM narashreShTha tatra me shR^iNu kAraNam .. 2..\\
mahAtejA mahAbAhuryaH sa rAjA mahAyashAH .
damaghoShAtmajo vIraH shishupAlo mayA hataH .. 3..\\
yaGYe te bharatashreShTha rAjasUye.arhaNAM prati .
saroShavashasamprApto nAmR^iShyata durAtmavAn .. 4..\\
shrutvA taM nihata.n shAlvastIvraroShasamanvitaH .
upAyAddvArakA.n shUnyAmihasthe mayi bhArata .. 5..\\
sa tatra yodhito rAjanbAlakairvR^iShNipu~NgavaiH .
AgataH kAmaga.n saubhamAruhyaiva nR^isha.nsakR^it .. 6..\\
tato vR^iShNipravIrA.nstAnbAlAnhatvA bahU.nstadA .
purodyAnAni sarvANi bhedayAmAsa durmatiH .. 7..\\
uktavAMshcha mahAbAho kvAsau vR^iShNikulAdhamaH .
vAsudevaH sumandAtmA vasudeva suto gataH .. 8..\\
tasya yuddhArthino darpa.n yuddhe nAshayitAsmyaham .
AnartAH satyamAkhyAta tatra gantAsmi yatra saH .. 9..\\
ta.n hatvA vinivartiShye ka.nsa keshi niShUdanam .
ahatvA na nivartiShye satyenAyudhamAlabhe .. 10..\\
kvAsau kvAsAviti punastatra tatra vidhAvati .
mayA kila raNe yuddha.n kA~NkShamANaH sa saubharAT .. 11..\\
adya taM pApakarmANa.n kShudra.n vishvAsaghAtinam .
shishupAla vadhAmarShAdgamayiShye yamakShayam .. 12..\\
mama pApasvabhAvena bhrAtA yena nipAtitaH .
shishupAlo mahIpAlasta.n vadhiShye mahItale .. 13..\\
bhrAtA bAlashcha rAjA cha na cha sa~NgrAmamUrdhani .
pramattashcha hato vIrasta.n haniShye janArdanam .. 14..\\
evamAdi mahArAja vilapya divamAsthitaH .
kAmagena sa saubhena kShiptvA mA.n kurunandana .. 15..\\
tamashrauShamaha.n gatvA yathAvR^ittaH sudurmatiH .
mayi kauravya duShTAtmA mArtikAvatako nR^ipaH .. 16..\\
tato.ahamapi kauravya roShavyAkulalochanaH .
nishchitya manasA rAjanvadhAyAsya mano dadhe .. 17..\\
AnarteShu vimarda.n cha kShepaM chAtmani kaurava .
pravR^iddhamavalepa.n cha tasya duShkR^itakarmaNaH .. 18..\\
tataH saubhavadhAyAhaM pratasthe pR^ithivIpate .
sa mayA sAgarAvarte dR^iShTa AsItparIpsatA .. 19..\\
tataH pradhmApya jalajaM pA~nchajanyamahaM nR^ipa .
AhUya shAlva.n samare yuddhAya samavasthitaH .. 20..\\
sumuhUrtamabhUdyuddha.n tatra me dAnavaiH saha .
vashIbhUtAshcha me sarve bhUtale cha nipAtitAH .. 21..\\
etatkAryaM mahAbAho yenAhaM nAgama.n tadA .
shrutvaiva hAstinapura.n dyUtaM chAvinayotthitam .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16}
y
vAsudeva mahAbAho vistareNa mahAmate .
saubhasya vadhamAchakShva na hi tR^ipyAmi kathyataH .. 1..\\
vaa
hata.n shrutvA mahAbAho mayA shrautashravaM nR^ipam .
upAyAdbharatashreShTha shAlvo dvAravatIM purIm .. 2..\\
arundhattA.n suduShTAtmA sarvataH pANDunandana .
shAlvo vaihAyasa.n chApi tatpura.n vyUhya viShThitaH .. 3..\\
tatrastho.atha mahIpAlo yodhayAmAsa tAM purIm .
abhisAreNa sarveNa tatra yuddhamavartata .. 4..\\
purI samantAdvihitA sapatAkA satoraNA .
sachakrA sahuDA chaiva sayAntra khanakA tathA .. 5..\\
sopatalpa pratolIkA sATTATTAkala gopurA .
sakacha grahaNI chaiva solkAlAtAvapothikA .. 6..\\
soShTrikA bharatashreShTha sabherI paNavAnakA .
samittR^iNakushA rAjansashataghnIka lA~NgalA .. 7..\\
sabhushuNDyashmala guDA sAyudhA saparashvadhA .
lohacharmavatI chApi sAgniH sahuDa shR^i~NgikA .. 8..\\
shAstradR^iShTena vidhinA sa.nyuktA bharatarShabha .
dravyairanekairvividhairgada sAmboddhavAdibhiH .. 9..\\
puruShaiH kurushArdUla samarthaiH pratibAdhane .
abhikhyAta kulairvIrairdR^iShTavIryaishcha sa.nyuge .. 10..\\
madhyamena cha gulmena rakShitA sArasa~nj~nitA .
utkShipta gulmaishcha tathA hayaishchaiva padAtibhiH .. 11..\\
AghoShita.n cha nagare na pAtavyA sureti ha .
pramAdaM parirakShadbhirugrasenoddhavAdibhiH .. 12..\\
pramatteShvabhighAta.n hi kuryAchchhAlvo narAdhipaH .
iti kR^itvApramattAste sare vR^iShNyandhakAH sthitAH .. 13..\\
AnartAshcha tathA sarve naTanartaka gAyanAH .
bahirvivAsitAH sarve rakShadbhirvittasa~ncayAn .. 14..\\
sa~NkramA bheditAH sarve nAvashcha pratiShedhitAH .
parikhAshchApi kauravya kIlaiH sunichitAH kR^itAH .. 15..\\
udapAnAH kurushreShTha tathaivApyambarIShakAH .
samantAtkoshamAtra.n cha kAritA viShamA cha bhUH .. 16..\\
prakR^ityA viShama.n durgaM prakR^ityA cha surakShitam .
prakR^ityA chAyudhopeta.n visheSheNa tadAnagha .. 17..\\
surakShita.n sugupta.n cha sarAyudha samanvitam .
tatpuraM bharatashreShTha yathendra bhavana.n tathA .. 18..\\
na chAmudro.abhiniryAti na chAmudraH praveshyate .
vR^iShNyandhakapure rAja.nstadA saubhasamAgame .. 19..\\
anu rathyAsu sarvAsu chatvareShu cha kaurava .
balaM babhUva rAjendra prabhUtagajavAjimat .. 20..\\
dattavetana bhakta.n cha dattAyudha parichchhadam .
kR^itApadAna.n cha tadA balamAsInmahAbhuja .. 21..\\
na kupya vetanI kashchinna chAtikrAnta vetanI .
nAnugrahabhR^itaH kashchinna chAdR^iShTa parAkramaH .. 22..\\
eva.n suvihitA rAjandvArakA bhUridakShiNaiH .
Ahukena suguptA cha rAGYA rAjIvalochana .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17}
vaa
tA.n tUpayAtvA rAjendra shAlvaH saubhapatistadA .
prabhUtanaranAgena balenopavivesha ha .. 1..\\
same niviShTA sA senA prabhUtasalilAshaye .
chatura~Nga balopetA shAlvarAjAbhipAlitA .. 2..\\
varjayitvA shmashAnAni devatAyatanAni cha .
valmIkAshchaiva chaityAMshcha tanniviShTamabhUdbalam .. 3..\\
anIkAnA.n vibhAgena panthAnaH ShaTkR^itAbhavan .
pravaNA nava chaivAsa~nshAlvasya shibire nR^ipa .. 4..\\
sarvAyudhasamopeta.n sarvashastravishAradam .
rathanAgAshvakalilaM padAtidhvajasa~Nkulam .. 5..\\
tuShTapuShTajanopeta.n vIra lakShaNalakShitam .
vichitradhvajasaMnAha.n vichitrarathakArmukam .. 6..\\
saMniveshya cha kauravya dvArakAyAM nararShabha .
abhisArayAmAsa tadA vegena patagendravat .. 7..\\
tadApatanta.n sandR^ishya balaM shAlvapatestadA .
niryAya yodhayAmAsuH kumArA vR^iShNinandanAH .. 8..\\
asahanto.abhiyAta.n tachchhAlva rAjasya kaurava .
chArudeShNashcha sAmbashcha pradyumnashcha mahArathaH .. 9..\\
te rathairdaMshitAH sarve vichitrAbharaNa dhvajAH .
sa.nsaktAH shAlvarAjasya bahubhiryodhapu~NgavaiH .. 10..\\
gR^ihItvA tu dhanuH sAmbaH shAlvasya sachiva.n raNe .
yodhayAmAsa sa.nhR^iShTaH kShemavR^iddhi.n chamUpatim .. 11..\\
tasya bANamaya.n varSha.n jAmbavatyAH suto maha t .
mumocha bharatashreShTha yathA varSha.n sahasradhR^ik .. 12..\\
tadbANavarSha.n tumula.n viShehe sa chamUpatiH .
kShemavR^iddhirmahArAja himavAniva nishchalaH .. 13..\\
tataH sAmbAya rAjendra kShemavR^iddhirapi sma ha .
mumocha mAyAvihita.n sharajAlaM mahattaram .. 14..\\
tato mAyAmaya.n jAlaM mAyayaiva vidArya saH .
sAmbaH sharasahasreNa rathamasyAbhyavarShata .. 15..\\
tataH sa viddhaH sAmbena kShemavR^iddhishchamUpatiH .
apAyAjjavanairashvaiH sAmba bANaprapIDitaH .. 16..\\
tasminvipradrute krUre shAlvasyAtha chamUpatau .
vegavAnnAma daiteyaH sutaM me.abhyadravadbalI .. 17..\\
abhipannastu rAjendra sAmbo vR^iShNikulodvahaH .
vega.n vegavato rAja.nstasthau vIro vidhArayan .. 18..\\
sa vegavati kaunteya sAmbo vegavatI.n gadAm .
chikShepa tarasA vIro vyAvidhya satyavikramaH .. 19..\\
tayA tvabhihato rAjanvegavAnapatadbhuvi .
vAtarugNa iva kShuNNo jIrNa mUlo vanaspatiH .. 20..\\
tasminnipatite vIre gadA nunne mahAsure .
pravishya mahatI.n senAM yodhayAmAsa me sutaH .. 21..\\
chArudeShNena sa.nsakto vivindhyonAma dAnavaH .
mahArathaH samAGYAto mahArAja mahAdhanuH .. 22..\\
tataH sutumula.n yuddha.n chArudeShNa vivindhyayoH .
vR^itravAsavayo rAjanyathApUrva.n tathAbhavat .. 23..\\
anyonyasyAbhisa~NkruddhAvanyonya.n jaghnatuH sharaiH .
vinadantau mahArAja si.nhAviva mahAbalau .. 24..\\
raukmiNeyastato bANamagnyarkopama varchasam .
abhimAntrya mahAstreNa sandadhe shatrunAshanam .. 25..\\
sa vivindhyAya sakrodhaH samAhUya mahArathaH .
chikShepa me suto rAjansa gatAsurathApatat .. 26..\\
vivindhyaM nihata.n dR^iShTvA tAM cha vikShobhitAM chamUm .
kAmagena sa saubhena shAlvaH punarupAgamat .. 27..\\
tato vyAkulita.n sarva.n dvArakAvAsitadbalam .
dR^iShTvA shAlvaM mahAbAho saubhasthaM pR^ithivI gatam .. 28..\\
tato niryAya kaunteya vyavasthApya cha tadbalam .
AnartAnAM mahArAja pradyumno vAkyamabravIt .. 29..\\
sarve bhavantastiShThantu sarve pashyantu mA.n yudhi .
nivArayanta.n sa~NgrAme balAtsaubhaM sarAjakam .. 30..\\
aha.n saubhapateH senAmAyasairbhujagairiva .
dhanurbhujavinirmuktairnAshayAmyadya yAdavAH .. 31..\\
AshvasadhvaM na bhIH kAryA saubharADadya nashyati .
mayAbhipanno duShTAtmA sasaubho vinashiShyati .. 32..\\
evaM bruvati sa.nhR^iShTe pradyumne pANDunandana .
viShThita.n tadbala.n vIra yuyudhe cha yathAsukham .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18}
vaa
evamuktvA raukmiNeyo yAdavAnbharatarShabha .
daMshitairharibhiryukta.n rathamAsthAya kA~nchanam .. 1..\\
uchchhritya makara.n ketu.n vyAttAnanamala~NkR^itam .
utpatadbhirivAkAsha.n tairhayairanvayAtparAn .. 2..\\
vikShipannAdayaMshchApi dhanuHshreShThaM mahAbalaH .
tUNakhaDgadharaH shUro baddhagodhA~Nguli travAn .. 3..\\
sa vidyuchchalita.n chApa.n viharanvai talAttalam .
mohayAmAsa daiteyAnsarvAnsaubhanivAsinaH .. 4..\\
nAsya vikShipatashchApa.n sandadhAnasya chAsakR^it .
antara.n dadR^ishe kashchinnighnataH shAtravAnraNe .. 5..\\
mukhasya varNo na vikalpate.asya
chelushcha gAtrANi na chApi tasya .
si.nhonnata.n chApyabhigarjato.asya
shushrAva loko.adbhutarUpamagryam .. 6..\\
jale charaH kA~nchanayaShTi sa.nstho
vyAttAnanaH sarvatimi pramAthI .
vitrAsayanrAjati vAhamukhye
shAlvasya senA pramukhe dhvajAgryaH .. 7..\\
tataH sa tUrNaM niShpatya pradyumnaH shatrukarshanaH .
shAlvamevAbhidudrAva vidhAsyankalahaM nR^ipa .. 8..\\
abhiyAna.n tu vIreNa pradyumnena mahAhave .
nAmarShayata sa~NkruddhaH shAlvaH kurukulodvaha .. 9..\\
sa romamadamatto vai kAmagAdavaruhya cha .
pradyumna.n yodhayAmAsa shAlvaH parapura~njayaH .. 10..\\
tayoH sutumula.n yuddhaM shAlva vR^iShNipravIrayoH .
sametA dadR^ishurlokA balivAsavayoriva .. 11..\\
tasya mAyAmayo vIra ratho hemapariShkR^itaH .
sadhvajaH sapatAkashcha sAnukarShaH satUNavAn .. 12..\\
sa ta.n rathavaraM shrImAnsamAruhya kila prabho .
mumocha bANAnkauravya pradyumnAya mahAbalaH .. 13..\\
tato bANamaya.n varShaM vyasR^ijattarasA raNe .
pradyumno bhujavegena shAlva.n saMmohayanniva .. 14..\\
sa tairabhihataH sa~Nkhye nAmarShayata saubharAT .
sharAndIptAgnisa~NkAshAnmumocha tanaye mama .. 15..\\
sa shAlva bANai rAjendra viddho rukmiNinandanaH .
mumocha bANa.n tvarito marmabhedinamAhave .. 16..\\
tasya varma vibhidyAshu sa bANo matsuteritaH .
bibheda hR^idayaM patrI sa papAta mumoha cha .. 17..\\
tasminnipatite vIre shAlvarAje vichetasi .
samprAdravandAnavendrA dArayanto vasundharAm .. 18..\\
hAhAkR^itamabhUtsainya.n shAlvasya pR^ithivIpate .
naShTasa~nj~ne nipatite tadA saubhapatau nR^ipa .. 19..\\
tata utthAya kauravya pratilabhya cha chetanam .
mumocha bANa.n tarasA pradyumnAya mahAbalaH .. 20..\\
tena viddho mahAbAhuH pradyumnaH samare sthitaH .
jatru deshe bhR^isha.n vIro vyavAsIdadrathe tadA .. 21..\\
ta.n sa viddhvA mahArAja shAlvo rukmiNinandanam .
nanAda si.nhanAda.n vai nAdenApUrayanmahIm .. 22..\\
tato moha.n samApanne tanaye mama bhArata .
mumocha bANA.nstvaritaH punaranyAndurAsadAn .. 23..\\
sa tairabhihato bANairbahubhistena mohitaH .
nishcheShTaH kauravashreShTha pradyumno.abhUdraNAjiram .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19}
vaa
shAlva bANArdite tasminpradyumne balinA.n vare .
vR^iShNayo bhagnasa~NkalpA vivyathuH pR^itanA gatAH .. 1..\\
hAhAkR^itamabhUtsArva.n vR^iShNyandhakabala.n tadA .
pradyumne patite rAjanpare cha muditAbhavan .. 2..\\
ta.n tathA mohitaM dR^iShTvA sArathirjavanairhayaiH .
raNAdapAharattUrNa.n shikShito dArukistataH .. 3..\\
na tidUrApayAte tu rathe rathavarapraNut .
dhanurgR^ihItvA yantAra.n labdhasa~nj~no.abravIdidam .. 4..\\
saute ki.n te vyavasitaM kasmAdyAsi parA~NmukhaH .
naiSha vR^iShNipravIrANAmAhave dharma uchyate .. 5..\\
kachchitsaute na te mohaH shAlva.n dR^iShTvA mahAhave .
viShAdo vA raNa.n dR^iShTvA brUhi me tva.n yathAtatham .. 6..\\
suuta
jAnArdane na me moho nApi me bhayamAvishat .
atibhAra.n tu te manye shAlvaM keshavanandana .. 7..\\
so.apayAmi shanairvIra balavAneSha pApakR^it .
mohitashcha raNe shUro rakShyaH sArathinA rathI .. 8..\\
AyuShma.nstvaM mayA nitya.n rakShitavyastvayApyaham .
rakShitavyo rathI nityamiti kR^itvApayAmyaham .. 9..\\
ekashchAsi mahAbAho bahavashchApi dAnavAH .
nasama.n raukmiNeyAhaM raNaM matvApayAmyaham .. 10..\\
vaa
evaM bruvati sUte tu tadA makaraketumAn .
uvvAcha sUta.n kauravya nivartaya rathaM punaH .. 11..\\
dArukAtmaja maiva.n taM punaH kArShIH kathaM chana .
vyapayAna.n raNAtsaute jIvato mama karhi chit .. 12..\\
na sa vR^iShNikule jAto yo vai tyajati sa~Ngaram .
yo vA nipatita.n hanti tavAsmIti cha vAdinam .. 13..\\
tathA striya.n vai yo hanti vR^iddhaM bAla.n tathaiva cha .
viratha.n viprakIrNa.n cha bhagnashasstrAyudhaM tathA .. 14..\\
tva.n cha sUta kule jAto vinItaH sUta karmaNi .
dharmaGYashchAsi vR^iShNInAmAhaveShvapi dAruke .. 15..\\
sa jAnaMshcharita.n kR^itsna.n vR^iShNInAM pR^itanA mukhe .
apayAnaM punaH saute maiva.n kArShIH kathaM chana .. 16..\\
apayAta.n hataM pR^iShThe bhItaM raNapalAyinam .
gadAgrajo durAdharShaH kiM mA.n vakShyati mAdhavaH .. 17..\\
keshavasyAgrajo vApi nIlavAsA madotkaTaH .
ki.n vakShyati mahAbAhurbaladevaH samAgataH .. 18..\\
ki.n vakShyati shinernaptA narasi.nho mahAdhanuH .
apayAta.n raNAtsaute sAmbbashcha samiti~njayaH .. 19..\\
chArudeShNashcha durdharShastathaiva gada sAraNau .
akrUrashcha mahAbAhuH kiM mA.n vakShyati sArathe .. 20..\\
shUra.n sambhAvitaM santaM nityaM puruShamAninam .
striyashcha vR^iShNI vIrANA.n kiM mA.n vakShyanti sa~NgatAH .. 21..\\
pradyumno.ayamupAyAti bhItastyaktvA mahAhavam .
dhigenamiti vakShyanti na tu vakShyanti sAdhviti .. 22..\\
dhigvAchA parihAso.api mama vA madvidhasya vA .
mR^ityunAbhyadhikaH saute sa tvaM mA vyapayAH punaH .. 23..\\
bhAra.n hi mayi saMnyasya yAto madhunihA hariH .
yaGYaM bharata si.nhasya pArthasyAmita tejasaH .. 24..\\
kR^itavarmA mayA vIro niryAsyanneva vAritaH .
shAlvaM nivArayiShye.aha.n tiShTha tvamiti sUtaja .. 25..\\
sa cha sambhAvayanmA.n vai nivR^itto hR^idikAtmajaH .
ta.n sametya raNa.n tyaktvA kiM vakShyAmi mahAratham .. 26..\\
upayAta.n durAdharSha.n sha~NkhachakragadAdharam .
puruShaM puNDarIkAkSha.n ki.n vakShyAmi mahAbhujam .. 27..\\
sAtyakiM baladeva.n cha ye chAnye.andhakavR^iShNayaH .
mayA spardhanti satata.n kiM nu vakShyAmi tAnaham .. 28..\\
tyaktvA raNamima.n saute pR^iShThato.abhyAhataH sharaiH .
tvayApanIto vivasho na jIveya.n kathaM chana .. 29..\\
sa nivarta rathenAshu punardArukanandana .
na chaitadeva.n kartavyamathApatsu kathaM chana .. 30..\\
na jIvitamaha.n saute bahu manye kadA chana .
apayAto raNAdbhItaH pR^iShThato.abhyAhatAH sharaiH .. 31..\\
kadA vA sUtaputra tva.n jAnIShe mAM bhayArditam .
apayAta.n raNaM hitvA yathA kApuruSha.n tathA .. 32..\\
na yuktaM bhavatA tyaktu.n sa~NgrAma.n dArukAtmaja .
mayi yuddhArthini bhR^isha.n sa tvaM yAhi yato raNam .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20}
vaa
evamuktastu kaunteya sUtaputrastadA mR^idhe .
pradyumnamabravIchchhlakShNaM madhura.n vAkyama~njasA .. 1..\\
na me bhaya.n raukmiNeya sa~NgrAme yachchhato hayAn .
yuddhaGYashchAsmi vR^iShNInAM nAtra ki.n chidato.anyathA .. 2..\\
AyuShmannupadeshastu sArathye vartatA.n smR^itaH .
sarvArtheShu rathI rakShyastva.n chApi bhR^ishapIDitaH .. 3..\\
tva.n hi shAlva prayuktena patriNAbhihato bhR^isham .
kashmalAbhihato vIra tato.ahamapayAtavAn .. 4..\\
sa tva.n sAtvata mukhyAdya labdhasa~nj~no yadR^ichchhayA .
pashya me hayasAmyAne shikShA.n keshavanandana .. 5..\\
dArukeNAhamutpanno yathAvachchaiva shikShitaH .
vItabhIH pravishAmyetA.n shAlvasya mahatI.n chamUm .. 6..\\
evamuktvA tato vIra hayAnsa~ncodya sa~Ngare .
rashmibhishcha samudyamya javenAbhyapatattadA .. 7..\\
maNDalAni vichitrANi yamakAnItarANi cha .
savyAni cha vichitrANi dakShiNAni cha sarvashaH .. 8..\\
pratodenAhatA rAjanrashmibhishcha samudyatAH .
utpatanta ivAkAsha.n vibabhuste hayottamAH .. 9..\\
te hastalAghavopeta.n viGYAya nR^ipa dArukim .
dahyamAnA iva tadA paspR^ishushcharaNairmahIm .. 10..\\
so.apasavyA.n chamUM tasya shAlvasya bharatarShabha .
chakAra nAtiyatnena tadadbhutamivAbhavat .. 11..\\
amR^iShyamANo.apasavyaM pradyumnena sa saubharAT .
yantAramasya sahasA tribhirbANaiH samarpayat .. 12..\\
dArukasya sutasta.n tu bANavegamachintayan .
bhUya eva mahAbAho prayayau hayasaMmataH .. 13..\\
tato bANAnbahuvidhAnpunareva sa saubharAT .
mumocha tanaye vIre mama rukmiNinandane .. 14..\\
tAnaprAptA~nshitairbANaishchichchheda paravIrahA .
raukmiNeyaH smita.n kR^itvA darshayanhastalAghavam .. 15..\\
chhinnAndR^iShTvA tu tAnbANAnpradyumnena sa saubharAT .
AsurI.n dAruNIM mAyAmAsthAya vyasR^ijachchharAn .. 16..\\
prayujyamAnamAGYAya daiteyAstraM mahAbalaH .
brahmAstreNAntarA chhittvA mumochAnyAnpatatriNaH .. 17..\\
te tadastra.n vidhUyAshu vivyadhU rudhirAshanAH .
shirasyurasi vaktrecha sa mumoha papAta cha .. 18..\\
tasminnipatite kShudre shAlve bANaprapIDite .
raukmiNeyo.aparaM bANa.n sandadhe shatrunAshanam .. 19..\\
tamarchita.n sarvadAshArha pUgair
AshIrbhirarkajvalana prakAsham .
dR^iShTvA shara.n jyAmabhinIyamAnaM
babhUva hAhAkR^itamantarikSham .. 20..\\
tato devagaNAH sarve sendrAH saha dhaneshvarAH .
nAradaM preShayAmAsuH shvasana.n cha mahAbalam .. 21..\\
tau raukmiNeyamAgamya vacho.abrUtA.n divaukasAm .
naiSha vadhyastvayA vIra shAlvarAjaH katha.n chana .. 22..\\
sa.nharasva punarbANamavadhyo.aya.n tvayA raNe .
etasya hi sharasyAjau nAvadhyo.asti pumAnkva chit .. 23..\\
mR^ityurasya mahAbAho raNe devakinandanaH .
kR^iShNaH sa~Nkalpito dhAtrA tanna mithyA bhavediti .. 24..\\
tataH paramasa.nhR^iShTaH pradyumnaH sharamuttaram .
sa~njahAra dhanuHshreShThAttUrNe chaiva nyaveshayat .. 25..\\
tata utthAya rAjendra shAlvaH paramadurmanAH .
vyapAyAtsabalastUrNaM pradyumna sharapIDitaH .. 26..\\
sa dvArakAM parityajya krUro vR^iNibhirarditaH .
saubhamAsthAya rAjendra divamAchakrame tadA .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21}
vaa
AnartanagaraM mukta.n tato.ahamagamaM tadA .
mahAkratau rAjasUye nivR^itte nR^ipate tava .. 1..\\
apashya.n dvArakAM chAhaM mahArAja hatatviSham .
niHsvAdhyAya vaShaTkArAM nirbhUShaNa varastriyam .. 2..\\
anabhiGYeya rUpANi dvArakopavanAni cha .
dR^iShTvA sha~Nkopapanno.ahamapR^ichchha.n hR^idikAtmajam .. 3..\\
asvasthanaranArIkamida.n vR^iShNipuraM bhR^iSham .
kimidaM narashArdUla shrotumichchhAmahe vayam .. 4..\\
evamuktastu sa mayA vistareNedamabravIt .
rodhaM mokSha.n cha shAlvena hArdikyo rAjasattama .. 5..\\
tato.aha.n kauravashreShTha shrutvA sarvamasheShataH .
vinAshe shAlvarAjasya tadaivAkaravaM matim .. 6..\\
tato.ahaM bharatashreShTha samAshvAsya pure janam .
rAjAnamAhuka.n chaiva tathaivAnaka dundubhim .
sarvavR^iShNipravIrAMshcha harShayannabruva.n tadA .. 7..\\
apramAdaH sadA kAryo nagare yAdavarShabhAH .
shAlvarAjavinAshAya prayAtaM mAM nibodhata .. 8..\\
nAhatvA taM nivartiShye purI.n dvAravatIM prati .
sashAlva.n saubhanagaraM hatvA draShTAsmi vaH punaH .
trisAmA hanyatAmeShA dundubhiH shatrubhIShaNI .. 9..\\
te mayAshvAsitA vIrA yathAvadbharatarShabha .
sarve mAmabruvanhR^iShTAH prayAhi jahi shatravAn .. 10..\\
taiH prahR^iShTAtmabhirvIrairAshIrbhirabhinanditaH .
vAchayitvA dvijashreShThAnpraNamya shirasAhukam .. 11..\\
sainyasugrIva yuktena rathenAnAdayandishaH .
pradhmApya sha~NkhapravaraM pA~nchajanyamahaM nR^ipa .. 12..\\
prayAto.asmi naravyAghra balena mahatA vR^itaH .
kL^iptena chatura~NgeNa balena jitakAshinA .. 13..\\
samatItya bahUndeshAngirIMshcha bahupAdapAn .
sarA.nsi saritashchaiva mArtikAvatamAsadam .. 14..\\
tatrAshrauShaM naravyAghra shAlvaM nagaramantikAt .
prayAta.n saubhamAsthAya tamahaM pR^iShThato.anvayAm .. 15..\\
tataH sAgaramAsAdya kukShau tasya mahormiNaH .
samudranAbhyA.n shAlvo.abhUtsaubhamAsthAya shatruhan .. 16..\\
sa samAlokya dUrAnmA.n smayanniva yudhiShThira .
AhvayAmAsa duShTAtmA yuddhAyaiva muhurmuhuH .. 17..\\
tasya shAr~NgavinirmuktairbahubhirmarmabhedibhiH .
puraM nAsAdyata sharaistato mA.n roSha Avishat .. 18..\\
sa chApi pApaprakR^itirdaiteyApasado nR^ipa .
mayyavarShata durdharShaH sharadhArAH sahasrashaH .. 19..\\
sainikAnmama sUta.n cha hayAMshcha samavAkirat .
achintayantastu sharAnvaya.n yudhyAma bhArata .. 20..\\
tataH shatasahasrANi sharANAM nataparvaNAm .
chikShipuH samare vIrA mayi shAlva padAnugAH .. 21..\\
te hayAnme ratha.n chaiva tadA dArukameva cha .
chhAdayAmAsurasurA bANairmarma vibhedibhiH .. 22..\\
na hayA na ratho vIra na yantA mama dArukaH .
adR^ishyanta sharaishchhannAstathAha.n sainikAsh cha me .. 23..\\
tato.ahamapi kauravya sharANAmayutAnbahUn .
abhimantritAnA.n dhanuShA divyena vidhinAkShipam .. 24..\\
na tatra viShayastvAsInmama sainyasya bhArata .
khe viShikta.n hi tatsaubha.n kroshamAtra ivAbhavat .. 25..\\
tataste prekShakAH sarve ra~Nga vATa iva sthitAH .
harShayAmAsuruchchairmA.n si.nhanAda talasvanaiH .. 26..\\
matkArmukavinirmuktA dAnavAnAM mahAraNe .
a~NgeShu rudhirAktAste vivishuH shalabhA iva .. 27..\\
tato halahalAshabdaH saubhamadhye vyavardhata .
vadhyatA.n vishikhaistIkShNaiH patatA.n cha mahArNave .. 28..\\
te nikR^ittabhujaskandhAH kabandhAkR^iti darshanAH .
nadanto bhairavAnnAdannipatanti sma dAnavAH .. 29..\\
tato gokShIrakundendu mR^iNAlarajataprabham .
jalajaM pA~nchajanya.n vai prANenAhamapUrayam .. 30..\\
tAndR^iShTvA patitA.nstatra shAlvaH saubhapatistadA .
mAyAyuddhena mahatA yodhayAmAsa mA.n yudhi .. 31..\\
tato huDahuDAH prAsAH shaktishUlaparashvadhAH .
paTTishAshcha bhushuNDyashcha prApatannanishaM mayi .. 32..\\
tAnahaM mAyayaivAshu pratigR^ihya vyanAshayam .
tasyA.n hatAyAM mAyAyA.n girishR^i~Ngairayodhayat .. 33..\\
tato.abhavattama iva prabhAtamiva chAbhavat .
durdina.n sudina.n chaiva shItamuShNaM cha bhArata .. 34..\\
evaM mAyA.n vikurvANo yodhayAmAsa mAM ripuH .
viGYAya tadaha.n sarvaM mAyayaiva vyanAshayam .
yathAkAla.n tu yuddhena vyadhama.n sarvataH sharaiH .. 35..\\
tato vyoma mahArAja shatasUryamivAbhavat .
shatachandra.n cha kaunteya sahasrAyuta tArakam .. 36..\\
tato nAGYAyata tadA divArAtra.n tathA dishaH .
tato.ahaM mohamApannaH praGYAstra.n samayojayam .
tatastadastramastreNa vidhUta.n sharatUlavat .. 37..\\
tathA tadabhavadyuddha.n tumula.n lomaharShaNam .
labdhAlokashcha rAjendra punaH shatrumayodhayam .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22}
vaa
eva.n sa puruShavyAghra shAlvo rAGYAM mahAripuH .
yudhyamAno mayA sa~Nkhye viyadabhyAgamatpunaH .. 1..\\
tataH shataghnIshcha mahAgadAsh cha
dIptaMshcha shUlAnmusalAnasIMsh cha .
chikShepa roShAnmayi mandabuddhiH
shAlvo mahArAja jayAbhikA~NkShI .. 2..\\
tAnAshugairApatato.ahamAshu
nivArya tUrNa.n khagamAnkha eva .
dvidhA tridhA chAchchhinamAshu mukhais
tato.antarikShe ninado babhUva .. 3..\\
tataH shatasahasreNa sharANAM nataparvaNAm .
dAruka.n vAjinashchaiva ratha.n cha samavAkirat .. 4..\\
tato mAmabravIdvIra dAruko vihvalanniva .
sthAtavyamiti tiShThAmi shAlva bANaprapIDitaH .. 5..\\
iti tasya nishamyAha.n sAratheH karuNaM vachaH .
avekShamANo yantAramapashya.n sharapIDitam .. 6..\\
na tasyorasi no mUrdhni na kAye na bhujadvaje .
antaraM pANDavashreShTha pashyAmi nahata.n sharaiH .. 7..\\
sa tu bANavarotpIDAdvisravatyasR^igulbaNam .
abhivR^iShTo yathA medhairgirirgairikadhAtumAn .. 8..\\
abhIShu hasta.n taM dR^iShTvA sIdanta.n sArathiM raNe .
astambhayaM mahAbAho shAlva bANaprapIDitam .. 9..\\
atha mAM puruShaH kashchiddvArakA nilayo.abravIt .
tvarito rathamabhyetya sauhR^idAdiva bhArata .. 10..\\
Ahukasya vacho vIra tasyaiva parichArakaH .
viShaNNaH sannakaNTho vai tannibodha yudhiShThiraH .. 11..\\
dvArakAdhipatirvIra Aha tvAmAhuko vachaH .
keshaveha vijAnIShva yattvAM pitR^isakho.abravIt .. 12..\\
upayAtvAdya shAlvena dvArakA.n vR^iShNinandana .
viShakte tvayi durdharSha hataH shUra suto balAt .. 13..\\
tadala.n sAdhu yuddhena nivartasva janArdana .
dvArakAmeva rakShasva kAryametanmahattava .. 14..\\
ityaha.n tasya vachana.n shrutvA paramadurmanAH .
nishchayaM nAdhigachchhAmi kartavyasyetarasya vA .. 15..\\
sAtyakiM baladeva.n cha pradyumnaM cha mahAratham .
jagarhe manasA vIra tachchhrutvA vipriya.n vachaH .. 16..\\
aha.n hi dvArakAyAshcha pitush cha kurunandana .
teShu rakShA.n samAdhAya prayAtaH saubhapAtane .. 17..\\
baladevo mahAbAhuH kachchijjIvati shatruhA .
sAtyakI raukmiNeyashcha chArudeShNashcha vIryavAn .
sAmbaprabhR^itayashchaivetyahamAsa.n sudurmanAH .. 18..\\
eteShu hi naravyAghra jIvatsu na katha.n chana .
shakyaH shUra suto hantumapi vajrabhR^itA svayam .. 19..\\
hataH shUra suto vyakta.n vyakta.n te cha parAsavaH .
baladeva mukhAH sarve iti me nishchitA matiH .. 20..\\
so.aha.n sarvavinAsha.n taM chintayAno muhurmuhuH .
suvihvalo mahArAja punaH shAlvamayodhayam .. 21..\\
tato.apashyaM mahArAja prapatantamaha.n tadA .
saubhAchchhUra suta.n vIra tato mAM moha Avishat .. 22..\\
tasya rUpaM prapatataH piturmama narAdhipa .
yayAteH kShINapuNyasya svargAdiva mahItalam .. 23..\\
vishIrNagalitoShNIShaH prakIrNAmbara mUrdhajaH .
prapatandR^ishyate ha sma kShINapuNya iva grahaH .. 24..\\
tataH shAr~Nga.n dhanuHshreShThaM karAtprapatitaM mama .
mohAtsannashcha kaunteya rathopastha upAvisham .. 25..\\
tato hAhAkR^ita.n sarvaM sainyaM me gatachetanam .
mA.n dR^iShTvA rathanIDasthaM gatAsumiva bhArata .. 26..\\
prasArya bAhU patataH prasArya charaNAvapi .
rUpaM piturapashya.n tachchhakuneH patito yathA .. 27..\\
taM patantaM mahAbAho shUlapaTTishapANayaH .
abhighnanto bhR^isha.n vIrA mama cheto vyakampayan .. 28..\\
tato muhUrtAtpratilabhya sa~nj~nAm
aha.n tadA vIra mahAvimarde .
na tatra saubhaM na ripuM na shAlvaM
pashyAmi vR^iddhaM pitaraM na chApi .. 29..\\
tato mamAsInmanasi pAyeyamiti nishchitam .
prabuddho.asmi tato bhUyaH shatasho vikira~nsharAn .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23}
vaa
tato.ahaM bharatashreShTha pragR^ihya ruchira.n dhanuH .
sharairapAtaya.n saubhAchchhirA.nsi vibudhadviShAm .. 1..\\
sharAMshchAshIviShAkArAnUrdhvagA.nstigmatejasaH .
apraiSha.n shAlvarAjAya shAr~NgamuktAnsuvAsasaH .. 2..\\
tato nAdR^ishyata tadA saubha.n kurukulodvaha .
antarhitaM mAyayAbhUttato.aha.n vismito.abhavam .. 3..\\
atha dAnavasa~NghAste vikR^itAnanamUrdhajAH .
udakroshanmahArAja viShThite mayi bhArata .. 4..\\
tato.astra.n shabdasAhaM vai tvaramANo mahAhave .
ayojaya.n tadvadhAya tataH shabda upAramat .. 5..\\
hatAste dAnavAH sarve yaiH sa shabda udIritaH .
sharairAdityasa~NkAshairjvalitaiH shabdasAdhanaiH .. 6..\\
tasminnuparate shabde punarevAnyato.abhavat .
shabdo.aparo mahArAja tatrApi prAhara.n sharAn .. 7..\\
eva.n dasha dishaH sarvAstiryagUrdhvaM cha bhArata .
nAdayAmAsurasurAste chApi nihatA mayA .. 8..\\
tataH prAgjyotiSha.n gatvA punareva vyadR^ishyata .
saubha.n kAmagama.n vIra mohayanmama chakShuShI .. 9..\\
tato lokAnta karaNo dAnavo vAnarAkR^itiH .
shilA varSheNa sahasA sahasA mA.n samAvR^iNot .. 10..\\
so.ahaM parvata varSheNa vadhyamAnaH samantataH .
valmIka iva rAjendra parvatopachito.abhavam .. 11..\\
tato.ahaM parvata chitaH sahayaH saha sArathiH .
aprakhyAtimiyA.n rAjansadhvajaH parvataishchitaH .. 12..\\
tato vR^iNi pravIrA yo mamAsansainikAstadA .
te bhayArtA dishaH sarvAH sahasA vipradudruvuH .. 13..\\
tato hAhAkR^ita.n sarvamabhUtkila vishAM pate .
dyaushcha bhUmishcha kha.n chaivAdR^ishyamAne tathA mayi .. 14..\\
tato viShaNNamanaso mama rAjansuhR^ijjanAH .
rurudushchukrushushchaiva duHkhashokasamanvitAH .. 15..\\
dviShatA.n cha praharSho.abhUdArtishchAdviShatAm api .
eva.n vijitavAnvIra pashchAdashrauShamachyuta .. 16..\\
tato.ahamastra.n dayita.n sarvapAShANa bhedanam .
vajramudyamya tAnsarvAnparvatAnsamashAtayam .. 17..\\
tataH parvata bhArArtA mandaprANavicheShTitAH .
hayA mama mahArAja vepamAnA ivAbhavan .. 18..\\
meghajAlamivAkAshe vidAryAbhyudita.n ravim .
dR^iShTvA mAM bAndhavAH sarve harShamAhArayanpunaH .. 19..\\
tato mAmabravItsUtaH prA~njaliH praNato nR^ipa .
sAdhu sampashya vArShNeya shAlva.n saubhapatiM sthitam .. 20..\\
ala.n kR^iShNAvamanyaina.n sAdhu yatnaM samAchara .
mArdava.n sakhitA.n chaiva shAlvAdadya vyapAhara .. 21..\\
jahi shAlvaM mahAbAho maina.n jIvaya keshava .
sarvaiH parAkramairvIravadhyaH shatruramitrahan .. 22..\\
na shatruravamantavyo durbalo.api balIyasA .
yo.api syAtpIDhagaH kashchitkiM punaH samare sthitaH .. 23..\\
sa tvaM puruShashArdUla sarvayatnairimaM prabho .
jahi vR^iShNikulashreShTha mA tvA.n kAlo.atyagAtpunaH .. 24..\\
naiSha mArdavasAdhyo vai mato nApi sakhA tava .
yena tva.n yodhito vIra dvArakA chAvamarditA .. 25..\\
evamAdi tu kaunteya shrutvAha.n sArathervachaH .
tattvametaditi GYAtvA yuddhe matimadhArayam .. 26..\\
vadhAya shAlvarAjasya saubhasya cha nipAtane .
dAruka.n chAbruva.n vIra muhUrtaM sthIyatAm iti .. 27..\\
tato.apratihata.n divyamabhedyamativIryavat .
Agneyamastra.n dayita.n sarvasAhaM mahAprabham .. 28..\\
yakShANA.n rAkShasANA.n cha dAnavAnAM cha sa.nyuge .
rAGYA.n cha pratilomAnAM bhasmAnta karaNaM mahat .. 29..\\
kShurAntamamala.n chakraM kAlAntakayamopamam .
abhimantryAhamatula.n dviShatAM cha nibarhaNam .. 30..\\
jahi saubha.n svavIryeNa ye chAtra ripavo mama .
ityuktvA bhujavIryeNa tasmai prAhiNava.n ruShA .. 31..\\
rUpa.n sudarshanasyAsIdAkAshe patatastadA .
dvitIyasyeva sUryasya yugAnte pariviShyataH .. 32..\\
tatsamAsAdya nagara.n saubhaM vyapagatatviSham .
madhyena pATayAmAsa krakacho dArvivochchhritam .. 33..\\
dvidhAkR^ita.n tataH saubha.n sudarshana balAddhatam .
maheshvara sharoddhUtaM papAta tripura.n yathA .. 34..\\
tasminnipatite saubhe chakramAgatkaraM mama .
punashchoddhUya vegena shAlvAlyetyahamabruvam .. 35..\\
tataH shAlva.n gadAM gurvImAvidhyantaM mahAhave .
dvidhA chakAra sahasA prajajvAla cha tejasA .. 36..\\
tasminnipatite vIre dAnavAstrastachetasaH .
hAhAbhUtA disho jagmurarditA mama sAyakaiH .. 37..\\
tato.aha.n samavasthApya rathaM saubhasamIpataH .
sha~NkhaM pradhmApya harSheNa muhR^idaH paryaharShayam .. 38..\\
tanmerushikharAkAra.n vidhvastATTAla gopuram .
dahyamAnamabhiprekShya striyastAH sampradudruvuH .. 39..\\
evaM nihatya samare shAlva.n saubhaM nipAtya cha .
AnartAnpunarAgamya suhR^idAM prItimAvaham .. 40..\\
etasmAtkAraNAdrAjannAgamaM nAgasAhvayam .
yadyagAM paravIraghna na hi jIvetsuyodhanaH .. 41..\\
vai
evamuktvA mahAbAhuH kauravaM puruShottamaH .
Amantrya prayayau dhImAnpANDavAnmadhusUdanaH .. 42..\\
abhivAdya mahAbAhurdharmarAja.n yudhiShThiram .
rAGYA mUrdhanyupAghrAto bhImena cha mahAbhujaH .. 43..\\
subhadrAmabhimanyu.n cha rathamAropya kA~nchanam .
Aruroha ratha.n kR^iShNaH pANDavairabhipUjitaH .. 44..\\
sainyasugrIva yuktena rathenAdityavarchasA .
dvArakAM prayayau kR^iShNaH samAshvAsya yudhiShThiram .. 45..\\
tataH prayAte dAshArhe dhR^iShTadyumno.api pArShataH .
draupadeyAnupAdAya prayayau svapura.n tadA .. 46..\\
dhR^iShTaketuH svasAra.n cha samAdAyAtha chedirAT .
jagAma pANDavAndR^iShTvA ramyA.n shuktimatIM purIm .. 47..\\
kekayAshchApyanuGYAtAH kaunteyenAmitaujasA .
Amantrya pANDavAnsarvAnprayayuste.api bhArata .. 48..\\
brAhmaNAshcha vishashchaiva tathA viShayavAsinaH .
visR^ijyamAnAH subhR^ishaM na tyajanti sma pANDavAn .. 49..\\
sAmavAyaH sa rAjendra sumahAdbhuta darshanaH .
AsInmahAtmAna.n teShAM kAmyake bharatarShabha .. 50..\\
yudhiShThirastu viprA.nstAnanumAnya mahAtmanAH .
shashAsa puruShAnkAle rathAnyojayateti ha .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24}
vai
tasmindashArhAdhipatau prayAte
yudhiShThiro bhImasenArjunau cha .
yamau cha kR^iShNA cha purohitash cha
rathAnmahArhAnparamAshvayuktAn .. 1..\\
AsthAya vIrAH sahitA vanAya
pratasthire bhUtapatiprakAshAH .
hiraNyaniShkAnvasanAni gAsh cha
pradAya shikShAkShara mantrividbhyaH .. 2..\\
preShyAH puro viMshatirAttashastrA
dhanUMShi varmANi sharAMshcha pItAn .
maurvIshcha yantrANi cha sAyakAMsh cha
sarve samAdAya jaghanyamIyuH .. 3..\\
tatastu vAsA.nsi cha rAjaputryA
dhAtryashcha dAsyashcha vibhUShaNa.n cha .
tadindrasenastvaritaM pragR^ihya
jaghanyamevopayayau rathena .. 4..\\
tataH kurushreShThamupetya paurAH
pradakShiNa.n chakruradInasattvAH .
taM brAhmaNAshchAbhyavadanprasannA
mukhyAshcha sarve kurujA~NgalAnAm .. 5..\\
sa chApi tAnabhyavadatprasannaH
sahaiva tairbhrAtR^ibhirdharmarAjaH .
tasthau cha tatrAdhipatirmahAtmA
dR^iShTvA janaugha.n kurujA~NgalAnAm .. 6..\\
piteva putreShu sa teShu bhAvaM
chakre kurUNAmR^iShabho mahAtmA .
te chApi tasminbharata prabarhe
tadA babhUvuH pitarIva putrAH .. 7..\\
tataH samAsAdya mahAjanaughAH
kurupravIraM parivArya tasthuH .
hA nAtha hA dharma iti bruvanto
hriyA cha sarve.ashrumukhA babhUvuH .. 8..\\
varaH kurUNAmadhipaH prajAnAM
piteva putrAnapahAya chAsmAn .
paurAnimA~njAnapadAMshcha sarvAn
hitvA prayAtaH kva nu dharmarAjaH .. 9..\\
dhigdhArtarAShTra.n sunR^isha.nsa buddhiM
sasaubalaM pApamati.n cha karNam .
anarthamichchhanti narendra pApA
ye dharmanityasya satastavAgrAH .. 10..\\
svayaM niveshyApratimaM mahAtmA
puraM mahaddevapuraprakAsham .
shatakratuprathamamoghakarmA
hitvA prayAtaH kva nu dharmarAjaH .. 11..\\
chakAra yAmapratimAM mahAtmA
sabhAM mayo deva sabhA prakAshAm .
tA.n deva guptAmiva deva mAyAM
hitvA prayAtaH kva nu dharmarAjaH .. 12..\\
tAndharmakAmArthaviduttamaujA
bIbhatsuruchchaiH sahitAnuvAcha .
AdAsyate vAsamimaM niruShya
vaneShu rAjA dviShatA.n yashA.nsi .. 13..\\
dvijAtimukhyAH sahitAH pR^ithakcha
bhavadbhirAsAdya tapasvinash cha .
prasAdya dharmArthavidashcha vAchyA
yathArthasiddhiH paramA bhavennaH .. 14..\\
ityevamukte vachane.arjunena
te brAhmaNAH sarvavarNAshcha rAjan .
mudAbhyanandansahitAshcha chakruH
pradakShiNa.n dharmabhR^itA.n variShTham .. 15..\\
Amantrya pArtha.n cha vR^ikodaraM cha
dhana~njaya.n yAGYasenIM yamau cha .
pratasthire rAShTramapetaharShA
yudhiShThireNAnumatA yathA svam .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25}
vai
tatasteShu prayAteShu kaunteyaH satyasa~NgaraH .
abhyabhAShata dharmAtmA bhrAtR^InsarvAnyudhiShThiraH .. 1..\\
dvAdashemAH samAsmAbhirvastavyaM nirjane vane .
samIkShadhvaM mahAraNye deshaM bahumR^igadvijam .. 2..\\
bahupuShpaphala.n ramyaM shivaM puNyajanochitam .
yatremAH sharadaH sarvAH sukhaM prativasemahi .. 3..\\
evamukte pratyuvAcha dharmarAja.n dhana~njayaH .
guruvanmAnava guruM mAnayitva manasvinam .. 4..\\
ar
bhavAneva maharShINA.n vR^iddhAnAM paryupAsitA .
aGYAtaM mAnuShe loke bhavato nAsti ki.n chana .. 5..\\
tvayA hyupAsitA nityaM brAhmaNA bharatarShabha .
dvaipAyanaprabhR^itayo nAradashcha mahAtapAH .. 6..\\
yaH sarvalokadvArANi nitya.n sa~ncarate vashI .
devalokAdbrahmaloka.n gandharvApsarasAm api .. 7..\\
sarvA gatIrvijAnAsi brAhmaNAnAM na saMshayaH .
prabhAvAMshchaiva vettha tva.n sarveShAmeva pArthiva .. 8..\\
tvameva rAja~njAnAsi shreyaH kAraNameva cha .
yatrechchhasi mahArAja nivAsa.n tatra kurmahe .. 9..\\
ida.n dvaitavanaM nAma saraH puNyajanochitam .
bahupuShpaphala.n ramyaM nAnAdvijaniShevitam .. 10..\\
atremA dvAdasha samA viharemeti rochaye .
yadi te.anumata.n rAjankiM vAnyanmanyate bhavAn .. 11..\\
y
mamApyetanmataM pArtha tvayA yatsamudAhR^itam .
gachchhAma puNya.n vikhyAtaM mahaddvaitavanaM saraH .. 12..\\
vai
tataste prayayuH sarve pANDavA dharmachAriNaH .
brAhmaNairbahubhiH sArdhaM puNya.n dvaitavana.n saraH .. 13..\\
brAhmaNAH sAgnihotrAshcha tathaiva cha niragnayaH .
svAdhyAyino bhikShavashcha sajapA vanavAsinaH .. 14..\\
bahavo brAhmaNAstatra parivavruryudhiShThiram .
tapasvinaH satyashIlAH shatashaH saMshitavratAH .. 15..\\
te yAtvA pANDavAstatra bahubhirbrAhmaNaiH saha .
puNya.n dvaitavana.n ramyaM vivishurbharatarShabhAH .. 16..\\
tachchhAla tAlAmra madhUkanIpa
kadambasarjArjuna karNikAraiH .
tapAtyaye puShpadharairupetaM
mahAvana.n rAShTrapatirdadarsha .. 17..\\
mahAdrumANA.n shikhareShu tasthur
manoramA.n vAchamudIrayantaH .
mayUradAtyUha chakora sa~NghAs
tasminvane kAnanakokilAsh cha .. 18..\\
kareNuyUthaiH saha yUthapAnAM
madotkaTAnAmachalaprabhANAm .
mahAnti yUthAni mahAdvipAnAM
tasminvane rAShTrapatirdadarsha .. 19..\\
manoramAM bhogavatIm upetya
dhR^itAtmAna.n chIrajaTA dharANAm .
tasminvane dharmabhR^itAM nivAse
dadarsha siddharShigaNAnanekAn .. 20..\\
tataH sa yAnAdavaruhya rAjA
sabhrAtR^ikaH sajanaH kAnana.n tat .
vivesha dharmAtmavatA.n variShThas
triviShTapa.n shakra ivAmitaujAH .. 21..\\
ta.n satyasandhaM sahitAbhipetur
didR^ikShavashchAraNasiddhasa~NghAH .
vanaukasashchApi narendra si.nhaM
manasvina.n samparivArya tasthuH .. 22..\\
sa tatra siddhAnabhivAdya sarvAn
pratyarchito rAjavaddevavachcha .
vivesha sarvaiH sahito dvijAgryaiH
kR^itA~njalirdharmabhR^itA.n variShThaH .. 23..\\
sa puNyashIlaH pitR^ivanmahAtmA
tapasvibhirdharmaparairupetya .
pratyarchitaH puShpadharasya mUle
mahAdrumasyopavivesha rAjA .. 24..\\
bhImashcha kR^iShNA cha dhana~njayash cha
yamau cha te chAnucharA narendram .
vimuchya vAhAnavaruhya sarve
tatropatasthurbharata prabarhAH .. 25..\\
latAvatAnAvanataH sa pANDavair
mahAdrumaH pa~nchabhirugradhanvibhiH .
babhau nivAsopagatairmahAtmabhir
mahAgirirvAraNayUthapairiva .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26}
vai
tatkAnanaM prApya narendraputrAH
sukhochitA vAsamupetya kR^ichchhram .
vijahrurindra pratimAH shiveShu
sarasvatI shAlavaneShu teShu .. 1..\\
yatIMshcha sarvAnsa munIMshcha rAjA
tasminvane mUlaphalairudagraiH .
dvijAtimukhyAnR^iShabhaH kurUNAM
santarpayAmAsa mahAnubhAvaH .. 2..\\
iShTIshcha pitryANi tathAgriyANi
mahAvane vasatAM pANDavAnAm .
purohitaH sarvasamR^iddhatejAsh
chakAra dhaumyaH pitR^ivatkurUNAm .. 3..\\
apetya rAShTrAdvasatA.n tu teShAm
R^iShiH purANo.atithirAjagAma .
tamAshrama.n tIvrasamR^iddhatejA
mArkaNDeyaH shrImatAM pANDavAnAm .. 4..\\
sa sarvaviddraupadIM prekShya kR^iShNAM
yudhiShThiraM bhImasenArjunau cha .
sa.nsmR^itya rAmaM manasA mahAtmA
tapasvimadhye.asmayatAmitaujAH .. 5..\\
ta.n dharmarAjo vimanA ivAbravIt
sarve hriyA santi tapasvino.amI .
bhavAnida.n ki.n smayatIva hR^iShTas
tapasvinAM pashyatAM mAmudIkShya .. 6..\\
maar
na tAta hR^iShyAmi na cha smayAmi
praharShajo mAM bhajate na darpaH .
tavApada.n tvadya samIkShya rAmaM
satyavrata.n dAsharathi.n smarAmi .. 7..\\
sa chApi rAjA saha lakShmaNena
vane nivAsaM pitureva shAsanAt .
dhanvI charanpArtha purA mayaiva
dR^iShTo girerR^iShyamUkasya sAnau .. 8..\\
sahasranetra pratimo mahAtmA
mayasya jeta namucheshcha hantA .
piturnideshAdanaghaH svadharmaM
vanevAsa.n dAsharathishchakAra .. 9..\\
sa chApi shakrasya samaprabhAvo
mahAnubhAvaH samareShvajeyaH .
vihAya bhogAnacharadvaneShu
neshe balasyeti charedadharmam .. 10..\\
nR^ipAshcha nAbhAga bhagIrathAdayo
mahImimA.n sAgarAntAM vijitya .
satyena te.apyajaya.nstAta lokAn
neshe balasyeti charedadharmam .. 11..\\
alarkamAhurnaravarya santaM
satyavrata.n kAshikarUSha rAjam .
vihAya raShTrANi vasUni chaiva
neshe balasyeti charedadharmam .. 12..\\
dhAtrA vidhiryo vihitaH purANas
taM pUjayanto naravarya santaH .
saptarShayaH pArtha divi prabhAnti
neshe balasyeti charedadharmam .. 13..\\
mahAbalAnparvatakUTamAtrAn
viShANinaH pashya gajAnnarendra .
sthitAnnideshe naravarya dhAtur
neshe balasyeti charedadharmam .. 14..\\
sarvANi bhUtAni narendra pashya
yathA yathAvadvihita.n vidhAtrA .
svayonitastatkurute prabhAvAn
neshe balasyeti charedadharmam .. 15..\\
satyena dharmeNa yathArha vR^ittyA
hriyA tathA sarvabhUtAnyatItya .
yashashcha tejashcha tavApi dIptaM
vibhAvasorbhAskarasyeva pArtha .. 16..\\
yathApratiGYa.n cha mahAnubhAva
kR^ichchhra.n vanevAsamimaM niruShya .
tataH shriya.n tejasA svena dIptAm
AdAsyase pArthiva kauravebhyaH .. 17..\\
vai
tamevamuktvA vachanaM maharShis
tapasvimadhye sahita.n suhR^idbhiH .
Amantrya dhaumya.n sahitAMshcha pArthA.ns
tataH pratasthe dishamuttarA.n saH .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27}
vai
vasatsvatha dvaitavane pANDaveShu mahAtmasu .
anukIrNaM mahAraNyaM brAhmaNaiH samapadyata .. 1..\\
IryamANena satataM brahmaghoSheNa sarvataH .
brahmalokasamaM puNyamAsIddvaitavana.n saraH .. 2..\\
yajuShAmR^ichA.n cha sAmnAM cha gadyAnAM chaiva sarvashaH .
AsIduchchAryamANAnAM nisvano hR^idaya~NgamaH .. 3..\\
jyAghoShaH pANvaveyAnAM brahmaghoShashcha dhImatAm .
sa.nsR^iShTaM brahmaNA kShatraM bhUya eva vyarochata .. 4..\\
athAbravIdbako dAlbhyo dharmarAja.n yudhiShThiram .
sandhyA.n kaunteyamAsInamR^iShibhiH parivAritam .. 5..\\
pashya dvaitavane pArtha brAhmaNAnA.n tapasvinAm .
homavelA.n kurushreShTha samprajvalita pAvakAm .. 6..\\
charanti dharmaM puNye.asmi.nstvayA guptA dhR^itavratAH .
bhR^igavo.a~Ngirasashchaiva vAsiShThAH kAshyapaiH saha .. 7..\\
AgastyAshcha mahAbhAgA AtreyAshchottamavratAH .
sarvasya jagataH shreShThA brAhmaNAH sa~NgatAstvayA .. 8..\\
ida.n tu vachanaM pArtha shR^iNvekAgramanA mama .
bhrAtR^ibhiH saha kaunteya yattvA.n vakShyAmi kaurava .. 9..\\
brahmakShatreNa sa.nsR^iShTa.n kShatraM cha brahmaNA saha .
udIrNau dahataH shatrUnvanAnIvAgnimArutau .. 10..\\
nAbrAhmaNastAta chiraM bubhUShed
ichchhAnnima.n lokamamu.n cha jetum .
vinItadharmArthamapetamohaM
labdhvA dvijaM nudati nR^ipaH sapatnAn .. 11..\\
charannaiHshreyasa.n dharmaM prajApAlanakAritam .
nAdhyagachchhadbalirloke tIrthamanyatra vai dvijAt .. 12..\\
anUnamAsIdasurasya kAmair
vairochaneH shrIrapi chAkShayAsIt .
labdhvA mahIM brAhmaNa samprayogAt
teShvAcharanduShTamato vyanashyat .. 13..\\
nAbrAhmaNaM bhUmiriya.n sabhUtir
varNa.n dvitIyaM bhajate chirAya .
samudranemirnamate tu tasmai
yaM brAhmaNaH shAsti nayairvinItaH .. 14..\\
ku~njarasyeva sa~NgrAme.aparigR^ihyA~Nkusha graham .
brAhmaNairviprahINasya kShatrasya kShIyate balam .. 15..\\
brahmaNyanupamA dR^iShTiH kShAtramapratimaM balam .
tau yadA charataH sArdhamatha lokaH prasIdati .. 16..\\
yathA hi sumahAnagniH kakSha.n dahati sAnilaH .
tathA dahati rAjanyo brAhmaNena sama.n ripUn .. 17..\\
brAhmaNebhyo.atha medhAvI buddhirparyeShaNa.n chare .
alabdhasyacha lAbhAya labdhasya cha vivR^iddhaye .. 18..\\
alabdhalAbhAya cha labdhavR^iddhaye
yathArha tIrthapratipAdanAya .
yashasvina.n vedavidaM vipashchitaM
bahushrutaM brAhmaNameva vAsaya .. 19..\\
brAhmaNeShUttamA vR^ittistava nitya.n yudhiShThira .
tena te sarvalokeShu dIpyate prathita.n yashaH .. 20..\\
tataste brAhmaNAH sarve baka.n dAlbhyamapUjayan .
yudhiShThire stUyamAne bhUyaH sumanaso.abhavan .. 21..\\
dvaipAyano nAradashcha jAmadagnyaH pR^ithushravAH .
indra dyumno bhAlukishcha kR^itachetAH sahasrapAt .. 22..\\
karNa shravAshcha mu~njashcha lavaNAshvashcha kAshyapaH .
hArItaH sthUNa karNashcha agniveshyo.atha shaunakaH .. 23..\\
R^itavAkcha suvAkchaiva bR^ihadashva R^itA vasuH .
UrdhvaretA vR^iShAmitraH suhotro hotravAhanaH .. 24..\\
ete chAnye cha bahavo brAhmaNAH saMshitavratAH .
ajAtashatrumAnarchuH purandaramivarShayaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28}
vai
tato vanagatAH pArthAH sAyAhne saha kR^iShNayA .
upaviShTAH kathAshchakrurduHkhashokaparAyaNAH .. 1..\\
priyA cha darshanIyA cha paNDitA cha pativratA .
tataH kR^iShNA dharmarAjamida.n vachanamabravIt .. 2..\\
na nUna.n tasya pApasya duHkhamasmAsu kiM chana .
vidyate dhArtarAShTrasya nR^isha.nsasya durAtmanaH .. 3..\\
yastvA.n rAjanmayA sArdhamajinaiH prativAsitam .
bhrAtR^ibhishcha tathA sarvairnAbhyabhAShata ki.n chana .
vanaM prasthApya duShTAtmA nAnvapatyata durmatiH .. 4..\\
Ayasa.n hR^idayaM nUna.n tasyA duShkR^itakarmaNaH .
yastvA.n dharmapara.n shreShThaM rUkShANyashrAvayattadA .. 5..\\
sukhochitamaduHkhArha.n durAtmA sasuhR^idgaNaH .
IdR^isha.n duHkhamAnIya modate pApapUruShaH .. 6..\\
chaturNAmeva pApAnAmashruvai nApatattadA .
tvayi bhArata niShkrAnte vanAyAjina vAsasi .. 7..\\
duryodhanasya karNasya shakuneshcha durAtmanaH .
durbhrAtustasya chograsya tathA duHshAsanasya cha .. 8..\\
itareShA.n tu sarveShAM kurUNAM kurusattama .
duHkhenAbhiparItAnAM netrebhyaH prApatajjalam .. 9..\\
ida.n cha shayanaM dR^iShTvA yachchAsItte purAtanam .
shochAmi tvAM mahArAja duHkhAnarha.n sukhochitam .. 10..\\
dAnta.n yachcha sabhAmadhye AsanaM ratnabhUShitam .
dR^iShTvA kusha bR^isI.n chemA.n shoko mAM rundhayatyayam .. 11..\\
yadapashya.n sabhAyA.n tvAM rAjabhiH parivAritam .
tachcha rAjannapashyantyAH kA shAntirhR^idayasya me .. 12..\\
yA tvAha.n chandanAdigdhamapashya.n sUryavarchasam .
sA tvAM pa~NkamalAdigdha.n dR^iShTvA muhyAmi bhArata .. 13..\\
yA vai tvA kaushikairvastraiH shubhrairbahudhanaiH purA .
dR^iShTavatyasmi rAjendra sA tvAM pashyAmi chIriNam .. 14..\\
yachcha tadrukmapAtrIbhirbrAhmaNebhyaH sahasrashaH .
hriyate te gR^ihAdanna.n sa.nskR^itaM sArvakAmikam .. 15..\\
yatInAmagR^ihANA.n te tathaiva gR^ihamedhinAm .
dIyate bhojana.n rAjannatIva guNavatprabho .
tachcha rAjannapashyantyAH kA shAntirhR^idayasya me .. 16..\\
yA.nste bhrAtR^InmahArAja yuvAno mR^iShTakuNDalAH .
abhojayanta mR^iShTAnnaiH sUdAH paramasa.nskR^itaiH .. 17..\\
sarvA.nstAnadya pashyAmi vane vanyena jIvataH .
aduHkhArhAnmanuShyendra nopashAmyati me manaH .. 18..\\
bhImasenamima.n chApi duHkhita.n vanavAsinam .
dhyAyanta.n kiM na manyuste prApte kAle vivardhate .. 19..\\
bhImasena.n hi karmANi svaya.n kurvANamachyuta .
sukhArha.n duHkhitaM dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 20..\\
satkR^ita.n vividairyAnairvastrairuchchAvachaistathA .
ta.n te vanagataM dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 21..\\
kurUnapi hi yaH sarvAnhantumutsahate prabhuH .
tvatprasAdaM pratIkSha.nstu sahate.aya.n vR^ikodaraH .. 22..\\
yo.arjunenArjunastulyo dvibAhurbahu bAhunA .
sharAtisarge shIghratvAtkAlAntakayamopamaH .. 23..\\
yasya shastrapratApena praNatAH sarvapArthivAH .
yaGYe tava mahArAja brAhmaNAnupatasthire .. 24..\\
tamimaM puruShavyAghraM pUjita.n devadAnavaiH .
dhyAyantamarjuna.n dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 25..\\
dR^iShTvA vanagataM pArthamaduHkhArha.n sukhochitam .
na cha te vardhate manyustena muhyAmi bhArata .. 26..\\
yo devAMshcha manuShyAMshcha sarpAMsh chaikaratho.ajayat .
ta.n te vanagataM dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 27..\\
yo yAnairadbhutAkArairhayairnAgaishcha sa.nvR^itaH .
prasahya vittAnyAdatta pArthivebhyaH parantapaH .. 28..\\
kShipatyekena vegena pa~nchabANashatAni yaH .
ta.n te vanagataM dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 29..\\
shyAmaM bR^ihanta.n taruNaM charmiNAmuttama.n raNe .
nakula.n te vane dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 30..\\
darshanIya.n cha shUraM cha mAdrIputra.n yudhiShThira .
sahadeva.n vane dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 31..\\
drupadasya kule jAtA.n snuShAM pANDormahAtmanaH .
mA.n te vanagatAM dR^iShTvA kasmAnmanyurna vardhate .. 32..\\
nUna.n cha tava naivAsti manyurbharatasattama .
yatte bhrAtR^IMshcha mA.n chaiva dR^iShTvA na vyathate manaH .. 33..\\
na nirmanyuH kShatriyo.asti loke nirvachana.n smR^itam .
tadadya tvayi pashyAmi kShatriye viparItavat .. 34..\\
yo na darshayate tejaH kShatriyaH kAla Agate .
sarvabhUtAni taM pArtha sadA paribhavantyuta .. 35..\\
tattvayA na kShamA kAryA shatrUnprati katha.n chana .
tejasaiva hi te shakyA nihantuM nAtra saMshayaH .. 36..\\
tathaiva yaH kShamA kAle kShatriyo nopashAmyati .
apriyaH sarvabhUtAnA.n so.amutreha cha nashyati .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29}
drau
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
prahlAdasyA cha sa.nvAdaM balervairochanasya cha .. 1..\\
asurendraM mahAprAGYa.n dharmANAmAgatAgamam .
baliH paprachchha daityendraM prahlAdaM pitaraM pituH .. 2..\\
kShamA svichchhreyasI tAta upAho teja ityuta .
etanme saMshaya.n tAta yathAvadbrUhi pR^ichchhate .. 3..\\
shreyo yadatra dharmaGYa brUhi me tadasaMshayam .
kariShyAmi hi tatsarva.n yathAvadanushAsanam .. 4..\\
tasmai provAcha tatsarvamevaM pR^iShTaH pitAmahaH .
sarvanishchayavatprAGYaH saMshayaM paripR^ichchhate .. 5..\\
prah
na shreyaH satata.n tejo na nitya.n shreyasI kShamA .
iti tAta vijAnIhi dvayametadasaMshayam .. 6..\\
yo nitya.n kShamate tAta bahUndoShAnsa vindati .
bhR^ityAH paribhavantyenamudAsInAstathaiva cha .. 7..\\
sarvabhUtAni chApyasya na namante kadA chana .
tasmAnnitya.n kShamA tAta paNDitairapavAditA .. 8..\\
avaGYAya hi taM bhR^ityA bhajante bahudoShatAm .
AdAtu.n chAsya vittAni prArthayante.alpachetasaH .. 9..\\
yAna.n vastrANyala~NkArA~nshayanAnyAsanAni cha .
bhojanAnyatha pAnAni sarvopakaraNAni cha .. 10..\\
AdadIrannadhikR^itA yathAkAmamachetasaH .
pradiShTAni cha deyAni na dadyurbhartR^ishAsanAt .. 11..\\
na chainaM bhartR^ipUjAbhiH pUjayanti kadA chana .
avaGYAna.n hi loke.asminmaraNAdapi garhitam .. 12..\\
kShamiNa.n tAdR^ishaM tAta bruvanti kaTukAnyapi .
preShyAH putrAshcha bhR^ityAshcha tathodAsIna vR^ittayaH .. 13..\\
apyasya dArAnichchhanti paribhUya kShamAvataH .
dArAshchAsya pravartante yathAkAmamachetasaH .. 14..\\
tathA cha nityamuditA yadi svalpamapIshvarAt .
daNDamarhanti duShyanti duShTAshchApyapakurvate .. 15..\\
ete chAnye cha bahavo nitya.n doShAH kShamAvatAm .
atha vairochane doShAnimAnviddhyakShamAvatAm .. 16..\\
asthAne yadi vA sthAne satata.n rajasAvR^itaH .
kruddho daNDAnpraNayati vividhAnsvena tejasA .. 17..\\
mitraiH saha virodha.n cha prApnute tejasAvR^itaH .
prApnoti dveShyatA.n chaiva lokAtsvajanatastathA .. 18..\\
so.avamAnAdarthahAnimupAlambhamanAdaram .
santApadveShalobhAMshcha shatrUMshcha labhate naraH .. 19..\\
krodhAddaNDAnmanuShyeShu vividhAnpuruSho nayan .
bhrashyate shIghramaishvaryAtprANebhyaH svajanAdapi .. 20..\\
yo.apakartR^IMshcha kartR^IMsh cha tejasaivopagachchhati .
tasmAdudvijate lokaH sarpAdveshma gatAdiva .. 21..\\
yasmAdudvijate lokaH katha.n tasya bhavo bhavet .
antara.n hyasya dR^iShTvaiva loko vikurute dhruvam .
tasmAnnAtyutsR^ijettejo na cha nityaM mR^idurbhavet .. 22..\\
kAle mR^iduryo bhavati kAle bhavati dAruNaH .
sa vai sukhamavApnoti loke.amuShminnihaiva cha .. 23..\\
kShamA kAlA.nstu vakShyAmi shR^iNu me vistareNa tAn .
ye te nityamasantyAjyA yathA prAhurmanIShiNaH .. 24..\\
pUrvopakArI yastu syAdaparAdhe.agarIyasi .
upakAreNa tattasya kShantavyamaparAdhinaH .. 25..\\
abuddhimAshritAnA.n cha kShantavyamaparAdhinAm .
na hi sarvatra pANDitya.n sulabhaM puruSheNa vai .. 26..\\
atha chedbuddhija.n kR^itvA brUyuste tadabuddhijam .
pApAnsvalpe.api tAnhanyAdaparAdhe tathAnR^ijUn .. 27..\\
sarvasyaiko.aparAdhaste kShantavyaH prANino bhavet .
dvitIye sati vadhyastu svalpe.apyapakR^ite bhavet .. 28..\\
ajAnatA bhavetkashchidaparAdhaH kR^ito yadi .
kShantavyameva tasyAhuH suparIkShya parIkShayA .. 29..\\
mR^idunA mArdava.n hanti mR^idunA hanti dAruNam .
nAsAdhyaM mR^idunA ki.n chittasmAttIkShNataro mR^iduH .. 30..\\
deshakAlau tu samprekShya balAbalamathAtmanaH .
nAdesha kAlo ki.n chitsyAddeshaH kAlaH pratIShyate .
tathA lokabhayAchchaiva kShantavyamaparAdhinaH .. 31..\\
eva eva.nvidhAH kAlAH kShamAyAH parikIrtitAH .
ato.anyathAnuvartatsu tejasaH kAla uchyate .. 32..\\
drau
tadaha.n tejasaH kAlaM tava manye narAdhipa .
dhArtarAShTreShu lubdheShu satata.n chApakAriShu .. 33..\\
na hi kashchitkShamA kAlo vidyate.adya kurUnprati .
tejasashchAgate kAle teja utsraShTumarhasi .. 34..\\
mR^idurbhavatyavaGYAtastIkShNAdudvijate janaH .
kAle prApte dvaya.n hyetadyo veda sa mahIpatiH .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30}
y
krodho hantA manuShyANA.n krodho bhAvayitA punaH .
iti viddhi mahAprAGYe krodhamUlau bhavAbhavau .. 1..\\
yo hi sa.nharate krodhaM bhAvastasya sushobhane .
yaH punaH puruShaH krodhaM nityAM na sahate shubhe .
tasyAbhAvAya bhavati krodhaH paramadAruNaH .. 2..\\
krodhamUlo vinAsho hi prajAnAmiha dR^ishyate .
tatkathaM mAdR^ishaH krodhamutsR^ijellokanAshanam .. 3..\\
kruddhaH pApaM naraH kuryAtkruddho hanyAdgurUnapi .
kruddhaH paruShayA vAchA shreyaso.apyavamanyate .. 4..\\
vAchyAvAchye hi kupito na prajAnAti karhi chit .
nAkAryamasti kruddhasya nAvAchya.n vidyate tathA .. 5..\\
hi.nsyAtkrodhAdavadhyAMshcha vadhyAnsampUjayedapi .
AtmAnamapi cha kruddhaH preShayedyamasAdanam .. 6..\\
etAndoShAnprapashyadbhirjitaH krodho manIShibhiH .
ichchhadbhiH parama.n shreya iha chAmutra chottamam .. 7..\\
ta.n krodha.n varjitaM dhIraiH kathamasmadvidhash charet .
etaddraupadi sandhAya na me manyuH pravardhate .. 8..\\
AtmAna.n cha paraM chaiva trAyate mahato bhayAt .
krudhyantamapratikrudhyandvayoreSha chikitsakaH .. 9..\\
mUDho yadi klishyamAnaH krudhyate.ashaktimAnnaraH .
balIyasAM manuShyANA.n tyajatyAtmAnamantataH .. 10..\\
tasyAtmAna.n santyajato lokA nashyantyanAtmanaH .
tasmAddraupadyashaktasya manyorniyamana.n smR^itam .. 11..\\
vidvA.nstathaiva yaH shaktaH klishyamAno na kupyati .
sa nAshayitvA kleShTAraM paraloke cha nandati .. 12..\\
tasmAdbalavatA chaiva durbalena cha nityadA .
kShantavyaM puruSheNAhurApatsvapi vijAnatA .. 13..\\
manyorhi vijaya.n kR^iShNe prasha.nsantIha sAdhavaH .
kShamAvato jayo nitya.n sAdhoriha satAM matam .. 14..\\
satya.n chAnR^itataH shreyo nR^isha.nsAchchAnR^isha.nsatA .
tamevaM bahudoSha.n tu krodha.n sAdhu vivarjitam .
mAdR^ishaH prasR^ijetkasmAtsuyodhana vadhAdapi .. 15..\\
tejasvIti yamAhurvai paNDitA dIrghadarshinaH .
na krodho.abhyantarastasya bhavatIti vinishchitam .. 16..\\
yastu krodha.n samutpannaM praGYayA pratibAdhate .
tejasvina.n ta.n vidvA.nso manyante tattvadarshinaH .. 17..\\
kruddho hi kAya.n sushroNi na yathAvatprapashyati .
na kAryaM na cha maryAdAM naraH kruddho.anupashyati .. 18..\\
hantyavadhyAnapi kruddho gurUnrUkShaistudatyapi .
tasmAttejasi kartavye krodho dUrAtpratiShThitaH .. 19..\\
dAkShya.n hyamarShaH shaurya.n cha shIghratvamiti tejasaH .
guNAH krodhAbhibhUtena na shakyAH prAptuma~njasA .. 20..\\
krodha.n tyaktvA tu puruShaH samyaktejo.abhipadyate .
kAlayuktaM mahAprAGYe kruddhaistejaH suduHsaham .. 21..\\
krodhastvapaNDitaiH shashvatteja ityabhidhIyate .
rajastallokanAshAya vihitaM mAnuShAnprati .. 22..\\
tasmAchchhashvattyajetkrodhaM puruShaH samyagAcharan .
shreyAnsvadharmAnapago na kruddha iti nishchitam .. 23..\\
yadi sarvamabuddhInAmatikrAntamamedhasAm .
atikramo madvidhasya katha.n svitsyAdanindite .. 24..\\
yadi na syurmanuShyeShu kShamiNaH pR^ithivIsamAH .
na syAtsandhirmanuShyANA.n krodhamUlo hi vigrahaH .. 25..\\
abhiShakto hyabhiShajedAhanyAdguruNA hataH .
eva.n vinAsho bhUtAnAmadharmaH prathito bhavet .. 26..\\
AkruShTaH puruShaH sarvaH pratyAkroshedanantaram .
pratihanyAddhatashchaiva tathA hi.nsyAchcha hi.nsitaH .. 27..\\
hanyurhi pitaraH putrAnputrAshchApi tathA pitR^In .
hanyushcha patayo bhAryAH patInbhAryAstathaiva cha .. 28..\\
eva.n sa~Nkupite loke janma kR^iShNe na vidyate .
prajAnA.n sandhimUlaM hi janma viddhi shubhAnane .. 29..\\
tAH kShIyeranprajAH sarvAH kShipra.n draupadi tAdR^ishe .
tasmAnmanyurvinAshAya prajAnAmabhavAya cha .. 30..\\
yasmAttu loke dR^ishyante kShamiNaH pR^ithivIsamAH .
tasmAjjanma cha bhUtAnAM bhavash cha pratipadyate .. 31..\\
kShantavyaM puruSheNeha sarvAsvApatsu shobhane .
kShamA bhavo hi bhUtAnA.n janma chaiva prakIrtitam .. 32..\\
AkruShTastADitaH kruddhaH kShamate yo balIyasA .
yashcha nitya.n jitakrodho vidvAnuttamapUruShaH .. 33..\\
prabhAvavAnapi narastasya lokAH sanAtanAH .
krodhanastvalpaviGYAnaH pretya cheha cha nashyati .. 34..\\
atrApyudAharantImA gAthA nitya.n kShamAvatAm .
gItAH kShamAvatA kR^iShNe kAshyapena mahAtmanA .. 35..\\
kShamA dharmaH kShamA yaGYaH kShamA vedAH kShamA shrutam .
yastAmeva.n vijAnAti sa sarva.n kShantumarhati .. 36..\\
kShamA brahma kShamA satya.n kShamA bhUtaM cha bhAvi cha .
kShamA tapaH kShamA shaucha.n kShamayA choddhR^itaM jagat .. 37..\\
ati brahmavidA.n lokAnati chApi tapasvinAm .
ati yaGYavidA.n chaiva kShamiNaH prApnuvanti tAn .. 38..\\
kShamA tejasvinA.n tejaH kShamA brahma tapasvinAm .
kShamA satya.n satyavatA.n kShamA dAnaM kShamAyashaH .. 39..\\
tA.n kShamAmIdR^ishIM kR^iShNe kathamasmadvidhastyajet .
yasyAM brahma cha satya.n cha yaGYA lokAshcha viShThitAH .
bhujyante yajvanA.n lokAH kShamiNAmapare tathA .. 40..\\
kShantavyameva satataM puruSheNa vijAnatA .
yadA hi kShamate sarvaM brahma sampadyate tadA .. 41..\\
kShamAvatAmaya.n lokaH parashchaiva kShamAvatAm .
iha saMmAnamR^ichchhanti paratra cha shubhA.n gatim .. 42..\\
yeShAM manyurmanuShyANA.n kShamayA nihitastadA .
teShAM paratare lokAstasmAtkShAntiH parA matA .. 43..\\
iti gItAH kAshyapena gAthA nitya.n kShamAvatAm .
shrutvA gAthAH kShamAyAstva.n tuShya draupadi mA krudhaH .. 44..\\
pitAmahaH shAntanavaH shama.n sampUjayiShyati .
AchAryo viduraH kShattA shamameva vadiShyataH .
kR^ipashcha sa~njayashchaiva shamameva vadiShyataH .. 45..\\
somadatto yuyutsushcha droNaputrastathaiva cha .
pitAmahashcha no vyAsaH shama.n vadati nityashaH .. 46..\\
etairhi rAjA niyata.n chodyamAna.n shamaM prati .
rAjya.n dAteti me buddhirna chellobhAnnashiShyati .. 47..\\
kAlo.aya.n dAruNaH prApto bharatAnAmabhUtaye .
nishchitaM me sadaivaitatpurastAdapi bhAmini .. 48..\\
suyodhano nArhatIti kShamAmevaM na vindati .
arhastasyAhamityeva tasmAnmA.n vindate kShamA .. 49..\\
etadAtmavatA.n vR^ittameSha dharmaH sanAtanaH .
kShamA chaivAnR^isha.nsya.n cha tatkartAsmyahama~njasA .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31}
drau
namo dhAtre vidhAtre cha yau moha.n chakratustava .
pitR^ipaitAmahe vR^itte voDhavye te.anyathA matiH .. 1..\\
neha dharmAnR^isha.nsyAbhyAM na kShAntyA nArjavena cha .
puruShaH shriyamApnoti na ghR^iNitvena karhi chit .. 2..\\
tvA.n chedvyasanamabhyAgAdidaM bhArata duHsaham .
yattvaM nArhasi nApIme bhrAtaraste mahaujasaH .. 3..\\
na hi te.adhyagamajjAtu tadAnIM nAdya bhArata .
dharmAtpriyatara.n kiM chidapi chejjIvitAdiha .. 4..\\
dharmArthameva te rAjya.n dharmArthaM jIvitaM cha te .
brAhmaNA guravashchaiva jAnatyapi cha devatAH .. 5..\\
bhImasenArjunau chaiva mAdreyau cha mayA saha .
tyajestvamiti me buddhirna tu dharmaM parityajeH .. 6..\\
rAjAna.n dharmagoptAraM dharmo rakShati rakShitaH .
iti me shrutamAryANA.n tvAM tu manye na rakShati .. 7..\\
ananyA hi naravyAghra nityadA dharmameva te .
buddhiH satatamanveti chhAyeva puruShaM nijA .. 8..\\
nAvama.nsthA hi sadR^ishAnnAvarA~nshreyasaH kutaH .
avApya pR^ithivI.n kR^itsnAM na te shR^i~Ngamavardhata .. 9..\\
svAhAkAraiH svadhAbhishcha pUjAbhirapi cha dvijAn .
daivatAni pitR^IMshchaiva satataM pArtha sevase .. 10..\\
brAhmaNAH sarvakAmaiste satataM pArtha tarpitAH .
yatayo mokShiNashchaiva gR^ihasthAshchaiva bhArata .. 11..\\
AraNyakebhyo lauhAni bhAjanAni prayachchhasi .
nAdeyaM brAhmaNebhyaste gR^ihe ki.n chana vidyate .. 12..\\
yadida.n vaishvadevAnte sAyamprAtaH pradIyate .
taddattvAtithi bhR^ityebhyo rAja~nsheSheNa jIvasi .. 13..\\
iShTayaH pashubandhAshcha kAmyanaimittikAsh cha ye .
vartante pAkayaGYAshcha yaGYakarma cha nityadA .. 14..\\
asminnapi mahAraNye vijane dasyu sevite .
rAShTrAdapetya vasato dhArmaste nAvasIdati .. 15..\\
ashvamedho rAjasUyaH puNDarIko.atha gosavaH .
etairapi mahAyaGYairiShTa.n te bhUridakShiNaiH .. 16..\\
rAjanparItayA buddhyA viShame.akShaparAjaye .
rAjya.n vasUnyAyudhAni bhrAtR^InmA.n chAsi nirjitaH .. 17..\\
R^ijormR^idorvadAnyasya hrImataH satyavAdinaH .
kathamakShavyasanajA buddhirApatitA tava .. 18..\\
atIva mohamAyAti manashcha paridUyate .
nishAmya te duHkhamidamimA.n chApadamIdR^ishIm .. 19..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
Ishvarasya vashe lokastiShThate nAtmano yathA .. 20..\\
dhAtaiva khalu bhUtAnA.n sukhaduHkhe priyApriye .
dadhAti sarvamIshAnaH purastAchchhukramuchcharan .. 21..\\
yathA dArumayI yoShA naravIra samAhitA .
Irayatya~Ngama~NgAni tathA rAjannimAH prajAH .. 22..\\
AkAsha iva bhUtAni vyApya sarvANi bhArata .
Ishvaro vidadhAtIha kalyANa.n yachcha pApakam .. 23..\\
shakunistantu baddhovA niyato.ayamanIshvaraH .
Ishvarasya vashe tiShThannAnyeShAM nAtmanaH prabhuH .. 24..\\
maNiH sUtra iva proto nasyota iva govR^iShaH .
dhAturAdeshamanveti tanmayo hi tadarpaNaH .. 25..\\
nAtmAdhIno manuShyo.aya.n kAlaM bhavati kaM chana .
srotaso madhyamApannaH kUlAdvR^iksha iva chyutaH .. 26..\\
aGYo janturanIsho.ayamAtmanaH sukhaduHkhayoH .
Ishvara prerito gachchhetsvargaM narakameva cha .. 27..\\
yathA vAyostR^iNAgrANi vasha.n yAnti balIyasaH .
dhAtureva.n vashaM yAnti sarvabhUtAni bhArata .. 28..\\
Arya karmaNi yu~njAnaH pApe vA punarIshvaraH .
vyApya bhUtAni charate na chAyamiti lakShyate .. 29..\\
hetumAtramida.n dhAttuH sharIraM kShetrasa~nj~nitam .
yena kArayate karma shubhAshubhaphala.n vibhuH .. 30..\\
pashya mAyA prabhAvo.ayamIshvareNa yathA kR^itaH .
yo hanti bhUtairbhUtAni munibhirveda darshibhiH .. 31..\\
anyathA paridR^iShTAni munibhirveda darshibhiH .
anyathA parivartante vegA iva nabhasvataH .. 32..\\
anyathaiva hi manyante puruShAstAni tAni cha .
anyathaiva prabhustAni karoti vikaroti cha .. 33..\\
yathA kAShThena vA kAShTamashmAna.n chAshmanA punaH .
ayasA chApyayashchhindyAnnirvicheShTamachetanam .. 34..\\
eva.n sa bhagavAndevaH svayambhUH prapitAmahaH .
hinasti bhUtairbhUtAni chhadma kR^itvA yudhiShThira .. 35..\\
samprayojya viyojyAya.n kAmakAra karaH prabhuH .
krIDate bhagavanbhUtairbAlaH krIDanakairiva .. 36..\\
na mAtR^ipitR^ivadrAjandhAtA bhUteShu vartate .
roShAdiva pravR^itto.aya.n yathAyamitaro janaH .. 37..\\
AryA~nshIlavato dR^iShTvA hrImato vR^itti karshitAn .
anAryAnsukhinashchaiva vihvalAmIva chintayA .. 38..\\
tavemAmApada.n dR^iShTvA samR^iddhiM cha suyodhana .
dhAtAra.n garhaye pArtha viShama.n yo.anupashyati .. 39..\\
Arya shAstrAtige krUre lubdhe dharmApachAyini .
dhArtarAShTre shriya.n dattvA dhAtA kiM phalamashnute .. 40..\\
karma chetkR^itamanveti kartAraM nAnyamR^ichchhati .
karmaNA tena pApena lipyate nUnamIshvaraH .. 41..\\
atha karmakR^itaM pApaM na chetkartAramR^ichchhati .
kAraNaM balameveha janA~nshochAmi durbalAn .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32}
y
valgu chitrapada.n shlakShNaM yAGYaseni tvayA vachaH .
ukta.n tachchhrutamasmAbhirnAstikyaM tu prabhAShase .. 1..\\
nAha.n dharmaphalAnveShI rAjaputri charAmyuta .
dadAmi deyamityeva yaje yaShTavyamityuta .. 2..\\
astu vAtra phalaM mA vA kartavyaM puruSheNa yat .
gR^ihAnAvasatA kR^iShNe yathAshakti karomi tat .. 3..\\
dharma.n charAmi sushroNi na dharmaphalakAraNAt .
AgamAnanatikramya satA.n vR^ittamavekShya cha .
dharma eva manaH kR^iShNe svabhAvAchchaiva me dhR^itam .. 4..\\
na dharmaphalamApnoti yo dharma.n dogdhumichchhati .
yashchaina.n sha~Nkate kR^itvA nAstikyAtpApachetanaH .. 5..\\
ativAdAnmadAchchaiva mA dharmamatisha~NkithAH .
dharmAtisha~NkI puruShastiryaggatiparAyaNaH .. 6..\\
dharmo yasyAtisha~NkyaH syAdArSha.n vA durbalAtmanaH .
vedAchchhUdra ivApeyAtsa lokAdajarAmarAt .. 7..\\
vedAdhyAyI dharmaparaH kule jAto yashasvini .
sthavireShu sa yoktavyo rAjabhirdharmachAribhiH .. 8..\\
pApIyAnhi sa shUdrebhyastaskarebbhyo visheShataH .
shAstrAtigo mandabuddhiryo dharmamatisha~Nkate .. 9..\\
pratyakSha.n hi tvayA dR^iShTa R^iShirgachchhanmahAtapAH .
mArkaNDeyo.aprameyAtmA dharmeNa chirajIvitAm .. 10..\\
vyAso vasiShTho maitreyo nArado lomashaH shukaH .
anye cha R^iShayaH siddhA dharmeNaiva suchetasaH .. 11..\\
pratyakShaM pashyasi hyetAndivyayogasamanvitAn .
shApAnugrahaNe shaktAndevairapi garIyasaH .. 12..\\
ete hi dharmamevAdau varNayanti sadA mama .
kartavyamamaraprakhyAH pratyakShAgama buddhayaH .. 13..\\
ato nArhasi kalyANi dhAtAra.n dharmameva cha .
rajo mUDhena manasA kSheptu.n sha~Nkitumeva cha .. 14..\\
dharmAtisha~NkI nAnyasminpramANamadhigachhati .
AtmapramANa unnaddhaH shreyaso hyavamanyakaH .. 15..\\
indriyaprItisambaddha.n yadidaM lokasAkShikam .
etAvAnmanyate bAlo mohamanyatra gachchhati .. 16..\\
prAyashchitAM na tasyAsti yo dharmamatisha~Nkate .
dhyAyansa kR^ipaNaH pApo na lokAnpratipadyate .. 17..\\
pramANAnyativR^itto hi veda shAstrArthanindakaH .
kAmalobhAnugo mUDho narakaM pratipadyate .. 18..\\
yastu nitya.n kR^itamatirdharmamevAbhipadyate .
asha~NkamAnaH kalyANi so.amutrAnantyamashnute .. 19..\\
ArShaM pramANamutkramya dharmAnaparipAlayan .
sarvashAstrAtigo mUDho sha.n janmasu na vindati .. 20..\\
shiShTairAcharita.n dharmaM kR^iShNe mA smAtisha~NkithAH .
purANamR^iShibhiH prokta.n sarvaGYaiH sarvadarshibhiH .. 21..\\
dharma evva plavo nAnyaH svarga.n draupadi gachchhatAm .
saiva nauH sAgarasyeva vaNijaH pAramR^ichchhataH .. 22..\\
aphAlo yadi dharmaH syAchcharito dharmachAribhiH .
apratiShThe tamasyeta~n jaganmajjedanindite .. 23..\\
nirvANaM nAdhigachchheyurjIveyuH pashujIvikAm .
vighAtenaiva yujyeyurna chArtha.n kiM chidApnuyuH .. 24..\\
tapashcha brahmacharya.n cha yaGYaH svAdhyAya eva cha .
dAnamArjavametAni yadi syuraphalAni vai .. 25..\\
nAchariShyanpare dharmaM pare paratare chaye .
vipralambho.ayamatyanta.n yadi syuraphalAH kriyAH .. 26..\\
R^iShayashchaiva devAshcha gandharvAsurarAkShasAH .
IshvarAH kasya hetoste chareyurdharamAdR^itAH .. 27..\\
phalada.n tviha viGYAya dhAtAra.n shreyasi dhruve .
dharma.n te hyAcharankR^iShNe taddhi dharmasanAtanam .. 28..\\
sa chAya.n saphalo dharmo na dharmo.aphala uchyate .
dR^ishyante.api hi vidyAnAM phalAni tapasA.n tathA .. 29..\\
tvayyetadvai vijAnIhi janma kR^iShNe yathA shrutam .
vettha chApi yathA jAto dhR^iShTadyumnaH pratApavAn .. 30..\\
etAvadeva paryAptamupamAna.n shuchismite .
karmaNAM phalamastIti dhIro.alpenApi tuShyati .. 31..\\
bahunApi hyavidvA.nso naiva tuShyantyabuddhayaH .
teShAM na dharmaja.n kiM chitpretya sharmAsti karma vA .. 32..\\
karmaNAmuta puNyAnAM pApAnA.n cha phalodayaH .
prabhavashchApyayashchaiva deva guhyAni bhAmini .. 33..\\
naitAni veda yaH kashchinmuhyantyatra prajA imAH .
rakShyANyetAni devAnA.n gUDhamAyA hi devatAH .. 34..\\
kR^ishA~NgAH suvratAshchaiva tapasA dagdhakilbiShAH .
prasannairmAnasairyuktAH pashyantyetAni vai dvijAH .. 35..\\
na phalAdarshanAddharmaH sha~Nkitavyo na devatAH .
yaShTavya.n chApramattena dAtavyaM chAnasUyatA .. 36..\\
karmaNA phalamastIti tathaitaddharmashAshvatam .
brahmA provAcha putrANA.n yadR^iShirveda kashyapaH .. 37..\\
tasmAtte saMshayaH kR^iShNe nIhAra iva nashyatu .
vyavastya sarvamastIti nAstikyaM bhAvamutsR^ija .. 38..\\
Ishvara.n chApi bhUtAnAM dhAtAraM mA vichikShipaH .
shikShasvainaM namasvainaM mA te bhUdbuddhirIdR^ishI .. 39..\\
yasya prasAdAttadbhakto martyo gachchhatyamartyatAm .
uttama.n daivataM kR^iShNe mAtivochaH kathaM chana .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33}
drau
nAvamanye na garhe cha dharmaM pArtha katha.n chana .
Ishvara.n kuta evAhamavama.nsye prajApatim .. 1..\\
ArtAhaM pralapAmIdamiti mA.n viddhi bhArata .
bhUyashcha vilapiShyAmi sumanAstannibodha me .. 2..\\
karma khalviha kartavya.n jAtenAmitrakarshana .
akarmANo hi jIvanti sthAvarA netare janAH .. 3..\\
A mAtR^istana pAnAchcha yAvachchhayyopasarpaNam .
ja~NgamAH karmaNA vR^ittimApnuvanti yudhiShThira .. 4..\\
ja~NgameShu visheSheNa manuShyA bharatarShabha .
ichchhanti karmaNA vR^ittimavAptuM pretya cheha cha .. 5..\\
utthAnamabhijAnanti sarvabhUtAni bhArata .
pratyakShaM phalamashnanti karmaNA.n lokasAkShikam .. 6..\\
pashyAmi sva.n samutthAnamupajIvanti jantavaH .
api dhAtA vidhAtA cha yathAyamudake bakaH .. 7..\\
svakarma kuru mA glAsIH karmaNA bhava daMshitaH .
kR^itya.n hi yo.abhijAnAti sahasre nAsti so.asti vA .. 8..\\
tasya chApi bhavetkArya.n vivR^iddhau rakShaNe tathA .
bhakShyamANo hyanAvApaH kShIyate himavAnapi .. 9..\\
utsIderanprajAH sarvA na kuryuH karma chedyadi .
api chApyaphala.n karma pashyAmaH kurvato janAn .
nAnyathA hyabhijAnanti vR^itti.n loke katha.n chana .. 10..\\
yashcha diShTa paro loke yashchAya.n haTha vAdakaH .
ubhAvapasadAvetau karma buddhiH prashasyate .. 11..\\
yo hi diShTamupAsIno nirvicheShTaH sukha.n svapet .
avasIdetsudurbuddhirAmo ghaTa ivAmbhasi .. 12..\\
tathaiva haTha buddhiryaH shaktaH karmaNyakarmakR^it .
AsIta nachira.n jIvedanAtha iva durbalaH .. 13..\\
akasmAdapi yaH kashchidarthaM prApnoti pUruShaH .
ta.n haTheneti manyante sa hi yatno na kasya chit .. 14..\\
yachchApi ki.n chitpuruSho diShTaM nAma labhatyuta .
daivena vidhinA pArtha taddaivamiti nishchitam .. 15..\\
yatsvaya.n karmaNA kiM chitphalamApnoti pUruShaH .
pratyakSha.n chakShuShA dR^iShTaM tatpauruShamiti smR^itam .. 16..\\
svabhAvataH pravR^itto.anyaH prApnotyarthAnakAraNAt .
tatsvabhAvAtmaka.n viddhi phalaM puruShasattama .. 17..\\
eva.n haThAchcha daivAchcha svabhAvAtkarmaNastathA .
yAni prApnoti puruShastatphalaM pUrvakarmaNaH .. 18..\\
dhAtApi hi svakarmaiva taistairhetubhirIshvaraH .
vidadhAti vibhajyeha phalaM pUrvakR^itaM nR^iNAm .. 19..\\
yaddhyayaM puruSha.n kiM chitkurute vai shubhAshubham .
taddhAtR^ivihita.n viddhi pUrvakarmaphalodayam .. 20..\\
kAraNa.n tasya deho.ayaM dhAtuH karmaNi karmaNi .
sa yathA prerayatyena.n tathAyaM kurute.avashaH .. 21..\\
teShu teShu hi kR^ityeShu viniyoktA maheshvaraH .
sarvabhUtAni kaunteya kArayatyavashAnyapi .. 22..\\
manasArthAnvinishchitya pashchAtprApnoti karmaNA .
buddhipUrva.n svaya.n dhIraH puruShastatra kAraNam .. 23..\\
sa~NkhyAtuM naiva shakyAni karmANi puruSharShabha .
agAra nagarANA.n hi siddhiH puruShahaitukI .. 24..\\
tile taila.n gavi kShIraM kAShThe pAvakamantataH .
dhiyA dhiro vijAnIyAdupAya.n chAsya siddhaye .. 25..\\
tataH pravartate pashchchAtkaraNeShvasya siddhaye .
tA.n siddhimupajIvanti karmaNAmiha jantavaH .. 26..\\
kushalena kR^ita.n karma kartrA sAdhu vinishchitam .
ida.n tvakushaleneti visheShAdupalabhyate .. 27..\\
iShTApUrtaphalaM na syAnna shiShyo na gururbhavet .
puruShaH karma sAdhyeShu syAchchedayamakAraNam .. 28..\\
kartR^itvAdeva puruShaH karmasiddhau prashasyate .
asiddhau nindyate chApi karma nAshaH katha.n tviha .. 29..\\
sarvameva haThenaike diShTenaike vadantyuta .
puruShaprayatnaja.n ke chittraidhametanniruchyate .. 30..\\
na chaivaitAvatA kAyaM manyanta iti chApare .
asti sarvamadR^ishya.n tu diShTaM chaiva tathA haThaH .
dR^ishyate hi haThAchchaiva diShTAchchArthasya santatiH .. 31..\\
ki.n chiddaivAddhaThAtkiM chitkiM chideva svakarmataH .
puruShaH phalamApnoti chaturthaM nAtra kAraNam .
kushalAH pratijAnanti ye tattvaviduSho janAH .. 32..\\
tathaiva dhAtA bhUtAnAmiShTAniShTa phalapradaH .
yadi na syAnna bhUtAnA.n kR^ipaNo nAma kash chana .. 33..\\
ya.n yamarthamabhiprepsuH kurute karma pUruShaH .
tattatsaphalameva syAdyadi na syAtpurA kR^itam .. 34..\\
tridvArAmartha siddhi.n tu nAnupashyanti ye narAH .
tathaivAnartha siddhi.n cha yathA lokAstathaiva te .. 35..\\
kartavya.n tveva karmeti manoreSha vinishchayaH .
ekAntena hyanIho.ayaM parAbhavati pUruShaH .. 36..\\
kurvato hi bhavatyeva prAyeNeha yudhiShThira .
ekAntaphalasiddhi.n tu na vindatyalasaH kva chit .. 37..\\
asambhave tvasya hetuH prAyashchitta.n tu lakShyate .
kR^ite karmaNi rAjendra tathAnR^iNyamavApyate .. 38..\\
alakShmIrAvishatyena.n shayAnamalasaM naram .
niHsaMshayaM phala.n labdhvA dakSho bhUtimupAshnute .. 39..\\
anartha.n saMshayAvasthaM vR^iNvate muktasaMshayAH .
dhIrA narAH karma ratA na tu niHsaMshaya.n kva chit .. 40..\\
ekAntena hyanartho.aya.n vartate.asmAsu sAmpratam .
na tu niHsaMshayaM na syAttvayi karmaNyavasthite .. 41..\\
atha vA siddhireva syAnmahimA tu tathaiva te .
vR^ikodarasya bIbhatsorbhrAtrosh cha yamayorapi .. 42..\\
anyeShA.n karma saphalamasmAkamapi vA punaH .
viprakarSheNa budhyeta kR^itakarmA yathA phalam .. 43..\\
pR^ithivI.n lA~Ngalenaiva bhittvA bIjaM vapatyuta .
Aste.atha karShakastUShNIM parjanyastatra kAraNam .. 44..\\
vR^iShTishchennAnugR^ihNIyAdanenAstatra karShakaH .
yadanyaH puruShaH kuryAtkR^ita.n tatsakalaM mayA .. 45..\\
tachchedaphalamasmAkaM nAparAdho.asti naH kva chit .
iti ghoro.anvavekShyaiva nAtmAna.n tatra garhayet .. 46..\\
kurvato nArthasiddhirme bhavatIti ha bhArata .
nirvedo nAtra gantavyo dvAvetau hyasya karmaNaH .
siddhirvApyatha vAsiddhirapravR^ittirato.anyathA .. 47..\\
bahUnA.n samavAye hi bhAvAnA.n karma sidhyati .
guNAbhAve phalaM nyUnaM bhavatyaphalameva vA .
anArambhe tu na phalaM na guNo dR^ishyate.achyuta .. 48..\\
deshakAlAvupAyAMshcha ma~Ngala.n svasti vR^iddhaye .
yunakti medhayA dhIro yathAshakti yathAbalam .. 49..\\
apramattena tatkAryamupadeShTA parAkramaH .
bhUyiShTha.n karmayogeShu sarva eva parAkramaH .. 50..\\
ya.n tu dhIro.anvavekSheta shreyA.nsaM bahubhirguNaiH .
sAmnaivArtha.n tato lipsetkarma chAsmai prayojayet .. 51..\\
vyasana.n vAsya kA~NkSheta vinAshaM vA yudhiShThira .
api sindhorgirervApi kiM punarmartyadharmiNaH .. 52..\\
utthAna yuktaH satataM pareShAmantaraiShiNe .
AnR^iNyamApnoti naraH parasyAtmana eva cha .. 53..\\
na chaivAtmAvamantavyaH puruSheNa kadA chana .
na hyAtmaparibhUtasya bhUtirbhavati bhArata .. 54..\\
eva.n sa.nsthitikA siddhiriyaM lokasya bhArata .
chitrA siddhigatiH proktA kAlAvasthA vibhAgataH .. 55..\\
brAhmaNaM me pitA pUrva.n vAsayAmAsa paNDitam .
so.asmA arthamimaM prAha pitre me bharatarShabha .. 56..\\
nItiM bR^ihaspatiproktAM bhrAtR^Inme.agrAhayatpurA .
teShA.n sA~NkathyamashrauShamahametattadA gR^ihe .. 57..\\
sa mA.n rAjankarmavatImAgatAmAha sAntvayan .
shushrUShamANAmAsInAM pitura~Nke yudhiShThira .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34}
vai
yAGYasenyA vachaH shrutvA bhImaseno.atyamarShaNaH .
niHshvasannupasa~Ngamya kruddho rAjAnamabravIt .. 1..\\
rAjyasya padavI.n dharmyA.n vraja satpuruShochitAm .
dharmakAmArtha hInAnA.n kiM no vastuM tapovane .. 2..\\
naiva dharmeNa tadrAjyaM nArjavena na chaujasA .
akShakUTamadhiShThAya hR^ita.n duryodhanena naH .. 3..\\
gomAyuneva si.nhAnA.n durbalena balIyasAm .
AmiSha.n vighasAshena tadvadrAjyaM hi no hR^itam .. 4..\\
dharmalesha pratichchhannaH prabhava.n dharmakAmayoH .
arthamutsR^ijya ki.n rAjandurgeShu paritapyase .. 5..\\
bhavato.anuvidhAnena rAjyaM naH pashyatA.n hR^itam .
ahAryamapi shakreNa gupta.n gANDIvadhanvanA .. 6..\\
kuNInAmiva bilvAni pa~NgUnAmiva dhenavaH .
hR^itamaishvaryamasmAka.n jIvatAM bhavataH kR^ite .. 7..\\
bhavataH priyamityevaM mahadvyasanamIdR^isham .
dharmakAme pratItasya pratipannAH sma bhArata .. 8..\\
karshayAmaH svamitrANi nandayAmashcha shAtravAn .
AtmAnaM bhavataH shAstre niyamya bharatarShabha .. 9..\\
yadvayaM na tadaivaitAndhArtarAShTrAnnihanmahi .
bhavataH shAstramAdAya tannastapati duShkR^itam .. 10..\\
athainAmanvavekShasva mR^igacharyAmivAtmanaH .
avIrAcharitA.n rAjanna balasthairniShevitAm .. 11..\\
yAM na kR^iShNo na bIbhatsurnAbhimanyurna sR^i~njayaH .
na chAhamabhinandAmi na cha mAdrI sutAvubhau .. 12..\\
bhavAndharmo dharma iti satata.n vratakarshitaH .
kachchidrAjanna nirvedAdApannaH klIba jIvikAm .. 13..\\
durmanuShyA.n hi nirvedamaphalaM sarvaghAtinAm .
ashaktAH shriyamAhartumAtmanaH kurvate priyam .. 14..\\
sa bhavAndR^iShTimA~nshaktaH pashyannAtmani pauruSham .
AnR^isha.nsya paro rAjannAnarthamavabudhyase .. 15..\\
asmAnamI dhArtarAShTrAH kShamamANAnala.n sataH .
ashaktAneva manyante tadduHkhaM nAhave vadhaH .. 16..\\
tatra chedyudhyamAnAnAmajihmamanivartinAm .
sarvasho hi vadhaH shreyAnpretya lokA.Nllabhemahi .. 17..\\
atha vA vayamevaitAnnihatya bharatarShabha .
AdadImahi gA.n sarvA.n tathApi shreya eva naH .. 18..\\
sarvathA kAryametannaH svadharmamanutiShThatAm .
kA~NkShatA.n vipulA.n kIrtiM vairaM pratichikIrShatAm .. 19..\\
AtmArtha.n yudhyamAnAnAM vidite kR^ityalakShaNe .
anyairapahR^ite rAjye prasha.nsaiva na garhaNA .. 20..\\
karshanArtho hi yo dharmo mitrANAmAtmanastathA .
vyasanaM nAma tadrAjanna sA dharmaH kudharma tat .. 21..\\
sarvathA dharmanitya.n tu puruShaM dharmadurbalam .
jahatastAta dharmArthau preta.n duHkhasukhe yathA .. 22..\\
yasya dharmo hi dharmArtha.n kleshabhAnna sa paNDitaH .
na sa dharmasya vedArtha.n sUryasyAndhaH prabhAm iva .. 23..\\
yasya chArthArthamevArthaH sa cha nArthasya kovidaH .
rakShate bhR^itako.araNya.n yathA syAttAdR^igeva saH .. 24..\\
ativela.n hi yo.arthArthI netarAvanutiShThati .
sa vadhyaH sarvabhUtAnAM brahmaheva jugupsitaH .. 25..\\
satata.n yashcha kAmArthI netarAvanutiShThati .
mitrANi tasya nashyanti dharmArthAbbhyA.n cha hIyate .. 26..\\
tasya dharmArthahInasya kAmAnte nidhana.n dhruvam .
kAmato ramamANasya mInasyevAmbhasaH kShaye .. 27..\\
tasmAddharmArthayornityaM na pramAdyanti paNDitAH .
prakR^itiH sA hi kAmasya pAvakasyAraNiryathA .. 28..\\
sarvathA dharmamUlo.artho dharmashchArthaparigrahaH .
itaretara yonI tau viddhi meghodadhI yathA .. 29..\\
dravyArtha sparshasa.nyoge yA prItirupajAyate .
sa kAmashchittasa~NkalpaH sharIraM nAsya vidyate .. 30..\\
arthArthI puruSho rAjanbR^ihanta.n dharmamR^ichchhati .
arthamR^ichchhati kAmArthI na kAmAdanyamR^ichchhatI .. 31..\\
na hi kAmena kAmo.anyaH sAdhyate phalameva tat .
upayogAtphalasyeva kAShThAdbhasmeva paNDitaH .. 32..\\
imA~nshakunikAnrAjanhanti vaita.nsiko yathA .
etadrUpamadharmasya bhUteShu cha vihi.nsatAm .. 33..\\
kAmAllobhAchcha dharmasya pravR^itti.n yo na pashyati .
sa vadhyaH sarvabhUtAnAM pretya cheha cha durmatiH .. 34..\\
vyakta.n te vidito rAjannartho dravyaparigrahaH .
prakR^iti.n chApi vetthAsya vikR^itiM chApi bhUyasIm .. 35..\\
tasya nAsha.n vinAshaM vA jarayA maraNena vA .
anarthamiti manyante so.ayamasmAsu vartate .. 36..\\
indriyANA.n cha pa~nchAnAM manaso hR^idayasya cha .
viShaye vartamAnAnA.n yA prItirupajAyate .
sa kAma iti me buddhiH karmaNAM phalamuttamam .. 37..\\
evameva pR^ithagdR^iShTvA dharmArthau kAmameva cha .
na dharmapara eva syAnnAthArtha paramo naraH .
na kAmaparamo vA syAtsarvAnseveta sarvadA .. 38..\\
dharmaM pUrva.n dhanaM madhye jaghanye kAmamAcharet .
ahanyanucharedevameSha shAstrakR^ito vidhiH .. 39..\\
kAmaM pUrva.n dhanaM madhye jaghanye dharmamAcharet .
vayasyanucharedevameSha shAstrakR^ito vidhiH .. 40..\\
dharma.n chArthaM cha kAmaM cha yathAvadvadatA.n vara .
vibhajya kAle kAlaGYaH sarvAnseveta paNDitaH .. 41..\\
mokSho vA parama.n shreya eSha rAjansukhArthinAm .
prAptirvA buddhimAsthAya sopAya.n kurunandana .. 42..\\
tadvAshu kriyatA.n rAjanprAptirvApyadhigamyatAm .
jIvita.n hyAturasyeva duHkhamantaravartinaH .. 43..\\
viditashchaiva te dharmaH satata.n charitash cha te .
jAnate tvayi sha.nsanti suhR^idaH karmachodanAm .. 44..\\
dAna.n yaGYaM satAM pUjA veda dhAraNamArjavam .
eSha dharmaH paro rAjanphalavAnpretya cheha cha .. 45..\\
eSha nArthavihInena shakyo rAjanniShevitum .
akhilAH puruShavyAghra guNAH syuryadyapItare .. 46..\\
dharmamUla.n jagadrAjannAnyaddharmAdvishiShyate .
dharmashchArthena mahatA shakyo rAjanniShevitum .. 47..\\
na chArtho bhaikSha charyeNa nApi klaibyena karhi chit .
vettu.n shakyaH sadA rAjankevala.n dharmabuddhinA .. 48..\\
pratiShiddhA hi te yAch~nA yayA sidhyati vai dvijaH .
tejasaivArtha lipsAyA.n yatasva puruSharShabha .. 49..\\
bhaikSha charyA na vihitA na cha viTshUdra jIvikA .
kShatriyasya visheSheNa dharmastu balamaurasam .. 50..\\
udArameva vidvA.nso dharmaM prAhurmanIShiNaH .
udAraM pratipadyasva nAvare sthAtumarhasi .. 51..\\
anubudhyasva rAjendra vettha dharmAnsanAtanAn .
krUrakarmAbhijAto.asi yasmAdudvijate janaH .. 52..\\
prajApAlanasambhUtaM phala.n tava na garhitam .
eSha te vihito rAjandhAtrA dharmaH sanAtanaH .. 53..\\
tasmAdvichalitaH pArtha loke hAsya.n gamiShyasi .
svadharmAddhi manuShyANA.n chalanaM na prashasyate .. 54..\\
sa kShAtra.n hR^idaya.n kR^itvA tyaktvedaM shithilaM manaH .
vIryamAsthAya kaunteya dhuramudvaha dhuryavat .. 55..\\
na hi kevaladharmAtmA pR^ithivI.n jAtu kash chana .
pArthivo vyajayadrAjanna bhUtiM na punaH shriyam .. 56..\\
jihvA.n dattvA bahUnA.n hi kShudrANAM lubdha chetasAm .
nikR^ityA labhate rAjyamAhAramiva shalyakaH .. 57..\\
bhrAtaraH pUrvajAtAshcha susamR^iddhAshcha sarvashaH .
nikR^ityA nirjitA devairasurAH pANDavarShabha .. 58..\\
evaM balavataH sarvamiti buddhvA mahIpate .
jahi shatrUnmahAbAho parAM nikR^itimAsthitaH .. 59..\\
na hyarjuna samaH kashchidyudhi yoddhA dhanurdharaH .
bhavitA vA pumAnkashchinmatsamo vA gadAdharaH .. 60..\\
sattvena kurute yuddha.n rAjansubalavAnapi .
na pramANena notsAhAtsattvastho bhava pANDava .. 61..\\
sattva.n hi mUlamarthasya vitathaM yadayo.anyathA .
na tu prasaktaM bhavati vR^ikShachchhAyeva haimanI .. 62..\\
arthatyAgo hi kAryaH syAdartha.n shreyA.nsamichchhatA .
bIjaupamyena kaunteya mA te bhUdatra saMshayaH .. 63..\\
arthena tu samo.anartho yatra labhyeta nodayaH .
na tatra vipaNaH kAryaH kharakaNDUyita.n hi tat .. 64..\\
evameva manuShyendra dharma.n tyaktvAlpakaM naraH .
bR^ihanta.n dharmamApnoti sa buddha iti nishchitaH .. 65..\\
amitraM mitrasampannaM mitrairbhindanti paNDitAH .
bhinnairmitraiH parityakta.n durbalaM kurute vashe .. 66..\\
sattvena kurute yuddha.n rAjansubalavAnapi .
nodyamena na hotrAbbhiH sarvAH svIkurute prajAH .. 67..\\
sarvathA sa.nhataireva durbalairbalavAnapi .
amitraH shakyate hantuM madhuhA bhramarairiva .. 68..\\
yathA rAjanprajAH sarvAH sUryaH pAti gabhastibhiH .
atti chaiva tathaiva tva.n savituH sadR^isho bhava .. 69..\\
etaddhyapi tapo rAjanpurANamiti naH shrutam .
vidhinA pAlanaM bhUmeryatkR^itaM naH pitAmahaiH .. 70..\\
apeyAtkila bhAH sUryAllakShmIshchandramasastathA .
iti loke vyavasito dR^iShTvemAM bhavato vyathAm .. 71..\\
bhavatashcha prasha.nsAbhirnindAbhiritarasya cha .
kathA yuktAH pariShadaH pR^ithagrAjansamAgatAH .. 72..\\
idamabhyadhika.n rAjanbrAhmaNA guravash cha te .
sametAH kathayantIha muditAH satyasandhatAm .. 73..\\
yanna mohAnna kArpaNyAnna lobhAnna bhayAdapi .
anR^ita.n kiM chiduktaM te na kAmAnnArthakAraNAt .. 74..\\
yadenaH kurute ki.n chidrAjA bhUmimivApnuvan .
sarva.n tannudate pashchAdyaGYairvipuladakShiNaiH .. 75..\\
brAhmaNebhyo dadadgrAmAngAshcha rAjansahasrashaH .
muchyate sarvapApebhyastamobhya iva chandramAH .. 76..\\
paurajAnapadAH sarve prAyashaH kurunandana .
savR^iddhabAlAH sahitAH sha.nsanti tvA.n yudhiShThira .. 77..\\
shvadR^itau kShIramAsaktaM brahma vA vR^iShale yathA .
satya.n stene balaM nAryAM rAjya.n duryodhane tathA .. 78..\\
iti nirvachana.n loke chira.n charati bhArata .
api chaitatstriyo bAlAH svAdhyAyamiva kurvate .. 79..\\
sa bhavAnrathamAsthAya sarvopakaraNAnvitam .
tvaramANo.abhiniryAtu chiramarthopapAdakam .. 80..\\
vAchayitvA dvijashreShThAnadyaiva gajasAhvayam .
astravidbhiH parivR^ito bhrAtR^ibhirdR^iTha dhanvibhiH .
AshIviShasamairvIrairmarudbhiriva vR^itrahA .. 81..\\
shriyamAdatsva kaunteya dhArtarAShTrAnmahAbala .
na hi gANDIvamuktAnA.n sharANA.n gArdhravAsasAm .. 82..\\
sparshamAshIviShAbhAnAM martyaH kashchana sa.nsahet .
na sa vIro na mAta~Ngo na sadashvo.asti bhArata .. 83..\\
yaH saheta gadA vegaM mama kruddhasya sa.nyuge .
sR^i~njayaiH saha kaikeyairvR^iShNInAmR^iShabheNa cha .. 84..\\
katha.n svidyudhi kaunteya rAjyaM na prApnuyAmahe .. 85..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35}
y
asaMshayaM bhArata satyametad
yanmA tudanvAkyashalyaiH kShiNoShi .
na tvA vigarhe pratikUlametan
mamAnayAddhi vyasana.n va AgAt .. 1..\\
aha.n hyakShAnanvapadya.n jihIrShan
rAjya.n sarAShTra.n dhR^itarAShTrasya putrAt .
tanmA shaThaH kitavvaH pratyadevIt
suyodhanArtha.n subalasya putraH .. 2..\\
mahAmAyaH shakuniH pArvatIyaH
sadA sabhAyAM pravapannakShapUgAn .
amAyinaM mAyayA pratyadevIt
tato.apashya.n vR^ijinaM bhImasena .. 3..\\
akShAnhi dR^iShTvA shakuneryathAvat
kAmAnulomAnayujo yujash cha .
shakyaM niyantumabhaviShyadAtmA
manyustu hanti puruShasya dhairyam .. 4..\\
yantuM nAtmA shakyate pauruSheNa
mAnena vIryeNa cha tAta naddhaH .
na te vAchaM bhImasenAbhyasUye
manye tathA tadbhavitavyamAsIt .. 5..\\
sa no rAjA dhR^itarAShTrasya putro
nyapAtayadvyasane rAjyamichchhan .
dAsya.n cha no.agamayadbhImasena
yatrAbhavachchharaNa.n draupadI naH .. 6..\\
tva.n chApi tadvettha dhana~njayash cha
punardyUtAyAgatAnA.n sabhAM naH .
yanmAbravIddhR^itarAShTrasya putra
ekaglahArthaM bharatAnA.n samakSham .. 7..\\
vane samA dvAdasha rAjaputra
yathAkAma.n viditamajAtashatro .
athApara.n chAviditaM charethAH
sarvaiH saha bhrAtR^ibhishchhadma gUDhaH .. 8..\\
tvA.n chechchhrutvA tAta tathA charantam
avabhotsyante bharatAnA.n charAH sma .
anyAMshcharethAstAvato.abdA.nstatastvaM
nishchitya tatpratijAnIhi pArtha .. 9..\\
charaishchenno.aviditaH kAlametaM
yukto rAjanmohayitvA madIyAn .
bravImi satya.n kurusa.nsadIha
tavaiva tA bhArata pa~ncha nadyaH .. 10..\\
vaya.n chaivaM bhrAtaraH sarva eva
tvayA jitAH kAlamapAsya bhogAn .
vasema ityAha purA sa rAjA
madhye kurUNA.n sa mayoktastatheti .. 11..\\
tatra dyUtamabhavanno jaghanyaM
tasmi~njitAH pravrajitAsh cha sarve .
ittha.n cha deshAnanusa~ncarAmo
vanAni kR^ichchhrANi cha kR^ichchhrarUpAH .. 12..\\
suyodhanashchApi na shAntimichchhan
bhUyaH sa manyorvashamanvagachchhat .
udyojAyAmAsa kurUMshcha sarvAn
ye chAsya ke chidvashamanvagachchhan .. 13..\\
ta.n sandhimAsthAya satAM sakAshe
ko nAma jahyAdiha rAjyahetoH .
Aryasya manye maraNAdgarIyo
yaddharmamutkramya mahIM prashiShyAt .. 14..\\
tadaiva chedvIrakarmAkariShyo
yadA dyUte parighaM paryamR^ikShaH .
bAhU didhakShanvAritaH phalgunena
ki.n duShkR^itaM bhIma tadAbbhaviShyat .. 15..\\
prAgeva chaiva.n samayakriyAyAH
kiM nAbravIH pauruShamAvidAnaH .
prApta.n tu kAlaM tvabhipadya pashchAd
iM mAmidAnImativelamAttha .. 16..\\
bhUyo.api duHkhaM mama bhImasena
dUye viShasyeva rasa.n viditvA .
yadyAGYasenIM parikR^iShyamANAM
sandR^ishya tatkShAntamiti sma bhIma .. 17..\\
na tvadya shakyaM bharata pravIra
kR^itvA yadukta.n kuruvIramadhye .
kAlaM pratIkShasva sukhodayasya
pa~NktiM phalAnAmiva bIjavApaH .. 18..\\
yadA hi pUrvaM nikR^ito nikR^ityA
vaira.n sapuShpaM saphalaM viditvA .
mahAguNa.n harati hi pauruSheNa
tadA vIro jIvati jIvaloke .. 19..\\
shriya.n cha loke labhate samagrAM
manye chAsmai shatravaH saMnamante .
mitrANi chainamatirAgAdbhajante
devA ivendramanujIvanti chainam .. 20..\\
mama pratiGYA.n cha nibodha satyAM
vR^iNe dharmamamR^itAjjIvitAchcha .
rAjya.n cha putrAshcha yasho dhanaM cha
sarvaM na satyasya kalAm upaiti .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36}
bhi
sandhi.n kR^itvaiva kAlena antakena patatriNA .
anantenAprameyena srotasA sarvahAriNA .. 1..\\
pratyakShaM manyase kAlaM martyaH sankAlabandhanaH .
phenadharmA mahArAja phaladharmA tathaiva cha .. 2..\\
nimeShAdapi kaunteya yasyAyurapachIyate .
sUchyevA~njana chUrNasya kimiti pratipAlayet .. 3..\\
yo nUnamamitAyuH syAdatha vApi pramANavit .
sa kAla.n vai pratIkSheta sarvapratyakShadarshivAn .. 4..\\
pratIkShamANAnkAlo naH samA rAja.nstrayo dasha .
AyuSho.apachaya.n kR^itvA maraNAyopaneShyati .. 5..\\
sharIriNA.n hi maraNaM sharIre nityamAshritam .
prAgeva maraNAttasmAdrAjyAyaiva ghaTAmahe .. 6..\\
yo na yAti prasa~NkhyAnamaspaShTo bhUmivardhanaH .
ayAtayitvA vairANi so.avasIdati gauriva .. 7..\\
yo na yAtayate vairamalpasattvodyamaH pumAn .
aphala.n tasya janmAhaM manye durjAta jAyinaH .. 8..\\
hairaNyau bhavato bAhU shrutirbhavati pArthiva .
hatvA dviShanta.n sa~NgrAme bhuktvA bAhvarjitaM vasuH .. 9..\\
hatvA chetpuruSho rAjannikartAramarindama .
ahnAya naraka.n gachchhetsvargeNAsya sa saMmitaH .. 10..\\
amarShajo hi santApaH pAvakAddIptimattaraH .
yenAhamabhisantapto na naktaM na divA shaye .. 11..\\
aya.n cha pArtho bIbhatsurvariShTho jyA vikarShaNe .
Aste paramasantapto nUna.n si.nha ivAshaye .. 12..\\
yo.ayameko.abhimanute sarvA.Nlloke dhanurbhR^itaH .
so.ayamAtmajamUShmANaM mahAhastIva yachchhati .. 13..\\
nakulaH sahadevashcha vR^iddhA mAtA cha vIrasUH .
tavaiva priyamichchhanta Asate jaDa mUkavat .. 14..\\
save te priyamichchhanti bandhavAH saha sR^i~njayaiH .
ahameko.abhisantapto mAtA cha prativindhyataH .. 15..\\
priyameva tu sarveShA.n yadbravImyuta ki.n chana .
sarve hI vyasanaM prAptAH sarve yuddhAbhinandinaH .. 16..\\
netaH pApIyasI kA chidApadrAjanbhaviShyati .
yanno nIchairalpabalai rAjyamAchchhidya bhujyate .. 17..\\
shIladoShAdghR^iNAviShTa AnR^isha.nsyAtparantapa .
kleshA.nstitikShase rAjannAnyaH kashchitprasha.nsati .. 18..\\
ghR^iNI brAhmaNarUpo.asi katha.n kShatre ajAyathAH .
asyA.n hi yonau jAyante prAyashaH krUra buddhayaH .. 19..\\
ashrauShIstva.n rAjadharmAnyathA vai manurabravIt .
krUrAnnikR^itisa.nyuktAnvihitAnashamAtmakAn .. 20..\\
kartavye puruShavyAghra kimAsse pITha sarpavat .
buddhyA vIryeNa sa.nyuktaH shrutenAbhijanena cha .. 21..\\
tR^iNAnAM muShTinaikena himavanta.n tu parvatam .
chhannamichchhasi kaunteya yo.asmAnsa.nvartumichchhasi .. 22..\\
aGYAtacharyA gUDhena pR^ithivyA.n vishrutena cha .
divIva pArtha sUryeNa na shakyA charitu.n tvayA .. 23..\\
bR^ihachchhAla ivAnUpe shAkhA puShpapalAshavAn .
hastI shveta ivAGYAtaH katha.n jiShNushchariShyati .. 24..\\
imau cha si.nhasa~NkAshau bhrAtarau sahitau shishU .
nakulaH sahadevashcha kathaM pArtha chariShyataH .. 25..\\
puNyakIrtI rAjaputrI draupadI vIrasUriyam .
vishrutA kathamaGYAtA kR^iShNA pArtha charishyati .. 26..\\
mA.n chApi rAja~njAnanti AkumAramimAH prajAH .
aGYAtacharyAM pashyAmi meroriva nigUhanam .. 27..\\
tathaiva bahavo.asmAbhI rAShTrebhyo vipravAsitAH .
rAjAno rAjaputrAshcha dhR^itarAShTramanuvratAH .. 28..\\
na hi te.apyupashAmyanti nikR^itAnAM nirAkR^itAH .
avashya.n tairnikartavyamasmAkaM tatpriyaiShibhiH .. 29..\\
te.apyasmAsu prayu~njIranprachchhannAnsubahU~njanAn .
AchakShIraMshcha no GYAtvA tannaH syAtsumahadbhayam .. 30..\\
asmAbhiruShitAH samyagvane mAsAstrayodasha .
parimANena tAnpashya tAvataH parivatsarAn .. 31..\\
asti mAsaH pratinidhiryathA prAhurmanIShiNaH .
pUtikAniva somasya tatheda.n kriyatAm iti .. 32..\\
atha vAnaDuhe rAjansAdhave sAdhu vAhine .
sauhitya dAnAdekasmAdenasaH pratimuchyate .. 33..\\
tasmAchchhatruvadhe rAjankriyatAM nishchayastvayA .
kShatriyasya tu sarvasya nAnyo dharmo.asti sa.nyugAt .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37}
vai
bhImasenavachaH shrutvA kuntIputro yudhiShThiraH .
niHshvasya puruShavyAghraH sampradadhyau parantapaH .. 1..\\
sa muhUrtamiva dhyAtvA vinishchityeti kR^ityatAm .
bhImasenamida.n vAkyamapadAntaramabravIt .. 2..\\
evametanmahAbAho yathA vadasi bhArata .
idamanyatsamAdhatsva vAkyaM me vAkyakovida .. 3..\\
mahApApAni karmANi yAni kevalasAhasAt .
Arabhyante bhImasena vyathante tAni bhArata .. 4..\\
sumantrite suvikrAnte sukR^ite suvichArite .
sidhyantyarthA mahAbAho daiva.n chAtra pradakShiNam .. 5..\\
tva.n tu kevalachApalyAdbaladarpochchhritaH svayam .
Arabdhavyamida.n karma manyase shR^iNu tatra me .. 6..\\
bhUrishravAH shalashchaiva jalasandhashcha vIryavAn .
bhIShmo droNashcha karNashcha droNaputrashcha vIryavAn .. 7..\\
dhArtarAShTrA durAdharShA duryodhana purogamAH .
sarva eva kR^itAstrAshcha satata.n chAtatAyinaH .. 8..\\
rAjAnaH pArthivAshchaiva ye.asmAbhirupatApitAH .
saMshritAH kauravaM pakSha.n jAtasnehAshcha sAmpratam .. 9..\\
duryodhana hite yuktA na tathAsmAsu bhArata .
pUrNakoshA balopetAH prayatiShyanti rakShaNe .. 10..\\
sarve kaurava sainyasya saputrAmAtyasainikAH .
sa.nvibhaktA hi mAtrAbhirbhogairapi cha sarvashaH .. 11..\\
duryodhanena te vIrA mAnitAshcha visheShataH .
prANA.nstyakShyanti sa~NgrAme iti me nishchitA matiH .. 12..\\
samA yadyapi bhIShmasya vR^ittirasmAsu teShu cha .
droNasya cha mahAbAho kR^ipasya cha mahAtmanaH .. 13..\\
avashya.n rAjapiNDastairnirveshya iti me matiH .
tasmAttyakShyanti sa~NgrAme prANAnapi sudustyajAn .. 14..\\
sarve divyAstravidvA.nsaH sarve dharmaparAyaNAH .
ajeyAshcheti me buddhirapi devaiH savAsavaiH .. 15..\\
amarShI nityasa.nhR^iShTastatra karNo mahArathaH .
sarvAstravidanAdhR^iShya abhedyakavachAvR^itaH .. 16..\\
anirjitya raNe sarvAnetAnpuruShasattamAn .
ashakyo hyasahAyena hantu.n duryodhanastvayA .. 17..\\
na nidrAmadhigachchhAmi chintayAno vR^ikodara .
ati sarvAndhanurgrAhAnsUtaputrasya lAghavam .. 18..\\
etadvachanamAGYAya bhImaseno.atyamarShaNaH .
babhUva vimanAstrasto na chaivovAcha ki.n chana .. 19..\\
tayoH sa.nvadatoreva.n tadA pANDavayordvayoH .
AjagAma mahAyogI vyAsaH satyavatI sutaH .. 20..\\
so.abhigamya yathAnyAyaM pANDavaiH pratipUjitaH .
yudhiShThiramida.n vAkyamuvAcha vadatAM varaH .. 21..\\
yudhiShThira mahAbAho vedmi te hR^idi mAnasam .
manIShayA tataH kShipramAgato.asmi nararShabha .. 22..\\
bhIShmAddroNAtkR^ipAtkarNAddroNaputrAchcha bhArata .
yatte bhayamamitraghna hR^idi samparivartate .. 23..\\
tatte.ahaM nAshayiShyAmi vidhidR^iShTena hetunA .
tachchhrutvA dhR^itimAsthAya karmaNA pratipAdaya .. 24..\\
tata ekAntamunnIya pArAsharyo yudhiShThiram .
abravIdupapannArthamida.n vAkyavishAradaH .. 25..\\
shreyasaste paraH kAlaH prApto bharatasattama .
yenAbhibhavitA shatrUnraNe pArtho dhana~njayaH .. 26..\\
gR^ihANemAM mayA proktA.n siddhiM mUrtimatIm iva .
vidyAM pratismR^itiM nAma prapannAya bravImi te .
yAmavApya mahAbAhurarjunaH sAdhayiShyati .. 27..\\
astrahetormahendra.n cha rudraM chaivAbhigachchhatu .
varuNa.n cha dhaneshaM cha dharmarAjaM cha pANDava .
shakto hyeSha surAndraShTu.n tapasA vikrameNa cha .. 28..\\
R^iShireSha mahAtejA nArAyaNa sahAyavAn .
purANaH shAshvato devo viShNoraMshaH sanAtanaH .. 29..\\
astrANIndrAchcha rudrAchcha lokapAlebhya eva cha .
samAdAya mahAbAhurmahatkarma kariShyati .. 30..\\
vadAdasmAchcha kaunteya vanamanyadvichintyatAm .
nivAsArthAya yadyuktaM bhavedvaH pR^ithivIpate .. 31..\\
ekatra chiravAso hi na prItijanano bhavet .
tApasAnA.n cha shAntAnAM bhavedudvega kArakaH .. 32..\\
mR^igANAmupayogashcha vIrudoShadhisa~NkShayaH .
vibharShi hi bahUnviprAnvedavedA~NgapAragAn .. 33..\\
evamuktvA prapannAya shuchaye bhagavAnprabhuH .
provAcha yogatattvaGYo yogavidyAmanuttamAm .. 34..\\
dharmarAGYe tadA dhImAnvyAsaH satyavatI sutaH .
anuGYAya cha kaunteya.n tatraivAntaradhIyata .. 35..\\
yudhiShThirastu dharmAtmA tadbrahma manasA yataH .
dhArayAmAsa medhAvI kAle kAle samabbhyasan .. 36..\\
sa vyAsavAkyamudito vanAddvaitavanAttataH .
yayau sarasvatI tIre kAmyakaM nAma kAnanam .. 37..\\
tamanvayurmahArAja shikShA kSharavidastathA .
brAhmaNAstapasA yuktA devendramR^iShayo yathA .. 38..\\
tataH kAmyakamAsAdya punaste bharatarShabhAH .
nyavishanta mahAtmAnaH sAmAtyAH sapadAnugAH .. 39..\\
tatra te nyavasanrAjanka.n chitkAlaM manasvinaH .
dhanurveda parA vIrA shR^iNvAnA vedamuttamam .. 40..\\
charanto mR^igayAM nitya.n shuddhairbANairmR^igArthinaH .
pitR^idaivataviprebhyo nirvapanto yathAvidhi .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38}
vai
kasya chittvatha kAlasya dharmarAjo yudhiShThiraH .
sa.nsmR^itya munisandeshamida.n vachanamabravIt .. 1..\\
vivikte viditapraGYamarjunaM bharatarShabham .
sAntvapUrva.n smita.n kR^itvA pANinA parisa.nspR^ishan .. 2..\\
sa muhUrtamiva dhyAtvA vanavAsamarindamaH .
dhana~njaya.n dharmarAjo rahasIdamuvAcha ha .. 3..\\
bhIShme droNe kR^ipe karNe droNaputre cha bhArata .
dhanurvedashchatuShpAda eteShvadya pratiShThitaH .. 4..\\
brAhma.n daivamAsuraM cha saprayoga chikitsitam .
sarvAstrANAM prayoga.n cha te.abhijAnanti kR^itsnashaH .. 5..\\
te sarve dhR^itarAShTrasya putreNa parisAntvitAH .
sa.nvibhaktAshcha tuShTAshcha guruvatteShu vartate .. 6..\\
sarvayodheShu chaivAsya sadA vR^ittiranuttamA .
shaktiM na hApayiShyanti te kAle pratipUjitAH .. 7..\\
adya cheyaM mahIkR^itsnA duryodhana vashAnugA .
tvayi vyapAshrayo.asmAka.n tvayi bhAraH samAhitaH .
tatra kR^ityaM prapashyAmi prAptakAlamarindama .. 8..\\
kR^iShNadvaipAyanAttAta gR^ihItopaniShanmayA .
tayA prayuktayA samyagjagatsarvaM prakAshate .
tena tvaM brahmaNA tAta sa.nyuktaH susamAhitaH .. 9..\\
devatAnA.n yathAkAlaM prasAdaM pratipAlaya .
tapasA yojayAtmAnamugreNa bharatarShabha .. 10..\\
dhanuShmAnkavachI khadgI muniH sArasamanvitaH .
na kasya chiddadanmArga.n gachchha tAtottarAM disham .
indre hyastrANi divyAni samastAni dhana~njaya .. 11..\\
vR^itrAdbhItaistadA devairbalamindre samarpitam .
tAnyekasthAni sarvANi tatastvaM pratipatsyase .. 12..\\
shakrameva prapadyasva sa te.astrANi pradAsyati .
dIkShito.adyaiva gachchha tva.n draShTuM devaM purandaram .. 13..\\
evamuktvA dharmarAjastamadhyApayata prabhuH .
dIkShita.n vidhinA tena yatavAkkAyamAnasam .
anujaGYe tato vIraM bhrAtA bhrAtaramagrajaH .. 14..\\
nideshAddharmarAjasya draShTu.n devaM purandaram .
dhanurgANDIvamAdAya tathAkShayyau maheShudhI .. 15..\\
kavachI satala trANo baddhagodhA~Nguli travAn .
hutvAgniM brAhmaNAnniShkaiH svasti vAchya mahAbhujaH .. 16..\\
prAtiShThata mahAbAhuH pragR^ihItasharAsanaH .
vadhAya dhArtarAShTrANAM niHshvasyordhvamudIkShya cha .. 17..\\
ta.n dR^iShTvA tatra kaunteyaM pragR^ihItasharAsanam .
abruvanbrAhmaNAH siddhA bhUtAnyantarhitAni cha .
kShipraM prApnuhi kaunteya manasA yadyadichchhasi .. 18..\\
ta.n si.nhamiva gachchhantaM shAlaskandhorumarjunam .
manA.nsyAdAya sarveShA.n kR^iTNA vachanamabravIt .. 19..\\
yatte kuntI mahAbAho jAtasyaichchhaddhana~njaya .
tatte.astu sarva.n kaunteya yAthA cha svayamichchhasi .. 20..\\
mAsmAka.n kShatriyakule janma kashchidavApnuyAt .
brAhmaNebhyo namo nitya.n yeShAM yuddhe na jIvikA .. 21..\\
nUna.n te bhrAtaraH sarve tvatkathAbhiH prajAgare .
ra.nsyante vIrakarmANi kIrtayantaH punaH punaH .. 22..\\
naiva naH pArtha bhogeShu na dhane nota jIvite .
tuShTirbuddhirbhavitrI vA tvayi dIrghapravAsini .. 23..\\
tvayi naH pArtha sarveShA.n sukhaduHkhe samAhite .
jIvitaM maraNa.n chaiva rAjyamaishvaryameva cha .
ApR^iShTo me.asi kaunteya svasti prApnuhi pANDava .. 24..\\
namo dhAtre vidhAtre cha svasti gachchha hyanAmayam .
svasti te.asvAntarikShebhyaH pArthivebhyashcha bhArata .
divyebhyashchaiva bhUtebhyo ye chAnye paripanthinaH .. 25..\\
tataH pradakShiNa.n kR^itvA bhrAtR^IndhaumyaM cha pANDavaH .
prAtiShThata mahAbAhuH pragR^ihya ruchira.n dhanuH .. 26..\\
tasya mArgAdapAkrAmansarvabhUtAni gachchhataH .
yuktasyaindreNa yogena parAkrAntasya shuShmiNaH .. 27..\\
so.agachchhatparvataM puNyamekAhnaiva mahAmanAH .
manojava gatirbhUtvA yogayukto yathAnilaH .. 28..\\
himavantamatikramya gandhamAdanameva cha .
atyakrAmatsa durgANi divArAtramatandritaH .. 29..\\
indra kIla.n samAsAdya tato.atiShThaddhana~njayaH .
antarikShe hi shushrAva tiShTheti sa vachastadA .. 30..\\
tato.apashyatsavyasAchI vR^ikShamUle tapasvinam .
brAhmyA shriyA dIpyamAnaM pi~Ngala.n jaTilaM kR^isham .. 31..\\
so.abravIdarjuna.n tatra sthitaM dR^iShTvA mahAtapAH .
kastva.n tAteha samprApto dhanuShmAnkavachI sharI .
nibaddhAsi talatrANaH kShatradharmamanuvrataH .. 32..\\
neha shastreNa kartavya.n shAntAnAmayamAlayaH .
vinItakrodhaharShANAM brAhmaNAnA.n tapasvinAm .. 33..\\
nehAsti dhanuShA kAryaM na sa~NgrAmeNa karhi chit .
nikShipaitaddhanustAta prApto.asi paramA.n gatim .. 34..\\
ityanantaujasa.n vIraM yathA chAnyaM pR^ithagjanam .
tathA vAchanmathAbhIkShNaM brAhmaNo.arjunamabravIt .
na chaina.n chAlayAmAsa dhairyAtsudR^iDha nishchayam .. 35..\\
tamuvAcha tataH prItaH sa dvijaH prahasanniva .
vara.n vR^iNIShva bhadra.n te shakro.ahamarisUdanaH .. 36..\\
evamuktaH pratyuvAcha sahasrAkSha.n dhana~njayaH .
prA~njaliH praNato bhUtvA shUraH kulakulodvahaH .. 37..\\
Ipsito hyeSha me kAmo vara.n chainaM prayachchha me .
tvatto.adya bhagavannastra.n kR^itsnamichchhAmi veditum .. 38..\\
pratyuvAcha mahendrastaM prItAtmA prahasanniva .
iha prAptasya ki.n kAryamastraistava dhana~njaya .
kAmAnvR^iNIShva lokAMshcha prApto.asi paramA.n gatim .. 39..\\
evamuktaH pratyuvAcha sahasrAkSha.n dhana~njayaH .
na lokAnna punaH kAmAnna devatva.n kutaH sukham .. 40..\\
na cha sarvAmaraishvarya.n kAmaye tridashAdhipa .
bhrAtR^I.nstAnvipine tyaktvA vairamapratiyAtya cha .
akIrti.n sarvalokeShu gachchheyaM shAshvatIH samAH .. 41..\\
evamuktaH pratyuvAcha vR^itrahA pANDunandanam .
sAntvaya~nshlakShNayA vAchA sarvalokanamaskR^itaH .. 42..\\
yadA drakShyasi bhUtesha.n tryakSha.n shUladharaM shivam .
tadA dAtAsmi te tAta divyAnyastrANi sarvashaH .. 43..\\
kriyatA.n darshane yatno devasya parameShThinaH .
darshanAttasya kaunteya sa.nsiddhaH svargameShyasi .. 44..\\
ityuktvA phalguna.n shakro jagAmAdarshana.n tataH .
arjuno.apyatha tatraiva tasthau yogasamanvitaH .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39}
j
bhagava~nshrotumichchhAmi pArthasyAkliShTa karmaNaH .
vistareNa kathAmetA.n yathAstrANyupalabdhavAn .. 1..\\
katha.n sa puruShavyAghro dIrghabAhurdhana~njayaH .
vanaM praviShTastejasvI nirmanuShyamabhItavat .. 2..\\
ki.n cha tena kR^itaM tatra vasatA brahmavittama .
katha.n cha bhagavAnsthANurdevarAjashcha toShitaH .. 3..\\
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tvatprasAdAddvijottama .
tva.n hi sarvaGYa divya.n cha mAnuShaM chaiva vettha ha .. 4..\\
atyadbhutaM mahAprAGYa romaharShaNamarjunaH .
bhavena saha sa~NgrAma.n chakArApratimaM kila .
purA praharatA.n shreShThaH sa~NgrAmeShvaparAjitaH .. 5..\\
yachchhrutvA narasi.nhAnA.n dainyaharShAtivismayAt .
shUrANAmapi pArthAnA.n hR^idayAni chakampire .. 6..\\
yadyachcha kR^itavAnanyatpArthastadakhila.n vada .
na hyasya nindita.n jiShNoH susUkShmamapi lakShaye .
charita.n tasya shUrasya tanme sarvaM prakIrtaya .. 7..\\
vai
kathayiShyAmi te tAta kathAmetAM mahAtmanaH .
divyA.n kaurava shArdUlamahatImadbhutopamAm .. 8..\\
gAtrasa.nsparsha sambandha.n tryambakeNa sahAnagha .
pArthasya devadevena shR^iNu samyaksamAgamam .. 9..\\
yudhiShThira niyogAtsa jagAmAmita vikramaH .
shakra.n sureshvara.n draShTuM devadevaM cha sha~Nkaram .. 10..\\
divya.n taddhanurAdAya khaDgaM cha puruSharShabhaH .
mahAbalo mahAbAhurarjunaH kAryasiddhaye .
disha.n hyudIchI.n kauravyo himavachchhikharaM prati .. 11..\\
aindriH sthiramanA rAjansarvalokamahArathaH .
tvarayA parayA yuktastapase dhR^itanishchayaH .
vana.n kaNTakitaM ghorameka evAnvapadyata .. 12..\\
nAnApuShpaphalopetaM nAnApakShiniShevitam .
nAnAmR^igagaNAkIrNa.n siddhachAraNasevitam .. 13..\\
tataH prayAte kaunteya vanaM mAnuShavarjitam .
sha~NkhAnAM paTahAnA.n cha shabdaH samabhavaddivi .. 14..\\
puShpavarSha.n cha sumahannipapAta mahItale .
meghajAla.n cha vitataM chhAdayAmAsa sarvataH .. 15..\\
atItya vanadurgANi saMnikarShe mahAgireH .
shushubhe himavatpR^iShThe vasamAno.arjunastadA .. 16..\\
tatrApashyaddrumAnphullAnvihagairvalgu nAditAn .
nadIshcha bahulAvartA nIlavaiDUrya saMnibhAH .. 17..\\
ha.nsakAraNDavodgItAH sArasAbhirutAstathA .
pu.nskokila rutAshchaiva krau~nchabarhiNa nAditAH .. 18..\\
manoharavanopetAstasminnatiratho.arjunaH .
puNyashItAmala jalAH pashyanprItamanAbhavat .. 19..\\
ramaNIye vanoddeshe ramamANo.arjunastadA .
tapasyugre vartamAna ugratejA mahAmanAH .. 20..\\
darbhachIraM nivasyAtha daNDAjina vibhUShitaH .
pUrNe pUrNe trirAtre tu mAsamekaM phalAshanaH .
dviguNenaiva kAlena dvitIyaM mAsamatyagAt .. 21..\\
tR^itIyamapi mAsa.n sa pakSheNAhAramAcharan .
shIrNa.n cha patitaM bhUmau parNa.n samupayuktavAn .. 22..\\
chaturthe tvatha samprApte mAsi pUrNe tataH param .
vAyubhakSho mahAbAhurabhavatpANDunandanaH .
UrdhvabAhurnirAlambaH pAdA~NguShThAgraviShThitaH .. 23..\\
sadopasparshanAchchAsya babhUvuramitaujasaH .
vidyudambho ruhanibhA jaTAstasya mahAtmanaH .. 24..\\
tato maharShayaH sarve jagmurdevaM pinAkinam .
shitikaNThaM mahAbhAgaM praNipatya prasAdya cha .
sarve nivedayAmAsuH karma tatphalgunasya ha .. 25..\\
eSha pArtho mahAtejA himavatpR^iShThamAshritaH .
ugre tapasi duShpAre sthito dhUmAyayandishaH .. 26..\\
tasya devesha na vaya.n vidmaH sarve chikIrShitam .
santApayati naH sarvAnasau sAdhu nivAryatAm .. 27..\\
mahezvara
shIghra.n gachchhata sa.nhR^iShTA yathAgatamatandritAH .
ahamasya vijAnAmi sa~NkalpaM manasi sthitam .. 28..\\
nAsya svargaspR^ihA kA chinnaishvaryasya na chAyuShaH .
yattvasya kA~NkShita.n sarva.n tatkariShye.ahamadya vai .. 29..\\
vai
te shrutva sharva vachanamR^iShayaH satyavAdinaH .
prahR^iShTamanaso jagmuryathA svaM punarAshramAn .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40}
vai
gateShu teShu sarveShu tapasviShu mahAtmasu .
pinAka pANirbhagavAnsarvapApaharo haraH .. 1..\\
kairAta.n veShamAsthAya kA~nchanadruma saMnibham .
vibhrAjamAno vapuShA girirmerurivAparaH .. 2..\\
shrImaddhanurupAdAya sharAMshchAshIviShopamAn .
niShpapAta mahArchiShmAndahankakShamivAnalaH .. 3..\\
devyA sahomayA shrImAnsamAnavrataveShayA .
nAnAveShadharairhR^iShTairbhUtairanugatastadA .. 4..\\
kirAta veShaprachchhannaH strIbhishchAnu sahasrashaH .
ashobhata tadA rAjansa devo.atIva bhArata .. 5..\\
kShaNena tadvana.n sarvaM niHshabdamabhavattadA .
nAdaH prasravaNAnA.n cha pakShiNAM chApyupAramat .. 6..\\
sa saMnikarNamAgamya pArthasyAkliShTa karmaNaH .
mUkaM nAma diteH putra.n dadarshAdbhutadarshanam .. 7..\\
vArAha.n rUpamAsthAya tarkayantamivArjunam .
hantuM paramaduShTAtmA tamuvAchAtha phalgunaH .. 8..\\
gANDIva.n dhanurAdAya sharAMshchAshIviShopamAn .
sajya.n dhanurvaraM kR^itvA jyAghoSheNa ninAdayan .. 9..\\
yanmAM prArthayase hantumanAgasamihAgatam .
tasmAttvAM pUrvamevAhaM neShyAmi yamasAdanam .. 10..\\
ta.n dR^iShTvA prahariShyantaM phalgunaM dR^iShTha dhanvvinam .
kirAta rUpI sahasA vArayAmAsa sha~NkaraH .. 11..\\
mayaiSha prArthitaH pUrvaM nIlameghasamaprabhaH .
anAdR^ityaiva tadvAkyaM prajahArAtha phalgunaH .. 12..\\
kirAtashcha sama.n tasminnekalakShye mahAdyutiH .
pramumochAshani prakhya.n sharamagnishikhopamam .. 13..\\
tau muktau sAyakau tAbhyA.n sama.n tatra nipetatuH .
mUkasya gAtre vistIrNe shailasa.nhanane tadA .. 14..\\
yathAshaniviniShpeSho vajrasyeva cha parvate .
tathA tayoH saMnipAtaH sharayorabhavattadA .. 15..\\
sa viddho bahubhirbANairdIptAsyaiH pannagairiva .
mamAra rAkShasa.n rUpaM bhUyaH kR^itvA vibhIShaNam .. 16..\\
dadarshAtha tato jiShNuH puruSha.n kA~nchanaprabham .
kirAta veShaprachchhanna.n strI sahAyamamitrahA .. 17..\\
tamabravItprItamanAH kaunteyaH prahasanniva .
ko bhavAnaTate ghore vibheShi kanakaprabha .. 18..\\
kimartha.n cha tvayA viddho mR^igo.ayaM matparigrahaH .
mayAbhipannaH pUrva.n hi rAkShaso.ayamihAgataH .. 19..\\
kAmAtparibhavAdvApi na me jIvanvimokShyase .
na hyeSha mR^igayA dharmo yastvayAdya kR^ito mayi .
tena tvAM bhraMshayiShyAmi jIvitAtparvatAshraya .. 20..\\
ityuktaH pANDaveyena kirAtaH prahasanniva .
uvAcha shlakShNayA vAchA pANDava.n savyasAchinam .. 21..\\
mamaivAya.n lakShyabhUtaH pUrvameva parigrahaH .
mamaiva cha prahAreNa jIvitAdvyavaropitaH .. 22..\\
doShAnsvAnnArhase.anyasmai vaktu.n svabaladarpitaH .
abhiShakto.asmi mandAtmanna me jIvanvimokShyase .. 23..\\
sthiro bhavasva mokShyAmi sAyakAnashanIniva .
ghaTasva parayA shaktyA mu~ncha tvamapi sAyakAn .. 24..\\
tatastau tatra sa.nrabdhau garjamAnau muhurmuhuH .
sharairAshIviShAkAraistatakShAte parasparam .. 25..\\
tato.arjunaH sharavarSha.n kirAte samavAsR^ijat .
tatprasannena manasA pratijagrAha sha~NkaraH .. 26..\\
muhUrta.n sharavarSha.n tatpratigR^ihya pinAkadhR^ik .
akShatena sharIreNa tasthau giririvAchalaH .. 27..\\
sa dR^iShTvA bANavarSha.n tanmoghI bhUtaM dhana~njayaH .
parama.n vismaya.n chakre sAdhu sAdhviti chAbravIt .. 28..\\
aho.aya.n sukumArA~Ngo himavachchhikharAlayaH .
gANDIvamuktAnnArAchAnpratigR^ihNAtyavihvalaH .. 29..\\
ko.aya.n devo bhavetsAkShAdrudro yakShaH sureshvaraH .
vidyate hi girishreShThe tridashAnA.n samAgamaH .. 30..\\
na hi madbANajAlAnAmutsR^iShTAnA.n sahasrashaH .
shakto.anyaH sahitu.n vegamR^ite devaM pinAkinam .. 31..\\
devo vA yadi vA yakSho rudrAdanyo vyavasthitaH .
ahamena.n sharaistIkShNairnayAmi yamasAdanam .. 32..\\
tato hR^iShTamanA jiShNurnArAchAnmarmabhedinaH .
vyasR^ijachchhatadhA rAjanmayUkhAniva bhAskaraH .. 33..\\
tAnprasannena manasA bhagavA.NllokabhAvanaH .
shUlapANiH pratyagR^ihNAchchhilA varShamivAchalaH .. 34..\\
kShaNena kShINabANo.atha sa.nvR^ittaH phalgunastadA .
vitrAsa.n cha jagAmAtha taM dR^iShTvA sharasa~NkShayam .. 35..\\
chintayAmAsa jiShNustu bhagavanta.n hutAshanam .
purastAdakShayau dattau tUNau yenAsya khANDave .. 36..\\
kiM nu mokShyAmi dhanuShA yanme bANAH kShaya.n gatAH .
aya.n cha puruShaH ko.api bANAngrasati sarvashaH .. 37..\\
ahamena.n dhanuShkoTyA shUlAgreNeva ku~njaram .
nayAmi daNDadhArasya yamasya sadanaM prati .. 38..\\
samprAyudhyaddhanuShkoTyA kaunteyaH paravIrahA .
tadapyasya dhanurdivya.n jagrAsa girigocharaH .. 39..\\
tato.arjuno grastadhanuH khaDgapANiratiShThata .
yuddhasyAntamabhIpsanvai vegenAbhijagAma tam .. 40..\\
tasya mUrdhni shita.n khaDgamasaktaM parvateShvapi .
mumocha bhujavIryeNa paphAlAsi varo hi saH .
tasya mUrdhAnamAsAdya paphAlAsi varo hi saH .. 41..\\
tato vR^ikShaiH shilAbhishcha yodhayAmAsa phalgunaH .
yathA vR^ikShAnmahAkAyaH pratyagR^ihNAdatho shilAH .. 42..\\
kirAta rUpI bhagavA.nstataH pArtho mahAbalaH .
muShTibhirvajrasa.nsparshairdhUmamutpAdayanmukhe .
prajahAra durAdharShe kirAta samarUpiNi .. 43..\\
tataH shakrAshanisamairmuShTibhirbhR^ishadAruNaiH .
kirAta rUpI bhagavAnardayAmAsa phalgunam .. 44..\\
tatashchaTachaTA shabdaH sughoraH samajAyata .
pANDAvasya cha muShTInA.n kirAtasya cha yudhyataH .. 45..\\
sumuhUrtaM mahadyuddhamAsIttallomaharShaNam .
bhujaprahAra sa.nyukta.n vR^itravAsavayoriva .. 46..\\
jahArAtha tato jiShNuH kirAtamurasA balI .
pANDava.n cha vicheShTantaM kirAto.apyahanadbalAt .. 47..\\
tayorbhujaviniShpeShAtsa~NgharSheNorasostathA .
samajAyata gAtreShu pAvako.a~NgAradhUmavAn .. 48..\\
tata enaM mahAdevaH pIDya gAtraiH supIDitam .
tejasA vyAkramadroShAchchetastasya vimohayan .. 49..\\
tato nipIDitairgAtraiH piNDI kR^ita ivAbabhau .
phalguno gAtrasa.nruddho devadevena bhArata .. 50..\\
niruchchvAso.abhavachchaiva saMniruddho mahAtmanA .
tataH papAta saMmUDhastataH prIto.abhavadbhavaH .. 51..\\
bhagavaan
bho bho phalguna tuShTo.asmi karmaNApratimena te .
shauryeNAnena dhR^ityA cha kShatriyo nAsti te samaH .. 52..\\
sama.n tejashcha vIryaM cha mamAdya tava chAnagha .
prItaste.ahaM mahAbAho pashya mAM puruSharShabha .. 53..\\
dadAni te vishAlAkSha chakShuH pUrva R^iShirbhavAn .
vijeShyasi raNe shatrUnapi sarvAndivaukasaH .. 54..\\
vai
tato devaM mahAdeva.n girisha.n shUlapANinam .
dadarsha phalgunastatra sahadevyA mahAdyutim .. 55..\\
sa jAnubhyAM mahI.n gatvA shirasA praNipatya cha .
prasAdayAmAsa haraM pArthaH parapura~njayaH .. 56..\\
arj
kapardinsarvabhUtesha bhaga netranipAtana .
vyatikramaM me bhagavankShantumarhasi sha~Nkara .. 57..\\
bhavagaddarshanAkA~NkShI prApto.asmImaM mahAgirim .
dayita.n tava devesha tApasAlayamuttamam .. 58..\\
prasAdaye tvAM bhagavansarvabhUtanamaskR^ita .
na me syAdaparAdho.ayaM mahAdevAtisAhasAt .. 59..\\
kR^ito mayA yadaGYAnAdvimardo.aya.n tvayA saha .
sharaNa.n samprapannAya tatkShamasvAdya sha~Nkara .. 60..\\
vai
tamuvAcha mahAtejAH prahasya vR^iShabhadhvajaH .
pragR^ihya ruchiraM bAhu.n kShAntamityeva phalgunam .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41}
bhagavaan
narastvaM pUrvadehe vai nArAyaNa sahAyavAn .
badaryA.n taptavAnugraM tapo varShAyutAnbahUn .. 1..\\
tvayi vA parama.n tejoviShNau vA puruShottame .
yuvAbhyAM puruShAgryAbhyA.n tejasA dhAryate jagat .. 2..\\
shakrAbhiSheke sumahaddhanurjaladanisvanam .
pragR^ihya dAnavAH shastAstvayA kR^iShNena cha prabho .. 3..\\
etattadeva gANDIva.n tava pArtha karochitam .
mAyAmAsthAya yadgrastaM mayA puruShasattama .
tUNau chApyakShayau bhUyastava pArtha yathochitau .. 4..\\
prItimAnasmi vai pArtha tava satyaparAkrama .
gR^ihANa varamasmattaH kA~NkShita.n yannararShabha .. 5..\\
na tvayA sadR^ishaH kashchitpumAnmartyeShu mAnada .
divi vA vidyate kShatra.n tvatpradhAnamarindama .. 6..\\
arj
bhagavandadAsi chenmahya.n kAmaM prItyA vR^iShadhvaja .
kAmaye divyamastra.n tadghoraM pAshupataM prabho .. 7..\\
yattadbrahmashiro nAma raudraM bhImaparAkramam .
yugAnte dAruNe prApte kR^itsna.n sa.nharate jagat .. 8..\\
daheya.n yena sa~NgrAme dAnavAnrAkShasA.nstathA .
bhUtAni cha pishAchAMshcha gandharvAnatha pannagAn .. 9..\\
yataH shUlasahasrANi gadAshchograpradarshanAH .
sharAshchAshIviShAkArAH sambhavantyanumantritAH .. 10..\\
yudhyeya.n yena bhIShmeNa droNena cha kR^ipeNa cha .
sUtaputreNa cha raNe nitya.n kaTuka bhAShiNA .. 11..\\
eSha me prathamaH kAmo bhagavanbhava netrahan .
tvatprasAdAdvinirvR^ittaH samarthaH syAmaha.n yathA .. 12..\\
bhagavaan
dadAni te.astra.n dayitamahaM pAshupataM mahat .
samartho dhAraNe mokShe sa.nhAre chApi pANDava .. 13..\\
naitadveda mahendro.api na yamo na cha yakSharAT .
varuNo vAtha vA vAyuH kuto vetsyanti mAnavAH .. 14..\\
na tvetatsahasA pArtha moktavyaM puruShe kva chit .
jagadvinirdahetsarvamalpatejasi pAtitam .. 15..\\
avadhyo nAma nAstyasya trailokye sacharAchare .
manasA chakShuShA vAchA dhanuShA cha nipAtyate .. 16..\\
vai
tachchhrutvA tvaritaH pArthaH shuchirbhUtvA samAhitaH .
upasa~NgR^ihya vishveshamadhIShveti cha so.abravIt .. 17..\\
tatastvadhyApayAmAsa sarahasya nivartanam .
tadastraM pANDavashreShThaM mUrtimantamivAntakam .. 18..\\
upatasthe mahAtmAna.n yathA tryakShamumApatim .
pratijagrAha tachchApi prItimAnarjunastadA .. 19..\\
tatashchachAla pR^ithivI saparvatavanadrumA .
sasAgaravanoddeshA sagrAma nagarAkarA .. 20..\\
sha~NkhadundubhighoShAshcha bherINA.n cha sahasrashaH .
tasminmuhUrte samprApte nirghAtashcha mahAnabhUt .. 21..\\
athAstra.n jAjvaladghoraM pANDavasyAmitaujasaH .
mUrtimadviShThitaM pArshve dadR^ishurdevadAnavAH .. 22..\\
spR^iShTasya cha tryambakena phalgunasyAmitaujasaH .
yatki.n chidashubhaM dehe tatsarvaM nAshameyivat .. 23..\\
svarga.n gachchhetyanuGYAtastryambakena tadArjunaH .
praNamya shirasA pArthaH prA~njalirdevamaikShata .. 24..\\
tataH prabhustridiva nivAsinA.n vashI
mahAmatirgirisha umApatiH shivaH .
dhanurmahadditijapishAchasUdanaM
dadau bhavaH puruShavarAya gANDivam .. 25..\\
tataH shubha.n girivaramIshvarastadA
sahomayA sitataTa sAnu kandaram .
vihAya taM patagamaharShisevitaM
jagAma khaM puruShavarasya pashyataH .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42}
vai
tasya sampashyatastveva pinAkI vR^iShabhadhvajaH .
jagAmAdarshanaM bhAnurlokasyevAstameyivAn .. 1..\\
tato.arjunaH para.n chakre vismayaM paravIrahA .
mayA sAkShAnmahAdevo dR^iShTa ityeva bhArata .. 2..\\
dhanyo.asmyanugR^ihIto.asmi yanmayA tryambako haraH .
pinAkI varado rUpI dR^iShTaH spR^iShTashcha pANinA .. 3..\\
kR^itArtha.n chAvagachchhAmi paramAtmAnamAtmanA .
shatrUMshcha vijitAnsarvAnnirvR^itta.n cha prayojanam .. 4..\\
tato vaiDUrya varNAbho bhAsayansarvatodishaH .
yAdogaNavR^itaH shrImAnAjagAma jaleshvaraH .. 5..\\
nAgairnadairnadIbhishcha daityaiH sAdhyaishcha daivataiH .
varuNo yAdasAM bhartA vashIta.n deshamAgamat .. 6..\\
atha jAmbUnadavapurvimAnena mahArchiShA .
kuberaH samanuprApto yakShairanugataH prabhuH .. 7..\\
vidyotayannivAkAshamadbhutopamadarshanaH .
dhanAnAmIshvaraH shrImAnarjuna.n draShTumAgataH .. 8..\\
tathA lokAnta kR^ichchhrImAnyamaH sAkShAtpratApavAn .
mUrtyamUrti dharaiH sArdhaM pitR^ibhirlokabhAvanaiH .. 9..\\
daNDapANirachintyAtmA sarvabhUtavinAshakR^it .
vaivasvato dharmarAjo vimAnenAvabhAsayan .. 10..\\
trI.NllokAnguhyakAMshchaiva gandharvAMshcha sapannagAn .
dvitIya iva mArtaNDo yugAnte samupasthite .. 11..\\
bhAnumanti vichitrANi shikharANi mahAgireH .
samAsthAyArjuna.n tatra dadR^ishustapasAnvitaH .. 12..\\
tato muhUrtAdbhagavAnairAvata shiro gataH .
AjagAma sahendrANyA shakraH suragaNairvR^itaH .. 13..\\
pANDureNAtapatreNa dhriyamANena mUrdhani .
shushubhe tArakA rAjaH sitamabhramivAsthitaH .. 14..\\
sa.nstUyamAno gandharvairR^iShibhishcha tapodhanaiH .
shR^i~Nga.n gireH samAsAdya tasthau sUrya ivoditaH .. 15..\\
atha meghasvano dhImAnvyAjahAra shubhA.n giram .
yamaH paramadharmaGYo dakShiNA.n dishamAsthitaH .. 16..\\
arjunArjuna pashyAsmA.NllokapAlAnsamAgatAn .
dR^iShTi.n te vitarAmo.adya bhavAnarho hi darshanam .. 17..\\
pUrvarShiramitAtmA tvaM naro nAma mahAbalaH .
niyogAdbrahmaNastAta martyatA.n samupAgataH .
tva.n vAsava samudbhUto mahAvIryaparAkramaH .. 18..\\
kShatra.n chAgnisamasparshaM bhAradvAjena rakShitam .
dAnavAshcha mahAvIryA ye manuShyatvamAgatAH .
nivAtakavachAshchaiva sa.nsAdhyAH kurunandana .. 19..\\
piturmamAMsho devasya sarvalokapratApinaH .
karNaH sa sumahAvIryastvayA vadhyo dhana~njaya .. 20..\\
aMshAshcha kShitisamprAptA devagandharvarakShasAm .
tayA nipAtitA yuddhe svakarmaphalanirjitAm .
gatiM prApsyanti kaunteya yathA svamarikarshana .. 21..\\
akShayA tava kIrtishcha loke sthAsyati phalguna .
laghvI vasumatI chApi kartavyA viShNunA saha .. 22..\\
gR^ihANAstraM mahAbAho daNDamaprativAraNam .
anenAstreNa sumahattva.n hi karma kariShyasi .. 23..\\
pratijagrAha tatpArtho vidhivatkurunandanaH .
samantra.n sopachAra.n cha samokShaM sanivartanam .. 24..\\
tato jaladhara shyAmo varuNo yAdasAM patiH .
pashchimA.n dishamAsthAya giramuchchArayanprabhuH .. 25..\\
pArtha kShatriya mukhyastva.n kShatradharme vyavasthitaH .
pashya mAM pR^ithu tAmrAkSha varuNo.asmi jaleshvaraH .. 26..\\
mayA samudyatAnpAshAnvAruNAnanivAraNAn .
pratigR^ihNIShva kaunteya sarahasya nivartanAn .. 27..\\
ebhistadA mayA vIra sa~NgrAme tArakAmaye .
daiteyAnA.n sahasrANi sa.nyatAni mahAtmanAm .. 28..\\
tasmAdimAnmahAsattvamatprasAdAtsamutthitAn .
gR^ihANa na hi te muchyedantako.apyAtatAyinaH .. 29..\\
anena tva.n yadAstreNa sa~NgrAme vichariShyasi .
tadA niHkShatriyA bhUmirbhaviShyati na saMshayaH .. 30..\\
tataH kailAsanilayo dhanAdhyakSho.abhyabhAShata .
datteShvastreShu divyeShu varuNena yamena cha .. 31..\\
savyasAchinmahAbAho pUrvadeva sanAtana .
sahAsmAbhirbhavA~nshrAntaH purAkalpeShu nityashaH .. 32..\\
matto.api tva.n gR^ihANAstramantardhAnaM priyaM mama .
ojastejo dyutiharaM prasvApanamarAtihan .. 33..\\
tato.arjuno mahAbAhurvidhivatkurunandanaH .
kauberamapi jagrAha divyamastraM mahAbalaH .. 34..\\
tato.abravIddevarAjaH pArthamakliShTakAriNam .
sAntvaya~nshlakShNayA vAchA meghadundubhi nisvanaH .. 35..\\
kuntI mAtarmahAbAho tvamIshAnaH purAtanaH .
parA.n siddhimanuprAptaH sAkShAddeva gati.n gataH .. 36..\\
devakArya.n hi sumahattvayA kAryamarindama .
AroDhavyastvayA svargAH sajjIbhava mahAdyute .. 37..\\
ratho mAtalisa.nyukta AgantA tvatkR^ite mahIm .
tatra te.ahaM pradAsyAmi divyAnyastrANi kaurava .. 38..\\
tAndR^iShTvA lokapAlA.nstu sametAngirimUrdhani .
jagAma vismaya.n dhImAnkuntIputro dhana~njayaH .. 39..\\
tato.arjuno mahAtejA lokapAlAnsamAgatAn .
pUjayAmAsa vidhivadvAgbhiradbhiH phalairapi .. 40..\\
tataH pratiyayurdevAH pratipUjya dhana~njayam .
yathAgatena vibudhAH sarve kAmamano javAH .. 41..\\
tato.arjuno muda.n lebhe labdhAstraH puruSharShabhaH .
kR^itArthamiva chAtmAna.n sa mene pUrNamAnasaH .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43}
vai
gateShu lokapAleShu pArthaH shatrunibarhaNaH .
chintayAmAsa rAjendra devarAjarathAgamam .. 1..\\
tatashchintayamAnasya guDA keshasya dhImataH .
ratho mAtalisa.nyukta AjagAma mahAprabhaH .. 2..\\
nabho vitimira.n kurva~njaladAnpATayanniva .
dishaH sampUrayannAdairmahAmegharavopamaiH .. 3..\\
asayaH shaktayo bhImA gadAshchograpradarshanAH .
divyaprabhAvA prAsAshcha vidyutashcha mahAprabhAH .. 4..\\
tathaivAshanayastatra chakrayuktA huDA guDAH .
vAyusphoTAH sanirghAtA barhi meghanibha svanAH .. 5..\\
tatra nAgA mahAkAyA jvalitAsyAH sudAruNAH .
sitAbhrakUTapratimAH sa.nhatAshcha yathopalAH .. 6..\\
dashavAjisahasrANi harINA.n vAtara.nhasAm .
vahanti yaM netramuSha.n divyaM mAyAmaya.n ratham .. 7..\\
tatrApashyanmahAnIla.n vaijayantaM mahAprabham .
dhvajamindI varashyAma.n vaMsha.n kanakabhUShaNam .. 8..\\
tasminrathe sthita.n sUta.n taptahemavibhUShitam .
dR^iShTvA pArtho mahAbAhurdevamevAnvatarkayat .. 9..\\
tathA tarkayatastasya phalgunasyAtha mAtaliH .
saMnataH prashrito bhUtvA vAkyamarjunamabravIt .. 10..\\
bho bho shakrAtmaja shrImA~nshakrastvA.n draShTumichchhati .
Arohatu bhavA~nshIghra.n rathamindrasya saMmatam .. 11..\\
Aha mAmamara shreShThaH pitA tava shatakratuH .
kuntIsutamiha prAptaM pashyantu tridashAlayAH .. 12..\\
eSha shakraH parivR^ito devairR^iShigaNaistathA .
gandharvairapsarobhishcha tvA.n didR^ikShuH pratIkShate .. 13..\\
asmAllokAddevalokaM pAkashAsana shAsanAt .
Aroha tvaM mayA sArdha.n labdhAstraH punareShyasi .. 14..\\
arj
mAtale gachchha shIghra.n tvamArohasva rathottamam .
rAjasUyAshvamedhAnA.n shatairapi sudurlabham .. 15..\\
pArthivaiH sumahAbhAgairyajvabhirbhUridakShiNaiH .
daivatairvA samAroDhu.n dAnavairvA rathottamam .. 16..\\
nAtapta tapasA shakya eSha divyo mahArathaH .
draShTu.n vApyatha vA spraShTumAroDhu.n kuta eva tu .. 17..\\
tvayi pratiShThite sAdho rathasthe sthiravAjini .
pashchAdahamathArokShye sukR^itI satpatha.n yathA .. 18..\\
vai
tasya tadvachana.n shrutvA mAtaliH shakrasArathiH .
Aruroha ratha.n shIghraM hayAnyeme cha rashmibhiH .. 19..\\
tato.arjuno hR^iShTamanA ga~NgAyAmAplutaH shuchiH .
jajApa japya.n kaunteyo vidhivatkurunandanaH .. 20..\\
tataH pitR^InyathAnyAya.n tarpayitvA yathAvidhi .
mandara.n shailarAja.n tamApraShTumupachakrame .. 21..\\
sAdhUnA.n dharmashIlAnAM munInAM puNyakarmaNAm .
tva.n sadA saMshrayaH shailasvargamArgAbhikA~NkShiNAm .. 22..\\
tvatprasAdAtsadA shailabrAhmaNAH kShatriyA vishaH .
svagaM prAptAshcharanti sma devaiH saha gatavyathAH .. 23..\\
adrirAjamahAshailamuni saMshrayatIrthavan .
gachchhAmyAmantrayAmi tvA.n sukhamasmyuShitastvayi .. 24..\\
tava sAnUni ku~njAshcha nadyaH prasravaNAni cha .
tIrthAni cha supuNyAni mayA dR^iShTAnyanekashaH .. 25..\\
evamuktvArjunaH shailamAmantrya paravIrahA .
Aruroha ratha.n divyaM dyotayanniva bhAsvakaH .. 26..\\
sa tenAditya rUpeNa divyenAdbhuta karmaNA .
UrdhvamAchakrame dhImAnprahR^iShTaH kurunandanaH .. 27..\\
so.adarshana patha.n yAtvA martyAnAM bhUmichAriNAm .
dadarshAdbhutarUpANi vimAnAni sahasrashaH .. 28..\\
na tatra sUryaH somo vA dyotate na cha pAvakaH .
svayaiva prabhayA tatra dyotante puNyalabdhayA .. 29..\\
tArA rUpANi yAnIha dR^ishyante dyutimanti vai .
dIpavadviprakR^iShTatvAdaNUni sumahAntyapi .. 30..\\
tAni tatra prabhAsvanti rUpavanti cha pANDavaH .
dadarsha sveShu dhiShNyeShu dIptimanti svayArchiShA .. 31..\\
tatra rAjarShayaH siddhA vIrAshcha nihatA yudhi .
tapasA cha jitasvargAH sampetuH shatasa~NghashaH .. 32..\\
gandharvANA.n sahasrANi sUryajvalana tejasAm .
guhyakAnAmR^iShINA.n cha tathaivApsarasAM gaNAH .. 33..\\
lokAnAtmaprabhAnpashyanphalguno vismayAnvitaH .
paprachchha mAtaliM prItyA sa chApyenamuvAcha ha .. 34..\\
ete sukR^itinaH pArtha sveShu dhiShNyeShvvavasthitAH .
yAndR^iShTavAnasi vibho tArA rUpANi bhUtale .. 35..\\
tato.apashyatsthita.n dvAri sita.n vaijayinaM gajam .
airAvata.n chaturdantaM kailAsamiva shR^i~NgiNam .. 36..\\
sa siddhamArgamAkramya kurupANDavasattamaH .
vyarochata yathApUrvaM mAndhAtA pArthivottamaH .. 37..\\
atichakrAma lokAnsa rAGYA.n rAjIvalochanaH .
tato dadarsha shakrasya purI.n tAmamarAvatIm .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44}
vai
sa dadarsha purI.n ramyAM siddhachAraNasevitAm .
sarvartukusumaiH puNyaiH pAdapairupashobhitAm .. 1..\\
tatra saugandhikAnA.n sa drumANAM puNyagandhinAm .
upavIjyamAno mishreNa vAyunA puNyagandhinA .. 2..\\
nandana.n cha vanaM divyamapsarogaNasevitam .
dadarsha divyakusumairAhvayadbhiriva drumaiH .. 3..\\
nAtapta tapasA shakyo draShTuM nAnAhitAgninA .
sa lokaH puNyakartR^INAM nApi yuddhaparA~NmukhaiH .. 4..\\
nAyajvabhirnAnR^itakairna vedashrutivarjitaiH .
nAnA plutA~NgaistIrtheShu yaGYadAnabahiShkR^itaiH .. 5..\\
nApi yaGYahanaiH kShudrairdraShTu.n shakyaH katha.n chana .
pAnapairguru talpaishcha mA.nsAdairvA durAtmabhiH .. 6..\\
sa taddivya.n vanaM pashyandivyagIta ninAditam .
pravivesha mahAbAhuH shakrasya dayitAM purIm .. 7..\\
tatra deva vimAnAni kAmagAni sahasrashaH .
sa.nsthitAnyabhiyAtAni dadarshAyutashastadA .. 8..\\
sa.nstUyamAno gandharvairapsarobhishcha pANDavaH .
puShpagandhavahaiH puNyairvAyubhishchAnujIvitaH .. 9..\\
tato devAH sagandharvAH siddhAshcha paramarShayaH .
hR^iShTAH sampUjayAmAsuH pArthamakliShTakAriNam .. 10..\\
AshIrvAdaiH stUyamAno divyavAditra nisvanaiH .
pratipede mahAbAhuH sha~NkhadundubhinAditam .. 11..\\
nakShatramArga.n vipulaM suravIthIti vishrutam .
indrAGYayA yayau pArthaH stUyamAnaH samantataH .. 12..\\
tatra sAdhyAstathA vishve maruto.athAshvinAvapi .
AdityA vasavo rudrAstathA brahmarShayo.amalAH .. 13..\\
rAjarShayashcha bahavo dilIpa pramukhA nR^ipAH .
tumbururnAradaishchaiva gandharvvau cha hahAhuhU .. 14..\\
tAnsarvvAnsa samAgamya vidhivatkurunandanaH .
tato.apashyaddevarAja.n shatakratumarindamam .. 15..\\
tataH pArtho mahAbAhuravatIrya rathottamAt .
dadarsha sAkShAddevendraM pitaraM pAkashAsanam .. 16..\\
pANDureNAtapatreNa hemadaNDena chAruNA .
divyagandhAdhivAsena vyajanena vidhUyatA .. 17..\\
vishvAvasuprabhR^itibhirgandharvaiH stutivandanaiH .
stUyamAna.n dvijAgryaishcha R^igyajuH sAma sa.nstavaiH .. 18..\\
tato.abhigamya kaunteyaH shirasAbhyanamadbalI .
sa chainamanuvR^ittAbhyAM bhujAbhyAM pratyagR^ihNata .. 19..\\
tataH shakrAsane puNye devarAjarShipUjite .
shakraH pANau gR^ihItvainamupAveshayadantike .. 20..\\
mUrdhni chainamupAghrAya devendraH paravIrahA .
a~NkamAropayAmAsa prashrayAvanata.n tadA .. 21..\\
sahasrAkSha niyogAtsa pArthaH shakrAsana.n tadA .
adhyakrAmadameyAtmA dvitIya iva vAsavaH .. 22..\\
tataH premNA vR^itra shatrurarjunasya shubhaM mukham .
pasparsha puNyagandhena kareNa parisAntvayan .. 23..\\
parimArjamAnaH shanakairbAhU chAsyAyatau shubhau .
jyA sharakShepa kaThinau stambhAviva hiraNmayau .. 24..\\
vajragrahaNachihnena kareNa balasUdanaH .
muhurmuhurvajradharo bAhU sa.nsphAlaya~nshanaiH .. 25..\\
smayanniva guDA keshaM prekShamANaH sahasradR^ik .
harSheNotphulla nayano na chAtR^ipyata vR^itrahA .. 26..\\
ekAsanopaviShTau tau shobhayA.n chakratuH sabhAm .
sUryA chandramasau vyomni chaturdashyAm ivoditau .. 27..\\
tatra sma gAthA gAyanti sAmnA paramavalgunA .
gandharvAstumburu shreShThAH kushalA gItasAmasu .. 28..\\
ghR^itAchI menakA rambhA pUrvachittiH svayamprabhA .
urvashI mishrakeshI cha DuNDurgaurI varUthinI .. 29..\\
gopAlI saha janyA cha kumbhayoniH prajAgarA .
chitrasenA chitralekhA sahA cha madhurasvarA .. 30..\\
etAshchAnyAshcha nanR^itustatra tatra varA~NganAH .
chittapramathane yuktAH siddhAnAM padmalochanAH .. 31..\\
mahAkaTi taTa shroNyaH kampamAnaiH payodharaiH .
kaTAkSha hAva mAdhuryaishcheto buddhimanoharAH .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45}
vai
tato devAH sagandharvAH samAdAyArghyamuttamam .
shakrasya matamAGYAya pArthamAnarchura~njasA .. 1..\\
pAdyamAchamanIya.n cha pratigR^ihya nR^ipAtmajam .
praveshayA mAsuratho purandara niveshanam .. 2..\\
eva.n sampUjito jiShNuruvAsa bhavane pituH .
upashikShanmahAstrANi sasa.nhArANi pANDavaH .. 3..\\
shakrasya hastAddayita.n vajramastra.n durutsaham .
ashanIshcha mahAnAdA meghabarhiNa lakShaNAH .. 4..\\
gR^ihItAstrastu kaunteyo bhrAtR^InsasmAra pANDavaH .
purandara niyogAchcha pa~nchAbdamavasatsukhI .. 5..\\
tataH shakro.abravItpArtha.n kR^itAstraM kAla Agate .
nR^itta.n gItaM cha kaunteya chitrasenAdavApnuhi .. 6..\\
vAditra.n deva vihitaM nR^iloke yanna vidyate .
tadarjayasva kaunteya shreyo vai te bhaviShyati .. 7..\\
sakhAyaM pradadau chAsya chitrasenaM purandaraH .
sa tena saha sa~Ngamya reme pArtho nirAmayaH .. 8..\\
kadA chidaTamAnastu maharShiruta lomashaH .
jagAma shakra bhavanaM purandara didR^ikShayA .. 9..\\
sa sametya namaskR^itya devarAjaM mahAmuniH .
dadarshArdhAsana gataM pANDava.n vAsavasya ha .. 10..\\
tataH shakrAbhyanuGYAta Asane viShTarottare .
niShasAda dvijashreShThaH pUjyamAno maharShibhiH .. 11..\\
tasya dR^iShTvAbhavadbuddhiH pArthamindrAsane sthitam .
kathaM nu kShatriyaH pArthaH shakrAsanamavAptavAn .. 12..\\
ki.n tvasya sukR^itaM karma lokA vA ke vinirjitAH .
ya evamupasamprAptaH sthAna.n devanamaskR^itam .. 13..\\
tasya viGYAya sa~Nkalpa.n shakro vR^itraniShUdanaH .
lomashaM prahasanvAkyamidamAha shachIpatiH .. 14..\\
brahmarShe shrUyatA.n yatte manasaitadvivakShitam .
nAya.n kevalamartyo vai kShatriyatvamupAgataH .. 15..\\
maharShe mama putro.aya.n kuntyAM jAto mahAbhujaH .
astrahetoriha prAptaH kasmAchchitkAraNAntarAt .. 16..\\
aho nainaM bhavAnvetti purANamR^iShisattamam .
shR^iNu me vadato brahmanyo.aya.n yachchAsya kAraNam .. 17..\\
naranArAyaNau yau tau purANAvR^iShisattamau .
tAvimAvabhijAnIhi hR^iShIkeshadhana~njayau .. 18..\\
yanna shakya.n surairdraShTumR^iShibhirvA mahAtmabhiH .
tadAshramapadaM puNyaM badarI nAma vishrutam .. 19..\\
sa nivAso.abhavadvipra viShNorjiShNostathaiva cha .
yataH pravavR^ite ga~NgA siddhachAraNasevitA .. 20..\\
tau manniyogAdbrahmarShe kShitau jAtau mahAdyutI .
bhUmerbhArAvataraNaM mahAvIryau kariShyataH .. 21..\\
udvR^ittA hyasurAH ke chinnivAtakavachA iti .
vipriyeShu sthitAsmAka.n varadAnena mohitAH .. 22..\\
tarkayante surAnhantuM baladarpa samanvitAH .
devAnna gaNayante cha tathA dattavarA hi te .. 23..\\
pAtAlavAsino raudrA danoH putrA mahAbalAH .
sarve deva nikAyA hi nAla.n yodhayituM sma tAn .. 24..\\
yo.asau bhUmigataH shrImAnviShNurmadhu niShUdanaH .
kapilo nAma devo.asau bhagavAnajito hariH .. 25..\\
yena pUrvaM mahAtmAnaH khanamAnA rasAtalam .
darshanAdeva nihatAH sagarasyAtmajA vibho .. 26..\\
tena kAryaM mahatkAryamasmAka.n dvijasattama .
pArthena cha mahAyuddhe sametAbhyAmasaMshayam .. 27..\\
aya.n teShA.n samastAnAM shaktaH pratisamAsane .
tAnnihatya raNe shUraH punaryAsyati mAnuShAn .. 28..\\
bhavAMshchAsmanniyogena yAtu tAvanmahItalam .
kAmyake drakShyase vIraM nivasanta.n yudhiShThiram .. 29..\\
sa vAchyo mama sandeshAddharmAtmA satyasa~NgaraH .
notkaNThA phalgune kAryA kR^itAstraH shIghrameShyati .. 30..\\
nAshuddha bAhuvIryeNa nAkR^itAstreNa vA raNe .
bhIShmadroNAdayo yuddhe shaktyAH pratisamAsitum .. 31..\\
gR^ihItAstro guDA kesho mahAbAhurmahAmanAH .
nR^ittavAditragItAnA.n divyAnAM pArameyivAn .. 32..\\
bhavAnapi viviktAni tIrthAni manujeshvara .
bhrAtR^ibhiH sahitaH sarvairdraShTumarhatyarindama .. 33..\\
tIrtheShvAplutya puNyeShu vipApmA vigatajvaraH .
rAjyaM bhokShyasi rAjendra sukhI vigatakalmaShaH .. 34..\\
bhavAMshchaina.n dvijashreShTha paryaTantaM mahItale .
trAtumarhati viprAgrya tapobalasamanvitaH .. 35..\\
giridurgeShu hi sadA desheShu viShameShu cha .
vasanti rAkShasA raudrAstebhyo rakShetsadA bhavAn .. 36..\\
sa tatheti pratiGYAya lomashaH sumahAtapAH .
kAmyaka.n vanamuddishya samupAyAnmahItalam .. 37..\\
dadarsha tatra kaunteya.n dharmarAjamarindamam .
tApasairbhrAtR^ibhishchaiva sarvataH parivAritam .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46}
j
atyadbhutamida.n karma pArthasyAmita tejasaH .
dhR^itarAShTro mahAtejAH shrutvA vipra kimabravIt .. 1..\\
vai
shakra lokagataM pArtha.n shrutvA rAjAmbikA sutaH .
dvaipAyanAdR^iShishreShThAtsa~njaya.n vAkyamabravIt .. 2..\\
shrutaM me sUta kArtsnyena karma pArthasya dhImataH .
kachchittavApi vidita.n yathAtathyena sArathe .. 3..\\
pramatto grAmyadharmeShu mandAtmA pApanishchayaH .
mama putraH sudurbuddhiH pR^ithivI.n ghAtayiShyati .. 4..\\
yasya nityamR^itA vAchaH svaireShvapi mahAtmanaH .
trailokyamapi tasya syAdyoddhA yasya dhana~njayaH .. 5..\\
asyataH karNinArAchA.nstIkShNAgrAMshcha shilAshitAn .
ko.arjunasyAgratastiShThedapi mR^ityurjarAtigaH .. 6..\\
mama putrA durAtmAnaH sarve mR^ityuvasha.n gatAH .
yeShA.n yuddha.n durAdharShaiH pANDavaiH pratyupasthitam .. 7..\\
tasyaiva cha na pashyAmi yudhi gANDIvadhanvanaH .
anisha.n chintayAno.api ya enamudiyAdrathI .. 8..\\
droNakarNau pratIyAtA.n yadi bhIShmo.api vA raNe .
mahAnsyAtsaMshayo loke na tu pashyAmi no jayam .. 9..\\
ghR^iNI karNaH pramAdI cha AchAryaH sthaviro guruH .
amarShI balavAnpArthaH sa.nrambhI dR^iDhavikramaH .. 10..\\
bhavetsutumula.n yuddhaM sarvasho.apyaparAjitam .
sarve hyastravidaH shUrAH sarve prAptA mahadyashaH .. 11..\\
api sarveshvaratva.n hi na vA~nchheranparAjitAH .
vadhe nUnaM bhavechchhAntisteShA.n vA phalgunasya vA .. 12..\\
na tu hantArjunasyAsti jetA vAsya na vidyate .
manyustasya katha.n shAmyenmandAnprati samutthitaH .. 13..\\
tridashesha samo vIraH khANDave.agnimatarpayat .
jigAya pArthivAnsarvAnrAjasUye mahAkratau .. 14..\\
sheSha.n kuryAdgirervajraM nipatanmUrdhni sa~njaya .
na tu kuryuH sharAH sheShamastAstAta kirITinA .. 15..\\
yathA hi kiraNA bhAnostapantIha charAcharam .
tathA pArtha bhujotsR^iShTAH sharAstapsyanti me sutAn .. 16..\\
api vA rathaghoSheNa bhayArtA savyasAchinaH .
pratibhAti vidIrNeva sarvato bhAratI chamUH .. 17..\\
yadudvapanpravapaMshchaiva bANAn
sthAtAtatAyI samare kirITI .
sR^iShTo.antakaH sarvaharo vidhAtrA
bhavedyathA tadvadapAraNIyaH .. 18..\\
s
yadetatkathita.n rAja.nstvayA duryodhanaM prati .
sarvametadyathAttha tvaM naitanmithyA mahIpate .. 19..\\
manyunA hi samAviShTAH pANDavAste.amitaujasaH .
dR^iShTvA kR^iShNA.n sabhAM nItA.n dharmapatnIM yashasvinIm .. 20..\\
duHshAsanasya tA vAchaH shrutvA te dAruNodayAH .
karNasya cha mahArAja na svapsyantIti me matiH .. 21..\\
shruta.n hi te mahArAja yathA pArthena sa.nyuge .
ekAdasha tanuH sthANurdhanuShA paritoShitaH .. 22..\\
kairAta.n veShamAsthAya yodhayAmAsa phalgunam .
jiGYAsuH sarvadeveshaH kapardI bhagavAnsvayam .. 23..\\
tatraina.n lokapAlAste darshayAmAsurarjunam .
astrahetoH parAkrAnta.n tapasA kauravarShabham .. 24..\\
naitadutsahate.anyo hi labdhumanyatra phalgunAt .
sAkShAddarshanameteShAmIshvarANAM naro bhuvi .. 25..\\
maheshvareNa yo rAjanna jIrNo grastamUrtimAn .
kastamutsahate vIra.n yuddhe jarayituM pumAn .. 26..\\
AsAditamida.n ghoraM tumula.n lomaharShaNam .
draupadIM parikarShadbhiH kopayadbhishcha pANDavAn .. 27..\\
yatra visphuramANauShTho bhImaH prAha vacho mahat .
dR^iShTvA duryodhanenorU draupadyA darshitAvubhau .. 28..\\
UrU bhetsyAmi te pApagadayA vajrakalpayA .
trayodashAnA.n varShANAmante durdyUta devinaH .. 29..\\
sarve praharatA.n shreShThAH sarve chAmitatejasaH .
sarve sarvAstravidvA.nso devairapi sudurjayAH .. 30..\\
manye manyusamuddhUtAH putrANA.n tava sa.nyuge .
antaM pArthAH kariShyanti vIryAmarSha samanvitAH .. 31..\\
dhr
ki.n kR^ita.n sUta karNena vadatA paruShaM vachaH .
paryApta.n vairametAvadyatkR^iShNA sA sabhA.n gatA .. 32..\\
apIdAnIM mama sutAstiShTheranmandachetasaH .
yeShAM bhrAtA gururjyeShTho vinaye nAvatiShThate .. 33..\\
mamApi vachana.n sUta na shushrUShati mandabhAk .
dR^iShTvA mA.n chakShuShA hInaM nirvicheShTamachetanam .. 34..\\
ye chAsya sachivA mandAH karNa saubalakAdayaH .
te.apyasya bhUyaso doShAnvardhayanti vichetasaH .. 35..\\
svairamuktA api sharAH pArthenAmita tejasA .
nirdaheyurmama sutAnkiM punarmanyuneritAH .. 36..\\
pArtha bAhubalotsR^iShTA mahAchApa viniHsR^itAH .
divyAstramantramuditAH sAdayeyuH surAnapi .. 37..\\
yasya mantrI cha goptA cha suhR^ichchaiva janArdanaH .
haristrailokyanAthaH sa kiM nu tasya na nirjitam .. 38..\\
ida.n cha sumahachchitramarjunasyeha sa~njaya .
mahAdevena bAhubhyA.n yatsameta iti shrutiH .. 39..\\
pratyakSha.n sarvalokasya khANDave yatkR^itaM purA .
phalgunena sahAyArthe vahnerdAmodareNa cha .. 40..\\
sarvathA nAsti me putraH sAmAtyaH saha bAndhavaH .
kruddhe pArthe cha bhIme cha vAsudeve cha sAtvate .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47}
j
yadida.n shochitaM rAGYA dhR^itarAShTreNa vai mune .
pravrAjya pANDavAnvIrAnsarvametannirarthakam .. 1..\\
katha.n hi rAjA putraM svamupekShetAlpa chetasam .
duryodhanaM pANDuputrAnkopayAnaM mahArathAn .. 2..\\
kimAsItpANDuputrANA.n vane bhojanamuchyatAm .
vAneyamatha vA kR^iShTametadAkhyAtu me bhavAn .. 3..\\
vai
vAneya.n cha mR^igAMshchaiva shuddhairbANairnipAtitAn .
brAhmaNAnAM nivedyAgramabhu~njanpuruSharShabhAH .. 4..\\
tA.nstu shUrAnmaheShvAsA.nstadA nivasato vane .
anvayurbrAhmaNA rAjansAgnayo.ana~NgayastathA .. 5..\\
brAhmaNAnA.n sahasrANi snAtakAnAM mahAtmanAm .
dasha mokShavidA.n tadvadyAnbibharti yudhiShThiraH .. 6..\\
rurUnkR^iShNamR^igAMshchaiva medhyAMshchAnyAnvanecharAn .
bANairunmathya vidhivadbrAhmaNebhyo nyavedayat .. 7..\\
na tatra kashchiddurvarNo vyAdhito vApyadR^ishyata .
kR^isho vA durbalo vApi dIno bhIto.api vA naraH .. 8..\\
putrAniva priyA~nGYAtInbhrAtR^Iniva sahodarAn .
pupoSha kauravashreShTho dharmarAjo yudhiShThiraH .. 9..\\
patIMshcha draupadI sarvAndvijAMshchaiva yashasvinI .
mAteva bhojayitvAgre shiShTamAhArayattadA .. 10..\\
prAchI.n rAjA dakShiNAM bhImaseno
yamau pratIchImatha vApyudIchIm .
dhanurdharA mA.nsahetormR^igANAM
kShaya.n chakrurnityamevopagamya .. 11..\\
tathA teShA.n vasatA.n kAmyake vai
vihInAnAmarjunenotsukAnAm .
pa~nchaiva varShANi tadA vyatIyur
adhIyatA.n japatAM juhvatAM cha .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48}
vai
sudIrghamuShNaM niHshvasya dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
abravItsa~njaya.n sUtamAmantrya bharatarShabha .. 1..\\
devaputrau mahAbhAgau devarAjasamadyutI .
nakulaH sahadevashcha pANDavau yuddhadurmadau .. 2..\\
dR^iDhAyudhau dUrapAtau yuddhe cha kR^itanishchayau .
shIghrahastau dR^iDhakrodhau nityayuktau tarasvinau .. 3..\\
bhImArjunau purodhAya yadA tau raNamUrdhani .
sthAsyete si.nhavikrAntAvashvinAviva duHsahau .
na sheShamiha pashyAmi tadA sainyasya sa~njaya .. 4..\\
tau hyapratirathau yuddhe devaputrau mahArathau .
draupadyAstaM parikleshaM na kSha.nsyete tvamarShiNau .. 5..\\
vR^iShNayo vA maheShvAsA pA~nchAlA vA mahaujasaH .
yudhi satyAbhisandhena vAsudevena rakShitAH .
pradhakShyanti raNe pArthAH putrANAM mama vAhinIm .. 6..\\
rAma kR^iShNa praNItAnA.n vR^iShNInAM sUtanandana .
na shakyaH sahitu.n vegaH parvatairapi sa.nyuge .. 7..\\
teShAM madhye maheShvAso bhImo bhImaparAkramaH .
shakyayA vIra ghAtinyA gadayA vichariShyati .. 8..\\
tathA gANDIvanirghoSha.n visphUrjitamivAshaneH .
gadA vega.n cha bhImasya nAla.n soDhuM narAdhipAH .. 9..\\
tato.aha.n suhR^idAM vAcho duryodhana vashAnugaH .
smaraNIyAH smariShyAmi mayA yA na kR^itAH purA .. 10..\\
s
vyatikramo.aya.n sumahA.nstvayA rAjannupekShitaH .
samarthenApi yanmohAtputraste na nivAritaH .. 11..\\
shrutvA hi nirjitAndyUte pANDavAnmadhusUdanaH .
tvaritaH kAmyake pArthAnsamabhAvayadachyutaH .. 12..\\
drupadasya tathA putrA dhR^iShTadyumnapurogamAH .
virATo dhR^iShTaketushcha kekayAshcha mahArathAH .. 13..\\
taishcha yatkathita.n tatra dR^iShTvA pArthAnparAjitAn .
chAreNa vidita.n sarva.n tanmayA veditaM cha te .. 14..\\
samAgamya vR^itastatra pANDavairmadhusUdanaH .
sArathye phalgunasyAjau tathetyAha cha tAnhariH .. 15..\\
amarShito hi kR^iShNo.api dR^iShTvA pArthA.nstathAgatAn .
kR^iShNAjinottarAsa~NgAnabravIchcha yudhiShThiram .. 16..\\
yA sA samR^iddhiH pArthAnAmindraprasthe babhUva ha .
rAjasUye mayA dR^iShTA nR^ipairanyaiH sudurlabhA .. 17..\\
yatra sarvAnmahIpAlA~nshastratejo bhayArditAn .
sava~NgA~NgAnsapauNDruDrAnsachola draviDAndhakAn .. 18..\\
sAgarAnUpagAMshchaiva ye cha pattanavAsinaH .
si.nhalAnbarbarAnmlechchhAnye cha jA~NgalavAsinaH .. 19..\\
pashchimAni cha rAjyAni shatashaH sAgarAntikAn .
pahlavAndaradAnsarvAnkirAtAnyavanA~nshakAn .. 20..\\
hArahUNAMshcha chInAMshcha tukhArAnsaindhavA.nstathA .
jAguDAnramaThAnmuNDAnstrI rAjyAnatha ta~NgaNAn .. 21..\\
ete chAnye cha bahavo ye cha te bharatarShabha .
AgatAnahamadrAkSha.n yaGYe te pariveShakAn .. 22..\\
sA te samR^iddhiryairAttA chapalA pratisAriNI .
AdAya jIvita.n teShAmAhariShyAmi tAm aham .. 23..\\
rAmeNa saha kauravya bhImArjunayamaistathA .
akrUra gada sAmbaishcha pradyumnenAhukena cha .
dhR^iShTadyumnena vIreNa shishupAlAtmajena cha .. 24..\\
duryodhana.n raNe hatvA sadyaH karNa.n cha bhArata .
duHshAsana.n saubaleyaM yashchAnyaH pratiyotsyate .. 25..\\
tatastva.n hAstinapure bhrAtR^ibhiH sahito vasan .
dhArtarAShTrI.n shriyaM prApya prashAdhi pR^ithivImimAm .. 26..\\
athainamabravIdrAjA tasminvIra samAgame .
shR^iNvatsu teShu sarveShu dhR^iShTadyumnamukheShu cha .. 27..\\
pratigR^ihNAmi te vAcha.n satyAmetA.n janArdana .
amitrAnme mahAbAho sAnubandhAnhaniShyasi .. 28..\\
varShAttrayodashAdUrdhva.n satyaM mA.n kuru keshava .
pratiGYAto vanevAso rAjamadhye mayA hyayam .. 29..\\
taddharmarAja vachanaM pratishrutya sabhA sadaH .
dhR^iShTadyumna purogAste shamayAmAsura~njasA .
keshavaM madhurairvAkyaiH kAlayuktairamarShitam .. 30..\\
pA~nchAlI.n chAhurakliShTA.n vAsudevasya shR^iNvataH .
duryodhanastava krodhAddevi tyakShyati jIvitam .
pratijAnIma te satyaM mA shucho varavarNini .. 31..\\
ye sma te kupitA.n kR^iShNe dR^iShTvA tvAM prAhasa.nstadA .
mA.nsAni teShA.n khAdanto hasiShyanti mR^igadvijAH .. 32..\\
pAsyanti rudhira.n teShAM gR^idhrA gomAyavastathA .
uttamA~NgAni karShanto yaistva.n kR^iShTA sabhA tale .. 33..\\
teShA.n drakShyasi pA~nchAli gAtrANi pR^ithivItale .
kravyAdaiH kR^iShyamANAni bhakShyamANAni chAsakR^it .. 34..\\
parikliShTAsi yaistatra yaishchApi samupekShitA .
teShAmutkR^itta shirasAM bhUmiH pAsyati shoNitam .. 35..\\
evaM bahuvidhA vAchastadochuH puruSharShabhAH .
sarve tejasvinaH shUrAH sarve chAhatalakShaNAH .. 36..\\
te dharmarAjena vR^itA varShAdUrdhva.n trayodashAt .
puraskR^ityopayAsyanti vAsudevaM mahArathAH .. 37..\\
rAmashcha kR^iShNashcha dhana~njayash cha
pradyumna sAmbau yuyudhAna bhImau .
mAdrI sutau kekayarAjaputrAH
pA~nchAla putrAH sahadharmarAGYA .. 38..\\
etAnsarvA.NllokavIrAnajeyAn
mahAtmanaH sAnubandhAnsasainyAn .
ko jIvitArthI samare pratyudIyAt
kruddhAnsi.nhAnkesariNo yathaiva .. 39..\\
dhr
yanmAbravIdviduro dyUtakAle
tvaM pANDavA~njeShyasi chennarendra .
dhruva.n kurUNAmayamantakAlo
mahAbhayo bhavitA shoNitaughaH .. 40..\\
manye tathA tadbhaviteti sUta
yathA kShattA prAha vachaH purA mAm .
asaMshayaM bhavitA yuddhametad
gate kAle pANDavAnA.n yathoktam .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49}
j
astrahetorgate pArthe shakra lokaM mahAtmani .
yudhiShThiraprabhR^itayaH kimakurvanta pANDavAH .. 1..\\
v
astrahetorgate pArthe shakra lokaM mahAtmani .
nyavasankR^iShNayA sArdha.n kAmyake puruSharShabhAH .. 2..\\
tataH kadA chidekAnte vivikta iva shAdvale .
duHkhArtA bharatashreShThA niSheduH saha kR^iShNayA .
dhana~njaya.n shochamAnAH sAshrukaNThAH suduHkhitAH .. 3..\\
tadviyogAddhi tAnsarvA~nshokaH samabhipupluve .
dhana~njaya viyogAchcha rAjyanAshAshcha duHkhitAH .. 4..\\
atha bhImo mahAbAhuryudhiShThiramabhAShata .
nideshAtte mahArAja gato.asau puruSharShabhaH .
arjunaH pANDuputrANA.n yasminprANAH pratiShThitAH .. 5..\\
yasminvinaShTe pA~nchAlAH saha putraistathA vayam .
sAtyakirvAsudevashcha vinashyeyurasaMshayam .. 6..\\
yo.asau gachchhati tejasvI bahUnkleshAnachintayan .
bhavanniyogAdbIbhatsustato duHkhataraM nu kim .. 7..\\
yasya bAhU samAshritya vaya.n sarve mahAtmanaH .
manyAmahe jitAnAjau parAnprAptA.n cha medinIm .. 8..\\
yasya prabhAvAnna mayA sabhAmadhye dhanuShmataH .
nItA lokamamu.n sarve dhArtarAShTrAH sa saubalAH .. 9..\\
te vayaM bAhubalinaH krodhamutthitamAtmanaH .
sahAmahe bhavanmUla.n vAsudevena pAlitAH .. 10..\\
vaya.n hi saha kR^iShNena hatvA karNa mukhAnparAn .
svabAhuvijitA.n kR^itsnAM prashAsema vasundharAm .. 11..\\
bhavato dyUtadoSheNa sarve vayamupaplutAH .
ahIna pauruShA rAjanbalibhirbalavattamAH .. 12..\\
kShAtra.n dharmaM mahArAja samavekShitumarhasi .
na hi dharmo mahArAja kShatriyasya vanAshrayaH .
rAjyameva para.n dharmaM kShatriyasya vidurbudhAH .. 13..\\
sa kShatradharmavidrAjanmA dharmyAnnInashaH pathaH .
prAgdvAdasha samA rAjandhArtarAShTrAnnihanmahi .. 14..\\
nivartya cha vanAtpArthamAnAyya cha janArdanam .
vyUDhAnIkAnmahArAja javenaiva mahAhave .
dhArtarAShTrAnamu.n loka.n gamayAmi vishAM pate .. 15..\\
sarvAnaha.n haniShyAmi dhArtarAShTrAnsa saubalAn .
duryodhana.n cha karNaM cha yo vAnyaH pratiyotsyate .. 16..\\
mayA prashamite pashchAttvameShyasi vanAtpunaH .
eva.n kR^ite na te doSho bhaviShyati vishAM pate .. 17..\\
yaGYaishcha vividhaistAta kR^itaM pApamarindama .
avadhUya mahArAja gachchhema svargamuttamam .. 18..\\
evametadbhavedrAjanyadi rAjA na bAlishaH .
asmAka.n dIrghasUtraH syAdbhavAndharmaparAyaNaH .. 19..\\
nikR^ityA nikR^itipraGYA hantavyA iti nishchayaH .
na hi naikR^itika.n hatvA nikR^ityA pApamuchyate .. 20..\\
tathA bhArata dharmeShu dharmaGYairiha dR^ishyate .
ahorAtraM mahArAja tulya.n sa.nvatsareNa hi .. 21..\\
tathaiva veda vachana.n shrUyate nityadA vibho .
sa.nvatsaro mahArAja pUrNo bhavati kR^ichchhrataH .. 22..\\
yadi vedAH pramANa.n te divasAdUrdhvamachyuta .
trayodasha samAH kAlo GYAyatAM pariniShThitaH .. 23..\\
kAlo duryodhana.n hantuM sAnubandhamarindama .
ekAgrAM pR^ithivI.n sarvAM purA rAjankaroti saH .. 24..\\
evaM bruvANaM bhIma.n tu dharmarAjo yudhiShThiraH .
uvAcha sAntvayanrAjA mUrdhnyupAghrAya pANDavam .. 25..\\
asaMshayaM mahAbAho haniShyasi suyodhanam .
varShAttrayodashAdUrdhva.n saha gANDIvadhanvanA .. 26..\\
yachcha mA bhAShase pArtha prAptaH kAla iti prabho .
anR^itaM notsahe vaktuM na hyetanmayi vidyate .. 27..\\
antareNApi kaunteya nikR^itiM pApanishchayam .
hantA tvamasi durdharSha sAnubandha.n suyodhanam .. 28..\\
evaM bruvati bhIma.n tu dharmarAje yudhiShThire .
AjagAma mahAbhAgo bR^ihadashvo mahAnR^iShiH .. 29..\\
tamabhiprekShya dharmAtmA samprApta.n dharmachAriNam .
shAstravanmadhuparkeNa pUjayAmAsa dharmarAT .. 30..\\
Ashvasta.n chainamAsInamupAsIno yudhiShThiraH .
abhiprekShya mahAbAhuH kR^ipaNaM bahvabhAShata .. 31..\\
akShadyUtena bhagavandhana.n rAjya.n cha me hR^itam .
AhUya nikR^itipraGYaiH kitavairakShakovidaiH .. 32..\\
anakSha GYasya hi sato nikR^ityA pApanishchayaiH .
bhAryA cha me sabhAM nItA prANebhyo.api garIyasI .. 33..\\
asti rAjA mayA kashchidalpabhAgyataro bhuvi .
bhavatA dR^iShTapUrvo vA shrutapUrvo.api vA bhavet .
na matto duHkhitataraH pumAnastIti me matiH .. 34..\\
b
yadbravIShi mahArAja na matto vidyate kva chit .
alpabhAgyataraH kashchitpumAnastIti pANDava .. 35..\\
atra te kathayiShyAmi yadi shushrUShase.anagha .
yastvatto duHkhitataro rAjAsItpR^ithivIpate .. 36..\\
athainamabravIdrAjA bravItu bhagavAniti .
imAmavasthA.n samprAptaM shrotumichchhAmi pArthiva .. 37..\\
b
shR^iNu rAjannavahitaH saha bhrAtR^ibhirachyuta .
yastvatto duHkhitataro rAjAsItpR^ithivIpate .. 38..\\
niShadheShu mahIpAlo vIrasena iti sma ha .
tasya putro.abhavannAmnA nalo dharmArthadarshivAn .. 39..\\
sa nikR^ityA jito rAjA puShkareNeti naH shrutam .
vanavAsamaduHkhArho bhAryayA nyavasatsaha .. 40..\\
na tasyAshvo na cha ratho na bhrAtA na cha bAndhavAH .
vane nivasato rAja~nshiShyante sma kadA chana .. 41..\\
bhavAnhi sa.nvR^ito vIrairbhrAtR^ibhirdeva saMmitaiH .
brahmakalpairdvijAgryaishcha tasmAnnArhasi shochitum .. 42..\\
y
vistareNAhamichchhAmi nalasya sumahAtmanaH .
charita.n vadatAM shreShTha tanmamAkhyAtumarhasi .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50}
bR^ihadashva uvAcha
AsIdrAjA nalo nAma vIrasenasuto balI .
upapanno guNairiShTai rUpavAnashvakovidaH .. 1..\\
atiShThanmanujendrANAM mUrdhni devapatiryathA .
uparyupari sarveShAmAditya iva tejasA .. 2..\\
brahmaNyo vedavichchhUro niShadheShu mahIpatiH .
akShapriyaH satyavAdI mahAnakShauhiNIpatiH .. 3..\\
Ipsito varanArINAmudAraH sa.nyatendriyaH .
rakShitA dhanvinA.n shreShThaH sAkShAdiva manuH svayam .. 4..\\
tathaivAsIdvidarbheShu bhImo bhImaparAkramaH .
shUraH sarvaguNairyuktaH prajAkAmaH sa chAprajaH .. 5..\\
sa prajArthe para.n yatnamakarotsusamAhitaH .
tamabhyagachchhadbrahmarShirdamano nAma bhArata .. 6..\\
ta.n sa bhImaH prajAkAmastoShayAmAsa dharmavit .
mahiShyA saha rAjendra satkAreNa suvarchasam .. 7..\\
tasmai prasanno damanaH sabhAryAya vara.n dadau .
kanyAratna.n kumArAMshcha trInudArAnmahAyashAH .. 8..\\
damayantI.n damaM dAntaM damanaM cha suvarchasam .
upapannAnguNaiH sarvairbhImAnbhImaparAkramAn .. 9..\\
damayantI tu rUpeNa tejasA yashasA shriyA .
saubhAgyena cha lokeShu yashaH prApa sumadhyamA .. 10..\\
atha tA.n vayasi prApte dAsInAM samala~NkR^itam .
shata.n sakhInA.n cha tathA paryupAste shachIm iva .. 11..\\
tatra sma bhrAjate bhaimI sarvAbharaNabhUShitA .
sakhImadhye.anavadyA~NgI vidyutsaudAminI yathA .
atIva rUpasampannA shrIrivAyatalochanA .. 12..\\
na deveShu na yakSheShu tAdR^igrUpavatI kva chit .
mAnuseShvapi chAnyeShu dR^iShTapUrvA na cha shrutA .
chittapramAthinI bAlA devAnAmapi sundarI .. 13..\\
nalashcha narashArdUlo rUpeNApratimo bhuvi .
kandarpa iva rUpeNa mUrtimAnabhavatsvayam .. 14..\\
tasyAH samIpe tu nalaM prashasha.nsuH kutUhalAt .
naiShadhasya samIpe tu damayantIM punaH punaH .. 15..\\
tayoradR^iShTakAmo.abhUchchhR^iNvatoH satata.n guNAn .
anyonyaM prati kaunteya sa vyavardhata hR^ichchhayaH .. 16..\\
ashaknuvannalaH kAma.n tadA dhArayitu.n hR^idA .
antaHpurasamIpasthe vana Aste rahogataH .. 17..\\
sa dadarsha tadA ha.nsA~njAtarUpaparichchhadAn .
vane vicharatA.n teShAmekaM jagrAha pakShiNam .. 18..\\
tato.antarikShago vAcha.n vyAjahAra tadA nalam .
na hantavyo.asmi te rAjankariShyAmi hi te priyam .. 19..\\
damayantIsakAshe tvA.n kathayiShyAmi naiShadha .
yathA tvadanyaM puruShaM na sA ma.nsyati karhi chit .. 20..\\
evamuktastato ha.nsamutsasarja mahIpatiH .
te tu ha.nsAH samutpatya vidarbhAnagama.nstataH .. 21..\\
vidarbhanagarI.n gatvA damayantyAstadAntike .
nipetuste garutmantaH sA dadarshAtha tAnkhagAn .. 22..\\
sA tAnadbhutarUpAnvai dR^iShTvA sakhigaNAvR^itA .
hR^iShTA grahItu.n khagamA.nstvaramANopachakrame .. 23..\\
atha ha.nsA visasR^ipuH sarvataH pramadAvane .
ekaikashastataH kanyAstAnha.nsAnsamupAdravan .. 24..\\
damayantI tu ya.n ha.nsaM samupAdhAvadantike .
sa mAnuShI.n giraM kR^itvA damayantImathAbravIt .. 25..\\
damayanti nalo nAma niShadheShu mahIpatiH .
ashvinoH sadR^isho rUpe na samAstasya mAnuShAH .. 26..\\
tasya vai yadi bhAryA tvaM bhavethA varavarNini .
saphala.n te bhavejjanma rUpaM cheda.n sumadhyame .. 27..\\
vaya.n hi devagandharvamanuShyoragarAkShasAn .
dR^iShTavanto na chAsmAbhirdR^iShTapUrvastathAvidhaH .. 28..\\
tva.n chApi ratnaM nArINAM nareShu cha nalo varaH .
vishiShTAyA vishiShTena sa~Ngamo guNavAnbhavet .. 29..\\
evamuktA tu ha.nsena damayantI vishAM pate .
abravIttatra ta.n ha.nsa.n tamapyevaM nalaM vada .. 30..\\
tathetyuktvANDajaH kanyA.n vaidarbhasya vishAM pate .
punarAgamya niShadhAnnale sarvaM nyavedayat .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51}
bR^ihadashva uvAcha
damayantI tu tachchhrutvA vacho ha.nsasya bhArata .
tadA prabhR^iti na svasthA nalaM prati babhUva sA .. 1..\\
tatashchintAparA dInA vivarNavadanA kR^ishA .
babhUva damayantI tu niHshvAsaparamA tadA .. 2..\\
UrdhvadR^iShTirdhyAnaparA babhUvonmatta darshanA .
na shayyAsanabhogeShu rati.n vindati karhi chit .. 3..\\
na naktaM na divA shete hA heti vadatI muhuH .
tAmasvasthA.n tadAkArA.n sakhyastA jaGYuri~NgitaiH .. 4..\\
tato vidarbhapataye damayantyAH sakhIgaNaH .
nyavedayata na svasthA.n damayantIM nareshvara .. 5..\\
tachchhrutvA nR^ipatirbhImo damayantIsakhIgaNAt .
chintayAmAsa tatkArya.n sumahatsvAM sutAM prati .. 6..\\
sa samIkShya mahIpAlaH svA.n sutAM prAptayauvanAm .
apashyadAtmanaH kArya.n damayantyAH svaya.nvaram .. 7..\\
sa saMnipAtayAmAsa mahIpAlAnvishAM pate .
anubhUyatAmaya.n vIrAH svaya.nvara iti prabho .. 8..\\
shrutvA tu pArthivAH sarve damayantyAH svaya.nvaram .
abhijagmustadA bhIma.n rAjAno bhImashAsanAt .. 9..\\
hastyashvarathaghoSheNa nAdayanto vasundharAm .
vichitramAlyAbharaNairbalairdR^ishyaiH svala~NkR^itaiH .. 10..\\
etasminneva kAle tu purANAvR^iShisattamau .
aTamAnau mahAtmAnAvindralokamito gatau .. 11..\\
nAradaH parvatashchaiva mahAtmAnau mahAvratau .
devarAjasya bhavana.n vivishAte supUjitau .. 12..\\
tAvarchitvA sahasrAkShastataH kushalamavyayam .
paprachchhAnAmaya.n chApi tayoH sarvagata.n vibhuH .. 13..\\
nArada uvAcha
AvayoH kushala.n deva sarvatragatamIshvara .
loke cha maghavankR^itsne nR^ipAH kushalino vibho .. 14..\\
bR^ihadashva uvAcha
nAradasya vachaH shrutvA paprachchha balavR^itrahA .
dharmaGYAH pR^ithivIpAlAstyaktajIvitayodhinaH .. 15..\\
shastreNa nidhana.n kAle ye gachchhantyaparA~NmukhAH .
aya.n loko.akShayasteShAM yathaiva mama kAmadhuk .. 16..\\
kva nu te kShatriyAH shUrA na hi pashyAmi tAnaham .
Agachchhato mahIpAlAnatithIndayitAnmama .. 17..\\
evamuktastu shakreNa nAradaH pratyabhAShata .
shR^iNu me bhagavanyena na dR^ishyante mahIkShitaH .. 18..\\
vidarbharAjaduhitA damayantIti vishrutA .
rUpeNa samatikrAntA pR^ithivyA.n sarvayoShitaH .. 19..\\
tasyAH svaya.nvaraH shakra bhavitA nachirAdiva .
tatra gachchhanti rAjAno rAjaputrAshcha sarvashaH .. 20..\\
tA.n ratnabhUtAM lokasya prArthayanto mahIkShitaH .
kA~NkShanti sma visheSheNa balavR^itraniShUdana .. 21..\\
etasminkathyamAne tu lokapAlAshcha sAgnikAH .
AjagmurdevarAjasya samIpamamarottamAH .. 22..\\
tatastachchhushruvuH sarve nAradasya vacho mahat .
shrutvA chaivAbruvanhR^iShTA gachchhAmo vayamapyuta .. 23..\\
tataH sarve mahArAja sagaNAH sahavAhanAH .
vidarbhAnabhito jagmuryatra sarve mahIkShitaH .. 24..\\
nalo.api rAjA kaunteya shrutvA rAGYA.n samAgamam .
abhyagachchhadadInAtmA damayantImanuvrataH .. 25..\\
atha devAH pathi nala.n dadR^ishurbhUtale sthitam .
sAkShAdiva sthitaM mUrtyA manmatha.n rUpasampadA .. 26..\\
ta.n dR^iShTvA lokapAlAste bhrAjamAna.n yathA ravim .
tasthurvigatasa~NkalpA vismitA rUpasampadA .. 27..\\
tato.antarikShe viShTabhya vimAnAni divaukasaH .
abruvannaiShadha.n rAjannavatIrya nabhastalAt .. 28..\\
bho bho naiShadha rAjendra nala satyavrato bhavAn .
asmAka.n kuru sAhAyyaM dUto bhava narottama .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52}
bR^ihadashva uvAcha
tebhyaH pratiGYAya nalaH kariShya iti bhArata .
athainAnparipaprachchha kR^itA~njaliravasthitaH .. 1..\\
ke vai bhavantaH kashchAsau yasyAha.n dUta IpsitaH .
ki.n cha tatra mayA kAryaM kathayadhva.n yathAtatham .. 2..\\
evamukte naiShadhena maghavAnpratyabhAShata .
amarAnvai nibodhAsmAndamayantyarthamAgatAn .. 3..\\
ahamindro.ayamagnishcha tathaivAyamapAM patiH .
sharIrAntakaro nR^INA.n yamo.ayamapi pArthiva .. 4..\\
sa vai tvamAgatAnasmAndamayantyai nivedaya .
lokapAlAH sahendrAstvA.n samAyAnti didR^ikShavaH .. 5..\\
prAptumichchhanti devAstvA.n shakro.agnirvaruNo yamaH .
teShAmanyatama.n devaM patitve varayasva ha .. 6..\\
evamuktaH sa shakreNa nalaH prA~njalirabravIt .
ekArthasamavetaM mAM na preShayitumarhatha .. 7..\\
devA UchuH
kariShya iti saMshrutya pUrvamasmAsu naiShadha .
na kariShyasi kasmAttva.n vraja naiShadha mAchiram .. 8..\\
bR^ihadashva uvAcha
evamuktaH sa devaistairnaiShadhaH punarabravIt .
surakShitAni veshmAni praveShTu.n kathamutsahe .. 9..\\
pravekShyasIti ta.n shakraH punarevAbhyabhAShata .
jagAma sa tathetyuktvA damayantyA niveshanam .. 10..\\
dadarsha tatra vaidarbhI.n sakhIgaNasamAvR^itAm .
dedIpyamAnA.n vapuShA shriyA cha varavarNinIm .. 11..\\
atIva sukumArA~NgI.n tanumadhyA.n sulochanAm .
AkShipantImiva cha bhAH shashinaH svena tejasA .. 12..\\
tasya dR^iShTvaiva vavR^idhe kAmastA.n chAruhAsinIm .
satya.n chikIrShamANastu dhArayAmAsa hR^ichchhayam .. 13..\\
tatastA naiShadha.n dR^iShTvA sambhrAntAH paramA~NganAH .
AsanebhyaH samutpetustejasA tasya dharShitAH .. 14..\\
prashasha.nsushcha suprItA nala.n tA vismayAnvitAH .
na chainamabhyabhAShanta manobhistvabhyachintayan .. 15..\\
aho rUpamaho kAntiraho dhairyaM mahAtmanaH .
ko.aya.n devo nu yakSho nu gandharvo nu bhaviShyati .. 16..\\
na tvena.n shaknuvanti sma vyAhartumapi ki.n chana .
tejasA dharShitAH sarvA lajjAvatyo varA~NganAH .. 17..\\
athaina.n smayamAneva smitapUrvAbhibhAShiNI .
damayantI nala.n vIramabhyabhAShata vismitA .. 18..\\
kastva.n sarvAnavadyA~Nga mama hR^ichchhayavardhana .
prApto.asyamaravadvIra GYAtumichchhAmi te.anagha .. 19..\\
kathamAgamana.n cheha kathaM chAsi na lakShitaH .
surakShita.n hi me veshma rAjA chaivograshAsanaH .. 20..\\
evamuktastu vaidarbhyA nalastAM pratyuvAcha ha .
nalaM mA.n viddhi kalyANi devadUtamihAgatam .. 21..\\
devAstvAM prAptumichchhanti shakro.agnirvaruNo yamaH .
teShAmanyatama.n devaM pati.n varaya shobhane .. 22..\\
teShAmeva prabhAvena praviShTo.ahamalakShitaH .
pravishanta.n hi mA.n kashchinnApashyannApyavArayat .. 23..\\
etadarthamahaM bhadre preShitaH surasattamaiH .
etachchhrutvA shubhe buddhiM prakuruShva yathechchhasi .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53}
bR^ihadashva uvAcha
sA namaskR^itya devebhyaH prahasya nalamabravIt .
praNayasva yathAshraddha.n rAjanki.n karavANi te .. 1..\\
aha.n chaiva hi yachchAnyanmamAsti vasu kiM chana .
sarva.n tattava vishrabdhaM kuru praNayamIshvara .. 2..\\
ha.nsAnA.n vachanaM yattattanmA.n dahati pArthiva .
tvatkR^ite hi mayA vIra rAjAnaH saMnipAtitAH .. 3..\\
yadi chedbhajamAnAM mAM pratyAkhyAsyasi mAnada .
viShamagni.n jala.n rajjumAsthAsye tava kAraNAt .. 4..\\
evamuktastu vaidarbhyA nalastAM pratyuvAcha ha .
tiShThatsu lokapAleShu kathaM mAnuShamichchhasi .. 5..\\
yeShAmaha.n lokakR^itAmIshvarANAM mahAtmanAm .
na pAdarajasA tulyo manaste teShu vartatAm .. 6..\\
vipriya.n hyAcharanmartyo devAnAM mR^ityumR^ichchhati .
trAhi mAmanavadyA~Ngi varayasva surottamAn .. 7..\\
tato bAShpakalA.n vAcha.n damayantI shuchismitA .
pravyAharantI shanakairnala.n rAjAnamabravIt .. 8..\\
astyupAyo mayA dR^iShTo nirapAyo nareshvara .
yena doSho na bhavitA tava rAjankatha.n chana .. 9..\\
tva.n chaiva hi narashreShTha devAshchAgnipurogamAH .
AyAntu sahitAH sarve mama yatra svaya.nvaraH .. 10..\\
tato.aha.n lokapAlAnAM saMnidhau tvAM nareshvara .
varayiShye naravyAghra naiva.n doSho bhaviShyati .. 11..\\
evamuktastu vaidarbhyA nalo rAjA vishAM pate .
AjagAma punastatra yatra devAH samAgatAH .. 12..\\
tamapashya.nstathAyAnta.n lokapAlAH saheshvarAH .
dR^iShTvA chaina.n tato.apR^ichchhanvR^ittAnta.n sarvameva tat .. 13..\\
devA UchuH
kachchiddR^iShTA tvayA rAjandamayantI shuchismitA .
kimabravIchcha naH sarvAnvada bhUmipate.anagha .. 14..\\
nala uvAcha
bhavadbhirahamAdiShTo damayantyA niveshanam .
praviShTaH sumahAkakShya.n daNDibhiH sthavirairvR^itam .. 15..\\
pravishanta.n cha mAM tatra na kashchiddR^iShTavAnnaraH .
R^ite tAM pArthivasutAM bhavatAmeva tejasA .. 16..\\
sakhyashchAsyA mayA dR^iShTAstAbhishchApyupalakShitaH .
vismitAshchAbhavandR^iShTvA sarvA mA.n vibudheshvarAH .. 17..\\
varNyamAneShu cha mayA bhavatsu ruchirAnanA .
mAmeva gatasa~NkalpA vR^iNIte surasattamAH .. 18..\\
abravIchchaiva mAM bAlA AyAntu sahitAH surAH .
tvayA saha narashreShTha mama yatra svaya.nvaraH .. 19..\\
teShAmaha.n saMnidhau tvAM varayiShye narottama .
eva.n tava mahAbAho doSho na bhaviteti ha .. 20..\\
etAvadeva vibudhA yathAvR^ittamudAhR^itam .
mayAsheShaM pramANa.n tu bhavantastridasheshvarAH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54}
bR^ihadashva uvAcha
atha kAle shubhe prApte tithau puNye kShaNe tathA .
AjuhAva mahIpAlAnbhImo rAjA svaya.nvare .. 1..\\
tachchhrutvA pR^ithivIpAlAH sarve hR^ichchhayapIDitAH .
tvaritAH samupAjagmurdamayantImabhIpsavaH .. 2..\\
kanakastambharuchira.n toraNena virAjitam .
vivishuste mahAra~NgaM nR^ipAH si.nhA ivAchalam .. 3..\\
tatrAsaneShu vividheShvAsInAH pR^ithivIkShitaH .
surabhisragdharAH sarve sumR^iShTamaNikuNDalAH .. 4..\\
tA.n rAjasamitiM pUrNAM nAgairbhogavatIm iva .
sampUrNAM puruShavyAghrairvyAghrairgiriguhAm iva .. 5..\\
tatra sma pInA dR^ishyante bAhavaH parighopamAH .
AkAravantaH sushlakShNAH pa~nchashIrShA ivoragAH .. 6..\\
sukeshAntAni chArUNi sunAsAni shubhAni cha .
mukhAni rAGYA.n shobhante nakShatrANi yathA divi .. 7..\\
damayantI tato ra~NgaM pravivesha shubhAnanA .
muShNantI prabhayA rAGYA.n chakShU.nsi cha manA.nsi cha .. 8..\\
tasyA gAtreShu patitA teShA.n dR^iShTirmahAtmanAm .
tatra tatraiva saktAbhUnna chachAla cha pashyatAm .. 9..\\
tataH sa~NkIrtyamAneShu rAGYAM nAmasu bhArata .
dadarsha bhaimI puruShAnpa~ncha tulyAkR^itIniva .. 10..\\
tAnsamIkShya tataH sarvAnnirvisheShAkR^itInsthitAn .
sandeshAdatha vaidharbhI nAbhyajAnAnnalaM nR^ipam .
ya.n yaM hi dadR^ishe teShA.n taM taM mene nalaM nR^ipam .. 11..\\
sA chintayantI buddhyAtha tarkayAmAsa bhAminI .
kathaM nu devA~njAnIyA.n katha.n vidyAM nalaM nR^ipam .. 12..\\
eva.n sa~ncintayantI sA vaidarbhI bhR^ishaduHkhitA .
shrutAni devali~NgAni chintayAmAsa bhArata .. 13..\\
devAnA.n yAni li~NgAni sthavirebhyaH shrutAni me .
tAnIha tiShThatAM bhUmAvekasyApi na lakShaye .. 14..\\
sA vinishchitya bahudhA vichArya cha punaH punaH .
sharaNaM prati devAnAM prAptakAlamamanyata .. 15..\\
vAchA cha manasA chaiva namaH kAraM prayujya sA .
devebhyaH prA~njalirbhUtvA vepamAnedamabravIt .. 16..\\
ha.nsAnA.n vachanaM shrutvA yathA me naiShadho vR^itaH .
patitve tena satyena devAstaM pradishantu me .. 17..\\
vAchA cha manasA chaiva yathA nAbhicharAmyaham .
tena satyena vibudhAstameva pradishantu me .. 18..\\
yathA devaiH sa me bhartA vihito niShadhAdhipaH .
tena satyena me devAstameva pradishantu me .. 19..\\
sva.n chaiva rUpaM puShyantu lokapAlAH saheshvarAH .
yathAhamabhijAnIyAM puNyashlokaM narAdhipam .. 20..\\
nishamya damayantyAstatkaruNaM paridevitam .
nishchayaM parama.n tathyamanurAgaM cha naiShadhe .. 21..\\
manovishuddhiM buddhi.n cha bhakti.n rAgaM cha bhArata .
yathokta.n chakrire devAH sAmarthya.n li~NgadhAraNe .. 22..\\
sApashyadvibudhAnsarvAnasvedAnstabdhalochanAn .
hR^iShitasragrajohInAnsthitAnaspR^ishataH kShitim .. 23..\\
chhAyAdvitIyo mlAnasragrajaHsvedasamanvitaH .
bhUmiShTho naiShadhashchaiva nimeSheNa cha sUchitaH .. 24..\\
sA samIkShya tato devAnpuNyashloka.n cha bhArata .
naiShadha.n varayAmAsa bhaimI dharmeNa bhArata .. 25..\\
vilajjamAnA vastrAnte jagrAhAyatalochanA .
skandhadeshe.asR^ijachchAsya srajaM paramashobhanAm .
varayAmAsa chaivainaM patitve varavarNinI .. 26..\\
tato hA heti sahasA shabdo mukto narAdhipaiH .
devairmaharShibhishchaiva sAdhu sAdhviti bhArata .
vismitairIritaH shabdaH prasha.nsadbhirnalaM nR^ipam .. 27..\\
vR^ite tu naiShadhe bhaimyA lokapAlA mahaujasA .
prahR^iShTamanasaH sarve nalAyAShTau varAndaduH .. 28..\\
pratyakShadarshana.n yaGYe gati.n chAnuttamAM shubhAm .
naiShadhAya dadau shakraH prIyamANaH shachIpatiH .. 29..\\
agnirAtmabhavaM prAdAdyatra vA~nchhati naiShadhaH .
lokAnAtmaprabhAMshchaiva dadau tasmai hutAshanaH .. 30..\\
yamastvannarasaM prAdAddharme cha paramA.n sthitim .
apAM patirapAM bhAva.n yatra vA~nchhati naiShadhaH .. 31..\\
sraja.n chottamagandhADhyA.n sarve cha mithunaM daduH .
varAnevaM pradAyAsya devAste tridiva.n gatAH .. 32..\\
pArthivAshchAnubhUyAsya vivAha.n vismayAnvitAH .
damayantyAH pramuditAH pratijagmuryathAgatam .. 33..\\
avApya nArIratna.n tatpuNyashloko.api pArthivaH .
reme saha tayA rAjA shachyeva balavR^itrahA .. 34..\\
atIva mudito rAjA bhrAjamAno.aMshumAniva .
ara~njayatprajA vIro dharmeNa paripAlayan .. 35..\\
Ije chApyashvamedhena yayAtiriva nAhuShaH .
anyaishcha kratubhirdhImAnbahubhishchAptadakShiNaiH .. 36..\\
punashcha ramaNIyeShu vaneShUpavaneShu cha .
damayantyA saha nalo vijahArAmaropamaH .. 37..\\
eva.n sa yajamAnashcha viharaMshcha narAdhipaH .
rarakSha vasusampUrNA.n vasudhAM vasudhAdhipaH .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55}
bR^ihadashva uvAcha
vR^ite tu naiShadhe bhaimyA lokapAlA mahaujasaH .
yAnto dadR^ishurAyAnta.n dvAparaM kalinA saha .. 1..\\
athAbravItkali.n shakraH samprekShya balavR^itrahA .
dvApareNa sahAyena kale brUhi kva yAsyasi .. 2..\\
tato.abravItkaliH shakra.n damayantyAH svaya.nvaram .
gatvAha.n varayiShye tAM mano hi mama tadgatam .. 3..\\
tamabravItprahasyendro nirvR^ittaH sa svaya.nvaraH .
vR^itastayA nalo rAjA patirasmatsamIpataH .. 4..\\
evamuktastu shakreNa kaliH kopasamanvitaH .
devAnAmantrya tAnsarvAnuvAcheda.n vachastadA .. 5..\\
devAnAM mAnuShaM madhye yatsA patimavindata .
nanu tasyA bhavennyAyya.n vipula.n daNDadhAraNam .. 6..\\
evamukte tu kalinA pratyUchuste divaukasaH .
asmAbhiH samanuGYAto damayantyA nalo vR^itaH .. 7..\\
kashcha sarvaguNopetaM nAshrayeta nalaM nR^ipam .
yo veda dharmAnakhilAnyathAvachcharitavrataH .. 8..\\
yasminsatya.n dhR^itirdAnaM tapaH shauchaM damaH shamaH .
dhruvANi puruShavyAghre lokapAlasame nR^ipe .. 9..\\
AtmAna.n sa shapenmUDho hanyAchchAtmAnamAtmanA .
eva~NguNaM nala.n yo vai kAmayechchhapitu.n kale .. 10..\\
kR^ichchhre sa narake majjedagAdhe vipule.aplave .
evamuktvA kali.n devA dvAparaM cha diva.n yayuH .. 11..\\
tato gateShu deveShu kalirdvAparamabravIt .
sa.nhartuM notsahe kopaM nale vatsyAmi dvApara .. 12..\\
bhraMshayiShyAmi ta.n rAjyAnna bhaimyA saha ra.nsyate .
tvamapyakShAnsamAvishya kartu.n sAhAyyamarhasi .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56}
bR^ihadashva uvAcha
eva.n sa samaya.n kR^itvA dvApareNa kaliH saha .
AjagAma tatastatra yatra rAjA sa naiShadhaH .. 1..\\
sa nityamantaraprekShI niShadheShvavasachchiram .
athAsya dvAdashe varShe dadarsha kalirantaram .. 2..\\
kR^itvA mUtramupaspR^ishya sandhyAmAste sma naiShadhaH .
akR^itvA pAdayoH shaucha.n tatrainaM kalirAvishat .. 3..\\
sa samAvishya tu nala.n samIpaM puShkarasya ha .
gatvA puShkaramAhedamehi dIvya nalena vai .. 4..\\
akShadyUte nala.n jetA bhavAnhi sahito mayA .
niShadhAnpratipadyasva jitvA rAjannalaM nR^ipam .. 5..\\
evamuktastu kalinA puShkaro nalamabhyayAt .
kalishchaiva vR^iSho bhUtvA gavAM puShkaramabhyayAt .. 6..\\
AsAdya tu nala.n vIraM puShkaraH paravIrahA .
dIvyAvetyabravIdbhrAtA vR^iSheNeti muhurmuhuH .. 7..\\
na chakShame tato rAjA samAhvAnaM mahAmanAH .
vaidarbhyAH prekShamANAyAH paNakAlamamanyata .. 8..\\
hiraNyasya suvarNasya yAnayugyasya vAsasAm .
AviShTaH kalinA dyUte jIyate sma nalastadA .. 9..\\
tamakShamadasaMmatta.n suhR^idAM na tu kash chana .
nivAraNe.abhavachchhakto dIvyamAnamachetasam .. 10..\\
tataH paurajanaH sarvo mantribhiH saha bhArata .
rAjAna.n draShTumAgachchhannivArayitumAturam .. 11..\\
tataH sUta upAgamya damayantyai nyavedayat .
eSha paurajanaH sarvo dvAri tiShThati kAryavAn .. 12..\\
nivedyatAM naiShadhAya sarvAH prakR^itayaH sthitAH .
amR^iShyamANA vyasana.n rAGYo dharmArthadarshinaH .. 13..\\
tataH sA bAShpakalayA vAchA duHkhena karshitA .
uvAcha naiShadhaM bhaimI shokopahatachetanA .. 14..\\
rAjanpaurajano dvAri tvA.n didR^ikShuravasthitaH .
mantribhiH sahitaH sarvai rAjabhaktipuraskR^itaH .
ta.n draShTumarhasItyeva punaH punarabhAShata .. 15..\\
tA.n tathA ruchirApA~NgI.n vilapantIM sumadhyamAm .
AviShTaH kalinA rAjA nAbhyabhAShata ki.n chana .. 16..\\
tataste mantriNaH sarve te chaiva puravAsinaH .
nAyamastIti duHkhArtA vrIDitA jagmurAlayAn .. 17..\\
tathA tadabhavaddyUtaM puShkarasya nalasya cha .
yudhiShThira bahUnmAsAnpuNyashlokastvajIyata .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57}
bR^ihadashva uvAcha
damayantI tato dR^iShTvA puNyashlokaM narAdhipam .
unmattavadanunmattA devane gatachetasAm .. 1..\\
bhayashokasamAviShTA rAjanbhImasutA tataH .
chintayAmAsa tatkArya.n sumahatpArthivaM prati .. 2..\\
sA sha~NkamAnA tatpApa.n chikIrShantI cha tatpriyam .
nala.n cha hR^itasarvasvamupalabhyedamabravIt .. 3..\\
bR^ihatsene vrajAmAtyAnAnAyya nalashAsanAt .
AchakShva yaddhR^ita.n dravyamavashiShTaM cha yadvasu .. 4..\\
tataste mantriNaH sarve viGYAya nalashAsanam .
api no bhAgadheya.n syAdityuktvA punarAvrajan .. 5..\\
tAstu sarvAH prakR^itayo dvitIya.n samupasthitAH .
nyavedayadbhImasutA na cha tatpratyanandata .. 6..\\
vAkyamapratinandantaM bhartAramabhivIkShya sA .
damayantI punarveshma vrIDitA pravivesha ha .. 7..\\
nishamya satata.n chAkShAnpuNyashlokaparA~NmukhAn .
nala.n cha hR^itasarvasvaM dhAtrIM punaruvAcha ha .. 8..\\
bR^ihatsene punargachchha vArShNeyaM nalashAsanAt .
sUtamAnaya kalyANi mahatkAryamupasthitam .. 9..\\
bR^ihatsenA tu tachchhrutvA damayantyAH prabhAShitam .
vArShNeyamAnayAmAsa puruShairAptakAribhiH .. 10..\\
vArShNeya.n tu tato bhaimI sAntvaya~nshlakShNayA girA .
uvAcha deshakAlaGYA prAptakAlamaninditA .. 11..\\
jAnIShe tva.n yathA rAjA samyagvR^ittaH sadA tvayi .
tasya tva.n viShamasthasya sAhAyya.n kartumarhasi .. 12..\\
yathA yathA hi nR^ipatiH puShkareNeha jIyate .
tathA tathAsya dyUte vai rAgo bhUyo.abhivardhate .. 13..\\
yathA cha puShkarasyAkShA vartante vashavartinaH .
tathA viparyayashchApi nalasyAkSheShu dR^ishyate .. 14..\\
suhR^itsvajanavAkyAni yathAvanna shR^iNoti cha .
nUnaM manye na sheSho.asti naiShadhasya mahAtmanaH .. 15..\\
yatra me vachana.n rAjA nAbhinandati mohitaH .
sharaNa.n tvAM prapannAsmi sArathe kuru madvachaH .
na hi me shudhyate bhAvaH kadA chidvinashediti .. 16..\\
nalasya dayitAnashvAnyojayitvA mahAjavAn .
idamAropya mithuna.n kuNDina.n yAtumarhasi .. 17..\\
mama GYAtiShu nikShipya dArakau syandana.n tathA .
ashvAMshchaitAnyathAkAma.n vasa vAnyatra gachchha vA .. 18..\\
damayantyAstu tadvAkya.n vArShNeyo nalasArathiH .
nyavedayadasheSheNa nalAmAtyeShu mukhyashaH .. 19..\\
taiH sametya vinishchitya so.anuGYAto mahIpate .
yayau mithunamAropya vidarbhA.nstena vAhinA .. 20..\\
hayA.nstatra vinikShipya sUto rathavara.n cha tam .
indrasenA.n cha tAM kanyAmindrasenaM cha bAlakam .. 21..\\
Amantrya bhIma.n rAjAnamArtaH shochannalaM nR^ipam .
aTamAnastato.ayodhyA.n jagAma nagarIM tadA .. 22..\\
R^ituparNa.n sa rAjAnamupatasthe suduHkhitaH .
bhR^iti.n chopayayau tasya sArathyena mahIpate .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58}
bR^ihadashva uvAcha
tatastu yAte vArShNeye puNyashlokasya dIvyataH .
puShkareNa hR^ita.n rAjyaM yachchAnyadvasu ki.n chana .. 1..\\
hR^itarAjyaM nala.n rAjanprahasanpuShkaro.abravIt .
dyUtaM pravartatAM bhUyaH pratipANo.asti kastava .. 2..\\
shiShTA te damayantyekA sarvamanyaddhR^itaM mayA .
damayantyAH puNaH sAdhu vartatA.n yadi manyase .. 3..\\
puShkareNaivamuktasya puNyashlokasya manyunA .
vyadIryateva hR^idayaM na chaina.n kiM chidabravIt .. 4..\\
tataH puShkaramAlokya nalaH paramamanyumAn .
utsR^ijya sarvagAtrebhyo bhUShaNAni mahAyashAH .. 5..\\
ekavAsA asa.nvItaH suhR^ichchhokavivardhanaH .
nishchakrAma tadA rAjA tyaktvA suvipulA.n shriyam .. 6..\\
damayantyekavastrA ta.n gachchhantaM pR^iShThato.anviyAt .
sa tayA bAhyataH sArdha.n trirAtraM naiShadho.avasat .. 7..\\
puShkarastu mahArAja ghoShayAmAsa vai pure .
nale yaH samyagAtiShThetsa gachchhedvadhyatAM mama .. 8..\\
puShkarasya tu vAkyena tasya vidveShaNena cha .
paurA na tasminsatkAra.n kR^itavanto yudhiShThira .. 9..\\
sa tathA nagarAbhyAshe satkArArho na satkR^itaH .
trirAtramuShito rAjA jalamAtreNa vartayan .. 10..\\
kShudhA sampIDyamAnastu nalo bahutithe.ahani .
apashyachchhakunAnkAMshchiddhiraNyasadR^ishachchhadAn .. 11..\\
sa chintayAmAsa tadA niShadhAdhipatirbalI .
asti bhakSho mamAdyAya.n vasu chedaM bhaviShyati .. 12..\\
tatastAnantarIyeNa vAsasA samavAstR^iNot .
tasyAntarIyamAdAya jagmuH sarve vihAyasA .. 13..\\
utpatantaH khagAste tu vAkyamAhustadA nalam .
dR^iShTvA digvAsasaM bhUmau sthita.n dInamadhomukham .. 14..\\
vayamakShAH sudurbuddhe tava vAsorjihIrShavaH .
AgatA na hi naH prItiH savAsasi gate tvayi .. 15..\\
tAnsamIkShya gatAnakShAnAtmAna.n cha vivAsasam .
puNyashlokastato rAjA damayantImathAbravIt .. 16..\\
yeShAM prakopAdaishvaryAtprachyuto.ahamanindite .
prANayAtrAM na vinde cha duHkhitaH kShudhayArditaH .. 17..\\
yeShA.n kR^ite na satkAramakurvanmayi naiShadhAH .
ta ime shakunA bhUtvA vAso.apyapaharanti me .. 18..\\
vaiShamyaM paramaM prApto duHkhito gatachetanaH .
bhartA te.ahaM nibodheda.n vachanaM hitamAtmanaH .. 19..\\
ete gachchhanti bahavaH panthAno dakShiNApatham .
avantImR^ikShavanta.n cha samatikramya parvatam .. 20..\\
eSha vindhyo mahAshailaH payoShNI cha samudragA .
AshramAshcha maharShINAmamI puShpaphalAnvitAH .. 21..\\
eSha panthA vidarbhANAmaya.n gachchhati kosalAn .
ataH para.n cha desho.ayaM dakShiNe dakShiNApathaH .. 22..\\
tataH sA bAShpakalayA vAchA duHkhena karshitA .
uvAcha damayantI taM naiShadha.n karuNa.n vachaH .. 23..\\
udvepate me hR^idaya.n sIdantya~NgAni sarvashaH .
tava pArthiva sa~Nkalpa.n chintayantyAH punaH punaH .. 24..\\
hR^itarAjya.n hR^itadhanaM vivastra.n kShuchchhramAnvitam .
kathamutsR^ijya gachchheyamaha.n tvA.n vijane vane .. 25..\\
shrAntasya te kShudhArtasya chintayAnasya tatsukham .
vane ghore mahArAja nAshayiShyAmi te klamam .. 26..\\
na cha bhAryAsama.n kiM chidvidyate bhiShajAM matam .
auShadha.n sarvaduHkheShu satyametadbravImi te .. 27..\\
nala uvAcha
evametadyathAttha tva.n damayanti sumadhyame .
nAsti bhAryAsamaM mitraM narasyArtasya bheShajam .. 28..\\
na chAha.n tyaktukAmastvAM kimarthaM bhIru sha~Nkase .
tyajeyamahamAtmAnaM na tveva tvAm anindite .. 29..\\
damayantyuvAcha
yadi mA.n tvaM mahArAja na vihAtumihechchhasi .
tatkimartha.n vidarbhANAM panthAH samupadishyate .. 30..\\
avaimi chAhaM nR^ipate na tvaM mA.n tyakumarhasi .
chetasA tvapakR^iShTena mA.n tyajethA mahApate .. 31..\\
panthAna.n hi mamAbhIkShNamAkhyAsi narasattama .
atonimitta.n shokaM me vardhayasyamaraprabha .. 32..\\
yadi chAyamabhiprAyastava rAjanvrajediti .
sahitAveva gachchhAvo vidarbhAnyadi manyase .. 33..\\
vidarbharAjastatra tvAM pUjayiShyati mAnada .
tena tvaM pUjito rAjansukha.n vatsyasi no gR^ihe .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59}
nala uvAcha
yathA rAjyaM pituste tattathA mama na saMshayaH .
na tu tatra gamiShyAmi viShamasthaH katha.n chana .. 1..\\
katha.n samR^iddho gatvAha.n tava harShavivardhanaH .
paridyUno gamiShyAmi tava shokavivardhanaH .. 2..\\
bR^ihadashva uvAcha
iti bruvannalo rAjA damayantIM punaH punaH .
sAntvayAmAsa kalyANI.n vAsaso.ardhena sa.nvR^itAm .. 3..\\
tAvekavastrasa.nvItAvaTamAnAvitastataH .
kShutpipAsAparishrAntau sabhA.n kAM chidupeyatuH .. 4..\\
tA.n sabhAmupasamprApya tadA sa niShadhAdhipaH .
vaidarbhyA sahito rAjA niShasAda mahItale .. 5..\\
sa vai vivastro malino vikachaH pA.nsuguNThitaH .
damayantyA saha shrAntaH suShvApa dharaNItale .. 6..\\
damayantyapi kalyANI nidrayApahR^itA tataH .
sahasA duHkhamAsAdya sukumArI tapasvinI .. 7..\\
suptAyA.n damayantyAM tu nalo rAjA vishAM pate .
shokonmathitachittAtmA na sma shete yathA purA .. 8..\\
sa tadrAjyApaharaNa.n suhR^ittyAga.n cha sarvashaH .
vane cha taM paridhva.nsaM prekShya chintAmupeyivAn .. 9..\\
kiM nu me syAdida.n kR^itvA kiM nu me syAdakurvataH .
kiM nu me maraNa.n shreyaH parityAgo janasya vA .. 10..\\
mAmiya.n hyanurakteda.n duHkhamApnoti matkR^ite .
madvihInA tviya.n gachchhetkadA chitsvajanaM prati .. 11..\\
mayA niHsaMshaya.n duHkhamiyaM prApsyatyanuttamA .
utsarge saMshayaH syAttu vindetApi sukha.n kva chit .. 12..\\
sa vinishchitya bahudhA vichArya cha punaH punaH .
utsarge.amanyata shreyo damayantyA narAdhipaH .. 13..\\
so.avastratAmAtmanashcha tasyAshchApyekavastratAm .
chintayitvAdhyagAdrAjA vastrArdhasyAvakartanam .. 14..\\
katha.n vAso vikarteyaM na cha budhyeta me priyA .
chintyaivaM naiShadho rAjA sabhAM paryacharattadA .. 15..\\
paridhAvannatha nala itashchetashcha bhArata .
AsasAda sabhoddeshe vikosha.n khaDgamuttamam .. 16..\\
tenArdha.n vAsasashchhittvA nivasya cha parantapaH .
suptAmutsR^ijya vaidarbhIM prAdravadgatachetanaH .. 17..\\
tato nibaddhahR^idayaH punarAgamya tA.n sabhAm .
damayantI.n tathA dR^iShTvA ruroda niShadhAdhipaH .. 18..\\
yAM na vAyurna chAdityaH purA pashyati me priyAm .
seyamadya sabhAmadhye shete bhUmAvanAthavat .. 19..\\
iya.n vastrAvakartena sa.nvItA chAruhAsinI .
unmatteva varArohA kathaM buddhvA bhaviShyati .. 20..\\
kathamekA satI bhaimI mayA virahitA shubhA .
chariShyati vane ghore mR^igavyAlaniShevite .. 21..\\
gatvA gatvA nalo rAjA punareti sabhAM muhuH .
AkR^iShyamANaH kalinA sauhR^idenApakR^iShyate .. 22..\\
dvidheva hR^idaya.n tasya duHkhitasyAbhavattadA .
doleva muhurAyAti yAti chaiva sabhAM muhuH .. 23..\\
so.apakR^iShTastu kalinA mohitaH prAdravannalaH .
suptAmutsR^ijya tAM bhAryA.n vilapya karuNaM bahu .. 24..\\
naShTAtmA kalinA spR^iShTastattadvigaNayannR^ipaH .
jagAmaiva vane shUnye bhAryAmutsR^ijya duHkhitaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60}
bR^ihadashva uvAcha
apakrAnte nale rAjandamayantI gataklamA .
abudhyata varArohA santrastA vijane vane .. 1..\\
sApashyamAnA bhartAra.n duHkhashokasamanvitA .
prAkroshaduchchaiH santrastA mahArAjeti naiShadham .. 2..\\
hA nAtha hA mahArAja hA svAminki.n jahAsi mAm .
hA hatAsmi vinaShTAsmi bhItAsmi vijane vane .. 3..\\
nanu nAma mahArAja dharmaGYaH satyavAgasi .
kathamuktvA tathAsatya.n suptAmutsR^ijya mA.n gataH .. 4..\\
kathamutsR^ijya gantAsi vashyAM bhAryAmanuvratAm .
visheShato.anapakR^ite pareNApakR^ite sati .. 5..\\
shakShyase tA giraH satyAH kartuM mayi nareshvara .
yAstvayA lokapAlAnA.n saMnidhau kathitAH purA .. 6..\\
paryAptaH parihAso.ayametAvAnpuruSharShabha .
bhItAhamasmi durdharSha darshayAtmAnamIshvara .. 7..\\
dR^ishyase dR^ishyase rAjanneSha tiShThasi naiShadha .
AvArya gulmairAtmAna.n kiM mAM na pratibhAShase .. 8..\\
nR^isha.nsaM bata rAjendra yanmAmeva~NgatAm iha .
vilapantI.n samAli~Ngya nAshvAsayasi pArthiva .. 9..\\
na shochAmyahamAtmAnaM na chAnyadapi ki.n chana .
kathaM nu bhavitAsyeka iti tvAM nR^ipa shochimi .. 10..\\
kathaM nu rAja.nstR^iShitaH kShudhitaH shramakarshitaH .
sAyAhne vR^ikShamUleShu mAmapashyanbhaviShyasi .. 11..\\
tataH sA tIvrashokArtA pradIpteva cha manyunA .
itashchetashcha rudatI paryadhAvata duHkhitA .. 12..\\
muhurutpatate bAlA muhuH patati vihvalA .
muhurAlIyate bhItA muhuH kroshati roditi .. 13..\\
sA tIvrashokasantaptA muhurniHshvasya vihvalA .
uvAcha bhaimI niShkramya rodamAnA pativratA .. 14..\\
yasyAbhishApAdduHkhArto duHkha.n vindati naiShadhaH .
tasya bhUtasya tadduHkhAdduHkhamabhyadhikaM bhavet .. 15..\\
apApachetasaM pApo ya eva.n kR^itavAnnalam .
tasmAdduHkhataraM prApya jIvatvasukhajIvikAm .. 16..\\
eva.n tu vilapantI sA rAGYo bhAryA mahAtmanaH .
anveShati sma bhartAra.n vane shvApadasevite .. 17..\\
unmattavadbhImasutA vilapantI tatastataH .
hA hA rAjanniti muhuritashchetashcha dhAvati .. 18..\\
tA.n shuShyamANAmatyartha.n kurarImiva vAshatIm .
karuNaM bahu shochantI.n vilapantIM muhurmuhuH .. 19..\\
sahasAbhyAgatAM bhaimImabhyAshaparivartinIm .
jagrAhAjagaro grAho mahAkAyaH kShudhAnvitaH .. 20..\\
sA grasyamAnA grAheNa shokena cha parAjitA .
nAtmAna.n shochati tathA yathA shochati naiShadham .. 21..\\
hA nAtha mAmiha vane grasyamAnAmanAthavat .
grAheNAnena vipine kimarthaM nAbhidhAvasi .. 22..\\
kathaM bhaviShyasi punarmAmanusmR^itya naiShadha .
pApAnmuktaH punarlabdhvA buddhi.n cheto dhanAni cha .. 23..\\
shrAntasya te kShudhArtasya pariglAnasya naiShadha .
kaH shrama.n rAjashArdUla nAshayiShyati mAnada .. 24..\\
tAmakasmAnmR^igavyAdho vicharangahane vane .
AkrandatImupashrutya javenAbhisasAra ha .. 25..\\
tA.n sa dR^iShTvA tathA grastAmurageNAyatekShaNAm .
tvaramANo mR^igavyAdhaH samabhikramya vegitaH .. 26..\\
mukhataH pAtayAmAsa shastreNa nishitena ha .
nirvicheShTaM bhuja~Nga.n ta.n vishasya mR^igajIvinaH .. 27..\\
mokShayitvA cha tA.n vyAdhaH prakShAlya salilena cha .
samAshvAsya kR^itAhArAmatha paprachchha bhArata .. 28..\\
kasya tvaM mR^igashAvAkShi katha.n chAbhyAgatA vanam .
katha.n chedaM mahatkR^ichchhraM prAptavatyasi bhAmini .. 29..\\
damayantI tathA tena pR^ichchhyamAnA vishAM pate .
sarvametadyathAvR^ittamAchachakShe.asya bhArata .. 30..\\
tAmardhavastrasa.nvItAM pInashroNipayodharAm .
sukumArAnavadyA~NgIM pUrNachandranibhAnanAm .. 31..\\
arAlapakShmanayanA.n tathA madhurabhAShiNIm .
lakShayitvA mR^igavyAdhaH kAmasya vashameyivAn .. 32..\\
tAmatha shlakShNayA vAchA lubdhako mR^idupurvayA .
sAntvayAmAsa kAmArtastadabudhyata bhAminI .. 33..\\
damayantI tu ta.n duShTamupalabhya pativratA .
tIvraroShasamAviShTA prajajvAleva manyunA .. 34..\\
sa tu pApamatiH kShudraH pradharShayitumAturaH .
durdharShA.n tarkayAmAsa dIptAmagnishikhAm iva .. 35..\\
damayantI tu duHkhArtA patirAjyavinAkR^itA .
atItavAkpathe kAle shashApaina.n ruShA kila .. 36..\\
yathAhaM naiShadhAdanyaM manasApi na chintaye .
tathAyaM patatA.n kShudraH parAsurmR^igajIvanaH .. 37..\\
uktamAtre tu vachane tayA sa mR^igajIvanaH .
vyasuH papAta medinyAmagnidagdha iva drumaH .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61}
bR^ihadashva uvAcha
sA nihatya mR^igavyAdhaM pratasthe kamalekShaNA .
vanaM pratibhaya.n shUnya.n jhillikAgaNanAditam .. 1..\\
si.nhavyAghravarAharkSharurudvIpiniShevitam .
nAnApakShigaNAkIrNaM mlechchhataskarasevitam .. 2..\\
shAlaveNudhavAshvatthatinduke~NgudakiMshukaiH .
arjunAriShTasa~nchanna.n chandanaishcha sashAlmalaiH .. 3..\\
jambvAmralodhrakhadirashAkavetrasamAkulam .
kAshmaryAmalakaplakShakadambodumbarAvR^itam .. 4..\\
badarIbilvasa~nchannaM nyagrodhaishcha samAkulam .
priyAlatAlakharjUraharItakabibhItakaiH .. 5..\\
nAnAdhAtushatairnaddhAnvividhAnapi chAchalAn .
niku~njAnpakShisa~NghuShTAndarIshchAdbhutadarshanAH .
nadIH sarA.nsi vApIshcha vividhAMshcha mR^igadvijAn .. 6..\\
sA bahUnbhImarUpAMshcha pishAchoragarAkShasAn .
palvalAni taDAgAni girikUTAni sarvashaH .
saritaH sAgarAMshchaiva dadarshAdbhutadarshanAn .. 7..\\
yUthasho dadR^ishe chAtra vidarbhAdhipanandinI .
mahiShAnvarAhAngomAyUnR^ikShavAnarapannagAn .. 8..\\
tejasA yashasA sthityA shriyA cha parayA yutA .
vaidarbhI vicharatyekA nalamanveShatI tadA .. 9..\\
nAbibhyatsA nR^ipasutA bhaimI tatrAtha kasya chit .
dAruNAmaTavIM prApya bhartR^ivyasanakarshitA .. 10..\\
vidarbhatanayA rAjanvilalApa suduHkhitA .
bhartR^ishokaparItA~NgI shilAtalasamAshritA .. 11..\\
damayantyuvAcha
si.nhoraska mahAbAho niShadhAnA.n janAdhipa .
kva nu rAjangato.asIha tyaktvA mAM nirjane vane .. 12..\\
ashvamedhAdibhirvIra kratubhiH svAptadakShiNaiH .
kathamiShTvA naravyAghra mayi mithyA pravartase .. 13..\\
yattvayoktaM naravyAghra matsamakShaM mahAdyute .
kartumarhasi kalyANa tadR^itaM pArthivarShabha .. 14..\\
yathokta.n vihagairha.nsaiH samIpe tava bhUmipa .
matsakAshe cha tairukta.n tadavekShitumarhasi .. 15..\\
chatvAra ekato vedAH sA~NgopA~NgAH savistarAH .
svadhItA mAnavashreShTha satyameka.n kilaikataH .. 16..\\
tasmAdarhasi shatrughna satya.n kartuM nareshvara .
uktavAnasi yadvIra matsakAshe purA vachaH .. 17..\\
hA vIra nanu nAmAhamiShTA kila tavAnagha .
asyAmaTavyA.n ghorAyAM kiM mAM na pratibhAShase .. 18..\\
bhartsayatyeSha mA.n raudro vyAttAsyo dAruNAkR^itiH .
araNyarATkShudhAviShTaH kiM mAM na trAtumarhasi .. 19..\\
na me tvadanyA subhage priyA ityabravIstadA .
tAmR^itA.n kuru kalyANapuroktAM bhAratIM nR^ipa .. 20..\\
unmattA.n vilapantIM mAM bhAryAmiShTAM narAdhipa .
IpsitAmIpsito nAtha kiM mAM na pratibhAShase .. 21..\\
kR^ishA.n dInA.n vivarNAM cha malinAM vasudhAdhipa .
vastrArdhaprAvR^itAmekA.n vilapantImanAthavat .. 22..\\
yUthabhraShTAmivaikAM mA.n hariNIM pR^ithulochana .
na mAnayasi mAnArha rudatImarikarshana .. 23..\\
mahArAja mahAraNye mAmihaikAkinI.n satIm .
AbhAShamANA.n svAM patnI.n kiM mAM na pratibhAShase .. 24..\\
kulashIlopasampanna.n chArusarvA~Ngashobhanam .
nAdya tvAmanupashyAmi girAvasminnarottama .
vane chAsminmahAghore si.nhavyAghraniShevite .. 25..\\
shayAnamupaviShTa.n vA sthitaM vA niShadhAdhipa .
prasthita.n vA narashreShTha mama shokavivardhana .. 26..\\
kaM nu pR^ichchhAmi duHkhArtA tvadarthe shokakarshitA .
kachchiddR^iShTastvayAraNye sa~Ngatyeha nalo nR^ipaH .. 27..\\
ko nu me kathayedadya vane.asminviShThitaM nalam .
abhirUpaM mahAtmAnaM paravyUhavinAshanam .. 28..\\
yamanveShasi rAjAnaM nalaM padmanibhekShaNam .
aya.n sa iti kasyAdya shroShyAmi madhurA.n giram .. 29..\\
araNyarADaya.n shrImAMshchaturdaMShTro mahAhanuH .
shArdUlo.abhimukhaH praiti pR^ichchhAmyenamasha~NkitA .. 30..\\
bhavAnmR^igANAmadhipastvamasminkAnane prabhuH .
vidarbharAjatanayA.n damayantIti viddhi mAm .. 31..\\
niShadhAdhipaterbhAryAM nalasyAmitraghAtinaH .
patimanveShatImekA.n kR^ipaNA.n shokakarshitAm .
AshvAsaya mR^igendreha yadi dR^iShTastvayA nalaH .. 32..\\
atha vAraNyanR^ipate nala.n yadi na sha.nsasi .
mAmadasva mR^igashreShTha vishokA.n kuru duHkhitAm .. 33..\\
shrutvAraNye vilapitaM mamaiSha mR^igarAT svayam .
yAtyetAM mR^iShTasalilAmApagA.n sAgara~NgamAm .. 34..\\
ima.n shilochchayaM puNyaM shR^i~NgairbahubhiruchchhritaiH .
virAjadbhirdivaspR^igbhirnaikavarNairmanoramaiH .. 35..\\
nAnAdhAtusamAkIrNa.n vividhopalabhUShitam .
asyAraNyasya mahataH ketubhUtamivochchhritam .. 36..\\
si.nhashArdUlamAta~NgavarAharkShamR^igAyutam .
patatribhirbahuvidhaiH samantAdanunAditam .. 37..\\
kiMshukAshokabakulapuMnAgairupashobhitam .
saridbhiH saviha~NgAbhiH shikharaishchopashobhitam .
girirAjamima.n tAvatpR^ichchhAmi nR^ipatiM prati .. 38..\\
bhagavannachalashreShTha divyadarshanavishruta .
sharaNya bahukalyANa namaste.astu mahIdhara .. 39..\\
praName tvAbhigamyAha.n rAjaputrIM nibodha mAm .
rAGYaH snuShA.n rAjabhAryA.n damayantIti vishrutAm .. 40..\\
rAjA vidarbhAdhipatiH pitA mama mahArathaH .
bhImo nAma kShitipatishchAturvarNyasya rakShitA .. 41..\\
rAjasUyAshvamedhAnA.n kratUnAM dakShiNAvatAm .
AhartA pArthivashreShThaH pR^ithuchArva~nchitekShaNaH .. 42..\\
brahmaNyaH sAdhuvR^ittashcha satyavAganasUyakaH .
shIlavAnsusamAchAraH pR^ithushrIrdharmavichchhuchiH .. 43..\\
samyaggoptA vidarbhANAM nirjitArigaNaH prabhuH .
tasya mA.n viddhi tanayAM bhagava.nstvAmupasthitAm .. 44..\\
niShadheShu mahAshaila shvashuro me nR^ipottamaH .
sugR^ihItanAmA vikhyAto vIrasena iti sma ha .. 45..\\
tasya rAGYaH suto vIraH shrImAnsatyaparAkramaH .
kramaprAptaM pituH sva.n yo rAjyaM samanushAsti ha .. 46..\\
nalo nAmAridamanaH puNyashloka iti shrutaH .
brahmaNyo vedavidvAgmI puNyakR^itsomapo.agnichit .. 47..\\
yaShTA dAtA cha yoddhA cha samyakchaiva prashAsitA .
tasya mAmachalashreShTha viddhi bhAryAmihAgatAm .. 48..\\
tyaktashriyaM bhartR^ihInAmanAthA.n vyasanAnvitAm .
anveShamANAM bhartAra.n ta.n vai naravarottamam .. 49..\\
khamullikhadbhiretairhi tvayA shR^i~NgashatairnR^ipaH .
kachchiddR^iShTo.achalashreShTha vane.asmindAruNe nalaH .. 50..\\
gajendravikramo dhImAndIrghabAhuramarShaNaH .
vikrAntaH satyavAgdhIro bhartA mama mahAyashAH .
niShadhAnAmadhipatiH kachchiddR^iShTastvayA nalaH .. 51..\\
kiM mA.n vilapatImekAM parvatashreShTha duHkhitAm .
girA nAshvAsayasyadya svA.n sutAmiva duHkhitAm .. 52..\\
vIra vikrAnta dharmaGYa satyasandha mahIpate .
yadyasyasminvane rAjandarshayAtmAnamAtmanA .. 53..\\
kadA nu snigdhagambhIrA.n jImUtasvanasaMnibhAm .
shroShyAmi naiShadhasyAha.n vAcha.n tAmamR^itopamAm .. 54..\\
vaidarbhItyeva kathitA.n shubhAM rAGYo mahAtmanaH .
AmnAyasAriNImR^iddhAM mama shokanibarhiNIm .. 55..\\
iti sA ta.n girishreShThamuktvA pArthivanandinI .
damayantI tato bhUyo jagAma dishamuttarAm .. 56..\\
sA gatvA trInahorAtrAndadarsha paramA~NganA .
tApasAraNyamatula.n divyakAnanadarshanam .. 57..\\
vasiShThabhR^igvatrisamaistApasairupashobhitam .
niyataiH sa.nyatAhArairdamashauchasamanvitaiH .. 58..\\
abbhakShairvAyubhakShaishcha patrAhAraistathaiva cha .
jitendriyairmahAbhAgaiH svargamArgadidR^ikShubhiH .. 59..\\
valkalAjinasa.nvItairmunibhiH sa.nyatendriyaiH .
tApasAdhyuShita.n ramya.n dadarshAshramamaNDalam .. 60..\\
sA dR^iShTvaivAshramapadaM nAnAmR^iganiShevitam .
shAkhAmR^igagaNaishchaiva tApasaish cha samanvitam .. 61..\\
subhrUH sukeshI sushroNI sukuchA sudvijAnanA .
varchasvinI supratiShThA sva~nchitodyatagAminI .. 62..\\
sA viveshAshramapada.n vIrasenasutapriyA .
yoShidratnaM mahAbhAgA damayantI manasvinI .. 63..\\
sAbhivAdya tapovR^iddhAnvinayAvanatA sthitA .
svAgata.n ta iti proktA taiH sarvaistApasaishcha sA .. 64..\\
pUjA.n chAsyA yathAnyAyaM kR^itvA tatra tapodhanAH .
AsyatAmityathochuste brUhi ki.n karavAmahe .. 65..\\
tAnuvAcha varArohA kachchidbhavagatAm iha .
tapasyagniShu dharmeShu mR^igapakShiShu chAnaghAH .
kushala.n vo mahAbhAgAH svadharmacharaNeShu cha .. 66..\\
tairuktA kushalaM bhadre sarvatreti yashasvinI .
brUhi sarvAnavadyA~Ngi kA tva.n kiM cha chikIrShasi .. 67..\\
dR^iShTvaiva te para.n rUpa.n dyutiM cha paramAm iha .
vismayo naH samutpannaH samAshvasihi mA shuchaH .. 68..\\
asyAraNyasya mahatI devatA vA mahIbhR^itaH .
asyA nu nadyAH kalyANi vada satyamanindite .. 69..\\
sAbravIttAnR^iShInnAhamaraNyasyAsya devatA .
na chApyasya girerviprA na nadyA devatApyaham .. 70..\\
mAnuShIM mA.n vijAnIta yUyaM sarve tapodhanAH .
vistareNAbhidhAsyAmi tanme shR^iNuta sarvashaH .. 71..\\
vidarbheShu mahIpAlo bhImo nAma mahAdyutiH .
tasya mA.n tanayA.n sarve jAnIta dvijasattamAH .. 72..\\
niShadhAdhipatirdhImAnnalo nAma mahAyashAH .
vIraH sa~NgrAmajidvidvAnmama bhartA vishAM patiH .. 73..\\
devatAbhyarchanaparo dvijAtijanavatsalaH .
goptA niShadhavaMshasya mahAbhAgo mahAdyutiH .. 74..\\
satyavAgdharmavitprAGYaH satyasandho.arimardanaH .
brahmaNyo daivataparaH shrImAnparapura~njayaH .. 75..\\
nalo nAma nR^ipashreShTho devarAjasamadyutiH .
mama bhartA vishAlAkShaH pUrNenduvadano.arihA .. 76..\\
AhartA kratumukhyAnA.n vedavedA~NgapAragaH .
sapatnAnAM mR^idhe hantA ravisomasamaprabhaH .. 77..\\
sa kaishchinnikR^itipraGYairakalyANairnarAdhamaiH .
AhUya pR^ithivIpAlaH satyadharmaparAyaNaH .
devane kushalairjihmairjito rAjya.n vasUni cha .. 78..\\
tasya mAmavagachchhadhvaM bhAryA.n rAjarShabhasya vai .
damayantIti vikhyAtAM bhartR^idarshanalAlasAm .. 79..\\
sA vanAni girIMshchaiva sarA.nsi saritastathA .
palvalAni cha ramyANi tathAraNyAni sarvashaH .. 80..\\
anveShamANA bhartAraM nala.n raNavishAradam .
mahAtmAna.n kR^itAstraM cha vicharAmIha duHkhitA .. 81..\\
kachchidbhagavatAM puNya.n tapovanamidaM nR^ipaH .
bhavetprApto nalo nAma niShadhAnA.n janAdhipaH .. 82..\\
yatkR^ite.ahamida.n viprAH prapannA bhR^ishadAruNam .
vanaM pratibhaya.n ghora.n shArdUlamR^igasevitam .. 83..\\
yadi kaishchidahorAtrairna drakShyAmi nalaM nR^ipam .
AtmAna.n shreyasA yokShye dehasyAsya vimochanAt .. 84..\\
ko nu me jIvitenArthastamR^ite puruSharShabham .
kathaM bhaviShyAmyadyAhaM bhartR^ishokAbhipIDitA .. 85..\\
eva.n vilapatImekAmaraNye bhImanandinIm .
damayantImathochuste tApasAH satyavAdinaH .. 86..\\
udarkastava kalyANi kalyANo bhavitA shubhe .
vayaM pashyAma tapasA kShipra.n drakShyasi naiShadham .. 87..\\
niShadhAnAmadhipatiM nala.n ripunighAtinam .
bhaimi dharmabhR^itA.n shreShTha.n drakShyase vigatajvaram .. 88..\\
vimukta.n sarvapApebhyaH sarvaratnasamanvitam .
tadeva nagarashreShThaM prashAsantamarindamam .. 89..\\
dviShatAM bhayakartAra.n suhR^idAM shokanAshanam .
pati.n drakShyasi kalyANi kalyANAbhijanaM nR^ipam .. 90..\\
evamuktvA nalasyeShTAM mahiShIM pArthivAtmajAm .
antarhitAstApasAste sAgnihotrAshramAstadA .. 91..\\
sA dR^iShTvA mahadAshcharya.n vismitA abhavattadA .
damayantyanavadyA~NgI vIrasenanR^ipasnuShA .. 92..\\
kiM nu svapno mayA dR^iShTaH ko.aya.n vidhirihAbhavat .
kva nu te tApasAH sarve kva tadAshramamaNDalam .. 93..\\
kva sA puNyajalA ramyA nAnAdvijaniShevitA .
nadI te cha nagA hR^idyAH phalapuShpopashobhitAH .. 94..\\
dhyAtvA chiraM bhImasutA damayantI shuchismitA .
bhartR^ishokaparA dInA vivarNavadanAbhavat .. 95..\\
sA gatvAthAparAM bhUmiM bAShpasandigdhayA girA .
vilalApAshrupUrNAkShI dR^iShTvAshokataru.n tataH .. 96..\\
upagamya tarushreShThamashokaM puShpita.n tadA .
pallavApIDita.n hR^idyaM viha~NgairanunAditam .. 97..\\
aho batAyamagamaH shrImAnasminvanAntare .
ApIDairbahubhirbhAti shrImAndramiDarAD iva .. 98..\\
vishokA.n kuru mAM kShipramashoka priyadarshana .
vItashokabhayAbAdha.n kachchittvaM dR^iShTavAnnR^ipam .. 99..\\
nalaM nAmAridamana.n damayantyAH priyaM patim .
niShadhAnAmadhipati.n dR^iShTavAnasi me priyam .. 100..\\
ekavastrArdhasa.nvIta.n sukumAratanutvacham .
vyasanenArdita.n vIramaraNyamidamAgatam .. 101..\\
yathA vishokA gachchheyamashokanaga tatkuru .
satyanAmA bhavAshoka mama shokavinAshanAt .. 102..\\
eva.n sAshokavR^ikSha.n tamArtA triH parigamya ha .
jagAma dAruNatara.n deshaM bhaimI varA~NganA .. 103..\\
sA dadarsha nagAnnaikAnnaikAshcha saritastathA .
naikAMshcha parvatAnramyAnnaikAMshcha mR^igapakShiNaH .. 104..\\
kandarAMshcha nitambAMshcha nadAMshchAdbhutadarshanAn .
dadarsha sA bhImasutA patimanveShatI tadA .. 105..\\
gatvA prakR^iShTamadhvAna.n damayantI shuchismitA .
dadarshAtha mahAsArtha.n hastyashvarathasa~Nkulam .. 106..\\
uttarantaM nadI.n ramyAM prasannasalilAM shubhAm .
sushItatoyA.n vistIrNAM hradinIM vetasairvR^itAm .. 107..\\
prodghuShTA.n krau~nchakuraraishchakravAkopakUjitAm .
kUrmagrAhajhaShAkIrNAM pulinadvIpashobhitAm .. 108..\\
sA dR^iShTvaiva mahAsArthaM nalapatnI yashasvinI .
upasarpya varArohA janamadhya.n vivesha ha .. 109..\\
unmattarUpA shokArtA tathA vastrArdhasa.nvR^itA .
kR^ishA vivarNA malinA pA.nsudhvastashiroruhA .. 110..\\
tA.n dR^iShTvA tatra manujAH ke chidbhItAH pradudruvuH .
ke chichchintAparAstasthuH ke chittatra vichukrushuH .. 111..\\
prahasanti sma tA.n ke chidabhyasUyanta chApare .
chakrustasyA.n dayAM ke chitpaprachchhushchApi bhArata .. 112..\\
kAsi kasyAsi kalyANi ki.n vA mR^igayase vane .
tvA.n dR^iShTvA vyathitAH smeha kachchittvamasi mAnuShI .. 113..\\
vada satya.n vanasyAsya parvatasyAtha vA dishaH .
devatA tva.n hi kalyANi tvAM vayaM sharaNa.n gatAH .. 114..\\
yakShI vA rAkShasI vA tvamutAho.asi varA~NganA .
sarvathA kuru naH svasti rakShasvAsmAnanindite .. 115..\\
yathAya.n sarvathA sArthaH kShemI shIghramito vrajet .
tathA vidhatsva kalyANi tvA.n vayaM sharaNa.n gatAH .. 116..\\
pratyuvAcha tataH sAdhvI bhartR^ivyasanaduHkhitA .
sArthavAha.n cha sArthaM cha janA ye chAtra ke chana .. 117..\\
mAnuShIM mA.n vijAnIta manujAdhipateH sutAm .
nR^ipasnuShA.n rAjabhAryAM bhartR^idarshanalAlasAm .. 118..\\
vidarbharANmama pitA bhartA rAjA cha naiShadhaH .
nalo nAma mahAbhAgastaM mArgAmyaparAjitam .. 119..\\
yadi jAnIta nR^ipati.n kShipra.n sha.nsata me priyam .
nalaM pArthivashArdUlamamitragaNasUdanam .. 120..\\
tAmuvAchAnavadyA~NgI.n sArthasya mahataH prabhuH .
sArthavAhaH shuchirnAma shR^iNu kalyANi madvachaH .. 121..\\
aha.n sArthasya netA vai sArthavAhaH shuchismite .
manuShyaM nalanAmAnaM na pashyAmi yashasvini .. 122..\\
ku~njaradvIpimahiShashArdUlarkShamR^igAnapi .
pashyAmyasminvane kaShTe amanuShyaniShevite .
tathA no yakSharADadya maNibhadraH prasIdatu .. 123..\\
sAbravIdvaNijaH sarvAnsArthavAha.n cha taM tataH .
kva nu yAsyasi sArtho.ayametadAkhyAtumarhatha .. 124..\\
sArthavAha uvAcha
sArtho.aya.n chedirAjasya subAhorsatyavAdinaH .
kShipra.n janapadaM gantA lAbhAya manujAtmaje .. 125..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62}
bR^ihadashva uvAcha
sA tachchhrutvAnavadyA~NgI sArthavAhavachastadA .
agachchhattena vai sArdhaM bhartR^idarshanalAlasA .. 1..\\
atha kAle bahutithe vane mahati dAruNe .
taDAga.n sarvatobhadraM padmasaugandhikaM mahat .. 2..\\
dadR^ishurvaNijo ramyaM prabhUtayavasendhanam .
bahumUlaphalopetaM nAnApakShigaNairvR^itam .. 3..\\
ta.n dR^iShTvA mR^iShTasalilaM manoharasukhAvaham .
suparishrAntavAhAste niveshAya mano dadhuH .. 4..\\
saMmate sArthavAhasya vivishurvanamuttamam .
uvAsa sArthaH sumahAnvelAmAsAdya pashchimAm .. 5..\\
athArdharAtrasamaye niHshabdastimite tadA .
supte sArthe parishrAnte hastiyUthamupAgamat .
pAnIyArtha.n girinadIM madaprasravaNAvilAm .. 6..\\
mArga.n sa.nrudhya sa.nsuptaM padminyAH sArthamuttamam .
suptaM mamarda sahasA cheShTamAnaM mahItale .. 7..\\
hAhAravaM pramu~nchantaH sArthikAH sharaNArthinaH .
vanagulmAMshcha dhAvanto nidrAndhA mahato bhayAt .
ke chiddantaiH karaiH ke chitke chitpadbhyA.n hatA narAH .. 8..\\
gokharoShTrAshvabahulaM padAtijanasa~Nkulam .
bhayArta.n dhAvamAnaM tatparasparahataM tadA .. 9..\\
ghorAnnAdAnvimu~nchanto nipeturdharaNItale .
vR^ikSheShvAsajya sambhagnAH patitA viShameShu cha .
tathA tannihata.n sarvaM samR^iddhaM sArthamaNDalam .. 10..\\
athAparedyuH samprApte hatashiShTA janAstadA .
vanagulmAdviniShkramya shochanto vaishasa.n kR^itam .
bhrAtaraM pitaraM putra.n sakhAya.n cha janAdhipa .. 11..\\
ashochattatra vaidarbhI kiM nu me duShkR^ita.n kR^itam .
yo.api me nirjane.araNye samprApto.aya.n janArNavaH .
hato.aya.n hastiyUthena mandabhAgyAnmamaiva tu .. 12..\\
prAptavya.n suchira.n duHkhaM mayA nUnamasaMshayam .
nAprAptakAlo mriyate shruta.n vR^iddhAnushAsanam .. 13..\\
yannAhamadya mR^iditA hastiyUthena duHkhitA .
na hyadaivakR^ita.n kiM chinnarANAm iha vidyate .. 14..\\
na cha me bAlabhAve.api ki.n chidvyapakR^itaM kR^itam .
karmaNA manasA vAchA yadida.n duHkhamAgatam .. 15..\\
manye svaya.nvarakR^ite lokapAlAH samAgatAH .
pratyAkhyAtA mayA tatra nalasyArthAya devatAH .
nUna.n teShAM prabhAvena viyogaM prAptavatyaham .. 16..\\
evamAdIni duHkhAni sA vilapya varA~NganA .
hatashiShTaiH saha tadA brAhmaNairvedapAragaiH .
agachchhadrAjashArdUla duHkhashokaparAyaNA .. 17..\\
gachchhantI sA chirAtkAlAtpuramAsAdayanmahat .
sAyAhne chedirAjasya subAhorsatyavAdinaH .
vastrArdhakartasa.nvItA pravivesha purottamam .. 18..\\
tA.n vivarNA.n kR^ishAM dInAM muktakeshImamArjanAm .
unmattAmiva gachchhantI.n dadR^ishuH puravAsinaH .. 19..\\
pravishantI.n tu tAM dR^iShTvA chedirAjapurIM tadA .
anujagmustato bAlA grAmiputrAH kutUhalAt .. 20..\\
sA taiH parivR^itAgachchhatsamIpa.n rAjaveshmanaH .
tAM prAsAdagatApashyadrAjamAtA janairvR^itAm .. 21..\\
sA jana.n vArayitvA taM prAsAdatalamuttamam .
Aropya vismitA rAjandamayantImapR^ichchhata .. 22..\\
evamapyasukhAviShTA bibharShi parama.n vapuH .
bhAsi vidyudivAbhreShu sha.nsa me kAsi kasya vA .. 23..\\
na hi te mAnuSha.n rUpaM bhUShaNairapi varjitam .
asahAyA narebhyash cha nodvijasyamaraprabhe .. 24..\\
tachchhrutvA vachana.n tasyA bhaimI vachanamabravIt .
mAnuShIM mA.n vijAnIhi bhartAraM samanuvratAm .. 25..\\
sairandhrI.n jAtisampannAM bhujiShyAM kAmavAsinIm .
phalamUlAshanAmekA.n yatrasAyampratishrayAm .. 26..\\
asa~NkhyeyaguNo bhartA mA.n cha nityamanuvrataH .
bhartAramapi ta.n vIra.n chhAyevAnapagA sadA .. 27..\\
tasya daivAtprasa~Ngo.abhUdatimAtra.n sma devane .
dyUte sa nirjitashchaiva vanameko.abhyupeyivAn .. 28..\\
tamekavasana.n vIramunmattamiva vihvalam .
AshvAsayantI bhartAramahamanvagama.n vanam .. 29..\\
sa kadA chidvane vIraH kasmiMshchitkAraNAntare .
kShutparItaH suvimanAstadapyeka.n vyasarjayat .. 30..\\
tamekavasanaM nagnamunmatta.n gatachetasam .
anuvrajantI bahulA na svapAmi nishAH sadA .. 31..\\
tato bahutithe kAle suptAmutsR^ijya mA.n kva chit .
vAsaso.ardhaM parichchhidya tyaktavAnmAmanAgasam .. 32..\\
taM mArgamANA bhartAra.n dahyamAnA dinakShapAH .
na vindAmyamaraprakhyaM priyaM prANadhaneshvaram .. 33..\\
tAmashruparipUrNAkShI.n vilapantI.n tathA bahu .
rAjamAtAbravIdArtAM bhaimImArtatarA svayam .. 34..\\
vasasva mayi kalyANi prItirme tvayi vartate .
mR^igayiShyanti te bhadre bhartAraM puruShA mama .. 35..\\
atha vA svayamAgachchhetparidhAvannitastataH .
ihaiva vasatI bhadre bhartAramupalapsyase .. 36..\\
rAjamAturvachaH shrutvA damayantI vacho.abravIt .
samayenotsahe vastu.n tvayi vIraprajAyini .. 37..\\
uchchhiShTaM naiva bhu~njIyAM na kuryAM pAdadhAvanam .
na chAhaM puruShAnanyAnsambhASheya.n kathaM chana .. 38..\\
prArthayedyadi mA.n kashchiddaNDyaste sa pumAnbhavet .
bharturanveShaNArtha.n tu pashyeyaM brAhmaNAnaham .. 39..\\
yadyevamiha kartavya.n vasAmyahamasaMshayam .
ato.anyathA na me vAso vartate hR^idaye kva chit .. 40..\\
tAM prahR^iShTena manasA rAjamAtedamabravIt .
sarvametatkariShyAmi diShTyA te vratamIdR^isham .. 41..\\
evamuktvA tato bhaimI.n rAjamAtA vishAM pate .
uvAcheda.n duhitara.n sunandAM nAma bhArata .. 42..\\
sairandhrImabhijAnIShva sunande devarUpiNIm .
etayA saha modasva nirudvignamanAH svayam .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63}
bR^ihadashva uvAcha
utsR^ijya damayantI.n tu nalo rAjA vishAM pate .
dadarsha dAva.n dahyantaM mahAntaM gahane vane .. 1..\\
tatra shushrAva madhye.agnau shabdaM bhUtasya kasya chit .
abhidhAva naletyuchchaiH puNyashloketi chAsakR^it .. 2..\\
mA bhairiti nalashchoktvA madhyamagneH pravishya tam .
dadarsha nAgarAjAna.n shayAna.n kuNDalIkR^itam .. 3..\\
sa nAgaH prA~njalirbhUtvA vepamAno nala.n tadA .
uvAcha viddhi mA.n rAjannAga.n karkoTakaM nR^ipa .. 4..\\
mayA pralabdho brahmarShiranAgAH sumahAtapAH .
tena manyuparItena shapto.asmi manujAdhipa .. 5..\\
tasya shApAnna shaknomi padAdvichalituM padam .
upadekShyAmi te shreyastrAtumarhati mAM bhavAn .. 6..\\
sakhA cha te bhaviShyAmi matsamo nAsti pannagaH .
laghushcha te bhaviShyAmi shIghramAdAya gachchha mAm .. 7..\\
evamuktvA sa nAgendro babhUvA~NguShThamAtrakaH .
ta.n gR^ihItvA nalaH prAyAduddeshaM dAvavarjitam .. 8..\\
AkAshadeshamAsAdya vimukta.n kR^iShNavartmanA .
utsraShTukAma.n taM nAgaH punaH karkoTako.abravIt .. 9..\\
padAni gaNayangachchha svAni naiShadha kAni chit .
tatra te.ahaM mahArAja shreyo dhAsyAmi yatparam .. 10..\\
tataH sa~NkhyAtumArabdhamadashaddashame pade .
tasya daShTasya tadrUpa.n kShipramantaradhIyata .. 11..\\
sa dR^iShTvA vismitastasthAvAtmAna.n vikR^itaM nalaH .
svarUpadhAriNaM nAga.n dadarsha cha mahIpatiH .. 12..\\
tataH karkoTako nAgaH sAntvayannalamabravIt .
mayA te.antarhita.n rUpaM na tvA vidyurjanA iti .. 13..\\
yatkR^ite chAsi vikR^ito duHkhena mahatA nala .
viSheNa sa madIyena tvayi duHkhaM nivatsyati .. 14..\\
viSheNa sa.nvR^itairgAtrairyAvattvAM na vimokShyati .
tAvattvayi mahArAja duHkha.n vai sa nivatsyati .. 15..\\
anAgA yena nikR^itastvamanarho janAdhipa .
krodhAdasUyayitvA ta.n rakShA me bhavataH kR^itA .. 16..\\
na te bhayaM naravyAghra daMShTribhyaH shatruto.api vA .
brahmavidbhyashcha bhavitA matprasAdAnnarAdhipa .. 17..\\
rAjanviShanimittA cha na te pIDA bhaviShyati .
sa~NgrAmeShu cha rAjendra shashvajjayamavApsyati .. 18..\\
gachchha rAjannitaH sUto bAhuko.ahamiti bruvan .
samIpamR^ituparNasya sa hi vedAkShanaipuNam .
ayodhyAM nagarI.n ramyAmadyaiva niShadheshvara .. 19..\\
sa te.akShahR^idaya.n dAtA rAjAshvahR^idayena vai .
ikShvAkukulajaH shrImAnmitra.n chaiva bhaviShyati .. 20..\\
bhaviShyasi yadAkShaGYaH shreyasA yokShyase tadA .
sameShyasi cha dAraistvaM mA sma shoke manaH kR^ithAH .
rAjyena tanayAbhyA.n cha satyametadbravImi te .. 21..\\
svarUpa.n cha yadA draShTumichchhethAstvaM narAdhipa .
sa.nsmartavyastadA te.aha.n vAsashchedaM nivAsayeH .. 22..\\
anena vAsasAchhannaH svarUpaM pratipatsyase .
ityuktvA pradadAvasmai divya.n vAsoyuga.n tadA .. 23..\\
evaM nala.n samAdishya vAso dattvA cha kaurava .
nAgarAjastato rAja.nstatraivAntaradhIyata .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64}
bR^ihadashva uvAcha
tasminnantarhite nAge prayayau naiShadho nalaH .
R^ituparNasya nagaraM prAvishaddashame.ahani .. 1..\\
sa rAjAnamupAtiShThadbAhuko.ahamiti bruvan .
ashvAnA.n vAhane yuktaH pR^ithivyAM nAsti matsamaH .. 2..\\
arthakR^ichchhreShu chaivAhaM praShTavyo naipuNeShu cha .
annasa.nskAramapi cha jAnAmyanyairvisheShataH .. 3..\\
yAni shilpANi loke.asminyachchApyanyatsuduShkaram .
sarva.n yatiShye tatkartumR^ituparNa bharasva mAm .. 4..\\
vasa bAhuka bhadra.n te sarvametatkariShyasi .
shIghrayAne sadA buddhirdhIyate me visheShataH .. 5..\\
sa tvamAtiShTha yoga.n ta.n yena shIghrA hayA mama .
bhaveyurashvAdhyakSho.asi vetana.n te shata.n shatAH .. 6..\\
tvAmupasthAsyatashchemau nitya.n vArShNeyajIvalau .
etAbhyA.n ra.nsyase sArdhaM vasa vai mayi bAhuka .. 7..\\
evamukto nalastena nyavasattatra pUjitaH .
R^ituparNasya nagare sahavArShNeyajIvalaH .. 8..\\
sa tatra nivasanrAjanvaidarbhIm anuchintayan .
sAya.n sAyaM sadA chemaM shlokameka.n jagAda ha .. 9..\\
kva nu sA kShutpipAsArtA shrAntA shete tapasvinI .
smarantI tasya mandasya ka.n vA sAdyopatiShThati .. 10..\\
evaM bruvanta.n rAjAnaM nishAyA.n jIvalo.abravIt .
kAmenA.n shochase nityaM shrotumichchhAmi bAhuka .. 11..\\
tamuvAcha nalo rAjA mandapraGYasya kasya chit .
AsIdbahumatA nArI tasyA dR^iDhatara.n cha saH .. 12..\\
sa vai kena chidarthena tayA mando vyayujyata .
viprayuktashcha mandAtmA bhramatyasukhapIDitaH .. 13..\\
dahyamAnaH sa shokena divArAtramatandritaH .
nishAkAle smara.nstasyAH shlokameka.n sma gAyati .. 14..\\
sa vai bhramanmahI.n sarvA.n kva chidAsAdya kiM chana .
vasatyanarhastadduHkhaM bhUya evAnusa.nsmaran .. 15..\\
sA tu taM puruShaM nArI kR^ichchhre.apyanugatA vane .
tyaktA tenAlpapuNyena duShkara.n yadi jIvati .. 16..\\
ekA bAlAnabhiGYA cha mArgANAmatathochitA .
kShutpipAsAparItA cha duShkara.n yadi jIvati .. 17..\\
shvApadAcharite nitya.n vane mahati dAruNe .
tyaktA tenAlpapuNyena mandapraGYena mAriSha .. 18..\\
ityevaM naiShadho rAjA damayantIm anusmaran .
aGYAtavAsamavasadrAGYastasya niveshane .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 65}
bR^ihadashva uvAcha
hR^itarAjye nale bhImaH sabhArye preShyatA.n gate .
dvijAnprasthApayAmAsa naladarshanakA~NkShayA .. 1..\\
sandidesha cha tAnbhImo vasu dattvA cha puShkalam .
mR^igayadhvaM nala.n chaiva damayantIM cha me sutAm .. 2..\\
asminkarmaNi niShpanne viGYAte niShadhAdhipe .
gavA.n sahasra.n dAsyAmi yo vastAvAnayiShyati .
agrahAra.n cha dAsyAmi grAmaM nagarasaMmitam .. 3..\\
na chechchhakyAvihAnetu.n damayantI nalo.api vA .
GYAtamAtre.api dAsyAmi gavA.n dashashataM dhanam .. 4..\\
ityuktAste yayurhR^iShTA brAhmaNAH sarvatodisham .
purarAShTrANi chinvanto naiShadha.n saha bhAryayA .. 5..\\
tatashchedipurI.n ramyAM sudevo nAma vai dvijaH .
vichinvAno.atha vaidarbhImapashyadrAjaveshmani .
puNyAhavAchane rAGYaH sunandA sahitA.n sthitAm .. 6..\\
mandaprakhyAyamAnena rUpeNApratimena tAm .
pinaddhA.n dhUmajAlena prabhAmiva vibhAvasoH .. 7..\\
tA.n samIkShya vishAlAkShImadhikaM malinA.n kR^ishAm .
tarkayAmAsa bhaimIti kAraNairupapAdayan .. 8..\\
sudeva uvAcha
yatheyaM me purA dR^iShTA tathArUpeyama~NganA .
kR^itArtho.asmyadya dR^iShTvemA.n lokakAntAmiva shriyam .. 9..\\
pUrNachandrAnanA.n shyAmA.n chAruvR^ittapayodharAm .
kurvantIM prabhayA devI.n sarvA vitimirA dishaH .. 10..\\
chArupadmapalAshAkShIM manmathasya ratIm iva .
iShTA.n sarvasya jagataH pUrNachandraprabhAm iva .. 11..\\
vidarbhasarasastasmAddaivadoShAdivoddhR^itAm .
malapa~NkAnuliptA~NgIM mR^iNAlImiva tAM bhR^isham .. 12..\\
paurNamAsImiva nishA.n rAhugrastanishAkarAm .
patishokAkulA.n dInA.n shuShkasrotAM nadIm iva .. 13..\\
vidhvastaparNakamalA.n vitrAsitaviha~NgamAm .
hastihastaparikliShTA.n vyAkulAmiva padminIm .. 14..\\
sukumArI.n sujAtA~NgIM ratnagarbhagR^ihochitAm .
dahyamAnAmivoShNena mR^iNAlImachiroddhR^itAm .. 15..\\
rUpaudaryaguNopetAM maNDanArhAmamaNDitAm .
chandralekhAmiva navA.n vyomni nIlAbhrasa.nvR^itAm .. 16..\\
kAmabhogaiH priyairhInA.n hInAM bandhujanena cha .
deha.n dhArayatIM dInAM bhartR^idarshanakA~NkShayA .. 17..\\
bhartA nAma paraM nAryA bhUShaNaM bhUShaNairvinA .
eShA virahitA tena shobhanApi na shobhate .. 18..\\
duShkara.n kurute.atyartha.n hIno yadanayA nalaH .
dhArayatyAtmano dehaM na shokenAvasIdati .. 19..\\
imAmasitakeshAntA.n shatapatrAyatekShaNAm .
sukhArhA.n duHkhitAM dR^iShTvA mamApi vyathate manaH .. 20..\\
kadA nu khalu duHkhasya pAra.n yAsyati vai shubhA .
bhartuH samAgamAtsAdhvI rohiNI shashino yathA .. 21..\\
asyA nUnaM punarlAbhAnnaiShadhaH prItimeShyati .
rAjA rAjyaparibhraShTaH punarlabdhveva medinIm .. 22..\\
tulyashIlavayoyuktA.n tulyAbhijanasa.nyutAm .
naiShadho.arhati vaidarbhI.n taM cheyamasitekShaNA .. 23..\\
yukta.n tasyAprameyasya vIryasattvavato mayA .
samAshvAsayituM bhAryAM patidarshanalAlasAm .. 24..\\
ayamAshvAsayAmyenAM pUrNachandra nibhAnanAm .
adR^iShTapUrvA.n duHkhasya duHkhArtAM dhyAnatatparAm .. 25..\\
bR^ihadashva uvAcha
eva.n vimR^ishya vividhaiH kAraNairlakShaNaishcha tAm .
upagamya tato bhaimI.n sudevo brAhmaNo.abravIt .. 26..\\
aha.n sudevo vaidharbhi bhrAtuste dayitaH sakhA .
bhImasya vachanAdrAGYastvAmanveShTumihAgataH .. 27..\\
kushalI te pitA rAGYi janitrI bhrAtarash cha te .
AyuShmantau kushalinau tatrasthau dArukau cha te .
tvatkR^ite bandhuvargAshcha gatasattvA ivAsate .. 28..\\
abhiGYAya sudeva.n tu damayantI yudhiShThira .
paryapR^ichchhattataH sarvAnkrameNa suhR^idaH svakAn .. 29..\\
ruroda cha bhR^isha.n rAjanvaidarbhI shokakarshitA .
dR^iShTvA sudeva.n sahasA bhrAturiShTa.n dvijottamam .. 30..\\
tato rudantI.n tAM dR^iShTvA sunandA shokakarshitAm .
sudevena sahaikAnte kathayantI.n cha bhArata .. 31..\\
janitryai preShayAmAsa sairandhrI rudate bhR^isham .
brAhmaNena samAgamya tA.n veda yadi manyase .. 32..\\
atha chedipatermAtA rAGYashchAntaHpurAttadA .
jagAma yatra sA bAlA brAhmaNena sahAbhavat .. 33..\\
tataH sudevamAnAyya rAjamAtA vishAM pate .
paprachchha bhAryA kasyeya.n sutA vA kasya bhAminI .. 34..\\
katha.n cha naShTA GYAtibhyo bharturvA vAmalochanA .
tvayA cha viditA vipra kathameva~NgatA satI .. 35..\\
etadichchhAmyaha.n tvatto GYAtu.n sarvamasheShataH .
tattvena hi mamAchakShva pR^ichchhantyA devarUpiNIm .. 36..\\
evamuktastayA rAjansudevo dvijasattamaH .
sukhopaviShTa AchaShTa damayantyA yathAtatham .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 66}
sudeva uvAcha
vidarbharAjo dharmAtmA bhImo bhImaparAkramaH .
suteya.n tasya kalyANI damayantIti vishrutA .. 1..\\
rAjA tu naiShadho nAma vIrasenasuto nalaH .
bhAryeya.n tasya kalyANI puNyashlokasya dhImataH .. 2..\\
sa vai dyUte jito bhrAtrA hR^itarAjyo mahIpatiH .
damayantyA gataH sArdhaM na praGYAyata karhi chit .. 3..\\
te vaya.n damayantyarthaM charAmaH pR^ithivImimAm .
seyamAsAditA bAlA tava putraniveshane .. 4..\\
asyA rUpeNa sadR^ishI mAnuShI neha vidyate .
asyAshchaiva bhruvormadhye sahajaH pipluruttamaH .
shyAmAyAH padmasa~NkAsho lakShito.antarhito mayA .. 5..\\
malena sa.nvR^ito hyasyAstanvabhreNeva chandramAH .
chihnabhUto vibhUtyarthamaya.n dhAtrA vinirmitaH .. 6..\\
pratipatkaluShevendorlekhA nAti virAjate .
na chAsyA nashyate rUpa.n vapurmalasamAchitam .
asa.nskR^itamapi vyaktaM bhAti kA~nchanasaMnibham .. 7..\\
anena vapuShA bAlA piplunAnena chaiva ha .
lakShiteyaM mayA devI pihito.agnirivoShmaNA .. 8..\\
bR^ihadashva uvAcha
tachchhrutvA vachana.n tasya sudevasya vishAM pate .
sunandA shodhayAmAsa pipluprachchhAdanaM malam .. 9..\\
sa malenApakR^iShTena piplustasyA vyarochata .
damayantyAstadA vyabhre nabhasIva nishAkaraH .. 10..\\
piplu.n dR^iShTvA sunandA cha rAjamAtA cha bhArata .
rudantyau tAM pariShvajya muhUrtamiva tasthatuH .
utsR^ijya bAShpa.n shanakai rAjamAtedamabravIt .. 11..\\
bhaginyA duhitA me.asi piplunAnena sUchitA .
aha.n cha tava mAtA cha rAjanyasya mahAtmanaH .
sute dashArNAdhipateH sudAmnashchArudarshane .. 12..\\
bhImasya rAGYaH sA dattA vIrabAhorahaM punaH .
tva.n tu jAtA mayA dR^iShTA dashArNeShu piturgR^ihe .. 13..\\
yathaiva te piturgeha.n tathedamapi bhAmini .
yathaiva hi mamaishvarya.n damayanti tathA tava .. 14..\\
tAM prahR^iShTena manasA damayantI vishAM pate .
abhivAdya mAturbhaginImida.n vachanamabravIt .. 15..\\
aGYAyamAnApi satI sukhamasmyuShiteha vai .
sarvakAmaiH suvihitA rakShyamANA sadA tvayA .. 16..\\
sukhAtsukhataro vAso bhaviShyati na saMshayaH .
chiraviproShitAM mAtarmAmanuGYAtumarhasi .. 17..\\
dArakau cha hi me nItau vasatastatra bAlakau .
pitrA vihInau shokArtau mayA chaiva kathaM nu tau .. 18..\\
yadi chApi priya.n kiM chinmayi kartumihechchhasi .
vidarbhAnyAtumichchhAmi shIghraM me yAnamAdisha .. 19..\\
bADhamityeva tAmuktvA hR^iShTA mAtR^iShvasA nR^ipa .
guptAM balena mahatA putrasyAnumate tataH .. 20..\\
prasthApayadrAjamAtA shrImatA naravAhinA .
yAnena bharatashreShTha svannapAnaparichchhadAm .. 21..\\
tataH sA nachirAdeva vidarbhAnagamachchhubhA .
tA.n tu bandhujanaH sarvaH prahR^iShTaH pratyapUjayat .. 22..\\
sarvAnkushalino dR^iShTvA bAndhavAndArakau cha tau .
mAtaraM pitara.n chaiva sarvaM chaiva sakhIjanam .. 23..\\
devatAH pUjayAmAsa brAhmaNAMshcha yashasvinI .
vidhinA pareNa kalyANI damayantI vishAM pate .. 24..\\
atarpayatsudeva.n cha gosahasreNa pArthivaH .
prIto dR^iShTvaiva tanayA.n grAmeNa draviNena cha .. 25..\\
sA vyuShTA rajanI.n tatra piturveshmani bhAminI .
vishrAntAM mAtara.n rAjannidaM vachanamabravIt .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 67}
damayantyuvAcha
mA.n chedichchhasi jIvantIM mAtaH satyaM bravImi te .
naravIrasya vai tasya nalasyAnayane yata .. 1..\\
bR^ihadashva uvAcha
damayantyA tathoktA tu sA devI bhR^ishaduHkhitA .
bAShpeNa pihitA rAjannottara.n kiM chidabravIt .. 2..\\
tadavasthA.n tu tAM dR^iShTvA sarvamantaHpuraM tadA .
hAhAbhUtamatIvAsIdbhR^isha.n cha praruroda ha .. 3..\\
tato bhImaM mahArAja bhAryA vachanamabravIt .
damayantI tava sutA bhartAramanushochati .. 4..\\
apakR^iShya cha lajjAM mA.n svayamuktavatI nR^ipa .
prayatantu tava preShyAH puNyashlokasya darshane .. 5..\\
tayA prachodito rAjA brAhmaNAnvashavartinaH .
prAsthApayaddishaH sarvA yatadhvaM naladarshane .. 6..\\
tato vidarbhAdhipaterniyogAdbrAhmaNarShabhAH .
damayantImatho dR^iShTvA prasthitAH smetyathAbruvan .. 7..\\
atha tAnabravIdbhaimI sarvarAShTreShvida.n vachaH .
bruvadhva.n janasa.nsatsu tatra tatra punaH punaH .. 8..\\
kva nu tva.n kitava chhittvA vastrArdhaM prasthito mama .
utsR^ijya vipine suptAmanuraktAM priyAM priya .. 9..\\
sA vai yathA samAdiShTA tatrAste tvatpratIkShiNI .
dahyamAnA bhR^ishaM bAlA vastrArdhenAbhisa.nvR^itA .. 10..\\
tasyA rudantyA satata.n tena shokena pArthiva .
prasAda.n kuru vai vIra prativAkyaM dadasva cha .. 11..\\
etadanyachcha vaktavya.n kR^ipAM kuryAdyathA mayi .
vAyunA dhUyamAno hi vana.n dahati pAvakaH .. 12..\\
bhartavyA rakShaNIyA cha patnI hi patinA sadA .
tannaShTamubhaya.n kasmAddharmaGYasya satastava .. 13..\\
khyAtaH prAGYaH kulInashcha sAnukroshashcha tva.n sadA .
sa.nvR^itto niranukroshaH sha~Nke madbhAgyasa~NkShayAt .. 14..\\
sa kuruShva maheShvAsa dayAM mayi nararShabha .
AnR^isha.nsyaM paro dharmastvatta eva hi me shrutam .. 15..\\
evaM bruvANAnyadi vaH pratibrUyAddhi kash chana .
sa naraH sarvathA GYeyaH kashchAsau kva cha vartate .. 16..\\
yachcha vo vachana.n shrutvA brUyAtprativacho naraH .
tadAdAya vachaH kShipraM mamAvedya.n dvijottamAH .. 17..\\
yathA cha vo na jAnIyAchcharato bhImashAsanAt .
punarAgamana.n chaiva tathA kAryamatandritaiH .. 18..\\
yadi vAsau samR^iddhaH syAdyadi vApyadhano bhavet .
yadi vApyarthakAmaH syAjGYeyamasya chikIrShitam .. 19..\\
evamuktAstvagachchha.nste brAhmaNAH sarvatodisham .
nalaM mR^igayitu.n rAja.nstathA vyasanina.n tadA .. 20..\\
te purANi sarAShTrANi grAmAnghoShA.nstathAshramAn .
anveShanto nala.n rAjannAdhijagmurdvijAtayaH .. 21..\\
tachcha vAkya.n tathA sarve tatra tatra vishAM pate .
shrAvayA.n chakrire viprA damayantyA yatheritam .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 68}
bR^ihadashva uvAcha
atha dIrghasya kAlasya parNAdo nAma vai dvijaH .
pratyetya nagaraM bhaimImida.n vachanamabravIt .. 1..\\
naiShadhaM mR^igayAnena damayanti divAnisham .
ayodhyAM nagarI.n gatvA bhA~NgasvarirupasthitaH .. 2..\\
shrAvitashcha mayA vAkya.n tvadIya.n sa mahAjane .
R^ituparNo mahAbhAgo yathokta.n varavarNini .. 3..\\
tachchhrutvA nAbravItki.n chidR^ituparNo narAdhipaH .
na cha pAriShadaH kashchidbhAShyamANo mayAsakR^it .. 4..\\
anuGYAta.n tu mA.n rAGYA vijane kashchidabravIt .
R^ituparNasya puruSho bAhuko nAma nAmataH .. 5..\\
sUtastasya narendrasya virUpo hrasvabAhukaH .
shIghrayAne sukushalo mR^iShTakartA cha bhojane .. 6..\\
sa viniHshvasya bahusho ruditvA cha muhurmuhuH .
kushala.n chaiva mAM pR^iShTvA pashchAdidamabhAShata .. 7..\\
vaiShamyamapi samprAptA gopAyanti kulastriyaH .
AtmAnamAtmanA satyo jitasvargA na saMshayaH .
rahitA bhartR^ibhishchaiva na krudhyanti kadA chana .. 8..\\
viShamasthena mUDhena paribhraShTasukhena cha .
yatsA tena parityaktA tatra na kroddhumarhati .. 9..\\
prANayAtrAM pariprepsoH shakunairhR^itavAsasaH .
AdhibhirdahyamAnasya shyAmA na kroddhumarhati .. 10..\\
satkR^itAsatkR^itA vApi pati.n dR^iShTvA tathAgatam .
bhraShTarAjya.n shriyA hInaM shyAmA na kroddhumarhati .. 11..\\
tasya tadvachana.n shrutvA tvarito.ahamihAgataH .
shrutvA pramANaM bhavatI rAGYash chaiva nivedaya .. 12..\\
etachchhrutvAshrupUrNAkShI parNAdasya vishAM pate .
damayantI raho.abhyetya mAtaraM pratyabhAShata .. 13..\\
ayamartho na sa.nvedyo bhIme mAtaH katha.n chana .
tvatsaMnidhau samAdekShye sudeva.n dvijasattamam .. 14..\\
yathA na nR^ipatirbhImaH pratipadyeta me matam .
tathA tvayA prayattavyaM mama chetpriyamichchhasi .. 15..\\
yathA chAha.n samAnItA sudevenAshu bAndhavAn .
tenaiva ma~NgalenAshu sudevo yAtu mAchiram .
samAnetuM nalaM mAtarayodhyAM nagarImitaH .. 16..\\
vishrAnta.n cha tataH pashchAtparNAdaM dvijasattamam .
archayAmAsa vaidarbhI dhanenAtIva bhAminI .. 17..\\
nale chehAgate vipra bhUyo dAsyAmi te vasu .
tvayA hi me bahu kR^ita.n yathA nAnyaH kariShyati .
yadbhartrAha.n sameShyAmi shIghrameva dvijottama .. 18..\\
evamukto.archayitvA tAmAshIrvAdaiH suma~NgalaiH .
gR^ihAnupayayau chApi kR^itArthaH sa mahAmanAH .. 19..\\
tatashchAnAyya ta.n vipra.n damayantI yudhiShThira .
abravItsaMnidhau mAturduHkhashokasamanvitA .. 20..\\
gatvA sudeva nagarImayodhyAvAsinaM nR^ipam .
R^ituparNa.n vacho brUhi patimanya.n chikIrShatI .
AsthAsyati punarbhaimI damayantI svaya.nvaram .. 21..\\
tatra gachchhanti rAjAno rAjaputrAshcha sarvashaH .
yathA cha gaNitaH kAlaH shvobhUte sa bhaviShyati .. 22..\\
yadi sambhAvanIya.n te gachchha shIghramarindama .
sUryodaye dvitIya.n sA bhartAraM varayiShyati .
na hi sa GYAyate vIro nalo jIvanmR^ito.api vA .. 23..\\
eva.n tayA yathokta.n vai gatvA rAjAnamabravIt .
R^ituparNaM mahArAja sudevo brAhmaNastadA .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 69}
bR^ihadashva uvAcha
shrutvA vachaH sudevasya R^ituparNo narAdhipaH .
sAntvaya~nshlakShNayA vAchA bAhukaM pratyabhAShata .. 1..\\
vidarbhAnyAtumichchhAmi damadantyAH svaya.nvaram .
ekAhnA hayatattvaGYa manyase yadi bAhuka .. 2..\\
evamuktasya kaunteya tena rAGYA nalasya ha .
vyadIryata mano duHkhAtpradadhyau cha mahAmanAH .. 3..\\
damayantI bhavedetatkuryAdduHkhena mohitA .
asmadarthe bhavedvAyamupAyashchintito mahAn .. 4..\\
nR^isha.nsaM bata vaidarbhI kartukAmA tapasvinI .
mayA kShudreNa nikR^itA pApenAkR^itabuddhinA .. 5..\\
strIsvabhAvashchalo loke mama doShashcha dAruNaH .
syAdevamapi kuryAtsA vivashA gatasauhR^idA .
mama shokena sa.nvignA nairAshyAttanumadhyamA .. 6..\\
na chaiva.n karhi chitkuryAtsApatyA cha visheShataH .
yadatra tathyaM pathya.n cha gatvA vetsyAmi nishchayam .
R^ituparNasya vai kAmamAtmArtha.n cha karomyaham .. 7..\\
iti nishchitya manasA bAhuko dInamAnasaH .
kR^itA~njaliruvAchedamR^ituparNaM narAdhipam .. 8..\\
pratijAnAmi te satya.n gamiShyasi narAdhipa .
ekAhnA puruShavyAghra vidarbhanagarIM nR^ipa .. 9..\\
tataH parIkShAmashvAnA.n chakre rAjansa bAhukaH .
ashvashAlAmupAgamya bhA~NgasvarinR^ipAGYayA .. 10..\\
sa tvaryamANo bahusha R^ituparNena bAhukaH .
adhyagachchhatkR^ishAnashvAnsamarthAnadhvani kShamAn .. 11..\\
tejobalasamAyuktAnkulashIlasamanvitAn .
varjitA.NllakShaNairhInaiH pR^ithuprothAnmahAhanUn .
shuddhAndashabhirAvartaiH sindhujAnvAtara.nhasaH .. 12..\\
dR^iShTvA tAnabravIdrAjA ki.n chitkopasamanvitaH .
kimidaM prArthita.n kartuM pralabdhavyA hi te vayam .. 13..\\
kathamalpabalaprANA vakShyantIme hayA mama .
mahAnadhvA cha turagairgantavyaH kathamIdR^ishaiH .. 14..\\
bAhuka uvAcha
ete hayA gamiShyanti vidarbhAnnAtra saMshayaH .
athAnyAnmanyase rAjanbrUhi kAnyojayAmi te .. 15..\\
R^ituparNa uvAcha
tvameva hayatattvaGYaH kushalashchAsi bAhuka .
yAnmanyase samarthA.nstva.n kShipraM tAneva yojaya .. 16..\\
bR^ihadashva uvAcha
tataH sadashvAMshchaturaH kulashIlasamanvitAn .
yojayAmAsa kushalo javayuktAnrathe naraH .. 17..\\
tato yukta.n rathaM rAjA samArohattvarAnvitaH .
atha paryapatanbhUmau jAnubhiste hayottamAH .. 18..\\
tato naravaraH shrImAnnalo rAjA vishAM pate .
sAntvayAmAsa tAnashvA.nstejobalasamanvitAn .. 19..\\
rashmibhishcha samudyamya nalo yAtumiyeSha saH .
sUtamAropya vArShNeya.n javamAsthAya vai param .. 20..\\
te chodyamAnA vidhinA bAhukena hayottamAH .
samutpeturivAkAsha.n rathinaM mohayanniva .. 21..\\
tathA tu dR^iShTvA tAnashvAnvahato vAtara.nhasaH .
ayodhyAdhipatirdhImAnvismayaM parama.n yayau .. 22..\\
rathaghoSha.n tu ta.n shrutvA hayasa~NgrahaNaM cha tat .
vArShNeyashchintayAmAsa bAhukasya hayaGYatAm .. 23..\\
kiM nu syAnmAtaliraya.n devarAjasya sArathiH .
tathA hi lakShaNa.n vIre bAhuke dR^ishyate mahat .. 24..\\
shAlihotro.atha kiM nu syAddhayAnA.n kulatattvavit .
mAnuSha.n samanuprApto vapuH paramashobhanam .. 25..\\
utAho svidbhavedrAjA nalaH parapura~njayaH .
so.ayaM nR^ipatirAyAta ityeva.n samachintayat .. 26..\\
atha vA yAM nalo veda vidyA.n tAmeva bAhukaH .
tulya.n hi lakShaye GYAnaM bAhukasya nalasya cha .. 27..\\
api cheda.n vayastulyamasya manye nalasya cha .
nAyaM nalo mahAvIryastadvidyastu bhaviShyati .. 28..\\
prachhannA hi mahAtmAnashcharanti pR^ithivImimAm .
daivena vidhinA yuktAH shAstroktaishcha virUpaNaiH .. 29..\\
bhavettu matibhedo me gAtravairUpyatAM prati .
pramANAtparihInastu bhavediti hi me matiH .. 30..\\
vayaHpramANa.n tattulya.n rUpeNa tu viparyayaH .
nala.n sarvaguNairyuktaM manye bAhukamantataH .. 31..\\
eva.n vichArya bahusho vArShNeyaH paryachintayat .
hR^idayena mahArAja puNyashlokasya sArathiH .. 32..\\
R^ituparNastu rAjendra bAhukasya hayaGYatAm .
chintayanmumude rAjA sahavArShNeyasArathiH .. 33..\\
bala.n vIrya.n tathotsAhaM hayasa~NgrahaNaM cha tat .
para.n yatna.n cha samprekShya parAM mudamavApa ha .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 70}
bR^ihadashva uvAcha
sa nadIH parvatAMshchaiva vanAni cha sarA.nsi cha .
achireNAtichakrAma khecharaH khe charanniva .. 1..\\
tathA prayAte tu rathe tadA bhA~NgasvarirnR^ipaH .
uttarIyamathApashyadbhraShTaM parapura~njayaH .. 2..\\
tataH sa tvaramANastu paTe nipatite tadA .
grahIShyAmIti ta.n rAjA nalamAha mahAmanAH .. 3..\\
nigR^ihNIShva mahAbuddhe hayAnetAnmahAjavAn .
vArShNeyo yAvadetaM me paTamAnayatAm iti .. 4..\\
nalastaM pratyuvAchAtha dUre bhraShTaH paTastava .
yojana.n samatikrAnto na sa shakyastvayA punaH .. 5..\\
evamukte nalenAtha tadA bhA~NgasvarirnR^ipaH .
AsasAda vane rAjanphalavantaM bibhItakam .. 6..\\
ta.n dR^iShTvA bAhuka.n rAjA tvaramANo.abhyabhAShata .
mamApi sUta pashya tva.n sa~NkhyAne paramaM balam .. 7..\\
sarvaH sarvaM na jAnAti sarvaGYo nAsti kash chana .
naikatra pariniShThAsti GYAnasya puruShe kva chit .. 8..\\
vR^ikShe.asminyAni parNAni phalAnyapi cha bAhuka .
patitAni cha yAnyatra tatraikamadhika.n shatam .
ekapatrAdhikaM patraM phalameka.n cha bAhuka .. 9..\\
pa~ncha koTyo.atha patrANA.n dvayorapi cha shAkhayoH .
prachinuhyasya shAkhe dve yAshchApyanyAH prashAkhikAH .
AbhyAM phalasahasre dve pa~nchona.n shatameva cha .. 10..\\
tato rathAdavaplutya rAjAnaM bAhuko.abravIt .
parokShamiva me rAjankatthase shatrukarshana .. 11..\\
atha te gaNite rAjanvidyate na parokShatA .
pratyakSha.n te mahArAja gaNayiShye bibhItakam .. 12..\\
aha.n hi nAbhijAnAmi bhavedevaM na veti cha .
sa~NkhyAsyAmi phalAnyasya pashyataste narAdhipa .
muhUrtamiva vArShNeyo rashmInyachchhatu vAjinAm .. 13..\\
tamabravInnR^ipaH sUtaM nAya.n kAlo vilambitum .
bAhukastvabravIdenaM para.n yatnaM samAsthitaH .. 14..\\
pratIkShasva muhUrta.n tvamatha vA tvarate bhavAn .
eSha yAti shivaH panthA yAhi vArShNeyasArathiH .. 15..\\
abravIdR^ituparNasta.n sAntvayankurunandana .
tvameva yantA nAnyo.asti pR^ithivyAmapi bAhuka .. 16..\\
tvatkR^ite yAtumichchhAmi vidarbhAnhayakovida .
sharaNa.n tvAM prapanno.asmi na vighnaM kartumarhasi .. 17..\\
kAma.n cha te kariShyAmi yanmA.n vakShyasi bAhuka .
vidarbhAnyadi yAtvAdya sUrya.n darshayitAsi me .. 18..\\
athAbravIdbAhukasta.n sa~NkhyAyemaM bibhItakam .
tato vidarbhAnyAsyAmi kuruShveda.n vacho mama .. 19..\\
akAma iva ta.n rAjA gaNayasvetyuvAcha ha .
so.avatIrya rathAttUrNa.n shAtayAmAsa ta.n drumam .. 20..\\
tataH sa vismayAviShTo rAjAnamidamabravIt .
gaNayitvA yathoktAni tAvantyeva phalAni cha .. 21..\\
atyadbhutamida.n rAjandR^iShTavAnasmi te balam .
shrotumichchhAmi tA.n vidyAM yathaitajGYAyate nR^ipa .. 22..\\
tamuvAcha tato rAjA tvarito gamane tadA .
viddhyakShahR^idayaGYaM mA.n sa~NkhyAne cha vishAradam .. 23..\\
bAhukastamuvAchAtha dehi vidyAmimAM mama .
matto.api chAshvahR^idaya.n gR^ihANa puruSharShabha .. 24..\\
R^ituparNastato rAjA bAhuka.n kAryagauravAt .
hayaGYAnasya lobhAchcha tathetyevAbravIdvachaH .. 25..\\
yatheShTa.n tvaM gR^ihANedamakShANA.n hR^idayaM param .
nikShepo me.ashvahR^idaya.n tvayi tiShThatu bAhuka .
evamuktvA dadau vidyAmR^ituparNo nalAya vai .. 26..\\
tasyAkShahR^idayaGYasya sharIrAnniHsR^itaH kaliH .
karkoTakaviSha.n tIkShNaM mukhAtsatatamudvaman .. 27..\\
kalestasya tadArtasya shApAgniH sa viniHsR^itaH .
sa tena karshito rAjA dIrghakAlamanAtmavAn .. 28..\\
tato viShavimuktAtmA svarUpamakarotkaliH .
ta.n shaptumaichchhatkupito niShadhAdhipatirnalaH .. 29..\\
tamuvAcha kalirbhIto vepamAnaH kR^itA~njaliH .
kopa.n sa.nyachchha nR^ipate kIrti.n dAsyAmi te parAm .. 30..\\
indrasenasya jananI kupitA mAshapatpurA .
yadA tvayA parityaktA tato.ahaM bhR^ishapIDitaH .. 31..\\
avasa.n tvayi rAjendra suduHkhamaparAjita .
viSheNa nAgarAjasya dahyamAno divAnisham .. 32..\\
ye cha tvAM manujA loke kIrtayiShyantyatandritAH .
matprasUtaM bhaya.n teShAM na kadA chidbhaviShyati .. 33..\\
evamukto nalo rAjA nyayachchhatkopamAtmanaH .
tato bhItaH kaliH kShipraM pravivesha bibhItakam .
kalistvanyena nAdR^ishyatkathayannaiShadhena vai .. 34..\\
tato gatajvaro rAjA naiShadhaH paravIrahA .
sampranaShTe kalau rAjansa~NkhyAyAtha phalAnyuta .. 35..\\
mudA paramayA yuktastejasA cha pareNa ha .
rathamAruhya tejasvI prayayau javanairhayaiH .
bibhItakashchAprashaShTaH sa.nvR^ittaH kalisaMshrayAt .. 36..\\
hayottamAnutpatato dvijAniva punaH punaH .
nalaH sa~ncodayAmAsa prahR^iShTenAntarAtmanA .. 37..\\
vidarbhAbhimukho rAjA prayayau sa mahAmanAH .
nale tu samatikrAnte kalirapyagamadgR^ihAn .. 38..\\
tato gatajvaro rAjA nalo.abhUtpR^ithivIpate .
vimuktaH kalinA rAjanrUpamAtraviyojitaH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 71}
bR^ihadashva uvAcha
tato vidarbhAnsamprApta.n sAyAhne satyavikramam .
R^ituparNa.n janA rAGYe bhImAya pratyavedayan .. 1..\\
sa bhImavachanAdrAjA kuNDinaM prAvishatpuram .
nAdayanrathaghoSheNa sarvAH sopadisho dasha .. 2..\\
tatasta.n rathanirghoShaM nalAshvAstatra shushruvuH .
shrutvA cha samahR^iShyanta pureva nalasaMnidhau .. 3..\\
damayantI cha shushrAva rathaghoShaM nalasya tam .
yathA meghasya nadato gambhIra.n jaladAgame .. 4..\\
nalena sa~NgR^ihIteShu pureva nalavAjiShu .
sadR^isha.n rathanirghoShaM mene bhaimI tathA hayAH .. 5..\\
prAsAdasthAshcha shikhinaH shAlAsthAshchaiva vAraNAH .
hayAshcha shushruvustatra rathaghoShaM mahIpateH .. 6..\\
te shrutvA rathanirghoSha.n vAraNAH shikhinastathA .
praNedurunmukhA rAjanmeghodayamivekShya ha .. 7..\\
damayantyuvAcha
yathAsau rathanirghoShaH pUrayanniva medinIm .
mama hlAdayate cheto nala eSha mahIpatiH .. 8..\\
adya chandrAbhavaktra.n taM na pashyAmi nala.n yadi .
asa~NkhyeyaguNa.n vIraM vinashiShyAmyasaMshayam .. 9..\\
yadi vai tasya vIrasya bAhvornAdyAhamantaram .
pravishAmi sukhasparsha.n vinashiShyAmyasaMshayam .. 10..\\
yadi mAM meghanirghoSho nopagachchhati naiShadhaH .
adya chAmIkaraprakhyo vinashiShyAmyasaMshayam .. 11..\\
yadi mA.n si.nhavikrAnto mattavAraNavAraNaH .
nAbhigachchhati rAjendro vinashiShyAmyasaMshayam .. 12..\\
na smarAmyanR^ita.n kiM chinna smarAmyanupAkR^itam .
na cha paryuShita.n vAkyaM svaireShvapi mahAtmanaH .. 13..\\
prabhuH kShamAvAnvIrashcha mR^idurdAnto jitendriyaH .
raho.anIchAnuvartI cha klIbavanmama naiShadhaH .. 14..\\
guNA.nstasya smarantyA me tatparAyA divAnisham .
hR^idaya.n dIryata ida.n shokAtpriyavinAkR^itam .. 15..\\
bR^ihadashva uvAcha
eva.n vilapamAnA sA naShTasa~nj~neva bhArata .
Aruroha mahadveshma puNyashlokadidR^iShkayA .. 16..\\
tato madhyamakakShAyA.n dadarsha rathamAsthitam .
R^ituparNaM mahIpAla.n sahavArShNeyabAhukam .. 17..\\
tato.avatIrya vArShNeyo bAhukashcha rathottamAt .
hayA.nstAnavamuchyAtha sthApayAmAsatU ratham .. 18..\\
so.avatIrya rathopasthAdR^ituparNo narAdhipaH .
upatasthe mahArAja bhImaM bhImaparAkramam .. 19..\\
taM bhImaH pratijagrAha pUjayA parayA tataH .
akasmAtsahasA prApta.n strImantraM na sma vindati .. 20..\\
ki.n kArya.n svAgataM te.astu rAGYA pR^iShTashcha bhArata .
nAbhijaGYe sa nR^ipatirduhitrarthe samAgatam .. 21..\\
R^ituparNo.api rAjA sa dhImAnsatyaparAkramaH .
rAjAna.n rAjaputraM vA na sma pashyati ka.n chana .
naiva svaya.nvarakathAM na cha viprasamAgamam .. 22..\\
tato vigaNayanrAjA manasA kosalAdhipaH .
Agato.asmItyuvAchainaM bhavantamabhivAdakaH .. 23..\\
rAjApi cha smayanbhImo manasAbhivichintayat .
adhika.n yojanashata.n tasyAgamanakAraNam .. 24..\\
grAmAnbahUnatikramya nAdhyagachchhadyathAtatham .
alpakArya.n vinirdiShTa.n tasyAgamanakAraNam .. 25..\\
naitadeva.n sa nR^ipatistaM satkR^itya vyasarjayat .
vishrAmyatAmiti vadanklAnto.asIti punaH punaH .. 26..\\
sa satkR^itaH prahR^iShTAtmA prItaH prItena pArthivaH .
rAjapreShyairanugato diShTa.n veshma samAvishat .. 27..\\
R^ituparNe gate rAjanvArShNeyasahite nR^ipe .
bAhuko rathamAsthAya rathashAlAmupAgamat .. 28..\\
sa mochayitvA tAnashvAnparichArya cha shAstrataH .
svaya.n chaitAnsamAshvAsya rathopastha upAvishat .. 29..\\
damayantI tu shokArtA dR^iShTvA bhA~NgasvariM nR^ipam .
sUtaputra.n cha vArShNeyaM bAhukaM cha tathAvidham .. 30..\\
chintayAmAsa vaidarbhI kasyaiSha rathanisvanaH .
nalasyeva mahAnAsInna cha pashyAmi naiShadham .. 31..\\
vArShNeyena bhavennUna.n vidyA saivopashikShitA .
tenAsya rathanirghoSho nalasyeva mahAnabhUt .. 32..\\
Aho svidR^ituparNo.api yathA rAjA nalastathA .
tato.aya.n rathanirghoSho naiShadhasyeva lakShyate .. 33..\\
eva.n vitarkayitvA tu damayantI vishAM pate .
dUtIM prasthApayAmAsa naiShadhAnveShaNe nR^ipa .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 72}
damayantyuvAcha
gachchha keshini jAnIhi ka eSha rathavAhakaH .
upaviShTo rathopasthe vikR^ito hrasvabAhukaH .. 1..\\
abhyetya kushalaM bhadre mR^idupUrva.n samAhitA .
pR^ichchhethAH puruSha.n hyenaM yathAtattvamanindite .. 2..\\
atra me mahatI sha~NkA bhavedeSha nalo nR^ipaH .
tathA cha me manastuShTirhR^idayasya cha nirvR^itiH .. 3..\\
brUyAshchaina.n kathAnte tvaM parNAdavachana.n yathA .
prativAkya.n cha sushroNi budhyethAstvamanindite .. 4..\\
bR^ihadashva uvAcha
eva.n samAhitA gatvA dUtI bAhukamabravIt .
damayantyapi kalyANI prAsAdasthAnvavaikShata .. 5..\\
svAgata.n te manuShyendra kushalaM te bravImyaham .
damayantyA vachaH sAdhu nibodha puruSharShabha .. 6..\\
kadA vai prasthitA yUya.n kimarthamiha chAgatAH .
tattvaM brUhi yathAnyAya.n vaidarbhI shrotumichchhati .. 7..\\
bAhuka uvAcha
shrutaH svaya.nvaro rAGYA kausalyena yashasvinA .
dvitIyo damayantyA vai shvobhUta iti bhAmini .. 8..\\
shrutvA taM prasthito rAjA shatayojanayAyibhiH .
hayairvAtajavairmukhyairahamasya cha sArathiH .. 9..\\
keshinyuvAcha
atha yo.asau tR^itIyo vaH sa kutaH kasya vA punaH .
tva.n cha kasya kathaM chedaM tvayi karma samAhitam .. 10..\\
bAhuka uvAcha
puNyashlokasya vai sUto vArShNeya iti vishrutaH .
sa nale vidrute bhadre bhA~NgasvarimupasthitaH .. 11..\\
ahamapyashvakushalaH sUdatve cha suniShThitaH .
R^ituparNena sArathye bhojane cha vR^itaH svayam .. 12..\\
keshinyuvAcha
atha jAnAti vArShNeyaH kva nu rAjA nalo gataH .
katha.n chittvayi vaitena kathita.n syAttu bAhuka .. 13..\\
bAhuka uvAcha
ihaiva putrau nikShipya nalasyAshubhakarmaNaH .
gatastato yathAkAmaM naiSha jAnAti naiShadham .. 14..\\
na chAnyaH puruShaH kashchinnala.n vetti yashasvini .
gUDhashcharati loke.asminnaShTarUpo mahIpatiH .. 15..\\
Atmaiva hi nala.n vetti yA chAsya tadanantarA .
na hi vai tAni li~NgAni nala.n sha.nsanti karhi chit .. 16..\\
keshinyuvAcha
yo.asAvayodhyAM prathama.n gatavAnbrAhmaNastadA .. 17..\\
imAni nArIvAkyAni kathayAnaH punaH punaH .. 71..\\
kva nu tva.n kitava chhittvA vastrArdhaM prasthito mama .
utsR^ijya vipine suptAmanuraktAM priyAM priya .. 18..\\
sA vai yathA samAdiShTA tatrAste tvatpratIkShiNI .
dahyamAnA divArAtra.n vastrArdhenAbhisa.nvR^itA .. 19..\\
tasyA rudantyAH satata.n tena duHkhena pArthiva .
prasAda.n kuru vai vIra prativAkyaM prayachchha cha .. 20..\\
tasyAstatpriyamAkhyAnaM prabravIhi mahAmate .
tadeva vAkya.n vaidarbhI shrotumichchhatyaninditA .. 21..\\
etachchhrutvA prativachastasya datta.n tvayA kila .
yatpurA tatpunastvatto vaidarbhI shrotumichchhati .. 22..\\
bR^ihadashva uvAcha
evamuktasya keshinyA nalasya kurunandana .
hR^idaya.n vyathita.n chAsIdashrupUrNe cha lochane .. 23..\\
sa nigR^ihyAtmano duHkha.n dahyamAno mahIpatiH .
bAShpasandigdhayA vAchA punarevedamabravIt .. 24..\\
vaiShamyamapi samprAptA gopAyanti kulastriyaH .
AtmAnamAtmanA satyo jitasvargA na saMshayaH .. 25..\\
rahitA bhartR^ibhishchaiva na krudhyanti kadA chana .
prANAMshchAritrakavachA dhArayantIha satstriyaH .. 26..\\
prANayAtrAM pariprepsoH shakunairhR^itavAsasaH .
AdhibhirdahyamAnasya shyAmA na kroddhumarhati .. 27..\\
satkR^itAsatkR^itA vApi pati.n dR^iShTvA tathAgatam .
bhraShTarAjya.n shriyA hIna.n kShudhitaM vyasanAplutam .. 28..\\
evaM bruvANastadvAkyaM nalaH paramaduHkhitaH .
na bAShpamashakatsoDhuM praruroda cha bhArata .. 29..\\
tataH sA keshinI gatvA damayantyai nyavedayat .
tatsarva.n kathitaM chaiva vikAraM chaiva tasya tam .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 73}
bR^ihadashva uvAcha
damayantI tu tachchhrutvA bhR^isha.n shokaparAyaNA .
sha~NkamAnA nala.n ta.n vai keshinImidamabravIt .. 1..\\
gachchha keshini bhUyastvaM parIkShA.n kuru bAhuke .
AbruvANA samIpasthA charitAnyasya lakShaya .. 2..\\
yadA cha ki.n chitkuryAtsa kAraNaM tatra bhAmini .
tatra sa~nceShTamAnasya sa.nlakShya.n te vicheShTitam .. 3..\\
na chAsya pratibandhena deyo.agnirapi bhAmini .
yAchate na jala.n deya.n samyagAtvaramANayA .. 4..\\
etatsarva.n samIkShya tva.n charitaM me nivedaya .
yachchAnyadapi pashyethAstachchAkhyeya.n tvayA mama .. 5..\\
damayantyaivamuktA sA jagAmAthAshu keshinI .
nishAmya cha hayaGYasya li~NgAni punarAgamat .. 6..\\
sA tatsarva.n yathAvR^itta.n damayantyai nyavedayat .
nimitta.n yattadA dR^iShTaM bAhuke divyamAnuSham .. 7..\\
keshinyuvAcha
dR^iDha.n shuchyupachAro.asau na mayA mAnuShaH kva chit .
dR^iShTapUrvaH shruto vApi damayanti tathAvidhaH .. 8..\\
hrasvamAsAdya sa~ncAraM nAsau vinamate kva chit .
ta.n tu dR^iShTvA yathAsa~Ngamutsarpati yathAsukham .
sa~NkaTe.apyasya sumahadvivara.n jAyate.adhikam .. 9..\\
R^ituparNasya chArthAya bhojanIyamanekashaH .
preShita.n tatra rAGYA cha mA.nsa.n subahu pAshavam .. 10..\\
tasya prakShAlanArthAya kumbhastatropakalpitaH .
sa tenAvekShitaH kumbhaH pUrNa evAbhavattadA .. 11..\\
tataH prakShAlana.n kR^itvA samadhishritya bAhukaH .
tR^iNamuShTi.n samAdAya AvidhyainaM samAdadhat .. 12..\\
atha prajvalitastatra sahasA havyavAhanaH .
tadadbhutatama.n dR^iShTvA vismitAhamihAgatA .. 13..\\
anyachcha tasminsumahadAshcharya.n lakShitaM mayA .
yadagnimapi sa.nspR^ishya naiva dahyatyasau shubhe .. 14..\\
chhandena chodaka.n tasya vahatyAvarjitaM drutam .
atIva chAnyatsumahadAshcharya.n dR^iShTavatyaham .. 15..\\
yatsa puShpANyupAdAya hastAbhyAM mamR^ide shanaiH .
mR^idyamAnAni pANibhyA.n tena puShpANi tAnyatha .. 16..\\
bhUya eva sugandhIni hR^iShitAni bhavanti cha .
etAnyadbhutakalpAni dR^iShTvAha.n drutamAgatA .. 17..\\
bR^ihadashva uvAcha
damayantI tu tachchhrutvA puNyashlokasya cheShTitam .
amanyata nalaM prApta.n karmacheShTAbhisUchitam .. 18..\\
sA sha~NkamAnA bhartAraM nalaM bAhukarUpiNam .
keshinI.n shlakShNayA vAchA rudatI punarabravIt .. 19..\\
punargachchha pramattasya bAhukasyopasa.nskR^itam .
mahAnasAchchhR^itaM mA.nsa.n samAdAyaihi bhAmini .. 20..\\
sA gatvA bAhuke vyagre tanmA.nsamapakR^iShya cha .
atyuShNameva tvaritA tatkShaNaM priyakAriNI .
damayantyai tataH prAdAtkeshinI kurunandana .. 21..\\
sochitA nalasiddhasya mA.nsasya bahushaH purA .
prAshya matvA nala.n sUdaM prAkroshadbhR^ishaduHkhitA .. 22..\\
vaiklavya.n cha paraM gatvA prakShAlya cha mukhaM tataH .
mithunaM preShayAmAsa keshinyA saha bhArata .. 23..\\
indrasenA.n saha bhrAtrA samabhiGYAya bAhukaH .
abhidrutya tato rAjapariShvajyA~NkamAnayat .. 24..\\
bAhukastu samAsAdya sutau surasutopamau .
bhR^isha.n duHkhaparItAtmA sasvaraM prarudoda ha .. 25..\\
naiShadho darshayitvA tu vikAramasakR^ittadA .
utsR^ijya sahasA putrau keshinImidamabravIt .. 26..\\
ida.n susadR^ishaM bhadre mithunaM mama putrayoH .
tato dR^iShTvaiva sahasA bAShpamutsR^itavAnaham .. 27..\\
bahushaH sampatantI.n tvAM janaH sha~Nketa doShataH .
vaya.n cha deshAtithayo gachchha bhadre namo.asu te .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 74}
bR^ihadashva uvAcha
sarva.n vikAra.n dR^iShTvA tu puNyashlokasya dhImataH .
Agatya keshinI kShipra.n damayantyai nyavedayat .. 1..\\
damayantI tato bhUyaH preShayAmAsa keshinIm .
mAtuH sakAsha.n duHkhArtA nalasha~NkAsamutsukA .. 2..\\
parIkShito me bahusho bAhuko nalasha~NkayA .
rUpe me saMshayastvekaH svayamichchhAmi veditum .. 3..\\
sa vA praveshyatAM mAtarmA.n vAnuGYAtumarhasi .
vidita.n vAtha vAGYAtaM piturme sa.nvidhIyatAm .. 4..\\
evamuktA tu vaidarbhyA sA devI bhImamabravIt .
duhitustamabhiprAyamanvajAnAchcha pArthivaH .. 5..\\
sA vai pitrAbhyanuGYAtA mAtrA cha bharatarShabha .
nalaM praveshayAmAsa yatra tasyA pratishrayaH .. 6..\\
ta.n tu dR^iShTvA tathAyuktaM damayantI nalaM tadA .
tIvrashokasamAviShTA babhUva varavarNinI .. 7..\\
tataH kAShAyavasanA jaTilA malapa~NkinI .
damayantI mahArAja bAhuka.n vAkyamabravIt .. 8..\\
dR^iShTapUrvastvayA kashchiddharmaGYo nAma bAhuka .
suptAmutsR^ijya vipine gato yaH puruShaH striyam .. 9..\\
anAgasaM priyAM bhAryA.n vijane shramamohitAm .
apahAya tu ko gachchhetpuNyashlokamR^ite nalam .. 10..\\
kiM nu tasya mayA kAryamaparAddhaM mahIpateH .
yo mAmutsR^ijya vipine gatavAnnidrayA hR^itAm .. 11..\\
sAkShAddevAnapAhAya vR^ito yaH sa mayA purA .
anuvratA.n sAbhikAmAM putriNI.n tyaktavAnkatham .. 12..\\
agnau pANigR^ihItA.n cha ha.nsAnA.n vachane sthitAm .
bhariShyAmIti satya.n cha pratishrutya kva tadgatam .. 13..\\
damayantyA bruvantyAstu sarvametadarindama .
shokaja.n vAri netrAbhyAmasukhaM prAsravadbahu .. 14..\\
atIva kR^iShNatArAbhyA.n raktAntAbhyA.n jalaM tu tat .
parisravannalo dR^iShTvA shokArta idamabravIt .. 15..\\
mama rAjyaM pranaShTa.n yannAha.n tatkR^itavAnsvayam .
kalinA tatkR^itaM bhIru yachcha tvAm ahamatyajam .. 16..\\
tvayA tu dharmabhR^ichchhreShThe shApenAbhihataH purA .
vanasthayA duHkhitayA shochantyA mA.n vivAsasam .. 17..\\
sa machchharIre tvachchhApAddahyamAno.avasatkaliH .
tvachchhApadagdhaH satata.n so.agnAviva samAhitaH .. 18..\\
mama cha vyavasAyena tapasA chaiva nirjitaH .
duHkhasyAntena chAnena bhavitavya.n hi nau shubhe .. 19..\\
vimuchya mA.n gataH pApaH sa tato.ahamihAgataH .
tvadartha.n vipulashroNi na hi me.anyatprayojanam .. 20..\\
kathaM nu nArI bhartAramanuraktamanuvratam .
utsR^ijya varayedanya.n yathA tvaM bhIru karhi chit .. 21..\\
dUtAshcharanti pR^ithivI.n kR^itsnAM nR^ipatishAsanAt .
bhaimI kila sma bhartAra.n dvitIya.n varayiShyati .. 22..\\
svairavR^ittA yathAkAmamanurUpamivAtmanAH .
shrutvaiva chaiva.n tvarito bhA~NgasvarirupasthitaH .. 23..\\
damayantI tu tachchhrutvA nalasya paridevitam .
prA~njalirvepamAnA cha bhItA vachanamabravIt .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 75}
damayantyuvAcha
na mAmarhasi kalyANa pApena parisha~Nkitum .
mayA hi devAnutsR^ijya vR^itastvaM niShadhAdhipa .. 1..\\
tavAbhigamanArtha.n tu sarvato brAhmaNA gatAH .
vAkyAni mama gAthAbhirgAyamAnA disho dasha .. 2..\\
tatastvAM brAhmaNo vidvAnparNAdo nAma pArthiva .
abhyagachchhatkosalAyAmR^ituparNaniveshane .. 3..\\
tena vAkye hR^ite samyakprativAkye tathAhR^ite .
upAyo.ayaM mayA dR^iShTo naiShadhAnayane tava .. 4..\\
tvAmR^ite na hi loke.anya ekAhnA pR^ithivIpate .
samartho yojanashata.n gantumashvairnarAdhipa .. 5..\\
tathA chemau mahIpAla bhaje.aha.n charaNau tava .
yathA nAsatkR^ita.n kiM chinmanasApi charAmyaham .. 6..\\
aya.n charati loke.asminbhUtasAkShI sadAgatiH .
eSha mu~nchatu me prANAnyadi pApa.n charAmyaham .. 7..\\
tathA charati tigmAMshuH pareNa bhuvana.n sadA .
sa vimu~nchatu me prANAnyadi pApa.n charAmyaham .. 8..\\
chandramAH sarvabhUtAnAmantashcharati sAkShivat .
sa vimu~nchatu me prANAnyadi pApa.n charAmyaham .. 9..\\
ete devAstrayaH kR^itsna.n trailokyaM dhArayanti vai .
vibruvantu yathAsatyamete vAdya tyajantu mAm .. 10..\\
evamukte tato vAyurantarikShAdabhAShata .
naiShA kR^itavatI pApaM nala.n satyaM bravImi te .. 11..\\
rAja~nshIlanidhiH sphIto damayantyA surakShitaH .
sAkShiNo rakShiNashchAsyA vaya.n trInparivatsarAn .. 12..\\
upAyo vihitashchAya.n tvadarthamatulo.anayA .
na hyekAhnA shata.n gantA tvadR^ite.anyaH pumAniha .. 13..\\
upapannA tvayA bhaimI tva.n cha bhaimyA mahIpate .
nAtra sha~NkA tvayA kAryA sa~Ngachchha saha bhAryayA .. 14..\\
tathA bruvati vAyau tu puShpavR^iShTiH papAta ha .
devadundubhayo nedurvavau cha pavanaH shivaH .. 15..\\
tadadbhutatama.n dR^iShTvA nalo rAjAtha bhArata .
damayantyA.n visha~NkA.n tAM vyapAkarShadarindama .. 16..\\
tatastadvastramarajaH prAvR^iNodvasudhAdhipaH .
sa.nsmR^itya nAgarAjAna.n tato lebhe vapuH svakam .. 17..\\
svarUpiNa.n tu bhartAraM dR^iShTvA bhImasutA tadA .
prAkroshaduchchairAli~Ngya puNyashlokamaninditA .. 18..\\
bhaimImapi nalo rAjA bhrAjamAno yathA purA .
sasvaje svasutau chApi yathAvatpratyanandata .. 19..\\
tataH svorasi vinyasya vaktra.n tasya shubhAnanA .
parItA tena duHkhena nishashvAsAyatekShaNA .. 20..\\
tathaiva maladigdhA~NgI pariShvajya shuchismitA .
suchiraM puruShavyAghra.n tasthau sAshrupariplutA .. 21..\\
tataH sarva.n yathAvR^itta.n damayantyA nalasya cha .
bhImAyAkathayatprItyA vaidarbhyA jananI nR^ipa .. 22..\\
tato.abravInmahArAjaH kR^itashauchamahaM nalam .
damayantyA sahopeta.n kAlyaM draShTA sukhoShitam .. 23..\\
tatastau sahitau rAtri.n kathayantau purAtanam .
vane vicharita.n sarvamUShaturmuditau nR^ipa .. 24..\\
sa chaturthe tato varShe sa~Ngamya saha bhAryayA .
sarvakAmaiH susiddhArtho labdhavAnparamAM mudam .. 25..\\
damayantyapi bhartAramavApyApyAyitA bhR^isham .
ardhasa~njAtasasyeva toyaM prApya vasundharA .. 26..\\
saiva.n sametya vyapanItatandrI
shAntajvarA harShavivR^iddhasattvA .
rarAja bhaimI samavAptakAmA
shItAMshunA rAtririvoditena .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 76}
bR^ihadashva uvAcha
atha tA.n vyuShito rAtriM nalo rAjA svala~NkR^itaH .
vaidarbhyA sahitaH kAlya.n dadarsha vasudhAdhipam .. 1..\\
tato.abhivAdayAmAsa prayataH shvashuraM nalaH .
tasyAnu damayantI cha vavande pitara.n shubhA .. 2..\\
taM bhImaH pratijagrAha putravatparayA mudA .
yathArhaM pUjayitvA tu samAshvAsayata prabhuH .
nalena sahitA.n tatra damayantIM pativratAm .. 3..\\
tAmarhaNAM nalo rAjA pratigR^ihya yathAvidhi .
paricharyA.n svakA.n tasmai yathAvatpratyavedayat .. 4..\\
tato babhUva nagare sumahAnharShanisvanaH .
janasya samprahR^iShTasya nala.n dR^iShTvA tathAgatam .. 5..\\
ashobhayachcha nagaraM patAkAdhvajamAlinam .
siktasaMmR^iShTapuShpADhyA rAjamArgAH kR^itAstadA .. 6..\\
dvAri dvAri cha paurANAM puShpabha~NgaH prakalpitaH .
architAni cha sarvANi devatAyatanAni cha .. 7..\\
R^ituparNo.api shushrAva bAhukachhadminaM nalam .
damayantyA samAyukta.n jahR^iShe cha narAdhipaH .. 8..\\
tamAnAyya nalo rAjA kShamayAmAsa pArthivam .
sa cha ta.n kShamayAmAsa hetubhirbuddhisaMmataH .. 9..\\
sa satkR^ito mahIpAlo naiShadha.n vismayAnvitaH .
diShTyA sameto dAraiH svairbhavAnityabhyanandata .. 10..\\
kachchittu nAparAdha.n te kR^itavAnasmi naiShadha .
aGYAtavAsa.n vasato madgR^ihe niShadhAdhipa .. 11..\\
yadi vA buddhipUrvANi yadyabuddhAni kAni chit .
mayA kR^itAnyakAryANi tAni me kShantumarhasi .. 12..\\
nala uvAcha
na me.aparAdha.n kR^itavA.nstva.n svalpamapi pArthiva .
kR^ite.api cha na me kopaH kShantavya.n hi mayA tava .. 13..\\
pUrva.n hyasi sakhA me.asi sambandhI cha narAdhipa .
ata Urdhva.n tu bhUyastvaM prItimAhartumarhasi .. 14..\\
sarvakAmaiH suvihitaH sukhamasmyuShitastvayi .
na tathA svagR^ihe rAjanyathA tava gR^ihe sadA .. 15..\\
ida.n chaiva hayaGYAnaM tvadIyaM mayi tiShThati .
tadupAkartumichchhAmi manyase yadi pArthiva .. 16..\\
evamuktvA dadau vidyAmR^ituparNAya naiShadhaH .
sa cha tAM pratijagrAha vidhidR^iShTena karmaNA .. 17..\\
tato gR^ihyAshvahR^idaya.n tadA bhA~NgasvarirnR^ipaH .
sUtamanyamupAdAya yayau svapurameva hi .. 18..\\
R^ituparNe pratigate nalo rAjA vishAM pate .
nagare kuNDine kAlaM nAtidIrghamivAvasat .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 77}
bR^ihadashva uvAcha
sa mAsamuShya kaunteya bhImamAmantrya naiShadhaH .
purAdalpaparIvAro jagAma niShadhAnprati .. 1..\\
rathenaikena shubhreNa dantibhiH pariShoDashaiH .
pa~nchAshadbhirhayaishchaiva ShaTshataishcha padAtibhiH .. 2..\\
sa kampayanniva mahI.n tvaramANo mahIpatiH .
praviveshAtisa.nrabdhastarasaiva mahAmanAH .. 3..\\
tataH puShkaramAsAdya vIrasenasuto nalaH .
uvAcha dIvyAva punarbahu vittaM mayArjitam .. 4..\\
damayantI cha yachchAnyanmayA vasu samarjitam .
eSha vai mama saMnyAsastava rAjya.n tu puShkara .. 5..\\
punaH pravartatA.n dyUtamiti me nishchitA matiH .
ekapANena bhadra.n te prANayoshcha paNAvahe .. 6..\\
jitvA parasvamAhR^itya rAjya.n vA yadi vA vasu .
pratipANaH pradAtavyaH para.n hi dhanamuchyate .. 7..\\
na chedvA~nchhasi taddyUta.n yuddhadyUtaM pravartatAm .
dvairathenAstu vai shAntistava vA mama vA nR^ipa .. 8..\\
vaMshabhojyamida.n rAjyaM mArgitavyaM yathA tathA .
yena tenApyupAyena vR^iddhAnAmiti shAsanam .. 9..\\
dvayorekatare buddhiH kriyatAmadya puShkara .
kaitavenAkShavatyA.n vA yuddhe vA namyatA.n dhanuH .. 10..\\
naiShadhenaivamuktastu puShkaraH prahasanniva .
dhruvamAtmajayaM matvA pratyAha pR^ithivIpatim .. 11..\\
diShTyA tvayArjita.n vittaM pratipANAya naiShadha .
diShTyA cha duShkR^ita.n karma damayantyAH kShayaM gatam .
diShTyA cha dhriyase rAjansadAro.arinibarhaNa .. 12..\\
dhanenAnena vaidarbhI jitena samala~NkR^itA .
mAmupasthAsyati vyakta.n divi shakramivApsarAH .. 13..\\
nityasho hi smarAmi tvAM pratIkShAmi cha naiShadha .
devane cha mama prItirna bhavatyasuhR^idgaNaiH .. 14..\\
jitvA tvadya varArohA.n damayantImaninditAm .
kR^itakR^ityo bhaviShyAmi sA hi me nityasho hR^idi .. 15..\\
shrutvA tu tasya tA vAcho bahvabaddhapralApinaH .
iyeSha sa shirashchhettu.n khaDgena kupito nalaH .. 16..\\
smaya.nstu roShatAmrAkShastamuvAcha tato nR^ipaH .
paNAvaH ki.n vyAharase jitvA vai vyAhariShyasi .. 17..\\
tataH prAvartata dyUtaM puShkarasya nalasya cha .
ekapANena bhadra.n te nalena sa parAjitaH .
sa ratnakoshanichayaH prANena paNito.api cha .. 18..\\
jitvA cha puShkara.n rAjA prahasannidamabravIt .
mama sarvamida.n rAjyamavyagraM hatakaNTakam .. 19..\\
vaidarbhI na tvayA shakyA rAjApasada vIkShitum .
tasyAstva.n saparIvAro mUDha dAsatvamAgataH .. 20..\\
na tattvayA kR^ita.n karma yenAhaM nirjitaH purA .
kalinA tatkR^ita.n karma tvaM tu mUDha na budhyase .
nAhaM parakR^ita.n doShaM tvayyAdhAsye kathaM chana .. 21..\\
yathAsukha.n tvaM jIvasva prANAnabhyutsR^ijAmi te .
tathaiva cha mama prItistvayi vIra na saMshayaH .. 22..\\
saubhrAtra.n chaiva me tvatto na kadA chitprahAsyati .
puShkara tva.n hi me bhrAtA sa~njIvasva shataM samAH .. 23..\\
evaM nalaH sAntvayitvA bhrAtara.n satyavikramaH .
svapuraM preShayAmAsa pariShvajya punaH punaH .. 24..\\
sAntvito naiShadhenaivaM puShkaraH pratyuvAcha tam .
puNyashloka.n tadA rAjannabhivAdya kR^itA~njaliH .. 25..\\
kIrtirastu tavAkShayyA jIva varShAyuta.n sukhI .
yo me vitarasi prANAnadhiShThAna.n cha pArthiva .. 26..\\
sa tathA satkR^ito rAGYA mAsamuShya tadA nR^ipaH .
prayayau svapura.n hR^iShTaH puShkaraH svajanAvR^itaH .. 27..\\
mahatyA senayA rAjanvinItaiH parichArikaiH .
bhrAjamAna ivAdityo vapuShA puruSharShabha .. 28..\\
prasthApya puShkara.n rAjA vittavantamanAmayam .
pravivesha pura.n shrImAnatyarthamupashobhitam .
pravishya sAntvayAmAsa paurAMshcha niShadhAdhipaH .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 78}
bR^ihadashva uvAcha
prashAnte tu pure hR^iShTe sampravR^itte mahotsave .
mahatyA senayA rAjA damayantImupAnayat .. 1..\\
damayantImapi pitA satkR^itya paravIrahA .
prasthApayadameyAtmA bhImo bhImaparAkramaH .. 2..\\
AgatAyA.n tu vaidarbhyA.n saputrAyAM nalo nR^ipaH .
vartayAmAsa mudito devarAD iva nandane .. 3..\\
tathA prakAshatA.n yAto jambUdvIpe.atha rAjasu .
punaH sve chAvasadrAjye pratyAhR^itya mahAyashAH .. 4..\\
Ije cha vividhairyaGYairvidhivatsvAptadakShiNaiH .
tathA tvamapi rAjendra sasuhR^idvakShyase.achirAt .. 5..\\
duHkhametAdR^ishaM prApto nalaH parapura~njayaH .
devanena narashreShTha sabhAryo bharatarShabha .. 6..\\
ekAkinaiva sumahannalena pR^ithivIpate .
duHkhamAsAdita.n ghoraM prAptashchAbhyudayaH punaH .. 7..\\
tvaM punarbhrAtR^isahitaH kR^iShNayA chaiva pANDava .
ramase.asminmahAraNye dharmamevAnuchintayan .. 8..\\
brAhmaNaishcha mahAbhAgairvedavedA~NgapAragaiH .
nityamanvAsyase rAja.nstatra kA paridevanA .. 9..\\
itihAsamima.n chApi kalinAshanamuchyate .
shakyamAshvAsitu.n shrutvA tvadvidhena vishAM pate .. 10..\\
asthiratva.n cha sa~ncintya puruShArthasya nityadA .
tasyAye cha vyaye chaiva samAshvasihi mA shuchaH .. 11..\\
ye cheda.n kathayiShyanti nalasya charitaM mahat .
shroShyanti chApyabhIkShNa.n vai nAlakShmIstAnbhajiShyati .
arthAstasyopapatsyante dhanyatA.n cha gamiShyati .. 12..\\
itihAsamima.n shrutvA purANaM shashvaduttamam .
putrAnpautrAnpashUMshchaiva vetsyate nR^iShu chAgryatAm .
arogaH prItimAMshchaiva bhaviShyati na saMshayaH .. 13..\\
bhayaM pashyasi yachcha tvamAhvayiShyati mAM punaH .
akShaGYa iti tatte.ahaM nAshayiShyAmi pArthiva .. 14..\\
vedAkShahR^idaya.n kR^itsnamaha.n satyaparAkrama .
upapadyasva kaunteya prasanno.ahaM bravImi te .. 15..\\
vaishampAyana uvAcha
tato hR^iShTamanA rAjA bR^ihadashvamuvAcha ha .
bhagavannakShahR^idaya.n GYAtumichchhAmi tattvataH .. 16..\\
tato.akShahR^idayaM prAdAtpANDavAya mahAtmane .
dattvA chAshvashiro.agachchhadupaspraShTuM mahAtapaH .. 17..\\
bR^ihadashve gate pArthamashrauShItsavyasAchinam .
vartamAna.n tapasyugre vAyubhakShaM manIShiNam .. 18..\\
brAhmaNebhyastapasvibhyaH sampatadbhyastatastataH .
tIrthashailavarebhyashcha sametebhyo dR^iDhavrataH .. 19..\\
iti pArtho mahAbAhurdurApa.n tapa AsthitaH .
na tathA dR^iShTapUrvo.anyaH kashchidugratapA iti .. 20..\\
yathA dhana~njayaH pArthastapasvI niyatavrataH .
munirekacharaH shrImAndharmo vigrahavAniva .. 21..\\
ta.n shrutvA pANDavo rAja.nstapyamAnaM mahAvane .
anvashochata kaunteyaH priya.n vai bhrAtara.n jayam .. 22..\\
dahyamAnena tu hR^idA sharaNArthI mahAvane .
brAhmaNAnvividhaGYAnAnparyapR^ichchhadyudhiShThiraH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 79}
j
bhagavankAmyakAtpArthe gate me prapitA mahe .
pANDavAH kimakurvanta tamR^ite savyasAchinam .. 1..\\
sa hi teShAM maheShvAso gatirAsIdanIkajit .
AdityAnA.n yathA viShNustathaiva pratibhAti me .. 2..\\
tenendra samavIryeNa sa~NgrAmeShvanivartinA .
vinA bhUtA vane vIrAH kathamAsanpitA mahAH .. 3..\\
v
gate tu kAmyakAttAta pANDave savyasAchini .
babhUvuH kauraveyAste duHkhashokaparAyaNAH .. 4..\\
AkShipta sUtrA maNayashchhinnapakShA iva dvijAH .
aprIta manasaH sarve babhUvuratha pANDavAH .. 5..\\
vana.n cha tadabhUttena hInamakliShTakarmaNA .
kuvereNa yathA hIna.n vana.n chaitrarathaM tathA .. 6..\\
tamR^ite puruShavyAghraM pANDavA janamejaya .
mudamaprApnuvanto vai kAmyake nyavasa.nstadA .. 7..\\
brAhmaNArthe parAkrAntAH shuddhairbANairmahArathAH .
nighnanto bharatashreShTha medhyAnbahuvidhAnmR^igAn .. 8..\\
nitya.n hi puruShavyAghrA vanyAhAramarindamAH .
viprasR^itya samAhR^itya brAhmaNebhyo nyavedayan .. 9..\\
eva.n te nyavasa.nstatra sotkaNThAH puruSharShabhAH .
ahR^iShTa manasaH sarve gate rAjandhana~njaye .. 10..\\
atha viproShita.n vIraM pA~nchAlI madhyamaM patim .
smarantI pANDavashreShThamida.n vachanamabravIt .. 11..\\
yo.arjunenArjunastulyo dvibAhurbahu bAhunA .
tamR^ite pANDavashreShTha.n vanaM na pratibhAti me .
shUnyAmiva cha pashyAmi tatra tatra mahImimAm .. 12..\\
bahvAshcharyamida.n chApi vanaM kusumitadrumam .
na tathA ramaNIyaM me tamR^ite savyasAchinam .. 13..\\
nIlAmbudasamaprakhyaM mattamAta~Ngavikramam .
tamR^ite puNDarIkAkSha.n kAmyakaM nAtibhAti me .. 14..\\
yasya sma dhanuSho ghoShaH shrUyate.ashaninisvanaH .
na labhe sharma ta.n rAjansmarantI savyasAchinam .. 15..\\
tathA lAlapyamAnA.n tAM nishamya paravIrahA .
bhImaseno mahArAja draupadImidamabravIt .. 16..\\
manaH prItikaraM bhadre yadbravIShi sumadhyame .
tanme prINAti hR^idayamamR^itaprAshanopamam .. 17..\\
yasya dIrghau samau pInau bhujau parighasaMnibhau .
maurvI kR^itakiNau vR^ittau khaDgAyudha gadAdharau .. 18..\\
niShkA~NgadakR^itApIDau pa~nchashIrShAvivoragau .
tamR^ite puruShavyAghraM naShTasUryamida.n vanam .. 19..\\
yamAshritya mahAbAhuM pA~nchAlAH kuravastathA .
surANAmapi yattAnAM pR^itanAsu na bibhyati .. 20..\\
yasya bAhU samAshritya vaya.n sarve mahAtmanAH .
manyAmahe jitAnAjau parAnprAptA.n cha medinIm .. 21..\\
tamR^ite phalguna.n vIraM na labhe kAmyake dhR^itim .
shUnyAmiva cha pashyAmi tatra tatra mahImimAm .. 22..\\
nakula
ya udIchI.n dishaM gatvA jitvA yudhi mahAbalAn .
gandharvamukhyA~nshatasho hayA.Nllebhe sa vAsaviH .. 23..\\
rAja.nstittiri kalmAShA~nshrImAnanilara.nhasaH .
prAdAdbhrAtre priyaH premnA rAjasUye mahAkratau .. 24..\\
tamR^ite bhImadhanvAnaM bhImAdavaraja.n vane .
kAmaye kAmyake vAsaM nedAnIm amaropamam .. 25..\\
sahadeva
yo dhanAni cha kanyAshcha yudhi jitvA mahArathAn .
AjahAra purA rAGYe rAjasUye mahAkratau .. 26..\\
yaH sametAnmR^idhe jitvA yAdavAnamitadyutiH .
subhadrAmAjahAraiko vAsudevasya saMmate .. 27..\\
tasya jiShNorbR^isI.n dR^iShTvA shUnyAmupaniveshane .
hR^idayaM me mahArAja na shAmyati kadA chana .. 28..\\
vanAdasmAdvivAsa.n tu rochaye.ahamarindama .
na hi nastamR^ite vIra.n ramaNIyamidaM vanam .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 80}
v
dhana~njayotsukAste tu vane tasminmahArathAH .
nyavasanta mahAbhAgA draupadyA saha pANDavAH .. 1..\\
athApashyanmahAtmAna.n devarShiM tatra nAradam .
dIpyamAna.n shriyA brAhmyA dIptAgnisamatejasam .. 2..\\
sa taiH parivR^itaH shrImAnbhrAtR^ibhiH kurusattamaH .
vibabhAvatidIptaujo devairiva shatakratuH .. 3..\\
yathA cha vedAnsAvitrI yAGYasenI tathA satI .
na jahau dharmataH pArthAnmerumarkaprabhA yathA .. 4..\\
pratigR^ihya tu tAM pUjAM nArado bhagavAnR^iShiH .
AshvAsayaddharmasuta.n yuktarUpamivAnagha .. 5..\\
uvAcha cha mahAtmAna.n dharmarAja.n yudhiShThiram .
brUhi dharmabhR^itA.n shreShTha kenArthaH ki.n dadAmi te .. 6..\\
atha dharmasuto rAjA praNamya bhrAtR^ibhiH saha .
uvAcha prA~njalirvAkyaM nArada.n deva saMmitam .. 7..\\
tvayi tuShTe mahAbhAga sarvalokAbhipUjite .
kR^itamityeva manye.ahaM prasAdAttava suvrata .. 8..\\
yadi tvahamanugrAhyo bhrAtR^ibhiH sahito.anagha .
sandehaM me munishreShTha hR^idistha.n chhettumarhasi .. 9..\\
pradakShiNa.n yaH kurute pR^ithivI.n tIrthatatparaH .
kiM phala.n tasya kArtsnyena tadbrahmanvaktumarhasi .. 10..\\
n
shR^iNu rAjannavahito yathA bhIShmeNa bhArata .
pulastyasya sakAshAdvai sarvametadupashrutam .. 11..\\
purA bhAgIrathI tIre bhIShmo dharmabhR^itA.n varaH .
pitrya.n vrataM samAsthAya nyavasanmunivattadA .. 12..\\
shubhe deshe mahArAja puNye devarShisevite .
ga~NgA dvAre mahAtejo devagandharvasevite .. 13..\\
sa pitR^I.nstarpayAmAsa devAMshcha paramadyutiH .
R^iShIMshcha toShayAmAsa vidhidR^iShTena karmaNA .. 14..\\
kasya chittvatha kAlasya japanneva mahAtapAH .
dadarshAdbhutasa~NkAshaM pulastyamR^iShisattamam .. 15..\\
sa ta.n dR^iShTvogra tapasaM dIpyamAnamiva shriyA .
praharShamatula.n lebhe vismaya.n cha paraM yayau .. 16..\\
upasthitaM mahArAja pUjayAmAsa bhArata .
bhIShmo dharmabhR^itA.n shreShTho vidhidR^iShTena karmaNA .. 17..\\
shirasA chArghyamAdAya shuchiH prayata mAnasaH .
nAma sa~NkIrtayAmAsa tasminbrahmarShisattame .. 18..\\
bhIShmo.ahamasmi bhadra.n te dAso.asmi tava suvrata .
tava sandarshanAdeva mukto.aha.n sarvakilbiShaiH .. 19..\\
evamuktvA mahArAja bhIShmo dharmabhR^itA.n varaH .
vAgyataH prA~njalirbhUtvA tUShNImAsIdyudhiShThira .. 20..\\
ta.n dR^iShTvA niyamenAtha svAdhyAyAmnAya karshitam .
bhIShma.n kuru kulashreShThaM muniH prItamanAbhavat .. 21..\\
pulastya
anena tava dharmaGYa prashrayeNa damena cha .
satyena cha mahAbhAga tuShTo.asmi tava sarvashaH .. 22..\\
yasyedR^ishaste dharmo.ayaM pitR^ibhaktyAshrito.anagha .
tena pashyasi mAM putra prItishchApi mama tvayi .. 23..\\
amoghadarshI bhIShmAhaM brUhi ki.n karavANi te .
yadvakShyasi kurushreShTha tasya dAtAsmi te.anagha .. 24..\\
bh
prIte tvayi mahAbhAga sarvalokAbhipUjite .
kR^itamityeva manye.aha.n yadaha.n dR^iShTavAnprabhum .. 25..\\
yadi tvahamanugrAhyastava dharmabhR^itA.n vara .
vakShyAmi hR^itstha.n sandeha.n tanme tvaM vaktumarhasi .. 26..\\
asti me bhagavankashchittIrthebhyo dharmasaMshayaH .
tamaha.n shrotumichchhAmi pR^ithaksa~NkIrtita.n tvayA .. 27..\\
pradakShiNa.n yaH pR^ithivI.n karotyamitavikrama .
kiM phala.n tasya viprarShe tanme brUhi tapodhana .. 28..\\
p
hanta te.ahaM pravakShyAmi yadR^iShINAM parAyaNam .
tadekAgramanAstAta shR^iNu tIrtheShu yatphalam .. 29..\\
yasya hastau cha pAdau cha manashchaiva susa.nyatam .
vidyA tapashcha kIrtishcha sa tIrthaphalamashnute .. 30..\\
pratigrahAdupAvR^ittaH santuShTo niyataH shuchiH .
aha.n kAranivR^ittishcha sa tIrthaphalamashnute .. 31..\\
akalkako nirArambho laghvAhAro jitendriyaH .
vimuktaH sarvadoShairyaH sa tIrthaphalamashnute .. 32..\\
akrodhanashcha rAjendra satyashIlo dR^iDhavrataH .
Atmopamashcha bhUteShu sa tIrthaphalamashnute .. 33..\\
R^iShibhiH kratavaH proktA vedeShviha yathAkramam .
phala.n chaiva yathAtattvaM pretya cheha cha sarvashaH .. 34..\\
na te shakyA daridreNa yaGYAH prAptuM mahIpate .
bahUpakaraNA yaGYA nAnA sambhAravistarAH .. 35..\\
prApyante pArthivairete samR^iddhairvA naraiH kva chit .
nArthAnyUnopakaraNairekAtmabhirasa.nhataiH .. 36..\\
yo daridrairapi vidhiH shakyaH prAptuM nareshvara .
tulyo yaGYaphalaiH puNyaistaM nibodha yudhA.n vara .. 37..\\
R^iShINAM parama.n guhyamidaM bharatasattama .
tIrthAbhigamanaM puNya.n yaGYairapi vishiShyate .. 38..\\
anupoShya trirAtrANi tIrthAnyanabhigamya cha .
adattvA kA~nchana.n gAshcha daridro nAma jAyate .. 39..\\
agniShTomAdibhiryaGYairiShTvA vipuladakShiNaiH .
na tatphalamavApnoti tIrthAbhigamanena yat .. 40..\\
nR^iloke devadevasya tIrtha.n trailokyavishrutam .
puShkaraM nAma vikhyAtaM mahAbhAgaH samAvishet .. 41..\\
dashakoTisahasrANi tIrthAnA.n vai mahIpate .
sAMnidhyaM puShkare yeShA.n trisandhyaM kurunandana .. 42..\\
AdityA vasavo rudrAH sAdhyAshcha sa marudgaNAH .
gandharvApsarasashchaiva nitya.n saMnihitA vibho .. 43..\\
yatra devAstapastaptvA daityA brahmarShayastathA .
divyayogA mahArAja puNyena mahatAnvitAH .. 44..\\
manasApyabhikAmasya puShkarANi manasvinaH .
pUyante sarvapApAni nAkapR^iShThe cha pUjyate .. 45..\\
tasmi.nstIrthe mahAbhAga nityameva pitA mahaH .
uvAsa paramaprIto devadAnava saMmmataH .. 46..\\
puShkareShu mahAbhAga devAH sarShipurogamAH .
siddhi.n samabhisamprAptAH puNyena mahatAnvitAH .. 47..\\
tatrAbhiSheka.n yaH kuryAtpitR^idevArchane rataH .
ashvamedha.n dashaguNaM pravadanti manIShiNaH .. 48..\\
apyekaM bhojayedvipraM puShkarAraNyamAshritaH .
tenAsau karmaNA bhIShma pretya cheha cha modate .. 49..\\
shAkamUlaphalairvApi yena vartayate svayam .
tadvai dadyAdbrAhmaNAya shraddhAvAnanasUyakaH .
tenaiva prApnuyAtprAGYo hayamedha phalaM naraH .. 50..\\
brAhmaNaH kShatriyo vaishyaH shUdro vA rAjasattama .
na viyoni.n vrajantyete snAtAstIrthe mahAtmanaH .. 51..\\
kArtikyA.n tu visheSheNa yo.abhigachchheta puShkaram .
phala.n tatrAkShayaM tasya vardhate bharatarShabha .. 52..\\
sAyamprAtaH smaredyastu puShkarANi kR^itA~njaliH .
upaspR^iShTaM bhavettena sarvatIrtheShu bhArata .
prApnuyAchcha naro lokAnbrahmaNaH sadane.akShayAn .. 53..\\
janmaprabhR^iti yatpApa.n striyo vA puruShasya vA .
puShkare snAtamAtrasya sarvameva praNashyati .. 54..\\
yathA surANA.n sarveShAmAdistu madhusUdanaH .
tathaiva puShkara.n rAja.nstIrthAnAmAdiruchyate .. 55..\\
uShya dvAdasha varShANi puShkare niyataH shuchiH .
kratUnsarvAnavApnoti brahmaloka.n cha gachchhati .. 56..\\
yastu varShashataM pUrNamagnihotramupAsate .
kArtikI.n vA vasedekAM puShkare samameva tat .. 57..\\
puShkaraM puShkara.n gantuM duShkaraM puShkare tapaH .
duShkaraM puShkare dAna.n vastu.n chaiva suduShkaram .. 58..\\
uShya dvAdasha rAtra.n tu niyato niyatAshanaH .
pradakShiNamupAvR^itto jambU mArga.n samAvishet .. 59..\\
jambU mArga.n samAvishya devarShipitR^isevitam .
ashvamedhamavApnoti viShNuloka.n cha gachchhati .. 60..\\
tatroShya rajanIH pa~ncha ShaShTha kAlakShamI naraH .
na durgatimavApnoti siddhiM prApnoti chottamAm .. 61..\\
jambU mArgAdupAvR^itto gachchhettaNDulikAshramam .
na durgatimavApnoti svargaloke cha pUjyate .. 62..\\
agasya sara AsAdya pitR^idevArchane rataH .
trirAtropoShito rAjannagniShToma phala.n labhet .. 63..\\
shAkavR^ittiH phalairvApi kaumAra.n vindate padam .
kaNvAshrama.n samAsAdya shrIjuShTaM lokapUjitam .. 64..\\
dharmAraNya.n hi tatpuNyamAdya.n cha bharatarShabha .
yatra praviShTamAtro vai pApebhyo vipramuchyate .. 65..\\
archayitvA pitR^IndevAnniyato niyatAshanaH .
sarvakAmasamR^iddhasya yaGYasya phalamashnute .. 66..\\
pradakShiNa.n tataH kR^itvA yayAti patana.n vrajet .
hayamedhasya yaGYasya phalaM prApnoti tatra vai .. 67..\\
mahAkAla.n tato gachchhenniyato niyatAshanaH .
koTitIrthamupaspR^ishya hayamedha phala.n labhet .. 68..\\
tato gachchheta dharmaGYa puNyasthAnamumApateH .
nAmnA bhadra vaTaM nAma triShu lokeShu vishrutam .. 69..\\
tatrAbhigamya cheshAna.n gosahasraphala.n labhet .
mahAdeva prasAdAchcha gANapatyamavApnuyAt .. 70..\\
narmadAmatha chAsAdya nadI.n trailokyavishrutAm .
tarpayitvA pitR^IndevAnagniShToma phala.n labhet .. 71..\\
dakShiNa.n sindhumAsAdya brahma chArI jitendriyaH .
agniShTomamavApnoti vimAna.n chAdhirohati .. 72..\\
charmaNvatI.n samAsAdya niyato niyatAshanaH .
ranti devAbhyanuGYAto agniShToma phala.n labhet .. 73..\\
tato gachchheta dharmaGYa himavatsutamarbudam .
pR^ithivyA.n yatra vai chhidraM pUrvamAsIdyudhiShThira .. 74..\\
tatrAshramo vasiShThasya triShu lokeShu vishrutaH .
tatroShya rajanImekA.n gosahasraphala.n labhet .. 75..\\
pi~NgA tIrthamupaspR^ishya brahma chArI jitendriyaH .
kapilAnAM naravyAghra shatasya phalamashnute .. 76..\\
tato gachchheta dharmaGYa prabhAsa.n lokavishrutam .
yatra saMnihito nitya.n svayameva hutAshanaH .
devatAnAM mukha.n vIra analo.anilasArathiH .. 77..\\
tasmi.nstIrthavare snAtvA shuchiH prayata mAnasaH .
agniShTomAtirAtrAbhyAM phalaM prApnoti mAnavaH .. 78..\\
tato gatvA sarasvatyAH sAgarasya cha sa~Ngame .
gosahasraphalaM prApya svargaloke mahIyate .
dIpyamAno.agnivannityaM prabhayA bharatarShabha .. 79..\\
trirAtramuShitastatra tarpayetpitR^idevatAH .
prabhAsate yathA somo ashvamedha.n cha vindati .. 80..\\
varadAna.n tato gachchhettIrthaM bharatasattama .
viShNordurvAsasA yatra varo datto yudhiShThira .. 81..\\
varadAne naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .
tato dvAravatI.n gachchhenniyato niyatAshanaH .
piNDArake naraH snAtvA labhedbahusuvarNakam .. 82..\\
tasmi.nstIrthe mahAbhAga padmalakShaNalakShitAH .
adyApi mudrA dR^ishyante tadadbhutamarindama .. 83..\\
trishUlA~NkAni padmAni dR^ishyante kurunandana .
mahAdevasya sAMnidhya.n tatraiva bharatarShabha .. 84..\\
sAgarasya cha sindhoshcha sa~NgamaM prApya bhArata .
tIrthe salilarAjasya snAtvA prayata mAnasaH .. 85..\\
tarpayitvA pitR^IndevAnR^iShIMshcha bharatarShabha .
prApnoti vAruNa.n loka.n dIpyamAnaH svatejasA .. 86..\\
sha~NkukarNeshvara.n devamarchayitvA yudhiShThira .
ashvamedha.n dashaguNaM pravadanti manIShiNaH .. 87..\\
pradakShiNamupAvR^itya gachchheta bharatarShabha .
tIrtha.n kuru varashreShTha triShu lokeShu vishrutam .
dR^imIti nAmnA vikhyAta.n sarvapApapramochanam .. 88..\\
yatra brahmAdayo devA upAsante maheshvaram .
tatra snAtvArchayitvA cha rudra.n devagaNairvR^itam .
janmaprabhR^iti pApAni kR^itAni nudate naraH .. 89..\\
dR^imI chAtra narashreShTha sarvadevairabhiShTutA .
tatra snAtvA naravyAghra hayamedhamavApnuyAt .. 90..\\
jitvA yatra mahAprAGYa viShNunA prabha viShNunA .
purA shaucha.n kR^ita.n rAjanhatvA daivatakaNTakAn .. 91..\\
tato gachchheta dharmaGYa vasordhArAmabhiShTutAm .
gamanAdeva tasyA.n hi hayamedhamavApnuyAt .. 92..\\
snAtvA kuru varashreShTha prayatAtmA tu mAnavaH .
tarpya devAnpitR^IMshchaiva viShNuloke mahIyate .. 93..\\
tIrtha.n chAtra paraM puNya.n vasUnAM bharatarShabha .
tatra snAtvA cha pItvA cha vasUnA.n saMmato bhavet .. 94..\\
sindhUttamamiti khyAta.n sarvapApapraNAshanam .
tatra snAtvA narashreShTha labhedbahusuvarNakam .. 95..\\
brahma tu~Nga.n samAsAdya shuchiH prayata mAnasaH .
brahmalokamavApnoti sukR^itI virajA naraH .. 96..\\
kumArikANA.n shakrasya tIrthaM siddhaniShevitam .
tatra snAtvA naraH kShipra.n shakra lokamavApnuyAt .. 97..\\
reNukAyAshcha tatraiva tIrtha.n deva niShevitam .
tatra snAtvA bhavedvipro vimalashchandramA yathA .. 98..\\
atha pa~nchanada.n gatvA niyato niyatAshanaH .
pa~ncha yaGYAnavApnoti kramasho ye.anukIrtitAH .. 99..\\
tato gachchheta dharmaGYa bhImAyAH sthAnamuttamam .
tatra snAtvA tu yonyA.n vai naro bharatasattama .. 100..\\
devyAH putro bhavedrAja.nstaptakuNDalavigrahaH .
gavA.n shatasahasrasya phala.n chaivApnuyAnmahat .. 101..\\
girimu~nja.n samAsAdya triShu lokeShu vishrutam .
pitA mahaM namaskR^itya gosahasraphala.n labhet .. 102..\\
tato gachchheta dharmaGYa vimala.n tIrthamuttamam .
adyApi yatra dR^ishyante matsyAH sauvarNarAjatAH .. 103..\\
tatra snAtvA narashreShTha vAjapeyamavApnuyAt .
sarvapApavishuddhAtmA gachchhechcha paramA.n gatim .. 104..\\
tato gachchheta maladA.n triShu lokeShu vishrutAm .
pashchimAyA.n tu sandhyAyAmupaspR^ishya yathAvidhi .. 105..\\
charuM narendra saptArcheryathAshakti nivedayet .
pitR^INAmakShaya.n dAnaM pravadanti manIShiNaH .. 106..\\
gavA.n shatasahasreNa rAjasUya shatena cha .
ashvamedha sahasreNa shreyAnsaptArchiShashcharuH .. 107..\\
tato nivR^itto rAjendra vastrA padamathAvishet .
abhigamya mahAdevamashvamedha phala.n labhet .. 108..\\
maNimanta.n samAsAdya brahma chArI samAhitaH .
ekarAtroShito rAjannagniShToma phala.n labhet .. 109..\\
atha gachchheta rAjendra devikA.n lokavishrutAm .
prasUtiryatra viprANA.n shrUyate bharatarShabha .. 110..\\
trishUlapANeH sthAna.n cha triShu lokeShu vishrutam .
devikAyAM naraH snAtvA samabhyarchya maheshvaram .. 111..\\
yathAshakti charu.n tatra nivedya bharatarShabha .
sarvakAmasamR^iddhasya yaGYasya labhate phalam .. 112..\\
kAmAkhya.n tatra rudrasya tIrthaM devarShisevitam .
tatra snAtvA naraH kShipra.n siddhimApnoti bhArata .. 113..\\
yajana.n yAjana.n gatvA tathaiva brahma vAlukAm .
puShpanyAsa upaspR^ishya na shochenmaraNa.n tataH .. 114..\\
ardhayojanavistArAM pa~nchayojanamAyatAm .
etAvaddevikAmAhuH puNyA.n devarShisevitAm .. 115..\\
tato gachchheta dharmaGYa dIrghasatra.n yathAkramam .
yatra brahmAdayo devAH siddhAshcha paramarShayaH .
dIrghasatramupAsante dakShiNAbhiryatavratAH .. 116..\\
gamanAdeva rAjendra dIrghasatramarindama .
rAjasUyAshvamedhAbhyAM phalaM prApnoti mAnavaH .. 117..\\
tato vinashana.n gachchhenniyato niyatAshanaH .
gachchhatyantarhitA yatra maru pR^iShThe sarasvatI .
chamase cha shivodbhede nAgodbhede cha dR^ishyate .. 118..\\
snAtvA cha chamasodbhede agniShToma phala.n labhet .
shivodbhede naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .. 119..\\
nAgodbhede naraH snAtvA nAgalokamavApnuyAt .
shashayAna.n cha rAjendra tIrthamAsAdya durlabham .
shasharUpapratichhannAH puShkarA yatra bhArata .. 120..\\
sarasvatyAM mahArAja anu sa.nvatsara.n hi te .
snAyante bharatashreShTha vR^ittA.n vai kArtikIM sadA .. 121..\\
tatra snAtvA naravyAghra dyotate shashivatsadA .
gosahasrapala.n chaiva prApnuyAdbharatarShabha .. 122..\\
kumAra koTimAsAdya niyataH kurunandana .
tatrAbhiSheka.n kurvIta pitR^idevArchane rataH .
gavAmayamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 123..\\
tato gachchheta dharmaGYa rudra koTi.n samAhitaH .
purA yatra mahArAja R^iShikoTiH samAhitA .
praharSheNa cha sa.nviShTA deva darshanakA~NkShayA .. 124..\\
ahaM pUrvamahaM pUrva.n drakShyAmi vR^iShabhadhvajam .
eva.n samprasthitA rAjannR^iShayaH kila bhArata .. 125..\\
tato yogeShvareNApi yogamAsthAya bhUpate .
teShAM manyupraNAshArthamR^iShINAM bhAvitAtmanAm .. 126..\\
sR^iShTA koTistu rudrANAmR^iShINAmagrataH sthitA .
mayA pUrvatara.n dR^iShTa iti te menire pR^ithak .. 127..\\
teShA.n tuShTo mahAdeva R^iShINAmugratejasAm .
bhaktyA paramayA rAjanvara.n teShAM pradiShTavAn .
adya prabhR^iti yuShmAka.n dharmavR^iddhirbhaviShyati .. 128..\\
tatra snAtvA naravyAghra rudra koTyAM naraH shuchiH .
ashvamedhamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 129..\\
tato gachchheta rAjendra sa~Ngama.n lokavishrutam .
sarasvatyA mahApuNyamupAsante janArdanam .. 130..\\
yatra brahmAdayo devA R^iShayaH siddhachAraNAH .
abhigachchhanti rAjendra chaitrashuklachaturdashIm .. 131..\\
tatra snAtvA naravyAghra vindedbahusuvarNakam .
sarvapApavishuddhAtmA brahmaloka.n cha gachchhati .. 132..\\
R^iShINA.n yatra satrANi samAptAni narAdhipa .
satrAvasAnamAsAdya gosahasraphala.n labhet .. 133..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 81}
pulastya
tato gachchheta rAjendra kurukShetramabhiShTutam .
pApebhyo vipramuchyante tadgatAH sarvajantavaH .. 1..\\
kurukShetra.n gamiShyAmi kurukShetre vasAmyaham .
ya eva.n satataM brUyAtso.api pApaiH pramuchyate .. 2..\\
atra mAsa.n vasedvIra sarasvatyAM yudhiShThira .
yatra brahmAdayo deva R^iShayaH siddhachAraNAH .. 3..\\
gandharvApsaraso yakShAH pannagAshcha mahIpate .
brahma kShetraM mahApuNyamabhigachchhanti bhArata .. 4..\\
manasApyabhikAmasya kurukShetra.n yudhiShThira .
pApANi vipraNashyanti brahmaloka.n cha gachchhati .. 5..\\
gatvA hi shraddhayA yuktaH kurukShetra.n kurUdvaha .
rAjasUyAshvamedhAbhyAM phalaM prApnoti mAnavaH .. 6..\\
tato machakruka.n rAjandvArapAlaM mahAbalam .
yakSha.n samabhivAdyaiva gosahasraphalaM labhet .. 7..\\
tato gachchheta dharmaGYa viShNorsthAnamanuttamam .
satataM nAma rAjendra yatra saMnihito hariH .. 8..\\
tatra snAtvArchayitvA cha trilokaprabhava.n harim .
ashvamedhamavApnoti viShNuloka.n cha gachchhati .. 9..\\
tataH pAriplava.n gachchhettIrthaM trailokyavishrutam .
agniShTomAtirAtrAbhyAM phalaM prApnoti mAnavaH .. 10..\\
pR^ithivyAstIrthamAsAdya gosahasraphala.n labhet .
tataH shAlUkinI.n gatvA tIrthasevI narAdhipa .
dashAshvamedhike snAtvA tadeva labhate phalam .. 11..\\
sarpadarvI.n samAsAdya nAgAnA.n tIrthamuttamam .
agniShTomamavApnoti nAgaloka.n cha vindati .. 12..\\
tato gachchheta dharmaGYa dvArapAla.n tarantukam .
tatroShya rajanImekA.n gosahasraphala.n labhet .. 13..\\
tataH pa~nchanada.n gatvA niyato niyatAshanaH .
koTikIrthamupaspR^ishya hayamedha phala.n labhet .
ashvinostIrthamAsAdya rUpavAnabhijAyate .. 14..\\
tato gachchheta dharmaGYa vArAha.n tIrthamuttamam .
viShNurvArAha rUpeNa pUrva.n yatra sthito.abhavat .
tatra snAtvA naravyAghra agniShToma phala.n labhet .. 15..\\
tato jayantyA rAjendra somatIrtha.n samAvishet .
snAtvA phalamavApnoti rAjasUyasya mAnavaH .. 16..\\
ekaha.nse naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .
kR^itashaucha.n samAsAdya tIrthasevI kurUdvaha .
puNDarIkamavApnoti kR^itashaucho bhavennaraH .. 17..\\
tato mu~nja vaTaM nAma mahAdevasya dhImataH .
tatroShya rajanImekA.n gANapatyamavApnuyAt .. 18..\\
tatraiva cha mahArAja yakShI lokaparishrutA .
tA.n chAbhigamya rAjendra puNyA.NllokAnavApnuyAt .. 19..\\
kurukShetrasya taddvAra.n vishrutaM bharatarShabha .
pradakShiNamupAvR^itya tIrthasevI samAhitaH .. 20..\\
saMmite puShkarANA.n cha snAtvArchya pitR^idevatAH .
jAmadagnyena rAmeNa AhR^ite vai mahAtmanA .
kR^itakR^ityo bhavedrAjannashvamedha.n cha vindati .. 21..\\
tato rAmahradAngachchhettIrthasevI narAdhipa .
yatra rAmeNa rAjendra tarasA dIptatejasA .
kShatramutsAdya vIryeNa hradAH pa~ncha niveshitAH .. 22..\\
pUrayitvA naravyAghra rudhireNeti naH shrutam .
pitarastarpitAH sarve tathaiva cha pitA mahAH .
tataste pitaraH prItA rAmamUchurmahIpate .. 23..\\
rama rAma mahAbhAga prItAH sma tava bhArgava .
anayA pitR^ibhaktyA cha vikrameNa cha te vibho .
vara.n vR^iNIShva bhadra.n te kimichchhasi mahAdyute .. 24..\\
evamuktaH sa rAjendra rAmaH praharatA.n varaH .
abravItprA~njalirvAkyaM pitR^Insa gagane sthitAn .. 25..\\
bhavanto yadi me prItA yadyanugrAhyatA mayi .
pitR^iprasAdAdichchheya.n tapasApyAyanaM punaH .. 26..\\
yachcha roShAbhibhUtena kShatramutsAditaM mayA .
tatashcha pApAnmuchyeya.n yuShmAka.n tejasA hyaham .
hradAshcha tIrthabhUtA me bhaveyurbhuvi vishrutAH .. 27..\\
etachchhrutvA shubha.n vAkyaM rAmasya pitarastadA .
pratyUchuH paramaprItA rAma.n harShasamanvitAH .. 28..\\
tapaste vardhatAM bhUyaH pitR^ibhaktyA visheShataH .
yachcha roShAbhibhUtena kShatramutsAdita.n tvayA .. 29..\\
tatashcha pApAnmuktastva.n karmabhiste cha pAtitAH .
hradAshcha tava tIrthatva.n gamiShyanti na saMshayaH .. 30..\\
hradeShveteShu yaH snAtvA pitR^InsantarpayiShyati .
pitarastasya vai prItA dAsyanti bhuvi durlabham .
IpsitaM manasaH kAma.n svargaloka.n cha shAshvatam .. 31..\\
eva.n dattvA varAnrAjanrAmasya pitarastadA .
Amantrya bhArgavaM prItAstatraivAntardadhustadA .. 32..\\
eva.n rAmahradAH puNyA bhArgavasya mahAtmanAH .
snAtvA hradeShu rAmasya brahma chArI shubhavrataH .
rAmamabhyarchya rAjendra labhedbahusuvarNakam .. 33..\\
vaMshamUlakamAsAdya tIrthasevI kurUdvaha .
svavaMshamuddharedrAjansnAtvA vai vaMshamUlake .. 34..\\
kAyashodhanamAsAdya tIrthaM bharatasattama .
sharIrashuddhiH snAtasya tasmi.nstIrthe na saMshayaH .
shuddhadehashcha sa.nyAti shubhA.NllokAnanuttamAn .. 35..\\
tato gachchheta rAjendra tIrtha.n trailokyavishrutam .
lokA yatroddhR^itAH pUrva.n viShNunA prabha viShNunA .. 36..\\
lokoddhAra.n samAsAdya tIrtha.n trailokyavishrutam .
snAtvA tIrthavare rAja.NllokAnuddharate svakAn .
shrItIrtha.n cha samAsAdya vindate shriyamuttamAm .. 37..\\
kapilA tIrthamAsAdya brahma chArI samAhitaH .
tatra snAtvArchayitvA cha daivatAni pitR^I.nstathA .
kapilAnA.n sahasrasya phalaM vindati mAnavaH .. 38..\\
sUryatIrtha.n samAsAdya snAtvA niyatamAnasaH .
archayitvA pitR^IndevAnupavAsaparAyaNaH .
agniShTomamavApnoti sUryaloka.n cha gachchhati .. 39..\\
gamAM bhavanamAsAdya tIrthasevI yathAkramam .
tatrAbhiSheka.n kurvANo gosahasraphala.n labhet .. 40..\\
sha~NkhinI.n tatra AsAdya tIrthasevI kurUdvaha .
devyAstIrthe naraH snAtvA labhate rUpamuttamam .. 41..\\
tato gachchheta rAjendra dvArapAlamarantukam .
tasya tIrtha.n sarasvatyAM yakShendrasya mahAtmanAH .
tatra snAtvA naro rAjannagniShToma phala.n labhet .. 42..\\
tato gachchheta dharmaGYa brahmAvartaM narAdhipa .
brahmAvarte naraH snAtvA brahmalokamavApnuyAt .. 43..\\
tato gachchheta dharmaGYa sutIrthakamanuttamam .
yatra saMnihitA nityaM pitaro daivataiH saha .. 44..\\
tatrAbhiSheka.n kurvIta pitR^idevArchane rataH .
ashvamedhamavApnoti pitR^iloka.n cha gachchhati .. 45..\\
tato.ambuvashya.n dharmaGYa samAsAdya yathAkramam .
kosheshvarasya tIrtheShu snAtvA bharatasattama .
sarvavyAdhivinirmukto brahmaloke mahIyate .. 46..\\
mAtR^itIrtha.n cha tatraiva yatra snAtasya bhArata .
prajA vivardhate rAjannanantA.n chAshnute shriyam .. 47..\\
tataH shItavana.n gachchhenniyato niyatAshanaH .
tIrtha.n tatra mahArAja mahadanyatra durlabham .. 48..\\
punAti darshanAdeva daNDenaikaM narAdhipa .
keshAnabhyukShya vai tasminpUto bhavati bhArata .. 49..\\
tIrtha.n tatra mahArAja shvAnalomApaha.n smR^itam .
yataviprA naravyAghra vidvA.nsastIrthatatparAH .. 50..\\
shvAnalomApanayane tIrthe bharatasattama .
prANAyAmairnirharanti shvalomAni dvijottamAH .. 51..\\
pUtAtmAnashcha rAjendra prayAnti paramA.n gatim .
dashAshvamedhika.n chaiva tasmi.nstIrthe mahIpate .
tatra snAtvA naravyAghra gachchheta paramA.n gatim .. 52..\\
tato gachchheta rAjendra mAnuSha.n lokavishrutam .
yatra kR^iShNamR^igA rAjanvyAdhena paripIDitAH .
avagAhya tasminsarasi mAnuShatvamupAgatAH .. 53..\\
tasmi.nstIrthe naraH snAtvA brahma chArI jitendriyaH .
sarvapApavishuddhAtmA svargaloke mahIyate .. 54..\\
mAnuShasya tu pUrveNa kroshamAtre mahIpate .
ApagA nAma vikhyAtA nadI siddhaniShevitA .. 55..\\
shyAmAka bhojana.n tatra yaH prayachchhati mAnavaH .
devAnpitR^IMshcha uddishya tasya dharmaphalaM mahat .
ekasminbhojite vipre koTirbhavati bhojitA .. 56..\\
tatra snAtvArchayitvA cha daivatAni pitR^I.nstathA .
uShitvA rajanImekAmagniShToma phala.n labhet .. 57..\\
tato gachchheta rAjendra brahmaNaH sthAnamuttamam .
brahmodumbaramityeva prakAshaM bhuvi bhArata .. 58..\\
tatra saptarShikuNDeShu snAtasya kurupu~Ngava .
kedAre chaiva rAjendra kapiShThala mahAtmanAH .. 59..\\
brahmANamabhigamyAtha shuchiH prayata mAnasaH .
sarvapApavishuddhAtmA brahmalokaM prapadyate .. 60..\\
kapiShThalasya kedAra.n samAsAdya sudurlabham .
antardhAnamavApnoti tapasA dagdhakilbiShaH .. 61..\\
tato gachchheta rAjendra saraka.n lokavishrutam .
kR^iShNapakShe chaturdashyAmabhigamya vR^iShadhvajam .
labhate sarvakAmAnhi svargaloka.n cha gachchhati .. 62..\\
tisraH koTyastu tIrthAnA.n sarake kurunandana .
rudra koTistathA kUpe hradeShu cha mahIpate .
ilAspada.n cha tatraiva tIrthaM bharatasattama .. 63..\\
tatra snAtvArchayitvA cha pitR^IndevAMshcha bhArata .
na durgatimavApnoti vAjapeya.n cha vindati .. 64..\\
kindAne cha naraH snAtvA ki~njapye cha mahIpate .
aprameyamavApnoti dAna.n japyaM cha bhArata .. 65..\\
kalashyA.n chApyupaspR^ishya shraddadhAno jitendriyaH .
agniShTomasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 66..\\
sarakasya tu pUrveNa nAradasya mahAtmanAH .
tIrtha.n kuru varashreShTha anAjanmeti vishrutam .. 67..\\
tatra tIrthe naraH snAtvA prANAMshchotsR^ijya bhArata .
nAradenAbhyanuGYAto lokAnprApnoti durlabhAn .. 68..\\
shuklapakShe dashamyA.n tu puNDarIka.n samAvishet .
tatra snAtvA naro rAjanpuNDarIkaphala.n labhet .. 69..\\
tatastriviShTapa.n gachchhettriShu lokeShu vishrutam .
tatra vaitaraNI puNyA nadI pApapramochanI .. 70..\\
tatra snAtvArchayitvA cha shUlapANi.n vR^iShadhvajam .
sarvapApavishuddhAtmA gachchheta paramA.n gatim .. 71..\\
tato gachchheta rAjendra phalakI vanamuttamam .
yatra devAH sadA rAjanphalakI vanamAshritAH .
tapashcharanti vipulaM bahuvarShasahasrakam .. 72..\\
dR^iShadvatyAM naraH snAtvA tarpayitvA cha devatAH .
agniShTomAtirAtrAbhyAM phala.n vindati bhArata .. 73..\\
tIrthe cha sarvadevAnA.n snAtvA bharatasattama .
gosahasrasya rAjendra phalaM prApnoti mAnavaH .. 74..\\
pANikhAte naraH snAtvA tarpayitvA cha devatAH .
rAjasUyamavApnoti R^iShiloka.n cha gachchhati .. 75..\\
tato gachchheta rAjendra mishraka.n tIrthamuttamam .
tatra tIrthAni rAjendra mishritAni mahAtmanA .. 76..\\
vyAsena nR^ipashArdUla dvijArthamiti naH shrutam .
sarvatIrtheShu sa snAti mishrake snAti yo naraH .. 77..\\
tato vyAsa vana.n gachchhenniyato niyatAshanaH .
manojave naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .. 78..\\
gatvA madhu vaTI.n chApi devyAstIrthaM naraH shuchiH .
tatra snAtvArchayeddevAnpitR^IMshcha prayataH shuchiH .
sa devyA samanuGYAto gosahasraphala.n labhet .. 79..\\
kaushikyAH sa~Ngame yastu dR^iShadvatyAshcha bhArata .
snAti vai niyatAhAraH sarvapApaiH pramuchyate .. 80..\\
tato vyAsa sthalI nAma yatra vyAsena dhImatA .
putrashokAbhitaptena dehatyAgArtha nishchayaH .. 81..\\
kR^ito devaishcha rAjendra punarutthApitastadA .
abhigamya sthalI.n tasya gosahasraphala.n labhet .. 82..\\
ki.n dattaM kUpamAsAdya tilaprasthaM pradAya cha .
gachchheta paramA.n siddhimR^iNairmuktaH kurUdvaha .. 83..\\
ahashcha sudina.n chaiva dve tIrthe cha sudurlabhe .
tayoH snAtvA naravyAghra sUryalokamavApnuyAt .. 84..\\
mR^igadhUma.n tato gachchhettriShu lokeShu vishrutam .
tatra ga~NgA hrade snAtvA samabhyarchya cha mAnavaH .
shUlapANiM mahAdevamashvamedha phala.n labhet .. 85..\\
deva tIrthe naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .
atha vAmanaka.n gachchhettriShu lokeShu vishrutam .. 86..\\
tatra viShNupade snAtvA archayitvA cha vAmanam .
sarvapApavishuddhAtmA viShNulokamavApnuyAt .. 87..\\
kulampune naraH snAtvA punAti svakulaM naraH .
pavanasya hrada.n gatvA marutAM tIrthamuttamam .
tatra snAtvA naravyAghra vAyuloke mahIyate .. 88..\\
amarANA.n hrade snAtvA amareShu narAdhipa .
amarANAM prabhAvena svargaloke mahIyate .. 89..\\
shAlihotrasya rAjendra shAlishUrpe yathAvidhi .
snAtvA naravarashreShTha gosahasraphala.n labhet .. 90..\\
shrIku~nja.n cha sarasvatyAM tIrthaM bharatasattama .
tatra snAtvA naro rAjannagniShToma phala.n labhet .. 91..\\
tato naimiSha ku~nja.n cha samAsAdya kurUdvaha .
R^iShayaH kila rAjendra naimiSheyAstapodhanAH .
tIrthayAtrAM puraskR^itya kurukShetra.n gatAH purA .. 92..\\
tataH ku~njaH sarasvatyA.n kR^ito bharatasattama .
R^iShINAmavakAshaH syAdyathA tuShTikaro mahAn .. 93..\\
tasminku~nje naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .
kanyA tIrthe naraH snAtvA agniShToma phala.n labhet .. 94..\\
tato gachchhennaravyAghra brahmaNaH sthAnamuttamam .
tatra varNAvaraH snAtvA brAhmaNya.n labhate naraH .
brAhmaNashcha vishuddhAtmA gachchheta paramA.n gatim .. 95..\\
tato gachchhennarashreShTha somatIrthamanuttamam .
tatra snAtvA naro rAjansomalokamavApnuyAt .. 96..\\
sapta sArasvata.n tIrthaM tato gachchhennarAdhipa .
yatra ma~NkaNakaH siddho maharShirlokavishrutaH .. 97..\\
purA ma~NkaNako rAjankushAgreNeti naH shrutam .
kShataH kila kare rAja.nstasya shAkaraso.asravat .. 98..\\
sa vai shAkarasa.n dR^iShTvA harShAviShTo mahAtapAH .
pranR^ittaH kila viprarShirvismayotphullalochanaH .. 99..\\
tatastasminpranR^itte vai sthAvara.n ja~NgamaM cha yat .
pranR^ittamubhaya.n vIra tejasA tasya mohitam .. 100..\\
brahmAdibhiH surai rAjannR^iShibhishcha tapodhanaiH .
viGYapto vai mahAdeva R^iSherarthe narAdhipa .
nAyaM nR^ityedyathA deva tathA tva.n kartumarhasi .. 101..\\
tataH pranR^ittamAsAdya harShAviShTena chetasA .
surANA.n hitakAmArthamR^iShi.n devo.abhyabhAShata .. 102..\\
aho maharShe dharmaGYa kimarthaM nR^ityate bhavAn .
harShasthAna.n kimartha.n vA tavAdya munipu~Ngava .. 103..\\
rsi
kiM na pashyasi me devakarAchchhAka rasa.n srutam .
ya.n dR^iShTvAhaM pranR^itto vai harSheNa mahatAnvitaH .. 104..\\
pulastya
taM prahasyAbravIddevo muni.n rAgeNa mohitam .
aha.n vai vismayaM vipra na gachchhAmIti pashya mAm .. 105..\\
evamuktvA narashreShTha mahAdevena dhImatA .
a~NgulyagreNa rAjendra svA~NguShThastADito.anagha .. 106..\\
tato bhasma kShatAdrAjannirgata.n himasaMnibham .
taddR^iShTvA vrIDito rAjansa muniH pAdayorgataH .. 107..\\
nAnya.n devamahaM manye rudrAtparataraM mahat .
surAsurasya jagato gatistvamasi shUladhR^ik .. 108..\\
tvayA sR^iShTamida.n vishva.n trailokyaM sa charAcharam .
tvAmeva bhagavansarve pravishanti yugakShaye .. 109..\\
devairapi na shakyastvaM pariGYAtu.n kuto mayA .
tvayi sarve cha dR^ishyante surA brahmAdayo.anagha .. 110..\\
sarvastvamasi lokAnA.n kartA kArayitA cha ha .
tvatprasAdAtsurAH sarve modantIhAkuto bhayAH .
eva.n stutvA mahAdevaM sa R^iShiH praNato.abhavat .. 111..\\
rsi
tvatprasAdAnmahAdeva tapo me na kShareta vai .. 112..\\
pulastya
tato devaH prahR^iShTAtmA brahmarShimidamabravIt .
tapaste vardhatA.n vipra matprasAdAtsahasradhA .. 113..\\
Ashrame cheha vatsyAmi tvayA sArdhaM mahAmune .
sapta sArasvate snAtvA archayiShyanti ye tu mAm .. 114..\\
na teShA.n durlabhaM kiM chidiha loke paratra cha .
sArasvata.n cha te lokaM gamiShyanti na saMshayaH .. 115..\\
tatastvaushanasa.n gachchhettriShu lokeShu vishrutam .
yatra brahmAdayo devA R^iShayashcha tapodhanAH .. 116..\\
kArtikeyashcha bhagavA.nstrisandhya.n kila bhArata .
sAMnidhyamakarottatra bhArgava priyakAmyayA .. 117..\\
kapAlamochana.n tIrtha.n sarvapApapramochanam .
tatra snAtvA naravyAghra sarvapApaiH pramuchyate .. 118..\\
agnitIrtha.n tato gachchhettatra snAtvA nararShabha .
agnilokamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 119..\\
vishvA mitrasya tatraiva tIrthaM bharatasattama .
tatra snAtvA mahArAja brAhmaNyamabhijAyate .. 120..\\
brahmayoni.n samAsAdya shuchiH prayata mAnasaH .
tatra snAtvA naravyAghra brahmalokaM prapadyate .
punAtyA saptama.n chaiva kulaM nAstyatra saMshayaH .. 121..\\
tato gachchheta rAjendra tIrtha.n trailokyavishrutam .
pR^ithUdakamiti khyAta.n kArtikeyasya vai nR^ipa .
tatrAbhiSheka.n kurvIta pitR^idevArchane rataH .. 122..\\
aGYAnAjGYAnato vApi striyA vA puruSheNa vA .
yatki.n chidashubhaM karmakR^itaM mAnuShabuddhinA .. 123..\\
tatsarvaM nashyate tasya snAtamAtrasya bhArata .
ashvamedha phala.n chApi svargalokaM cha gachchhati .. 124..\\
puNyamAhuH kurukShetra.n kurukShetrAtsarasvatIm .
sarasvatyAshcha tIrthAni tIrthebhyashcha pR^ithUdakam .. 125..\\
uttame sarvatIrthAnA.n yastyajedAtmanastanum .
pR^ithUdake japyaparo naina.n shvo maraNa.n tapet .. 126..\\
gIta.n sanatkumAreNa vyAsena cha mahAtmanA .
vede cha niyata.n rAjanabhigachchhetpR^ithUdakam .. 127..\\
pR^ithUdakAtpuNyatamaM nAnyattIrthaM narottama .
etanmedhyaM pavitra.n cha pAvanaM cha na saMshayaH .. 128..\\
tatra snAtvA diva.n yAnti api pApakR^ito janAH .
pR^ithUdake narashreShTha prAhurevaM manIShiNaH .. 129..\\
madhusrava.n cha tatraiva tIrthaM bharatasattama .
tatra snAtvA naro rAjangosahasraphala.n labhet .. 130..\\
tato gachchhennarashreShTha tIrtha.n devyA yathAkramam .
sarasvatyAruNAyAshcha sa~Ngama.n lokavishrutam .. 131..\\
trirAtropoShitaH snAtvA muchyate brahmahatyayA .
agniShTomAtirAtrAbhyAM phala.n vindati mAnavaH .. 132..\\
A saptama.n kulaM chaiva punAti bharatarShabha .
avatIrNa.n cha tatraiva tIrthaM kurukulodvaha .
viprANAmanukampArtha.n darbhiNA nirmitaM purA .. 133..\\
vratopanayanAbhyA.n vA upavAsena vA dvijaH .
kriyA mantraishcha sa.nyukto brAhmaNaH syAnna saMshayaH .. 134..\\
kriyA mantravihIno.api tatra snAtvA nararShabha .
chIrNa vrato bhavedvipro dR^iShTametatpurAtane .. 135..\\
samudrAshchApi chatvAraH samAnItAshcha darbhiNA .
yeShu snAto naravyAghra na durgatimavApnuyAt .
phalAni gosahasrANA.n chaturNA.n vindate cha saH .. 136..\\
tato gachchheta rAjendra tIrtha.n shatasahasrakam .
sAhasraka.n cha tatraiva dve tIrthe lokavishrute .. 137..\\
ubhayorhi naraH snAtvA gosahasraphalaM bhavet .
dAna.n vApyupavAso vA sahasraguNitaM bhavet .. 138..\\
tato gachchheta rAjendra reNukA tIrthamuttamam .
tatrAbhiSheka.n kurvIta pitR^idevArchane rataH .
srava pApavishuddhAtmA agniShToma phala.n labhet .. 139..\\
vimochanamupaspR^ishya jitamanyurjitendriyaH .
pratigraha kR^itairdoShairsarvaiH sa parimuchyate .. 140..\\
tataH pa~ncha vaTa.n gatvA brahma chArI jitendriyaH .
puNyena mahatA yuktaH satA.n loke mahIyate .. 141..\\
yatra yogeshvaraH sthANuH svayameva vR^iShadhvajaH .
tamarchayitvA devesha.n gamanAdeva sidhyati .. 142..\\
aujasa.n varuNa.n tIrthaM dIpyate svena tejasA .
yatra brahmAdibhirdevairR^iShibhishcha tapodhanaiH .
senApatyena devAnAmabhiShikto guhastadA .. 143..\\
aujasasya tu pUrveNa kuru tIrtha.n kurUdvaha .
kuru tIrthe naraH snAtvA brahma chArI jitendriyaH .
sarvapApavishuddhAtmA kuru lokaM prapadyate .. 144..\\
svargadvAra.n tato gachchhenniyato niyatAshanaH .
svargalokamavApnoti brahmaloka.n cha gachchhati .. 145..\\
tato gachchhedanaraka.n tIrthasevI narAdhipa .
tatra snAtvA naro rAjanna durgatimivApnuyAt .. 146..\\
tatra brahmA svayaM nitya.n devaiH saha mahIpate .
anvAsyate narashreShTha nArAyaNa purogamaiH .. 147..\\
sAMnidhya.n chaiva rAjendra rudra patnyAH kurUdvaha .
abhigamya cha tA.n devIM na durgatimavApnuyAt .. 148..\\
tatraiva cha mahArAja vishveshvaramumApatim .
abhigamya mahAdevaM muchyate sarvakilbiShaiH .. 149..\\
nArAyaNa.n chAbhigamya padmanAbhamarindamam .
shobhamAno mahArAja viShNulokaM prapadyate .. 150..\\
tIrthe tu sarvadevAnA.n snAtaH sa puruSharShabha .
sarvaduHkhaiH parityakto dyotate shashivatsadA .. 151..\\
tataH svasti pura.n gachchhettIrthasevI narAdhipa .
pAvana.n tIrthamAsAdya tarpayetpitR^idevatAH .
agniShTomasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 152..\\
ga~NgA hradashcha tatraiva kUpashcha bharatarShabha .
tisraH koTyastu tIrthAnA.n tasminkUpe mahIpate .
tatra snAtvA naro rAjansvargalokaM prapadyate .. 153..\\
ApagAyAM naraH snAtvA archayitvA maheshvaram .
gANapatyamavApnoti kula.n choddharate svakam .. 154..\\
tataH sthANuvaTa.n gachchhettriShu lokeShu vishrutam .
tatra snAtvA sthito rAtri.n rudra lokamavApnuyAt .. 155..\\
badarI pAchana.n gachchhedvasiShThasyAshramaM tataH .
badaraM bhakShayettatra trirAtropoShito naraH .. 156..\\
samyagdvAdasha varShANi badarAnbhakShayettu yaH .
trirAtropoShitashchaiva bhavettulyo narAdhipa .. 157..\\
indra mArga.n samAsAdya tIrthasevI narAdhipa .
ahorAtropavAsena shakra loke mahIyate .. 158..\\
ekarAtra.n samAsAdya ekarAtroShito naraH .
niyataH satyavAdI cha brahmaloke mahIyate .. 159..\\
tato gachchheta dharmaGYa tIrtha.n trailokyavishrutam .
AdityasyAshramo yatra tejorAshermahAtmanAH .. 160..\\
tasmi.nstIrthe naraH snAtvA pUjayitvA vibhAvasum .
Adityaloka.n vrajati kula.n chaiva samuddharet .. 161..\\
somatIrthe naraH snAtvA tIrthasevI kurUdvaha .
somalokamavApnoti naro nAstyatra saMshayaH .. 162..\\
tato gachchheta dharmaGYa dadhIchasya mahAtmanAH .
tIrthaM puNyatama.n rAjanpAvanaM lokavishrutam .. 163..\\
yatra sArasvato rAjanso.a~NgirAstapaso nidhiH .
tasmi.nstIrthe naraH snAtvA vAjapeyaphala.n labhet .
sArasvatI.n gatiM chaiva labhate nAtra saMshayaH .. 164..\\
tataH kanyAshrama.n gachchhenniyato brahmacharyavAn .
trirAtropoShito rAjannupavAsaparAyaNaH .
labhetkanyAshata.n divyaM brahmalokaM cha gachchhati .. 165..\\
yatra brahmAdayo devA R^iShayashcha tapodhanAH .
mAsi mAsi samAyAnti puNyena mahatAnvitAH .. 166..\\
saMnihityAmupaspR^ishya rAhugraste divAkare .
ashvamedha shata.n tena iShTaM bhavati shAshvatam .. 167..\\
pR^ithivyA.n yAni tIrthAni antarikShacharANi cha .
nadyo nadAstaDAgAshcha sarvaprasravaNAni cha .. 168..\\
udapAnAshcha vaprAshcha puNyAnyAyatanAni cha .
mAsi mAsi samAyAnti saMnihityAM na saMshayaH .. 169..\\
yatki.n chidduShkR^itaM karma striyA vA puruShasya vA .
snAtamAtrasya tatsarvaM nashyate nAtra saMshayaH .
padmavarNena yAnena brahmaloka.n sa gachchhati .. 170..\\
abhivAdya tato yakSha.n dvArapAlamarantukam .
koTirUpamupaspR^ishya labhedbahusuvarNakam .. 171..\\
ga~NgA hradashcha tatraiva tIrthaM bharatasattama .
tatra snAtastu dharmaGYa brahma chArI samAhitaH .
rAjasUyAshvamedhAbhyAM phala.n vindati shAshvatam .. 172..\\
pR^ithivyAM naimiShaM puNyamantarikShe cha puShkaram .
trayANAmapi lokAnA.n kurukShetra.n vishiShyate .. 173..\\
pA.nsavo.api kurukShetre vAyunA samudIritAH .
api duShkR^itakarmANaM nayanti paramA.n gatim .. 174..\\
dakShiNena sarasvatyA uttareNa dR^iShadvatIm .
ye vasanti kurukShetre te vasanti triviShTape .. 175..\\
kurukShetra.n gamiShyAmi kurukShetre vasAmyaham .
apyekA.n vAchamutsR^ijya sarvapApaiH pramuchyate .. 176..\\
brahma vedI kurukShetraM puNyaM brahmarShisevitam .
tadAvasanti ye rAjanna te shochyAH katha.n chana .. 177..\\
tarantukArantukayoryadantaraM
rAmahradAnA.n cha machakrukasya .
etatkurukShetrasamantapa~nchakaM
pitA mahasyottara vediruchyate .. 178..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 82}
pulastya
tato gachchheta dharmaGYa dharmatIrthaM purAtanam .
tatra snAtvA naro rAjandharmashIlaH samAhitaH .
A saptama.n kula.n rAjanpunIte nAtra saMshayaH .. 1..\\
tato gachchheta dharmaGYa kArA patanamuttamam .
agniShTomamavApnoti muniloka.n cha gachchhati .. 2..\\
saugandhika.n vanaM rAja.nstato gachchheta mAnavaH .
yatra brahmAdayo devA R^iShayashcha tapodhanAH .. 3..\\
siddhachAraNagandharvAH kiMnarAH sa mahoragAH .
tadvanaM pravishanneva sarvapApaiH pramuchyate .. 4..\\
tato hi sA sarichchhreShThA nadInAmuttamA nadI .
plakShAddevI srutA rAjanmahApuNyA sarasvatI .. 5..\\
tatrAbhiSheka.n kurvIta valmIkAnniHsR^ite jale .
archayitvA pitR^IndevAnashvamedha phala.n labhet .. 6..\\
IshAnAdhyuShitaM nAma tatra tIrtha.n sudurlabham .
ShaTsu shamyA nipAteShu valmIkAditi nishchayaH .. 7..\\
kapilAnA.n sahasra.n cha vAjimedhaM cha vindati .
tatra snAtvA naravyAghra dR^iShTametatpurAtane .. 8..\\
sugandhA.n shatakumbhA.n cha pa~ncha yaGYAM cha bhArata .
abhigamya narashreShTha svargaloke mahIyate .. 9..\\
trishUlakhAta.n tatraiva tIrthamAsAdya bhArata .
tatrAbhiSheka.n kurvIta pitR^idevArchane rataH .
gANapatya.n sa labhate deha.n tyaktvA na saMshayaH .. 10..\\
tato gachchheta rAjendra devyAH sthAna.n sudurlabham .
shAkambharIti vikhyAtA triShu lokeShu vishrutA .. 11..\\
divya.n varShasahasraM hi shAkena kila suvrata .
AhAra.n sA kR^itavatI mAsi mAsi narAdhipa .. 12..\\
R^iShayo.abhyAgatAstatra devyA bhaktyA tapodhanAH .
Atithya.n cha kR^itaM teShA.n shAkena kila bhArata .
tataH shAkambharItyeva nAma tasyAH pratiShThitam .. 13..\\
shAkambharI.n samAsAdya brahma chArI samAhitaH .
trirAtramuShitaH shAkaM bhakShayenniyataH shuchiH .. 14..\\
shAkAhArasya yatsamyagvarShairdvAdashabhiH phalam .
tatphala.n tasya bhavati devyAshchhandena bhArata .. 15..\\
tato gachchhetsuvarNAkSha.n triShu lokeShu vishrutam .
yatra viShNuH prasAdArtha.n rudramArAdhayatpurA .. 16..\\
varAMshcha subahU.Nllebhe daivateShu sudurlabhAn .
uktashcha tripuraghnena parituShTena bhArata .. 17..\\
api chAsmatpriyataro loke kR^iShNa bhaviShyasi .
tvanmukha.n cha jagatkR^itsnaM bhaviShyati na saMshayaH .. 18..\\
tatrAbhigamya rAjendra pUjayitvA vR^iShadhvajam .
ashvamedhamavApnoti gANapatya.n cha vindati .. 19..\\
dhUmAvatI.n tato gachchhettriratropoShito naraH .
manasA prArthitAnkAmA.Nllabhate nAtra saMshayaH .. 20..\\
devyAstu dakShiNArdhena rathAvarto narAdhipa .
tatrAroheta dharmaGYa shradadhAno jitendriyaH .
mahAdeva prasAdAddhi gachchheta parama.n gatim .. 21..\\
pradakShiNamupAvR^itya gachchheta bharatarShabha .
dhArAM nAma mahAprAGYa sarvapApapraNAshinIm .
tatra snAtvA naravyAghra na shochati narAdhipa .. 22..\\
tato gachchheta dharmaGYa namaskR^itya mahAgirim .
svargadvAreNa yattulya.n ga~NgA dvAraM na saMshayaH .. 23..\\
tatrAbhiSheka.n kurvIta koTitIrthe samAhitaH .
puNDarIkamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 24..\\
sapta ga~Nge triga~Nge cha shakrAvarte cha tarpayan .
devAnpitR^IMshcha vidhivatpuNyaloke mahIyate .. 25..\\
tataH kanakhale snAtvA trirAtropoShito naraH .
ashvamedhamavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 26..\\
kapilA vaTa.n cha gachchheta tIrthasevI narAdhipa .
uShyaikA.n rajanI.n tatra gosahasraphalaM labhet .. 27..\\
nAgarAjasya rAjendra kapilasya mahAtmanAH .
tIrtha.n kuru varashreShTha sarvalokeShu vishrutam .. 28..\\
tatrAbhiSheka.n kurvIta nAgatIrthe narAdhipa .
kapilAnA.n sahasrasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 29..\\
tato lalitikA.n gachchhechchhantanortIrthamuttamam .
tatra snAtvA naro rAjanna durgatimavApnuyAt .. 30..\\
ga~NgA sa~Ngamayoshchaiva snAti yaH sa~Ngame naraH .
dashAshvamedhAnApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 31..\\
tato gachchheta rAjendra sugandhA.n lokavishrutAm .
sarvapApavishuddhAtmA brahmaloke mahIyate .. 32..\\
rudrAvarta.n tato gachchhettIrthasevI narAdhipa .
tatra snAtvA naro rAjansvargaloke mahIyate .. 33..\\
ga~NgAyAshcha narashreShTha sarasvatyAshcha sa~Ngame .
snAto.ashvamedhamApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 34..\\
bhadra karNeshvara.n gatvA devamarchya yathAvidhi .
na durgatimavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 35..\\
tataH kubjAmraka.n gachchhettIrthasevI yathAkramam .
gosahasramavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 36..\\
arundhatI vaTa.n gachchhettIrthasevI narAdhipa .
sAmudrakamupaspR^ishya trirAtropoShito naraH .
gosahasraphala.n vindetkula.n chaiva samuddharet .. 37..\\
brahmAvarta.n tato gachchhedbrahma chArI samAhitaH .
ashvamedhamavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 38..\\
yamunA prabhava.n gatvA upaspR^ishya cha yAmune .
ashvamedha phala.n labdhvA svargaloke mahIyate .. 39..\\
darvI sa~NkramaNaM prApya tIrtha.n trailokyavishrutam .
ashvamedhamavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 40..\\
sindhorcha prabhava.n gatvA siddhagandharvasevitam .
tatroShya rajanIH pa~ncha vindyAdbahusuvarNakam .. 41..\\
atha vedI.n samAsAdya naraH paramadurgamAm .
ashvamedhamavApnoti gachchhechchaushanasI.n gatim .. 42..\\
R^iShikulyA.n samAsAdya vAsiShTha.n chaiva bhArata .
vAsiShTha.n samatikramya sarve varNA dvijAtayaH .. 43..\\
R^iShikulyAM naraH snAtvA R^iShilokaM prapadyate .
yadi tatra vasenmAsa.n shAkAhAro narAdhipa .. 44..\\
bhR^igutu~Nga.n samAsAdya vAjimedhaphalaM labhet .
gatvA vIra pramokSha.n cha sarvapApaiH pramuchyate .. 45..\\
kR^ittikA maghayoshchaiva tIrthamAsAdya bhArata .
agniShTomAtirAtrAbhyAM phalaM prApnoti puNyakR^it .. 46..\\
tataH sandhyA.n samAsAdya vidyA tIrthamanuttamam .
upaspR^ishya cha vidyAnA.n sarvAsAM pArago bhavet .. 47..\\
mahAshrame vasedrAtri.n sarvapApapramochane .
ekakAlaM nirAhAro lokAnAvasate shubhAn .. 48..\\
ShaShTha kAlopavAsena mAsamuShya mahAlaye .
sarvapApavishuddhAtmA vindyAdbahusuvarNakam .. 49..\\
atha vetasikA.n gatvA pitA maha niShevitAm .
ashvamedhamavApnoti gachchhechchaushanasI.n gatim .. 50..\\
atha sundarikA tIrthaM prApya siddhaniShevitam .
rUpasya bhAgI bhavati dR^iShTametatpurAtane .. 51..\\
tato vai brAhmaNI.n gatvA brahma chArI jitendriyaH .
padmavarNena yAnena brahmalokaM prapadyate .. 52..\\
tatashcha naimiSha.n gachchhetpuNya.n siddhaniShevitam .
tatra nityaM nivasati brahmA devagaNairvR^itaH .. 53..\\
naimiShaM prArthayAnasya pApasyArdhaM praNashyati .
praviShTamAtrastu naraH sarvapApaiH pramuchyate .. 54..\\
tatra mAsa.n vaseddhIro naimiShe tIrthatatparaH .
pR^ithivyA.n yAni tIrthAni naimiShe tAni bhArata .. 55..\\
abhiShekakR^itastatra niyato niyatAshanaH .
gavAmayasya yaGYasya phalaM prApnoti bhArata .
punAtyA saptama.n chaiva kulaM bharatasattama .. 56..\\
yastyajennaimiShe prANAnupavAsaparAyaNaH .
sa modetsvargalokastha evamAhurmanIShiNaH .
nityaM puNya.n cha medhyaM cha naimiShaM nR^ipasattama .. 57..\\
ga~Ngodbheda.n samAsAdya trirAtropoShito naraH .
vAjapeyamavApnoti brahmabhUtashcha jAyate .. 58..\\
sarasvatI.n samAsAdya tarpayetpitR^idevatAH .
sArasvateShu lokeShu modate nAtra saMshayaH .. 59..\\
tatashcha bAhudA.n gachchhedbrahma chArI samAhitaH .
deva satrasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 60..\\
tatashchIravatI.n gachchhetpuNyAM puNyatamairvR^itAm .
pitR^idevArchana rato vAjapeyamavApnuyAt .. 61..\\
vimalAshokamAsAdya virAjati yathA shashI .
tatroShya rajanImekA.n svargaloke mahIyate .. 62..\\
gopratAra.n tato gachchhetsarayvAstIrthamuttamam .
yatra rAmo gataH svarga.n sa bhR^ityabalavAhanaH .. 63..\\
deha.n tyaktvA diva.n yAtastasya tIrthasya tejasA .
rAmasya cha prasAdena vyavasAyAchcha bhArata .. 64..\\
tasmi.nstIrthe naraH snAtvA gomatyA.n kurunandana .
sarvapApavishuddhAtmA svargaloke mahIyate .. 65..\\
rAma tIrthe naraH snAtvA gomatyA.n kurunandana .
ashvamedhamavApnoti punAti cha kulaM naraH .. 66..\\
shatasAhasrika.n tatra tIrthaM bharatasattama .
tatropasparshana.n kR^itvA niyato niyatAshanaH .
gosahasraphalaM puNyaM prApnoti bharatarShabha .. 67..\\
tato gachchheta rAjendra bhartR^isthAnamanuttamam .
koTitIrthe naraH snAtvA archayitvA guhaM nR^ipa .
gosahasraphala.n vindettejasvI cha bhavennaraH .. 68..\\
tato vArANasI.n gatvA archayitvA vR^iShadhvajam .
kapilA hrade naraH snAtvA rAjasUya phala.n labhet .. 69..\\
mArkaNDeyasya rAjendra tIrthamAsAdya durlabham .
gomatI ga~Ngayoshchaiva sa~Ngame lokavishrute .
agniShTomamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 70..\\
tato gayA.n samAsAdya brahma chArI jitendriyaH .
ashvamedhamavApnoti gamanAdeva bhArata .. 71..\\
tatrAkShayavato nAma triShu lokeShu vishrutaH .
pitR^INA.n tatra vai dattamakShayaM bhavati prabho .. 72..\\
mahAnadyAmupaspR^ishya tarpayetpitR^idevatAH .
akShayAnprApnuyAllokAnkula.n chaiva samuddharet .. 73..\\
tato brahmasaro gachchheddharmAraNyopashobhitam .
pauNDarIkamavApnoti prabhAtAmeva sharvarIm .. 74..\\
tasminsarasi rAjendra brahmaNo yUpa uchchhritaH .
yUpaM pradakShiNa.n kR^itvA vAjapeyaphala.n labhet .. 75..\\
tato gachchheta rAjendra dhenukA.n lokavishrutAm .
ekaratroShito rAjanprayachchhettiladhenukAm .
sarvapApavishuddhAtmA somaloka.n vrajeddhruvam .. 76..\\
tatra chihnaM mahArAja adyApi hi na saMshayaH .
kapilA saha vatsena parvate vicharatyuta .
sa vatsAyAH padAni sma dR^ishyante.adyApi bhArata .. 77..\\
teShUpaspR^ishya rAjendra padeShu nR^ipasattama .
yatki.n chidashubhaM karma tatpraNashyati bhArata .. 78..\\
tato gR^idhravaTa.n gachchhetsthAnaM devasya dhImataH .
snAyIta bhasmanA tatra abhigamya vR^iShadhvajam .. 79..\\
brAhmaNena bhavechchIrNa.n vrata.n dvAdasha vArShikam .
itareShA.n tu varNAnA.n sarvapApaM praNashyati .. 80..\\
gachchheta tata udyantaM parvata.n gItanAditam .
sAvitra.n tu padaM tatra dR^ishyate bharatarShabha .. 81..\\
tatra sandhyAmupAsIta brAhmaNaH saMshitavrataH .
upAstA cha bhavetsandhyA tena dvAdasha vArShikI .. 82..\\
yonidvAra.n cha tatraiva vishrutaM bharatarShabha .
tatrAbhigamya muchyeta puruSho yonisa~NkarAt .. 83..\\
kR^iShNa shuklAvubhau pakShau gayAyA.n yo vasennaraH .
punAtyA saptama.n rAjankulaM nAstyatra saMshayaH .. 84..\\
eShTavyA bahavaH putrA yadyeko.api gayA.n vrajet .
yajeta vAshvamedhena nIla.n vA vR^iShamutsR^ijet .. 85..\\
tataH phalgu.n vrajedrAja.nstIrthasevI narAdhipa .
ashvamedhamavApnoti siddhi.n cha mahatI.n vrajet .. 86..\\
tato gachchheta rAjendra dharmapR^iShTha.n samAhitaH .
yatra dharmo mahArAja nityamAste yudhiShThira .
abhigamya tatastatra vAjimedhaphala.n labhet .. 87..\\
tato gachchheta rAjendra brahmaNastIrthamuttamam .
tatrArchayitvA rAjendra brahmANamamitaujasam .
rAjasUyAshvamedhAbhyAM phalaM prApnoti mAnavaH .. 88..\\
tato rAjagR^iha.n gachchhettIrthasevI narAdhipa .
upaspR^ishya tapodeShu kAkShIvAniva modate .. 89..\\
yakShiNyA naityaka.n tatra prAshnIta puruShaH shuchiH .
yakShiNyAstu prasAdena muchyate bhrUNa hatyayA .. 90..\\
maNinAga.n tato gatvA gosahasraphala.n labhet .
naityakaM bhu~njate yastu maNinAgasya mAnavaH .. 91..\\
daShTasyAshIviSheNApi na tasya kramate viSham .
tatroShya rajanImekA.n sarvapApaiH pramuchyate .. 92..\\
tato gachchheta brahmarShergautamasya vanaM nR^ipa .
ahalyAyA hlade snAtvA vrajeta paramA.n gatim .
abhigamya shriya.n rAjanvindate shriyamuttamAm .. 93..\\
tatroda pAno dharmaGYa triShu lokeShu vishrutaH .
tatrAbhiSheka.n kR^itvA tu vAjimedhamavApnuyAt .. 94..\\
janakasya tu rAjarSheH kUpastridashapUjitaH .
tatrAbhiSheka.n kR^itvA tu viShNulokamavApnuyAt .. 95..\\
tato vinashana.n gachchhetsarvapApapramochanam .
vAjapeyamavApnoti somaloka.n cha gachchhati .. 96..\\
gaNDakI.n tu samAsAdya sarvatIrthajalodbhavAm .
vAjapeyamavApnoti sUryaloka.n cha gachchhati .. 97..\\
tato.adhivaMshya.n dharmaGYa samAvishya tapovanam .
guhyakeShu mahArAja modate nAtra saMshayaH .. 98..\\
kampanA.n tu samAsAdya nadI.n siddhaniShevitAm .
puNDarIkamavApnoti sUryaloka.n cha gachchhati .. 99..\\
tato vishAlAmAsAdya nadI.n trailokyavishrutAm .
agniShTomamavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 100..\\
atha mAheshvarI.n dhArA.n samAsAdya narAdhipa .
ashvamedhamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 101..\\
divaukasAM puShkariNI.n samAsAdya naraH shuchiH .
na durgatimavApnoti vAjapeya.n cha vindati .. 102..\\
maheshvara pada.n gachchhedbrahma chArI samAhitaH .
maheshvara pade snAtvA vAjimedhaphala.n labhet .. 103..\\
tatra koTistu tIrthAnA.n vishrutA bharatarShabha .
kUrmarUpeNa rAjendra asureNa durAtmanA .
hriyamANAhR^itA rAjanviShNunA prabha viShNunA .. 104..\\
tatrAbhiSheka.n kurvANastIrthakoTyA.n yudhiShThira .
puNDarIkamavApnoti viShNuloka.n cha gachchhati .. 105..\\
tato gachchheta rAjendra sthAnaM nArAyaNasya tu .
sadA saMnihito yatra harirvasati bhArata .
shAlagrAma iti khyAto viShNoradbhutakarmaNaH .. 106..\\
abhigamya trilokesha.n varadaM viShNumavyayam .
ashvamedhamavApnoti viShNuloka.n cha gachchhati .. 107..\\
tatroda pAno dharmaGYa sarvapApapramochanaH .
samudrAstatra chatvAraH kUpe saMnihitAH sadA .
tatropaspR^ishya rAjendra na durgatimavApnuyAt .. 108..\\
abhigamya mahAdeva.n varadaM viShNumavyayam .
virAjati yathA soma R^iNairmukto yudhiShThira .. 109..\\
jAtismara upaspR^ishya shuchiH prayata mAnasaH .
jAtismaratvaM prApnoti snAtvA tatra na saMshayaH .. 110..\\
vaTeshvara pura.n gatvA archayitvA tu keshavam .
IpsitA.Nllabhate kAmAnupavAsAnna saMshayaH .. 111..\\
tatastu vAmana.n gatvA sarvapApapramochanam .
abhivAdya hari.n devaM na durgatimavApnuyAt .. 112..\\
bharatasyAshrama.n gatvA sarvapApapramochanam .
kaushikI.n tatra seveta mahApAtaka nAshinIm .
rAjasUyasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 113..\\
tato gachchheta dharmaGYa champakAraNyamuttamam .
tatroShya rajanImekA.n gosahasraphala.n labhet .. 114..\\
atha jyeShThilamAsAdya tIrthaM paramasaMmatam .
upoShya rajanImekAmagniShToma phala.n labhet .. 115..\\
tatra vishveshvara.n dR^iShTvA devyA saha mahAdyutim .
mitrA varuNayorlokAnApnoti puruSharShabha .. 116..\\
kanyA sa.nvedyamAsAdya niyato niyatAshanaH .
manoH prajApaterlokAnApnoti bharatarShabha .. 117..\\
kanyAyA.n ye prayachchhanti pAnamanna.n cha bhArata .
tadakShayamiti prAhurR^iShayaH saMshitavratAH .. 118..\\
nishchIrA.n cha samAsAdya triShu lokeShu vishrutAm .
ashvamedhamavApnoti viShNuloka.n cha gachchhati .. 119..\\
ye tu dAnaM prayachchhanti nishchIrA sa~Ngame narAH .
te yAnti narashArdUla brahmalokaM na saMshayaH .. 120..\\
tatrAshramo vasiShThasya triShu lokeShu vishrutaH .
tatrAbhiSheka.n kurvANo vAjapeyamavApnuyAt .. 121..\\
devakUTa.n samAsAdya brahmarShigaNasevitam .
ashvamedhamavApnoti kula.n chaiva samuddharet .. 122..\\
tato gachchheta rAjendra kaushikasya munerhradam .
yatra siddhiM parAM prApto vishvA mitro.atha kaushikaH .. 123..\\
tatra mAsa.n vasedvIra kaushikyAM bharatarShabha .
ashvamedhasya yatpuNya.n tanmAsenAdhigachchhati .. 124..\\
sarvatIrthavare chaiva yo vaseta mahAhrade .
na durgatimavApnoti vindedbahusuvarNakam .. 125..\\
kumAramabhigatvA cha vIrAshramanivAsinam .
ashvamedhamavApnoti naro nAstyatra saMshayaH .. 126..\\
agnidhArA.n samAsAdya triShu lokeShu vishrutAm .
agniShTomamavApnoti na cha svargAnnivartate .. 127..\\
pitA maha saro gatvA shailarAjapratiShThitam .
tatrAbhiSheka.n kurvANo agniShToma phala.n labhet .. 128..\\
pitA mahasya sarasaH prasrutA lokapAvanI .
kumAra dhArA tatraiva triShu lokeShu vishrutA .. 129..\\
yatra snAtvA kR^itArtho.asmItyAtmAnamavagachchhati .
ShaShTha kAlopavAsena muchyate brahmahatyayA .. 130..\\
shikhara.n vai mahAdevyA gauryAstrailokyavishrutam .
samAruhya naraH shrAddhaH stanakuNDeShu sa.nvishet .. 131..\\
tatrAbhiSheka.n kurvANaH pitR^idevArchane rataH .
hayamedhamavApnoti shakra loka.n cha gachchhati .. 132..\\
tAmrAruNa.n samAsAdya brahma chArI samAhitaH .
ashvamedhamavApnoti shakra loka.n cha gachchhati .. 133..\\
nandinyA.n cha samAsAdya kUpaM tridashasevitam .
naramedhasya yatpuNya.n tatprApnoti kurUdvaha .. 134..\\
kAlikA sa~Ngame snAtvA kaushikyAruNayoryataH .
trirAtropoShito vidvAnsarvapApaiH pramuchyate .. 135..\\
urvashI tIrthamAsAdya tataH somAshramaM budhaH .
kumbhakarNAshrame snAtvA pUjyate bhuvi mAnavaH .. 136..\\
snAtvA kokA mukhe puNye brahma chArI yatavrataH .
jAtismaratvaM prApnoti dR^iShTametatpurAtane .. 137..\\
sakR^innandA.n samAsAdya kR^itAtmA bhavati dvijaH .
sarvapApavishuddhAtmA shakra loka.n cha gachchhati .. 138..\\
R^iShabhadvIpamAsAdya sevya.n krau~nchaniShUdanam .
sarasvatyAmupaspR^ishya vimAnastho virAjate .. 139..\\
auddAlakaM mahArAja tIrthaM muniniShevitam .
tatrAbhiSheka.n kurvIta sarvapApaiH pramuchyate .. 140..\\
dharmatIrtha.n samAsAdya puNyaM brahmarShisevitam .
vAjapeyamavApnoti naro nAstyatra saMshayaH .. 141..\\
tathA champA.n samAsAdya bhAgIrathyA.n kR^itodakaH .
daNDArkamabhigamyaiva gosahasraphala.n labhet .. 142..\\
laveDikA.n tato gachchhetpuNyAM puNyopasevitAm .
vAjapeyamavApnoti vimAnasthashcha pUjyate .. 143..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 83}
pulastya
atha sandhyA.n samAsAdya sa.nvedya.n tIrthamuttamam .
upaspR^ishya naro vidvAnbhavennAstyatra saMshayaH .. 1..\\
rAmasya cha prasAdena tIrtha.n rAjankR^itaM purA .
tallohitya.n samAsAdya vindyAdbahusuvarNakam .. 2..\\
karatoyA.n samAsAdya trirAtropoShito naraH .
ashvamedhamavApnoti kR^ite paitAmahe vidhau .. 3..\\
ga~NgAyAstvatha rAjendra sAgarasya cha sa~Ngame .
ashvamedha.n dashaguNaM pravadanti manIShiNaH .. 4..\\
ga~NgAyAstvapara.n dvIpaM prApya yaH snAti bhArata .
trirAtropoShito rAjansarvakAmAnavApnuyAt .. 5..\\
tato vaitaraNI.n gatvA nadIM pApapramochanIm .
viraja.n tIrthamAsAdya virAjati yathA shashI .. 6..\\
prabhavechcha kule puNye sarvapApa.n vyapohati .
gosahasraphala.n labdhvA punAti cha kulaM naraH .. 7..\\
shoNasya jyotirathyAshcha sa~Ngame nivasa~nshuchiH .
tarpayitvA pitR^IndevAnagniShToma phala.n labhet .. 8..\\
shoNasya narmadAyAsh cha prabhave kurunandana .
vaMshagulma upaspR^ishya vAjimedhaphala.n labhet .. 9..\\
R^iShabha.n tIrthamAsAdya koshalAyAM narAdhipa .
vAjapeyamavApnoti trirAtropoShito naraH .. 10..\\
koshalAyA.n samAsAdya kAlatIrtha upaspR^ishet .
vR^ishabhaikAdasha phala.n labhate nAtra saMshayaH .. 11..\\
puShpavatyAmupaspR^ishya trirAtropoShito naraH .
gosahasraphala.n vindyAtkula.n chaiva samuddharet .. 12..\\
tato badarikA tIrthe snAtvA prayata mAnasaH .
dIrghamAyuravApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 13..\\
tato mahendramAsAdya jAmadagnya niShevitam .
rAma tIrthe naraH snAtvA vAjimedhaphala.n labhet .. 14..\\
mata~Ngasya tu kedArastatraiva kurunandana .
tatra snAtvA naro rAjangosahasraphala.n labhet .. 15..\\
shrIparvata.n samAsAdya nadItIra upaspR^ishet .
ashvamedhamavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 16..\\
shrIparvate mahAdevo devyA saha mahAdyutiH .
nyavasatparamaprIto brahmA cha tridashairvR^itaH .. 17..\\
tatra deva hrade snAtvA shuchiH prayata mAnasaH .
ashvamedhamavApnoti parA.n siddhi.n cha gachchhati .. 18..\\
R^iShabhaM parvata.n gatvA pANDyeShu surapUjitam .
vAjapeyamavApnoti nAkapR^iShThe cha modate .. 19..\\
tato gachchheta kAverI.n vR^itAmapsarasA.n gaNaiH .
tatra snAtvA naro rAjangosahasraphala.n labhet .. 20..\\
tatastIre samudrasya kanyA tIrtha upaspR^ishet .
tatropaspR^ishya rAjendra sarvapApaiH pramuchyate .. 21..\\
atha gokarNamAsAdya triShu lokeShu vishrutam .
samudramadhye rAjendra sarvalokanamaskR^itam .. 22..\\
yatra brahmAdayo devA R^iShayashcha tapodhanAH .
bhUtayakShapishAchAshcha kiMnarAH sa mahoragAH .. 23..\\
siddhachAraNagandharvA mAnuShAH pannagAstathA .
saritaH sAgarAH shailA upAsanta umA patim .. 24..\\
tatreshAna.n samabhyarchya trirAtropoShito naraH .
dashAshvamedhamApnoti gANapatya.n cha vindati .
uShya dvAdasha rAtra.n tu kR^itAtmA bhavate naraH .. 25..\\
tata eva tu gAyatryAH sthAna.n trailokyavishrutam .
trirAtramuShitastatra gosahasraphala.n labhet .. 26..\\
nidarshana.n cha pratyakShaM brAhmaNAnAM narAdhipa .
gAyatrIM paThate yastu yonisa~NkarajastathA .
gAthA vA gItikA vApi tasya sampadyate nR^ipa .. 27..\\
sa.nvartasya tu viprarShervApImAsAdya durlabhAm .
rUpasya bhAgI bhavati subhagashchaiva jAyate .. 28..\\
tato veNNA.n samAsAdya tarpayetpitR^idevatAH .
mayUraha.nsasa.nyukta.n vimAnaM labhate naraH .. 29..\\
tato godAvarIM prApya nitya.n siddhaniShevitAm .
gavAmayamavApnoti vAsukerlokamApnuyAt .. 30..\\
veNNAyAH sa~Ngame snAtvA vAjapeyaphala.n labhet .
varadA sa~Ngame snAtvA gosahasraphala.n labhet .. 31..\\
brahma sthAna.n samAsAdya trirAtramuShito naraH .
gosahasraphala.n vindetsvargaloka.n cha gachchhati .. 32..\\
kushaplavanamAsAdya brahma chArI samAhitaH .
trirAtramuShitaH snAtvA ashvamedha phala.n labhet .. 33..\\
tato deva hrade ramye kR^iShNa veNNA jalodbhave .
jAtimAtrahrade chaiva tathA kanyAshrame nR^ipa .. 34..\\
yatra kratushatairiShTvA devarAjo diva.n gataH .
agniShToma shata.n vindedgamanAdeva bhArata .. 35..\\
sarvadeva hrade snAtvA gosahasraphala.n labhet .
jAtimAtrahrade snAtvA bhavejjAtismaro naraH .. 36..\\
tato.avApya mahApuNyAM payoShNI.n saritAM varAm .
pitR^idevArchana rato gosahasraphala.n labhet .. 37..\\
daNDakAraNyamAsAdya mahArAja upaspR^ishet .
gosahasraphala.n tatra snAtamAtrasya bhArata .. 38..\\
sharabha~NgAshrama.n gatvA shukasya cha mahAtmanAH .
na durgatimavApnoti punAti cha kulaM naraH .. 39..\\
tataH shUrpAraka.n gachchhejjAmadagnya niShevitam .
rAma tIrthe naraH snAtvA vindyAdbahusuvarNakam .. 40..\\
sapta godAvare snAtvA niyato niyatAshanaH .
mahatpuNyamavApnoti devaloka.n cha gachchhati .. 41..\\
tato devapatha.n gachchhenniyato niyatAshanaH .
deva satrasya yatpuNya.n tadavApnoti mAnavaH .. 42..\\
tu~NgakAraNyamAsAdya brahma chArI jitendriyaH .
vedAnadhyApayattatra R^iShiH sArasvataH purA .. 43..\\
tatra vedAnpranaShTA.nstu munera~NgirasaH sutaH .
upaviShTo maharShINAmuttarIyeShu bhArata .. 44..\\
o~NkAreNa yathAnyAya.n samyaguchchAritena cha .
yena yatpUrvamabhyasta.n tattasya samupasthitam .. 45..\\
R^iShayastatra devAshcha varuNo.agniH prajApatiH .
harirnArAyaNo devo mahAdevastathaiva cha .. 46..\\
pitA mahashcha bhagavAndevaiH saha mahAdyutiH .
bhR^iguM niyojayAmAsa yAjanArthe mahAdyutim .. 47..\\
tataH sachakre bhagavAnR^iShINA.n vidhivattadA .
sarveShAM punarAdhAna.n vidhidR^iShTena karmaNA .. 48..\\
AjyabhAgena vai tatra tarpitAstu yathAvidhi .
devAstribhuvaNa.n yAtA R^iShayashcha yathAsukham .. 49..\\
tadaraNyaM praviShTasya tu~Ngaka.n rAjasattama .
pApaM praNashyate sarva.n striyo vA puruShasya vA .. 50..\\
tatra mAsa.n vaseddhIro niyato niyatAshanaH .
brahmaloka.n vrajedrAjanpunIte cha kulaM naraH .. 51..\\
medhAvika.n samAsAdya pitR^IndevAMsh cha tarpayet .
agniShTomamavApnoti smR^itiM medhA.n cha vindati .. 52..\\
tataH kAla~njara.n gatvA parvata.n lokavishrutam .
tatra deva hrade snAtvA gosahasraphala.n labhet .. 53..\\
AtmAna.n sAdhayettatra girau kAla~njare nR^ipa .
svargaloke mahIyeta naro nAstyatra saMshayaH .. 54..\\
tato girivarashreShThe chitrakUTe vishAM pate .
mandAkinI.n samAsAdya nadIM pApapramochinIm .. 55..\\
tatrAbhiSheka.n kurvANaH pitR^idevArchane rataH .
ashvamedhamavApnoti gati.n cha paramA.n vrajet .. 56..\\
tato gachchheta rAjendra bhartR^isthAnamanuttamam .
yatra devo mahAseno nitya.n saMnihito nR^ipaH .. 57..\\
pumA.nstatra narashreShTha gamanAdeva sidhyati .
koTitIrthe naraH snAtvA gosahasraphala.n labhet .. 58..\\
pradakShiNamupAvR^itya jyeShThasthAna.n vrajennaraH .
abhigamya mahAdeva.n virAjati yathA shashI .. 59..\\
tatra kUpo mahArAja vishruto bharatarShabha .
samudrAstatra chatvAro nivasanti yudhiShThira .. 60..\\
tatropaspR^ishya rAjendra kR^itvA chApi pradakShiNam .
niyatAtmA naraH pUto gachchheta paramA.n gatim .. 61..\\
tato gachchhetkurushreShTha shR^i~Ngavera puraM mahat .
yatra tIrNo mahArAja rAmo dAsharathiH purA .. 62..\\
ga~NgAyA.n tu naraH snAtvA brahma chArI samAhitaH .
vidhUtapApmA bhavati vAjapeya.n cha vindati .. 63..\\
abhigamya mahAdevamabhyarchya cha narAdhipa .
pradakShiNamupAvR^itya gANapatyamavApnuyAt .. 64..\\
tato gachchheta rAjendra prayAgamR^iShisa.nstutam .
yatra brahmAdayo devA dishashcha sa digIshvarAH .. 65..\\
lokapAlAshcha sAdhyAshcha nairR^itAH pitarastathA .
sanatkumAra pramukhAstathaiva paramarShayaH .. 66..\\
a~NgiraH pramukhAshchaiva tathA brahmarShayo.apare .
tathA nAgAH suparNAshcha siddhAshchakracharAstathA .. 67..\\
saritaH sAgarAshchaiva gandharvApsarasastathA .
harishcha bhagavAnAste prajApatipuraskR^itaH .. 68..\\
tatra trINyagnikuNDAni yeShAM madhye cha jAhnavI .
prayAgAdabhiniShkrAntA sarvatIrthapuraskR^itA .. 69..\\
tapanasya sutA tatra triShu lokeShu vishrutA .
yamunA ga~NgayA sArdha.n sa~NgatA lokapAvanI .. 70..\\
ga~NgAyamunayormadyaM pR^ithivyA jaghana.n smR^itam .
prayAga.n jaghanasyAntamupasthamR^iShayo viduH .. 71..\\
prayAga.n sa pratiShThAna.n kambalAshvatarau tathA .
tIrthaM bhogavatI chaiva vedI proktA prajApateH .. 72..\\
tatra vedAshcha yaGYAshcha mUrtimanto yudhiShThira .
prajApatimupAsante R^iShayashcha mahAvratAH .
yajante kratubhirdevAstathA chakracharA nR^ipa .. 73..\\
tataH puNyatamaM nAsti triShu lokeShu bhArata .
prayAgaH sarvatIrthebhyaH prabhavatyadhika.n vibho .. 74..\\
shravaNAttasya tIrthasya nAma sa~NkIrtanAdapi .
mR^ittikA lambhanAdvApi naraH pApAtpramuchyate .. 75..\\
tatrAbhiSheka.n yaH kuryAtsa~Ngame saMshitavrataH .
puNya.n saphalamApnoti rAjasUyAshvamedhayoH .. 76..\\
eShA yajana bhUmirhi devAnAmapi satkR^itA .
tatra datta.n sUkShmamapi mahadbhavati bhArata .. 77..\\
na veda vachanAttAta na lokavachanAdapi .
matirutkramaNIyA te prayAgamaraNaM prati .. 78..\\
dasha tIrthasahasrANi ShaShTikoTtyastathAparAH .
yeShA.n sAMnidhyamatraiva kIrtita.n kurunandana .. 79..\\
chAturvede cha yatpuNya.n satyavAdiShu chaiva yat .
snAta eva tadApnoti ga~NgA yamuna sa~Ngame .. 80..\\
tatra bhogavatI nAma vAsukestIrthamuttamam .
tatrAbhiSheka.n yaH kuryAtso.ashvamedhamavApnuyAt .. 81..\\
tatra ha.nsaprapatana.n tIrthaM trailokyavishrutam .
dashAshvamedhika.n chaiva ga~NgAyAM kurunandana .. 82..\\
yatra ga~NgA mahArAja sa deshastattapovanam .
siddhakShetra.n tu tajGYeyaM ga~NgAtIrasamAshritam .. 83..\\
ida.n satya.n dvijAtInAM sAdhUnAmAtmajasya cha .
suhR^idA.n cha japetkarNe shiShyasyAnugatasya cha .. 84..\\
ida.n dharmyamidaM puNyamidaM medhyamida.n sukham .
ida.n svargyamidaM ramyamidaM pAvanamuttamam .. 85..\\
maharShINAmida.n guhya.n sarpapApapramochanam .
adhItya dvijamadhye cha nirmalatvamavApnuyAt .. 86..\\
yashcheda.n shR^iNuyAnnitya.n tIrthapuNyaM sadA shuchiH .
jAtIH sa smarate bahvIrnAkapR^iShThe cha modate .. 87..\\
gamyAnyapi cha tIrthAni kIrtitAnyagamAni cha .
manasA tAni gachchheta sarvatIrthasamIkShayA .. 88..\\
etAni vasubhiH sAdhyairAdityairmarudashvibhiH .
R^iShibhirdevakalpaishcha shritAni sukR^itaiShibhiH .. 89..\\
eva.n tvamapi kauravya vidhinAnena suvrata .
vraja tIrthAni niyataH puNyaM puNyena vardhate .. 90..\\
bhAvitaiH kAraNaiH pUrvamAstikyAchchhruti darshanAt .
prApyante tAni tIrthAni sadbhiH shiShTAnudarshibhiH .. 91..\\
nAvrato nAkR^itAtmA cha nAshuchirna cha taskaraH .
snAti tIrtheShu kauravya na cha vakramatirnaraH .. 92..\\
tvayA tu samyagvR^ittena nitya.n dharmArthadarshinA .
pitarastAritAstAta sarve cha prapitA mahAH .. 93..\\
pitA maha purogAshcha devAH sarShigaNA nR^ipa .
tava dharmeNa dharmaGYa nityamevAbhitoShitAH .. 94..\\
avApsyasi cha lokAnvai vasUnA.n vAsavopama .
kIrti.n cha mahatIM bhIShma prApsyase bhuvi shAshvatIm .. 95..\\
naarada
evamuktvAbhyanuGYApya pulastyo bhagavAnR^iShiH .
prItaH prItena manasA tatraivAntaradhIyate .. 96..\\
bhIShmashcha kurushArdUla shAstratattvArtha darshivAn .
pulastyavachanAchchaiva pR^ithivIm anuchakrame .. 97..\\
anena vidhinA yastu pR^ithivI.n sa~ncariShyati .
ashvamedha shatasyAgryaM phalaM pretya sa bhokShyate .. 98..\\
atashchAShTa guNaM pArtha prApsyase dharmamuttamam .
netA cha tvamR^iShInyasmAttena te.aShTa guNaM phalam .. 99..\\
rakShogaNAvakIrNAni tIrthAnyetAni bhArata .
na gatirvidyate.anyasya tvAmR^ite kurunandana .. 100..\\
ida.n devarShicharita.n sarvatIrthArtha saMshritam .
yaH paThetkalyamutthAya sarvapApaiH pramuchyate .. 101..\\
R^iShimukhyAH sadA yatra vAlmIkistvatha kAshyapaH .
Atreyastvatha kauNDinyo vishvA mitro.atha gautamaH .. 102..\\
asito devalashchaiva mArkaNDeyo.atha gAlavaH .
bharadvAjo vasiShThashcha muniruddAlakastathA .. 103..\\
shaunakaH saha putreNa vyAsashcha japatA.n varaH .
durvAsAshcha munishreShTho gAlavashcha mahAtapaH .. 104..\\
ete R^iShivarAH sarve tvatpratIkShAstapodhanAH .
ebhiH saha mahArAja tIrthAnyetAnyanuvraja .. 105..\\
eSha vai lomasho nAma devarShiramitadyutiH .
sameShyati tvayA chaiva tena sArdhamanuvraja .. 106..\\
mayA cha sahadharmaGYa tIrthAnyetAnyanuvraja .
prApsyase mahatI.n kIrti.n yathA rAjA mahAbhiShaH .. 107..\\
yathA yayAtirdharmAtmA yathA rAjA purUravaH .
tathA tva.n kurushArdUla svena dharmeNa shobhase .. 108..\\
yathA bhagIratho rAjA yathA rAmashcha vishrutaH .
tathA tva.n sarvarAjabhyo bhrAjase rashmivAniva .. 109..\\
yathA manuryathekShvAkuryathA pUrurmahAyashAH .
yathA vainyo mahAtejAstathA tvamapi vishrutaH .. 110..\\
yathA cha vR^itrahA sarvAnsapatnAnnirdahatpurA .
tathA shatrukShaya.n kR^itvA prajAstvaM pAlayiShyasi .. 111..\\
svadharmavijitAmurvIM prApya rAjIvalochana .
khyAti.n yAsyasi dharmeNa kArtavIryArjuno yathA .. 112..\\
v
evamAshvAsya rAjAnaM nArado bhagavAnR^iShiH .
anuGYApya mahAtmAna.n tatraivAntaradhIyata .. 113..\\
yudhiShThiro.api dharmAtmA tamevArtha.n vichintayan .
tIrthayAtrAshrayaM puNyamR^iShINAM pratyavedayat .. 114..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 84}
v
bhrAtR^INAM matamAGYAya nAradasya cha dhImataH .
pitA maha sama.n dhaumyaM prAha rAjA yudhiShThiraH .. 1..\\
mayA sa puruShavyAghro jiShNuH satyaparAkramaH .
astrahetormahAbAhuramitAtmA vivAsitaH .. 2..\\
sa hi vIro.anuraktashcha samarthash cha tapodhana .
kR^itI cha bhR^ishamapyastre vAsudeva iva prabhuH .. 3..\\
aha.n hyetAvubhau brahmankR^iShNAvarinighAtinau .
abhijAnAmi vikrAntau tathA vyAsaH pratApavAn .
triyugau puNDarIkAkShau vAsudevadhana~njayau .. 4..\\
nArado.api tathA veda so.apyasha.nsatsadA mama .
tathAhamapi jAnAmi naranArAyaNAvR^iShI .. 5..\\
shakto.ayamityato matvA mayA sampreShito.arjunaH .
indrAdanavaraH shaktaH surasUnuH surAdhipam .
draShTumastrANi chAdAtumindrAditi vivAsitaH .. 6..\\
bhIShmadroNAvatirathau kR^ipo drauNishcha durjayaH .
dhR^itarAShTrasya putreNa vR^itA yudhi mahAbalAH .
sarve vedavidaH shUrAH sarve.astrakushalAstathA .. 7..\\
yoddhukAmashcha pArthena satata.n yo mahAbalaH .
sa cha divyAstravitkarNaH sUtaputro mahArathaH .. 8..\\
so.ashvavegAnila balaH sharArchistalaniShvanaH .
rajo dhUmo.astrasantApo dhArtarAShTrAniloddhataH .. 9..\\
nisR^iShTa iva kAlena yugAntajvalano yathA .
mama sainyamaya.n kakShaM pradhakShyati na saMshayaH .. 10..\\
ta.n sa kR^iShNAniloddhUto divyAstrajalado mahAn .
shvetavAjibalAkA bhR^idgANDIvendrAyudhojjvalaH .. 11..\\
satata.n sharadhArAbhiH pradIpta.n karNa pAvakam .
udIrNo.arjuna megho.aya.n shamayiShyati sa.nyuge .. 12..\\
sa sAkShAdeva sarvANi shakrAtparapura~njayaH .
divyAnyastrANi bIbhatsustattvataH pratipatsyate .. 13..\\
ala.n sa teShAM sarveShAmiti me dhIyate matiH .
nAsti tvatikriyA tasya raNe.arINAM pratikriyA .. 14..\\
ta.n vayaM pANDavaM sarve gR^ihItAstra.n dhana~njayam .
draShTAro na hi bIbhatsurbhAramudyamya sIdati .. 15..\\
vaya.n tu tamR^ite vIra.n vane.asmindvipadAM vara .
avadhAnaM na gachchhAmaH kAmyake saha kR^iShNayA .. 16..\\
bhavAnanyadvana.n sAdhu bahvannaM phalavachchhuchi .
AkhyAtu ramaNIya.n cha sevitaM puNyakarmabhiH .. 17..\\
yatra ka.n chidvayaM kAla.n vasantaH satyavikramam .
pratIkShAmo.arjuna.n vIraM varShakAmA ivAmbudam .. 18..\\
vividhAnAshramAnkAMshchiddvijAtibhyaH parishrutAn .
sarA.nsi saritashchaiva ramaNIyAMshcha parvatAn .. 19..\\
AchakShva na hi no brahmanrochate tamR^ite.arjunam .
vane.asminkAmyake vAso gachchhAmo.anyA.n dishaM prati .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 85}
v
tAnsarvAnutsukAndR^iShTvA pANDavAndInachetasaH .
AshvAsaya.nstadA dhaumyo bR^ihaspatisamo.abravIt .. 1..\\
brAhmaNAnumatAnpuNyAnAshramAnbharatarShabha .
dishastIrthAni shailAMshcha shR^iNu me gadato nR^ipa .. 2..\\
pUrvaM prAchI.n disha.n rAjanrAjarShigaNasevitAm .
ramyA.n te kIrtayiShyAmi yudhiShThira yathA smR^iti .. 3..\\
tasyA.n devarShijuShTAyAM naimiShaM nAma bhArata .
yatra tIrthAni devAnA.n supuNyAni pR^ithakpR^ithak .. 4..\\
yatra sA gomatI puNyA ramyA devarShisevitA .
yaGYabhUmishcha devAnA.n shAmitra.n cha vivasvataH .. 5..\\
tasyA.n girivaraH puNyo gayo rAjarShisatkR^itaH .
shivaM brahmasaro yatra sevita.n tridasharShibhiH .. 6..\\
yadarthaM puruShavyAghra kIrtayanti purAtanAH .
eShTavyA bahavaH putrA yadyeko.api gayA.n vrajet .. 7..\\
mahAnadI cha tatraiva tathA gaya shiro.anagha .
yathAsau kIrtyate viprairakShayya karaNo vaTaH .
yatra dattaM pitR^ibhyo.annamakShayyaM bhavati prabho .. 8..\\
sA cha puNyajalA yatra phalgu nAmA mahAnadI .
bahumUlaphalA chApi kaushikI bharatarShabha .
vishvA mitro.abhyagAdyatra brAhmaNatva.n tapodhanaH .. 9..\\
ga~NgA yatra nadI puNyA yasyAstIre bhagIrathaH .
ayajattAta bahubhiH kratubhirbhUridakShiNaiH .. 10..\\
pA~nchAleShu cha kauravya kathayantyutpalAvatam .
vishvA mitro.ayajadyatra shakreNa saha kaushikaH .
yatrAnuvaMshaM bhagavA~njAmadagnyastathA jagau .. 11..\\
vishvAmitrasya tA.n dR^iShTvA vibhUtimatimAnuShIm .
kanya kubje.apibatsomamindreNa saha kaushikaH .
tataH kShatrAdapAkrAmadbrAhmaNo.asmIti chAbravIt .. 12..\\
pavitramR^iShibhirjuShTaM puNyaM pAvanamuttamam .
ga~NgAyamunayorvIra sa~Ngama.n lokavishrutam .. 13..\\
yatrAyajata bhUtAtmA pUrvameva pitA mahaH .
prayAgamiti vikhyAta.n tasmAdbharatasattama .. 14..\\
agastyasya cha rAjendra tatrAshramavaro mahAn .
hiraNyabinduH kathito girau kAla~njare nR^ipa .. 15..\\
atyanyAnparvatAnrAjanpuNyo girivaraH shivaH .
mahendro nAma kauravya bhArgavasya mahAtmanaH .. 16..\\
ayajadyatra kaunteya pUrvameva pitA mahaH .
yatra bhAgIrathI puNyA sadasyAsIdyudhiShThira .. 17..\\
yatrAsau brahma shAleti puNyA khyAtA vishAM patau .
dhUtapApmabhirAkIrNA puNya.n tasyAshcha darshanam .. 18..\\
pavitro ma~NgalIyashcha khyAto loke sanAtanaH .
kedArashcha mata~Ngasya mahAnAshrama uttamaH .. 19..\\
kuNDodaH parvato ramyo bahumUlaphalodakaH .
naiShadhastR^iShito yatra jala.n sharma cha labdhavAn .. 20..\\
yatra deva vana.n ramya.n tApasairupashobhitam .
bAhudA cha nadI yatra nandA cha girimUrdhani .. 21..\\
tIrthAni saritaH shailAH puNyAnyAyatanAni cha .
prAchyA.n dishi mahArAja kIrtitAni mayA tava .. 22..\\
tisR^iShvanyAsu puNyAni dikShu tIrthAni me shR^iNu .
saritaH parvatAMshchaiva puNyAnyAyatanAni cha .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 86}
dharma
dakShiNasyA.n tu puNyAni shR^iNu tIrthani bhArata .
vistareNa yathAbuddhikIrtyamAnAni bhArata .. 1..\\
yasyAmAkhyAyate puNyA dishi godAvarI nadI .
bahvArAmA bahu jalA tApasAcharitA shubhA .. 2..\\
veNNA bhIma rathI chobhe nadyau pApabhayApahe .
mR^igadvijasamAkIrNe tApasAlayabhUShite .. 3..\\
rAjarShestatra cha sarinnR^igasya bharatarShabha .
ramyatIrthA bahu jalA payoShNI dvija sevitA .. 4..\\
api chAtra mahAyogI mArkaNDeyo mahAtapAH .
anuvaMShyA.n jagau gAthAM nR^igasya dharaNI pateH .. 5..\\
nR^igasya yajamAnasya pratyakShamiti naH shrutam .
amAdyadindraH somena dakShiNAbhirdvijAtayaH .. 6..\\
mATharasya vanaM puNyaM bahumUlaphala.n shivam .
yUpashcha bharatashreShTha varuNa srotase girau .. 7..\\
praveNyuttarapArshve tu puNye kaNvAshrame tathA .
tApasAnAmaraNyAni kIrtitAni yathA shruti .. 8..\\
vedI shUrpArake tAta jamadagnermahAtmanaH .
ramyA pAShANa tIrthA cha purashchandrA cha bhArata .. 9..\\
ashoka tIrthaM martyeShu kaunteya bahulAshramam .
agastyatIrthaM pANDyeShu vAruNa.n cha yudhiShThira .. 10..\\
kumAryaH kathitAH puNyAH pANDyeShveva nararShabha .
tAmraparNI.n tu kaunteya kIrtayiShyAmi tA.n shR^iNu .. 11..\\
yatra devaistapastaptaM mahadichchhadbhirAshrame .
gokarNamiti vikhyAta.n triShu lokeShu bhArata .. 12..\\
shItatoyo bahu jalaH puNyastAta shivashcha saH .
hradaH paramaduShprApo mAnuShairakR^itAtmabhiH .. 13..\\
tatraiva tR^iNasomAgneH sampannaphalamUlavAn .
Ashramo.agastyashiShyasya puNyo deva sabhe girau .. 14..\\
vaiDUrya parvatastatra shrImAnmaNimayaH shivaH .
agastyasyAshramashchaiva bahumUlaphalodakaH .. 15..\\
surAShTreShvapi vakShyAmi puNyAnyAyatanAni cha .
AshramAnsaritaH shailAnsarA.nsi cha narAdhipa .. 16..\\
chamasonmajjana.n viprAstatrApi kathayantyuta .
prabhAsa.n chodadhau tIrthaM tridashAnA.n yudhiShThira .. 17..\\
tatra piNDArakaM nAma tApasAcharita.n shubham .
ujjayantashcha shikharI kShipra.n siddhikaro mahAn .. 18..\\
tatra devarShivaryeNa nAradenAnukIrtitaH .
purANaH shrUyate shlokastaM nibodha yudhiShThira .. 19..\\
puNye girau surAShTreShu mR^igapakShiniShevite .
ujjayante sma taptA~Ngo nAkapR^iShThe mahIyate .. 20..\\
puNyA dvAravatI tatra yatrAste madhusUdanaH .
sAkShAddevaH purANo.asau sa hi dharmaH sanAtanaH .. 21..\\
ye cha vedavido viprA ye chAdhyAtmavido janAH .
te vadanti mahAtmAna.n kR^iShNaM dharma.n sanAtanam .. 22..\\
pavitrANA.n hi govindaH pavitraM paramuchyate .
puNyAnAmapi puNyo.asau ma~NgalAnA.n cha ma~Ngalam .. 23..\\
trailokyaM puNDarIkAkSho devadevaH sanAtanaH .
Aste harirachintyAtmA tatraiva madhusUdanaH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 87}
dhaumya
avantiShu pratIchyA.n vai kIrtayiShyAmi te dishi .
yAni tatra pavitrANi puNyAnyAyatanAni cha .. 1..\\
priya~NgvAmravanopetA vAnIra vanamAlinI .
pratyaksrotA nadI puNyA narmadA tatra bhArata .. 2..\\
niketaH khyAyate puNyo yatra vishravaso muneH .
jaGYe dhanapatiryatra kubero naravAhanaH .. 3..\\
vaiDUrya shikharo nAma puNyo girivaraH shubhaH .
divyapuShpaphalAstatra pAdapA haritachhadAH .. 4..\\
tasya shailasya shikhare sarastatra cha dhImataH .
praphullanalina.n rAjandevagandharvasevitam .. 5..\\
bahvAshcharyaM mahArAja dR^ishyate tatra parvate .
puNye svargopame divye nitya.n devarShisevite .. 6..\\
hradinI puNyatIrthA cha rAjarShestatra vai sarit .
vishvA mitra nadI pArA puNyA parapura~njaya .. 7..\\
yasyAstIre satAM madhye yayAtirnahuShAtmajaH .
papAta sa punarlokA.Nllebhe dharmAnsanAtanAn .. 8..\\
tatra puNyahradastAta mainAkashchaiva parvataH .
bahumUlaphalo vIra asito nAma parvataH .. 9..\\
AshramaH kakShasenasya puNyastatra yudhiShThira .
chyavanasyAshramashchaiva khyAtaH sarvatra pANDava .
tatrAlpenaiva sidhyanti mAnavAstapasA vibho .. 10..\\
jambU mArgo mahArAja R^iShINAM bhAvitAtmanAm .
AshramaH shAmyatA.n shreShTha mR^igadvijagaNAyutaH .. 11..\\
tataH puNyatamA rAjansatata.n tApasAyutA .
ketumAlA cha medhyA cha ga~NgAraNya.n cha bhUmipa .. 12..\\
khyAta.n cha saindhavAraNyaM puNyaM dvijaniShevitam .
pitA maha saraH puNyaM puShkaraM nAma bhArata .
vaikhAnasAnA.n siddhAnAmR^iShINAmAshramaH priyaH .. 13..\\
apyatra sa.nstavArthAya prajApatiratho jagau .
puShkareShu kurushreShTha gAthA.n sukR^itinAM vara .. 14..\\
manasApyabhikAmasya puShkarANi manasvinaH .
pApANi vipraNashyanti nAkapR^iShThe cha modate .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 88}
dhaumya
udIchyA.n rAjashArdUla dishi puNyAni yAni vai .
tAni te kIrtayiShyAmi puNyAnyAyatanAni cha .. 1..\\
sarasvatI puNyavahA hradinI vanamAlinI .
samudragA mahAvegA yamunA yatra pANDava .. 2..\\
tatra puNyatama.n tIrthaM plakShAvataraNa.n shivam .
yatra sArasvatairiShTvA gachchhantyavabhR^itha.n dvijAH .. 3..\\
puNya.n chAkhyAyate divya.n shivamagnishiro.anagha .
sahadevAyajadyatra shamyAkShepeNa bhArata .. 4..\\
etasminneva chArtheyamindra gItA yudhiShThira .
gAthA charati loke.asmingIyamAnA dvijAtibhiH .. 5..\\
agnayaH sahadevena ye chitA yamunAm anu .
shata.n shatasahasrANi sahasrashatadakShiNAH .. 6..\\
tatraiva bharato rAjA chakravartI mahAyashAH .
viMshati.n sapta chAShTau cha hayamedhAnupAharat .. 7..\\
kAmakR^idyo dvijAtInA.n shrutastAta mayA purA .
atyantamAshramaH puNyaH sarakastasya vishrutaH .. 8..\\
sarasvatI nadI sadbhiH satataM pArtha pUjitA .
vAlakhilyairmahArAja yatreShTamR^iShibhiH purA .. 9..\\
dR^iShadvatI puNyatamA tatra khyAtA yudhiShThira .
tatra vaivarNya varNau cha supuNyau manujAdhipa .. 10..\\
vedaGYau veda viditau divyA vedavidAvubhau .
yajantau kratubhirnityaM puNyairbharatasattama .. 11..\\
sametya bahusho devAH sendrAH sa varuNAH purA .
vishAkha yUpe.atapyanta tasmAtpuNyatamaH sa vai .. 12..\\
R^iShirmahAnmahAbhAgo jamadagnirmahAyashAH .
palAshakeShu puNyeShu ramyeShvayajatAbhibhUH .. 13..\\
yatra sarvAH sarichchhreShThAH sAkShAttamR^iShisattamam .
sva.n sva.n toyamupAdAya parivAryopatasthire .. 14..\\
api chAtra mahArAja svaya.n vishvAvasurjagau .
ima.n shloka.n tadA vIra prekShya vIryaM mahAtmanaH .. 15..\\
yajamAnasya vai devA~njamadagnermahAtmanaH .
Agamya saritaH sarvA madhunA samatarpayan .. 16..\\
gandharvayakSharakShobhirapsarobhishcha shobhitam .
kirAta kiMnarAvAsa.n shailaM shikhariNAM varam .. 17..\\
bibheda tarasA ga~NgA ga~NgA dvAre yudhiShThira .
puNya.n tatkhyAyate rAjanbrahmarShigaNasevitam .. 18..\\
sanatkumAraH kauravya puNya.n kanakhalaM tathA .
parvatashcha pururnAma yatra jAtaH purUravaH .. 19..\\
bhR^iguryatra tapastepe maharShigaNasevitaH .
sa rAjannAshramaH khyAto bhR^igutu~Ngo mahAgiriH .. 20..\\
yachcha bhUtaM bhaviShyachcha bhavachcha puruSharShabha .
nArAyaNaH prabhurviShNuH shAshvataH puruShottamaH .. 21..\\
tasyAtiyashasaH puNyA.n vishAlAM badarIm anu .
AshramaH khyAyate puNyastriShu lokeShu vishrutaH .. 22..\\
uShNa toyavahA ga~Nga shItatoyavahAparA .
suvarNasikatA rAjanvishAlAM badarIm anu .. 23..\\
R^iShayo yatra devAshcha mahAbhAgA mahaujasaH .
prApya nityaM namasyanti devaM nArAyaNa.n vibhum .. 24..\\
yatra nArAyaNo devaH paramAtmA sanAtanaH .
tatra kR^itsna.n jagatpArtha tIrthAnyAyatanAni cha .. 25..\\
tatpuNya.n tatparaM brahma tattIrthaM tattapovanam .
tatra devarShayaH siddhAH sarve chaiva tapodhanAH .. 26..\\
Adidevo mahAyogI yatrAste madhusUdanaH .
puNyAnAmapi tatpuNya.n tatra te saMshayo.astu mA .. 27..\\
etAni rAjanpuNyAni pR^ithivyAM pR^ithivIpate .
kIrtitAni narashreShTha tIrthAnyAyatanAni cha .. 28..\\
etAni vasubhiH sAdhyairAdityairmarudashvibhiH .
R^iShibhirbrahmakalpaishcha sevitAni mahAtmabhiH .. 29..\\
charanetAni kaunteya sahito brAhmaNarShabhaiH .
bhrAtR^ibhishcha mahAbhAgairutkaNThA.n vijahiShyasi .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 89}
v
eva.n sambhAShamANe tu dhaumye kauravanandana .
lomashaH sumahAtejA R^iShistatrAjagAma ha .. 1..\\
taM pANDavAgrajo rAjA sagaNo brAhmaNAsh cha te .
udatiShThanmahAbhAga.n divi shakramivAmarAH .. 2..\\
tamabhyarchya yathAnyAya.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
paprachchhAgamane hetumaTane cha prayojanam .. 3..\\
sa pR^iShTaH pANDuputreNa prIyamANo mahAmanAH .
uvAcha shlakShNayA vAchA harShayanniva pANDavAn .. 4..\\
sa~ncarannasmi kaunteya sarvalokAnyadR^ichchhayA .
gataH shakrasya sadana.n tatrApashya.n sureshvaram .. 5..\\
tava cha bhrAtara.n vIramapashyaM savyasAchinam .
shakrasyArdhAsana gata.n tatra me vismayo mahAn .
AsItpuruShashArdUla dR^iShTvA pArtha.n tathAgatam .. 6..\\
Aha mA.n tatra devesho gachchha pANDusutAniti .
so.ahamabhyAgataH kShipra.n didR^ikShustvA.n sahAnujam .. 7..\\
vachanAtpuruhUtasya pArthasya cha mahAtmanaH .
AkhyAsye te priya.n tAta mahatpANDavanandana .. 8..\\
bhrAtR^ibhiH sahito rAjankR^iShNayA chaiva tachchhR^iNu .
yattvayokto mahAbAhurastrArthaM pANDavarShabha .. 9..\\
tadastramAptaM pArthena rudrAdapratimaM mahat .
yattadbrahmashiro nAma tapasA rudramAgatam .. 10..\\
amR^itAdutthita.n raudra.n tallabdhaM savyasAchinA .
tatsa mantra.n sa sa.nhAraM sa prAyashchittama~Ngalam .. 11..\\
vajra.n chAnyAni chAstrANi daNDAdIni yudhiShThira .
yamAtkuberAdvaruNAdindrAchcha kurunandana .
astrANyadhItavAnpArtho divyAnyamitavikramaH .. 12..\\
vishvAvasorcha tanayAdgItaM nR^itta.n cha sAma cha .
vAditra.n cha yathAnyAyaM pratyavindadyathAvidhi .. 13..\\
eva.n kR^itAstraH kaunteyo gAndharva.n vedamAptavAn .
sukha.n vasati bIbhatsuranujasyAnujastava .. 14..\\
yadarthaM mA.n surashreShTha idaM vachanamabravIt .
tachcha te kathayiShyAmi yudhiShThira nibodha me .. 15..\\
bhavAnmanuShyalokAya gamiShyati na saMshayaH .
brUyAdyudhiShThira.n tatra vachanAnme dvijottama .. 16..\\
AgamiShyati te bhrAtA kR^itAstraH kShipramarjunaH .
surakAryaM mahatkR^itvA yadAshakya.n divaukasaiH .. 17..\\
tapasA tu tvamAtmAnaM bhrAtR^ibhiH saha yojaya .
tapaso hi paraM nAsti tapasA vindate mahat .. 18..\\
aha.n cha karNaM jAnAmi yathAvadbharatarShabha .
na sa pArthasya sa~NgrAme kalAmarhati ShoDashIm .. 19..\\
yachchApi te bhaya.n tasmAnmanasi sthamarindama .
tachchApyapahariShyAmi savyasAchAvihAgate .. 20..\\
yachcha te mAnasa.n vIra tIrthayAtrAmimAM prati .
tachcha te lomashaH sarva.n kathayiShyatyasaMshayam .. 21..\\
yachcha ki.n chittapo yuktaM phalaM tIrtheShu bhArata .
maharShireSha yadbrUyAttachchhraddheyamananyathA .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 90}
lomaza
dhana~njayena chApyukta.n yattachchhR^iNu yudhiShThira .
yudhiShThiraM bhrAtaraM me yojayerdharmyayA shriyA .. 1..\\
tva.n hi dharmAnparAnvettha tapA.nsi cha tapodhana .
shrImatA.n chApi jAnAsi rAGYAM dharma.n sanAtanam .. 2..\\
sa bhavAnyatpara.n veda pAvanaM puruShAnprati .
tena sa.nyojayethAstva.n tIrthapuNyena pANDavam .. 3..\\
yathA tIrthAni gachchheta gAshcha dadyAtsa pArthivaH .
tathA sarvAtmanA kAryamiti mA.n vijayo.abravIt .. 4..\\
bhavatA chAnugupto.asau charettIrthAni sarvashaH .
rakShobhyo rakShitavyashcha durgeShu viShameShu cha .. 5..\\
dadhIcha iva devendra.n yathA chApya~NgirA ravim .
tathA rakShasva kaunteya.n rAkShasebhyo dvijottama .. 6..\\
yAtudhAnA hi bahavo rAkShasAH parvatopamAH .
tvayAbhiguptAnkaunteyAnnAtivarteyurantikAt .. 7..\\
so.ahamindrasya vachanAnniyogAdarjunasya cha .
rakShamANo bhayebhyastvA.n chariShyAmi tvayA saha .. 8..\\
dvistIrthAni mayA pUrva.n dR^iShTAni kurunandana .
ida.n tR^itIyaM drakShyAmi tAnyeva bhavatA saha .. 9..\\
iya.n rAjarShibhiryAtA puNyakR^idbhiryudhiShThira .
manvAdibhirmahArAja tIrthayAtrA bhayApahA .. 10..\\
nAnR^ijurnAkR^itAtmA cha nAvaidyo na cha pApakR^it .
snAti tIrtheShu kauravya na cha vakramatirnaraH .. 11..\\
tva.n tu dharmamatirnityaM dharmaGYaH satyasa~NgaraH .
vimuktaH sarvapApebhyo bhUya eva bhaviShyasi .. 12..\\
yathA bhagIratho rAjA rAjAnashcha gayAdayaH .
yathA yayAtiH kaunteya tathA tvamapi pANDava .. 13..\\
y
na harShAtsamprapashyAmi vAkyasyAsyottara.n kva chit .
smareddhi devarAjo ya.n kiMnAmAbhyadhikaM tataH .. 14..\\
bhavatA sa~Ngamo yasya bhrAtA yasya dhana~njayaH .
vAsavaH smarate yasya ko nAmAbhyadhikastataH .. 15..\\
yachcha mAM bhagavAnAha tIrthAnA.n darshanaM prati .
dhaumyasya vachanAdeShA buddhiH pUrva.n kR^itaiva me .. 16..\\
tadyadA manyase brahmangamana.n tIrthadarshane .
tadaiva gantAsmi dR^iDhameSha me nishchayaH paraH .. 17..\\
v
gamane kR^itabuddhi.n taM pANDava.n lomasho.abravIt .
laghurbhava mahArAja laghuH svaira.n gamiShyasi .. 18..\\
y
bikShA bhujo nivartantAM brAhmaNA yatayash cha ye .
ye chApyanugatAH paurA rAjabhaktipuraskR^itAH .. 19..\\
dhR^itarAShTraM mahArAjamabhigachchhantu chaiva te .
sa dAsyati yathAkAlamuchitA yasya yA bhR^itiH .. 20..\\
sa chedyathochita.n vR^ittiM na dadyAnmanujeshvaraH .
asmatpriyahitArthAya pA~nchAlyo vaH pradAsyati .. 21..\\
v
tato bhUyiShThashaH paurA gurubhArasamAhitAH .
viprAshcha yatayo yuktA jagmurnAgapuraM prati .. 22..\\
tAnsarvAndharmarAjasya premNA rAjAmbikA sutaH .
pratijagrAha vidhivaddhanaish cha samatarpayat .. 23..\\
tataH kuntIsuto rAjA laghubhirbrAhmaNaiH saha .
lomashena cha suprItastrirAtra.n kAmyake.avasat .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 91}
v
tataH prayAnta.n kaunteyaM brAhmaNA vanavAsinaH .
abhigamya tadA rAjannida.n vachanamabruvan .. 1..\\
rAja.nstIrthAni gantAsi puNyAni bhrAtR^ibhiH saha .
devaiShiNA cha sahito lomashena mahAtmanA .. 2..\\
asmAnapi mahArAjannetumarhasi pANDava .
asmAbhirhi na shakyAni tvadR^ite tAni kaurava .. 3..\\
shvApadairupasR^iShTAni durgANi viShamANi cha .
agamyAni narairalpaistIrthAni manujeshvara .. 4..\\
bhavanto bhrAtaraH shUrA dhanurdhara varAH sadA .
bhavadbhiH pAlitAH shUrairgachchhema vayamapyuta .. 5..\\
bhavatprasAdAddhi vayaM prApnuyAma phala.n shubham .
tIrthAnAM pR^ithivIpAla vratAnA.n cha vishAM patau .. 6..\\
tava vIryaparitrAtAH shuddhAstIrthapariplutAH .
bhavema dhUtapApmAnastIrthasandarshanAnnR^ipa .. 7..\\
bhavAnapi narendrasya kArtavIryasya bhArata .
aShTakasya cha rAjarSherloma pAdasya chaiva ha .. 8..\\
bhAratasya cha vIrasya sArvabhaumasya pArthiva .
dhruvaM prApsyasi duShprApA.NllokA.nstIrthapariplutaH .. 9..\\
prabhAsAdIni tIrthAni mahendrAdIMshcha parvatAn .
ga~NgAdyAH saritashchaiva plakShAdIMshcha vanaspatIn .
tvayA saha mahIpAla draShTumichchhAmahe vayam .. 10..\\
yadi te brAhmaNeShvasti kA chitprItirjanAdhipa .
kuru kShipra.n vacho.asmAka.n tataH shreyo.abhipatsyase .. 11..\\
tIrthAni hi mahAbAho tapovighnakaraiH sadA .
anukIrNAni rakShobhistebhyo nastrAtumarhasi .. 12..\\
tIrthAnyuktAni dhaumyena nAradena cha dhImatA .
yAnyuvAcha cha devarShirlomashaH sumahAtapAH .. 13..\\
vidhivattAni sarvANi paryaTasva narAdhipa .
dhUtapApmA sahAsmAbhirlomashena cha pAlitaH .. 14..\\
sa tathA pUjyamAnastairharShAdashrupariplutaH .
bhImasenAdibhirvIrairbhrAtR^ibhiH parivAritaH .
bADhamityabravItsarvA.nstAnR^iShInpANDavarShabhaH .. 15..\\
lomasha.n samanuGYApya dhaumya.n chaiva purohitam .
tataH sa pANDavashreShTho bhrAtR^ibhiH sahito vashI .
draupadyA chAnavadyA~NgyA gamanAya mano dadhe .. 16..\\
atha vyAso mahAbhAgastathA nArada parvatau .
kAmyake pANDava.n draShTu.n samAjagmurmanIShiNaH .. 17..\\
teShA.n yudhiShThiro rAjA pUjA.n chakre yathAvidhi .
satkR^itAste mahAbhAgA yudhiShThiramathAbruvan .. 18..\\
yudhiShThira yamau bhIma manasA kurutArjavam .
manasA kR^itashauchA vau shuddhAstIrthAni gachchhata .. 19..\\
sharIraniyama.n hyAhurbrAhmaNA mAnuShaM vratam .
manovishuddhAM buddhi.n cha daivamAhurvrataM dvijAH .. 20..\\
mano hyaduShTa.n shUrANAM paryAptaM vai narAdhipa .
maitrIM buddhi.n samAsthAya shuddhAstIrthAni gachchhata .. 21..\\
te yUyaM mAnasaiH shuddhAH sharIraniyama vrataiH .
daiva.n vrataM samAsthAya yathoktaM phalamApsyatha .. 22..\\
te tatheti pratiGYAya kR^iShNayA saha pANDavAH .
kR^itasvastyayanAH sarve munibhirdivyamAnuShaiH .. 23..\\
lomashasyopasa~NgR^ihya pAdau dvaipAyanasya cha .
nAradasya cha rAjendra devarSheH parvatasya cha .. 24..\\
dhaumyena sahitA vIrAstathAnyairvanavAsibhiH .
mArgashIrShyAmatItAyAM puShyeNa prayayustataH .. 25..\\
kaThinAni samAdAya chIrAjinajaTAdharAH .
abhedyaiH kavachairyuktAstIrthAnyanvachara.nstadA .. 26..\\
indrasenAdibhirbhR^ityai rathaiH parichaturdashaiH .
mahAnasa vyApR^itaishcha tathAnyaiH parichArakaiH .. 27..\\
sAyudhA baddhaniShTriMshAstUNavantaH sa mArgaNAH .
prA~NmukhAH prayayurvIrAH pANDavA janamejaya .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 92}
y
na vai nirguNamAtmAnaM manye devarShisattama .
tathAsmi duHkhasantapto yathA nAnyo mahIpatiH .. 1..\\
parAMshcha nirguNAnmanye na cha dharmaratAnapi .
te cha lomasha loke.asminnR^idhyante kena ketunA .. 2..\\
l
nAtra duHkha.n tvayA rAjankAryaM pArtha kathaM chana .
yadadharmeNa vardherannadharmaruchayo janAH .. 3..\\
vardhatyadharmeNa narastato bhadrANi pashyati .
tataH sapatnA~njayati sa mUlastu vinashyati .. 4..\\
mayA hi dR^iShTA daiteyA dAnavAshcha mahIpate .
vardhamAnA hyadharmeNa kShaya.n chopagatAH punaH .. 5..\\
purA devayuge chaiva dR^iShTa.n sarvaM mayA vibho .
arochayansurA dharma.n dharmaM tatyajire.asurAH .. 6..\\
tIrthAni devA vivishurnAvishanbhAratAsurAH .
tAnadharmakR^ito darpaH pUrvameva samAvishat .. 7..\\
darpAnmAnaH samabhavanmAnAtkrodho vyajAyata .
krodhAdahrIstato.alajjA vR^itta.n teShAM tato.anashat .. 8..\\
tAnalajjAngatahrIkAnhInavR^ittAnvR^ithA vratAn .
kShamA lakShmIshcha dharmashcha nachirAtprajahustataH .
lakShmIstu devAnagamadalakShmIrasurAnnR^ipa .. 9..\\
tAnalakShmI samAviShTAndarpopahata chetasaH .
daiteyAndAnavAMshchaiva kalirapyAvishattataH .. 10..\\
tAnalakShmI samAviShTAndAnavAnkalinA tathA .
darpAbhibhUtAnkaunteya kriyA hInAnachetasaH .. 11..\\
mAnAbhibhUtAnachirAdvinAshaH pratyapadyata .
niryashasyAstato daityAH kR^itsnasho vilaya.n gatAH .. 12..\\
devAstu sAgarAMshchaiva saritashcha sarA.nsi cha .
abhyagachchhandharmashIlAH puNyAnyAyatanAni cha .. 13..\\
tapobhiH kratubhirdAnairAshIrvAdaishcha pANDava .
prajahuH sarvapApANi shreyash cha pratipedire .. 14..\\
eva.n hi dAnavantashcha kriyAvantashcha sarvashaH .
tIrthAnyagachchhanvibudhAstenApurbhUtimuttamAm .. 15..\\
tathA tvamapi rAjendra snAtvA tIrtheShu sAnujaH .
punarvetsyasi tA.n lakShmImeSha panthAH sanAtanaH .. 16..\\
yathaiva hi nR^igo rAjA shibiraushInaro yathA .
bhagIratho vasu manA gayaH pUruH purUravaH .. 17..\\
charamANAstaponitya.n sparshanAdambhasash cha te .
tIrthAbhigamanAtpUtA darshanAchcha mahAtmanAm .. 18..\\
alabhanta yashaH puNya.n dhanAni cha vishAM pate .
tathA tvamapi rAjendra labdhAsi vipulA.n shriyam .. 19..\\
yathA chekShvAkuracharatsaputrajanabAndhavaH .
muchukundo.atha mAndhAtA maruttashcha mahIpatiH .. 20..\\
kIrtiM puNyAmavindanta yathA devAstapobalAt .
devarShayashcha kArtsnyena tathA tvamapi vetsyase .. 21..\\
dhArtarAShTrAstu darpeNa mohena cha vashIkR^itAH .
nachirAdvinashiShyanti daityA iva na saMshayaH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 93}
v
te tathA sahitA vIrA vasantastatra tatra ha .
krameNa pR^ithivIpAla naimiShAraNyamAgatAH .. 1..\\
tatastIrtheShu puNyeShu gomatyAH pANDavA nR^ipa .
kR^itAbhiShekAH pradadurgAshcha vitta.n cha bhArata .. 2..\\
tatra devAnpitR^InviprA.nstarpayitvA punaH punaH .
kanyA tIrthe.ashvatIrthe cha gavA.n tIrthe cha kauravAH .. 3..\\
vAlakoTyA.n vR^iShaprasthe girAvuShya cha pANDavAH .
bAhudAyAM mahIpAla chakruH sarve.abhiShechanam .. 4..\\
prayAge devayajane devAnAM pR^ithivIpate .
UShurAplutya gAtrANi tapashchAtasthuruttamam .. 5..\\
ga~NgAyamunayoshchaiva sa~Ngame satyasa~NgarAH .
vipApmAno mahAtmAno viprebhyaH pradadurvasu .. 6..\\
tapasvijanajuShTA.n cha tato vedIM prajApateH .
jagmuH pANDusutA rAjanbrAhmaNaiH saha bhArata .. 7..\\
tatra te nyavasanvIrAstapashchAtasthuruttamam .
santarpayantaH satata.n vanyena haviShA dvijAn .. 8..\\
tato mahIdhara.n jagmurdharmaGYenAbhisatkR^itam .
rAjarShiNA puNyakR^itA gayenAnupama dyute .. 9..\\
saro gaya shiro yatra puNyA chaiva mahAnadI .
R^iShijuShTa.n supuNya.n tattIrthaM brahmasarottamam .. 10..\\
agastyo bhagavAnyatra gato vaivasvataM prati .
uvAsa cha svaya.n yatra dharmo rAjansanAtanaH .. 11..\\
sarvAsA.n saritA.n chaiva samudbhedo vishAM pate .
yatra saMnihito nityaM mahAdevaH pinAka dhR^ik .. 12..\\
tatra te pANDavA vIrAshchAturmAsyaistadejire .
R^iShiyaGYena mahatA yatrAkShayavato mahAn .. 13..\\
brAhmaNAstatra shatashaH samAjagmustapodhanAH .
chAturmAsyenAyajanta ArSheNa vidhinA tadA .. 14..\\
tatra vidyA taponityA brAhmaNA vedapAragAH .
kathAH prachakrire puNyAH sadasi sthA mahAtmanAm .. 15..\\
tatra vidyAvratasnAtaH kaumAra.n vratamAsthitaH .
shamaTho.akathayadrAjannamUrta rayasa.n gayam .. 16..\\
amUrta rayasaH putro gayo rAjarShisattamaH .
puNyAni yasya karmANi tAni me shR^iNu bhArata .. 17..\\
yasya yaGYo babhUveha bahvanno bahu dakShiNaH .
yatrAnna parvatA rAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 18..\\
ghR^itakulyAshcha dadhnashcha nadyo bahushatAstathA .
vya~njanAnAM pravAhAshcha mahArhANA.n sahasrashaH .. 19..\\
ahanyahani chApyetadyAchatA.n sampradIyate .
anyattu brAhmaNA rAjanbhu~njate.anna.n susa.nskR^itam .. 20..\\
tatra vai dakShiNA kAle brahmaghoSho diva.n gataH .
na sma praGYAyate ki.n chidbrahma shabdena bhArata .. 21..\\
puNyena charatA rAjanbhUrdishaH khaM nabhastathA .
ApUrNamAsIchchhabdena tadapyAsInmahAdbhutam .. 22..\\
tatra sma gAthA gAyanti manuShyA bharatarShabha .
annapAnaiH shubhaistR^iptA deshe deshe suvarchasaH .. 23..\\
gayasya yaGYe ke tvadya prANino bhoktumIpsavaH .
yatra bhojanashiShTasya parvatAH pa~nchaviMshatiH .. 24..\\
na sma pUrve janAshchakrurna kariShyanti chApare .
gayo yadakarodyaGYe rAjarShiramitadyutiH .. 25..\\
kathaM nu devA haviShA gayena paritarpitAH .
punaH shakShyantyupAdAtumanyairdattAni kAni chit .. 26..\\
eva.nvidhAH subahavastasya yaGYe mahAtmanaH .
babhUvurasya sarasaH samIpe kurunandana .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 94}
v
tataH samprasthito rAjA kaunteyo bhUridakShiNaH .
agastyAshramamAsAdya durjayAyAmuvAsa ha .. 1..\\
tatra vai lomasha.n rAjA paprachchha vadatAM varaH .
agastyeneha vAtApiH kimarthamupashAmitaH .. 2..\\
AsIdvA kimprabhAvashcha sa daityo mAnavAntakaH .
kimartha.n chodgato manyuragastyasya mahAtmanaH .. 3..\\
l
ilvalo nAma daiteya AsItkauravanandana .
maNimatyAM puri purA vAtApistasya chAnujaH .. 4..\\
sa brAhmaNa.n tapo yuktamuvAcha ditinandanaH .
putraM me bhagavAnekamindra tulyaM prayachchhatu .. 5..\\
tasmai sa brAhmaNo nAdAtputra.n vAsava saMmitam .
chukrodha so.asurastasya brAhmaNasya tato bhR^isham .. 6..\\
samAhvayati ya.n vAchA gataM vaivasvatakShayam .
sa punardehamAsthAya jIvansma pratidR^ishyate .. 7..\\
tato vAtApimasura.n chhAgaM kR^itvA susa.nskR^itam .
taM brAhmaNaM bhojayitvA punareva samAhvayat .. 8..\\
tasya pArshva.n vinirbhidya brAhmaNasya mahAsuraH .
vAtApiH prahasanrAjannishchakrAma vishAM pate .. 9..\\
eva.n sa brAhmaNAnrAjanbhojayitvA punaH punaH .
hi.nsayAmAsa daiteya ilvalo duShTachetanaH .. 10..\\
agastyashchApi bhagavAnetasminkAla eva tu .
pitR^Indadarsha garte vai lambamAnAnadhomukhAn .. 11..\\
so.apR^ichchhallambamAnA.nstAnbhavanta iha kiM parAH .
santAnahetoriti te tamUchurbrahmavAdinaH .. 12..\\
te tasmai kathayAmAsurvaya.n te pitaraH svakAH .
gartametamanuprAptA lambAmaH prasavArthinaH .. 13..\\
yadi no janayethAstvamagastyApatyamuttamam .
syAnno.asmAnnirayAnmokShastva.n cha putrApnuyA gatim .. 14..\\
sa tAnuvAcha tejasvI satyadharmaparAyaNaH .
kariShye pitaraH kAma.n vyetu vo mAnaso jvaraH .. 15..\\
tataH prasava santAna.n chintayanbhagavAnR^iShiH .
AtmanaH prasavasyArthe nApashyatsadR^ishI.n striyam .. 16..\\
sa tasya tasya sattvasya tattada~Ngamanuttamam .
sambhR^itya tatsamaira~Ngairnirmame striyamuttamAm .. 17..\\
sa tA.n vidarbharAjAya putra kAmAya tAmyate .
nirmitAmAtmano.arthAya muniH prAdAnmahAtapaH .. 18..\\
sA tatra jaGYe subhagA vidyutsaudAmanI yathA .
vibhrAjamAnA vapusA vyavardhata shubhAnanA .. 19..\\
jAtamAtrA.n cha tAM dR^iShTvA vaidarbhaH pR^ithivIpatiH .
praharSheNa dvijAtibhyo nyavedayata bhArata .. 20..\\
abhyanandanta tA.n sarve brAhmaNA vasudhAdhipa .
lopAmudreti tasyAshcha chakrire nAma te dvijAH .. 21..\\
vavR^idhe sA mahArAja bibhratI rUpamuttamam .
apsvivotpalinI shIghramagneriva shikhA shubhA .. 22..\\
tA.n yauvanasthAM rAjendra shata.n kanyAH svala~NkR^itAH .
dAshI shata.n cha kalyANImupatasthurvashAnugAH .. 23..\\
sA cha dAsI shatavR^itA madhye kanyAshatasya cha .
Aste tejasvinI kanyA rohiNIva divi prabho .. 24..\\
yauvanasthAmapi cha tA.n shIlAchAra samanvitAm .
na vavre puruShaH kashchidbhayAttasya mahAtmanaH .. 25..\\
sA tu satyavatI kanyA rUpeNApsaraso.apyati .
toShayAmAsa pitara.n shIlena svajana.n tathA .. 26..\\
vaidarbhI.n tu tathAyuktA.n yuvatIM prekShya vai pitA .
manasA chintayAmAsa kasmai dadyA.n sutAm iti .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 95}
l
yadA tvamanyatAgastyo gArhasthye tA.n kShamAm iti .
tadAbhigamya provAcha vaidarbhaM pR^ithivIpatim .. 1..\\
rAjanniveshe buddhirme vartate putrakAraNAt .
varaye tvAM mahIpAla lopAmudrAM prayachchha me .. 2..\\
evamuktaH sa muninA mahIpAlo vichetanaH .
pratyAkhyAnAya chAshaktaH pradAtumapi naichchhata .. 3..\\
tataH sabhAryAmabhyetya provAcha pR^ithivIpatiH .
maharShirvIryavAneSha kruddhaH shApAgninA dahet .. 4..\\
ta.n tathA duHkhitaM dR^iShTvA sabhAryaM pR^ithivIpatim .
lopAmudrAbhigamyeda.n kAle vachanamabravIt .. 5..\\
na matkR^ite mahIpAla pIDAm abhyetumarhasi .
prayachchha mAmagastyAya trAhyAtmAnaM mayA pitaH .. 6..\\
duhiturvachanAdrAjA so.agastyAya mahAtmane .
lopAmudrA.n tataH prAdAdvidhipUrva.n vishAM pate .. 7..\\
prApya bhAryAmagastyastu lopAmudrAmabhAShata .
mahArhANyutsR^ijaitAni vAsA.nsyAbharaNAni cha .. 8..\\
tataH sA darshanIyAni mahArhANi tanUni cha .
samutsasarja rambhorurvasanAnyAyatekShaNA .. 9..\\
tatashchIrANi jagrAha valkalAnyajinAni cha .
samAnavratacharyA cha babhUvAyata lochanA .. 10..\\
ga~NgA dvAramathAgamya bhagavAnR^iShisattamaH .
ugramAtiShThata tapaH saha patnyAnukUlayA .. 11..\\
sA prItyA bahumAnAchcha patiM paryacharattadA .
agastyashcha parAM prItiM bhAryAyAmakarotprabhuH .. 12..\\
tato bahutithe kAle lopAmudrA.n vishAM pate .
tapasA dyotitA.n snAtA.n dadarsha bhagavAnR^iShiH .. 13..\\
sa tasyAH parichAreNa shauchena cha damena cha .
shriyA rUpeNa cha prIto maithunAyAjuhAva tAm .. 14..\\
tataH sA prA~njalirbhUtvA lajjamAneva bhAminI .
tadA sa praNaya.n vAkyaM bhagavantamathAbravIt .. 15..\\
asaMshayaM prajA hetorbhAryAM patiravindata .
yA tu tvayi mama prItistAmR^iShe kartumarhasi .. 16..\\
yathA piturgR^ihe vipra prAsAde shayanaM mama .
tathAvidhe tva.n shayane mAmupetumihArhasi .. 17..\\
ichchhAmi tvA.n sragviNa.n cha bhUShaNaishcha vibhUShitam .
upasartu.n yathAkAma.n divyAbharaNabhUShitA .. 18..\\
a
na vai dhanAni vidyante lopAmudre tathA mama .
yathAvidhAni kalyANi piturtava sumadhyame .. 19..\\
lop
Isho.asi tapasA sarva.n samAhartumiheshvara .
kShaNena jIvaloke yadvasu ki.n chana vidyate .. 20..\\
a
evametadyathAttha tva.n tapo vyayakaraM tu me .
yathA tu me na nashyeta tapastanmAM prachodaya .. 21..\\
lop
alpAvashiShTaH kAlo.ayamR^itau mama tapodhana .
na chAnyathAhamichchhAmi tvAmupetu.n kathaM chana .. 22..\\
na chApi dharmamichchhAmi viloptu.n te tapodhana .
etattu me yathAkAma.n sampAdayitumarhasi .. 23..\\
yadyeSha kAmaH subhage tava buddhyA vinishchitaH .
hanta gachchhAmyahaM bhadre chara kAmamiha sthitA .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 96}
lomaza
tato jagAma kauravya so.agastyo bhikShitu.n vasu .
shrutarvANaM mahIpAla.n yaM vedAbhyadhikaM nR^ipaiH .. 1..\\
sa viditvA tu nR^ipatiH kumbhayonimupAgamat .
viShayAnte sahAmAtyaH pratyagR^ihNAtsusatkR^itam .. 2..\\
tasmai chArghya.n yathAnyAyamAnIya pR^ithivIpatiH .
prA~njaliH prayato bhUtvA paprachchhAgamane.arthi tAm .. 3..\\
a
vittArthinamanuprApta.n viddhi mAM pR^ithivIpate .
yathAshaktyavihi.nsyAnyAnsa.nvibhAgaM prayachchha me .. 4..\\
lom
tata Ayavyayau pUrNau tasmai rAjA nyavedayat .
ato vidvannupAdatsva yadatra vasu manyase .. 5..\\
tata Ayavyayau dR^iShTvA samau samamatirdvijaH .
sarvathA prANinAM pIDAmupAdAnAdamanyata .. 6..\\
sa shrutarvANamAdAya vadhryashvamagamattataH .
sa cha tau viShayasyAnte pratyagR^ihNAdyathAvidhi .. 7..\\
tayorarghya.n cha pAdyaM cha vadhryashvaH pratyavedayat .
anuGYApya cha paprachchha prayojanamupakrame .. 8..\\
a
vittakAmAviha prAptau viddhyAvAM pR^ithivIpate .
yathAshaktyavihi.nsyAnyAnsa.nvibhAgaM prayachchha nau .. 9..\\
lom
tata Ayavyayau pUrNau tAbhyA.n rAjA nyavedayat .
tato GYAtvA samAdattA.n yadatra vyatirichyate .. 10..\\
tata Ayavyayau dR^iShTvA samau samamatirdvijaH .
sarvathA prANinAM pIDAmupAdAnAdamanyata .. 11..\\
paurukutsa.n tato jagmustrasadasyuM mahAdhanam .
agastyashcha shrutarvA cha vadhryashvashcha mahIpatiH .. 12..\\
trasadasyushcha tAnsarvAnpratyagR^ihNAdyathAvidhi .
abhigamya mahArAja viShayAnte sa vAhanaH .. 13..\\
archayitvA yathAnyAyamikShvAkU rAjasattamaH .
samAshvastA.nstato.apR^ichchhatprayojanamupakrame .. 14..\\
a
vittakAmAniha prAptAnviddhi naH pR^ithivIpate .
yathAshaktyavihi.nsyAnyAnsa.nvibhAgaM prayachchha naH .. 15..\\
lom
tata Ayavyayau pUrNau teShA.n rAjA nyavedayat .
ato GYAtvA samAdaddhva.n yadatra vyatirichyate .. 16..\\
tata Ayavyayau dR^iShTvA samau samamatirdvijaH .
sarvathA prANinAM pIDAmupAdAnAdamanyata .. 17..\\
tataH sarve sametyAtha te nR^ipAstaM mahAmunim .
idamUchurmahArAja samavekShya parasparam .. 18..\\
aya.n vai dAnavo brahmannilvalo vasumAnbhuvi .
tamabhikramya sarve.adya vaya.n yAchAmahe vasu .. 19..\\
teShA.n tadAsIdruchitamilvalasyopabhikShaNam .
tataste sahitA rAjannilvala.n samupAdravan .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 97}
l
ilvalastAnviditvA tu maharShisahitAnnR^ipAn .
upasthitAnsahAmAtyo viShayAnte.abhyapUjayat .. 1..\\
teShA.n tato.asura shreShTha AtithyamakarottadA .
sa sa.nskR^itena kauravya bhrAtrA vAtApinA kila .. 2..\\
tato rAjarShayaH sarve viShaNNA gatachetasaH .
vAtApi.n sa.nskR^ita.n dR^iShTvA meShabhUtaM mahAsuram .. 3..\\
athAbravIdagastyastAnrAjarShInR^iShisattamaH .
viShAdo vo na kartavyo ahaM bhokShye mahAsuram .. 4..\\
dhuryAsanamathAsAdya niShasAda mahAmuniH .
taM paryaveShaddaityendra ilvalaH prahasanniva .. 5..\\
agastya eva kR^itsna.n tu vAtApiM bubhuje tataH .
bhuktavatyasuro.a.ahvAnamakarottasya ilvalaH .. 6..\\
tato vAyuH prAdurabhUdagastyasya mahAtmanaH .
ilvalashcha viShaNNo.abhUddR^iShTvA jIrNaM mahAsuram .. 7..\\
prA~njalishcha sahAmAtyairida.n vachanamabravIt .
kimarthamupayAtAH stha brUta ki.n karavANi vaH .. 8..\\
pratyuvAcha tato.agastyaH prahasannilvala.n tadA .
Isha.n hyasura vidmastvAM vayaM sarve dhaneshvaram .. 9..\\
ime cha nAtidhanino dhanArthashcha mahAnmama .
yathAshaktyavihi.nsyAnyAnsa.nvibhAgaM prayachchha naH .. 10..\\
tato.abhivAdya tamR^iShimilvalo vAkyamabravIt .
ditsita.n yadi vetsi tva.n tato dAsyAmi te vasu .. 11..\\
a
gavA.n dashasahasrANi rAGYAmekaikasho.asura .
tAvadeva suvarNasya ditsita.n te mahAsura .. 12..\\
mahya.n tato vai dviguNa.n rathashchaiva hiranmayaH .
manojavau vAjinau cha ditsita.n te mahAsura .
jiGYAsyatA.n rathaH sadyo vyaktameSha hiranmayaH .. 13..\\
l
jiGYAsyamAnaH sa rathaH kaunteyAsIddhiranmayaH .
tataH pravyathito daityo dadAvabhyadhika.n vasu .. 14..\\
vivAjashcha suvAjash cha tasminyuktau rathe hayau .
Uhatustau vasUnyAshu tAnyagastyAshramaM prati .
sarvAnrAGYaH sahAgastyAnnimeShAdiva bhArata .. 15..\\
agastyenAbhyanuGYAtA jagmU rAjarShayastadA .
kR^itavAMshcha muniH sarva.n lopAmudrA chikIrShitam .. 16..\\
lop
kR^itavAnasi tatsarvaM bhagavanmama kA~NkShitam .
utpAdaya sakR^inmahyamapatya.n vIryavattaram .. 17..\\
a
tuShTo.ahamasmi kalyANi tavavR^ittena shobhane .
vichAraNAmapatye tu tava vakShyAmi tA.n shR^iNu .. 18..\\
sahasra.n te.astu putrANA.n shataM vA dasha saMmitam .
dashavA shatatulyAH syureko vApi sahasravat .. 19..\\
lop
sahasrasaMmitaH putra eko me.astu tapodhana .
eko hi bahubhiH shreyAnvidvAnsAdhurasAdhubhiH .. 20..\\
lomaza
sa tatheti pratiGYAya tayA samabhavanmuniH .
samaye samashIlinyA shraddhAvA~nshraddadhAnayA .. 21..\\
tata AdhAya garbha.n tamagamadvanameva saH .
tasminvanagate garbho vavR^idhe sapta shAradAn .. 22..\\
saptame.abde gate chApi prAchyavatsa mahAkaviH .
jvalanniva prabhAvena dR^iDhasyurnAma bhArata .
sA~NgopaniShadAnvedA~njapanneva mahAyashAH .. 23..\\
tasya putro.abhavadR^iSheH sa tejasvI mahAnR^iShiH .
sa bAla eva tejasvI pitustasya niveshane .
idhmAnAM bhAramAjahre idhma vAhastato.abhavat .. 24..\\
tathAyukta.n cha taM dR^iShTvA mumude sa munistadA .
lebhire pitarashchAsya lokAnrAjanyathepsitAn .. 25..\\
agastyasyAshramaH khyAtaH sarvartukusumAnvitaH .
prAhrAdireva.n vAtApiragastyena vinAshitaH .. 26..\\
tasyAyamAshramo rAjanramaNIyo guNairyutaH .
eShA bhAgIrathI puNyA yatheShTamavagAhyatAm .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 98}
y
bhUya evAhamichchhAmi maharShestasya dhImataH .
karmaNA.n vistaraM shrotumagastyasya dvijottama .. 1..\\
lomaza
shR^iNu rAjankathA.n divyAmadbhutAmatimAnuShIm .
agastyasya mahArAja prabhAvamamitAtmanaH .. 2..\\
AsankR^itayuge ghorA dAnavA yuddhadurmadAH .
kAleyA iti vikhyAtA gaNAH paramadAruNAH .. 3..\\
te tu vR^itra.n samAshritya nAnApraharaNodyatAH .
samantAtparyadhAvanta mahendra pramukhAnsurAn .. 4..\\
tato vR^itravadhe yatnamakurva.nstridashAH purA .
purandaraM puraskR^itya brahmANamupatasthire .. 5..\\
kR^itA~njalI.nstu tAnsarvAnparameShThI uvAcha ha .
viditaM me surAH sarva.n yadvaH kArya.n chikIrShitam .. 6..\\
tamupAyaM pravakShyAmi yathA vR^itra.n vadhiShyatha .
dadhIcha iti vikhyAto mahAnR^iShirudAradhIH .. 7..\\
ta.n gatvA sahitAH sarve vara.n vai samprayAchata .
sa vo dAsyati dharmAtmA suprItenAntarAtmanA .. 8..\\
sa vAchyaH sahitaiH sarvairbhavadbhirjayakA~NkShibhiH .
svAnyasthIni prayachchheti trailokyasya hitAya vai .
sa sharIra.n samutsR^ijya svAnyasthIni pradAsyati .. 9..\\
tasyAsthibhirmahAghora.n vajraM sambhriyatA.n dR^iDham .
mahachchhatruhana.n tIkShNa.n ShaDashraM bhImanisvanam .. 10..\\
tena vajreNa vai vR^itra.n vadhiShyati shatakratuH .
etadvaH sarvamAkhyAta.n tasmAchchhIghra.n vidhIyatAm .. 11..\\
evamuktAstato devA anuGYApya pitA maham .
nArAyaNaM puraskR^itya dadhIchasyAshrama.n yayuH .. 12..\\
sarasvatyAH pare pAre nAnAdrumalatAvR^itam .
ShaTpadodgIta ninadairvighuShTa.n sAma gairiva .
pu.nskokila ravonmishra.n jIvaM jIvaka nAditam .. 13..\\
mahiShaishcha varAhaishcha sR^imaraish chamarairapi .
tatra tatrAnucharita.n shArdUlabhayavarjitaiH .. 14..\\
kareNubhirvAraNaishcha prabhinnakaraTA mukhaiH .
saro.avagADhaiH krIDadbhiH samantAdanunAditam .. 15..\\
si.nhavyAghrairmahAnAdAnnadadbhiranunAditam .
aparaishchApi sa.nlInairguhA kandaravAsibhiH .. 16..\\
teShu teShvavakAsheShu shobhita.n sumanoramam .
triviShTapasamaprakhya.n dadhIchAshramamAgaman .. 17..\\
tatrApashyandadIcha.n te divAkarasamadyutim .
jAjvalyamAna.n vapuShA yathA lakShmyA pitA maham .. 18..\\
tasya pAdau surA rAjannabhivAdya praNamya cha .
ayAchanta vara.n sarve yathoktaM parameShThinA .. 19..\\
tato dadIchaH paramapratItaH
surottamA.nstAnidamabhyuvAcha .
karomi yadvo hitamadya devAH
sva.n chApi dehaM tvahamutsR^ijAmi .. 20..\\
sa evamuktvA dvipadA.n variShThaH
prANAnvashIsvAnsahasotsasarja .
tataH surAste jagR^ihuH parAsor
asthIni tasyAtha yathopadesham .. 21..\\
prahR^iShTarUpAshcha jayAya devAs
tvaShTAramAgamya tamarthamUchuH .
tvaShTA tu teShA.n vachanaM nishamya
prahR^iShTarUpaH prayataH prayatnAt .. 22..\\
chakAra vajraM bhR^ishamugrarUpaM
kR^itvA cha shakra.n sa uvAcha hR^iShTaH .
anena vajrapravareNa deva
bhasmIkuruShvAdya surArimugram .. 23..\\
tato hatAriH sagaNaH sukha.n vai
prashAdhi kR^itsna.n tridivaM divi ShThaH .
tvaShTrA tathoktaH sa purandarastu
vajraM prahR^iShTaH prayato.abhyagR^ihNAt .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 99}
lomaza
tataH savajrI balibhirdaivatairabhirakShitaH .
AsasAda tato vR^itra.n sthitamAvR^itya rodasI .. 1..\\
kAlakeyairmahAkAyaiH samantAdabhira kShitam .
samudyatapraharaNaiH sa shR^i~Ngairiva parvataiH .. 2..\\
tato yuddha.n samabhavaddevAnAM saha dAnavaiH .
muhUrtaM bharatashreShTha lokatrAsa karaM mahat .. 3..\\
udyatapratipiShTAnA.n khaDgAnA.n vIrabAhubhiH .
AsItsutumulaH shabdaH sharIreShvabhipAtyatAm .. 4..\\
shirobhiH prapatadbhishcha antarikShAnmahItalam .
tAlairiva mahIpAla vR^intAdbhraShTairadR^ishyata .. 5..\\
te hemakavachA bhUtvA kAleyAH parighAyudhAH .
tridashAnabhyavartanta dAvadagdhA ivAdrayaH .. 6..\\
teShA.n vegavatAM vegaM sahitAnAM pradhAvatAm .
na shekustridashAH soDhu.n te bhagnAH prAdravanbhayAt .. 7..\\
tAndR^iShTvA dravato bhItAnsahasrAkShaH purandaraH .
vR^itre vivardhamAne cha kashmalaM mahadAvishat .. 8..\\
ta.n shakra.n kashmalAviShTaM dR^iShTvA viShNuH sanAtanaH .
svatejo vyadadhAchchhakre balamasya vivardhayan .. 9..\\
viShNunApyAyita.n shakra.n dR^iShTvA devagaNAstataH .
sva.n sva.n tejaH samAdadhyustathA brahmarShayo.amalAH .. 10..\\
sa samApyAyitaH shakro viShNunA daivataiH saha .
R^iShibhishcha mahAbhAgairbalavAnsamapadyata .. 11..\\
GYAtvA balastha.n tridashAdhipaM tu
nanAda vR^itro mahato ninAdAn .
tasya praNAdena dharA dishash cha
kha.n dyaurnagarAshchApi chachAla sarvam .. 12..\\
tato mahendraH paramAbhitaptaH
shrutvA rava.n ghorarUpaM mahAntam .
bhaye nimagnastvaritaM mumocha
vajraM mahattasya vadhAya rAjan .. 13..\\
sa shakravajrAbhihataH papAta
mahAsuraH kA~nchanamAlyadhArI .
yathA mahA~nshailavaraH purastAt
sa mandaro viShNukarAtpramuktaH .. 14..\\
tasminhate daitya vare bhayArtaH
shakraH padudrAva saraH praveShTum .
vajraM na mene svakarAtpramuktaM
vR^itra.n hata.n chApi bhayAnna mene .. 15..\\
sarve cha devA muditAH prahR^iShTA
maharShayashchendramabhiShTuvantaH .
sarvAMshcha daityA.nstvaritAH sametya
jaghnuH surA vR^itravadhAbhitaptAn .. 16..\\
te vadhyamAnAstridashaistadAnIM
samudramevAvivishurbhayArtAH .
pravishya chaivodadhimaprameyaM
jhaShAkula.n ratnasamAkula.n cha .. 17..\\
tadA sma mantra.n sahitAH prachakrus
trailokyanAshArthamabhismayantaH .
tatra sma ke chinmatinishchaya GYAs
tA.nstAnupAyAnanuvarNayanti .. 18..\\
teShA.n tu tatra kramakAlayogAd
ghorA matishchintayatAM babhUva .
ye santi vidyA tapasopapannAs
teShA.n vinAshaH prathama.n tu kAryaH .. 19..\\
lokA hi sarve tapasA dhriyante
tasmAttvaradhva.n tapasaH kShayAya .
ye santi ke chiddhi vasundharAyAM
tapasvino dharmavidashcha tajGYAH .
teShA.n vadhaH kriyatA.n kShiprameva
teShu pranaShTeShu jagatpranaShTam .. 20..\\
eva.n hi sarve gatabuddhibhAvA
jagadvinAshe paramaprahR^iShTAH .
durga.n samAshritya mahormimantaM
ratnA kara.n varuNasyAlayaM sma .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 100}
lomazaa
samudra.n te samAshritya vAruNaM nidhimambhasAm .
kAleyAH sampravartanta trailokyasya vinAshane .. 1..\\
te rAtrau samabhikruddhA bhakShayanti sadA munIn .
AshrameShu cha ye santi punyeShvAyataneShu cha .. 2..\\
vasisthasyAshrame viprA bhakShitAstairdurAtmabhiH .
ashItishatamaShTau cha nava chAnye tapasvinaH .. 3..\\
chyavanasyAshrama.n gatvA punyaM dvija nisevitam .
phalamUlAshanAnA.n hi munInAM bhakShitaM shatam .. 4..\\
eva.n rAtrau sma kurvanti vivishushchArNava.n divA .
bharadvAjAshrame chaiva niyatA brahmachAriNaH .
vAyvAhArAmbubhakShAshcha viMshatiH saMnipAtitAH .. 5..\\
eva.n krameNa sarvA.nstAnAshramAndAnavAstadA .
nishAyAM paridhAvanti mattA bhujabalAshrayAt .
kAlopasR^iShTAH kAleyA ghnanto dvija ganAnbahUn .. 6..\\
na chainAnanvabudhyanta manujA manujottama .
evaM pravR^ittAndaityA.nstA.nstApaseShu tapasviShu .. 7..\\
prabhAte samadR^ishyanta niyatAhAra karshitAH .
mahItalasthA munayaH sharIrairgatajIvitaiH .. 8..\\
kShINamA.nsairvirudhirairvimajjAntrairvisandhibhiH .
AkIrNairAchitA bhUmiH sha~NkhAnAmiva rAshibhiH .. 9..\\
kalashairvipraviddhaish cha sruvairbhagnaistathaiva cha .
vikIrNairagnihotraishcha bhUrbabhUva samAvR^itA .. 10..\\
niHsvAdhyAya vaShatkAraM naShTayaGYotsava kriyam .
jagadAsInnirutsAha.n kAleya bhayapIDitam .. 11..\\
evaM prakShIyamANAshcha mAnavA manujeshvara .
AtmatrANa parA bhItAH prAdravanta disho bhayAt .. 12..\\
ke chidguhAH pravivishurnirjharAMshchApare shritAH .
apare maraNodvignA bhayAtprAnAnsamutsR^ijan .. 13..\\
ke chidatra maheShvAsAH shUrAH paramadarpitAH .
mArgamANAH para.n yatna.n dAnavAnAM prachakrire .. 14..\\
na chaitAnadhijagmuste samudra.n samupAshritAn .
shrama.n jagmushcha paramamAjagmuH kShayameva cha .. 15..\\
jagatyupashama.n yAte naShTayaGYotsava kriye .
AjagmuH paramAmArti.n tridashA manujeshvara .. 16..\\
sametya samahendrAshcha bhayAnmantraM prachakrire .
nArAyaNaM puraskR^itya vaikuNThamaparAjitam .. 17..\\
tato devAH sametAste tadochurmadhusUdanam .
tvaM naH sraShTA cha pAtA cha bhartA cha jagataH prabho .
tvayA sR^iShTamida.n sarvaM yachche~NgaM yachcha ne~Ngati .. 18..\\
tvayA bhUmiH purA naShTA samudrAtpuskarekShaNa .
vArAha.n rUpamAsthAya jagadarthe samuddhR^itA .. 19..\\
Adi daityo mahAvIryo hiraNyakashipustvayA .
nArasi.nha.n vapuH kR^itvA sUditaH puruShottama .. 20..\\
avadhyaH sarvabhUtAnAM balishchApi mahAsuraH .
vAmana.n vapurAshritya trailokyAdbhraMshitastvayA .. 21..\\
asurashcha maheShvAso jambha ityabhivishrutaH .
yaGYakShobhakaraH krUrastvayaiva vinipAtitaH .. 22..\\
evamAdIni karmANi yeShA.n sa~NkhyA na vidyate .
asmAkaM bhayabhItAnA.n tvaM gatirmadhusUdana .. 23..\\
tasmAttvA.n devadevesha lokArtha.n GYApayAmahe .
rakSha lokAMshcha devAMshcha shakra.n cha mahato bhayAt .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 101}
devaa
itaH pradAnAdvartante prajAH sarvAshchaturvidhAH .
tA bhAvitA bhAvayanti havyakavyairdivaukasaH .. 1..\\
lokA hyeva.n vartayanti anyonyaM samupAshritAH .
tvatprasAdAnnirudvignAstvayaiva parirakShitAH .. 2..\\
ida.n cha samanuprApta.n lokAnAM bhayamuttamam .
na cha jAnIma keneme rAtrau vadhyanti brAhmaNAH .. 3..\\
kShINeShu cha brAhmaNeShu pR^ithivI kShayameShyati .
tataH pR^ithivyA.n kShINAyAM tridivaM kShayameShyati .. 4..\\
tvatprasAdAnmahAbAho lokAH sarve jagatpate .
vinAshaM nAdhigachchheyustvayA vai parirakShitAH .. 5..\\
visnur
viditaM me surAH sarvaM prajAnA.n kShayakAraNam .
bhavatA.n chApi vakShyAmi shR^iNudhva.n vigatajvarAH .. 6..\\
kAleya iti vikhyAto gaNaH paramadAruNaH .
taishcha vR^itra.n samAshritya jagatsarvaM prabAdhitam .. 7..\\
te vR^itraM nihata.n dR^iShTvA sahasrAkSheNa dhImatA .
jIvitaM parirakShantaH praviShTA varuNAlayam .. 8..\\
te pravishyodadhi.n ghoraM nakragrAhasamAkulam .
utsAdanArtha.n lokAnAM rAtrau ghnanti munIniha .. 9..\\
na tu shakyAH kShayaM netu.n samudrAshrayagA hi te .
samudrasya kShaye buddhirbhavadbhiH sampradhAryatAm .
agastyena vinA ko hi shakto.anyo.arNava shoShaNe .. 10..\\
etachchhrutvA vacho devA viShNunA samudAhR^itam .
parameShThinamAGYApya agastyasyAshrama.n yayuH .. 11..\\
tatrApashyanmahAtmAna.n vAruNi.n dIptatejasam .
upAsyamAnamR^iShibhirdevairiva pitAmaham .. 12..\\
te.abhigamya mahAtmAnaM maitrAvaruNimachyutam .
Ashramastha.n tapo rAshiM karmabhiH svairabhiShTuvan .. 13..\\
devaa
nahuSheNAbhitaptAnA.n tva.n lokAnAM gatiH purA .
bhraMshitashcha suraishvaryAllokArtha.n lokakaNThakaH .. 14..\\
krodhAtpravR^iddhaH sahasA bhAskarasya nagottamaH .
vachastavAnatikrAmanvindhyaH shailo na vardhate .. 15..\\
tamasA chAvR^ite loke mR^ityunAbhyarditAH prajAH .
tvAmeva nAthamAsAdya nirvR^itiM paramA.n gatAH .. 16..\\
asmAkaM bhayabhItAnAM nityasho bhagavAngatiH .
tatastvArtAH prayAchAmastvA.n varaM vadaro hyasi .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 102}
y
kimartha.n sahasA vindhyaH pravR^iddhaH krodhamUrchhitaH .
etadichchhAmyaha.n shrotuM vistareNa mahAmune .. 1..\\
lomaza
adrirAjaM mahAshailaM maru.n kanakaparvatam .
udayAstamaye bhAnuH pradakShiNamavartata .. 2..\\
ta.n tu dR^iShTvA tathA vindhyaH shailaH sUryamathAbravIt .
yathA hi merurbhavatA nityashaH parigamyate .
pradakShiNa.n cha kriyate mAmevaM kuru bhAskara .. 3..\\
evamuktastataH sUryaH shailendraM pratyabhAsata .
nAhamAtmechchhayA shailakaromyenaM pradakShiNam .
eSha mArgaH pradiShTo me yenedaM nirmita.n jagat .. 4..\\
evamuktastataH krodhAtpravR^iddhaH sahasAchalaH .
sUryA chandramasormArga.n roddhumichchhanparantapa .. 5..\\
tato devAH sahitAH sarva eva
sendrAH samAgamya mahAdrirAjam .
nivArayAmAsurupAyatastaM
na cha sma teShA.n vachana.n chakAra .. 6..\\
athAbhijagmurmunimAshramasthaM
tapasvina.n dharmabhR^itA.n variShTham .
agastyamatyadbhutavIryadIptaM
ta.n chArthamUchuH sahitAH surAste .. 7..\\
devaa
sUryA chandramasormArgaM nakShatrANA.n gatiM tathA .
shailarAjo vR^iNotyeSha vindhyaH krodhavashAnugaH .. 8..\\
taM nivArayitu.n shakto nAnyaH kash chiddvijottama .
R^ite tvA.n hi mahAbhAga tasmAdenaM nivAraya .. 9..\\
lomaza
tachchhrutvA vachana.n vipraH surANAM shailamabhyagAt .
so.abhigamyAbravIdvindhya.n sadAraH samupasthitaH .. 10..\\
mArgamichhAmyaha.n dattaM bhavatA parvatottama .
dakShiNAmabhigantAsmi disha.n kAryeNa kena chit .. 11..\\
yAvadAgamanaM mahya.n tAvattvaM pratipAlaya .
nivR^itte mayi shailendra tato vardhasva kAmataH .. 12..\\
eva.n sa samaya.n kR^itvA vindhyenAmitrakarshana .
adyApi dakShiNA deshAdvAruNirna nivartate .. 13..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA vindhyo na vardhate .
agastyasya prabhAvena yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 14..\\
kAleyAstu yathA rAjansuraiH sarvairniShUditAH .
agastyAdvaramAsAdya tanme nigadataH shR^iNu .. 15..\\
tridashAnA.n vacho shrutvA maitrAvaruNirabravIt .
kimarthamabhiyAtAH stha varaM mattaH kimichchhatha .
evamuktAstatastena devAstaM munimabruvan .. 16..\\
eva.n tvayechchhAma kR^itaM maharShe
mahArNavaM pIyamAnaM mahAtman .
tato vadhiShyAma sahAnubandhAn
kAleya sa~nj~nAnsuravidviShastAn .. 17..\\
tridashAnA.n vachaH shrutvA tatheti munirabravIt .
kariShye bhavatA.n kAma.n lokAnAM cha mahatsukham .. 18..\\
evamuktvA tato.agachchhatsamudra.n saritAM patim .
R^iShibhishcha tapaHsiddhaiH sArdha.n devaishcha suvrataH .. 19..\\
manusyoraga gandharvayakShakimpuruShAstathA .
anujagmurmahAtmAna.n drastu kAmAstadadbhutam .. 20..\\
tato.abhyagachchhansahitAH samudraM bhIma niShvanam .
nR^ityantamiva chormIbhirvalgantamiva vAyunA .. 21..\\
hasantamiva phenaughaiH skhalanta.n kandareShu cha .
nAnA grAhasamAkIrNaM nAnAdvija ganAyutam .. 22..\\
agastyasahitA devAH sagandharvamahoragAH .
R^iShayashcha mahAbhAgAH samAsedurmahodadhim .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 103}
lomaza
samudra.n sa samAsAdya vAruNirbhagavAnR^iShiH .
uvAcha sahitAndevAnR^iShIMshchaiva samAgatAn .. 1..\\
eSha lokahitArtha.n vai pibAmi varuNAlayam .
bhavadbhiryadanuShTheya.n tachchhIghra.n sa.nvidhIyatAm .. 2..\\
etAvaduktvA vachanaM maitrAvaruNirachyuta .
samudramapibatkruddhaH sarvalokasya pashyataH .. 3..\\
pIyamAna.n samudra.n tu dR^iShTvA devAH savAsavAH .
vismayaM parama.n jagmuH stutibhishchApyapUjayan .. 4..\\
tvaM nastrAtA vidhAtA cha lokAnA.n lokabhAvanaH .
tvatprasAdAtsamuchchhedaM na gachchhetsAmara.n jagat .. 5..\\
sampUjyamAnastridashairmahAtmA
gandharvatUryeShu nadatsu sarvashaH .
divyaishcha puShpairavakIryamANo
mahArNavaM niHsalila.n chakAra .. 6..\\
dR^iShTvA kR^itaM niHsalilaM mahArNavaM
surAH samastAH paramaprahR^iShTAH .
pragR^ihya divyAni varAyudhAni
tAndAnavA~njaghnuradInasattvAH .. 7..\\
te vadhyamAnAstridashairmahAtmabhir
mahAbalairvegibhirunnadadbhiH .
na sehire vegavatAM mahAtmanAM
vega.n tadA dhArayituM divaukasAm .. 8..\\
te vadhyamAnAstridashairdAnavA bhImanisvanAH .
chakruH sutumula.n yuddhaM muhUrtamiva bhArata .. 9..\\
te pUrva.n tapasA dagdhA munibhirbhAvitAtmabhiH .
yatamAnAH para.n shaktyA tridashairviniShUditAH .. 10..\\
te hemaniShkAbharaNAH kuNDalA~Ngada dhAriNaH .
nihatya bahvashobhanta puShpitA iva kiMshukAH .. 11..\\
hatasheShAstataH ke chitkAleyA manujottama .
vidArya vasudhA.n devIM pAtAlatalamAshritAH .. 12..\\
nihatAndAnavAndR^iShTvA tridashA munipu~Ngavam .
tuShTuvurvividhairvAkyairida.n chaivAbruvanvachaH .. 13..\\
tvatprasAdAnmahAbhAga lokaiH prAptaM mahatsukham .
tvattejasA cha nihatAH kAleyAH krUra vikramAH .. 14..\\
pUrayasva mahAbAho samudra.n lokabhAvana .
yattvayA salilaM pIta.n tadasminpunarutsR^ija .. 15..\\
evamuktaH pratyuvAcha bhagavAnmunipu~NgavaH .
jIrNa.n taddhi mayA toyamupAyo.anyaH prachintyatAm .
pUraNArtha.n samudrasya bhavadbhiryatnamAsthitaiH .. 16..\\
etachchhrutvA tu vachanaM maharShe bhAvitAtmanaH .
vismitAshcha viShaNNAshcha babhUvuH sahitAH surAH .. 17..\\
parasparamanuGYApya pranamya munipu~Ngavam .
prajAH sarvA mahArAja viprajagmuryathAgatam .. 18..\\
tridashA viShNunA sArdhamupajagmuH pitAmaham .
pUraNArtha.n samudrasya mantrayitvA punaH punaH .
UchuH prA~njalayaH sarve sAgarasyAbhipUraNam .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 104}
lomaza
tAnuvAcha sametA.nstu brahmA lokapitAmahaH .
gachchhadhva.n vibudhAH sarve yathAkAmaM yathepsitam .. 1..\\
mahatA kAlayogena prakR^iti.n yAsyate.arNavaH .
GYAtInvai kAraNa.n kR^itvA mahArAGYo bhagIrathAt .. 2..\\
y
katha.n vai GYAtayo brahmankAraNa.n chAtra kiM mune .
katha.n samudraH pUrNashcha bhagIratha parishramAt .. 3..\\
etadichchhAmyaha.n shrotuM vistareNa tapodhana .
kathyamAna.n tvayA vipra rAGYAM charitamuttamam .. 4..\\
v
evamuktastu viprendro dharmarAGYA mahAtmanA .
kathayAmAsa mAhAtmya.n sagarasya mahAtmanaH .. 5..\\
lomaza
ikShvAkUNA.n kule jAtaH sagaro nAma pArthivaH .
rUpasattvabalopetaH sa chAputraH pratApavAn .. 6..\\
sa haihayAnsamutsAdya tAlaja~NghAMshcha bhArata .
vashe cha kR^itvA rAGYo.anyAnsvarAjyamanvashAsata .. 7..\\
tasya bhArye tvabhavatA.n rUpayauvana darpite .
vaidarbhI bharatashreShTha shaibyA cha bharatarShabha .. 8..\\
saputrakAmo nR^ipatistatApa sumahattapaH .
patnIbhyA.n saha rAjendra kailAsa.n girimAshritaH .. 9..\\
sa tapyamAnaH sumahattapoyogasamanvitaH .
AsasAda mahAtmAna.n tryakShaM tripuramardanam .. 10..\\
sha~NkaraM bhavamIshAna.n shUlapAniM pinAkinam .
tryambaka.n shivamugreshaM bahurUpamumApatim .. 11..\\
sa ta.n dR^iShTvaiva varadaM patnIbhyA.n sahito nR^ipaH .
pranipatya mahAbAhuH putrArtha.n samayAchata .. 12..\\
taM prItimAnharaH prAha sabhAryaM nR^ipasattamam .
yasminvR^ito muhUrte.aha.n tvayeha nR^ipate varam .. 13..\\
ShaShTiH putrasahasrANi shUrAH samaradarpitAH .
ekasyA.n sambhaviShyanti patnyA.n tava narottama .. 14..\\
te chaiva sarve sahitAH kShaya.n yAsyanti pArthiva .
eko vaMshadharaH shUra ekasyA.n sambhaviShyati .
evamuktvA tu ta.n rudrastatraivAntaradhIyata .. 15..\\
sa chApi sagaro rAjA jagAma svaM niveshanam .
patnIbhyA.n sahitastAta so.atihR^iShTa manAstadA .. 16..\\
tasyAtha manujashreShTha te bhArye kamalekShaNe .
vaidarbhI chaiva shaibyA cha garbhiNyau sambabhUvatuH .. 17..\\
tataH kAlena vaidarbhI garbhAlAbu.n vyajAyata .
shaibyA cha suShuve putra.n kumAraM devarUpiNam .. 18..\\
tadAlAbu.n samutsraShTuM mano chakre sa pArthivaH .
athAntarikShAchchhushrAva vAcha.n gambhIranisvanAm .. 19..\\
rAjanmA sAhasa.n kArShIH putrAnna tyaktumarhasi .
alAbumadhyAnniShkR^iShya bIja.n yatnena gopyatAm .. 20..\\
sopasvedeShu pAtreShu ghR^itapUrNeShu bhAgashaH .
tataH putrasahasrANi ShaShTiM prApsyasi pArthiva .. 21..\\
mahAdevena diShTa.n te putra janma narAdhipa .
anena kramayogena mA te buddhirato.anyathA .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 105}
lomaza
etachchhrutvAntarikShAchcha sa rAjA rAjasattama .
yathokta.n tachchakArAtha shraddadhadbharatarShabha .. 1..\\
ShaShTiH putrasahasrANi tasyApratima tejasaH .
rudra prasAdAdrAjarSheH samajAyanta pArthiva .. 2..\\
te ghorAH krUrakarmANa AkAshapariSharpiNaH .
bahutvAchchAvajAnantaH sarvA.NllokAnsahAmarAn .. 3..\\
tridashAMshchApyabAdhanta tathA gandharvarAkShasAn .
sarvANi chaiva bhUtAni shUrAH samarashAlinaH .. 4..\\
vadhyamAnAstato lokAH sAgarairmandabuddhibhiH .
brahmANa.n sharaNa.n jagmuH sahitAH sarvadaivataiH .. 5..\\
tAnuvAcha mahAbhAgaH sarvalokapitAmahaH .
gachchhadhva.n tridashAH sarve lokaiH sArdha.n yathAgatam .. 6..\\
nAtidIrgheNa kAlena sAgarANA.n kShayo mahAn .
bhaviShyati mahAghoraH svakR^itaiH karmabhirsurAH .. 7..\\
evamuktAstato devA lokAshcha manujeshvara .
pitAmahamanuGYApya viprajagmuryathAgatam .. 8..\\
tataH kAle bahutithe vyatIte bharatarShabha .
dIkShitaH sagaro rAjA hayamedhena vIryavAn .
tasyAshvo vyacharadbhUmiM putraiH suparirakShitaH .. 9..\\
samudra.n sa samAsAdya nistoyaM bhImadarshanam .
rakShyamANaH prayatnena tatraivAntaradhIyata .. 10..\\
tataste sAgarAstAta hR^itaM matvA hayottamam .
Agamya piturAchakhyuradR^ishya.n turaga.n hR^itam .
tenoktA dikShu sarvAsu sarve mArgata vAjinam .. 11..\\
tataste piturAGYAya dikShu sarvAsu ta.n hayam .
amArganta mahArAja sarva.n cha pR^ithivItalam .. 12..\\
tataste sAgarAH sarve samupetya parasparam .
nAdhyagachchhanta turagamashvahartArameva cha .. 13..\\
Agamya pitara.n chochustataH prA~njalayo.agrataH .
sasamudra vanadvIpA sanadI nadakandarA .
saparvatavanoddeshA nikhilena mahI nR^ipa .. 14..\\
asmAbhirvichitA rAja~nshAsanAttava pArthiva .
na chAshvamadhigachchhAmo nAshvahartArameva cha .. 15..\\
shrutvA tu vachana.n teShA.n sa rAjA krodhamUrchhitaH .
uvAcha vachana.n sarvA.nstadA daivavashAnnR^ipa .. 16..\\
anAgamAya gachchhadhvaM bhUyo mArgata vAjinam .
yaGYiya.n ta.n vinA hyashvaM nAgantavyaM hi putrakAH .. 17..\\
pratigR^ihya tu sandesha.n tataste sagarAtmajAH .
bhUya eva mahI.n kR^itsnA.n vichetumupachakramuH .. 18..\\
athApashyanta te vIrAH pR^ithivImavadAritAm .
samAsAdya bila.n tachcha khanantaH sagarAtmajAH .
kuddAlairhreShukaishchaiva samudramakhana.nstadA .. 19..\\
sa khanyamAnaH sahitaiH sAgarairvaruNAlayaH .
agachchhatparamAmArti.n dAryamANaH samantataH .. 20..\\
asuroraga rakShA.nsi sattvAni vividhAni cha .
ArtanAdamakurvanta vadhyamAnAni sAgaraiH .. 21..\\
chhinnashIrShA videhAshcha bhinnajAnvasthi mastakAH .
prANinaH samadR^ishyanta shatasho.atha sahasrashaH .. 22..\\
eva.n hi khanatA.n teShAM samudraM makarAlayam .
vyatItaH sumahAnkAlo na chAshvaH samadR^ishyata .. 23..\\
tataH pUrvottare deshe samudrasya mahIpate .
vidArya pAtAlamatha sa~NkruddhAH sagarAtmajAH .
apashyanta haya.n tatra vicharantaM mahItale .. 24..\\
kapila.n cha mahAtmAnaM tejorAshimanuttamam .
tapasA dIpyamAna.n taM jvAlAbhiriva pAvakam .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 106}
lomaza
te ta.n dR^iShTvA haya.n rAjansamprahR^iShTatanU ruhAH .
anAdR^itya mahAtmAna.n kapilaM kAlachoditAH .
sa~NkruddhAH samadhAvanta ashvagrahaNa kA~NkShiNaH .. 1..\\
tataH kruddho mahArAja kapilo munisattamaH .
vAsudeveti yaM prAhuH kapilaM munisattamam .. 2..\\
sa chakShurvivR^ita.n kR^itvA tejasteShu samutsR^ijan .
dadAha sumahAtejA mandabuddhInsa sAgarAn .. 3..\\
tAndR^iShTvA bhasmasAdbhUtAnnAradaH sumahAtapAH .
sagarAntikamAgachchhattachcha tasmai nyavedayat .. 4..\\
sa tachchhrutvA vacho ghora.n rAjA munimukhodgatam .
AtmAnamAtmanAshvasya hayamevAnvachintayat .. 5..\\
aMshumanta.n samAhUya asamaGYaH suta.n tadA .
pautraM bharatashArdUla ida.n vachanamabravIt .. 6..\\
ShaShTistAni sahasrANi putrANAmamitaujasAm .
kApila.n teja AsAdya matkR^ite nidhanaM gatAH .. 7..\\
tava chApi pitA tAta parityakto mayAnagha .
dharma.n sa.nrakShamANena paurANAM hitamichchhatA .. 8..\\
y
kimartha.n rAjashArdUlaH sagaraH putramAtmajam .
tyaktavAndustyaja.n vIra.n tanme brUhi tapodhana .. 9..\\
l
asama~njA iti khyAtaH sagarasya suto hyabhUt .
ya.n shaibyA janayAmAsa paurANAM sa hi dArakAn .
khureShu kroshato gR^ihya nadyA.n chikShepa durbalAn .. 10..\\
tataH paurAH samAjagmurbhayashokapariplutAH .
sagara.n chAbhyayAchanta sarve prA~njalayaH sthitAH .. 11..\\
tvaM nastrAtA mahArAja parachakrAdibhirbhayaiH .
asama~njo bhayAdghorAttato nastrAtumarhasi .. 12..\\
paurANA.n vachanaM shrutvA ghoraM nR^ipatisattamaH .
muhUrta.n vimano bhUtvA sachivAnidamabravIt .. 13..\\
asama~njAH purAdadya suto me vipravAsyatAm .
yadi vo matpriya.n kAryametachchhIghra.n vidhIyatAm .
evamuktA narendreNa sachivAste narAdhipa .. 14..\\
yathokta.n tvaritAshchakruryathAGYApitavAnnR^ipaH .. 15..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA putro mahAtmanA .
paurANA.n hitakAmena sagareNa vivAsitaH .. 16..\\
aMshumA.nstu maheShvAso yaduktaH sagareNa ha .
tatte sarvaM pravakShyAmi kIrtyamAnaM nibodha me .. 17..\\
sagara
pitushcha te.aha.n tyAgena putrANAM nidhanena cha .
alAbhena tathAshvasya paritapyAmi putraka .. 18..\\
tasmAdduHkhAbhisantapta.n yaGYavighnAchcha mohitam .
hayasyAnayanAtpautra narakAnmA.n samuddhara .. 19..\\
l
aMshumAnevamuktastu sagareNa mahAtmanA .
jagAma duHkhAtta.n desha.n yatra vai dAritA mahI .. 20..\\
sa tu tenaiva mArgeNa samudraM pravivesha ha .
apashyachcha mahAtmAna.n kapilaM turagaM cha tam .. 21..\\
sa dR^iShTvA tejaso rAshiM purANamR^iShisattamam .
praNamya shirasA bhUmau kAryamasmai nyavedayat .. 22..\\
tataH prIto mahAtejAH kalipo.aMshumato.abhavat .
uvAcha chaina.n dharmAtmA varado.asmIti bhArata .. 23..\\
sa vavre turaga.n tatra prathama.n yaGYakAraNAt .
dvitIyamudaka.n vavre pitR^INAM pAvanepsayA .. 24..\\
tamuvAcha mahAtejAH kapilo munipu~NgavaH .
dadAni tava bhadra.n te yadyatprArthayase.anagha .. 25..\\
tvayi kShamA cha dharmashcha satya.n chApi pratiShThitam .
tvayA kR^itArthaH sagaraH putra vAMshcha tvayA pitA .. 26..\\
tava chaiva prabhAveNa svarga.n yAsyanti sAgarAH .
pautrashcha te tripatha gA.n tridivAdAnayiShyati .
pAvanArtha.n sAgarANA.n toShayitvA maheshvaram .. 27..\\
hayaM nayasva bhadra.n te yaGYiyaM narapu~Ngava .
yaGYaH samApyatA.n tAta sagarasya mahAtmanaH .. 28..\\
aMshumAnevamuktastu kapilena mahAtmanA .
AjagAma haya.n gR^ihya yaGYavATaM mahAtmanaH .. 29..\\
so.abhivAdya tataH pAdau sagarasya mahAtmanaH .
mUrdhni tenApyupAghrAtastasmai sarvaM nyavedayat .. 30..\\
yathAdR^iShTa.n shruta.n chApi sAgarANAM kShayaM tathA .
ta.n chAsmai hayamAchasta yaGYavATamupAgatam .. 31..\\
tachchhrutvA sagaro rAjA putra ja.n duHkhamatyajat .
aMshumanta.n cha sampUjya samApayata taM kratum .. 32..\\
samAptayaGYaH sagaro devaiH sarvaiH sabhAjitaH .
putra tve kalpayAmAsa samudra.n varuNAlayam .. 33..\\
prashAsya suchira.n kAla.n rAjyaM rAjIvalochanaH .
pautre bhAra.n samAveshya jagAma tridiva.n tadA .. 34..\\
aMshumAnapi dharmAtmA mahI.n sAgaramekhalAm .
prashashAsha mahArAja yathaivAsya pitA mahaH .. 35..\\
tasya putraH samabhavaddilIpo nAma dharmavit .
tasmai rAjya.n samAdhAya aMshumAnapi sa.nsthitaH .. 36..\\
dilIpastu tataH shrutvA pitR^INAM nidhanaM mahat .
paryatapyata duHkhena teShA.n gatimachintayat .. 37..\\
ga~NgAvataraNe yatna.n sumahachchAkaronnR^ipaH .
na chAvatArayAmAsa cheShTamAno yathAbalam .. 38..\\
tasya putraH samabhavachchhrImAndharmaparAyaNaH .
bhagIratha iti khyAtaH satyavAganasUyakaH .. 39..\\
abhiShichya tu ta.n rAjye dilIpo vanamAshritaH .
tapaHsiddhisamAyogAtsa rAjA bharatarShabha .
vanAjjagAma tridiva.n kAlayogena bhArata .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 107}
lomaza
sa tu rAjA maheShvAsashchakravartI mahArathaH .
babhUva sarvalokasya mano nayananandanaH .. 1..\\
sa shushrAva mahAbAhuH kapilena mahAtmanA .
pitR^INAM nidhana.n ghoramaprAptiM tridivasya cha .. 2..\\
sa rAjya.n sachive nyasya hR^idayena vidUyatA .
jagAma himavatpArshva.n tapastaptuM nareshvaraH .. 3..\\
ArirAdhayiShurga~NgA.n tapasA dagdhakilbiShaH .
so.apashyata narashreShTha himavantaM nagottamam .
shR^i~NgairbahuvidhAkArairdhAtumadbhirala.n kR^itam .. 4..\\
pavanAlambibhirmeghaiH pariShvakta.n samanta taH .. 5..\\
nadI ku~nja nitambaishcha sodakairupashobhitam .
guhA kandarasa.nlInaiH si.nhavyAghrairniShevitam .. 6..\\
shakunaishcha vi chitrA~NgaiH kUjadbhirvividhA giraH .
bhR^i~NgarAjaistathA ha.nsairdAtyUhairjalakukkutaiH .. 7..\\
mayUraiH shatapatraishcha kokilairjIva jIvakaiH .
chakorairasitApA~NgaistathA putra priyairapi .. 8..\\
jalasthAneShu ramyeShu padminIbhishcha sa~Nkulam .
sArasAnA.n cha madhurairvyAhR^itaiH samalaM kR^itam .. 9..\\
kiMnarairapsarobhishcha niShevita shilAtalam .
dishAgajaviShANAgraiH samantAdghR^iShTa pAdapam .. 10..\\
vidyAdharAnucharitaM nAnAratnasamAkulam .
viSholbaNairbhuja.n gaishcha dIptajihvairniShevitam .. 11..\\
kva chitkanakasa~NkAsha.n kva chidrajatasaMnibham .
kva chida~njana pu~njAbha.n himavantamupAgamat .. 12..\\
sa tu tatra narashreShThastapo ghora.n samAshritaH .
phalamUlAmbubhakSho.abhUtsahasraM parivatsarAn .. 13..\\
sa.nvatsarasahasre tu gate divye mahAnadI .
darshayAmAsa ta.n ga~NgA tadA mUrti matI svayam .. 14..\\
gangaa
kimichchhasi mahArAja mattaH ki.n cha dadAni te .
tadbravIhi narashreShTha kariShyAmi vachastava .. 15..\\
lomaza
evamuktaH pratyuvAcha rAjA haimavatI.n tadA .
pitA mahAme varade kapilena mahAnadi .
anveShamANAsturagaM nItA vaivasvatakShayam .. 16..\\
ShaShTistAni sahasrANi sAgarANAM mahAtmanAm .
kApila.n teja AsAdya kShaNena nidhanaM gatAH .. 17..\\
teShAmeva.n vinaShTAnAM svarge vAso na vidyate .
yAvattAni sharIrANi tva.n jalairnAbhiShi~nchasi .. 18..\\
svargaM nayamahAbhAge matpitR^InsagarAtma jAn .
teShAmarthe.abhiyAchAmi tvAmaha.n vai mahAnadi .. 19..\\
etachchhrutvA vacho rAGYo ga~NgA lokanamaskR^itA .
bhagIrathamida.n vAkyaM suprItA samabhAShata .. 20..\\
kariShyAmi mahArAja vachaste nAtra saMshayaH .
vega.n tu mama durdhAryaM patantyA gagaNAchchyutam .. 21..\\
na shaktastriShu lokeShu kashchiddhArayituM nR^ipa .
anyatra vibudhashreShThAnnIlakaNThAnmaheshvarAt .. 22..\\
ta.n toShaya mahAbAho tapasA varada.n haram .
sa tu mAM prachyutA.n devaH shirasA dhArayiShyati .
kariShyati cha te kAmaM pitR^INA.n hitakAmyayA .. 23..\\
etachchhrutvA vacho rAjanmahArAjo bhagIrathaH .
kailAsaM parvata.n gatvA toShayAmAsa sha~Nkaram .. 24..\\
tatastena samAgamya kAlayogena kena chit .
agR^ihNAchcha vara.n tasmAdga~NgAyA dhAraNaM nR^ipa .
svargavAsa.n samuddishya pitR^INAM sa narottamaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 108}
lomaza
bhagIrathavachaH shrutvA priyArtha.n cha divaukasAm .
evamastviti rAjAnaM bhagavAnpratyabhAShata .. 1..\\
dhArayiShye mahAbAho gagaNAtprachyutA.n shivAm .
divyA.n deva nadIM puNyAM tvatkR^ite nR^ipasattama .. 2..\\
evamuktvA mahAbAho himavantamupAgamat .
sa.nvR^itaH pArShadairghorairnAnApraharaNodyataiH .. 3..\\
tataH sthitvA narashreShThaM bhagIrathamuvAcha ha .
prayAchasva mahAbAho shailarAjasutAM nadIm .
patamAnA.n sarichchhreShThA.n dhArayiShye triviShTapAt .. 4..\\
etachchhrutvA vacho rAjA sharveNa samudAhR^itam .
prayataH praNato bhUtvA ga~NgA.n samanuchintayat .. 5..\\
tataH puNyajalA ramyA rAGYA samanuchintitA .
IshAna.n cha sthitaM dR^iShTvA gagaNAtsahasA chyutA .. 6..\\
tAM prachyutA.n tato dR^iShTvA devAH sArdhaM maharShibhiH .
gandharvoragarakShA.nsi samAjagmurdidR^ikShayA .. 7..\\
tataH papAta gagaNAdga~NgA himavataH sutA .
samudbhrAnta mahAvartA mInagrAhasamAkulA .. 8..\\
tA.n dadhAra haro rAjanga~NgAM gagaNa mekhalAm .
lalATadeshe patitAM mAlAM muktA mayIm iva .. 9..\\
sA babhUva visarpantI tridhA rAjansamudragA .
phenapu~njAkula jalA ha.nsAnAmiva pa~NktayaH .. 10..\\
kva chidAbhoga kuTilA praskhalantI kva chitkva chit .
svaphena paTasa.nvItA matteva pramadAvrajat .
kva chitsA toyaninadairnadantI nAdamuttamam .. 11..\\
evaM prakArAnsubahUnkurvantI gagaNAchchyutA .
pR^ithivItalamAsAdya bhagIrathamathAbravIt .. 12..\\
darshayasva mahArAja mArga.n kena vrajAmyaham .
tvadarthamavatIrNAsmi pR^ithivIM pR^ithivIpate .. 13..\\
etachchhrutvA vacho rAjA prAtiShThata bhagIrathaH .
yatra tAni sharIrANi sAgarANAM mahAtmanAm .
pAvanArthaM narashreShTha puNyena salilena ha .. 14..\\
ga~NgAyA dhAraNa.n kR^itvA haro lokanamaskR^itaH .
kailAsaM parvatashreShTha.n jagAma tridashaiH saha .. 15..\\
samudra.n cha samAsAdya ga~NgayA sahito nR^ipaH .
pUrayAmAsa vegena samudra.n varuNAlayam .. 16..\\
duhitR^itve cha nR^ipatirga~NgA.n samanukalpayat .
pitR^INA.n chodaka.n yatra dadau pUrNamano rathaH .. 17..\\
etatte sarvamAkhyAta.n ga~NgA tripatha gA yathA .
pUraNArtha.n samudrasya pR^ithivImavatAritA .. 18..\\
samudrashcha yathA pItaH kAraNArthe mahAtmanA .
vAtApishcha yathA nItaH kShaya.n sa brahma hA prabho .
agastyena mahArAja yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 109}
v
tataH prayAtaH kaunteyaH krameNa bharatarShabha .
nandAmaparanandA.n cha nadyau pApabhayApahe .. 1..\\
sa parvata.n samAsAdya hemakUTamanAmayam .
achintyAnadbhutAnbhAvAndadarsha subahUnnR^ipaH .. 2..\\
vAcho yatrAbhavanmeghA upalAshcha sahasrashaH .
nAshaknuva.nstamAroDhu.n viShaNNamanaso janAH .. 3..\\
vAyurnitya.n vavau yatra nitya.n devashcha varShati .
sAyamprAtashcha bhagavAndR^ishyate havyavAhanaH .. 4..\\
evaM bahuvidhAnbhAvAnadbhutAnvIkShya pANDavaH .
lomashaM punareva sma paryapR^ichchhattadadbhutam .. 5..\\
lomaza
yathA shrutamidaM pUrvamasmAbhirarikarshana .
tadekAgramanA rAjannibodha gadato mama .. 6..\\
asminnR^iShabhakUTe.abhUdR^iShabho nAma tApasaH .
anekashatavarShAyustapo vI kopano bhR^isham .. 7..\\
sa vai sambhAShyamANo.anyaiH kopAdgirimuvAcha ha .
ya iha vyAharetkashchidupalAnutsR^ijestadA .. 8..\\
vAta.n chAhUya mA shabdamityuvAcha sa tApasaH .
vyAharaMshchaiva puruSho meghena vinivAryate .. 9..\\
evametAni karmANi rAja.nstena maharShiNA .
kR^itAni kAni chitkopAtpratisiddhAni kAni chit .. 10..\\
nandAmabhigatAndevAnpurA rAjanniti shrutiH .
anvapadyanta sahasA puruShA deva darshinaH .. 11..\\
te darshanamanichchhanto devAH shakrapurogamAH .
durga.n chakrurimaM deshaM giripratyUha rUpakam .. 12..\\
tadA prabhR^iti kaunteya narA girimima.n sadA .
nAshaknuvanabhidraShTu.n kuta evAdhirohitum .. 13..\\
nAtapta tapasA shakyo draShTumeSha mahAgiriH .
AroDhu.n vApi kaunteya tasmAnniyatavAgbhava .. 14..\\
iha devAH sadA sarve yaGYAnAjahruruttamAn .
teShAmetAni li~NgAni dR^ishyante.adyApi bhArata .. 15..\\
kushAkAreva dUrveya.n sa.nstIrNeva cha bhUriyam .
yUpaprakArA bahavo vR^ikShAshcheme vishAM pate .. 16..\\
devAshcha R^iShayashchaiva vasantyadyApi bhArata .
teShA.n sAya.n tathA prAtardR^ishyate havyavAhanaH .. 17..\\
ihAplutAnA.n kaunteya sadyaH pApmA vihanyate .
kurushreShThAbhiSheka.n vai tasmAtkuru sahAnujaH .. 18..\\
tato nandAplutA~Ngastva.n kaushikImabhiyAsyasi .
vishvA mitreNa yatrogra.n tapastaptumanuttamam .. 19..\\
tatastatra samAplutya gAtrANi sagaNo nR^ipaH .
jagAma kaushikIM puNyA.n ramyAM shivajalAM nadIm .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 110}
lomaza
eShA deva nadI puNyA kaushikI bharatarShabha .
vishvA mitrAshramo ramyo eSha chAtra prakAshate .. 1..\\
Ashramashchaiva puNyAkhyaH kAshyapasya mahAtmanaH .
R^ishya shR^i~NgaH suto yasya tapo vI sa.nyatendriyaH .. 2..\\
tapaso yaH prabhAvena varShayAmAsa vAsavam .
anAvR^iShTyAM bhayAdyasya vavarSha balavR^itra hA .. 3..\\
mR^igyA.n jAtaH sa tejo vI kAshyapasya sutaH prabhuH .
viShaye loma pAdasya yashchakArAdbhutaM mahat .. 4..\\
nivartiteShu sasyeShu yasmai shAntA.n dadau nR^ipaH .
loma pAdo duhitara.n sAvitrIM savitA yathA .. 5..\\
y
R^ishya shR^i~NgaH kathaM mR^igyAmutpannaH kAshyapAtma jaH .
viruddhe yonisa.nsarge katha.n cha tapasA yutaH .. 6..\\
kimartha.n cha bhayAchchhakrastasya bAlasya dhImataH .
anAvR^iShTyAM pravR^ittAyA.n vavarSha balavR^itra hA .. 7..\\
katha.nrUpA cha shAntAbhUdrAjaputrI yatavratA .
lobhayAmAsa yA cheto mR^igabhUtasya tasya vai .. 8..\\
loma pAdashcha rAjarShiryadAshrUyata dhArmikaH .
katha.n vai viShaye tasya nAvarShatpAkashAsanaH .. 9..\\
etanme bhagavansarva.n vistareNa yathAtatham .
vaktumarhasi shushrUShorR^iShyashR^i~Ngasya cheShTitam .. 10..\\
l
vibhANDakasya brahmarShestapasA bhAvitAtmanaH .
amoghavIryasya sataH prajApatisamadyuteH .. 11..\\
shR^iNu putro yathA jAta R^ishya shR^i~NgaH pratApavAn .
mahAhrade mahAtejA bAlaH sthavira saMmataH .. 12..\\
mahAhrada.n samAsAdya kAshyapastapasi sthitaH .
dIrghakAlaM parishrAnta R^iShirdevarShisaMmataH .. 13..\\
tasya retaH prachaskanda dR^iShTvApsarasamurvashIm .
apsUpaspR^ishato rAjanmR^igI tachchApibattadA .. 14..\\
saha toyena tR^iShitA sA garbhiNyabhavannR^ipa .
amoghatvAdvidheshchaiva bhAvi tvAddaivanirmitAt .. 15..\\
tasyAM mR^igyA.n samabhavattasya putro mahAnR^iShiH .
R^ishya shR^i~Ngastaponityo vana eva vyavardhata .. 16..\\
tasyarshya shR^i~Nga.n shirasi rAjannAsInmahAtmanaH .
tenarshya shR^i~Nga ityeva.n tadA sa prathito.abhavat .. 17..\\
na tena dR^iShTapUrvo.anyaH pituranyatra mAnuShaH .
tasmAttasya mano nityaM brahmacharye.abhavannR^ipa .. 18..\\
etasminneva kAle tu sakhA dasharathasya vai .
loma pAda iti khyAto a~NgAnAmIshvaro.abhavat .. 19..\\
tena kAmaH kR^ito mithyA brAhmaNebhya iti shrutiH .
sa brAhmaNaiH parityaktastadA vai jagatIpatiH .. 20..\\
purohitApachArAchcha tasya rAGYo yadR^ichchhayA .
na vavarSha sahasrAkShastato.apIDyanta vai prajAH .. 21..\\
sa brAhmaNAnparyapR^ichchhattapo yuktAnmanIShiNaH .
pravarShaNe surendrasya samarthAnpR^ithivIpatiH .. 22..\\
kathaM pravarShetparjanya upAyaH paridR^ishyatAm .
tamUchushchoditAstena svamatAni manIShiNaH .. 23..\\
tatra tveko munivarasta.n rAjAnamuvAcha ha .
kupitAstava rAjendra brAhmaNA niskR^iti.n chara .. 24..\\
R^ishya shR^i~NgaM munisutamAnayasva cha pArthiva .
vAneyamanabhiGYa.n cha nArINAmArjave ratam .. 25..\\
sa chedavataredrAjanviShaya.n te mahAtapAH .
sadyaH pravarShetparjanya iti me nAtra saMshayaH .. 26..\\
etachchhrutvA vacho rAjankR^itvA niskR^itimAtmanaH .
sa gatvA punarAgachchhatprasanneShu dvijAtiShu .
rAjAnamAgata.n dR^iShTvA pratisa~njagR^ihuH prajAH .. 27..\\
tato.a~NgapatirAhUya sachivAnmantrakovidAn .
R^ishya shR^i~NgAgame yatnamakaronmantranishchaye .. 28..\\
so.adhyagachchhadupAya.n tu tairamAtyaiH sahAchyutaH .
shAstraGYairalamarthaGYairnItyA.n cha pariniShThitaiH .. 29..\\
tata AnAyayAmAsa vAra mukhyA mahIpatiH .
vaishyAH sarvatra niShNAtAstA uvAcha sa pArthivaH .. 30..\\
R^ishya shR^i~NgamR^iSheH putramAnayadhvamupAyataH .
lobhayitvAbhivishvAsya viShayaM mama shobhanAH .. 31..\\
tA rAjabhayabhItAshcha shApabhItAshcha yoShitaH .
ashakyamUchustatkArya.n vi varNA gatachetasaH .. 32..\\
tatra tvekA jaradyoShA rAjAnamidamabravIt .
prayatiShye mahArAja tamAnetu.n tapodhanam .. 33..\\
abhipretA.nstu me kAmAnsamanuGYAtumarhasi .
tataH shakShye lobhayitumR^ishya shR^i~NgamR^iSheH sutam .. 34..\\
tasyAH sarvamabhiprAyamanvajAnAtsa pArthivaH .
dhana.n cha pradadau bhUri ratnAni vividhAni cha .. 35..\\
tato rUpeNa sampannA vayasA cha mahIpate .
striya AdAya kAshchitsA jagAma vanama~njasA .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 111}
lomaza
sA tu nAvyAshrama.n chakre rAjakAryArtha siddhaye .
sandeshAchchaiva nR^ipateH svabuddhyA chaiva bhArata .. 1..\\
nAnApuShpaphalairvR^ikShaiH kR^itrimairupashobhitam .
nAnAgulmalatopaitaiH svAdu kAmaphalapradaiH .. 2..\\
atIva ramaNIya.n tadatIva cha manoharam .
chakre nAvyAshrama.n ramyamadbhutopamadarshanam .. 3..\\
tato nibadhya tAM nAvamadUre kAshyapAshramAt .
chArayAmAsa puruShairvihAra.n tasya vai muneH .. 4..\\
tato duhitara.n veshyA samAdhAyeti kR^ityatAm .
dR^iShTvAntara.n kAshyapasya prAhiNodbuddhisaMmatAm .. 5..\\
sA tatra gatvA kushalA taponityasya saMnidhau .
Ashrama.n ta.n samAsAdya dadarsha tamR^iSheH sutam .. 6..\\
vezyaa
kachchinmune kushala.n tApasAnAM
kachchichcha vo mUlaphalaM prabhUtam .
kachchidbhavAnramate chAshrame.asmi.ns
tvA.n vai draShTuM sAmpratamAgato.asmi .. 7..\\
kachchittapo vardhate tApasAnAM
pitA cha te kachchidahIna tejAH .
kachchittvayA prIyate chaiva vipra
kachchitsvAdhyAyaH kriyata R^ishya shR^i~Nga .. 8..\\
r
R^iddho bhavA~njyotiriva prakAshate
manye chAha.n tvAmabhivAdanIyam .
pAdya.n vai te sampradAsyAmi kAmAd
yathA dharmaM phalamUlAni chaiva .. 9..\\
kaushyAM bR^isyAmAssva yathopajoShaM
kR^iShNAjinenAvR^itAyA.n sukhAyAm .
kva chAshramastava kiMnAma chedaM
vrataM brahmaMsh charasi hi deva vattvam .. 10..\\
vezyaa
mamAshramaH kAshyapa putra ramyas
triyojana.n shailamimaM pareNa .
tatra svadharmo.anabhivAnadaM no
na chodakaM pAdyamupaspR^ishAmaH .. 11..\\
r
phalAni pakvAni dadAni te.ahaM
bhallAtakAnyAmalakAni chaiva .
parUShakANI~Nguda dhanvanAni
priyAlAnA.n kAmakAraM kuruShva .. 12..\\
l
sA tAni sarvANi visarjayitvA
bhakShAnmahArhAnpradadau tato.asmai .
tAnyR^ishya shR^i~Ngasya mahArasAni
bhR^isha.n surUpANi ruchi.n dadurhi .. 13..\\
dadau cha mAlyAni sugandhavanti
chitrANi vAsA.nsi cha bhAnumanti .
pAnAni chAgryANi tato mumoda
chikrIDa chaiva prajahAsa chaiva .. 14..\\
sA kandukenAramatAsya mUle
vibhajyamAnA phalitA lateva .
gAtraishcha gAtrANi niShevamANA
samAshliShachchAsakR^idR^ishya shR^i~Ngam .. 15..\\
sarjAnashokA.nstilakAMshcha vR^ikShAn
prapuShpitAnavanAmyAvabhajya .
vilajjamAneva madAbhibhUtA
pralobhayAmAsa sutaM maharSheH .. 16..\\
atharshya shR^i~Nga.n vikR^itaM samIkShya
punaH punaH pIDya cha kAyamasya .
avekShamANA shanakirjagAma
kR^itvAgnihotrasya tadApadesham .. 17..\\
tasyA.n gatAyAM madanena matto
vi chetanashchAbhavadR^ishya shR^i~NgaH .
tAmeva bhAvena gatena shUnyo
viniHshvasannArtarUpo babhUva .. 18..\\
tato muhUrtAddhari pi~NgalAkShaH
praveShTito romabhirA nakhAgrAt .
svAdhyAyavAnvR^ittasamAdhi yukto
vibhANDakaH kAshyapaH prAdurAsIt .. 19..\\
so.apashyadAsInamupetya putraM
dhyAyantameka.n viparItachittam .
viniHshvasantaM muhurUrdhvadR^iShTiM
vibhANDakaH putramuvAcha dInam .. 20..\\
na kalpyante samidhaH kiM nu tAta
kachchiddhuta.n chAgnihotraM tvayAdya .
sunirnikta.n sruksruvaM homadhenuH
kachchitsa vatsA cha kR^itA tvayAdya .. 21..\\
na vai yathApUrvamivAsi putra
chintAparashchAsi vi chetanash cha .
dIno.ati mAtra.n tvamihAdya kiM nu
pR^ichchhAmi tvA.n ka ihAdyAgato.abhUt .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 112}
r
ihAgato jaTilo brahma chArI
na vai hrasvo nAtidIrgho mano vI .
suvarNavarNaH kamalAyatAkShaH
sutaH surANAmiva shobhamAnaH .. 1..\\
samR^iddharUpaH saviteva dIptaH
sushuklakR^iShNAkSha tarashchakoraiH .
nIlAH prasannAshcha jaTAH sugandhA
hiraNyarajju grathitAH sudIrghAH .. 2..\\
AdhAra rUpA punarasya kaNThe
vibhrAjate vidyudivAntarikShe .
dvau chAsya piNDAvadhareNa kaNTham
ajAtaromau sumanoharau cha .. 3..\\
vilagnamadhyashcha sa nAbhideshe
katishcha tasyAtikR^ita pramANA .
athAsya chIrAntaritA prabhAti
hiranmayI mekhalA me yatheyam .. 4..\\
anyachcha tasyAdbhuta darshanIyaM
vikUjitaM pAdayoH samprabhAti .
pANyosh cha tadvatsvanavannibaddhau
kalApakAvakShamAlA yatheyam .. 5..\\
vicheShTamAnasya cha tasya tAni
kUjanti ha.nsA sarasIva mattAH .
chIrANi tasyAdbhuta darshanAni
nemAni tadvanmama rUpavanti .. 6..\\
vaktra.n cha tasyAdbhuta darshanIyaM
pravyAhR^ita.n hlAdayatIva chetaH .
pu.nskokilasyeva cha tasya vANI
tA.n shR^iNvato me vyathito.antarAtmA .. 7..\\
yathA vanaM mAdhava mAsi madhye
samIrita.n shvasanenAbhivAti .
tathA sa vAtyuttamapuNyagandhI
niShevyamANaH pavanena tAta .. 8..\\
susa.nyatAshchApi jaTA vibhaktA
dvaidhI kR^itA bhAnti samA lalATe .
karNau cha chitrairiva chakravAlaiH
samAvR^itau tasya surUpavadbhiH .. 9..\\
tathA phala.n vR^ittamatho vi chitraM
samAhanatpANinA dakShiNena .
tadbhUmimAsAdya punaH punash cha
samutpatatyadbhutarUpamuchchaiH .. 10..\\
tachchApi hatvA parivartate.asau
vAterito vR^ikSha ivAvaghUrNaH .
taM prekShya me putramivAmarANAM
prItiH parA tAta ratishcha jAtA .. 11..\\
sa me samAshliShya punaH sharIraM
jaTAsu gR^ihyAbhyavanAmya vaktram .
vaktreNa vaktraM praNidhAya shabdaM
chakAra tanme.ajanayatpraharSham .. 12..\\
na chApi pAdyaM bahumanyate.asau
phalAni chemAni mayAhR^itAni .
eva.n vrato.asmIti cha mAm avochat
phalAni chAnyAni navAnyadAnme .. 13..\\
mayopayuktAni phalAni tAni
nemAni tulyAni rasena teShAm .
na chApi teShA.n tvagiya.n yathaiShAM
sArANi naiShAmiva santi teShAm .. 14..\\
toyAni chaivAti rasAni mahyaM
prAdAtsa vai pAtumudArarUpaH .
pItvaiva yAnyabhyadhikaH praharSho
mamAbhavadbhUshchaliteva chAsIt .. 15..\\
imAni chitrANi cha gandhavanti
mAlyAni tasyodgrathitAni paTTaiH .
yAni prakIryeha gataH svameva
sa Ashrama.n tapasA dyotamAnaH .. 16..\\
gatena tenAsmi kR^ito vi chetA
gAtra.n cha me samparitapyatIva .
ichchhAmi tasyAntikamAshu gantuM
ta.n cheha nityaM parivartamAnam .. 17..\\
gachchhAmi tasyAntikameva tAta
kA nAma sA vratacharyA cha tasya .
ichchhAmyaha.n charituM tena sArdhaM
yathA tapaH sa charatyugrakarmA .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 113}
vibhaand
rakShA.nsi chaitAni charanti putra
rUpeNa tenAdbhuta darshanena .
atulyarUpANyati ghoravanti
vighna.n sadA tapasash chintayanti .. 1..\\
surUparUpANi cha tAni tAta
pralobhayante vividhairupAyaiH .
sukhAchcha lokAchcha nipAtayanti
tAnyugrakarmANi munInvaneShu .. 2..\\
na tAni seveta muniryatAtmA
satA.n lokAnprArthayAnaH katha.n chit .
kR^itvA vighna.n tApasAnA.n ramante
pApAchArAstapasastAnyapApa .. 3..\\
asajjanenAcharitAni putra
pApAnyapeyAni madhUni tAni .
mAlyAni chaitAni na vai munInAM
smR^itAni chitrojjvala gandhavanti .. 4..\\
lomaza
rakShA.nsi tAnIti nivArya putraM
vibhANDakastAM mR^igayAM babhUva .
nAsAdayAmAsa yadA tryaheNa
tadA sa paryAvavR^ite.a.ashramAya .. 5..\\
yadA punaH kAshyapo vai jagAma
phalAnyAhartu.n vidhinA shrAmaNena .
tadA punarlobhayitu.n jagAma
sA vesha yoShA munimR^ishya shR^i~Ngam .. 6..\\
dR^iShTvaiva tAmR^ishya shR^i~NgaH prahR^iShTaH
sambhAnta rUpo.abhyapatattadAnIm .
provAcha chainAM bhavato.a.ashramAya
gachchhAva yAvanna pitA mameti .. 7..\\
tato rAjankAshyapasyaika putraM
praveshya yogena vimuchya nAvam .
pralobhayantyo vividhairupAyair
Ajagmura~NgAdhipateH samIpam .. 8..\\
sa.nsthApya tAmAshramadarshane tu
santAritAM nAvamatIva shubhrAm .
tIrAdupAdAya tathaiva chakre
rAjAshramaM nAma vana.n vi chitram .. 9..\\
antaHpure ta.n tu niveshya rAjA
vibhANDakasyAtma jamekaputram .
dadarsha deva.n sahasA praviShTam
ApUryamANa.n cha jagajjalena .. 10..\\
sa loma pAdaH paripUrNakAmaH
sutA.n dadAvR^ishya shR^i~NgAya shAntAm .
krodhapratIkAra kara.n cha chakre
gobhishcha mArgeShvabhikarShaNa.n cha .. 11..\\
vibhANDakasyAvrajataH sa rAjA
pashUnprabhUtAnpashupAMshcha vIrAn .
samAdishatputra gR^idhI maharShir
vibhANDakaH paripR^ichchhedyadA vaH .. 12..\\
sa vaktavyaH prA~njalibhirbhavadbhiH
putrasya te pashavaH karShaNa.n cha .
ki.n te priya.n vai kriyatAM maharShe
dAsAH sma sarve tava vAchi baddhAH .. 13..\\
athopAyAtsa munishchaNDakopaH
svamAshramaM phalamUlAni gR^ihya .
anveShamANashcha na tatra putraM
dadarsha chukrodha tato bhR^isha.n saH .. 14..\\
tataH sa kopena vidIryamANa
Asha~NkamAno nR^ipatervidhAnam .
jagAma champAM pradidakShamANas
tama~NgarAja.n viShaya.n cha tasya .. 15..\\
sa vai shrAntaH kShudhitaH kAshyapastAn
ghoShAnsamAsAditavAnsamR^iddhAn .
gopaishcha tairvidhivatpUjyamAno
rAjeva tA.n rAtrimuvAcha tatra .. 16..\\
samprApya satkAramatIva tebhyaH
provAcha kasya prathitAH stha saumyAH .
Uchurtataste.abhyupagamya sarve
dhana.n taveda.n vihitaM sutasya .. 17..\\
deshe tu deshe tu sa pUjyamAnas
tAMshchaiva shR^iNvanmadhurAnpralApAn .
prashAntabhUyiShTha rajAH prahR^iShTaH
samAsasAdA~NgapatiM purastham .. 18..\\
sampUjitastena nararShabheNa
dadarsha putra.n divi deva.n yathendram .
shAntA.n snuShA.n chaiva dadarsha tatra
saudAminImuchcharantI.n yathaiva .. 19..\\
grAmAMshcha ghoShAMshcha suta.n cha dR^iShTvA
shAntA.n cha shAnto.asya paraH sa kopaH .
chakAra tasmai paramaM prasAdaM
vibhANDako bhUmipaternarendra .. 20..\\
sa tatra nikShipya sutaM maharShir
uvAcha sUryAgnisamaprabhAvam .
jAte putre vanamevAvrajethA
rAGYaH priyANyasya sarvANi kR^itvA .. 21..\\
sa tadvachaH kR^itavAnR^ishya shR^i~Ngo
yayau cha yatrAsya pitA babhUva .
shAntA chainaM paryacharadyathA vat
khe rohiNI somamivAnukUlA .. 22..\\
arundhatI vA subhagA vasiShThaM
lopAmudrA vApi yathA hyagastyam .
nalasya vA damayantI yathAbhUd
yathA shachI vajradharasya chaiva .. 23..\\
nADAyanI chendrasenA yathaiva
vashyA nityaM mudgalasyAjamIDha .
tathA shAntA R^ishya shR^i~Nga.n vanasthaM
prItyA yuktA paryacharannarendra .. 24..\\
tasyAshramaH puNya eSho vibhAti
mahAhrada.n shobhayanpuNyakIrtiH .
atra snAtaH kR^itakR^ityo vishuddhas
tIrthAnyanyAnyanusa.nyAhi rAjan .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 114}
vai
tataH prayAtaH kaushikyAH pANDavo janamejaya .
AnupUrvyeNa sarvANi jagAmAyatanAnyuta .. 1..\\
sa sAgara.n samAsAdya ga~NgAyAH sa~Ngame nR^ipa .
nadIshatAnAM pa~nchAnAM madhye chakre samAplavam .. 2..\\
tataH samudratIreNa jagAma vasu dhAdhipaH .
bhrAtR^ibhiH sahito vIraH kali~NgAnprati bhArata .. 3..\\
l
ete kali~NgAH kaunteya yatra vaitaraNI nadI .
yatrAyajata dharmo.api devA~nsharaNametya vai .. 4..\\
R^iShibhiH samupAyukta.n yaGYiya.n girishobhitam .
uttara.n tIrametaddhi satataM dvija sevitam .. 5..\\
samena deva yAnena pathA svargamupeyusaH .
atra vai R^iShayo.anye.api purA kratubhirIjire .. 6..\\
atraiva rudro rAjendra pashumAdattavAnmakhe .
rudraH pashuM mAnavendra bhAgo.ayamiti chAbravIt .. 7..\\
hR^ite pashau tadA devAstamUchurbharatarShabha .
mA parasvamabhidrogdhA mA dharmAnsakalAnnashIH .. 8..\\
tataH kalyANa rUpAbhirvAgbhiste rudramastuvan .
iShTyA chaina.n tarpayitvA mAnayAM chakrire tadA .. 9..\\
tataH sa pashumutsR^ijya deva yAnena jagmivAn .
atrAnuvaMsho rudrasya taM nibodha yudhiShThira .. 10..\\
ayAta yAma.n sarvebhyo bhAgebhyo bhAgamuttamam .
devAH sa~NkalpayAmAsurbhayAdrudrasya shAshvatam .. 11..\\
imA.n gAthAmatra gAyanapaH spR^ishati yo naraH .
deva yAnastasya panthAshchakShushchaiva prakAshate .. 12..\\
v
tato vaitaraNI.n sarve pANDavA draupadI tathA .
avatIrya mahAbhAgA tarpayA.n chakrire pitR^In .. 13..\\
y
upaspR^ishyaiva bhagavannasyAM nadyA.n tapodhana .
mAnuShAdasmi viShayAdapaitaH pashya lomasha .. 14..\\
sarvA.NllokAnprapashyAmi prasAdAttava suvrata .
vaikhAnasAnA.n japatAmeSha shabdo mahAtmanAm .. 15..\\
l
trishata.n vai sahasrANi yojanAnAM yudhiShThira .
yatra dhvani.n shR^iNoShyena.n tUShNImAssva vishAM pate .. 16..\\
etatsvayaM bhuvo rAjanvana.n ramyaM prakAshate .
yatrAyajata kaunteya vishvakarmA pratApavAn .. 17..\\
yasminyaGYe hi bhUrdattA kashyapAya mahAtmane .
sa parvata vanoddeshA dakShiNA vai svayaM bhuvA .. 18..\\
avAsIdachcha kaunteya dattamAtrA mahI tadA .
uvAcha chApi kupitA lokeshvaramidaM prabhum .. 19..\\
na mAM martyAya bhagavankasmai chiddAtumarhasi .
pradAnaM moghametatte yAsyAmyeShA rasAtalam .. 20..\\
visIdantI.n tu tAM dR^iShTvA kashpayo bhagavAnR^iShiH .
prasAdayAM babhUvAtha tato bhUmi.n vishAM pate .. 21..\\
tataH prasannA pR^ithivI tapasA tasya pANDava .
punarunmajjya salilAdvedI rUpAsthitA babhau .. 22..\\
saiShA prakAshate rAjanvedI sa.nsthAna lakShaNA .
AruhyAtra mahArAja vIryavAnvai bhaviShyasi .. 23..\\
aha.n cha te svastyayanaM prayokShye
yathA tvamenAmadhirokShyase.adya .
spR^iShTA hi martyena tataH samudram
eShA vedI pravishatyAjamIDha .. 24..\\
agnirmitro yonirApo.atha devyo
viShNo retastvamamR^itasya nAbhiH .
evaM bruvanpANDava satyavAkyaM
vedImimA.n tvaM tarasAdhiroha .. 25..\\
v
tataH kR^itasvastyayano mahAtmA
yudhiShThiraH sAgaragAm agachchhat .
kR^itvA cha tachchhAsanamasya sarvaM
mahendramAsAdya nishAmuvAsa .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 115}
v
sa tatra tAmuShitvaikA.n rajanIM pR^ithivIpatiH .
tApasAnAM para.n chakre satkAraM bhrAtR^ibhiH saha .. 1..\\
lomashashchAsya tAnsarvAnAchakhyau tatra tApasAn .
bhR^igUna~Ngirasashchaiva vAsiShThAnatha kAshyapAn .. 2..\\
tAnsametya sa rAjarShirabhivAdya kR^itA~njaliH .
rAmasyAnuchara.n vIramapR^ichchhadakR^itavraNam .. 3..\\
kadA nu rAmo bhaga vA.nstApasAndarshayiShyati .
tenaivAhaM prasa~Ngena draShTumichchhAmi bhArgavam .. 4..\\
ak
AyAnevAsi vidito rAmasya viditAtmanaH .
prItistvayi cha rAmasya kShipra.n tvAM darshayiShyati .. 5..\\
chaturdashImaShTamI.n cha rAmaM pashyanti tApasAH .
asyA.n rAtryAM vyatItAyAM bhavitrI cha chaturdashI .. 6..\\
y
bhavAnanugato vIra.n jAmadagnyaM mahAbalam .
pratyakShadarshI sarvasya pUrvavR^ittasya karmaNAH .. 7..\\
sa bhavAnkathayatvetadyathA rAmeNa nirjitAH .
Ahave kShatriyAH sarve katha.n kena cha hetunA .. 8..\\
ak
kanyakubje mahAnAsItpArthivaH sumahAbalaH .
gAdhIti vishruto loke vanavAsa.n jagAma saH .. 9..\\
vane tu tasya vasataH kanyA jaGYe.apsaraH samA .
R^ichIko bhArgavastA.n cha varayAmAsa bhArata .. 10..\\
tamuvAcha tato rAjA brAhmaNa.n saMshitavratam .
uchitaM naH kule ki.n chitpUrvairyatsampravartitam .. 11..\\
ekataH shyAma karNAnAM pANDurANA.n taro vinAm .
sahasra.n vAjinAM shulkamiti viddhi dvijottama .. 12..\\
na chApi bhagavAnvAchyo dIyatAmiti bhArgava .
deyA me duhitA cheya.n tvadvidhAya mahAtmane .. 13..\\
rch
ekataH shyAma karNAnAM pANDurANA.n taro vinAm .
dAsyAmyashvasahasra.n te mama bhAryA sutAstu te .. 14..\\
ak
sa tatheti pratiGYAya rAjanvaruNamabravIt .
ekataH shyAma karNAnAM pANDurANA.n taro vinAm .
sahasra.n vAjinAmekaM shulkArthaM me pradIyatAm .. 15..\\
tasmai prAdAtsahasra.n vai vAjinAM varuNastadA .
tadashvatIrtha.n vikhyAtamutthitA yatra te hayAH .. 16..\\
ga~NgAyA.n kanyakubje vai dadau satyavatIM tadA .
tato gAdhiH sutA.n tasmai janyAshchAsansurAstadA .
labdhvA hayasahasra.n tu tAMshcha dR^iShTvA divaukasaH .. 17..\\
dharmeNa labdhvA tAM bhAryAmR^ichIko dvijasattamaH .
yathAkAma.n yathAjoSha.n tayA reme sumadhyayA .. 18..\\
ta.n vivAhe kR^ite rAjansabhAryamavalokakaH .
AjagAma bhR^igushreShThaH putra.n dR^iShTvA nananda cha .. 19..\\
bhAryA patI tamAsIna.n guru.n suragaNArchitam .
architvA paryupAsInau prA~njalItasthatustadA .. 20..\\
tataH snuShA.n sa bhagavAnprahR^iShTo bhR^igurabravIt .
vara.n vR^iNIShva subhage dAtA hyasmi tavepsitam .. 21..\\
sA vai prasAdayAmAsa ta.n guruM putrakAraNAt .
Atmanashchaiva mAtushcha prasAda.n cha chakAra saH .. 22..\\
bhr
R^itau tva.n chaiva mAtA cha snAte pu.nsavanAya vai .
Ali~NgetAM pR^ithagvR^ikShau sAshvattha.n tvamudumbaram .. 23..\\
Ali~Ngane tu te rAjaMshchakratuH sma viparyayam .
kadA chidbhR^igurAgachchhatta.n cha veda viparyayam .. 24..\\
athovAcha mahAtejo bhR^iguH satyavatI.n snuShAm .
brAhmaNaH kShatravR^ittirvai tava putro bhaviShyati .. 25..\\
kShatriyo brAhmaNAchAro mAtustava suto mahAn .
bhaviShyati mahAvIryaH sAdhUnAM mArgamAsthitaH .. 26..\\
tataH prasAdayAmAsa shvashura.n sA punaH punaH .
na me putro bhavedIdR^ikkAmaM pautro bhavediti .. 27..\\
evamastviti sA tena pANDava pratinanditA .
jamadagni.n tataH putra.n sA jaGYe kAla Agate .
tejasA varchasA vaicha yuktaM bhArgavanandanam .. 28..\\
sa vardhamAnastejo vI vedasyAdhyayanena vai .
bahUnR^iShInmahAtejAH pANDaveyAtyavartata .. 29..\\
ta.n tu kR^itsno dhanurvedaH pratyabhAdbharatarShabha .
chaturvidhAni chAstrANi bhAH karopama varchasam .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 116}
ak
sa vedAdhyayane yukto jamadagnirmahAtapaH .
tapastepe tato devAnniyamAdvashamAnayat .. 1..\\
sa prasenajita.n rAjannadhigamya narAdhipam .
reNukA.n varayAmAsa sa cha tasmai dadau nR^ipaH .. 2..\\
reNukA.n tvatha samprApya bhAryAM bhArgavanandanaH .
AshramasthastayA sArdha.n tapastepe.anukUlayA .. 3..\\
tasyAH kumArAshchatvAro jaGYire rAma pa~nchamAH .
sarveShAmajaghanyastu rAma AsIjjaghanyajaH .. 4..\\
phalAhAreShu sarveShu gateShvatha suteShu vai .
reNukA snAtumagamatkadA chinniyatavratA .. 5..\\
sA tu chitrarathaM nAma mArttikAvatakaM nR^ipam .
dadarsha reNukA rAjannAgachchhantI yadR^ichchhayA .. 6..\\
krIDanta.n salile dR^iShTvA sabhAryaM padmamAlinam .
R^iddhimanta.n tatastasya spR^ihayAmAsa reNukA .. 7..\\
vyabhichArAttu sA tasmAtklinnAmbhasi vi chetanA .
praviveshAshrama.n trastA tA.n vai bhartAnvabudhyata .. 8..\\
sa tA.n dR^iShTvA chyutAM dhairyAdbrAhmyA lakShmyA vivarjitAm .
dhikshabdena mahAtejA garhayAmAsa vIryavAn .. 9..\\
tato jyeShTho jAmadagnyo rumaNvAnnAma nAma taH .
AjagAma suSheNashcha vasurvishvAvasustathA .. 10..\\
tAnAnupUrvyAdbhagavAnvadhe mAturachodayat .
na cha te jAtasaMmohAH ki.n chidUchurvi chetasaH .. 11..\\
tataH shashApa tAnkopAtte shaptAshchetanA.n jahuH .
mR^igapakShisa dharmANaH kShipramAsa~njaDopamAH .. 12..\\
tato rAmo.abhyagAtpashchAdAshramaM paravIra hA .
tamuvAcha mahAmanyurjamadagnirmahAtapAH .. 13..\\
jahImAM mAtaraM pApAM mA cha putra vyathA.n kR^ithAH .
tata AdAya parashu.n rAmo mAtuH shiro.aharat .. 14..\\
tatastasya mahArAja jamadagnermahAtmanaH .
kopo agachchhatsahasA prasannashchAbravIdidam .. 15..\\
mameda.n vachanAttAta kR^ita.n te karma duShkaram .
vR^iNIShva kAmAndharmaGYa yAvato vA~nchhase hR^idA .. 16..\\
sa vavre mAturutthAnamasmR^iti.n cha vadhasya vai .
pApena tena chAsparshaM bhrAtR^INAM prakR^iti.n tathA .. 17..\\
apratidvandva tA.n yuddhe dIrghamAyushcha bhArata .
dadau cha sarvAnkAmA.nstA~njamadagnirmahAtapAH .. 18..\\
kadA chittu tathaivAsya viniShkrAntAH sutAH prabho .
athAnUpa patirvIraH kArtavIryo.abhyavartata .. 19..\\
tamAshramapadaM prAptamR^iSherbhAryAsamarchayat .
sa yuddhamadasaMmatto nAbhyanandattathArchanam .. 20..\\
pramathya chAshramAttasmAddhoma dhenvAstadA balAt .
jahAra vatsa.n kroshantyA babha~nja cha mahAdrumAn .. 21..\\
AgatAya cha rAmAya tadAchaShTa pitA svayam .
gA.n cha rorUyatIM dR^iShTvA kopo rAma samAvishat .. 22..\\
sa manyuvashamApannaH kArtavIryamupAdravat .
tasyAtha yudhi vikramya bhArgavaH paravIra hA .. 23..\\
chichchheda nishitairbhallairbAhUnparighasaMnibhAn .
sahasrasaMmitAnrAjanpragR^ihya ruchira.n dhanuH .. 24..\\
arjunasyAtha dAyA dA rAmeNa kR^itamanyavaH .
Ashramastha.n vinA rAma.n jamadagnimupAdravan .. 25..\\
te ta.n jaghnurmahAvIryamayudhyantaM tapo vinam .
asakR^idrAma rAmeti vikroshantamanAthavat .. 26..\\
kArtavIryasya putrAstu jamadagni.n yudhiShThira .
ghAtayitvA sharairjagmuryathAgatamarindamAH .. 27..\\
apakrAnteShu chaiteShu jamadagnau tathAgate .
samitpANirupAgachchhadAshramaM bhR^igunandanaH .. 28..\\
sa dR^iShTvA pitara.n vIrastathA mR^ityuvasha.n gatam .
anarhanta.n tathA bhUta.n vilalApa suduHkhitaH .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 117}
r
mamAparAdhAttaiH kShudrairhatastva.n tAta bAlishaiH .
kArtavIryasya dAyA dairvane mR^iga iveShubhiH .. 1..\\
dharmaGYasya katha.n tAta vartamAnasya satpathe .
mR^ityureva.nvidho yuktaH sarvabhUteShvanAgasaH .. 2..\\
kiM nu tairna kR^itaM pApa.n yairbhavA.nstapasi sthitaH .
ayudhyamAno vR^iddhaH sanhataH sharashataiH shitaiH .. 3..\\
kiM nu te tatra vakShyanti sachiveShu suhR^itsu cha .
ayudhyamAna.n dharmaGYameka.n hatvAnapatrapAH .. 4..\\
ak
vilapyaiva.n sa karuNaM bahu nAnAvidhaM nR^ipa .
pretakAryANi sarvANi pitushchakre mahAtapAH .. 5..\\
dadAha pitara.n chAgnau rAmaH parapura~njayaH .
pratijaGYe vadha.n chApi sarvakShatrasya bhArata .. 6..\\
sa~Nkruddho.ati balaH shUraH shastramAdAya vIryavAn .
jaghnivAnkArtavIryasya sutAneko.antakopamaH .. 7..\\
teShA.n chAnugatA ye cha kShatriyAH kShatriyarShabha .
tAMshcha sarvAnavAmR^idnAdrAmaH praharatA.n varaH .. 8..\\
triH saptakR^itvaH pR^ithivI.n kR^itvA niH kShatriyAM prabhuH .
samantapa~nchake pa~ncha chakAra rudhirahradAn .. 9..\\
sa teShu tarpayAmAsa pitR^InbhR^igukulodvahaH .
sAkShAddadarsha charchIka.n sa cha rAmaM nyavArayat .. 10..\\
tato yaGYena mahatA jAmadagnyaH pratApavAn .
tarpayAmAsa devendramR^itvigbhyashcha mahI.n dadau .. 11..\\
vedI.n chApyadadaddhaimIM kashyapAya mahAtmane .
dashavyAmAyatA.n kR^itvA navotsedhA.n vishAM pate .. 12..\\
tA.n kashyapasyAnumate brAhmaNAH khanda shastadA .
vyabhaja.nstena te rAjanprakhyAtAH khAndavAyanAH .. 13..\\
sa pradAya mahI.n tasmai kashyapAya mahAtmane .
asminmahendre shailendre vasatyamitavikramaH .. 14..\\
eva.n vairamabhUttasya kShatriyairlokavAsibhiH .
pR^ithivI chApi vijitA rAmeNAmitatejasA .. 15..\\
v
tatashchaturdashI.n rAmaH samayena mahAmanAH .
darshayAmAsa tAnviprAndharmarAja.n cha sAnujam .. 16..\\
sa tamAnarcha rAjendro bhrAtR^ibhiH sahitaH prabhuH .
dvijAnA.n cha parAM pUjAM chakre nR^ipatisattamaH .. 17..\\
archayitvA jAmadagnyaM pUjitastena chAbhibhUH .
mahendra uShya tA.n rAtriM prayayau dakShiNAmukhaH .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 118}
v
gachchhansa tIrthAni mahAnubhAvaH
puNyAni ramyANi dadarsha rAjA .
sarvANi viprairupashobhitAni
kva chitkva chidbhArata sAgarasya .. 1..\\
sa vR^ittavA.nsteShu kR^itAbhiShekaH
sahAnujaH pArthiva putrapautraH .
samudragAM puNyatamAM prashastAM
jagAma pArikShita pANDuputraH .. 2..\\
tatrApi chAplutya mahAnubhAvaH
santarpayAmAsa pitR^InsurAMsh cha .
dvijAtimukhyeShu dhana.n visR^ijya
godAvari.n sAgaragAm agachchhat .. 3..\\
tato vi pApmA draviDeShu rAjan
amudramAsAdya cha lokapuNyam .
agastyatIrtha.n cha pavitrapuNyaM
nArI tIrthAnyatha vIro dadarsha .. 4..\\
tatrArjunasyAgrya dhanurdharasya
nishamya tatkarma parairasahyam .
sampUjyamAnaH paramarShisa~NghaiH
parAM mudaM pANDusutaH sa lebhe .. 5..\\
sa teShu tIrtheShvabhiShikta gAtraH
kR^iShNA sahAyaH sahito.anujaish cha .
sampUjayanvikramamarjunasya
reme mahIpAla patiH pR^ithivyAm .. 6..\\
tataH sahasrANi gavAM pradAya
tIrtheShu teShvambudharottamasya .
hR^iShTaH saha bhrAtR^ibhirarjunasya
sa~NkIrtayAmAsa gavAM pradAnam .. 7..\\
sa tAni tIrthAni cha sAgarasya
puNyAni chAnyAni bahUni rAjan .
krameNa gachchhanparipUrNakAmaH
shUrpArakaM puNyatama.n dadarsha .. 8..\\
tatrodadheH ka.n chidatItya deshaM
khyAtaM pR^ithivyA.n vanamAsasAda .
tapta.n surairyatra tapaH purastAd
iShTa.n tathA puNyatamairnarendraiH .. 9..\\
sa tatra tAm agryadhanurdharasya
vedI.n dadarshAyatapInabAhuH .
R^ichIka putrasya tapo vi sa~NghaiH
samAvR^itAM puNyakR^idarchanIyAm .. 10..\\
tato vasUnA.n vasu dhAdhipaH sa
marudgaNAnA.n cha tathAshvinosh cha .
vaivasvatAditya dhaneshvarANAm
indrasya viShNorsaviturvibhorcha .. 11..\\
bhagasya chandrasya divAkarasya
paterapA.n sAdhya gaNasya chaiva .
dhAtuH pitR^INA.n cha tathA mahAtmA
rudrasya rAjansagaNasya chaiva .. 12..\\
saro vatyAH siddhagaNasya chaiva
pUShNashcha ye chApyamarAstathAnye .
puNyAni chApyAyatanAni teShAM
dadarsha rAjA sumanoharANi .. 13..\\
teShUpavAsAnvividhAnupoShya
dattvA cha ratnAni mahAdhanAni .
tIrtheShu sarveShu pariplutA~NgaH
punaH sa shUrpArakamAjagAma .. 14..\\
sa tena tIrthena tu sAgarasya
punaH prayAtaH saha sodarIyaiH .
dvijaiH pR^ithivyAM prathitaM mahadbhis
tIrthaM prabhAsa.n samupAjagAma .. 15..\\
tatrAbhiShiktaH pR^ithu lohitAkShaH
sahAnujairdevagaNAnpitR^IMsh cha .
santarpayAmAsa tathaiva kR^iShNA
te chApi viprAH saha lomashena .. 16..\\
sa dvAdashAha.n jalavAyubhakShaH
kurvankShapAhaHsu tadAbhiShekam .
samantato.agnInupadIpayitvA
tepe tapo dharmabhR^itA.n variShThaH .. 17..\\
tamugramAsthAya tapashcharantaM
shushrAva rAmashcha janArdanash cha .
tau sarvavR^iShNipravarau sa sainyau
yudhiShThira.n jagmaturAjamIDham .. 18..\\
te vR^iShNayaH pANDusutAnsamIkShya
bhUmau shayAnAnmaladigdha gAtrAn .
anarhatI.n draupadIM chApi dR^iShTvA
suduHkhitAshchukrushurArtanAdam .. 19..\\
tataH sa rAma.n cha janArdanaM cha
kArShNi.n cha sAmbaM cha shinesh cha pautram .
anyAMshcha vR^iShNInupagamya pUjAM
chakre yathA dharmamadInasattvaH .. 20..\\
te chApi sarvAnpratipUjya pArthA.ns
taiH satkR^itAH pANDusutaistathaiva .
yudhiShThira.n samparivArya rAjann
upAvishandevagaNA yathendram .. 21..\\
teShA.n sa sarva.n charitaM pareShAM
vane cha vAsaM paramapratItaH .
astrArthamindrasya gata.n cha pArthaM
kR^iShNe shasha.nsAmara rAjaputram .. 22..\\
shrutvA tu te tasya vachaH pratItAs
tAMshchApi dR^iShTvA sukR^ishAnatIva .
netrodbhava.n saMmumuchurdashArhA
duHkhArti ja.n vAri mahAnubhAvAH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 119}
j
prabhAsa tIrtha.n samprApya vR^iShNayaH pANDavAstathA .
kimakurvankathAshchaiShA.n kAstatrAsa.nstapodhana .. 1..\\
te hi sarve mahAtmAnaH sarvashAstravishAradAH .
vR^iShNayaH pANDavAshchaiva suhR^idash cha parasparam .. 2..\\
v
prabhAsa tIrtha.n samprApya puNya.n tIrthaM mahodadheH .
vR^iShNayaH pANDavAnvIrAnparivAryopatasthira .. 3..\\
tato gokShIrakundendu mR^iNAlarajataprabhaH .
vanamAlI halI rAmo babhAShe puShkarekShaNam .. 4..\\
na kR^iShNa dharmashcharito bhavAya
jantoradharmashcha parAbhavAya .
yudhiShThiro yatra jaTI mahAtmA
vanAshrayaH klishyati chIravAsaH .. 5..\\
duryodhanashchApi mahIM prashAsti
na chAsya bhUmirvivara.n dadAti .
dharmAdadharmashcharito garIyAn
itIva manyeta naro.alpabuddhiH .. 6..\\
duryodhane chApi vivardhamAne
yudhiShThire chAsukha AttarAjye .
kiM nvadya kartavyamiti prajAbhiH
sha~NkA mithaH sa~njanitA narANAm .. 7..\\
aya.n hi dharmaprabhavo narendro
dharme rataH satyadhR^itiH pradAtA .
chaleddhi rAjyAchcha sukhAchcha pArtho
dharmAdapaitashcha katha.n vivardhet .. 8..\\
kathaM nu bhIShmashcha kR^ipash cha vipro
droNashcha rAjA cha kulasya vR^iddhaH .
pravrAjya pArthAnsukhamApnuvanti
dhikpApabuddhInbharata pradhAnAn .. 9..\\
kiMnAma vakShyatyavani pradhAnaH
pitR^InsamAgamya paratra pApaH .
putreShu samyakcharitaM mayeti
putrAnapApAnavaropya rAjyAt .. 10..\\
nAsau dhiyA sampratipashyati sma
kiMnAma kR^itvAhamachakShurevam .
jAtaH pR^ithivyAmiti pArthiveShu
pravrAjya kaunteyamathApi rAjyAt .. 11..\\
nUna.n samR^iddhAnpitR^ilokabhUmau
chAmIkarAbhAnkShitijAnpraphullAn .
vichitravIryasya sutaH saputraH
kR^itvA nR^isha.nsaM bata pashyati sma .. 12..\\
vyUDhottarA.nsAnpR^ithu lohitAkShAn
nemAnsma pR^ichchhansa shR^iNoti nUnam .
prasthApayadyatsa vana.n hyasha~Nko
yudhiShThira.n sAnujamAttashastram .. 13..\\
yo.ayaM pareShAM pR^itanA.n samR^iddhAM
nirAyudho dIrghabhujo nihanyAt .
shrutvaiva shabda.n hi vR^ikodarasya
mu~nchanti sainyAni shakR^itsa mUtram .. 14..\\
sa kShutpipAsAdhva kR^ishastaro vI
sametya nAnAyudha bANapANiH .
vane smaranvAsamima.n sughoraM
sheShaM na kuryAditi nishchitaM me .. 15..\\
na hyasya vIryeNa balena kash chit
samaH pR^ithivyAM bhavitA nareShu .
shItoShNavAtAtapa karshitA~Ngo
na sheShamAjAvasuhR^itsu kuryAt .. 16..\\
prAchyAM nR^ipAnekarathena jitvA
vR^ikodaraH sAnucharAnraNeShu .
svastyAgamadyo.ati rathastaro vI
so.aya.n vane klishyati chIravAsaH .. 17..\\
yo dantakUre vyajayannR^idevAn
samAgatAndAkShiNAtyAnmahI pAn .
taM pashyatema.n sahadevamadya
tapo vina.n tApasa veSharUpam .. 18..\\
yaH pArthivAnekarathena vIro
dishaM pratIchIM prati yuddhashauNDaH .
so.aya.n vane mUlaphalena jIva~n
jaTI charatyadya malAchitA~NgaH .. 19..\\
satre samR^iddhe.ati rathasya rAGYo
vedI talAdutpatitA sutA yA .
seya.n vanevAsamimaM suduHkhaM
katha.n sahatyadya satI sukhArhA .. 20..\\
trivargamukhyasya samIraNasya
deveshvarasyApyatha vAshvinosh cha .
eShA.n surANA.n tanayAH kathaM nu
vanecharantyalpasukhAH sukhArhAH .. 21..\\
jite hi dharmasya sute sabhArye
sa bhrAtR^ike sAnuchare niraste .
duryodhane chApi vivardhamAne
kathaM na sIdatyavaniH sa shailA .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 120}
saatyaki
na rAma kAlaH paridevanAya
yaduttara.n tatra tadeva sarve .
samAcharAmo hyanatIta kAlaM
yudhiShThiro yadyapi nAha ki.n chit .. 1..\\
ye nAthavanto hi bhavanti loke
te nAtmanA karma samArabhante .
teShA.n tu kAryeShu bhavanti nAthAH
shaibyAdayo rAma yathA yayAteH .. 2..\\
yeShA.n tathA rAma samArabhante
kAryANi nAthAH svamatena loke .
te nAthavantaH puruShapravIrA
nAnAtha vatkR^ichchhramavApnuvanti .. 3..\\
kasmAdaya.n rAma janArdanau cha
pradyumna sAmbau cha mayA sametau .
vasatyaraNye saha sodarIyais
trailokyanAthAnadhigamya nAthAn .. 4..\\
niryAtu sAdhvadya dashArha senA
prabhUtanAnAyudha chitravarmAH .
yamakShaya.n gachchhatu dhArtarAShTraH
sa bAndhavo vR^iShNibalAbhibhUtaH .. 5..\\
tva.n hyeva kopAtpR^ithivImapImAM
sa.nveShTayestiShThatu shAr~NgadhanvA .
sa dhArtarAShTra.n jahi sAnubandhaM
vR^itra.n yathA devapatirmahendraH .. 6..\\
bhrAtA cha me yashcha sakhA gurush cha
janArdanasyAtma samashcha pArthaH .
yadarthamabhyudyatamuttama.n tat
karoti karmAgryamapAraNIyam .. 7..\\
tasyAstra varShANyahamuttamAstrair
vihatya sarvANi raNe.abhibhUya .
kAyAchchhiraH sarpaviShAgnikalpaiH
sharottamairunmathitAsmi rAma .. 8..\\
khaDgena chAhaM nishitena sa~Nkhye
kAyAchchhirastasya balAtpramathya .
tato.asya sarvAnanugAnhaniShye
duryodhana.n chApi kurUMshcha sarvAn .. 9..\\
AttAyudhaM mAmiha rauhiNeya
pashyantu bhaumA yudhi jAtaharShAH .
nighnantameka.n kuru yodhamukhyAn
kAle mahAkakShamivAntakAgniH .. 10..\\
pradyumna muktAnnishitAnna shaktAH
soDhu.n kR^ipa droNa vikarNa karNAH .
jAnAmi vIrya.n cha tavAtma jasya
kArShNirbhavatyeSha yathA raNasthaH .. 11..\\
sAmbaH sasUta.n sa rathaM bhujAbhyAM
duHshAsana.n shAstu balAtpramathya .
na vidyate jAmba vatI sutasya
raNe.aviShahya.n hi raNotkaTasya .. 12..\\
etena bAlena hi shambarasya
daityasya sainya.n sahasA praNunnam .
vR^ittoruratyAyata pInabAhur
etena sa~Nkhye nihato.ashvachakraH .
ko nAma sAmbasya raNe manuShyo
gatvAntara.n vai bhujayordhareta .. 13..\\
yathA pravishyAntaramantakasya
kAle manuShyo na viniShkrameta .
tathA pravishyAntaramasya sa~Nkhye
ko nAma jIvanpunarAvrajeta .. 14..\\
droNa.n cha bhIShmaM cha mahArathau tau
sutairvR^ita.n chApyatha somadattam .
sarvANi sainyAni cha vAsudevaH
pradhakShyate sAyakavahni jAlaiH .. 15..\\
kiMnAma lokeShvaviShahyamasti
kR^iShNasya sarveShu sadaiva teShu .
AttAyudhasyottama bANapANesh
chakrAyudhasyApratimasya yuddhe .. 16..\\
tato.aniruddho.apyasi charma pANir
mahImimA.n dhArtarAShTrairvi sa~nj~naiH .
hR^itottamA~NgairnihataiH karotu
kIrNA.n kushairvedimivAdhvareShu .. 17..\\
gadolmukau bAhuka bhAnunIthAH
shUrashcha sa~Nkhye nishaThaH kumAraH .
raNotkaTau sAraNa chArudeShNau
kulochita.n viprathayantu karma .. 18..\\
sa vR^iShNibhojAndhakayodhamukhyA
samAgatA kShatriya shUrasenA .
hatvA raNe tAndhR^itarAShTra putrA.Nl
loke yashaH sphItamupAkarotu .. 19..\\
tato.abhimanyuH pR^ithivIM prashAstu
yAvadvrata.n dharmabhR^itA.n variShThaH .
yudhiShThiraH pArayate mahAtmA
dyUte yathokta.n kurusattamena .. 20..\\
asmatpramukhairvi shikhairjitAris
tato mahIM bhokShyati dharmarAjaH .
nirdhArtarAShTrA.n hatasUtaputrAm
etaddhi naH kR^ityatama.n yashashyam .. 21..\\
vaasu
asaMshayaM mAdhava satyametad
gR^ihNIma te vAkyamadInasattva .
svAbhyAM bhujAbhyAmajitA.n tu bhUmiM
nechchhetkurUNAmR^iShabhaH katha.n chit .. 22..\\
na hyeSha kAmAnna bhayAnna lobhAd
yudhiShThiro jAtu jahyAtsvadharmam .
bhImArjunau chAti rathau yamau vA
tathaiva kR^iShNA drupadAtma jeyam .. 23..\\
ubhau hi yuddhe.apratimau pR^ithivyAM
vR^ikodarashchaiva dhana~njayash cha .
kasmAnna kR^itsnAM pR^ithivIM prashAsen
mAdrI sutAbhyA~nca puraskR^ito.ayam .. 24..\\
yadA tu pA~nchAla patirmahAtmA
sa kekayashchedipatirvaya.n cha .
yotsyAma vikramya parA.nstadA vai
suyodhanastyakShyati jIvalokam .. 25..\\
y
naitachchitraM mAdhava yadbravIShi
satya.n tu me rakShya tamaM na rAjyam .
kR^iShNastu mA.n veda yathA vadekaH
kR^iShNa.n cha vedAhamatho yathA vat .. 26..\\
yadaiva kAlaM puruShapravIro
vetsyatyayaM mAdhava vikramasya .
tadA raNe tva.n cha shinipravIra
suyodhana.n jeShyasi keshavash cha .. 27..\\
pratiprayAntvadya dashArha vIrA
dR^iDho.asmi nAthairnaralokanAthaiH .
dharme.apramAda.n kurutAprameyA
draShTAsmi bhUyaH sukhinaH sametAn .. 28..\\
te.anyonyamAmantrya tathAbhivAdya
vR^iddhAnparisvajya shishUMshcha sarvAn .
yadupravIrAH svagR^ihANi jagmU
rAjApi tIrthAnyanusa~ncachAra .. 29..\\
visR^ijya kR^iShNa.n tvatha dharmarAjo
vidarbharAjopa chitA.n sutIrthAm .
sutena somena vimishritodAM
tataH payoShNIM prati sa hyuvAsa .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 121}
l
nR^igeNa yajamAnena someneha purandaraH .
tarpitaH shrUyate rAjansa tR^ipto madamabhyagAt .. 1..\\
iha devaiH sahendrairhi prajApatibhireva cha .
iShTaM bahuvidhairyaGYairmahadbhirbhUridakShiNaiH .. 2..\\
AmUrta rayasashcheha rAjA vajradharaM prabhum .
tarpayAmAsa somena hayamedheShu saptasu .. 3..\\
tasya saptasu yaGYeShu sarvamAsIddhiranmayam .
vAnaspatya.n cha bhaumaM cha yaddravyaM niyataM makhe .. 4..\\
teShveva chAsya yaGYeShu prayogAH sapta vishrutAH .
saptaikaikasya yUpasya chaShAlAshchoparisthitAH .. 5..\\
tasya sma yUpAnyaGYeShu bhrAjamAnAnhiranmayAn .
svayamutthApayAmAsurdevAH sendrA yudhiShThira .. 6..\\
teShu tasya makhAgryeShu gayasya pR^ithivIpateH .
amAdyadindraH somena dakShiNAbhirdvijAtayaH .. 7..\\
sikatA vA yathA loke yathA vA divi tArakAH .
yathA vA varShato dhArA asa~NkhyeyAsh cha kena chit .. 8..\\
tathaiva tadasa~Nkhyeya.n dhana.n yatpradadau gayaH .
sadasyebhyo mahArAja teShu yaGYeShu saptasu .. 9..\\
bhavetsa~Nkhyeyametadvai yadetatparikIrtitam .
na sA shakyA tu sa~NkhyAtu.n dakShiNA dakShiNA vataH .. 10..\\
hiranmayIbhirgobhishcha kR^itAbhirvishvakarmaNA .
brAhmaNA.nstarpayAmAsa nAnAdigbhyaH samAgatAn .. 11..\\
alpAvasheShA pR^ithivI chaityairAsInmahAtmanaH .
gayasya yajamAnasya tatra tatra vishAM pate .. 12..\\
sa lokAnprAptavAnaindrAnkarmaNA tena bhArata .
sa lokatA.n tasya gachchhetpayoShNyA.n ya upaspR^ishet .. 13..\\
tasmAttvamatra rAjendra bhrAtR^ibhiH sahito.anagha .
upaspR^ishya mahIpAla dhUtapApmA bhaviShyasi .. 14..\\
v
sa payoShNyAM narashreShThaH snAtvA vai bhrAtR^ibhiH saha .
vaiDUrya parvata.n chaiva narmadAM cha mahAnadIm .
samAjagAma tejo vI bhrAtR^ibhiH sahito.anagha .. 15..\\
tato.asya sarvANyAchakhyau lomasho bhagavAnR^iShiH .
tIrthAni ramaNIyAni tatra tatra vishAM pate .. 16..\\
yathAyoga.n yathA prItiprayayau bhrAtR^ibhiH saha .
dadamAno.asakR^idvittaM brAhmaNebhyaH sahasrashaH .. 17..\\
l
devAnAmeti kaunteya tathA rAGYA.n sa lokatAm .
vaiDUrya parvata.n dR^iShTvA narmadAmavatIrya cha .. 18..\\
sandhireSha narashreShTha tretAyA dvAparasya cha .
etamAsAdya kaunteya sarvapApaiH pramuchyate .. 19..\\
eSha sharyAti yaGYasya deshastAta prakAshate .
sAkShAdyatrApibatsomamashvibhyA.n saha kaushikaH .. 20..\\
chukopa bhArgavashchApi mahendrasya mahAtapAH .
sa.nstambhayAmAsa cha ta.n vAsava.n chyavanaH prabhuH .
suka~NkyA.n chApi bhAryA.n sa rAjaputrImivAptavAn .. 21..\\
y
katha.n viShTambhitastena bhagavAnpAkashAsanaH .
kimarthaM bhArgavashchApi kopa.n chakre mahAtapAH .. 22..\\
nAsatyau cha kathaM brahmankR^itavAnsomapIthinau .
etatsarva.n yathAvR^ittamAkhyAtu bhagavAnmama .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 122}
l
bhR^igormaharSheH putro.abhUchchyavano nAma bhArgavaH .
samIpe sarasaH so.asya tapastepe mahAdyutiH .. 1..\\
sthANubhUto mahAtejA vIra sthAnena pANDava .
atiShThatsubahUnkAlAnekadeshe vishAM pate .. 2..\\
sa valmIko.abhavadR^iShirlatAbhirabhisa.nvR^itaH .
kAlena mahatA rAjansamAkIrNaH pipIlikaiH .. 3..\\
tathA sa sa.nvR^ito dhImAnmR^itpiNDa iva sarvashaH .
tapyati sma tapo rAjanvalmIkena samAvR^itaH .. 4..\\
atha dIrghasya kAlasya sharyAtirnAma pArthivaH .
AjagAma saro ramya.n vihartumidamuttamam .. 5..\\
tasya strINA.n sahasrANi chatvAryAsanparigrahaH .
ekaiva cha sutA shubhrA sukanyA nAma bhArata .. 6..\\
sA sakhIbhiH parivR^itA sarvAbharaNabhUShitA .
cha~NkramyamANA valmIkaM bhArgavasya samAsadat .. 7..\\
sA chaiva sudatI tatra pashyamAnA manoramAn .
vanaspatInvichinvantI vijahAra sakhI vR^itA .. 8..\\
rUpeNa vayasA chaiva madanena madena cha .
babha~nja vanavR^ikShANA.n shAkhAH paramapuShpitAH .. 9..\\
tA.n sakhI rahitAmekAmekavastrAmala.n kR^itAm .
dadarsha bhArgavo dhImAMshcharantIm iva vidyutam .. 10..\\
tAM pashyamAno vijane sa reme paramadyutiH .
kShAma kaNThashcha brahmarShistapobalasamanvitaH .
tAmAbabhAShe kalyANI.n sA chAsya na shR^iNoti vai .. 11..\\
tataH sukanyA valmIke dR^iShTvA bhArgava chakShuShI .
kautUhalAtkaNTakena buddhimohabalAtkR^itA .. 12..\\
kiM nu khalvidamityuktvA nirbibhedAsya lochane .
akrudhyatsa tayA viddhe netre paramamanyumAn .
tataH sharyAti sainyasya shakR^inmUtra.n samAvR^iNot .. 13..\\
tato ruddhe shakR^inmUtre sainyamAnAha duHkhitam .
tathAgatamabhiprekShya paryapR^ichchhatsa pArthivaH .. 14..\\
taponityasya vR^iddhasya roShaNasya visheShataH .
kenApakR^itamadyeha bhArgavasya mahAtmanaH .
GYAta.n vA yadi vAGYAta.n tadR^itaM brUta mAchiram .. 15..\\
tamUchuH sainikAH sarve na vidmo.apakR^ita.n vayam .
sarvopAyairyathAkAmaM bhavA.nstadadhigachchhatu .. 16..\\
tataH sa pR^ithivIpAlaH sAmnA chogreNa cha svayam .
paryapR^ichchhatsuhR^idvargaM pratyajAnanna chaiva te .. 17..\\
AnAhArta.n tato dR^iShTvA tatsainyamasukhArditam .
pitara.n duHkhitaM chApi sukanyedamathAbravIt .. 18..\\
mayATantyeha valmIke dR^iShTa.n sattvamabhijvalat .
khadyotavadabhiGYAta.n tanmayA viddhamantikAt .. 19..\\
etachchhrutvA tu sharyAtirvalmIka.n tUrNamAdravat .
tatrApashyattapovR^iddha.n vayovR^iddha.n cha bhArgavam .. 20..\\
ayAchadatha sainyArthaM prA~njaliH pR^ithivIpatiH .
aGYAnAdbAlayA yatte kR^ita.n tatkShantumarhasi .. 21..\\
tato.abravInmahIpAla.n chyavano bhArgavastadA .
rUpaudAryasamAyuktA.n lobhamohabalAtkR^itAm .. 22..\\
tAmeva pratigR^ihyAha.n rAjanduhitara.n tava .
kShamiShyAmi mahIpAla satyametadbravImi te .. 23..\\
R^iShervachanamAGYAya sharyAtiravichArayan .
dadau duhitara.n tasmai chyavanAya mahAtmane .. 24..\\
pratigR^ihya cha tA.n kanyAM chyavanaH prasasAda ha .
prAptaprasAdo rAjA sa sasainyaH punarAvrajat .. 25..\\
sukanyApi pati.n labdhvA tapasvinamaninditA .
nityaM paryacharatprItyA tapasA niyamena cha .. 26..\\
agnInAmatithInA.n cha shushrUShuranasUyikA .
samArAdhayata kShipra.n chyavana.n sA shubhAnanA .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 123}
l
kasya chittvatha kAlasya surANAmashvinau nR^ipa .
kR^itAbhiShekA.n vivR^itAM sukanyA.n tAmapashyatAm .. 1..\\
tA.n dR^iShTvA darshanIyA~NgIM devarAjasutAm iva .
UchatuH samabhidrutya nAsatyAvashvinAvidam .. 2..\\
kasya tvamasi vAmoru ki.n vane vai karoShi cha .
ichchhAva bhadre GYAtu.n tvAM tattvamAkhyAhi shobhane .. 3..\\
tataH sukanyA sa.nvItA tAvuvAcha surottamau .
sharyAti tanayA.n vittaM bhAryA.n cha chyavanasya mAm .. 4..\\
athAshvinau prahasyaitAmabrUtAM punareva tu .
katha.n tvamasi kalyANi pitrA dattA gatAdhvane .. 5..\\
bhrAjase vanamadhye tva.n vidyutsaudAminI yathA .
na deveShvapi tulyA.n hi tvayA pashyAva bhAmini .. 6..\\
sarvAbharaNasampannA paramAmbara dhAriNI .
shobhethAstvanavadyA~Ngi na tvevaM malapa~NkinI .. 7..\\
kasmAdeva.nvidhA bhUtvA jarAjarjaritaM patim .
tvamupAsse ha kalyANi kAmabhoga bahiShkR^itam .. 8..\\
asamarthaM paritrANe poShaNe cha shuchismite .
sAdhu chyavanamutsR^ijya varayasvaikamAvayoH .
patyartha.n devagarbhAbhe mA vR^ithA yauvanaM kR^ithAH .. 9..\\
evamuktA sukanyA tu surau tAvidamabravIt .
ratAha.n chyavane patyau maivaM mA paryasha~NkithAH .. 10..\\
tAvabrUtAM punastvenAmAvA.n deva bhiShagvarau .
yuvAna.n rUpasampanna.n kariShyAvaH patiM tava .. 11..\\
tatastasyAvayoshchaiva patimekatama.n vR^iNu .
etena samayenainamAmantraya varAnane .. 12..\\
sA tayorvachanAdrAjannupasa~Ngamya bhArgavam .
uvAcha vAkya.n yattAbhyAmuktaM bhR^igusutaM prati .. 13..\\
tachchhrutvA chyavano bhAryAmuvAcha kriyatAm iti .
bhartrA sA samanuGYAtA kriyatAmityathAbravIt .. 14..\\
shrutvA tadashvinau vAkya.n tattasyAH kriyatAm iti .
UchatU rAjaputrI.n tAM patistava vishatvapaH .. 15..\\
tato.ambhashchyavanaH shIghra.n rUpArthI pravivesha ha .
ashvinAvapi tadrAjansaraH praviShatAM prabho .. 16..\\
tato muhUrtAduttIrNAH sarve te sarasastataH .
divyarUpadharAH sarve yuvAno mR^iShTakuNDalAH .
tulyarUpadharAshchaiva manasaH prItivardhanAH .. 17..\\
te.abruvansahitA sarve vR^iNIShvAnya tama.n shubhe .
asmAkamIpsitaM bhadre patitve varavarNini .
yatra vApyabhikAmAsi ta.n vR^iNIShva sushobhane .. 18..\\
sA samIkShya tu tAnsarvA.nstulyarUpadharAnsthitAn .
nishchitya manasA buddhyA devI vavre svakaM patim .. 19..\\
labdhvA tu chyavano bhAryA.n vayo rUpa.n cha vA~nchhitam .
hR^iShTo.abravInmahAtejAstau nAsatyAvida.n vachaH .. 20..\\
yathAha.n rUpasampanno vayasA cha samanvitaH .
kR^ito bhavadbhyA.n vR^iddhaH sanbhAryA.n cha prAptavAnimAm .. 21..\\
tasmAdyuvA.n kariShyAmi prItyAha.n somapIthinau .
miShato devarAjasya satyametadbravImi vAm .. 22..\\
tachchhrutvA hR^iShTamanasau diva.n tau pratijagmatuH .
chyavano.api sukanyA cha surAviva vijahratuH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 124}
l
tataH shrutvA tu sharyAtirvayaH stha.n chyavanaM kR^itam .
sa.nhR^iShTaH senayA sArdhamupAyAdbhArgavAshramam .. 1..\\
chyavana.n cha sukanyAM cha dR^iShTvA deva sutAviva .
reme mahI paH sharyAtiH kR^itsnAM prApya mahIm iva .. 2..\\
R^iShiNA satkR^itastena sabhAryaH pR^ithivIpatiH .
upopaviShTaH kalyANIH kathAshchakre mahAmanAH .. 3..\\
athainaM bhArgavo rAjannuvAcha parisAntvayan .
yAjayiShyAmi rAja.nstvA.n sambhArAnupakalpaya .. 4..\\
tataH paramasa.nhR^iShTaH sharyAtiH pR^ithivIpatiH .
chyavanasya mahArAja tadvAkyaM pratyapUjayat .. 5..\\
prashaste.ahani yaGYIye sarvakAmasamR^iddhi mat .
kArayAmAsa sharyAtiryaGYAyatanamuttamam .. 6..\\
tatraina.n chyavano rAjanyAjayAmAsa bhArgavaH .
adbhutAni cha tatrAsanyAni tAni nibodha me .. 7..\\
agR^ihNAchchyavanaH somamashvinordevayostadA .
tamindro vArayAmAsa gR^ihyamANa.n tayorgraham .. 8..\\
indra
ubhAvetau na somArhau nAsatyAviti me matiH .
bhiShajau devaputrANA.n karmaNA naivamarhataH .. 9..\\
ch
mAvamansthA mahAtmAnau rUpadraviNavattarau .
yau chakraturmAM maghavanvR^indArakamivAjaram .. 10..\\
R^ite tvA.n vibudhAMshchAnyAnkathaM vai nArhataH savam .
ashvinAvapi devendra devau viddhi purandara .. 11..\\
chikitsakau karma karau kAmarUpasamanvitau .
loke charantau martyAnA.n katha.n somamihArhataH .. 12..\\
l
etadeva yadA vAkyamAmreDayati vAsavaH .
anAdR^itya tataH shakra.n grahaM jagrAha bhArgavaH .. 13..\\
grahIShyanta.n tu ta.n somamashvinoruttamaM tadA .
samIkShya balabhiddeva ida.n vachanamabravIt .. 14..\\
AbhyAmarthAya soma.n tvaM grahIShyasi yadi svayam .
vajra.n tu prahariShyAmi ghorarUpamanuttamam .. 15..\\
evamuktaH smayannindramabhivIkShya sa bhArgavaH .
jagrAha vidhivatsomamashvibhyAmuttama.n graham .. 16..\\
tato.asmai prAharadvajra.n ghorarUpa.n shachIpatiH .
tasya praharato bAhu.n stambhayAmAsa bhArgavaH .. 17..\\
sa.nstambhayitvA chyavano juhuve mantrato.analam .
kR^ityArthI sumahAtejA deva.n hi.nsitumudyataH .. 18..\\
tataH kR^ityA samabhavadR^iShestasya tapobalAt .
mado nAma mahAvIryo bR^ihatkAyo mahAsuraH .
sharIra.n yasya nirdeShTumashakya.n tu surAsuraiH .. 19..\\
tasyAsyamabhavadghora.n tIkShNAgradashanaM mahat .
hanurekA sthitA tasya bhUmAvekA diva.n gatA .. 20..\\
chatasra AyatA daMShTrA yojanAnA.n shataM shatam .
itare tvasya dashanA babhUvurdashayojanAH .
prAkArasadR^ishAkArAH shUlAgra samadarshanAH .. 21..\\
bAhU parvatasa~NkAshAvAyatAvayuta.n samau .
netre ravishashiprakhye vaktramantakasaMnibham .. 22..\\
leliha~njihvayA vaktra.n vidyuchchapala lolayA .
vyAttAnano ghoradR^iShTirgrasanniva jagadbalAt .. 23..\\
sa bhakShayiShyansa~NkruddhaH shatakratumupAdravat .
mahatA ghorarUpeNa lokA~nshabdena nAdayan .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 125}
l
ta.n dR^iShTvA ghoravadanaM madaM devaH shatakratuH .
AyAntaM bhakShayiShyanta.n vyAttAnanamivAntakam .. 1..\\
bhayAtsa.nstambhita bhujaH sR^ikkiNI lelihanmuhuH .
tato.abravIddevarAjashchyavanaM bhayapIDitaH .. 2..\\
somArhAvashvinAvetAvadya prabhR^iti bhArgava .
bhaviShyataH satyametadvacho brahmanbravImi te .. 3..\\
na te mithyA samArambho bhavatveSha paro vidhiH .
jAnAmi chAha.n viprarShe na mithyA tva.n kariShyasi .. 4..\\
somArhAvashvinAvetau yathaivAdya kR^itau tvayA .
bhUya eva tu te vIryaM prakAshediti bhArgava .. 5..\\
sukanyAyAH pitushchAsya loke kIrtiH prathediti .
ato mayaitadvihita.n tava vIryaprakAshanam .
tasmAtprasAda.n kuru me bhavatvetadyathechchhasi .. 6..\\
evamuktasya shakreNa chyavanasya mahAtmanaH .
sa manyurvyagamachchhIghraM mumocha cha purandaram .. 7..\\
mada.n cha vyabhajadrAjanpAne strIShu cha vIryavAn .
akSheShu mR^igayAyA.n cha pUrvasR^iShTaM punaH punaH .. 8..\\
tathA mada.n viniShkShipya shakraM santarpya chendunA .
ashvibhyA.n sahitAndevAnyAjayitvA cha taM nR^ipam .. 9..\\
vikhyApya vIrya.n sarveShu lokeShu vadatAM varaH .
sukanyayA sahAraNye vijahArAnuraktayA .. 10..\\
tasyaitaddvijasa~NghuShTa.n saro rAjanprakAshate .
atra tva.n saha sodaryaiH pitR^IndevAMsh cha tarpaya .. 11..\\
etaddR^iShTvA mahIpAla sikatAkSha.n cha bhArata .
saindhavAraNyamAsAdya kulyAnA.n kuru darshanam .
puShkareShu mahArAja sarveShu cha jala.n spR^isha .. 12..\\
ArchIka parvatashchaiva nivAso vai manIShiNAm .
sadA phalaH sadA sroto marutA.n sthAnamuttamam .
chaityAshchaite bahushatAstridashAnA.n yudhiShThira .. 13..\\
etachchandramasastIrthamR^iShayaH paryupAsate .
vaikhAnasAshcha R^iShayo vAlakhilyAstathaiva cha .. 14..\\
shR^i~NgANi trINi puNyANi trINi prasravaNAni cha .
sarvANyanuparikramya yathAkAmamupaspR^isha .. 15..\\
shantanushchAtra kaunteya shunakashcha narAdhipa .
naranArAyaNau chobhau sthAnaM prAptAH sanAtanam .. 16..\\
iha nityashayA devAH pitarashcha maharShibhiH .
ArchIka parvate tepustAnyajasva yudhiShThira .. 17..\\
iha te vai charUnprAshnannR^iShayashcha vishAM pate .
yamunA chAkShayasrotAH kR^iShNashcheha tapo rataH .. 18..\\
yamau cha bhImasenashcha kR^iShNA chAmitrakarshana .
sarve chAtra gamiShyAmaH sukR^ishAH sutapo vinaH .. 19..\\
etatprasravaNaM puNyamindrasya manujAdhipa .
yatra dhAtA vidhAtA cha varuNashchordhvamAgatAH .. 20..\\
iha te nyavasanrAjankShAntAH paramadharmiNaH .
maitrANAmR^iju buddhInAmaya.n girivaraH shubhaH .. 21..\\
eShA sA yamunA rAjanrAjarShigaNasevitA .
nAnA yaGYachitA rAjanpuNyA pApabhayApahA .. 22..\\
atra rAjA maheShvAso mAndhAtAyajata svayam .
sahadevashcha kaunteya somako dadatA.n varaH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 126}
y
mAndhAtA rAjashArdUlastriShu lokeShu vishrutaH .
katha.n jAto mahAbrahmanyauvanAshvo nR^ipottamaH .
katha.n chaitAM parAM kAShThAM prAptavAnamitadyutiH .. 1..\\
yasya lokAstrayo vashyA viShNoriva mahAtmanaH .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n charitaM tasya dhImataH .. 2..\\
yathA mAndhAtR^ishabdashcha tasya shakrasamadyuteH .
janma chAprati vIryasya kushalo hyasi bhAShitum .. 3..\\
l
shR^iNuShvAvahito rAjanrAGYastasya mahAtmanaH .
yathA mAndhAtR^ishabdo vai lokeShu parigIyate .. 4..\\
ikShvAkuvaMshaprabhavo yuvanAshvo mahIpatiH .
so.ayajatpR^ithivIpAla R^itubhirbhUridakShiNaiH .. 5..\\
ashvamedha sahasra.n cha prApya dharmabhR^itA.n varaH .
anyaishcha kratubhirmukhyairvividhairAptadakShiNaiH .. 6..\\
anapatyastu rAjarShiH sa mahAtmA dR^iDhavrataH .
mantriShvAdhAya tadrAjya.n vananityo babhUva ha .. 7..\\
shAstradR^iShTena vidhinA sa.nyojyAtmAnamAtmanA .
pipAsA shuShkahR^idayaH praviveshAshramaM bhR^igor .. 8..\\
tAmeva rAtri.n rAjendra mahAtmA bhR^igunandanaH .
iShTi.n chakAra saudyumnermaharShiH putrakAraNAt .. 9..\\
sambhR^ito mantrapUtena vAriNA kalasho mahAn .
tatrAtiShThata rAjendra pUrvameva samAhitaH .
yatprAshya prasavettasya patnI shakrasama.n sutam .. 10..\\
taM nyasya vedyA.n kalasha.n suShupuste maharShayaH .
rAtrijAgaraNa shrAntAH saudyumniH samatItya tAn .. 11..\\
shuShkakaNThaH pipAsArtaH pANIyArthI bhR^ishaM nR^ipaH .
taM pravishyAshraNa.n shrAntaH pANIyaM so.abhyayAchata .. 12..\\
tasya shrAntasya shuShkeNa kaNThena kroshatastadA .
nAshrauShItkashchana tadA shakuneriva vAshitam .. 13..\\
tatasta.n kalashaM dR^iShTvA jalapUrNa.n sa pArthivaH .
abhyadravata vegena pItvA chAmbho vyavAsR^ijat .. 14..\\
sa pItvA shItala.n toyaM pipAsArtho mahApatiH .
nirvANamagamaddhImAnsusukhI chAbhavattadA .. 15..\\
tataste pratyabudhyanta R^iShayaH sa narAdhipAH .
niShToya.n taM cha kalashaM dadR^ishuH sarva eva te .. 16..\\
kasya karmedamiti cha paryapR^ichchhansamAgatAH .
yuvanAshvo mayetyeva satya.n samabhipadyata .. 17..\\
na yuktamiti taM prAha bhagavAnbhArgavastadA .
sutArtha.n sthApitA hyApastapasA chaiva sambhR^itAH .. 18..\\
mayA hyatrAhitaM brahma tapa AsthAya dAruNam .
putrArtha.n tava rAjarShe mahAbalaparAkrama .. 19..\\
mahAbalo mahAvIryastapobalasamanvitaH .
yaH shakramapi vIryeNa gamayedyamasAdanam .. 20..\\
anena vidhinA rAjanmayaitadupapAditam .
abbhakShaNa.n tvayA rAjannayuktaM kR^itamadya vai .. 21..\\
na tvadya shakyamasmAbhiretatkartumato.anyathA .
nUna.n daivakR^ita.n hyetadyadevaM kR^itavAnasi .. 22..\\
pipAsitena yAH pItA vidhimantrapuraskR^itAH .
ApastvayA mahArAja mattapo vIryasambhR^itAH .
tAbhyastvamAtmanA putrameva.n vIrya.n janiShyasi .. 23..\\
vidhAsyAmo vaya.n tatra taveShTiM paramAdbhutAm .
yathA shakrasamaM putra.n janayiShyasi vIryavAn .. 24..\\
tato varShashate pUrNe tasya rAGYo mahAtmanaH .
vAmaM pArshva.n vinirbhidya sutaH sUrya ivAparaH .. 25..\\
nishchakrAma mahAtejA na cha taM mR^ityurAvishat .
yuvanAshvaM narapati.n tadadbhutamivAbhavat .. 26..\\
tataH shakro mahAtejAsta.n didR^ikShurupAgamat .
pradeshinI.n tato.asyAsye shakraH samabhisandadhe .. 27..\\
mAmaya.n dhAsyatItyevaM paribhAstaH savajriNA .
mAndhAteti cha nAmAsya chakruH sendrA divaukasaH .. 28..\\
pradeshinI.n shakradattAmAsvAdya sa shishustadA .
avardhata mahIpAla kiShkUNA.n cha trayodasha .. 29..\\
vedAsta.n sadhanurvedA divyAnyastrANi cheshvaram .
upatasthurmahArAja dhyAta mAtrANi sarvashaH .. 30..\\
dhanurAjagavaM nAma sharAH shR^i~NgodbhavAsh cha ye .
abhedya.n kavachaM chaiva sadyastamupasaMshrayan .. 31..\\
so.abhiShikto maghavatA svaya.n shakreNa bhArata .
dharmeNa vyajayallokA.nstrInviShNuriva vikramaiH .. 32..\\
tasyApratihata.n chakraM prAvartata mahAtmanaH .
ratnAni chaiva rAjarShi.n svayamevopatasthire .. 33..\\
tasyeya.n vasusampUrNA vasu dhA vasu dhAdhipa .
teneShTa.n vividhairyaGYairbahubhiH svAptadakShiNaiH .. 34..\\
chittachaityo mahAtejA dharmaM prApya cha puShkalam .
shakrasyArdhAsana.n rAja.NllabdhavAnamitadyutiH .. 35..\\
ekAhnA pR^ithivI tena dharmanityena dhImatA .
nirjitA shAsanAdeva sa ratnAkara pattanA .. 36..\\
tasya chityairmahArAja kratUnA.n dakShiNA vatAm .
chaturantA mahI vyAptA nAsItki.n chidanAvR^itam .. 37..\\
tena padmasahasrANi gavA.n dasha mahAtmanA .
brAhmaNebhyo mahArAja dattAnIti prachakShate .. 38..\\
tena dvAdasha vArShikyAmanAvR^iShTyAM mahAtmanA .
vR^iShTa.n sasyavivR^iddhyarthaM miShato vajrapANinaH .. 39..\\
tena somakulotpanno gAndhArAdhipatirmahA .
garjanniva mahAmeghaH pramathya nihataH sharaiH .. 40..\\
prajAshchaturvidhAstena jitA rAjanmahAtmanA .
tenAtma tapasA lokAH sthApitAshchApi tejasA .. 41..\\
tasyaitaddevayajana.n sthAnamAdityavarchasaH .
pashya puNyatame deshe kurukShetrasya madhyataH .. 42..\\
etatte sarvamAkhyAtaM mAndhAtushcharitaM mahat .
janma chAgryaM mahIpAla yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 127}
y
katha.nvIryaH sa rAjAbhUtsomako vadatA.n vara .
karmANyasya prabhAva.n cha shrotumichchhAmi tattvataH .. 1..\\
l
yudhiShThirAsInnR^ipatiH somako nAma dhArmikaH .
tasya bhAryA shata.n rAjansadR^ishInAmabhUttadA .. 2..\\
sa vai yatnena mahatA tAsu putraM mahIpatiH .
ka.n chinnAsAdayAmAsa kAlena mahatA api .. 3..\\
kadA chittasya vR^iddhasya yatamAnasya yatnataH .
janturnAma sutastasminstrI shate samajAyata .. 4..\\
ta.n jAtaM mAtaraH sarvAH parivArya samAsate .
satataM pR^iShThataH kR^itvA kAmabhogAnvishAM pate .. 5..\\
tataH pipIlikA jantu.n kadA chidadashatsphiji .
sa daShTo vyanadadrAja.nstena duHkhena bAlakaH .. 6..\\
tatastA mAtaraH sarvAH prAkroshanbhR^ishaduHkhitAH .
parivArya jantu.n sahitAH sa shabdastumulo.abhavat .. 7..\\
tamArtanAda.n sahasA shushrAva sa mahIpatiH .
amAtyapariShanmadhye upaviShTaH sahartvijaiH .. 8..\\
tataH prasthApayAmAsa kimetaditi pArthivaH .
tasmai kShattA yathAvR^ittamAchachakShe sutaM prati .. 9..\\
tvaramANaH sa chotthAya somakaH saha mantribhiH .
pravishyAntaHpuraM putramAshvAsayadarindama .. 10..\\
sAntvayitvA tu taM putraM niShkramyAntaHpurAnnR^ipaH .
R^itvijaiH sahito rAjansahAmAtya upAvishat .. 11..\\
somaka
dhigastvihaikaputra tvamaputra tva.n varaM bhavet .
nityAtura tvAdbhUtAnA.n shoka evaika putra tA .. 12..\\
idaM bhAryA shataM brahmanparIkShyopa chitaM prabho .
putrArthinA mayA voDhaM na chAsA.n vidyate prajA .. 13..\\
ekaH katha.n chidutpannaH putro janturayaM mama .
yatamAnasya sarvAsu kiM nu duHkhamataH param .. 14..\\
vayashcha samatItaM me sabhAryasya dvijottama .
AsAM prANAH samAyattA mama chAtraika putrake .. 15..\\
syAnnu karma tathAyukta.n yena putrashataM bhavet .
mahatA laghunA vApi karmaNA duShkareNa vA .. 16..\\
rtvij
asti vai tAdR^isha.n karma yena putrashataM bhavet .
yadi shaknoShi tatkartumatha vakShyAmi somaka .. 17..\\
s
kArya.n vA yadi vAkAryaM yena putrashataM bhavet .
kR^itameva hi tadviddhi bhagavAnprabravItu me .. 18..\\
rtvij
yajasva jantunA rAja.nstvaM mayA vitate kratau .
tataH putrashata.n shrImadbhaviShyatyachireNa te .. 19..\\
vapAyA.n hUyamAnAyA.n dhUmamAghrAya mAtaraH .
tatastAH sumahAvIryA~njanayiShyanti te sutAn .. 20..\\
tasyAmeva tu te janturbhavitA punarAtmajaH .
uttare chAsya sauvarNa.n lakShma pArshve bhaviShyati .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 128}
s
brahmanyadyadyathA kArya.n tattatkuru tathA tathA .
putra kAmatayA sarva.n kariShyAmi vachastava .. 1..\\
l
tataH sa yAjayAmAsa somaka.n tena jantunA .
mAtarastu balAtputramapAkarShuH kR^ipAnvitAH .. 2..\\
hAhatAH smeti vAshantyastIvrashokasamanvitAH .
taM mAtaraH pratyakarShangR^ihItvA dakShiNe kare .
savye pANau gR^ihItvA tu yAjako.api sma karShati .. 3..\\
kurarINAmivArtAnAmapAkR^iShya tu ta.n sutam .
vishasya chaina.n vidhinA vapAmasya juhAva saH .. 4..\\
vapAyA.n hUyamAnAyA.n gandhamAghrAya mAtaraH .
ArtA nipetuH sahasA pR^ithivyA.n kurunandana .
sarvAshcha garbhAnalabha.nstatastAH pArthivA~NganAH .. 5..\\
tato dashasu mAseShu somakasya vishAM pate .
jaGYe putrashataM pUrNa.n tAsu sarvAsu bhArata .. 6..\\
janturjyeShThaH samabhava~njanitryAmeva bhArata .
sa tAsAmiShTa evAsInna tathAnye nijAH sutAH .. 7..\\
tachcha lakShaNamasyAsItsauvarNaM pArshva uttare .
tasminputrashate chAgryaH sa babhUva guNairyutaH .. 8..\\
tataH sa lokamagamatsomakasya guruH param .
atha kAle vyatIte tu somako.apyagamatparam .. 9..\\
atha taM narake ghore pachyamAna.n dadarsha saH .
tamapR^ichchhatkimartha.n tvaM narake pachyase dvija .. 10..\\
tamabravIdguruH so.atha pachyamAno.agninA bhR^isham .
tvaM mayA yAjito rAja.nstasyeda.n karmaNaH phalam .. 11..\\
etachchhrutvA sa rAjarShirdharmarAjAnamabravIt .
ahamatra pravekShyAmi muchyatAM mama yAjakaH .
matkR^ite hi mahAbhAgaH pachyate narakAgninA .. 12..\\
nAnyaH kartuH phala.n rAjannupabhu~Nkte kadA chana .
imAni tava dR^ishyante phalAni dadatA.n vara .. 13..\\
somaka
puNyAnna kAmaye lokAnR^ite.ahaM brahmavAdinam .
ichchhAmyahamanenaiva saha vastu.n surAlaye .. 14..\\
narake vA dharmarAja karmaNAsya samo hyaham .
puNyApuNya phala.n devasamamastvAvayoridam .. 15..\\
dharma
yadyevamIpsita.n rAjanbhu~NkShvAsya sahitaH phalam .
tulyakAla.n sahAnena pashchAtprApsyasi sadgatim .. 16..\\
l
sa chakAra tathA sarva.n rAjA rAjIvalochanaH .
punashcha lebhe lokAnsvAnkarmaNA nirjitA~nshubhAn .
saha tenaiva vipreNa guruNA sa gurupriyaH .. 17..\\
eSha tasyAshramaH puNyo ya eSho.agre virAjate .
kShAnta uShyAtra so rAtraM prApnoti sugatiM naraH .. 18..\\
etasminnapi rAjendra vatsyAmo vigatajvarAH .
so rAtraM niyatAtmAnaH sajjIbhava kurUdvaha .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 129}
l
asminkila svaya.n rAjanniShTavAnvai prajApatiH .
satramiShTI kR^itaM nAma purA varShasahasrikam .. 1..\\
ambarIsashcha nAbhAga iShTavAnyamunAm anu .
yaGYaishcha tapasA chaiva parA.n siddhimavApa saH .. 2..\\
desho nAhuSha yaGYAnAmayaM puNyatamo nR^ipa .
yatreShTvA dashapadmAni sadasyebhyo nisR^iShTavAn .. 3..\\
sArvabhaumasya kaunteya yayAteramitaujasaH .
spardhamAnasya shakreNa pashyeda.n yaGYavAstviha .. 4..\\
pashya nAnAvidhAkArairagnibhirnichitAM mahIm .
majjantImiva chAkrAntA.n yayAteryaGYakarmabhiH .. 5..\\
eShA shamyekapatrA sA sharaka.n chaitaduttamam .
pashya rAmahradAnetAnpashya nArAyaNAshrayam .. 6..\\
etadArchIka putrasya yogairvicharato mahIm .
apasarpaNaM mahIpAla raupyAyAmamitaujasaH .. 7..\\
atrAnuvaMshaM paThataH shR^iNu me kurunandana .
ulUkhalairAbharaNaiH pishAchI yadabhAShata .. 8..\\
yuga.n dhare dadhi prAshya uShitvA chAchyutasthale .
tadvadbhUtilaye snAtvA saputrA vastumichchhasi .. 9..\\
ekarAtramuShitveha dvitIya.n yadi vatsyasi .
etadvai te divA vR^itta.n rAtrau vR^ittamato.anyathA .. 10..\\
atrAdyAho nivatsyAmaH kShapAM bharatasattama .
dvArametaddhi kaunteya kurukShetrasya bhArata .. 11..\\
atraiva nAhuSho rAjA rAjankratubhiriShTavAn .
yayAtirbahuratnADhyairyatrendro mudamabhyagAt .. 12..\\
etatplakShAvataraNa.n yamunAtIrthamuchyate .
etadvai nAkapR^iShThasya dvAramAhurmanIShiNaH .. 13..\\
atra sArasvatairyaGYairIjAnAH paramarShayaH .
yUpolukhalinastAta gachchhantyavabhR^ithA plavam .. 14..\\
atraiva bharato rAjA medhyamashvamavAsR^ijat .
asakR^itkR^iShNasAra~Nga.n dharmeNAvApya medinIm .. 15..\\
atraiva puruShavyAghra maruttaH satramuttamam .
Aste devarShimukhyena sa.nvartenAbhipAlitaH .. 16..\\
atropaspR^ishya rAjendra sarvA.NllokAnprapashyati .
pUyate duShkR^itAchchaiva samupaspR^ishya bhArata .. 17..\\
v
tatra sabhrAtR^ikaH snAtvA stUyamAno maharShibhiH .
lomashaM pANDavashreShTha ida.n vachanamabravIt .. 18..\\
sarvA.NllokAnprapashyAmi tapasA satyavikrama .
iha sthAH pANDavashreShThaM pashyAmi shvetavAhanam .. 19..\\
l
evametanmahAbAho pashyanti paramarShayaH .
saro vatImimAM puNyAM pashyaika sharaNAvR^itAm .. 20..\\
yatra snAtvA narashreShTha dhUtapApmA bhaviShyati .
iha sArasvatairyaGYairiShTavantaH surarShayaH .
R^iShayashchaiva kaunteya tathA rAjarShayo.api cha .. 21..\\
vedI prajApatereShA samantAtpa~nchayojanA .
kurorvai yaGYashIlasya kShetrametanmahAtmanaH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 130}
l
iha martyAstapastaptvA svarga.n gachchhanti bhArata .
martukAmA narA rAjannihAyAnti sahasrashaH .. 1..\\
evamAshIH prayuktA hi dakSheNa yajatA purA .
iha ye vai mariShyanti te vai svargajito narAH .. 2..\\
eShA saro vatI puNyA divyA choghavatI nadI .
etadvinashanaM nAma saro vatyA vishAM pate .. 3..\\
dvAraM niShAdarAShTrasya yeShA.n dveShAtsaro vatI .
praviShTA pR^ithivI.n vIra mA niShAdA hi mAM viduH .. 4..\\
eSha vai chamasodbhedo yatra dR^ishyA saro vatI .
yatrainAmabhyavartanta divyAH puNyAH samudragAH .. 5..\\
etatsindhormahattIrtha.n yatrAgastyamarindama .
lopAmudrA samAgamya bhartAramavR^iNIta vai .. 6..\\
etatprabhAsate tIrthaM prabhAsaM bhAH karadyute .
indrasya dayitaM puNyaM pavitraM pApanAshanam .. 7..\\
etadviShNupadaM nAma dR^ishyate tIrthamuttamam .
eShA ramyA vipAshA cha nadI paramapAvanI .. 8..\\
atraiva putrashokena vasiShTho bhagavAnR^iShiH .
baddhvAtmAnaM nipatito vipAshaH punarutthitaH .. 9..\\
kAshmIla maNDala.n chaitatsarvapuNyamarindama .
maharShibhishchAdhyuShitaM pashyedaM bhrAtR^ibhiH saha .. 10..\\
atrottarANA.n sarveShAmR^iShINAM nAhuShasya cha .
agneshchAtraiva sa.nvAdaH kAshyapasya cha bhArata .. 11..\\
etaddvAraM mahArAja mAnasasya prakAshate .
varShamasya girermadhye rAmeNa shrImatA kR^itam .. 12..\\
eSha vAtika ShaNDo vai prakhyAtaH satyavikramaH .
nAbhyavartata yaddvAra.n videhAnuttara.n cha yaH .. 13..\\
eSha ujjAnako nAma yavakrIryatra shAntavAn .
arundhatI sahAyashcha vasiShTho bhagavAnR^iShiH .. 14..\\
hradashcha kushavAneSha yatra padma.n kushe shayam .
Ashramashchaiva rukmiNyA yatrAshAmyadakopanA .. 15..\\
samAdhInA.n samAsastu pANDaveya shrutastvayA .
ta.n drakShyasi mahArAja bhR^igutu~NgaM mahAgirim .. 16..\\
jalA.n chopajalAM chaiva yamunAmabhito nadIm .
ushInaro vai yatreShTvA vAsavAdatyarichyata .. 17..\\
tA.n devasamitiM tasya vAsavashcha vishAM pate .
abhyagachchhata rAjAna.n GYAtumagnishcha bhArata .. 18..\\
jiGYAsamAnau varadau mahAtmAnamushInaram .
indraH shyenaH kapoto.agnirbhUtvA yaGYe.abhijagmatuH .. 19..\\
Uru.n rAGYaH samAsAdya kapotaH shyenajAdbhayAt .
sharaNArthI tadA rAjannililye bhayapIDitaH .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 131}
zyena
dharmAtmAna.n tvAhureka.n sarve rAjanmahIkShitaH .
sa vai dharmaviruddha.n tvaM kasmAtkarma chikIrShasi .. 1..\\
vihitaM bhakShaNa.n rAjanpIDyamAnasya me kShudhA .
mA bhA~NkShIrdharmalobhena dharmamutsR^iShTavAnasi .. 2..\\
raajan
santrastarUpastrANArthI tvatto bhIto mahAdvija .
matsakAshamanuprAptaH prANagR^idhnuraya.n dvijaH .. 3..\\
evamabhyAgatasyeha kapotasyAbhayArthinaH .
apradAne paro.adharmaH ki.n tva.n shyenaprapashyasi .. 4..\\
praspandamAnaH sambhrAntaH kapotaH shyenalakShyate .
matsakAsha.n jIvitArthI tasya tyAgo vigarhitaH .. 5..\\
z
AhArAtsarvabhUtAni sambhavanti mahIpate .
AhAreNa vivardhante tena jIvanti jantavaH .. 6..\\
shakyate dustyaje.apyarthe chirarAtrAya jIvitum .
na tu bhojanamutsR^ijya shakya.n vartayitu.n chiram .. 7..\\
bhakShyAdvilopitasyAdya mama prANA vishAM pate .
visR^ijya kAyameShyanti panthAnamapunarbhavam .. 8..\\
pramR^ite mayi dharmAtmanputradAraM nashiShyati .
rakShamANaH kapota.n tvaM bahUnprANAnnashiShyasi .. 9..\\
dharma.n yo bAdhate dharmo na sa dharmaH kudharma tat .
avirodhI tu yo dharmaH sa dharmaH satyavikrama .. 10..\\
virodhiShu mahIpAla nishchitya gurulAghavam .
na bAdhA vidyate yatra ta.n dharma.n samudAcharet .. 11..\\
gurulAghavamAGYAya dharmAdharmavinishchaye .
yato bhUyA.nstato rAjankuru dharmavinishchayam .. 12..\\
r
bahukalyANa sa.nyuktaM bhAShase vihagottama .
suparNaH pakShirATki.n tvaM dharmaGYashchAsyasaMshayam .
tathA hi dharmasa.nyuktaM bahu chitraM prabhAShase .. 13..\\
na te.astyavidita.n kiM chiditi tvA lakShayAmyaham .
sharaNaiShiNaH parityAga.n katha.n sAdhviti manyase .. 14..\\
AhArArtha.n samArambhastava chAyaM viha~Ngama .
shakyashchApyanyathA kartumAhAro.apyadhikastvayA .. 15..\\
govR^iSho vA varAho vA mR^igo vA mahiSho.api vA .
tvadarthamadya kriyatA.n yadvAnyadabhikA~NkShase .. 16..\\
z
na varAhaM na chokShANaM na mR^igAnvividhA.nstathA .
bhakShayAmi mahArAja kimannAdyena tena me .. 17..\\
yastu me daivavihito bhakShaH kShatriya pu~Ngava .
tamutsR^ija mahIpAla kapotamimameva me .. 18..\\
shyenAH kapotAnkhAdanti sthitireShA sanAtanI .
mA rAjanmArgamAGYAya kadalI skandhamAruha .. 19..\\
r
rAjya.n shibInAmR^iddhaM vai shAdhi pakShigaNArchita .
yadvA kAmayase ki.n chichchhyena sarvaM dadAni te .
vinemaM pakShiNa.n shyenasharaNArthinamAgatam .. 20..\\
yenema.n varjayethAstva.n karmaNA pakShisattama .
tadAchakShva kariShyAmi na hi dAsye kapotakam .. 21..\\
z
ushInara kapote te yadi sneho narAdhipa .
Atmano mA.nsamutkR^itya kapota tulayA dhR^itam .. 22..\\
yadA sama.n kapotena tava mA.nsaM bhavennR^ipa .
tadA pradeya.n tanmahya.n sA me tuShTirbhaviShyati .. 23..\\
r
anugrahamimaM manye shyenayanmAbhiyAchase .
tasmAtte.adya pradAsyAmi svamA.nsa.n tulayA dhR^itam .. 24..\\
l
athotkR^itya svamA.nsa.n tu rAjA paramadharmavit .
tulayAmAsa kaunteya kapotena sahAbhibho .. 25..\\
dhriyamANastu tulayA kapoto vyatirichyate .
punashchotkR^itya mA.nsAni rAjA prAdAdushInaraH .. 26..\\
na vidyate yadA mA.nsa.n kapotena samaM dhR^itam .
tata utkR^itta mA.nso.asAvAruroha svaya.n tulAm .. 27..\\
z
indro.ahamasmi dharmaGYa kapoto havyavAD ayam .
jiGYAsamAnau dharme tvA.n yaGYavATamupAgatau .. 28..\\
yatte mA.nsAni gAtrebhya utkR^ittAni vishAM pate .
eShA te bhAsvarI kIrtirlokAnabhibhaviShyati .. 29..\\
yAvalloke manuShyAstvA.n kathayiShyanti pArthiva .
tAvatkIrtishcha lokAshcha sthAsyanti tava shAshvatAH .. 30..\\
l
tatpANDaveya sadana.n rAGYastasya mahAtmanaH .
pashyasvaitanmayA sArdhaM puNyaM pApapramochanam .. 31..\\
atra vai satata.n devA munayashcha sanAtanAH .
dR^ishyante brAhmaNai rAjanpuNyavadbhirmahAtmabhiH .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 132}
l
yaH kathyate mantravidagryabuddhir
auddAlakiH shvetaketuH pR^ithivyAm .
tasyAshramaM pashya narendra puNyaM
sadA phalairupapannaM mahI jaiH .. 1..\\
sAkShAdatra shvetaketurdadarsha
saro vatIM mAnuShadeharUpAm .
vetsyAmi vAnImiti sampravR^ittAM
saro vatI.n shvetaketurbabhAShe .. 2..\\
tasminkAle brahma vidA.n variShThAv
AstA.n tadA mAtulabhAgineyau .
aShTAvakrashchaiva kahoDa sUnur
auddAlakiH shvetaketushcha rAjan .. 3..\\
videharAjasya mahIpatestau
viprAvubhau mAtulabhAgineyau .
pravishya yaGYAyatana.n vivAde
bandiM nijagrAhaturaprameyam .. 4..\\
y
kathaM prabhAvaH sa babhUva vipras
tathAyukta.n yo nijagrAha bandim .
aShTAvakraH kena chAsau babhUva
tatsarvaM me lomasha sha.nsa tattvam .. 5..\\
uddAlakasya niyataH shiShya eko
nAmnA kahoDeti babhUva rAjan .
shushrUShurAchArya vashAnuvartI
dIrgha.n kAla.n so.adhyayanaM chakAra .. 6..\\
ta.n vai viprAH paryabhavaMshcha shiShyAs
ta.n cha GYAtvA viprakAraM guruH saH .
tasmai prAdAtsadya eva shruta.n cha
bhAryA.n cha vai duhitara.n svAM sujAtAm .. 7..\\
tasyA garbhaH samabhavadagnikalpaH
so.adhIyAnaM pitaramathAbhyuvAcha .
sarvA.n rAtrimadhyayana.n karoShi
nedaM pitaH samyagivopavartate .. 8..\\
upAlabdhaH shiShyamadhye maharShiH
sa ta.n kopAdudara stha.n shashApa .
yasmAtkukShau vartamAno bravIShi
tasmAdvakro bhavitAsyaShTa kR^itvaH .. 9..\\
sa vai tathA vakra evAbhyajAyad
aShTAvakraH prathito vai maharShiH .
tasyAsIdvai mAtulaH shvetaketuH
sa tena tulyo vayasA babhUva .. 10..\\
sampIDyamAnA tu tadA sujAtA
vivardhamAnena sutena kukShau .
uvAcha bhartAramida.n rahogatA
prasAdya hIna.n vasunA dhanArthinI .. 11..\\
katha.n kariShyAmyadhanA maharShe
mAsashchAya.n dashamo vartate me .
na chAsti te vasu ki.n chitprajAtA
yenAhametAmApadaM nistareyam .. 12..\\
uktastvevaM bhAryayA vai kahoDo
vittasyArthe janakamathAbhyagachchhat .
sa vai tadA vAdavidA nigR^ihya
nimajjito bandinehApsu vipraH .. 13..\\
uddAlakasta.n tu tadA nishamya
sUtena vAde.apsu tathA nimajjitam .
uvAcha tA.n tatra tataH sujAtAm
aShTAvakre gUhitavyo.ayamarthaH .. 14..\\
rarakSha sA chApyati ta.n sumantraM
jAto.apyevaM na sa shushrAva vipraH .
uddAlakaM pitR^ivachchApi mene
aShTAvakro bhrAtR^ivachchhveta ketum .. 15..\\
tato varShe dvAdashe shvetaketur
aShTAvakraM pitura~Nke nisannam .
apAkarShadgR^ihya pANau rudantaM
nAya.n tavA~NkaH piturityuktavAMsh cha .. 16..\\
yattenokta.n duruktaM tattadAnIM
hR^idi sthita.n tasya suduHkhamAsIt .
gR^iha.n gatvA mAtara.n rodamAnaH
paprachchheda.n kva nu tAto mameti .. 17..\\
tataH sujAtA paramArtarUpA
shApAdbhItA sarvamevAchachakShe .
tadvai tattva.n sarvamAGYAya mAtur
ityabravIchchhveta ketu.n sa vipraH .. 18..\\
gachchhAva yaGYa.n janakasya rAGYo
bahvAshcharyaH shrUyate tasya yaGYaH .
shroShyAvo.atra brAhmaNAnA.n vivAdam
anna.n chAgryaM tatra bhokShyAvahe cha .
vichakShaNa tva.n cha bhaviShyate nau
shivashcha saumyashcha hi brahmaghoShaH .. 19..\\
tau jagmaturmAtulabhAgineyau
yaGYa.n samR^iddha.n janakasya rAGYaH .
aShTAvakraH pathi rAGYA sametya
utsAryamANo vAkyamida.n jagAda .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 133}
ast
andhasya panthA badhirasya panthAH
striyaH panthA vaivadhikasya panthAH .
rAGYaH panthA brAhmaNenAsametya sametya
tu brAhmaNasyaiva panthAH .. 1..\\
r
panthA aya.n te.adya mayA nisR^iShTo
yenechchhase tena kAma.n vrajasva .
na pAvako vidyate vai laghIyAn
indro.api nityaM namate brAhmaNAnAm .. 2..\\
ast
yaGYa.n draShTuM prAptavantau svatAta
kautUhalaM nau balavadvai vivR^iddham .
AvAM prAptAvatithI sampraveshaM
kA~NkShAvahe dvArapate tavAGYAm .. 3..\\
aindradyumneryaGYadR^ishAvihAvAM
vivakShU vai janakendra.n didR^ikShU .
na vai krodhAdvyAdhinaivottamena
sa.nyojaya dvArapAla kShaNena .. 4..\\
dvaarap
bandeH samAdesha karA vaya.n sma
nibodha vAkya.n cha mayeryamANam .
na vai bAlAH pravishantyatra viprA
vR^iddhA vidvA.nsaH pravishanti dvijAgryAH .. 5..\\
ast
yadyatra vR^iddheShu kR^itaH pravesho
yuktaM mama dvArapAla praveShTum .
vaya.n hi vR^iddhAshcharitavratAsh cha
veda prabhAvena praveshanArhAH .. 6..\\
shushrUShavashchApi jitendriyAsh cha
GYAnAgame chApi gatAH sma niShThAm .
na bAla ityavamantavyamAhur
bAlo.apyagnirdahati spR^ishyamAnaH .. 7..\\
dv
saro vatImIraya veda juShTAm
ekAkSharAM bahurUpA.n virAjam .
a~NgAtmAna.n samavekShasva bAlaM
ki.n shlAghase durlabhA vAdasiddhiH .. 8..\\
ast
na GYAyate kAyavR^iddhyA vivR^iddhir
yathAShThIlA shAlmaleH sampravR^iddhA .
hrasvo.alpakAyaH phalito vivR^iddho
yashchAphalastasya na vR^iddhabhAvaH .. 9..\\
vR^iddhebhya eveha mati.n sma bAlA
gR^ihNanti kAlena bhavanti vR^iddhAH .
na hi GYAnamalpakAlena shakyaM
kasmAdbAlo vR^iddha ivAvabhAShase .. 10..\\
ast
na tena sthaviro bhavati yenAsya palita.n shiraH .
bAlo.api yaH prajAnAti ta.n devAH sthavira.n viduH .. 11..\\
na hAyanairna palitairna vittena na bandhubhiH .
R^iShayashchakrire dharma.n yo.anUchAnaH sa no mahAn .. 12..\\
didR^ikShurasmi samprApto bandina.n rAjasa.nsadi .
nivedayasva mA.n dvAH stha rAGYe puShkara mAline .. 13..\\
draShTAsyadya vadata dvArapAla
manIShibhiH saha vAde vivR^iddhe .
utAho vApyuchchatAM nIchatA.n vA
tUShNImbhUteShvatha sarveShu chAdya .. 14..\\
dv
katha.n yaGYa.n dashavarSho vishestvaM
vinItAnA.n viduShAM sampraveshyam .
upAyataH prayatiShye tavAhaM
praveshane kuru yatna.n yathAvat .. 15..\\
ast
bho bho rAja~njanakAnA.n variShTha
sabhAjyastva.n tvayi sarva.n samR^iddham .
tva.n vA kartA karmaNAM yaGYiyAnAM
yayAtireko nR^ipatirvA purastAt .. 16..\\
vidvAnbandI veda vido nigR^ihya
vAde bhagnAnapratisha~NkamAnaH .
tvayA nisR^iShTaiH puruShairAptakR^idbhir
jale sarvAnmajjayatIti naH shrutam .. 17..\\
sa tachchhrutvA brAhmaNAnA.n sakAshAd
brahmodya.n vai kathayitumAgato.asmi .
kvAsau bandI yAvadena.n sametya
nakShatrANIva savitA nAshayAmi .. 18..\\
r
Asha.nsase bandina.n tva.n vijetum
aviGYAtvA vAkyabalaM parasya .
viGYAta vIryaiH shakyamevaM
pravaktu.n dR^iShTashchAsau brAhmaNairvAdashIlaiH .. 19..\\
ast
vivAdito.asau na hi mAdR^ishairhi
si.nhI kR^itastena vadatyabhItaH .
sametya mAM nihataH sheShyate.adya
mArge bhagna.n shakaTamivAbalAkSham .. 20..\\
r
ShaNNAbherdvAdashAkShasya chaturviMshatiparvaNaH .
yastriShaShTi shatArasya vedArtha.n sa paraH kaviH .. 21..\\
ast
chaturviMshatiparva tvA.n ShaNNAbhi dvAdasha pradhi .
tattriShaShTi shatAra.n vai chakraM pAtu sadAgati .. 22..\\
r
vaDave iva sa.nyukte shyenapAte divaukasAm .
kastayorgarbhamAdhatte garbha.n suShuvatush cha kam .. 23..\\
mA sma te te gR^ihe rAja~nshAtravANAm api dhruvam .
vAtasArathirAdhatte garbha.n suShuvatush cha tam .. 24..\\
ki.n svitsuptaM na nimiShati kiM svijjAtaM na chopati .
kasya sviddhR^idayaM nAsti ki.n svidvegena vardhate .. 25..\\
matsyaH supto na nimiShatyanda.n jAtaM na chopati .
ashmano hR^idayaM nAsti nadIvegena vardhate .. 26..\\
na tvA manye mAnuSha.n deva sattvaM
na tvaM bAlaH sthavirastvaM mato me .
na te tulyo vidyate vAkpralApe
tasmAddvAra.n vitarAmyeSha bandI .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 134}
ast
atrograsenasamiteShu rAjan
samAgateShvapratimeShu rAjasu .
na vai vivitsAntaramasti vAdinAM
mahAjale ha.nsaninAdinAm iva .. 1..\\
na me.adya vakShyasyati vAdimAnin
glahaM pra pannaH saritAmivAgamaH .
hutAshanasyeva samiddha tejasaH
sthiro bhavasveha mamAdya bandin .. 2..\\
vyAghra.n shayAnaM prati mA prabodhaya
AshIviSha.n sR^ikkiNI lelihAnam .
padAhatasyeva shiro.abhihatya
nAdaShTo vai mokShyase tannibodha .. 3..\\
yo vai darpAtsa.nhananopapannaH
sudurbalaH parvatamAvihanti .
tasyaiva pANiH sanakho vishIryate
na chaiva shailasya hi dR^ishyate vraNaH .. 4..\\
sarve rAGYo maithilasya mainAkasyeva parvatAH .
nikR^iShTa bhUtA rAjAno vatsA anaduho yathA .. 5..\\
astAvakraH samitau garjamAno
jAtakrodho bandinamAha rAjan .
ukte vAkye chottaraM me bravIhi
vAkyasya chApyuttara.n te bravImi .. 6..\\
eka evAgnirbahudhA samidhyate
ekaH sUryaH sarvamidaM prabhAShate .
eko vIro devarAjo nihantA
yamaH pitR^INAmIshvarash chaika eva .. 7..\\
dvAvindrAgnI charato vai sakhAyau
dvau devarShI nAradaH parvatash cha .
dvAvashvinau dve cha rathasya chakre
bhAryA patI dvau vihitau vidhAtrA .. 8..\\
triH sUyate karmaNA vai prajeyaM
trayo yuktA vAjapeya.n vahanti .
adhvaryavastrisavanAni tanvate
trayo lokAstrINi jyotI.nsi chAhuH .. 9..\\
chatuShTayaM brAhmaNAnAM niketaM
chatvAro yuktA yaGYamima.n vahanti .
dishashchatasrashchaturashcha varNAsh
chatuspadA gaurapi shashvaduktA .. 10..\\
pa~nchAgnayaH pa~ncha padA cha pa~Nktir
yaGYAH pa~nchaivApyatha pa~nchendriyANi .
dR^iShTA vede pa~ncha chUdAshcha pa~ncha
loke khyAtaM pa~nchanada.n cha puNyam .. 11..\\
ShaDAdhAne dakShiNAmAhureke
ShaDeveme R^itavaH kAlachakram .
ShaDindriyANyuta ShaTkR^ittikAsh cha
ShaTsAdyaskAH sarvavedeShu duShTAH .. 12..\\
sapta grAmyAH pashavaH sapta vanyAH
sapta chhandA.nsi kratumeka.n vahanti .
saptarShayaH sapta chApyarhaNAni
sapta tantrI prathitA chaiva vInA .. 13..\\
aShTau shANAH shatamAna.n vahanti
tathAShTa pAdaH sharabhaH si.nhaghAtI .
aShTau vasU~nshushruma devatAsu
yUpashchAShTAsrirvihitaH sarvayaGYaH .. 14..\\
navaivoktAH sAmidhenyaH pitR^INAM
tathA prAhurnava yoga.n viShargam .
navAkSharA bR^ihatI sampradiShTA
nava yogo gaNanAmeti shashvat .. 15..\\
dashA dashoktAH puruShasya loke
sahasramAhurdasha pUrNa.n shatAni .
dashaiva mAsAnbibhrati garbhavatyo
dasherakA dasha dAshA dashArNAH .. 16..\\
ekAdashaikAdashinaH pashUnAm
ekAdashaivAtra bhavanti yUpAH .
ekAdasha prANabhR^itA.n vikArA
ekAdashoktA divi deveShu rudrAH .. 17..\\
sa.nvatsara.n dvAdasha mAsamAhur
jagatyAH pAdo dvAdashaivAkSharANi .
dvAdashAhaH prAkR^ito yaGYa ukto
dvAdashAdityAnkathayantIha viprAH .. 18..\\
trayodashI tithiruktA mahogrA
trayodashadvIpavatI mahI cha .. 19..\\
etAvaduktvA virarAma bandI
shlokasyArdha.n vyAjahArAShTavakraH .
trayodashAhAni sasAra keshI
trayodashAdInyatichchhandA.nsi chAhuH .. 20..\\
tato mahAnudatiShThanninAdas
tUShNImbhUta.n sUtaputraM nishamya .
adhomukha.n dhyAnaparaM tadAnIm
astAvakra.n chApyudIryantameva .. 21..\\
tasmi.nstathA sa~Nkule vartamAne
sphIte yaGYe janakasyAtha rAGYaH .
astAvakraM pUjayanto.abhyupeyur
viprAH sarve prA~njalayaH pratItAH .. 22..\\
anena vai brAhmaNAH shushruvA.nso
vAde jitvA salile majjitAH kila .
tAneva dharmAnayamadya bandI
prApnotu gR^ihyApsu nimajjayainam .. 23..\\
ahaM putro varuNasyota rAGYas
tatrAsa satra.n dvAdasha vArShika.n vai .
satreNa te janaka tulyakAlaM
tadartha.n te prahitA me dvijAgryAH .. 24..\\
ete sarve varuNasyota yaGYaM
draShTu.n gatA iha AyAnti bhUyaH .
astAvakraM pUjaye pUjanIyaM
yasya hetorjanitAra.n sameShye .. 25..\\
viprAH samudrAmbhasi majjitAste
vAchA jitA medhayA AvidAnAH .
tAM medhayA vAchamathojjahAra
yathA vAchamavachinvanti santaH .. 26..\\
agnirdaha~njAtavedAH satA.n gR^ihAn
visarjaya.nstejasA na sma dhAkShIt .
bAleShu putreShu kR^ipaNa.n vadatsu
tathA vAchamavachinvanti santaH .. 27..\\
shleShmAtakI kShINavarchaH shR^iNoShi
utAho tvA.n stutayo mAdayanti .
hastIva tva.n janaka vitudyamAno
na mAmikA.n vAchamimAM shR^iNoShi .. 28..\\
shR^iNomi vAcha.n tava divyarUpAm
amAnuShI.n divyarUpo.asi sAkShAt .
ajaisIryadbandina.n tva.n vivAde
nisR^iShTaiva tava kAmo.adya bandI .. 29..\\
nAnena jIvatA kashchidartho me bandinA nR^ipa .
pitA yadyasya varuNo majjayaina.n jalAshaye .. 30..\\
ahaM putro varuNasyota rAGYo
na me bhaya.n salile majjitasya .
imaM muhUrtaM pitara.n drakShyate.ayam
aShTAvakrashchiranaShTa.n kahoDam .. 31..\\
tataste pUjitA viprA varuNena mahAtmanA .
udatiShThanta te sarve janakasya samIpataH .. 32..\\
ityarthamichchhanti sutA~njanA janaka karmaNA .
yadahaM nAshaka.n kartuM tatputraH kR^itavAnmama .. 33..\\
utAbalasya balavAnuta bAlasya paNDitaH .
uta vAviduso vidvAnputro janaka jAyate .. 34..\\
shitena te parashunA svayamevAntako nR^ipa .
shirA.nsyapAharatvAjau ripUNAM bhadramastu te .. 35..\\
mahadukthya.n gIyate sAma chAgryaM
samyaksomaH pIyate chAtra satre .
shuchInbhAgAnpratijagR^ihushcha hR^iShTAH
sAkShAddevA janakasyeha yaGYe .. 36..\\
samutthiteShvatha sarveShu rAjan
vipreShu teShvadhika.n suprabheShu .
anuGYAto janakenAtha rAGYA
vivesha toya.n sAgarasyota bandI .. 37..\\
astAvakraH pitaraM pUjayitvA
sampUjito brAhmaNaistairyathAvat .
pratyAjagAmAshramameva chAgryaM
jitvA bandi.n sahito mAtulena .. 38..\\
atra kaunteya sahito bhrAtR^ibhistvaM
sukhoShitaH saha vipraiH pratItaH .
puNyAnyanyAni shuchi karmaika bhaktir
mayA sArdha.n charitAsyAjamIdha .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 135}
lom
eShA madhuvilA rAjansama~NgA samprakAshate .
etatkardamilaM nAma bharatasyAbhisechanam .. 1..\\
alakShmyA kila sa.nyukto vR^itra.nhatvA shachIpatiH .
AplutaH sarvapApebhyaH sama~NgAyA.n vyamuchyata .. 2..\\
etadvinashana.n kukShau mainAkasya nararShabha .
aditiryatra putrArtha.n tadannamapachatpurA .. 3..\\
enaM parvatarAjAnamAruhya purusarShabha .
ayashasyAmasaMshabdyAmalakShmI.n vyapanotsyatha .. 4..\\
ete kanakhalA rAjanR^iShINA.n dayitA nagAH .
eShA prakAshate ga~NgA yudhiShThira mahAnadI .. 5..\\
sanatkumAro bhagavAnatra siddhimagAtparAm .
AjamIdhAvagAhyainA.n sarvapApaiH pramokShyase .. 6..\\
apA.n hrada.n cha puNyAkhyaM bhR^igutu~NgaM cha parvatam .
tUShNI.n ga~NgAM cha kaunteya sAmAtyaH samupaspR^isha .. 7..\\
AshramaH sthUlashiraso ramaNIyaH prakAshate .
atra mAna.n cha kaunteya krodhaM chaiva vivarjaya .. 8..\\
eSha raibhyAshramaH shrImAnpANDaveya prakAshate .
bhAradvAjo yatra kaviryavakrIto vyanashyata .. 9..\\
katha.n yukto.abhavadR^iShirbharadvAjaH pratApavAn .
kimartha.n cha yavakrIta R^iShiputro vyanashyata .. 10..\\
etatsarva.n yathAvR^ittaM shrotumichchhAmi lomasha .
karmabhirdevakalpAnA.n kIrtyamAnairbhR^isha.n rame .. 11..\\
bharadvAjashcha raibhyashcha sakhAyau sambabhUvatuH .
tAvUShaturihAtyantaM prIyamANau vanAntare .. 12..\\
raibhyasya tu sutAvAstAmarvAvasu parAvasU .
AsIdyavakrIH putrastu bharadvAjasya bhArata .. 13..\\
raibhyo vidvAnsahApatyastapo vI chetaro.abhavat .
tayoshchApyatulA prItirbAlyAtprabhR^iti bhArata .. 14..\\
yavakrIH pitara.n dR^iShTvA tapo vinamasatkR^itam .
dR^iShTvA cha satkR^ita.n viprai raibhyaM putraiH sahAnagha .. 15..\\
paryatapyata tejo vI manyunAbhipariplutaH .
tapastepe tato ghora.n veda GYAnAya pANDava .. 16..\\
susamiddhe mahatyagnau sharIramupatApayan .
janayAmAsa santApamindrasya sumahAtapaH .. 17..\\
tata indro yavakrItamupagamya yudhiShThira .
abravItkasya hetostvamAsthitastapa uttamam .. 18..\\
dvijAnAmanadhItA vai vedAH suragarArchita .
pratibhAntviti tapye.ahamidaM paramaka.n tapaH .. 19..\\
svAdhyAyArthe samArambho mamAyaM pAkashAsana .
tapasA GYAtumichchhAmi sarvaGYAnAni kaushika .. 20..\\
kAlena mahatA vedAH shakyA guru mukhAdvibho .
prAptu.n tasmAdaya.n yatnaH paramo me samAsthitaH .. 21..\\
amArga eSha viprarShe yena tva.n yAtumichchhasi .
ki.n vighAtena te vipra gachchhAdhIhi gurormukhAt .. 22..\\
evamuktvA gataH shakro yavakrIrapi bhArata .
bhUya evAkarodyatna.n tapasyamitavikrama .. 23..\\
ghoreNa tapasA rAja.nstapyamAno mahAtapaH .
santApayAmAsa bhR^isha.n devendramiti naH shrutam .. 24..\\
ta.n tathA tapyamAnaM tu tapastIvraM mahAmunim .
upetya balabhiddevo vArayAmAsa vai punaH .. 25..\\
ashakyo.arthaH samArabdho naitadbuddhikR^ita.n tava .
pratibhAsyanti vai vedAstava chaiva piturcha te .. 26..\\
na chaitadeva.n kriyate devarAjamamepsitam .
mahatA niyamenAha.n tapsye ghorataraM tapaH .. 27..\\
samiddhe.agnAvupakR^ityA~Ngama~NgaM
hoShyAmi vA maghava.nstannibodha .
yadyetadevaM na karoShi kAmaM
mamepsita.n devarAjeha sarvam .. 28..\\
nishchaya.n tamabhiGYAya munestasya mahAtmanaH .
prativAraNa hetvarthaM buddhyA sa~ncintya buddhimAn .. 29..\\
tata indro.akarodrUpaM brAhmaNasya tapo vinaH .
anekashatavarShasya durbalasya sa yakShmaNaH .. 30..\\
yavakrItasya yattIrthamuchita.n shauchakarmaNi .
bhAgIrathyA.n tatra setu.n vAlukAbhishcha chArasaH .. 31..\\
yadAsya vadato vAkyaM na sachakre dvijottamaH .
vAlukAbhistataH shakro ga~NgA.n samabhipUrayan .. 32..\\
vAlukA muShTimanishaM bhAgIrathyA.n vyasarjayat .
setumabhyArabhachchhakro yavakrItaM nidarshayan .. 33..\\
ta.n dadarsha yavakrIstu yatnavantaM nibandhane .
prahasaMshchAbravIdvAkyamida.n sa munipu~NgavaH .. 34..\\
kimida.n vartate brahmanki.n cha te ha chikIrShitam .
atIva hi mahAnyatnaH kriyate.ayaM nirarthakaH .. 35..\\
bandhiShye setunA ga~NgA.n sukhaH panthA bhaviShyati .
klishyate hi janastAta taramANaH punaH punaH .. 36..\\
nAya.n shakyastvayA baddhuM mahAnoghaH katha.n chana .
ashakyAdvinivartasva shakyamartha.n samArabha .. 37..\\
yathaiva bhavatA cheda.n tapo vedArthamudyatam .
ashakya.n tadvadasmAbhirayaM bhAraH samudyataH .. 38..\\
yathA tava nirartho.ayamArambhastridasheshvara .
tathA yadi mamApIdaM manyase pAkashAsana .. 39..\\
kriyatA.n yadbhavechchhakyaM mayA suragaNeshvara .
varAMshcha me prayachchhAnyAnyairanyAnbhavitAsmyati .. 40..\\
tasmai prAdAdvarAnindra uktavAnyAnmahAtapaH .
pratibhAsyanti te vedAH pitrA saha yathepsitAH .. 41..\\
yachchAnyatkA~NkShase kAma.n yavakrIrgamyatAm iti .
sa labdhakAmaH pitaramupetyAtha tato.abravIt .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 136}
yava
pratibhAsyanti vai vedA mama tAtasya chobhayoH .
ati chAnyAnbhaviShyAvo varA labdhAstathA mayA .. 1..\\
bharad
darpaste bhavitA tAta varA.NllabdhvA yathepsitAn .
sa darpapUrNaH kR^ipaNaH kShiprameva vinashyasi .. 2..\\
atrApyudAharantImA gAthA devairudAhR^itAH .
R^iShirAsItpurA putra bAladhirnAma vIryavAn .. 3..\\
saputrashokAdudvignastapastepe sudushcharam .
bhavenmama suto.amartya iti ta.n labdhavAMshcha saH .. 4..\\
tasya prasAdo devaishcha kR^ito na tvamaraiH samaH .
nAmartyo vidyate martyo nimittAyurbhaviShyati .. 5..\\
b
yatheme parvatAH shashvattiShThanti surasattamAH .
akShayAstannimittaM me sutasyAyurbhavediti .. 6..\\
tasya putrastadA jaGYe medhAvI krodhanaH sadA .
sa tachchhrutvAkaroddarpamR^iShIMshchaivAvamanyata .. 7..\\
vikurvANo munInA.n tu charamANo mahImimAm .
AsasAda mahAvIrya.n dhanuShAkShaM manIShiNam .. 8..\\
tasyApachakre medhAvI ta.n shashApa sa vIryavAn .
bhava bhasmeti choktaH sa na bhasma samapadyata .. 9..\\
dhanuShAkShastu ta.n dR^iShTvA medhAvinamanAmayam .
nimittamasya mahiShairbhedayAmAsa vIryavAn .. 10..\\
sa nimitte vinaste tu mamAra sahasA shishuH .
taM mR^itaM putramAdAya vilalApa tataH pitA .. 11..\\
lAlapyamAna.n taM dR^iShTvA munayaH punarArtavat .
UchurvedoktayA pUrva.n gAthayA tannibodha me .. 12..\\
na diShTamarthamatyetumIsho martyaH katha.n chana .
mahiShairbhedayAmAsa dhanuShAkSho mahIdharAn .. 13..\\
eva.n labdhvA varAnbAlA darpapUrNAstarasvinaH .
kShiprameva vinashyanti yathA na syAttathA bhavAn .. 14..\\
eSha raibhyo mahAvIryaH putrau chAsya tathA vibhau .
ta.n yathA putra nAbhyeShi tathA kuryAstvatandritaH .. 15..\\
sa hi kruddhaH samarthastvAM putra pIDayitu.n ruShA .
vaidyashchApi tapasvI cha kopanashcha mahAnR^iShiH .. 16..\\
y
eva.n kariShye mA tApaM tAta kArShIH kathaM chana .
yathA hi me bhavAnmAnyastathA raibhyaH pitA mama .. 17..\\
uktvA sa pitara.n shlakShNaM yavakrIrakutobhayaH .
viprakurvannR^iShInanyAnatuShyatparayA mudA .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 137}
l
cha~NkramyamANaH sa tadA yavakrIrakutobhayaH .
jagAma mAdhave mAsi raibhyAshramapadaM prati .. 1..\\
sa dadarshAshrame puNye puShpitadrumabhUShite .
vicharantI.n snuShA.n tasya kiMnarImiva bhArata .. 2..\\
yavakrIstAmuvAchedamupatiShThasva mAm iti .
nirlajjo lajjayA yuktA.n kAmena hR^itachetanaH .. 3..\\
sA tasya shIlamAGYAya tasmAchchhApAchcha bibhyatI .
tejasvitA.n cha raibhyasya tathetyuktvA jagAma sA .. 4..\\
tata ekAntamunnIya majjayAmAsa bhArata .
AjagAma tadA raibhyaH svamAshramamarindama .. 5..\\
rudantI.n cha snuShAM dR^iShTvA bhAryAmArtAM parAvasoH .
sAntvaya~nshlakShNayA vAchA paryapR^ichchhadyudhiShThira .. 6..\\
sA tasmai sarvamAchaShTa yavakrI bhAShita.n shubhA .
pratyukta.n cha yavakrItaM prekShApUrvaM tadAtmanA .. 7..\\
shR^iNvAnasyaiva raibhyasya yavakrIta vicheShTitam .
dahanniva tadA chetaH krodhaH samabhavanmahAn .. 8..\\
sa tadA manyunAviShTastapasvI bhR^ishakopanaH .
avalupya jaTAmekA.n juhAvAgnau susa.nskR^ite .. 9..\\
tataH samabhavannArI tasyA rUpeNa saMmitA .
avalupyAparA.n chAtha juhAvAgnau jaTAM punaH .. 10..\\
tataH samabhavadrakSho ghorAkShaM bhImadarshanam .
abrUtA.n tau tadA raibhyaM kiM kAryaM karavAmahe .. 11..\\
tAvabravIdR^iShiH kruddho yavakrIrvadhyatAm iti .
jagmatustau tathetyuktvA yavakrIta jighA.nsayA .. 12..\\
tatasta.n samupAsthAya kR^ityA sR^iShTA mahAtmanA .
kamaNDalu.n jahArAsya mohayitvA tu bhArata .. 13..\\
uchchiShTa.n tu yavakrItamapakR^iShTa kamaNDalum .
tata udyatashUlaH sa rAkShasaH samupAdravat .. 14..\\
tamApatanta.n samprekShya shUlahasta.n jighA.nsayA .
yavakrIH sahasotthAya prAdravadyena vai saraH .. 15..\\
jalahIna.n saro dR^iShTvA yavakrIstvaritaH punaH .
jagAma saritaH sarvAstAshchApyAsanvishoShitAH .. 16..\\
sa kAlyamAno ghoreNa shUlahastena rakShasA .
agnihotraM piturbhItaH sahasA samupAdravat .. 17..\\
sa vai pravishamAnastu shUdreNAndhena rakShiNA .
nigR^ihIto balAddvAri so.avAtiShThata pArthiva .. 18..\\
nigR^ihIta.n tu shUdreNa yavakrIta.n sa rAkShasaH .
tADayAmAsa shUlena sa bhinnahR^idayo.apatat .. 19..\\
yavakrIta.n sa hatvA tu rAkShaso raibhyamAgamat .
anuGYAtastu raibhyeNa tayA nAryA sahAcharat .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 138}
l
bharadvAjastu kaunteya kR^itvA svAdhyAyamAhnikam .
samitkalApamAdAya pravivesha svamAshramam .. 1..\\
ta.n sma dR^iShTvA purA sarve pratyuttiShThanti pAvakAH .
na tvenamupatiShThanti hataputra.n tadAgnayaH .. 2..\\
vaikR^ita.n tvagnihotre sa lakShayitvA mahAtapAH .
tamandha.n shUdramAsIna.n gR^ihapAlamathAbravIt .. 3..\\
kiM nu me nAgnayaH shUdra pratinandanti darshanam .
tva.n chApi na yathApUrvaM kachchitkShemamihAshrame .. 4..\\
kachchinna raibhyaM putro me gatavAnalpachetanaH .
etadAchakShva me shIghraM na hi me shudhyate manAH .. 5..\\
zuu
raibhya.n gato nUnamasau sutaste mandachetanaH .
tathA hi nihataH shete rAkShasena balIyasA .. 6..\\
prakAlyamAnastenAya.n shUlahastena rakShasA .
agnyAgAraM prati dvAri mayA dorbhyAM nivAritaH .. 7..\\
tataH sa nihato hyatra jalakAmo.ashuchirdhruvam .
sambhAvito hi tUrNena shUlahastena rakShasA .. 8..\\
l
bharadvAjastu shUdrasya tachchhrutvA vipriya.n vachaH .
gatAsuM putramAdAya vilalApa suduHkhitaH .. 9..\\
brAhmaNAnA.n kilArthAya nanu tvaM taptavA.nstapaH .
dvijAnAmanadhItA vai vedAH sampratibhAntviti .. 10..\\
tathA kalyANa shIlastvaM brAhmaNeShu mahAtmasu .
anAgAH sarvabhUteShu karkashatvamupeyivAn .. 11..\\
pratisiddho mayA tAta raibhyAvasatha darshanAt .
gatavAneva ta.n kShudraM kAlAntakayamopamam .. 12..\\
yaH sa jAnanmahAtejA vR^iddhasyaikaM mamAtmajam .
gatavAneva kopasya vashaM paramadurmatiH .. 13..\\
putrashokamanuprApya eSha raibhyasya karmaNA .
tyakShyAmi tvAmR^ite putra prANAniShTatamAnbhuvi .. 14..\\
yathAhaM putrashokena deha.n tyakShyAmi kilbisI .
tathA jyeShThaH suto raibhya.n hi.nsyAchchhIghramanAgasam .. 15..\\
sukhino vai narA yeShA.n jAtyA putro na vidyate .
te putrashokamaprApya vicharanti yathAsukham .. 16..\\
ye tu putrakR^itAchchhokAdbhR^isha.n vyAkulachetasaH .
shapantIShTAnsakhInArthAstebhyaH pApataro nu kaH .. 17..\\
parAsushcha suto dR^iShTaH shaptashcheShTaH sakhA mayA .
IdR^ishImApada.n ko nu dvitIyo.anubhaviShyati .. 18..\\
vilapyaivaM bahuvidhaM bharadvAjo.adahatsutam .
susamiddha.n tataH pashchAtpravivesha hutAshanam .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 139}
l
etasminneva kAle tu bR^ihaddyumno mahIpatiH .
satramAste mahAbhAgo raibhya yAjyaH pratApavAn .. 1..\\
tena raibhyasya vai putrAvarvAvasu parAvasU .
vR^itau sahAyau satrArthe bR^ihaddyumnena dhImatA .. 2..\\
tatra tau samanuGYAtau pitrA kaunteya jagmatuH .
Ashrame tvabhavadraibhyo bhAryA chaiva parAvasoH .. 3..\\
athAvalokako.agachchhadgR^ihAnekaH parAvasuH .
kR^iShNAjinena sa.nvIta.n dadarsha pitara.n vane .. 4..\\
jaghanyarAtre nidrAndhaH sAvasheShe tamasyapi .
charanta.n gahane.araNye mene sa pitaraM mR^igam .. 5..\\
mR^iga.n tu manyamAnena pitA vai tena hi.nsitaH .
akAmayAnena tadA sharIratrANamichchhatA .. 6..\\
sa tasya pretakAryANi kR^itvA sarvANi bhArata .
punarAgamya tatsatramabravIdbhrAtara.n vachaH .. 7..\\
ida.n karma na shaktastva.n voDhumekaH kathaM chana .
mayA tu hi.nsitastAto manyamAnena taM mR^igam .. 8..\\
so.asmadarthe vrata.n sAdhu chara tvaM brahma hi.nsanam .
samartho hyahamekAkI karma kartumidaM mune .. 9..\\
arvaa
karotu vai bhavAnsatraM bR^ihaddyumnasya dhImataH .
brahmahatyA.n chariShye.ahaM tvadarthaM niyatendriyaH .. 10..\\
l
sa tasyA brahmahatyAyAH pAra.n gatvA yudhiShThira .
arvAvasustadA satramAjagAma punarmuniH .. 11..\\
tataH parAvasurdR^iShTvA bhrAtara.n samupasthitam .
bR^ihaddyumnamuvAcheda.n vachanaM pariShadgatam .. 12..\\
eSha te brahmahA yaGYaM mA draShTuM pravishediti .
brahmahA prekShitenApi pIDayettvAM na saMshayaH .. 13..\\
preShyairutsAryamANastu rAjannarvAvasustadA .
na mayA brahmahatyeya.n kR^itetyAha punaH punaH .. 14..\\
uchyamAno.asakR^itpreShyairbrahma hanniti bhArata .
naiva sa pratijAnAti brahmahatyA.n svaya.n kR^itAm .
mama bhrAtrA kR^itamidaM mayA tu parirakShitam .. 15..\\
prItAstasyAbhavandevAH karmaNArvAvasornR^ipa .
ta.n te pravarayAmAsurnirAsushcha parAvasum .. 16..\\
tato devA vara.n tasmai daduragnipurogamAH .
sa chApi varayAmAsa piturutthAnamAtmanaH .. 17..\\
anAgastva.n tathA bhrAtuH pitushchAsmaraNa.n vadhe .
bharadvAjasya chotthAna.n yavakrItasya chobhayoH .. 18..\\
tataH prAdurbabhUvuste sarva eva yudhiShThira .
athAbravIdyavakrIto devAnagnipurogamAn .. 19..\\
samadhItaM mayA brahma vratAni charitAni cha .
kathaM nu raibhyaH shakto mAmadhIyAna.n tapo vinam .
tathAyuktena vidhinA nihantumamarottamAH .. 20..\\
devaah
maiva.n kR^ithA yavakrIta yathA vadasi vai mune .
R^ite gurumadhItA hi sukha.n vedAstvayA purA .. 21..\\
anena tu gurUnduHkhAttoShayitvA svakarmaNA .
kAlena mahatA kleshAdbrahmAdhigatamuttamam .. 22..\\
l
yavakrItamathoktvaiva.n devAH sAgnipurogamAH .
sa~njIvayitvA tAnsarvAnpunarjagmustriviShTapam .. 23..\\
Ashramastasya puNyo.aya.n sadA puShpaphaladrumaH .
atroShya rAjashArdUla sarvapApaiH pramokShyase .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 140}
l
ushIrabIjaM mainAka.n giri.n shvetaM cha bhArata .
samatIto.asi kaunteya kAlashaila.n cha pArthiva .. 1..\\
eShA ga~NgA sapta vidhA rAjate bharatarShabha .
sthAna.n virajasaM ramyaM yatrAgnirnityamidhyate .. 2..\\
etadvai mAnuSheNAdya na shakya.n draShTumapyuta .
samAdhi.n kurutAvyagrAstIrthAnyetAni drakShyatha .. 3..\\
shveta.n giriM pravekShyAmo mandaraM chaiva parvatam .
yatra mAni charo yakShaH kuverashchApi yakSharAT .. 4..\\
aShTAshIti sahasrANi gandharvAH shIghrachAriNaH .
tathA kimpuruShA rAjanyakShAshchaiva chaturguNAH .. 5..\\
anekarUpasa.nsthAnA nAnApraharaNAsh cha te .
yakShendraM manujashreShTha mANibhadramupAsate .. 6..\\
teShAmR^iddhiratIvAgryAgatau vAyusamAsh cha te .
sthAnAtprachyAvayeyurye devarAjamapi dhruvam .. 7..\\
taistAta balibhirguptA yAtudhAnaishcha rakShitAH .
durgamAH parvatAH pArtha samAdhiM parama.n kuru .. 8..\\
kubera sachivAshchAnye raudrA maitrAshcha rAkShasAH .
taiH sameShyAma kaunteya yatto vikramaNe bhava .. 9..\\
kailAsaH parvato rAjanso yojanashatAnyuta .
yatra devAH samAyAnti vishAlA yatra bhArata .. 10..\\
asa~NkhyeyAstu kaunteya yakSharAkShasa kiMnarAH .
nAgAH suparNA gandharvAH kubera sadanaM prati .. 11..\\
tAnvigAhasva pArthAdya tapasA cha damena cha .
rakShyamANo mayA rAjanbhImasenabalena cha .. 12..\\
svasti te varuNo rAjA yamashcha samiti~njayaH .
ga~NgA cha yamunA chaiva parvatashcha dadhAtu te .. 13..\\
indrasya jAmbUnadaparvatAgre
shR^iNomi ghoSha.n tava devi ga~Nge .
gopAyayema.n subhage giribhyaH
sarvAjamIdhApachitaM narendram .
bhavasva sharma pravivikShato.asya
shailAnimA~nshailasute nR^ipasya .. 14..\\
y
apUrvo.aya.n sambhramo lomashasya
kR^iShNA.n sarve rakShata mAM prasAdam .
desho hyaya.n durga tamo mato.asya
tasmAtpara.n shauchamihAcharadhvam .. 15..\\
tato.abravIdbhImamudAravIryaM
kR^iShNA.n yattaH pAlaya bhImasena .
shUnye.arjune.asaMnihite cha tAta
tvameva kR^iShNAM bhajase.asukheShu .. 16..\\
tato mahAtmA yamajau sametya
mUrdhanyupAghrAya vimR^ijya gAtre .
uvAcha tau bhAShpa kala.n sa rAjA
mA bhaiShTamAgachchhatamapramattau .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 141}
y
antarhitAni bhUtAni rakShA.nsi balavanti cha .
agninA tapasA chaiva shakya.n gantu.n vR^ikodara .. 1..\\
saMnivartaya kaunteya kShutpipAse balAnvayAt .
tato bala.n cha dAkShyaM cha saMshrayasva kurUdvaha .. 2..\\
R^iShestvayA shruta.n vAkya.n kailAsaM parvataM prati .
buddhyA prapashya kaunteya katha.n kR^iShNA gamiShyati .. 3..\\
atha vA sahadevena dhaumyena cha sahAbhibho .
sUdaiH paurogavaishchaiva sarvaishcha parichArakaiH .. 4..\\
rathairashvaishcha ye chAnye viprAH kleshAsahA pathi .
sarvaistva.n sahito bhIma nivartasvAyatekShaNa .. 5..\\
trayo vaya.n gamiShyAmo laghvAhArA yatavratAH .
aha.n cha nakulashchaiva lomashashcha mahAtapAH .. 6..\\
mamAgamanamAkA~NkShanga~NgA dvAre samAhitaH .
vaseha draupadI.n rakShanyAvadAgamanaM mama .. 7..\\
bhm
rAjaputrI shrameNArtA duHkhArtA chaiva bhArata .
vrajatyeva hi kalyANI shvetavAhadidR^ikShayA .. 8..\\
tava chApyaratistIvrA vardhate tamapashyataH .
kiM punaH sahadeva.n cha mAM cha kR^iShNAM cha bhArata .. 9..\\
rathAH kAmaM nivartantA.n sarve cha parichArakAH .
sUdAH paurogavAshchaiva manyate yatra no bhavAn .. 10..\\
na hyaha.n hAtumichchhAmi bhavantamiha karhi chit .
shaile.asminrAkShasAkIrNe durgeShu viShameShu cha .. 11..\\
iya.n chApi mahAbhAgA rAjaputrI yatavratA .
tvAmR^ite puruShavyAghra notsahedvinivartitum .. 12..\\
tathaiva sahadevo.aya.n satata.n tvAmanuvrataH .
na jAtu vinivarteta mataGYo hyahamasya vai .. 13..\\
api chAtra mahArAja savyasAchi didR^ikShayA .
sarve lAlasa bhUtAH sma tasmAdyAsyAmahe saha .. 14..\\
yadyashakyo rathairgantu.n shailo.ayaM bahukandaraH .
padbhireva gamiShyAmo mA rAjanvimano bhava .. 15..\\
aha.n vahiShye pA~nchAlIM yatra yatra na shakShyati .
iti me vartate buddhirmA rAjanvimano bhava .. 16..\\
sukumArau tathA vIrau mAdrI nandikarAvubhau .
durge santArayiShyAmi yadyashaktau bhaviShyataH .. 17..\\
eva.n te bhAShamANasya balaM bhImAbhivardhatAm .
yastvamutsahase voDhu.n draupadI.n vipule.adhvani .. 18..\\
yamajau chApi bhadra.n te naitadanyatra vidyate .
bala.n cha te yashashchaiva dharmaH kIrtishcha vardhatAm .. 19..\\
yastvamutsahase netuM bhrAtarau saha kR^iShNayA .
mA te glAnirmahAbAho mA cha te.astu parAbhavaH .. 20..\\
tataH kR^iShNAbravIdvAkyaM prahasantI manoramA .
gamiShyAmi na santApaH kAryo mAM prati bhArata .. 21..\\
tapasA shakyate gantuM parvato gandhamAdanaH .
tapasA chaiva kaunteya sarve yokShyAmahe vayam .. 22..\\
nakulaH sahadevashcha bhImasenashcha pArthiva .
aha.n cha tvaM cha kaunteya drakShyAmahyshvetavAhanam .. 23..\\
eva.n sambhAShamANAste subAhorviShayaM mahat .
dadR^ishurmuditA rAjanprabhUtagajavAjimat .. 24..\\
kirAta ta~NgaNAkIrNa.n kuNinda shatasa~Nkulam .
himavatyamarairjuShTaM bahvAshcharyasamAkulam .. 25..\\
subAhushchApi tAndR^iShTvA pUjayA pratyagR^ihNata .
viShayAnte kuNindAnAmIshvaraH prItipUrvakam .. 26..\\
tatra te pUjitAstena sarva eva sukhoShitAH .
pratasthurvimale sUrye himavanta.n giriM prati .. 27..\\
indrasena mukhAMshchaiva bhR^ityAnpaurogavA.nstathA .
sUdAMshcha paribarha.n cha draupadyAH sarvasho nR^ipa .. 28..\\
rAGYaH kuNindAdhipateH paridAya mahArathAH .
padbhireva mahAvIryA yayuH kauravanandanAH .. 29..\\
te shanaiH prAdravansarve kR^iShNayA saha pANDavAH .
tasmAddeshAtsusa.nhR^iShTA draShTukAmA dhana~njayam .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 142}
yu
bhImasena yamau chobhau pA~nchAli cha nibodhata .
nAsti bhUtasya nAsho vai pashyatAsmAnvanecharAn .. 1..\\
durbalAH kleshitAH smeti yadbravIthetaretaram .
ashakye.api vrajAmeti dhana~njaya didR^ikShayA .. 2..\\
tanme dahati gAtrANi tUlarAshimivAnalaH .
yachcha vIraM na pashyAmi dhana~njayamupAntike .. 3..\\
tasya darshanatR^iShNaM mA.n sAnujaM vanamAsthitam .
yAGYasenyAH parAmarshaH sa cha vIra dahatyuta .. 4..\\
nakulAtpUrvajaM pArthaM na pashyAmyamitaujasam .
ajeyamugradhanvAna.n tena tapye vR^ikodara .. 5..\\
tIrthAni chaiva ramyANi vanAni cha sarA.nsi cha .
charAmi saha yuShmAbhistasya darshanakA~NkShayA .. 6..\\
pa~ncha varShANyaha.n vIraM satyasandha.n dhana~njayam .
yanna pashyAmi bIbhatsu.n tena tapye vR^ikodara .. 7..\\
ta.n vai shyAma.n gudAkeshaM si.nhavikrAnta gAminam .
na pashyAmi mahAbAhu.n tena tapye vR^ikodara .. 8..\\
kR^itAstraM nipuna.n yuddhe pratimAna.n dhanuShmatAm .
na pashyAmi narashreShTha.n tena tapye vR^ikodara .. 9..\\
charantamarisa~NgheShu kAla.n kruddhamivAntakam .
prabhinnamiva mAta~Nga.n si.nhaskandha.n dhana~njayam .. 10..\\
yaH sa shakrAdanavaro vIryeNa draviNena cha .
yamayoH pUrvajaH pArthaH shvetAshvo.amitavikramaH .. 11..\\
duHkhena mahatAviShTaH svakR^itenAnivartinA .
ajeyamugradhanvAna.n taM na pashyAmi phalgunam .. 12..\\
satata.n yaH kShamA shIlaH kShipyamANo.apyanIyasA .
R^iju mArgaprapannasya sharma dAtAbhayasya cha .. 13..\\
sa tu jihmapravR^ittasya mAyayAbhijighA.nsataH .
api vajradharasyApi bhavetkAlaviShopamaH .. 14..\\
shatrorapi prapannasya so.anR^isha.nsaH pratApavAn .
dAtAbhayasya bhIbhatsuramitAtmA mahAbalaH .. 15..\\
sarveShAmAshramo.asmAka.n raNe.arINAM pramarditA .
AhartA sarvaratnAnA.n sarveShAM naH sukhAvahaH .. 16..\\
ratnAni yasya vIryeNa divyAnyAsanpurA mama .
bahUni bahu jAtAni yAni prAptaH suyodhanaH .. 17..\\
yasya bAhubalAdvIra sabhA chAsItpurA mama .
sarvaratnamayI khyAtA triShu lokeShu pANDava .. 18..\\
vAsudeva sama.n vIrye kArtavIrya samaM yudhi .
ajeyamajita.n yuddhe taM na pashyAmi phalgunam .. 19..\\
sa~NkarShaNaM mahAvIrya.n tvAM cha bhImAparAjitam .
anujAtaH sa vIryeNa vAsudeva.n cha shatruhA .. 20..\\
yasya bAhubale tulyaH prabhAve cha purandaraH .
jave vAyurmukhe somaH krodhe mR^ityuH sanAtanaH .. 21..\\
te vaya.n taM naravyAghra.n sarve vIra didR^ikShavaH .
pravekShyAmo mahAbAho parvata.n gandhamAdanam .. 22..\\
vishAlA badarI yatra naranArAyaNAshramaH .
ta.n sadAdhyuShitaM yakShairdrakShyAmo girimuttamam .. 23..\\
kubera nalinI.n ramyAM rAkShasairabhirakShitAm .
padbhireva gamiShyAmastapyamAnA mahattapaH .. 24..\\
nAtapta tapasA shakyo desho gantu.n vR^ikodara .
na nR^isha.nsena lubdhena nAprashAntena bhArata .. 25..\\
tatra sarve gamiShyAmo bhImArjunapadaiShiNaH .
sAyudhA baddhaniShTriMshAH saha viprairmahAvrataiH .. 26..\\
makShikAnmashakAndaMshAnvyAghrAnsi.nhAnsarIsR^ipAn .
prApnotyaniyataH pArtha niyatastAnna pashyati .. 27..\\
te vayaM niyatAtmAnaH parvata.n gandhamAdanam .
pravekShyAmo mitAhArA dhana~njaya didR^ikShavaH .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 143}
vai
te shUrAstata dhanvAnastUnavantaH samArgaNAH .
baddhagodhA~Nguli trANAH khadgavanto.amitaujasaH .. 1..\\
parigR^ihya dvijashreShThA~nshreShThAH sarvadhanuShmatAm .
pA~nchAlI sahitA rAjanprayayurgandhamAdanam .. 2..\\
sarA.nsi saritashchaiva parvatAMshcha vanAni cha .
vR^ikShAMshcha bahula chhAyAndadR^ishurgirimUrdhani .
nityapuShpaphalAndeshAndevarShigaNasevitAn .. 3..\\
AtmanyAtmAnamAdhAya vIrA mUlaphalAshanAH .
cheruruchchAvachAkArAndeshAnviShamasa~NkaTAn .
pashyanto mR^igajAtAni bahUni vividhAni cha .. 4..\\
R^iri siddhAmara yuta.n gandharvApsarasAM priyam .
vivishuste mahAtmAnaH kiMnarAcharita.n girim .. 5..\\
pravishatsvatha vIreShu parvata.n gandhamAdanam .
chandavAtaM mahadvarShaM prAdurAsIdvishAM pate .. 6..\\
tato reNuH samudbhUtaH sapatra bahulo mahAn .
pR^ithivI.n chAntarikShaM cha dyAM chaiva tamasAvR^iNot .. 7..\\
na sma praGYAyate ki.n chidAvR^ite vyomni reNunA .
na chApi shekuste kartumanyonyasyAbhibhAShaNam .. 8..\\
na chApashyanta te.anyonya.n tamasA hatachakShusaH .
AkR^iShyamANA vAtena sAshma chUrNena bhArata .. 9..\\
drumANA.n vAtabhagnAnAM patatAM bhUtale bhR^isham .
anyeShA.n cha mahI jAnA.n shabdaH samabhavanmahAn .. 10..\\
dyauH svitpatati kiM bhUmau dIryante parvatA nu kim .
iti te menire sarve pavanena vimohitAH .. 11..\\
te yathAnantarAnvR^ikShAnvalmIkAnviShamANi cha .
pANibhiH parimArganto bhItA vAyornililyire .. 12..\\
tataH kArmukamudyamya bhImaseno mahAbalaH .
kR^iShNAmAdAya sa~NgatyA tasthAvAshritya pAdapam .. 13..\\
dharmarAjashcha dhaumyashcha nililyAte mahAvane .
agnihotrANyupAdAya sahadevastu parvate .. 14..\\
nakulo brAhmaNAshchAnye lomashashcha mahAtapaH .
vR^ikShAnAsAdya santrastAstatra tatra nililyire .. 15..\\
mandI bhUte cha pavane tasminrajasi shAmyati .
mahadbhiH pR^iShataistUrNa.n varShamabhyAjagAma ha .. 16..\\
tato.ashmasahitA dhArAH sa.nvR^iNvantyaH samantataH .
prapeturanisha.n tatra shIghravAtasamIritAH .. 17..\\
tataH sAgaragA ApaH kIryamANaH samantataH .
prAdurAsansakalusAH phenavatyo vishAM pate .. 18..\\
vahantyo vAri bahulaM phenodupa pariplutam .
parisasrurmahAshabdAH prakarShantyo mahIruhAn .. 19..\\
tasminnuparate varShe vAte cha samatA.n gate .
gate hyambhasi nimnAni prAdurbhUte divAkare .. 20..\\
nirjagmuste shanaiH sarve samAjagmushcha bhArata .
pratasthushcha punarvIrAH parvata.n gandhamAdanam .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 144}
vai
tataH prayAtamAtreShu pANDaveShu mahAtmasu .
padbhyAmanuchitA gantu.n draupadI samupAvishat .. 1..\\
shrAntA duHkhaparItA cha vAtavarSheNa tena cha .
saukumAryAchcha pA~nchAlI saMmumoha yasho vinI .. 2..\\
sA pAtyamAnA mohena bAhubhyAmasitekShaNA .
vR^ittAbhyAmanurUpAbhyAmUrU samavalambata .. 3..\\
AlambamAnA sahitAvUrU gajakaropamau .
papAta sahasA bhUmau vepantI kadalI yathA .. 4..\\
tAM patantI.n varArohAM sajjamAnAM latAm iva .
nakulaH samabhidrutya parijagrAha vIryavAn .. 5..\\
nakula
rAjanpA~nchAlarAjasya suteyamasitekShaNA .
shrAntA nipatitA bhUmau tAmavekShasva bhArata .. 6..\\
aduHkhArhA para.n duHkhaM prApteyaM mR^idu gAminI .
AshvAsaya mahArAja tAmimA.n shramakarshitAm .. 7..\\
vai
rAjA tu vachanAttasya bhR^isha.n duHkhasamanvitaH .
bhImashcha sahadevashcha sahasA samupAdravan .. 8..\\
tAmavekShya tu kaunteyo vivarNavadanA.n kR^ishAm .
a~NkamAnIya dharmAtmA paryadevayadAturaH .. 9..\\
katha.n veshmasu gupteShu svAstIrNashayanochitAH .
shete nipatitA bhUmau sukhArhA varavarNinI .. 10..\\
sukumArau kathaM pAdau mukha.n cha kamalaprabham .
matkR^ite.adya varArhAyAH shyAmatA.n samupAgatam .. 11..\\
kimida.n dyUtakAmena mayA kR^itamabuddhinA .
AdAya kR^iShNA.n charatA vane mR^igagaNAyute .. 12..\\
sukhaM prApsyati pA~nchAlI pANDavAnprApya vai patIn .
iti drupadarAjena pitrA dattAyatekShaNA .. 13..\\
tatsarvamanavApyaiva shramashokAddhi karshitA .
shete nipatitA bhUmau pApasya mama karmabhiH .. 14..\\
tathA lAlapyamAne tu dharmarAje yudhiShThire .
dhaumyaprabhR^itayaH sarve tatrAjagmurdvijottamAH .. 15..\\
te samAshvAsayAmAsurAshIrbhishchApyapUjayan .
rakSha ghnAMshcha tathA mantrA~njepushchakrushcha te kriyAH .. 16..\\
pathyamAneShu mantreShu shAntyarthaM paramarShibhiH .
spR^ishyamAnA karaiH shItaiH pANDavaishcha muhurmuhuH .. 17..\\
sevyamAnA cha shItena jalamishreNa vAyunA .
pA~nchAlI sukhamAsAdya lebhe chetaH shanaiH shanaiH .. 18..\\
parigR^ihya cha tA.n dInAM kR^iShNAmajina sa.nstare .
tadA vishrAmayAmAsurlabdhasa~nj~nA.n tapo vinIm .. 19..\\
tasyA yamau raktatalau pAdau pUjita lakShaNau .
karAbhyA.n kiNajAtAbhyA.n shanakaiH sa.nvavAhatuH .. 20..\\
paryAshvAsayadapyenA.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
uvAcha cha kurushreShTho bhImasenamida.n vachaH .. 21..\\
bahavaH parvatA bhIma viShamA himadurgamAH .
teShu kR^iShNA mahAbAho kathaM nu vichariShyati .. 22..\\
bhm
tvA.n rAjanrAjaputrI.n cha yamau cha puruSharShabhau .
svayaM neShyAmi rAjendra mA viShAde manaH kR^ithAH .. 23..\\
atha vAsau mayA jAto vihago madbalopamaH .
vahedanagha sarvAnno vachanAtte ghatotkachaH .. 24..\\
vai
anuGYAto dharmarAGYA putra.n sasmAra rAkShasam .
ghatotkachashcha dharmAtmA smR^ita mAtraH pitustadA .
kR^itA~njalirupAtiShThadabhivAdyAtha pANDavAn .. 25..\\
brAhmaNAMshcha mahAbAhuH sa cha tairabhinanditaH .
uvAcha bhImasena.n sa pitaraM satyavikramaH .. 26..\\
smR^ito.asmi bhavatA shIghra.n shushrUShurahamAgataH .
AGYApaya mahAbAho sarva.n kartAsmyasaMshayam .
tachchhrutvA bhImasenastu rAkShasaM parisasvaje .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 145}
y
dharmaGYo balavA~nshUraH sadyo rAkShasapu~NgavaH .
bhakto.asmAnaurasaH putro bhIma gR^ihNAtu mAtaram .. 1..\\
tava bhImabalenAhamatibhIma parAkrama .
akShataH saha pA~nchAlyA gachchheya.n gandhamAdanam .. 2..\\
bhrAturvachanamAGYAya bhImaseno ghatotkacham .
Adidesha naravyAghrastanaya.n shatrukarshanam .. 3..\\
daidimbeya parishrAntA tava mAtAparAjitA .
tva.n cha kAmagamastAta balavAnvahatAM khaga .. 4..\\
skandhamAropya bhadra.n te madhye.asmAka.n vihAyasA .
gachchha nIchakiyA gatyA yathA chainAM na pIDayeH .. 5..\\
dharmarAjA.n cha dhaumyaM cha rAja putrI.n yamau tathA .
eko.apyahamala.n voDhu.n kimutAdya sahAyavAn .. 6..\\
evamuktvA tataH kR^iShNAmuvAha sa ghatotkachaH .
pANDUnAM madhyago vIraH pANDavAnapi chApare .. 7..\\
lomashaH siddhamArgeNa jagAmAnupama dyutiH .
svenaivAtma prabhAvena dvitIya iva bhAskaraH .. 8..\\
brAhmaNAMshchApi tAnsarvA samupAdAya rAkShasAH .
niyogAdrAkShasendrasya jagmurbhImaparAkramAH .. 9..\\
eva.n suramanIyAni vanAnyupavanAni cha .
Alokayantaste jagmurvishAlAM badarIM prati .. 10..\\
te tvAshu gatibhirvIrA rAkShasaistairmahAbalaiH .
uhyamAnA yayuH shIghraM mahadadhvAnamalpavat .. 11..\\
deshAnmlechchha gaNAkIrNAnnAnAratnAkarAyutAn .
dadR^ishurgiripAdAMshcha nAnAdhAtusamAchitAn .. 12..\\
vidyAdharagaNAkIrNAnyutAnvAnarakiMnaraiH .
tathA kimpuruShaishchaiva gandharvaishcha samantataH .. 13..\\
nadI jAlasamAkIrNAnnAnApakShirutAkulAn .
nAnAvidhairmR^igairjuShTAnvAnaraishchopashobhitAn .. 14..\\
te vyatItya bahUndeshAnuttarAMshcha kurUnapi .
dadR^ishurvividhAshcharya.n kailAsaM parvatottamam .. 15..\\
tasyAbhyAshe tu dadR^ishurnaranArAyaNAshramam .
upetaM pAdapairdivyaiH sadA puShpaphalopagaiH .. 16..\\
dadR^ishustA.n cha badarI.n vR^ittaskandhAM manoramAm .
snigdhAmavirala chhAyA.n shriyA paramayA yutAm .. 17..\\
patraiH snigdhairavilalairupaitAM mR^idubhiH shubhAm .
vishAlashAkhA.n viShTIrNAmati dyutisamanvitAm .. 18..\\
phalairupachitairdivyairAchitA.n svAdubhirbhR^isham .
madhusravaiH sadA divyAM maharShigaNasevitAm .
madapramuditairnityaM nAnAdvija gaNairyutAm .. 19..\\
adaMsha mashake deshe bahumUlaphalodake .
nIlashAdvala sa~nchanne devagandharvasevite .. 20..\\
susamIkR^ita bhUbhAge svabhAvavihite shubhe .
jAtA.n himamR^idu sparshe deshe.apahata kantake .. 21..\\
tAmupaitya mahAtmAnaH saha tairbrAhmaNarShabhaiH .
avaterustataH sarve rAkShasa skandhataH shanaiH .. 22..\\
tatastamAshramaM puNyaM naranArAyaNAshritam .
dadR^ishuH pANDavA rAjansahitA dvijapu~NgavaiH .. 23..\\
tamasA rahitaM puNyamanAmR^iShTa.n raveH karaiH .
kShuttR^iTshItoShNadoShaishcha varjita.n shokanAshanam .. 24..\\
maharShigaNasambAdhaM brAhmyA lakShmyA samanvitam .
duShpraveshaM mahArAja narairdharmabahiH kR^itaiH .. 25..\\
balihomArchita.n divya.n susaMmR^iShTAnulepanam .
divyapuShpopahAraishcha sarvato.abhivirAjitam .. 26..\\
vishAlairagnisharaNaiH srugbhAndairAchita.n shubhaiH .
mahadbhistoyakalashaiH kathinaishchopashobhitam .
sharaNya.n sarvabhUtAnAM brahmaghoShaninAditam .. 27..\\
divyamAshrayaNIya.n tamAshrama.n shramanAshanam .
shriyA yutamanirdeshya.n deva charyopashobhitam .. 28..\\
phalamUlAshanairdAntaishchIrakR^iShNAjinAmbaraiH .
sUryavaishvAnara samaistapasA bhAvitAtmabhiH .. 29..\\
maharShibhirmokShaparairyatibhirniyatendriyaiH .
brahmabhUtairmahAbhAgairupaitaM brahmavAdibhiH .. 30..\\
so.abhyagachchhanmahAtejAstAnR^iShInniyataH shuchiH .
bhrAtR^ibhiH sahito dhImAndharmaputro yudhiShThira .. 31..\\
divyaGYAnopapannAste dR^iShTvA prApta.n yudhiShThiram .
abhyagachchhanta suprItAH sarva eva maharShayaH .
AshIrvAdAnprayu~njAnAH svAdhyAyaniratA bhR^isham .. 32..\\
prItAste tasya satkAra.n vidhinA pAvakopamAH .
upAjahrushcha salilaM puShpamUlaphala.n shuchi .. 33..\\
sa taiH prItyAtha satkAramupanItaM maharShibhiH .
prayataH pratigR^ihyAtha dharmaputro yudhiShThiraH .. 34..\\
ta.n shakra sadana prakhya.n divyagandhaM manoramam .
prItaH svargopamaM puNyaM pANDavaH saha kR^iShNayA .. 35..\\
vivesha shobhayA yuktaM bhrAtR^ibhishcha sahAnagha .
brAhmaNairvedavedA~NgapAragaishcha sahAchyutaH .. 36..\\
tatrApashyatsa dharmAtmA devadevarShipUjitam .
naranArAyaNa sthAnaM bhAgIrathyopashobhitam .. 37..\\
madhusrava phalA.n divyAM maharShigaNasevitAm .
tAmupaitya mahAtmAnaste.avasanbrAhmaNaiH saha .. 38..\\
Alokayanto mainAkaM nAnAdvija gaNAyutam .
hiraNyashikhara.n chaiva tachcha bindusaraH shivam .. 39..\\
bhAgIrathI.n sutArthA.n cha shItAmala jarAM shivAm .
mani pravAlaprastArAM pAdapairupashobhitAm .. 40..\\
divyapuShpasamAkIrNAM manasaH prItivardhanIm .
vIkShamANA mahAtmAno vijahrustatra pANDavAH .. 41..\\
tatra devAnpitR^IMshchaiva tarpayantaH punaH punaH .
brAhmaNaiH sahitA vIrA nyavasanpuruSharShabhAH .. 42..\\
kR^iShNAyAstatra pashyantaH krIDitAnyamaraprabhAH .
vichitrANi naravyAghrA remire tatra pANDavAH .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 146}
vai
tatra te puruShavyAghrAH parama.n shauchamAsthitAH .
so rAtramavasanvIrA dhana~njaya didR^ikShayA .
tasminviharamANAshcha ramamANAshcha pANDavAH .. 1..\\
manoGYe kAnanavare sarvabhUtamanorame .
pAdapaiH puShpavikachaiH phalabhArAvanAmitaiH .. 2..\\
shobhita.n sarvato ramyaiH pu.nskokila kulAkulaiH .
snigdhapatrairaviralaiH shItachhAyairmanoramaiH .. 3..\\
sarA.nsi cha vichitrANi prasannasalilAni cha .
kamalaiH sotpalaistatra bhrAjamAnAni sarvashaH .
pashyantashchArurUpANi remire tatra pANDavAH .. 4..\\
puNyagandhaH sukhasparsho vavau tatra samIraNaH .
hlAdayanpANDavAnsarvAnsakR^iShNAnsadvijarShabhAn .. 5..\\
tataH pUrvottaro vAyuH pavamAno yadR^ichchhayA .
sahasrapatramarkAbha.n divyaM padmamudAvahat .. 6..\\
tadapashyata pA~nchAlI divyagandhaM manoramam .
anilenAhR^itaM bhUmau patita.n jalaja.n shuchi .. 7..\\
tachchhubhAshubhamAsAdya saugandhikamanuttamam .
atIva muditA rAjanbhImasenamathAbravIt .. 8..\\
pashya divya.n suruchiraM bhIma puShpamanuttamam .
gandhasa.nsthAna sampannaM manaso mama nandanam .. 9..\\
etattu dharmarAjAya pradAsyAmi parantapa .
hareridaM me kAmAya kAmyake punarAshrame .. 10..\\
yadi te.ahaM priyA pArtha bahUnImAnyupAhara .
tAnyahaM netumichchhAmi kAmyakaM punarAshramam .. 11..\\
evamuktvA tu pA~nchAlI bhImasenamaninditA .
jagAma dharmarAjAya puShpamAdAya tattadA .. 12..\\
abhiprAya.n tu viGYAya mahiShyAH puruSharShabhaH .
priyAyA priyakAmaH so bhImo bhImaparAkramaH .. 13..\\
vAta.n tamevAbhimukho yatastatpuShpamAgatam .
AjihIrShurjagAmAshu sa puShpANyaparAnyapi .. 14..\\
rukmapR^iShTha.n dhanurgR^ihya.n sharAMshchAshIviShopamAn .
mR^igarADiva sa~NkruddhaH prabhinna iva ku~njaraH .. 15..\\
draupadyAH priyamanvichchhansvabAhubalamAshritaH .
vyapaita bhayasaMmohaH shailamabhyapatadbalI .. 16..\\
sa ta.n drumalatA gulmachhannaM nIlashilAtalam .
giri.n cha chArAri haraH kiMnarAcharita.n shubham .. 17..\\
nAnAvarNadharaishchitra.n dhAtudruma mR^igAndajaiH .
sarvabhUShaNa sampUrNaM bhUmerbhujamivochchhritam .. 18..\\
sarvarturamaNIyeShu gandhamAdana sAnuShu .
saktachakShurabhiprAya.n hR^idayenAnuchintayan .. 19..\\
pu.nskokila ninAdeShu satpadAbhiruteShu cha .
baddhashrotra manashchakShurjagAmAmita vikramaH .. 20..\\
jighramANo mahAtejAH sarvartukusumodbhavam .
gandhamuddAmamuddAmo vane matta iva dvipaH .. 21..\\
hriyamANa shramaH pitrA samprahR^iShTatanUruhaH .
pituH sa.nsparshashItena gandhamAdana vAyunA .. 22..\\
sa yakShagandharvasurabrahmarShigaNasevitam .
viloDayAmAsa tadA puShpahetorarindamaH .. 23..\\
viShamachhedarachitairanuliptamivA~NgulaiH .
vimalairdhAtuvichchhedaiH kA~nchanA~njanarAjataiH .. 24..\\
sapakShamiva nR^ityantaM pArshvalagnaiH payodharaiH .
muktAhArairiva chita.n chyutaiH prasravaNodakaiH .. 25..\\
abhirAma narI ku~nja nirjharodaka kandaram .
apsaronUpura ravaiH pranR^itta bahu barhiNam .. 26..\\
digvAraNaviShANAgrairghR^iShTopala shilAtalam .
srastAMshukamivAkShobhyairnimnagA niHsR^itairjalaiH .. 27..\\
sashaspa kavalaiH svasthairadUraparivartibhiH .
bhayasyAGYaishcha hariNaiH kautUhalanirIkShitaH .. 28..\\
chAlayannUruvegena latA jAlAnyanekashaH .
AkrIDamAnaH kaunteyaH shrImAnvAyusuto yayau .. 29..\\
priyA manoratha.n kartumudyatashchArulochanaH .
prAMshuH kanakatAlAbhaH si.nhasa.nhanano yuvA .. 30..\\
mattavAnaravikrAnto mattavAraNavegavAn .
mattavAnaratAmrAkSho mattavAnaravAraNaH .. 31..\\
priya pArshvopaviShTAbhirvyAvR^ittAbhirvicheShTitaiH .
yakShagandharvayoShAbhiradR^ishyAbhirnirIkShTitaH .. 32..\\
navAvatAra.n rUpasya vikrINanniva pANDavaH .
chachAra ramaNIyeShu gandhamAdana sAnuShu .. 33..\\
sa.nsmaranvividhAnkleshAnduryodhanakR^itAnbahUn .
draupadyA vanavAsinyAH priya.n kartu.n samudyataH .. 34..\\
so.achintayadgate svargamarjune mayi chAgate .
puShpahetorkathaM nvAryaH kariShyati yudhiShThiraH .. 35..\\
snehAnnaravaro nUnamavishvAsAdvanasya cha .
nakula.n sahadeva.n cha na mokShyati yudhiShThiraH .. 36..\\
kathaM nu kusumAvAptiH syAchchhIghramiti chintayan .
pratasthe narashArdUlaH pakShirADiva vegitaH .. 37..\\
kampayanmedinIM padbhyAM nirghAta iva parvasu .
trAsayangajayUthAni vAtara.nhA vR^ikodaraH .. 38..\\
si.nhavyAghra gaNAMshchaiva mardamAno mahAbalaH .
unmUlayanmahAvR^ikShAnpothayaMshchorasA balI .. 39..\\
talA vallIshcha vegena vikarShanpANDunandanaH .
uparyupari shailAgramArurukShuriva dvipaH .
vinardamAno.atibhR^isha.n savidyudiva toyadaH .. 40..\\
tasya shabdena ghoreNa dhanurghoSheNa chAbhibho .
trastAni mR^igayUthAni samantAdvipradudruvuH .. 41..\\
athApashyanmahAbAhurgandhamAdana sAnuShu .
suramya.n kadalI sandaM bahuyojanavistR^itam .. 42..\\
tamabhyagachchhadvegena kShobhayiShyanmahAbalaH .
mahAgaja ivAsrAvI prabha~njanvividhAndrumAn .. 43..\\
utpATya kadalI skandhAnbahutAlasamuchchhrayAn .
chikShepa tarasA bhImaH samantAdbalinA.n varaH .. 44..\\
tataH sattvAnyupAkrAmanbahUni cha mahAnti cha .
ruruvAraNasa~NghAshcha mahiShAshcha jalAshrayAH .. 45..\\
si.nhavyAghrAshcha sa~NkruddhA bhImasenamabhidravan .
vyAditAsyA mahAraudrA vinadanto.atibhIShaNAH .. 46..\\
tato vAyusutaH krodhAtsvabAhubalamAshritaH .
gajenAghnangajaM bhImaH si.nha.n sinhena chAbhibhUH .
talaprahArairanyAMshcha vyahanatpANDavo balI .. 47..\\
te hanyamAnA bhImena si.nhavyAghra tarakShavaH .
bhayAdvisasR^ipuH sarve shakR^inmUtra.n cha susruvuH .. 48..\\
pravivesha tataH kShipra.n tAnapAsya mahAbalaH .
vanaM pANDusutaH shrImA~nshabdenApUrayandishaH .. 49..\\
tena shabdena chogreNa bhImasenaraveNa cha .
vanAntara gatAH sarve vitreShurmR^igapakShiNaH .. 50..\\
ta.n shabdaM sahasA shrutvA mR^igapakShisamIritam .
jalArdrapakShA vihagAH samutpetuH sahasrashaH .. 51..\\
tAnaudakAnpakShigaNAnnirIkShya bharatarShabhaH .
tAnevAnusaranramya.n dadarsha sumahatsaraH .. 52..\\
kA~nchanaiH kadalI sandairmandamAruta kampitaiH .
vIjyamAnamivAkShobhya.n tIrAntara visarpibhiH .. 53..\\
tatsaro.athAvatIryAshu prabhUtakamalotpalam .
mahAgaja ivoddAmashchikrIDa balavadbalI .
vikrIDya tasminsuchiramuttatArAmita dyutiH .. 54..\\
tato.avagAhya vegena tadvanaM bahupAdapam .
dadhmau cha sha~Nkha.n svanavatsarvaprANena pANDavaH .. 55..\\
tasya sha~Nkhasya shabdena bhImasenaraveNa cha .
bAhushabdena chogreNa nardantIva girerguhAH .. 56..\\
ta.n vajraniShpeSha samamAsphoTitaravaM bhR^isham .
shrutvA shailaguhAsuptaiH si.nhairmukto mahAsvanaH .. 57..\\
si.nhanAda bhayatrastaiH ku~njarairapi bhArata .
mukto virAvaH sumahAnparvato yena pUritaH .. 58..\\
ta.n tu nAdaM tataH shrutvA supto vAnarapu~NgavaH .
prAjR^imbhata mahAkAyo hanUmAnnAma vAnaraH .. 59..\\
kadalIShaNDamadhyastho nidrAvashagatastadA .
jR^imbhamANaH suvipula.n shakradhvajamivotshritam .
AsphoTayata lA~NgUlamindrAshanisamasvanam .. 60..\\
tasya lA~NgUlanidanaM parvataH sa guhA mukhaiH .
udgAramiva gaurnardamutsasarja samantataH .. 61..\\
sa lA~NgUlaravastasya mattavAraNanisvanam .
antardhAya vichitreShu cha chAragirisAnuShu .. 62..\\
sa bhImasenasta.n shrutvA samprahR^iShTatanUruhaH .
shabdaprabhavamanvichchhaMshcha chArakadalI vanam .. 63..\\
kadalI vanamadhyasthamatha pIne shilAtale .
sa dadarsha mahAbAhurvAnarAdhipati.n sthitam .. 64..\\
vidyutsa~NghAtaduShprekShya.n vidyutsa~NghAtapi~Ngalam .
vidyutsa~NghAtasadR^isha.n vidyutsa~NghAtacha~nchalam .. 65..\\
bAhusvastika vinyasta pInahrasvashiro dharam .
skandhabhUyiShTha kAyatvAttanumadhya katI tatam .. 66..\\
ki.n chichchAbhugna shIrSheNa dIrgharomA~nchitena cha .
lA~NgUlenordhva gatinA dhvajeneva virAjitam .. 67..\\
raktoShTha.n tAmrajihvAsya.n raktakarNaM chaladbhruvam .
vadana.n vR^ittada.nstrAgraM rashmivantamivodupam .. 68..\\
vadanAbhyantara gataiH shuklabhAsairala.n kR^itam .
keSharotkara saMmishramashokAnAm ivotkaram .. 69..\\
hiraNmayInAM madhyastha.n kadalInAM mahAdyutim .
dIpyamAna.n svavapuShA archiShmantamivAnalam .. 70..\\
nirIkShantamavitrasta.n lochanairmadhupi~NgalaiH .
ta.n vAnaravaraM vIramatikAyaM mahAbalam .. 71..\\
athopasR^itya tarasA bhImo bhImaparAkramaH .
si.nhanAda.n samakarodbodhayiShyankapi.n tadA .. 72..\\
tena shabdena bhImasya vitreShurmR^igapakShiNaH .
hanUmAMshcha mahAsattvamIShadunmIlya lochane .
avekShadatha sAvaGYa.n lochanairmadhupi~NgalaiH .. 73..\\
smitenAbhAShya kaunteya.n vAnaro naramabravIt .
kimartha.n sarujaste.ahaM sukhasuptaH prabodhitaH .. 74..\\
nanu nAma tvayA kAryA dayA bhUteShu jAnatA .
vaya.n dharmaM na jAnImastiryagyoni.n samAshritAH .. 75..\\
manuShyA buddhisampannA dayA.n kurvanti jantuShu .
krUreShu karmasu katha.n dehavAkchittadUShiShu .
dharmaghAtiShu sajjante buddhimanto bhavadvidhAH .. 76..\\
na tva.n dharma.n vijAnAsi vR^iddhA nopAsitAstvayA .
alpabuddhitayA vanyAnutsAdayasi yanmR^igAn .. 77..\\
brUhi kastva.n kimartha.n vA vanaM tvamidamAgataH .
varjitaM mAnuShairbhAvaistathaiva puruShairapi .. 78..\\
ataH paramagamyo.ayaM parvataH sudurAruhaH .
vinA siddhagati.n vIra gatiratra na vidyate .. 79..\\
kAruNyAtsauhR^idAchchaiva vAraye tvAM mahAbala .
nAtaH para.n tvayA shakyaM gantumAshvasihi prabho .. 80..\\
imAnyamR^itakalpANi mUlAni cha phalAni cha .
bhakShayitvA nivartasva grAhya.n yadi vacho mama .. 81..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 147}
vai
etachchhrutvA vachastasya vAnarendrasya dhImataH .
bhImasenastadA vIraH provAchAmitrakarshanaH .. 1..\\
ko bhavAnkiMnimitta.n vA vAnaraM vapurAshritaH .
brAhmaNAnantaro varNaH kShatriyastvAnupR^ichchhati .. 2..\\
kauravaH somavaMshIyaH kuntyA garbheNa dhAritaH .
pANDavo vAyutanayo bhImasena iti shrutaH .. 3..\\
sa vAkyaM bhImasenasya smitena pratigR^ihya tat .
hanUmAnvAyutanayo vAyuputramabhAShata .. 4..\\
vAnaro.ahaM na te mArgaM pradAsyAmi yathepsitam .
sAdhu gachchha nivartasva mA tvaM prApyasi vaishasam .. 5..\\
bhm
vaishasa.n vAstu yadvAnyanna tvA pR^ichchhAmi vAnara .
prayachchhottiShTha mArgaM me mA tvaM prApsyasi vaishasam .. 6..\\
hanu
nAsti shaktirmamotthAtu.n vyAdhinA kleshito hyaham .
yadyavashyaM prayAtavya.n la~NghayitvA prayAhi mAm .. 7..\\
bhm
nirguNaH paramAtmeti deha.n te vyApya tiShThati .
tamaha.n GYAnaviGYeyaM nAvamanye na la~Nghaye .. 8..\\
yadyAgamairna vindeya.n tamahaM bhUtabhAvanam .
krameya.n tvAM giriM chema.n hanUmAniva sAgaram .. 9..\\
ha
ka eSha hanumAnnAma sAgaro yena la~NghitaH .
pR^ichchhAmi tvA kurushreShTha kathyatA.n yadi shakyate .. 10..\\
bhm
bhrAtA mama guNashlAghyo buddhisattvabalAnvitaH .
rAmAyaNe.ativikhyAtaH shUro vAnarapu~NgavaH .. 11..\\
rAmapatnI kR^ite yena shatayojanamAyataH .
sAgaraH plavagendreNa krameNaikena la~NghitaH .. 12..\\
sa me bhrAtA mahAvIryastulyo.aha.n tasya tejasA .
bale parAkrame yuddhe shakto.aha.n tava nigrahe .. 13..\\
uttiShTha dehi me mArgaM pashya vA me.adya pauruSham .
machchhAsanamakurvANaM mA tvA neShye yamakShayam .. 14..\\
vai
viGYAya taM balonmattaM bAhuvIryeNa garvitam .
hR^idayenAvahasyaina.n hanumAnvAkyamabravIt .. 15..\\
prasIda nAsti me shaktirutthAtu.n jarayAnagha .
mamAnukampayA tvetatpuchchhamutsArya gamyatAm .. 16..\\
sAvaGYamatha vAmena smaya~njagrAha pANinA .
na chAshakachchAlayituM bhImaH puchchhaM mahAkapeH .. 17..\\
uchchikShepa punardorbhyAmindrAyudhamivotshritam .
noddhartumashakadbhImo dorbhyAmapi mahAbalaH .. 18..\\
utkShipta bhrUrvivR^ittAkShaH sa.nhatabhrukutI mukhaH .
svinna gatro.abhavadbhImo na choddhartu.n shashAka ha .. 19..\\
yatnavAnapi tu shrImA.NllA~NgUloddharaNoddhutaH .
kapeH pArshvagato bhImastasthau vrIDAdadhomukhaH .. 20..\\
pranipatya cha kaunteyaH prA~njalirvAkyamabravIt .
prasIda kapishArdUla durukta.n kShamyatAM mama .. 21..\\
siddho vA yadi vA devo gandharvo vAtha guhyakaH .
pR^iShThaH sankAmayA brUhi kastva.n vAnararUpadhR^ik .. 22..\\
ha
yatte mama pariGYAne kautUhalamarindama .
tatsarvamakhilena tva.n shR^iNu pANDavanandana .. 23..\\
aha.n kesariNaH kShetre vAyunA jagadAyuShA .
jAtaH kamalapatrAkSha hanUmAnnAma vAnaraH .. 24..\\
sUryaputra.n cha sugrIva.n shakraputraM cha vAlinam .
sarvavAnararAjAnau sarvavAnarayUthapAH .. 25..\\
upatasthurmahAvIryA mama chAmitrakarshana .
sugrIveNAbhavatprItiranilasyAgninA yathA .. 26..\\
nikR^itaH sa tato bhrAtrA kasmiMshchitkAraNAntare .
R^ishyamUke mayA sArdha.n sugrIvo nyavasachchiram .. 27..\\
atha dAsharathirvIro rAmo nAma mahAbalaH .
viShNurmAnuSharUpeNa cha chAravasu dhAmimAm .. 28..\\
sa pituH priyamanvichchhansaha bhAryaH sahAnujaH .
sadhanurdhanvinA.n shreShTho daNDakAraNyamAshritaH .. 29..\\
tasya bhAryA janasthAnAdrAvaNena hR^itA balAt .
va~nchayitvA mahAbuddhiM mR^igarUpeNa rAghavam .. 30..\\
hR^itadAraH saha bhrAtrA patnIM mArgansarAghavaH .
dR^iShTavA~nshailashikhare sugrIva.n vAnararShabham .. 31..\\
tena tasyAbhavatsakhya.n rAgavasya mahAtmanaH .
sa hatvA vAlina.n rAjye sugrIvaM pratyapAdayat .
sa harInpreShayAmAsa sItAyAH parimArgane .. 32..\\
tato vAnarakotIbhiryA.n vayaM prasthitA disham .
tatra pravR^ittiH sItAyA gR^idhreNa pratipAditA .. 33..\\
tato.aha.n kAryasiddhyartha.n rAmasyAkliShTakarmaNAH .
shatayojanavistIrNamarNava.n sahasAplutaH .. 34..\\
dR^iShTA sA cha mayA devI rAvaNasya niveshane .
pratyAgatashchApi punarnAma tatra prakAshya vai .. 35..\\
tato rAmeNa vIreNa hatvA tAnsarvarAkShasAn .
punaH pratyAhR^itA bhAryA naShTA vedashrutiryathA .. 36..\\
tataH pratiShThite rAme vIro.aya.n yAchito mayA .
yAvadrAmakathA vIra bhavellokeShu shatruhan .
tAvajjIveyamityeva.n tathAstviti cha so.abravIt .. 37..\\
dashavarShasahasrANi dashavarShashatAni cha .
rAjya.n kAritavAnrAmastatastu tridivaM gataH .. 38..\\
tadihApsarasastAta gandharvAshcha sadAnagha .
tasya vIrasya charita.n gAyantyo ramayanti mAm .. 39..\\
aya.n cha mArgo martyAnAmagamyaH kurunandana .
tato.aha.n ruddhavAnmArga.n tavemaM devasevitam .
dharShayedvA shapedvApi mA kashchiditi bhArata .. 40..\\
divyo devapatho hyeSha nAtra gachchhanti mAnuShAH .
yadarthamAgatashchAsi tatsaro.abhyarNa eva hi .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 148}
vai
evamukto mahAbAhurbhImasenaH pratApavAn .
pranipatya tataH prItyA bhrAtara.n hR^iShTamAnasaH .
uvAcha shlakShNayA vAchA hanUmanta.n kapIshvaram .. 1..\\
mayA dhanyataro nAsti yadArya.n dR^iShTavAnaham .
anugraho me sumahA.nstR^iptishcha tava darshanAt .. 2..\\
eva.n tu kR^itamichchhAmi tvayAryAdya priyaM mama .
yatte tadAsItplavataH sAgaraM makarAlayam .
rUpamapratima.n vIra tadichchhAmi nirIkShitum .. 3..\\
eva.n tuShTo bhaviShyAmi shraddhAsyAmi cha te vachaH .
evamuktaH sa tejo vI prahasya harirabravIt .. 4..\\
na tachchhakya.n tvayA draShTu.n rUpaM nAnyena kena chit .
kAlAvasthA tadA hyanyA vartate sA na sAmpratam .. 5..\\
anyaH kR^itayuge kAlastretAyA.n dvApare.aparaH .
ayaM pradhva.nsanaH kAlo nAdya tadrUpamasti me .. 6..\\
bhUmirnadyo nagAH shailAH siddhA devA maharShayaH .
kAla.n samanuvartante yathA bhAvA yuge yuge .
balavarShma prabhAvA hi prahIyantyudbhavanti cha .. 7..\\
tadala.n tava tadrUpaM draShTuM kurukulodvaha .
yuga.n samanuvartAmi kAlo hi duratikramaH .. 8..\\
bhm
yugasa~NkhyA.n samAchakShva AchAra.n cha yuge yuge .
dharmakAmArtha bhAvAMshcha varShma vIryaM bhavAbhavau .. 9..\\
ha
kR^itaM nAma yuga.n tAta yatra dharmaH sanAtanaH .
kR^itameva na kartavya.n tasminkAle yugottame .. 10..\\
na tatra dharmAH sIdanti na kShIyante cha vai prajAH .
tataH kR^itayugaM nAma kAlena guNatA.n gatam .. 11..\\
devadAnavagandharvayakSharAkShasa pannagAH .
nAsankR^itayuge tAta tadA na kraya vikrayAH .. 12..\\
na sAmayaju.DgvarNAH kriyA nAsIchcha mAnavI .
abhidhyAya phala.n tatra dharmaH saMnyAsa eva cha .. 13..\\
na tasminyugasa.nsarge vyAdhayo nendriya kShayaH .
nAsUyA nApi ruditaM na darpo nApi paishunam .. 14..\\
na vigrahaH kutastandrI na dveSho nApi vai kR^itam .
na bhayaM na cha santApo na cherShyA na cha matsaraH .. 15..\\
tataH paramakaM brahma yA gatiryoginAM parA .
AtmA cha sarvabhUtAnA.n shuklo nArAyaNastadA .. 16..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH shUdrAshcha kR^italakShaNAH .
kR^ite yuge samabhavansvakarmaniratAH prajAH .. 17..\\
samAshrama.n samAchAraM samaGYAnamatI balam .
tadA hi samakarmANo varNA dharmAnavApnuvan .. 18..\\
ekaveda samAyuktA ekamantravidhikriyAH .
pR^ithagdharmAstvekavedA dharmamekamanuvratAH .. 19..\\
chAturAshramyayuktena karmaNA kAlayoginA .
akAma phalasa.nyogAtprApnuvanti parA.n gatim .. 20..\\
AtmayogasamAyukto dharmo.aya.n kR^italakShaNaH .
kR^ite yuge chatuShpAdashchAturvarNyasya shAshvataH .. 21..\\
etatkR^itayugaM nAma traiguNyaparivarjitam .
tretAmapi nibodha tva.n yasminsatraM pravartate .. 22..\\
pAdena hrasate dharmo raktatA.n yAti chAchyutaH .
satyapravR^ittAshcha narAH kriyA dharmaparAyaNAH .. 23..\\
tato yaGYAH pravartante dharmAshcha vividhAH kriyAH .
tretAyAM bhAvasa~NkalpAH kriyA dAnaphalodayAH .. 24..\\
prachalanti na vai dharmAttapo dAnaparAyaNAH .
svadharmasthAH kriyAvanto janAstretAyuge.abhavan .. 25..\\
dvApare.api yuge dharmo dvibhAgonaH pravartate .
viShNurvai pItatA.n yAti chaturdhA veda eva cha .. 26..\\
tato.anye cha chaturvedAstrivedAshcha tathApare .
dvivedAshchaikavedAshchApyanR^ichashcha tathApare .. 27..\\
eva.n shAstreShu bhinneShu bahudhA nIyate kriyA .
tapo dAnapravR^ittA cha rAjasI bhavati prajA .. 28..\\
ekavedasya chAGYAnAdvedAste bahavaH kR^itAH .
satyasya cheha vibhraMshAtsatye kashchidavasthitaH .. 29..\\
satyAtprachyavamAnAnA.n vyAdhayo bahavo.abhavan .
kAmAshchopadravAshchaiva tadA daivatakAritAH .. 30..\\
yairardyamAnAH subhR^isha.n tapastapyanti mAnavAH .
kAmakAmAH svargakAmA yaGYA.nstanvanti chApare .. 31..\\
eva.n dvAparamAsAdya prajAH kShIyantyadharmataH .
pAdenaikena kaunteya dharmaH kaliyuge sthitaH .. 32..\\
tAmasa.n yugamAsAdya kR^iShNo bhavati keshavaH .
vedAchArAH prashAmyanti dharmayaGYakriyAstathA .. 33..\\
Itayo vyAdhayastandrI doShAH krodhAdayastathA .
upadravAshcha vartante Adhayo vyAdhayastathA .. 34..\\
yugeShvAvartamAneShu dharmo vyAvartate punaH .
dharme vyAvartamAne tu loko vyAvartate punaH .. 35..\\
loke kShINe kShaya.n yAnti bhAvA lokapravartakAH .
yugakShayakR^itA dharmAH prArthanAni vikurvate .. 36..\\
etatkaliyugaM nAma achirAdyatpravartate .
yugAnuvartana.n tvetatkurvanti chirajIvinaH .. 37..\\
yachcha te matpariGYAne kautUhalamarindama .
anarthakeShu ko bhAvaH puruShasya vijAnataH .. 38..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
yugasa~NkhyAM mahAbAho svasti prApnuhi gamyatAm .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 149}
vai
evamuktastu bhImena smita.n kR^itvA plava~NgamaH .
yadi te.ahamanugrAhyo darshayAtmAnamAtmanA .. 1..\\
vai
evamuktastu bhImena smita.n kR^itvA plava~NgamaH .
tadrUpa.n darshayAmAsa yadvai sAgarala~Nghane .. 2..\\
bhrAtuH priyamabhIpsanvai chakAra sumahadvapuH .
dehastasya tato.atIva vardhatyAyAma vistaraiH .. 3..\\
tadrUpa.n kadalI sandaM chhAdayannamitadyutiH .
gireshchochchhrayamAgamya tasthau tatra sa vAnaraH .. 4..\\
samuchchhritamahAkAyo dvitIya iva parvataH .
tAmrekShaNastIkShNada.nstro bhR^ikuTI kR^italochanaH .
dIrghalA~NgUlamAvidhya disho vyApya sthitaH kapiH .. 5..\\
tadrUpaM mahadAlakShya bhrAtuH kauravanandanaH .
visismiye tadA bhImo jahR^iShe cha punaH punaH .. 6..\\
tamarkamiva tejobhiH sauvarNamiva parvatam .
pradIptamiva chAkAsha.n dR^iShTvA bhImo nyamIlayat .. 7..\\
AbabhAShe cha hanumAnbhImasena.n smayanniva .
etAvadiha shaktastva.n rUpa.n draShTuM mamAnagha .. 8..\\
vardhe.aha.n chApyato bhUyo yAvanme manasepsitam .
bhIma shatruShu chAtyartha.n vardhate mUrtirojasA .. 9..\\
tadadbhutaM mahAraudra.n vindhyamandara saMnibham .
dR^iShTvA hanUmato varShma sambhrAntaH pavanAtma jaH .. 10..\\
pratyuvAcha tato bhImaH samprahR^iShTatanUruhaH .
kR^itA~njaliradInAtmA hanUmantamavasthitam .. 11..\\
dR^iShTaM pramANa.n vipulaM sharIrasyAsya te vibho .
sa.nharasva mahAvIryasvayamAtmAnamAtmanA .. 12..\\
na hi shaknomi tvA.n draShTuM divAkaramivoditam .
aprameyamanAdhR^iShyaM mainAkamiva parvatam .. 13..\\
vismayashchaiva me vIra sumahAnmanaso.adya vai .
yadrAmastvayi pArshvasthe svaya.n rAvaNamabhyagAt .. 14..\\
tvameva shaktastA.n la~NkAM sayodhAM sahavAhanAm .
svabAhubalamAshritya vinAshayitumojasA .. 15..\\
na hi te ki.n chidaprApyaM mArutAtmaja vidyate .
tava naikasya paryApto rAvaNaH sagaNo yudhi .. 16..\\
evamuktastu bhImena hanUmAnplavagarShabhaH .
pratyuvAcha tato vAkya.n snigdhaganbhIrayA girA .. 17..\\
evametanmahAbAho yathA vadasi bhArata .
bhImasena na paryApto mamAsau rAkShasAdhamaH .. 18..\\
mayA tu tasminnihate rAvaNe lokakantake .
kIrtirnashyedrAghavasya tata etadupekShitam .. 19..\\
tena vIreNa hatvA tu sagaNa.n rAkShasAdhipam .
AnItA svapura.n sItA loke kIrtishcha sthApitA .. 20..\\
tadgachchha vipulapraGYa bhrAtuH priyahite rataH .
ariShTa.n kShemamadhvAna.n vAyunA parirakShitaH .. 21..\\
eSha panthAH kurushreShTha saugandhika vanAya te .
drakShyase dhanadodyAna.n rakShitaM yakSharAkShasaiH .. 22..\\
na cha te tarasA kAryaH kusumAvachayaH svayam .
daivatAni hi mAnyAni puruSheNa visheShataH .. 23..\\
balihomanamaskArairmantraishcha bharatarShabha .
daivatAni prasAda.n hi bhaktyA kurvanti bhArata .. 24..\\
mA tAta sAhasa.n kArShIH svadharmamanupAlaya .
svadharmasthaH para.n dharmaM budhyasvAgamayasva cha .. 25..\\
viGYAtavyo vibhAgena yatra muhyantyabuddhayaH .
dharmo vai veditu.n shakyo bR^ihaspatisamairapi .. 26..\\
adharmo yatra dharmAkhyo dharmashchAdharmasa~nj~nitaH .
viGYAtavyo vibhAgena yatra muhyantyabuddhayaH .. 27..\\
AchAra sambhavo dharmo dharmAdvedAH samutthitAH .
vedairyaGYAH samutpannA yaGYairdevAH pratiShThitAH .. 28..\\
vedAchAra vidhAnoktairyaGYairdhAryanti devatAH .
bR^ihaspatyushanoktaishcha nayairdhAryanti mAnavAH .. 29..\\
panyA karavanijyAbhiH kR^iShyAtho yonipoShaNaiH .
vArtayA dhAryate sarva.n dharmairetairdvijAtibhiH .. 30..\\
trayI vArtA daNDanItistisro vidyA vijAnatAm .
tAbhiH samyakprayuktAbhirlokayAtrA vidhIyate .. 31..\\
sA cheddharmakriyA na syAttrayIdharmamR^ite bhuvi .
daNDanItimR^ite chApi nirmaryAdamidaM bhavet .. 32..\\
vArtA dharme hyavartantyo vinashyeyurimAH prajAH .
supravR^ittairtribhirhyetairdharmaiH sUyanti vai prajAH .. 33..\\
dvijAnAmamR^ita.n dharmo hyekashchaivaika varNikaH .
yaGYAdhyayana dAnAni trayaH sAdhAraNAH smR^itAH .. 34..\\
yAjanAdhyApane chobhe brAhmaNAnAM pratigrahaH .
pAlana.n kShatriyANA.n vai vaishya dharmashcha poShaNam .. 35..\\
shushrUShA tu dvijAtInA.n shUdrANA.n dharma uchyate .
bhaikSha homavratairhInAstathaiva guruvAsinAm .. 36..\\
kShatradharmo.atra kaunteya tava dharmAbhirakShaNam .
svadharmaM pratipadyasva vinIto niyatendriyaH .. 37..\\
vR^iddhairsaMmantrya sadbhishcha buddhimadbhiH shrutAnvitaiH .
susthitaH shAsti dandena vyasanI paribhUyate .. 38..\\
nigrahAnugrahaiH samyagyadA rAjA pravartate .
tadA bhavati lokasya maryAdA suvyavasthitA .. 39..\\
tasmAddeshe cha durge cha shatrumitra baleShu cha .
nitya.n chAreNa boddhavya.n sthAnaM vR^iddhiH kShayastathA .. 40..\\
rAGYAmupAyAshchatvAro buddhimantraH parAkramaH .
nigrahAnugrahau chaiva dAkShya.n tatkAryasAdhanam .. 41..\\
sAmnA dAnena bhedena dandenopekShaNena cha .
sAdhanIyAni kAryANi samAsa vyAsa yogataH .. 42..\\
mantramUlA nayAH sarve chArAshcha bharatarShabha .
sumantritairnayaiH siddhistadvidaiH saha mantrayet .. 43..\\
striyA mUdhena lubdhena bAlena laghunA tathA .
na mantrayeta guhyAni yeShu chonmAda lakShaNam .. 44..\\
mantrayetsaha vidvadbhiH shaktaiH karmANi kArayet .
snigdhaishcha nItivinyAsAnmUrkhAnsarvatra varjayet .. 45..\\
dhArmikAndharmakAryeShu arthakAryeShu paNDitAn .
strIShu klIbAnniyu~njIta krUrAnkrUreShu karmasu .. 46..\\
svebhyashchaiva parebhyashcha kAryAkAryasamudbhavA .
buddhiH karmasu viGYeyA ripUNA.n cha balAbalam .. 47..\\
buddhyA supratipanneShu kuryAtsAdhu parigraham .
nigraha.n chApyashiShTeShu nirmaryAdeShu kArayet .. 48..\\
nigrahe pragrahe samyagyadA rAjA pravartate .
tadA bhavati lokasya maryAdA suvyavasthitA .. 49..\\
eSha te vihitaH pArtha ghoro dharmo duranvayaH .
ta.n svadharmavibhAgena vinayastho.anupAlaya .. 50..\\
tapo dharmadamejyAbhirviprA yAnti yathA divam .
dAnAtithya kriyA dharmairyAnti vaishyAsh cha sadgatim .. 51..\\
kShatra.n yAti tathA svargaM bhuvi nigrahapAlanaiH .
samyakpranIya daNDa.n hi kAmadveShavivarjitAH .
alubdhA vigatakrodhAH satA.n yAnti salokatAm .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 150}
vai
tataH sa~NkR^itya vipula.n tadvapuH kAmavardhitam .
bhImasenaM punardorbhyAM paryaShvajata vAnaraH .. 1..\\
pariShvaktasya tasyAshu bhrAtrA bhImasya bhArata .
shramo nAshamupAgachchhatsarva.n chAsItpradakShiNam .. 2..\\
tataH punarathovAcha paryashrunayano hariH .
bhImamAbhAShya sauhArdAdbAShpagadgadayA girA .. 3..\\
gachchha vIra svamAvAsa.n smartavyo.asmi kathAntare .
ihasthashcha kurushreShTha na nivedyo.asmi kasya chit .. 4..\\
dhanadasyAlayAchchApi visR^iShTAnAM mahAbala .
deshakAla ihAyAtu.n devagandharvayoShitAm .. 5..\\
mamApi saphala.n chakShuH smAritashchAsmi rAghavam .
mAnuSha.n gAtrasa.nsparshaM gatvA bhIma tvayA saha .. 6..\\
tadasmaddarshana.n vIra kaunteyAmoghamastu te .
bhrAtR^itva.n tvaM puraskR^itya vara.n varaya bhArata .. 7..\\
yadi tAvanmayA kShudrA gatvA vAraNasAhvayam .
dhArtarAShTrA nihantavyA yAvadetatkaromyaham .. 8..\\
shilayA nagara.n vA tanmarditavyaM mayA yadi .
yAvadadya karomyetatkAma.n tava mahAbala .. 9..\\
bhImasenastu tadvAkya.n shrutvA tasya mahAtmanaH .
pratyuvAcha hanUmantaM prahR^iShTenAntarAtmanA .. 10..\\
kR^itameva tvayA sarvaM mama vAnarapu~Ngava .
svasti te.astu mahAbAho kShAmaye tvAM prasIda me .. 11..\\
sanAthAH pANDavAH sarve tvayA nAthena vIryavan .
tavaiva tejasA sarvAnvijeShyAmo vaya.n ripUn .. 12..\\
evamuktastu hanumAnbhImasenamabhAShata .
bhrAtR^itvAtsauhR^idAchchApi kariShyAmi tava priyam .. 13..\\
chamU.n vigAhya shatrUNAM sharashaktisamAkulAm .
yadA si.nharava.n vIrakariShyasi mahAbala .
tadAhaM bR^i.nhayiShyAmi svaraveNa rava.n tava .. 14..\\
vijayasva dhvajasthashcha nAdAnmokShyAmi dAruNAn .
shatrUNA.n te prANaharAnityuktvAntaradhIyata .. 15..\\
gate tasminharivare bhImo.api balinA.n varaH .
tena mArgeNa vipula.n vyacharadgandhamAdanam .. 16..\\
anusmaranvapustasya shriya.n chApratimAM bhuvi .
mAhAtmyamanubhAva.n cha smarandAsharatheryayau .. 17..\\
sa tAni ramaNIyAni vanAnyupavanAni cha .
viloDayAmAsa tadA saugandhika vanepsayA .. 18..\\
phullapadmavichitrANi puShpitAni vanAni cha .
mattavAraNayUthAni pa~NkaklinnAni bhArata .
varShatAmiva meghAnA.n vR^indAni dadR^ishe tadA .. 19..\\
hariNaishcha~nchalApA~NgairhariNI sahitairvane .
sashaShpa kavalaiH shrImAnpathi dR^iShTo druta.n yayau .. 20..\\
mahiShaishcha varAhaishcha shArdUlaishcha niShevitam .
vyapetabhIrgiri.n shauryAdbhImaseno vyagAhata .. 21..\\
kusumAnata shAkhaishcha tAmpra pallavakomalaiH .
yAchyamAna ivAraNye drumairmArutakampitaiH .. 22..\\
kR^itapadmAGYali puTA mattaShaTpada sevitAH .
priya tIrthavanA mArge padminIH samatikraman .. 23..\\
sajjamAna mano dR^iShTiH phulleShu girisAnuShu .
draupadI vAkyapAtheyo bhImaH shIghratara.n yayau .. 24..\\
parivR^itte.ahani tataH prakIrNahariNe vane .
kA~nchanairvimalaiH padmairdadarsha vipulAM nadIm .. 25..\\
mattakAraNDava yutA.n chakravAkopashobhitAm .
rachitAmiva tasyAdrermAlA.n vimalapa~NkajAm .. 26..\\
tasyAM nadyAM mahAsattvaH saugandhika vanaM mahat .
apashyatprItijananaM bAlArkasadR^ishadyuti .. 27..\\
taddR^iShTvA labdhakAmaH sa manasA pANDunandanaH .
vanavAsa parikliShTA.n jagAma manasA priyAm .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 151}
vai
sa gatvA nalinI.n ramyAM rAkShasairabhirakShitAm .
kailAsashikhare ramye dadarsha shubhakAnane .. 1..\\
kuberabhavanAbhyAshe jAtAM parvatanirjhare .
suramyA.n vipulachhAyAM nAnAdrumalatAvR^itAm .. 2..\\
haritAmbuja sa~nchannA.n divyAM kanakapuShkarAm .
pavitrabhUtA.n lokasya shubhAmadbhutadarshanAm .. 3..\\
tatrAmR^ita rasa.n shItaM laghu kuntIsutaH shubham .
dadarsha vimala.n toya.n shivaM bahu cha pANDavaH .. 4..\\
tA.n tu puShkariNI.n ramyAM padmasaugandhikAyutAm .
jAtarUpamayaiH padmaishchhannAM paramagandhibhiH .. 5..\\
vaiDUrya varanAlaishcha bahu chitrairmanoharaiH .
haMsha kAraNDavoddhUtaiH sR^ijadbhiramala.n rajaH .. 6..\\
AkrIDa.n yakSharAjasya kuberasya mahAtmanaH .
gandharvairapsarobhishcha devaishcha paramArchitAm .. 7..\\
sevitAmR^iShibhirdivyA.n yakShaiH kimpuruShairathA .
rAkShasaiH kiMnaraishchaiva guptA.n vaishravaNena cha .. 8..\\
tA.n cha dR^iShTvaiva kaunteyo bhImaseno mahAbalaH .
babhUva paramaprIto divya.n samprekShya tatsaraH .. 9..\\
tachcha krodhavashA nAma rAkShasA rAjashAsanAt .
rakShanti shatasAhasrAshchitrAyudhaparichchhadAH .. 10..\\
te tu dR^iShTvaiva kaunteyamajinaiH parivAritam .
rukmA~Ngada dhara.n vIraM bhImaM bhImaparAkramam .. 11..\\
sAyudhaM baddhanistriMshamasha~Nkitamarindamam .
puShkarepsumupAyAntamanyonyamabhichukrushuH .. 12..\\
ayaM puruShashArdUlaH sAyudho.ajina sa.nvR^itaH .
yachchikIrShuriha prAptastatsampraShTumihArhatha .. 13..\\
tataH sarve mahAbAhu.n samAsAdya vR^ikodaram .
tejoyuktamapR^ichchhanta kastvamAkhyAtumarhasi .. 14..\\
muniveShadharashchAsi chIravAsAshcha lakShyase .
yadarthamasi samprAptastadAchakShva mahAdyute .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 152}
bhiima
pANDavo bhImaseno.aha.n dharmaputrAdanantaraH .
vishAlAM badarIM prApto bhrAtR^ibhiH saha rAkShasAH .. 1..\\
apashyattatra pa~nchAlI saugandhikamanuttamam .
aniloDhamito nUna.n sA bahUni parIpsati .. 2..\\
tasyA mAmAnavadyA~NgyA dharmapatnyAH priye sthitam .
puShpAhAramiha prAptaM nibodhata nishAcharAH .. 3..\\
ra-s
AkrIDo.aya.n kuberasya dayitaH puruSharShabha .
neha shakyaM manuShyeNa vihartuM martyadharmiNA .. 4..\\
devarShayastathA yakShA devAshchAtra vR^ikodara .
Amantrya yakShapravaraM pibanti viharanti cha .
gandharvApsarasashchaiva viharantyatra pANDava .. 5..\\
anyAyeneha yaH kashchidavamanya dhaneshvaram .
vihartumichchheddurvR^ittaH sa vinashyedasaMshayam .. 6..\\
tamanAdR^itya padmAni jihIrShasi balAditaH .
dharmarAjasya chAtmAnaM bravIShi bhrAtara.n katham .. 7..\\
bhiima
rAkShasAstaM na pashyAmi dhaneshvaramihAntike .
dR^iShTvApi cha mahArAjaM nAha.n yAchitumutsahe .. 8..\\
na hi yAchanti rAjAna eSha dharmaH sanAtanaH .
na chAha.n hAtumichchhAmi kShAtra dharma.n kathaM chana .. 9..\\
iya.n cha nalinI ramyA jatA parvatanirjhare .
neyaM bhavanamAsAdya kuberasya mahAtmanaH .. 10..\\
tulyA hi sarvabhUtAnAmiya.n vaishravaNasya cha .
eva~NgateShu dravyeShu kaH ka.n yAchitumarhati .. 11..\\
vai
ityuktvA rAkShasAnsarvAnbhImaseno vyagAhata .
tataH sa rAkShasairvAchA pratiShiddhaH pratApavAn .
mA maivamiti sakrodhairbhartsayadbhiH samantataH .. 12..\\
kadarthI kR^ityatu sa tAnrAkShasAnbhImavikramaH .
vyagAhata mahAtejAste ta.n sarve nyavArayan .. 13..\\
gR^ihNIta badhnIta nikR^intatemaM
pachAma khAdAma cha bhImasenam .
kruddhA bruvanto.anuyayurdruta.n te
shastrANi chodyamya vivR^ittanetrAH .. 14..\\
tataH sa gurvI yamadaNDakalpAM
mahAgadA.n kA~nchanapaTTanaddhAm .
pragR^ihya tAnabhyapatattarasvI
tato.abravIttiShThata tiShThateti .. 15..\\
te ta.n tadA tomarapaTTishAdyair
vyAvidhya shastraiH sahasAbhipetuH .
jighA.nsavaH krodhavashAH subhImA
bhIma.n samantAtparivavrurugrAH .. 16..\\
vAtena kuntyAM balavAnsa jAtaH
shUrastarasvI dviShatAM nihantA .
satye cha dharme cha rataH sadaiva
parAkrame shatrubhirapradhR^iShyaH .. 17..\\
teShA.n sa mArgAnvividhAnmahAtmA
nihatya shastrANi cha shAtravANAm .
yathA pravIrAnnijaghAna vIraH
paraHshatAnpuShkariNI samIpe .. 18..\\
te tasya vIrya.n cha balaM cha dR^iShTvA
vidyA balaM bAhubala.n tathaiva .
ashaknuvantaH sahitAH samantAd
dhatapravIrAH sahasA nivR^ittAH .. 19..\\
vidIryamANAstata eva tUrNam
AkAshamAsthAya vimUDhasa~nj~nAH .
kailAsashR^i~NgANyabhidudruvuste
bhImArditAH krodhavashAH prabhagnAH .. 20..\\
sa shakravaddAnavadaitya sa~NghAn
vikramya jitvA cha raNe.arisa~NghAn .
vigAhya tAM puShkariNI.n jitAriH
kAmAya jagrAha tato.ambujAni .. 21..\\
tataH sa pItvAmR^ita kalpamambho
bhUyo babhUvottama vIryatejAH .
utpATya jagrAha tato.ambujAni
saugandhikAnyuttamagandhavanti .. 22..\\
tatastu te krodhavashAH sametya
dhaneshvaraM bhImabalapraNunnAH .
bhImasya vIrya.n cha balaM cha sa~Nkhye
yathAvadAchakhyuratIva dInAH .. 23..\\
teShA.n vachastattu nishamya devaH
prahasya rakShAMshi tato.abhyuvAcha .
gR^ihNAtu bhImo jalajAni kAmaM
kR^iShNA nimitta.n viditaM mamaitat .. 24..\\
tato.abhyanuGYAya dhaneshvara.n te
jagmuH kurUNAM pravara.n viroShAH .
bhIma.n cha tasyAM dadR^ishurnalinyAM
yathopajoSha.n viharantamekam .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 153}
vai
tatastAni mahArhANi divyAni bharatarShabhaH .
bahUni bahurUpANi virajA.nsi samAdade .. 1..\\
tato vAyurmahA~nshIghro nIchaiH sharkara karShaNaH .
prAdurAsItkharasparshaH sa~NgrAmamabhichodayan .. 2..\\
papAta mahatI cholkA sanirghAtA mahAprabhA .
niShprabhashchAbhavatsUryashchhannarashmistamovR^itaH .. 3..\\
nirghAtashchAbhavadbhImo bhIme vikramamAsthite .
chachAla pR^ithivI chApi pA.nsuvarShaM papAta cha .. 4..\\
salohitA dishashchAsankharavAcho mR^igadvijAH .
tamovR^itamabhUtsarvaM na praGYAyata ki.n chana .. 5..\\
tadadbhutamabhiprekShya dharmaputro yudhiShThiraH .
uvAcha vadatA.n shreShThaH ko.asmAnabhibhaviShyati .. 6..\\
sajjIbhavata bhadra.n vaH pANDavA yuddhadurmadAH .
yathA rUpANi pashyAmi svabhyagro naH parAkramaH .. 7..\\
evamuktvA tato rAjA vIkShA.n chakre samantataH .
apashyamAno bhIma.n cha dharmarAjo yudhiShThiraH .. 8..\\
tatra kR^iShNA.n yamau chaiva samIpasthAnarindamaH .
paprachchha bhrAtaraM bhImaM bhImakarmANamAhave .. 9..\\
kachchinna bhImaH pA~nchAli ki.n chitkR^ityaM chikIrShati .
kR^itavAnapi vA vIraH sAhasa.n sAhasa priyaH .. 10..\\
ime hyakasmAdutpAtA mahAsamaradarshinaH .
darshayanto bhaya.n tIvraM prAdurbhUtAH samantataH .. 11..\\
ta.n tathA vAdinaM kR^iShNA pratyuvAcha manasvinI .
priyA priya.n chikIrShantI mahiShI chAruhAsinI .. 12..\\
yattatsaugandhika.n rAjannAhR^itaM mAtarishvanA .
tanmayA bhImasenasya prItayAdyopapAditam .. 13..\\
api chokto mayA vIro yadi pashyedbahUnyapi .
tAni sarvANyupAdAya shIghramAgamyatAm iti .. 14..\\
sa tu nUnaM mahAbAhuH priyArthaM mama pANDavaH .
prAgudIchI.n disha.n rAja.nstAnyAhartumito gataH .. 15..\\
uktastveva.n tayA rAjA yamAvidamathAbravIt .
gachchhAma sahitAstUrNa.n yena yAto vR^ikodaraH .. 16..\\
vahantu rAkShasA viprAnyathA shrAntAnyathA kR^ishAn .
tvamapyamarasa~NkAsha vaha kR^iShNA.n ghaTotkacha .. 17..\\
vyakta.n dUramito bhImaH praviShTa iti me matiH .
chira.n cha tasya kAlo.aya.n sa cha vAyusamo jave .. 18..\\
tarasvI vainateyasya sadR^isho bhuvi la~Nghane .
utpatedapi chAkAshaM nipatechcha yathechchhakam .. 19..\\
tamanviyAma bhavatAM prabhAvAdrajanIcharAH .
purA sa nAparAdhnoti sidhAnAM brahmavAdinAm .. 20..\\
tathetyuktvA tu te sarve haiDimba pramukhAstadA .
uddeshaGYAH kuberasya nalinyA bharatarShabhaH .. 21..\\
AdAya pANDavAMshchaiva tAMshcha viprAnanekashaH .
lomashenaiva sahitAH prayayuH prItamAnasAH .. 22..\\
te gatvA sahitAH sarve dadR^ishustatra kAnane .
praphullapa~Nkaja vatIM nalinI.n sumanoharAm .. 23..\\
ta.n cha bhImaM mahAtmAnaM tasyAstIre vyavasthiram .
dadR^ishurnihatA.n chaiva yakShAnsuvipulekShaNAn .. 24..\\
udyamya cha gadA.n dorbhyAM nadItIre vyavasthitam .
prajA sa~NkShepa samaye daNDahastamivAntakam .. 25..\\
ta.n dR^iShTvA dharmarAjastu pariShvajya punaH punaH .
uvAcha shlakShNayA vAchA kaunteya kimida.n kR^itam .. 26..\\
sAhasaM bata bhadra.n te devAnAmapi chApriyam .
punarevaM na kartavyaM mama chedichchhasi priyam .. 27..\\
anushAsya cha kaunteyaM padmAni pratigR^ihya cha .
tasyAmeva nalinyA.n te vijahruramaropamAH .. 28..\\
etasminneva kAle tu pragR^ihItashilAyudhAH .
prAdurAsanmahAkAyAstasyodyAnasya rakShiNaH .. 29..\\
te dR^iShTvA dharmarAjAna.n devarShiM chApi lomasham .
nakula.n sahadeva.n cha tathAnyAnbrAhmaNarShabhAn .
vinayenAnatAH sarve praNipetushcha bhArata .. 30..\\
sAntvitA dharmarAjena praseduH kShaNadAcharAH .
viditAshcha kuberasya tataste narapu~NgavAH .
UShurnAtichira.n kAla.n ramamANAH kurUdvahAH .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 154}
vai
tatastAnparivishvastAnvasatastatra pANDavAn .
gateShu teShu rakShaH subhImasenAtmaje.api cha .. 1..\\
rahitAnbhImasenena kadA chittAnyadR^ichchhayA .
jahAra dharmarAjAna.n yamau kR^iShNA.n cha rAkShasaH .. 2..\\
brAhmaNo mantrakushalaH sarvAstreShvastravittamaH .
iti bruvanpANDaveyAnparyupAste sma nityadA .. 3..\\
parIkShamANaH pArthAnA.n kalApAni dhanUMShi cha .
antara.n samabhiprepsurnAmnA khyAto jaTAsuraH .. 4..\\
sa bhImasene niShkrAnte mR^igayArthamarindame .
anyadrUpa.n samAsthAya vikR^itaM bhairavaM mahat .. 5..\\
gR^ihItvA sarvashastrANi draupadIM parigR^ihya cha .
prAtiShThata sa duShTAtmA trIngR^ihItvA cha pANDavAn .. 6..\\
sahadevastu yatnena tato.apakramya pANDavaH .
AkrandadbhImasena.n vai yana yAto mahAbalaH .. 7..\\
tamabravIddharmarAjo hriyamANo yudhiShThiraH .
dharmaste hIyate mUDha na chaina.n samavekShase .. 8..\\
ye.anye ke chinmanuShyeShu tiryagyonigatA api .
gandharvayakSharakShA.nsi vayA.nsi pashavastathA .
manuShyAnupajIvanti tatastvamupajIvasi .. 9..\\
samR^iddhyA hyasya lokasya loko yuShmAkamR^idhyate .
ima.n cha loka.n shochantamanushochanti devatAH .
pUjyamAnAshcha vardhante havyakavyairyathAvidhi .. 10..\\
vaya.n rAShTrasya goptAro rakShitArashcha rAkShasa .
rAShTrasyArakShyamANasya kuto bhUtiH kutaH sukham .. 11..\\
na cha rAjAvamantavyo rakShasA jAtvanAgasi .
aNurapyapachArashcha nAstyasmAkaM narAshana .. 12..\\
drogdhavyaM na cha mitreShu na vishvasteShu karhi chit .
yeShA.n chAnnAni bhu~njIta yatra cha syAtpratishrayaH .. 13..\\
sa tvaM pratishraye.asmAkaM pUjyamAnaH sukhoShitaH .
bhuktvA chAnnAni duShpraGYa kathamasmA~njihIrShasi .. 14..\\
evameva vR^ithAchAro vR^ithA vR^iddho vR^ithA matiH .
vR^ithA maraNamarhastva.n vR^ithAdya na bhaviShyasi .. 15..\\
atha chedduShTabuddhistva.n sarvairdharmairvivarjitaH .
pradAya shastrANyasmAka.n yuddhena draupadIM hara .. 16..\\
atha chettvamaviGYAya ida.n karma kariShyasi .
adharma.n chApyakIrtiM cha loke prApsyasi kevalam .. 17..\\
etAmadya parAmR^ishya striya.n rAkShasa mAnuShIm .
viShametatsamAloDya kumbhena prAshita.n tvayA .. 18..\\
tato yudhiShThirastasya bhArikaH samapadyata .
sa tu bhArAbhibhUtAtmA na tathA shIghrago.abhavat .. 19..\\
athAbravIddraupadI.n cha nakulaM cha yudhiShThiraH .
mA bhaiShTa rAkShasAnmUDhAdgatirasya mahAhR^itA .. 20..\\
nAtidUre mahAbAhurbhavitA pavanAtmajaH .
asminmuhUrte samprApte na bhaviShyati rAkShasaH .. 21..\\
sahadevastu ta.n dR^iShTvA rAkShasaM mUDhachetasam .
uvAcha vachana.n rAjankuntIputramyudhiShThiram .. 22..\\
rAjankiMnAma tatkR^itya.n kShatriyasyAstyato.adhikam .
yadyuddhe.abhimukhaH prANA.nstyajechchhatrU~njayeta vA .. 23..\\
eSha chAsmAnvaya.n chaina.n yudhyamAnAH parantapa .
sUdayema mahAbAho deshakAlo hyayaM nR^ipa .. 24..\\
kShatradharmasya samprAptaH kAlaH satyaparAkrama .
jayantaH pAtyamAnA vA prAptumarhAma sadgatim .. 25..\\
rAkShase jIvamAne.adya ravirastamiyAdyadi .
nAhaM brUyAM punarjAtu kShatriyo.asmIti bhArata .. 26..\\
bho bho rAkShasa tiShThasva sahadevo.asmi pANDavaH .
hatvA vA mAM nayasvainAnhato vAdyeha svapsyasi .. 27..\\
tathaiva tasminbruvati bhImaseno yadR^ichchhayA .
prAdR^ishyata mahAbAhuH savajra iva vAsavaH .. 28..\\
so.apashyadbhrAtarau tatra draupadI.n cha yashasvinIm .
kShitistha.n sahadeva.n cha kShipantaM rAkShasaM tadA .. 29..\\
mArAchcha rAkShasaM mUDha.n kAlopahatachetasam .
bhramanta.n tatra tatraiva daivena vinivAritam .. 30..\\
bhrAtR^I.nstAnhriyato dR^iShTvA draupadI.n cha mahAbalaH .
krodhamAhArayadbhImo rAkShasa.n chedamabravIt .. 31..\\
viGYAto.asi mayA pUrva.n cheShTa~nshastraparIkShaNe .
AsthA tu tvayi me nAsti yato.asi na hatastadA .
brahmarUpapratichchhanno na no vadasi chApriyam .. 32..\\
priyeShu charamANa.n tvAM na chaivApriya kAriNam .
atithiM brahmarUpa.n cha katha.n hanyAmanAgasam .
rAkShasaM manyamAno.api yo hanyAnnaraka.n vrajet .. 33..\\
apakvasya cha kAlena vadhastava na vidyate .
nUnamadyAsi sampakvo yathA te matirIdR^ishI .
dattA kR^iShNApaharaNe kAlenAdbhuta karmaNA .. 34..\\
baDisho.aya.n tvayA grastaH kAlasUtreNa lambitaH .
matsyo.ambhasIva syUtAsyaH kathaM me.adya gamiShyasi .. 35..\\
ya.n chAsi prasthito deshaM mano pUrvaM gataM cha te .
na ta.n gantAsi gantAsi mArgaM bakahiDimbayoH .. 36..\\
evamuktastu bhImena rAkShasaH kAlachodnitaH .
bhIta utsR^ijya tAnsarvAnyuddhAya samupasthitaH .. 37..\\
abravIchcha punarbhIma.n roShAtprasphuritAdharaH .
na me mUDhA dishaH pApatvadarthaM me vilambanam .. 38..\\
shrutA me rAkShasA ye ye tvayA vinihatA raNe .
teShAmadya kariShyAmi tavAsreNodaka kriyAm .. 39..\\
evamuktastato bhImaH sR^ikkiNI parisa.nlihan .
smayamAna iva krodhAtsAkShAtkAlAntakopamaH .
bAhusa.nrambhamevechchhannabhidudrAva rAkShasam .. 40..\\
rAkShaso.api tadA bhIma.n yuddhArthinamavasthitam .
abhidudrAva sa.nrabdho balo vajradhara.n yathA .. 41..\\
vartamAne tadA tAbhyAM bAhuyuddhe sudAruNe .
mAdrIputrAvabhikruddhAvubhAvapyabhyadhAvatAm .. 42..\\
nyavArayattau prahasankuntIputro vR^ikodaraH .
shakto.aha.n rAkShasasyeti prekShadhvamiti chAbravIt .. 43..\\
AtmanA bhrAtR^ibhishchAha.n dharmeNa sukR^itena cha .
iShTena cha shape rAjansUdayiShyAmi rAkShasam .. 44..\\
ityevamuktvA tau vIrau spardhamAnau parasparam .
bAhubhiH samasajjetAmubhau rakShovR^ikodarau .. 45..\\
tayorAsItsamprahAraH kruddhayorbhIma rakShasoH .
amR^iShyamANayoH sa~Nkhye devadAnavayoriva .. 46..\\
ArujyArujya tau vR^ikShAnanyonyamabhijaghnatuH .
jImUtAviva gharmAnte vinadantau mahAbalau .. 47..\\
babhaGYaturmahAvR^ikShAnUrubhirbalinA.n varau .
anyonyenAbhisa.nrabdhau parasparajayaiShiNau .. 48..\\
tadvR^ikShayuddhamabhavanmahIruha vinAshanam .
vAlisugrIvayorbhrAtroH pureva kapisi.nhayoH .. 49..\\
AvidyAvidhya tau vR^ikShAnmuhUrtamitaretaram .
tADayAmAsaturubhau vinadantau muhurmuhuH .. 50..\\
tasmindeshe yadA vR^ikShAH sarva eva nipAtitAH .
pu~njI kR^itAshcha shatashaH parasparavadhepsayA .. 51..\\
tadA shilAH samAdAya muhUrtamiva bhArata .
mahAbhrairiva shailendrau yuyudhAte mahAbalau .. 52..\\
ugrAbhirugrarUpAbhirbR^ihatIbhiH parasparam .
vajrairiva mahAvegairAjaghnaturamarShaNau .. 53..\\
abhihatya cha bhUyastAvanyonyaM baladarpitau .
bhujAbhyAM parigR^ihyAtha chakarShAte gajAviva .. 54..\\
muShTibhishcha mahAghorairanyonyamabhipetatuH .
tayoshchaTachaTA shabdo babhUva sumahAtmanoH .. 55..\\
tataH sa.nhR^itya muShTi.n tu pa~nchashIrShamivoragam .
vegenAbhyahanadbhImo rAkShasasya shirodharAm .. 56..\\
tataH shrAnta.n tu tadrakSho bhImasena bhujAhatam .
suparishrAntamAlakShya bhImaseno.abhyavartata .. 57..\\
tata enaM mahAbAhurbAhubhyAmamaropamaH .
samutkShipya balAdbhImo niShpipeSha mahItale .. 58..\\
tasya gAtrANi sarvANi chUrNayAmAsa pANDavaH .
aratninA chAbhihatya shiro kAyAdahAharat .. 59..\\
sandaShTauShTha.n vivR^ittAkShaM phalaM vR^intAdiva chyutam .
jaTAsurasya tu shiro bhImasenabalAddhR^itam .
papAta rudhirAdigdha.n sandaShTa dashanachhadam .. 60..\\
taM nihatya maheShvAso yudhiShThiramupAgamat .
stUyamAno dvijAgryaistairmarudbhiriva vAsavaH .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 155}
vai
nihate rAkShase tasminpunarnArAyaNAshramam .
abhyetya rAjA kaunteyo nivAsamakarotprabhuH .. 1..\\
sa samAnIya tAnsarvAnbhrAtR^InityabravIdvachaH .
draupadyA sahitAnkAle sa.nsmaranbhrAtara.n jayam .. 2..\\
samAshchatasro.abhigatAH shivena charatA.n vane .
kR^itoddeshashcha bIbhatsuH pa~nchamImabhitaH samAm .. 3..\\
prApya parvatarAjAna.n shvetaM shikhariNAM varam .
tatrApi cha kR^itoddeshaH samAgamadidR^ikShubhiH .. 4..\\
kR^itashcha samayastena pArthenAmita tejasA .
pa~nchavarShANi vatsyAmi vidyArthIti purA mayi .. 5..\\
tatra gANDIvadhanvAnamavAptAstramarindamam .
devalokAdima.n loka.n drakShyAmaH punarAgatam .. 6..\\
ityuktvA brAhmaNAnsarvAnAmantrayata pANDavaH .
kAraNa.n chaiva tatteShAmAchachakShe tapasvinAm .. 7..\\
tamugratapasaH prItAH kR^itvA pArthaM pradakShiNam .
brAhmaNAste.anvamodanta shivena kushalena cha .. 8..\\
sukhodarkamima.n kleshamachirAdbharatarShabha .
kShatradharmeNa dharmaGYa tIrtvA gAM pAlayiShyasi .. 9..\\
tattu rAjA vachasteShAM pratigR^ihya tapasvinAm .
pratasthe saha vipraistairbhrAtR^ibhishcha parantapaH .. 10..\\
draupadyA sahitaH shrImAnhaiDimbeyAdibhistathA .
rAkShasairanuyAtashcha lomashenAbhirakShitaH .. 11..\\
kva chijjagAma padbhyA.n tu rAkShasairuhyate kva chit .
tatra tatra mahAtejA bhrAtR^ibhiH saha suvrataH .. 12..\\
tato yudhiShThiro rAjA bahUnkleshAnvichintayan .
si.nhavyAghra gajAkIrNAmudIchIM prayayau disham .. 13..\\
avekShamANaH kailAsaM mainAka.n chaiva parvatam .
gandhamAdana pAdAMshcha meru.n chApi shilochchayam .. 14..\\
uparyupari shailasya bahvIshcha saritaH shivAH .
prastha.n himavataH puNyaM yayau sapta dashe.ahani .. 15..\\
dadR^ishuH pANDavA rAjangandhamAdanamantikAt .
pR^iShThe himavataH puNye nAnAdrumalatA yute .. 16..\\
salilAvarta sa~njAtaiH puShpitaishcha mahIruhaiH .
samAvR^itaM puNyatamamAshrama.n vR^iShaparvaNaH .. 17..\\
tamupakramya rAjarShi.n dharmAtmAnamarindamAH .
pANDavA vR^iShaparvANamavandanta gataklamAH .. 18..\\
abhyanandatsa rAjarShiH putravadbharatarShabhAn .
pUjitAshchAvasa.nstatra saptarAtramarindamAH .. 19..\\
aShTame.ahani samprApte tamR^iShi.n lokavishrutam .
Amantrya vR^iShaparvANaM prasthAna.n samarochayan .. 20..\\
ekaikashashcha tAnviprAnnivedya vR^iShaparvaNe .
nyAsabhUtAnyathAkAlaM bandhUniva susatkR^itAn .. 21..\\
tataste varavastrANi shubhAnyAbharaNAni cha .
nyadadhuH pANDavAstasminnAshrame vR^iShaparvaNaH .. 22..\\
atItAnAgate vidvAnkushalaH sarvadharmavit .
anvashAsatsa dharmaGYaH putravadbharatarShabhAn .. 23..\\
te.anuGYAtA mahAtmAnaH prayayurdishamuttarAm .
kR^iShNayA sahitA vIrA brAhmaNaishcha mahAtmabhiH .
tAnprasthitAnanvagachchhadvR^iShaparvA mahIpatiH .. 24..\\
upanyasya mahAtejA viprebhyaH pANDavA.nstadA .
anusa.nsAdhya kaunteyAnAshIrbhirabhinandya cha .
vR^iShaparvA nivavR^ite panthAnamupadishya cha .. 25..\\
nAnAmR^igagaNairjuShTa.n kaunteyaH satyavikramaH .
padAtirbhrAtR^ibhiH sArdhaM prAtiShThata yudhiShThiraH .. 26..\\
nAnAdrumanirodheShu vasantaH shailasAnuShu .
parvata.n vivishuH shveta.n chaturthe.ahani pANDavAH .. 27..\\
mahAbhraghanasa~NkAsha.n salilopahitaM shubham .
maNikA~nchanaramya.n cha shailaM nAnA samuchchhrayam .. 28..\\
te samAsAdya panthAna.n yathoktaM vR^iShaparvaNA .
anusasruryathoddeshaM pashyanto vividhAnnagAn .. 29..\\
uparyupari shailasya guhA paramadurgamAH .
sudurgamA.nste subahUnsukhenaivAbhichakramuH .. 30..\\
dhaumyaH kR^iShNA cha pArthAshcha lomashashcha mahAnR^iShiH .
agamansahitAstatra na kashchidavahIyate .. 31..\\
te mR^igadvijasa~NghuShTaM nAnAdvija samAkulam .
shAkhAmR^igagaNaishchaiva sevita.n sumanoharam .. 32..\\
puNyaM padmasaropeta.n sapalvala mahAvanam .
upatasthurmahAvIryA mAlyavantaM mahAgirim .. 33..\\
tataH kimpuruShAvAsa.n siddhachAraNasevitam .
dadR^ishurhR^iShTaromANaH parvata.n gandhamAdanam .. 34..\\
vidyAdharAnucharita.n kiMnarIbhistathaiva cha .
gajasi.nhasamAkIrNamudIrNasharabhAyutam .. 35..\\
upetamanyaishcha tadA mR^igairmR^idu ninAdibhiH .
te gandhamAdana vana.n tannandanavanopama .. 36..\\
muditAH pANDutanayA mano hR^idayanandanam .
vivishuH kramasho vIrA araNya.n shubhakAnanam .. 37..\\
draupadI sahitA vIrAstaishcha viprairmahAtmabhiH .
shR^iNvantaH prItijananAnvalgUnmadakalA~nshubhAn .
shrotraramyAnsumadhurA~nshabdAnkhaga mukheritAn .. 38..\\
sarvartuphalabhArADhyAnsarvartukusumojjvalAn .
pashyantaH pAdapAMshchApi phalabhAra vanAmitAn .. 39..\\
AmrAnAmrAtakAnphullAnnArikelAnsatindukAn .
ajAtakA.nstathA jIrAndADimAnbIjapUrakAn .. 40..\\
panasA.NllikuchAnmochAnkharjUrAnAmravetasAn .
pArAvatA.nstathA kShaudrAnnIpAMshchApi manoramAn .. 41..\\
bilvAnkapitthA~njambUMshcha kAshmarIrbadarIstathA .
lpakShAnudumbara vaTAnashvatthAnkShIriNastathA .
bhallAtakAnAmakalAnharItakabibhItakAn .. 42..\\
i~NgudAnkaravIrAMshcha tindukAMshcha mahAphalAn .
etAnanyAMshcha vividhAngandhamAdana sAnuShu .. 43..\\
phalairamR^itakalpaistAnAchitAnsvAdubhistarUn .
tathaiva champakAshokAnketakAnbakulA.nstathA .. 44..\\
puMnAgAnsaptaparNAMshcha karNikArAnsaketakAn .
pATalAnkuTajAnramyAnmandArendIvarA.nstathA .. 45..\\
pArijAtAnkovidArAndevadAru tarU.nstathA .
shAlA.nstAlA.nstamAlAMshcha priyAlAnbakulA.nstathA .
shAlmalIH kiMshukAshokA.n shiMshapA.nstaralA.nstathA .. 46..\\
chakoraiH shatapatraishcha bhR^i~NgarAjaistathA shukaiH .
kokilaiH kalavi~Nkaishcha hArItairjIva jIvakaiH .. 47..\\
priyavrataishchAtakaishcha tathAnyairvividhaiH khagaiH .
shrotraramya.n sumadhura.n kUjadbhishchApyadhiShThitAn .. 48..\\
sarA.nsi cha vichitrANi prasannasalilAni cha .
kumudaiH puNDarIkaishcha tathA kokanadotpalaiH .
kahlAraiH kamalaishchaiva AchitAni samantataH .. 49..\\
kadambaishchakravAkaishcha kurarairjalakukkuTaiH .
kAraNDavaiH plavairha.nsairbakairmadgubhireva cha .
etaishchAnyaishcha kIrNAni samantAjjalachAribhiH .. 50..\\
hR^iShTaistathA tAmarasa rasAsava madAlasaiH .
padmodara chyuta rajaH ki~njalkAruNa ra~njitaiH .. 51..\\
madhurasvarairmadhukarairvirutAnkamalAkarAn .
pashyantaste manoramyAngandhamAdana sAnuShu .. 52..\\
tathaiva padmaShaNDaishcha maNDiteShu samantataH .
shikhaNDinIbhiH sahitA.NllatA maNDapakeShu cha .
meghatUrya ravoddAma madanAkulitAnbhR^isham .. 53..\\
kR^itvaiva kekA madhura.n sa~NgIta madhurasvaram .
chitrAnkalApAnvistIrya savilAsAnmadAlasAn .
mayUrAndadR^ishushchitrAnnR^ityato vanalAsakAn .. 54..\\
kAntAbhiH sahitAnanyAnapashyanramataH sukham .
vallI latA sa~NkaTeShu kaTakeShu sthitA.nstathA .. 55..\\
kAMshchichchhakuna jAtAMshcha viTapeShUtkaTAnapi .
kalApa rachitATopAnvichitramukuTAniva .
vivareShu tarUNA.n cha muditAndadR^ishush cha te .. 56..\\
sindhuvArAnathoddAmAnmanmathasyeva tomarAn .
suvarNakusumAkIrNAngirINA.n shikhareShu cha .. 57..\\
karNikArAnvirachitAnkarNa pUrAnivottamAn .
athApashyankurabakAnvanarAjiShu puShpitAn .
kAmavashyotsuka karAnkAmasyeva sharotkarAn .. 58..\\
tathaiva vanarAjInAmudArAnrachitAniva .
virAjamAnA.nste.apashya.nstilakA.nstilakAniva .. 59..\\
tathAna~Nga sharAkArAnsahakArAnmanoramAn .
apashyanbhramarArAvAnma~njarIbhirvirAjitAn .. 60..\\
hiraNyasadR^ishaiH puShpairdAvAgnisadR^ishairapi .
lohitaira~njanAbhaishcha vaiDUrya dadR^ishairapi .. 61..\\
tathA shAlA.nstamAlAMshcha pATalyo bakulAni cha .
mAlA iva samAsaktAH shailAnA.n shikhareShu cha .. 62..\\
eva.n krameNa te vIrA vIkShamANAH samantataH .
gajasa~Ngha samAbAdha.n si.nhavyAghra samAyutam .. 63..\\
sharabhonnAda sa~NghuShTaM nAnArAva ninAditam .
sarvartuphalapuShpADhya.n gandhamAdana sAnuShu .. 64..\\
pItA bhAsvaravarNAbhA babhUvurnararAjayaH .
nAtra kaNTakinaH ke chinnAtra ke chidapuShpitAH .
snigdhapatra phalA vR^ikShA gandhamAdana sAnuShu .. 65..\\
vimalasphaTikAbhAni pANDurachhadanairdvijaiH .
rAjaha.nsairupetAni sArasAbhirutAni cha .
sarA.nsi saritaH pArthAH pashyantaH shailasAnuShu .. 66..\\
padmotpalavichitrANi sukhasparsha jalAni cha .
gandhavanti cha mAlyAni rasavanti phalAni cha .
atIva vR^ikShA rAjante puShpitAH shailasAnuShu .. 67..\\
ete chAnye cha bahavastatra kAnanajA drumAH .
latAshcha vividhAkArAH patrapuShpaphalochchayAH .. 68..\\
yudhiShThirastu tAnvR^ikShAnpashyamAno nagottame .
bhImasenamida.n vAkyamabravInmadhurAkSharam .. 69..\\
pashya bhIma shubhAndeshAndevAkrIDAnsamantataH .
amAnuSha gatiM prAptAH sa.nsiddhAH sma vR^ikodara .. 70..\\
lalAbhishchaiva bahvIbhiH puShpitAH pAdapottamAH .
saMshliShTAH pArtha shobhante gandhamAdana sAnuShu .. 71..\\
shikhaNDinIbhishcharatA.n sahitAnAM shikhaNDinAm .
nardatA.n shR^iNu nirghoShaM bhIma parvatasAnuShu .. 72..\\
chakorAH shatapatrAshcha mattakokila shArikAH .
patriNaH puShpitAnetAnsaMshliShyanti mahAdrumAn .. 73..\\
raktapItAruNAH pArtha pAdapAgra gatA dvijAH .
parasparamudIkShante bahavo jIva jIvakAH .. 74..\\
haritAruNavarNAnA.n shAdvalAnAM samantataH .
sArasAH pratidR^ishyante shailaprasravaNeShvapi .. 75..\\
vadanti madhurA vAchaH sarvabhUtamano.anugAH .
bhR^i~NgarAjopachakrAshcha lohapR^iShThAshcha patriNaH .. 76..\\
chaturviShANAH padmAbhAH ku~njarAH sakareNavaH .
ete vaiDUrya varNAbha.n kShobhayanti mahatsaraH .. 77..\\
bahutAlasamutsedhAH shailashR^i~NgAtparichyutAH .
nAnA prasravaNebhyashcha vAridhArAH patantyamUH .. 78..\\
bhAskarAbha prabhA bhIma shAradAbhraghanopamAH .
shobhayanti mahAshailaM nAnA rajatadhAtavaH .. 79..\\
kva chida~njana varNAbhAH kva chitkA~nchanasaMnibhAH .
dhAtavo haritAlasya kvachiddhi gulakasya cha .. 80..\\
manaHshilA guhAshchaiva sandhyAbhranikaropamAH .
shashalohita varNAbhAH kva chidgaurika dhAtavaH .. 81..\\
sitAsitAbhra pratimA bAlasUryasamaprabhAH .
ete bahuvidhAH shaila.n shobhayanti mahAprabhAH .. 82..\\
gandharvAH saha kAntAhiryathokta.n vR^iShaparvaNA .
dR^ishyante shailashR^i~NgeShu pArtha kimpuruShaiH saha .. 83..\\
gItAnA.n talatAlAnA.n yathA sAmnAM cha nisvanaH .
shrUyate bahudhA bhIma sarvabhUtamanoharaH .. 84..\\
mahAga~NgAmudIkShasva puNyA.n deva nadI.n shubhAm .
kalaha.nsa gaNairjuShTAmR^iShikiMnarasevitAm .. 85..\\
dhAtubhishcha saridbhishcha kiMnarairmR^igapakShibhiH .
gandharvairapsarobhishcha kAnakaishcha manoramaiH .. 86..\\
vyAlaishcha vividhAkAraiH shatashIrShaiH samantataH .
upetaM pashya kaunteya shailarAjamarindama .. 87..\\
te prItamanasaH shUrAH prAptA gatimanuttamAm .
nAtR^ipyanpartatendrasya darshanena parantapAH .. 88..\\
upetamatha mAlyaishcha phalavadbhishcha pAdapaiH .
ArShTiSheNasya rAjarSherAshrama.n dadR^ishustadA .. 89..\\
tatasta.n tIvratapasaM kR^ishaM dhamani santatam .
pAraga.n sarvadharmANAmArShTiSheNamupAgaman .. 90..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 156}
vai
yudhiShThirastamAsAdya tapasA dagdhakilbiSham .
abhyavAdayata prItaH shirasA nAma kIrtayan .. 1..\\
tataH kR^iShNA cha bhImashcha yamau chApi yashasvinau .
shirobhiH prApya rAjarShiM parivAryopatasthire .. 2..\\
tathaiva dhaumyo dharmaGYaH pANDavAnAM purohitaH .
yathAnyAyamupAkrAntastamR^iShi.n saMshitavratam .. 3..\\
anvajAnAtsa dharmaGYo munirdivyena chakShuShA .
pANDoH putrAnkurushreShThAnAsyatAmiti chAbravIt .. 4..\\
kurUNAmR^iShabhaM prAGYaM pUjayitvA mahAtapAH .
saha bhrAtR^ibhirAsInaM paryapR^ichchhadanAmayam .. 5..\\
nAnR^ite kuruShe bhAva.n kachchiddharme cha vartase .
matA pitroshcha te vR^ittiH kachchitpArtha na sIdati .. 6..\\
kachchitte guravaH sarve vR^iddhA vaidyAshcha pUjitAH .
kachchinna kuruShe bhAvaM pArtha pApeShu karmasu .. 7..\\
sukR^itaM pratikartu.n cha kachchiddhAtuM cha duShkR^itam .
yathAnyAya.n kurushreShTha jAnAsi na cha katthase .. 8..\\
yathArhaM mAnitAH kachchittvayA nandanti sAdhavaH .
vaneShvapi vasankachchiddharmamevAnuvartase .. 9..\\
kachchiddhaumyastvadAchArairna pArtha paritapyate .
dAnadharmatapaH shauchairArjavena titikShayA .. 10..\\
pitR^ipaitAmaha.n vR^itta.n kachchitpArthAnuvartase .
kachchidrAjarShiyAtena pathA gachchhasi pANDava .. 11..\\
sve sve kila kule jAte putre naptari vA punaH .
pitaraH pitR^ilokasthAH shochanti cha hasanti cha .. 12..\\
kiM nvasya duShkR^ite.asmAbhiH samprAptavyaM bhaviShyati .
ki.n chAsya sukR^ite.asmAbhiH prAptavyamiti shobhanam .. 13..\\
pitA mAtA tathaivAgnirgururAtmA cha pa~nchamaH .
yasyaite pUjitAH pArtha tasya lokAvubhau jitau .. 14..\\
abbhakShA vAyubhakShAshcha plavamAnA vihAyasA .
juShante parvatashreShThamR^iShayaH parva sandhiShu .. 15..\\
kAminaH saha kAntAbhiH parasparamanuvratAH .
dR^ishyante shailashR^i~NgasthAstathA kimpuruShA nR^ipa .. 16..\\
arajA.nsi cha vAsA.nsi vasAnAH kaushikAni cha .
dR^ishyante habavaH pArtha gandharvApsarasA.n gaNAH .. 17..\\
vidyAdharagaNAshchaiva sragviNaH priyadarshanAH .
mahoragagaNAshchaiva suparNAshchoragAdayaH .. 18..\\
asya chopari shailasya shrUyate parva sandhiShu .
bherI paNavasha~NkhAnAM mR^ida~NgAnA.n cha nisvanaH .. 19..\\
ihasthaireva tatsarva.n shrotavyaM bharatarShabhAH .
na kAryA vaH katha.n chitsyAttatrAbhisaraNe matiH .. 20..\\
na chApyataH para.n shakya.n gantuM bharatasattamAH .
vihAro hyatra devAnAmamAnuSha gatistu sA .. 21..\\
IShachchapala karmANaM manuShyamiha bhArata .
dviShanti sarvabhUtAni tAShayanti cha rAkShasAH .. 22..\\
abhyatikramya shikhara.n shailasyAsya yudhiShThira .
gatiH paramasiddhAnA.n devarShINAM prakAshate .. 23..\\
chApalAdiha gachhantaM pArtha yAnamataH param .
ayaH shUlAdibhirghnanti rAkShasAH shatrusUdana .. 24..\\
apsarobhiH parivR^itaH samR^iddhyA naravAhanaH .
iha vaishravaNastAta parva sandhiShu dR^ishyate .. 25..\\
shikhare ta.n samAsInamadhipaM sarvarakShasAm .
prekShante sarvabhUtAni bhAnumantamivoditam .. 26..\\
devadAnava siddhAnA.n tathA vaishravaNasya cha .
gireH shikharamudyAnamidaM bharatasattama .. 27..\\
upAsInasya dhanada.n tumburoH parva sandhiShu .
gItasAma svanastAta shrUyate gandhamAdane .. 28..\\
etadeva.nvidha.n chitramiha tAta yudhiShThira .
prekShante sarvabhUtAni bahushaH parva sandhiShu .. 29..\\
bhu~njAnAH sarvabhojyAni rasavanti phalAni cha .
vasadhvaM pANDavashreShThA yAvadarjuna darshanam .. 30..\\
na tAta chapalairbhAvyamiha prAptaiH katha.n chana .
uShitveha yathAkAma.n yathAshraddhaM vihR^itya cha .
tataH shastrabhR^itA.n shreShTha pR^ithivIM pAlayiShyasi .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 157}
janam
pANDoH putrA mahAtmAnaH sarve divyaparAkramAH .
kiyanta.n kAlamavasanparvate gandhamAdane .. 1..\\
kAni chAbhyavahAryANi tatra teShAM mahAtmanAm .
vasatA.n lokavIrANAmAsa.nstadbrUhi sattama .. 2..\\
vistareNa cha me sha.nsa bhImasena parAkramam .
yadyachchakre mahAbAhustasminhaimavate girau .
na khalvAsItpunaryuddha.n tasya yakShairdvijottama .. 3..\\
kachchitsamAgamasteShAmAsIdvaishravaNena cha .
tatra hyAyAti dhanada ArShTiSheNo yathAbravIt .. 4..\\
etadichchhAmyaha.n shrotuM vistareNa tapodhana .
na hi me shR^iNvatastR^iptirasti teShA.n vicheShTitam .. 5..\\
vai
etadAtmahita.n shrutvA tasyApratima tejasaH .
shAsana.n satata.n chakrustathaiva bharatarShabhAH .. 6..\\
bhu~njAnA munibhojyAni rasavanti phalAni cha .
shuddhabANahatAnA.n cha mR^igANAM pishitAnyapi .. 7..\\
medhyAni himavatpR^iShThe madhUni vividhAni cha .
eva.n te nyavasa.nstatra pANDavA bharatarShabhAH .. 8..\\
tathA nivasatA.n teShAM pa~nchama.n varShamabhyagAt .
shR^iNvatA.n lomashoktAni vAkyAni vividhAni cha .. 9..\\
kR^ityakAla upasthAsya iti choktvA ghaTotkachaH .
rAkShasaiH sahitaH sarvaiH pUrvameva gataH prabho .. 10..\\
ArShTiSheNAshrame teShA.n vasatAM vai mahAtmanAm .
agachchhanbahavo mAsAH pashyatAM mahadadbhutam .. 11..\\
taistatra ramamANaishcha viharadbhishcha pANDavaiH .
prItimanto mahAbhAgA munayashchAraNAstathA .. 12..\\
AjagmuH pANDavAndraShTu.n siddhAtmAno yatavratAH .
taistaiH saha kathAshchakrurdivyA bharatasattamAH .. 13..\\
tataH katipayAhasya mahAhrada nivAsinam .
R^iddhimantaM mahAnAga.n suparNaH sahasAharat .. 14..\\
prAkampata mahAshailaH prAmR^idyanta mahAdrumAH .
dadR^ishuH sarvabhUtAni pANDavAsh cha tadadbhutam .. 15..\\
tataH shailottamasyAgrAtpANDavAnprati mArutaH .
avahatsarvamAlyAni gandhavanti shubhAni cha .. 16..\\
tatra puShpANi divyAni suhR^idbhiH saha pANDavAH .
dadR^ishuH pa~ncha varNAni draupadI cha yashasvinI .. 17..\\
bhImasena.n tataH kR^iShNA kAle vachanamabravIt .
vivikte parvatoddeshe sukkhAsInaM mahAbhujam .. 18..\\
suparNAnilavegena shvasanena mahAbalAt .
pa~ncha varNAni pAtyante puShpANi bharatarShabha .
pratyakSha.n sarvabhUtAnAM nadImashvarathAM prati .. 19..\\
khANDave satyasandhena bhrAtrA tava nareshvara .
gandharvoragarakShA.nsi vAsavashcha nivAritaH .
hatA mAyAvinashchogrA dhanuH prApta.n cha gANDivam .. 20..\\
tavApi sumahattejo mahadbAhubala.n cha te .
aviShahyamanAdhR^iShya.n shatakratu balopamam .. 21..\\
tvadbAhubalavegena trAsitAH sarvarAkShasAH .
hitvA shailaM prapadyantAM bhImasena disho dasha .. 22..\\
tataH shailottamasyAgra.n chitramAlya dhara.n shivam .
vyapetabhayasaMmohAH pashyantu suhR^idastava .. 23..\\
evaM praNihitaM bhIma chirAtprabhR^iti me manaH .
draShTumichchhAmi shailAgra.n tvadbAhubalamAshritA .. 24..\\
tataH kShiptamivAtmAna.n draupadyA sa parantapaH .
nAmR^iShyata mahAbAhuH prahAramiva sadgavaH .. 25..\\
si.nharShabha gatiH shrImAnudAraH kanakaprabhaH .
manasvI balavAndR^ipto mAnI shUrashcha pANDavaH .. 26..\\
lohitAkShaH pR^ithu vya.nso mattavAraNavikramaH .
si.nhadaMShTro bR^ihatskandhaH shAlapota ivodgataH .. 27..\\
mahAtmA chArusarvA~NgaH kambugrIvo mahAbhujaH .
rukmapR^iShTha.n dhanuH khaDgaM tUNAMshchApi parAmR^ishat .. 28..\\
kesarIva yathotsiktaH prabhinna iva vAraNaH .
vyapetabhayasaMmohaH shailamabhyapatadbalI .. 29..\\
taM mR^igendramivAyAntaM prabhinnamiva vAraNam .
dadR^ishuH sarvabhUtAni bANakhaDgadhanurdharam .. 30..\\
draupadyA vardhayanharSha.n gadAmAdAya pANDavaH .
vyapetabhayasaMmohaH shailarAja.n samAvishat .. 31..\\
na glAnirna cha kAtaryaM na vaiklavyaM na matsaraH .
kadA chijjuShate pArthamAtmajaM mAtarishvanaH .. 32..\\
tadekAyanamAsAdya viShamaM bhImadarshanam .
bahutAlochhraya.n shR^i~NgamAruroha mahAbalaH .. 33..\\
sa kiMnaramahAnAgamunigandharvarAkShasAn .
harShayanpartavasyAgramAsasAda mahAbalaH .. 34..\\
tatra vaishravaNAvAsa.n dadarsha bharatarShabhaH .
kA~nchanaiH sphATikAkArairveshmabhiH samala~NkR^itam .. 35..\\
modayansarvabhUtAni gandhamAdana sambhabhaH .
sarvagandhavahastatra mArutaH susukho vavau .. 36..\\
chitrA vividhavarNAbhAshchitrama~njali dhAriNaH .
achintyA vividhAstatra drumAH paramashobhanAH .. 37..\\
ratnajAlaparikShipta.n chitramAlyadhara.n shivam .
rAkShasAdhipateH sthAna.n dadarsha bharatarShabhaH .. 38..\\
gadAkhaDgadhanuShpANiH samabhityaktajIvitaH .
bhImaseno mahAbAhustasthau giririvAchalaH .. 39..\\
tataH sha~NkhamupAdhmAsIddviShatA.n lomaharShaNam .
jyAghoShatalaghoSha.n cha kR^itvA bhUtAnyamohayat .. 40..\\
tataH sa.nhR^iShTaromANaH shabda.n tamabhidudruvuH .
yakSharAkShasa gandharvAH pANDavasya samIpataH .. 41..\\
gadAparighanistriMsha shaktishUlaparashvadhAH .
pragR^ihItA vyarochanta yakSharAkShasa bAhubhiH .. 42..\\
tataH pravavR^ite yuddha.n teShAM tasya cha bhArata .
taiH prayuktAnmahAkAyaiH shaktishUlaparashvadhAn .
bhallairbhImaH prachichchheda bhImavegataraistataH .. 43..\\
antarikShacharANA.n cha bhUmiShThAnAM cha garjatAm .
sharairvivyAdha gAtrANi rAkShasAnAM mahAbalaH .. 44..\\
sA lohitamahAvR^iShTirabhyavarShanmahAbalam .
kAyebhyaH prachyutA dhArA rAkShasAnA.n samantataH .. 45..\\
bhIma bAhubalotsR^iShTairbahudhA yakSharakShasAm .
vinikR^ittAnyadR^ishyanta sharIrANi shirA.nsi cha .. 46..\\
prachchhAdyamAna.n rakShobhiH pANDavaM priyadarshanam .
dadR^ishuH sarvabhUtAni sUryamabhragaNairiva .. 47..\\
sa rashmibhirivAdityaH sharairarinighAtibhiH .
sarvAnArchhanmahAbAhurbalavAnsatyavikramaH .. 48..\\
abhitarjayamAnAshcha ruvantashcha mahAravAn .
na mohaM bhImasenasya dadR^ishuH sarvarAkShasAH .. 49..\\
te sharaiH kShatasarvA~NgA bhImasenabhayArditAH .
bhImamArtasvara.n chakrurviprakIrNamahAyudhAH .. 50..\\
utsR^ijya te gadA shUlAnasi shaktiparashvadhAn .
dakShiNA.n dishamAjagmustrAsitA dR^iDha dhanvanA .. 51..\\
tatra shUlagadApANirvyUDhorasko mahAbhujaH .
sakhA vaishvaraNasyAsInmaNimAnnAma rAkShasaH .. 52..\\
adarshayadadhIkAraM pauruSha.n cha mahAbalaH .
sa tAndR^iShTvA parAvR^ittAnsmayamAna ivAbravIt .. 53..\\
ekena bahavaH sa~Nkhye mAnuSheNa parAjitAH .
prApya vaishravaNAvAsa.n ki.n vakShyatha dhaneshvaram .. 54..\\
evamAbhAShya tAnsarvAnnyavartata sa rAkShasaH .
shaktishUlagadA pANirabhyadhAvachcha pANDavam .. 55..\\
tamApatanta.n vegena prabhinnamiva vAraNam .
vatsadantaistribhiH pArshve bhImasenaH samarpayat .. 56..\\
maNimAnapi sa~NkruddhaH pragR^ihya mahatI.n gadAm .
prAhiNodbhImasenAya parikShipya mahAbalaH .. 57..\\
vidyudrUpAM mahAghorAmAkAshe mahatI.n gadAm .
sharairbahubhirabhyarchchhadbhImasenaH shilAshitaiH .. 58..\\
pratihanyanta te sarve gadAmAsAdya sAyakAH .
na vega.n dhArayAmAsurgadA vegasya vegitAH .. 59..\\
gadAyuddhasamAchAraM budhyamAnaH sa vIryavAn .
vya.nsayAmAsa ta.n tasya prahAraM bhImavikramaH .. 60..\\
tataH shaktiM mahAghorA.n rukmadaNDAmayasmayIm .
tasminnevAntare dhImAnprajahArAtha rAkShasaH .. 61..\\
sA bhujaM bhImanirhrAdA bhittvA bhImasya dakShiNam .
sAgnijvAlA mahAraudrA papAta sahasA bhuvi .. 62..\\
so.atividdho maheShvAsaH shaktyAmita parAkramaH .
gadA.n jagrAha kauravyo gadAyuddhavishAradaH .. 63..\\
tAM pragR^ihyonnadanbhImaH sarvashaikyAyasI.n gadAm .
tarasA so.abhidudrAva maNimantaM mahAbalam .. 64..\\
dIpyamAnaM mahAshUlaM prahR^ihya maNimAnapi .
prAhiNodbhImasenAya vegena mahatA nadan .. 65..\\
bha~NktvA shUla.n gadAgreNa gadAyuddhavishAradaH .
abhidudrAva ta.n tUrNaM garutmAniva pannagam .. 66..\\
so.antarikShamabhiplutya vidhUya sahasA gadAm .
prachikShepa mahAbAhurvinadya raNamUrdhani .. 67..\\
sendrAshanirivendreNa visR^iShTA vAtara.nhasA .
hatvA rakShaH kShitiM prApya kR^ityeva nipapAta ha .. 68..\\
ta.n rAkShasaM bhImabalaM bhImasenena pAtitam .
dadR^ishuH sarvabhUtAni si.nheneva gavAM patim .. 69..\\
taM prekShya nihataM bhUmau hatasheShA nishAcharAH .
bhImamArtasvara.n kR^itvA jagmuH prAchIM dishaM prati .. 70..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 158}
vai
shrutvA bahuvidhaiH shabdairnAdyamAnA gire guhAH .
ajAtashatruH kaunteyo mAdrIputrAvubhAvapi .. 1..\\
dhaumyaH kR^iShNA cha viprAshcha sarve cha suhR^idastathA .
bhImasenamapashyantaH sarve vimanaso.abhavan .. 2..\\
draupadImArShTiSheNAya pradAya tu mahArathAH .
sahitAH sAyudhAH shUrAH shailamAruruhustadA .. 3..\\
tataH samprApya shailAgra.n vIkShamANA mahArathAH .
dadR^ishuste maheShvAsA bhImasenamarindamam .. 4..\\
sphuratashcha mahAkAyAngatasattvAMshcha rAkShasAn .
mahAbalAnmahAghorAnbhImasenena pAtitAn .. 5..\\
shushubhe sa mahAbAhurgadAkhaDgadhanurdharaH .
nihatya samare sarvAndAnavAnmaghavAniva .. 6..\\
tataste samatikramya pariShvajya vR^ikodaram .
tatropavivishuH pArthAH prAptA gatimanuttamAm .. 7..\\
taishchaturbhirmaheShvAsairgirishR^i~Ngamashobhata .
lokapAlairmahAbhAgairdiva.n devavarairiva .. 8..\\
kubera sadana.n dR^iShTvA rAkShasAMshcha nipAtitAn .
bhrAtA bhrAtaramAsInamabhyabhAShata pANDavam .. 9..\\
sAhasAdyadi vA mohAdbhIma pApamida.n kR^itam .
naitatte sadR^isha.n vIra muneriva mR^iShA vachaH .. 10..\\
rAjadviShTaM na kartavyamiti dharmavido viduH .
tridashAnAmida.n dviShTaM bhImasena tvayA kR^itam .. 11..\\
arthadharmAvanAdR^itya yaH pApe kurute manaH .
karmaNAM pArtha pApAnA.n saphalaM vindate dhruvam .
punarevaM na kartavyaM mama chedichchhasi priyam .. 12..\\
evamuktvA sa dharmAtmA bhrAtA bhrAtaramachyutam .
arthatattvavighAgaGYaH kuntIputro yudhiShThiraH .
virarAma mahAtejA tamevArtha.n vichintayan .. 13..\\
tatastu hatashiShTA ye bhImasenena rAkShasAH .
sahitAH pratyapadyanta kubera sadanaM prati .. 14..\\
te javena mahAvegAH prApya vaishravaNAlayam .
bhImamArtasvara.n chakrurbhImasenabhayArditAH .. 15..\\
nyastashastrAyudhAH shrAntAH shonitAkta parichchhadAH .
prakIrNamUrdhajA rAjanyakShAdhipatimabruvan .. 16..\\
gadAparighanistriMsha tomaraprAsayodhinaH .
rAkShasA nihatAH sarve tava devapuraHsarAH .. 17..\\
pramR^idya tarasA shailaM mAnuSheNa dhaneshvara .
ekena sahitAH sa~Nkhye hatAH krodhavashA gaNAH .. 18..\\
pravarA rakShasendrANA.n yakShANA.n cha dhanAdhipa .
sherate nihatA deva gatasattvAH parAsavaH .. 19..\\
labdhaH shailo vayaM muktAmaNimA.nste sakhA hataH .
mAnuSheNa kR^ita.n karma vidhatsva yadanantaram .. 20..\\
sa tachchhrutvA tu sa~NkruddhaH sarvayakShagaNAdhipaH .
kopasa.nrakta nayanaH kathamityabravIdvachaH .. 21..\\
dvitIyamaparAdhyantaM bhIma.n shrutvA dhaneshvaraH .
chukrodha yakShAdhipatiryujyatAmiti chAbravIt .. 22..\\
athAbhra dhanasa~NkAsha.n girikUTamivochchhritam .
hayaiH sa.nyojayAmAsurgAndharvairuttama.n ratham .. 23..\\
tasya sarga guNopetA vimalAkShA hayottamAH .
tejobalajavopetA nAnAratnavibhUShitAH .. 24..\\
shobhamAnA rathe yuktAstariShyanta ivAshugAH .
harShayAmAsuranyonyami~NgitairvijayAvahaiH .. 25..\\
sa tamAsthAya bhagavAnrAjarAjo mahAratham .
prayayau devagandharvaiH stUyamAno mahAdyutiH .. 26..\\
taM prayAntaM mahAtmAna.n sarvayakShadhanAdhipam .
raktAkShA hemasa~NkAshA mahAkAyA mahAbalAH .. 27..\\
sAyudhA baddhanistriMshA yakShA dashashatAyutAH .
javena mahatA vIrAH parivAryopatasthire .. 28..\\
taM mahAntamupAyAnta.n dhaneshvaramupAntike .
dadR^ishurhR^iShTaromANaH pANDavAH priyadarshanam .. 29..\\
kuberastu mahAsattvAnpAndoHputrAnmahArathAn .
AttakArmukanistriMshAndR^iShTvA prIto.abhavattadA .. 30..\\
te pakShiNa ivotpatya gireH shR^i~NgaM mahAjavAH .
tasthusteShA.n samabhyAshe dhaneshvara puraHsarAH .. 31..\\
tatasta.n hR^iShTamanasaM pANDavAnprati bhArata .
samIkShya yakShagandharvA nirvikArA vyavasthitAH .. 32..\\
pANDavAshcha mahAtmAnaH praNamya dhanadaM prabhum .
nakulaH sahadevashcha dharmaputrash cha dharmavit .. 33..\\
aparAdhamivAtmAnaM manyamAnA mahArathAH .
tasthuH prA~njalayaH sarve parivArya dhaneshvaram .. 34..\\
shayyAsanavara.n shrImatpuShpakaM vishvakarmaNA .
vihita.n chitraparyantamAtiShThata dhanAdhipaH .. 35..\\
tamAsInaM mahAkAyAH sha~NkukarNA mahAjavAH .
upopavivishuryakShA rAkShasAshcha sahasrashaH .. 36..\\
shatashashchApi gandharvAstathaivApsarasA.n gaNAH .
parivAryopatiShThanta yathA devAH shatakratum .. 37..\\
kA~nchanI.n shirasA bibhradbhImasenaH srajaM shubhAm .
bANakhaDgadhanuShpANirudaikShata dhanAdhipam .. 38..\\
na bhIrbhImasya na glAnirvikShatasyApi rAkShasaiH .
AsIttasyAmavasthAyA.n kuberamapi pashyataH .. 39..\\
AdadAna.n shitAnbANAnyoddhukAmamavasthitam .
dR^iShTvA bhIma.n dharmasutamabravInnaravAhanaH .. 40..\\
vidustvA.n sarvabhUtAni pArtha bhUtahite ratam .
nirbhayashchApi shailAgre vasa tva.n saha bandhubhiH .. 41..\\
na cha manyustvayA kAryo bhImasenasya pANDava .
kAlenaite hatAH pUrvaM nimittamanujastava .. 42..\\
vrIShA chAtra na kartavyA sAhasa.n yadida.n kR^itam .
dR^iShTashchApi suraiH pUrva.n vinAsho yakSharAkShasAm .. 43..\\
na bhImasene kopo me prIto.asmi bharatarShabha .
karmaNAnena bhImasya mama tuShTirabhUtpurA .. 44..\\
evamuktvA tu rAjAnaM bhImasenamabhAShata .
naitanmanasi me tAta vartate kurusattama .
yadida.n sAhasaM bhImakR^iShNArthe kR^itavAnasi .. 45..\\
mAmanAdR^itya devAMshcha vinAsha.n yakSharakShasAm .
svabAhubalamAshritya tenAhaM prItimA.nstvayi .
shApAdasmi vinirmukto ghorAdadya vR^ikodara .. 46..\\
ahaM pUrvamagastyena kruddhena paramarShiNA .
shapto.aparAdhe kasmiMshchittasyaiShA niShkR^itiH kR^itA .. 47..\\
dR^iShTo hi mama sa~NkleshaH purA pANDavanandana .
na tavAtrAparAdho.asti katha.n chidapi shatruhan .. 48..\\
y
katha.n shapto.asi bhagavannagastyena mahAtmanA .
shrotumichchhAmyaha.n deva tavaitachchhApakAraNam .. 49..\\
ida.n chAshcharya bhUtaM me yatkrodhAttasya dhImataH .
tavaiva tvaM na nirdagdhaH sabalaH sapadAnugaH .. 50..\\
vaizr
devatAnAmabhUnmantraH kushavatyAM nareshvara .
kR^itastatrAhamagamaM mahApadmashataistribhiH .
yakShANA.n ghorarUpANA.n vividhAyudhadhAriNAm .. 51..\\
adhvanyahamathApashyamagastyamR^iShisattamam .
ugra.n tapastapasyanta.n yamunAtIramAshritam .
nAnApakShigaNAkIrNaM puShpitadrumashobhitam .. 52..\\
tamUrdhvabAhu.n dR^iShTvA tu sUryasyAbhimukha.n sthitam .
tejorAshi.n dIpyamAna.n hutAshanamivaidhitam .. 53..\\
rAkShasAdhipatiH shrImAnmaNimAnnAma me sakhA .
maurkhyAdaGYAnabhAvAchcha darpAnmohAchcha bhArata .
nyaShThIvadAkAshagato maharShestasya mUrdhani .. 54..\\
sa kopAnmAmuvAcheda.n dishaH sarvA dahanniva .
mAmavaGYAya duShTAtmA yasmAdeSha sakhA tava .. 55..\\
dharShaNA.n kR^itavAnetAM pashyataste dhaneshvara .
tasmAtsahaibhiH sainyaiste vadhaM prApsyati mAnuShAt .. 56..\\
tva.n chApyebhirhataiH sainyaiH kleshaM prApsyasi durmate .
tameva mAnuSha.n dR^iShTvA kilbiShAdvipramokShyase .. 57..\\
sainyAnA.n tu tavaiteShAM putrapautra balAnvitam .
na shApaM prApsyate ghora.n gachchha te.a.aGYAM kariShyati .. 58..\\
eSha shApo mayA prAptaH prAktasmAdR^iShisattamAt .
sa bhImena mahArAja bhrAtrA tava vimokShitaH .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 159}
vaizr
yudhiShThira dhR^itirdAkShya.n deshakAlau parAkramaH .
lokatantravidhAnAnAmeSha pa~nchavidho vidhiH .. 1..\\
dhR^itimantashcha dakShAshcha sve sve karmaNi bhArata .
parAkramavidhAnaGYA narAH kR^itayuge.abhavan .. 2..\\
dhR^itimAndeshakAlaGYaH sarvadharmavidhAnavit .
kShatriyaH kShatriya shreShTha pR^ithivImanushAsti vai .. 3..\\
ya eva.n vartate pArtha puruShaH sarvakarmasu .
sa loke labhate vIra yasho pretya cha sadgatim .. 4..\\
deshakAlAntara prepsuH kR^itvA shakraH parAkramam .
samprAptastridive rAjya.n vR^itrahA vasubhiH saha .. 5..\\
pApAtmA pApabuddhiryaH pApamevAnuvartate .
karmaNAmavibhAgaGYaH pretya cheha cha nashyati .. 6..\\
akAlaGYaH sudurmedhAH kAryANAmavisheShavit .
vR^ithAchAra samArambhaH pretya cheha cha nashyati .. 7..\\
sAhase vartamAnAnAM nikR^itInA.n durAtmanAm .
sarvasAmarthya lipsUnAM pApo bhavati nishchayaH .. 8..\\
adharmaGYo.avaliptashcha bAla buddhiramarShaNaH .
nirbhayo bhImaseno.aya.n ta.n shAdhi puruSharShabha .. 9..\\
ArShTiSheNasya rAjarSheH prApya bhUyastvamAshramam .
tAmisraM prathamaM pakSha.n vItashokabhayo vasa .. 10..\\
alakAH saha gandharvairyakShaishcha saha rAkShasaiH .
manniyuktA manuShyendra sarve cha girivAsinaH .
rakShantu tvA mahAbAho sahita.n dvijasattamaiH .. 11..\\
sAhaseShu cha santiShThanniha shaile vR^ikodaraH .
vAryatA.n sAdhvayaM rAja.nstvayA dharmabhR^itAM vara .. 12..\\
itaH para.n cha rAjendra drakShyanti vanagocharAH .
upasthAsyanti cha sadA rakShiShyanti cha sarvashaH .. 13..\\
tathaiva chAnna pAnAni svAdUni cha bahUni cha .
upasthAsyanti vo gR^ihya matpreShyAH puruSharShabha .. 14..\\
yathA jiShNurmahendrasya yathA vAyorvR^ikodaraH .
dharmasya tva.n yathA tAta yogotpanno nijaH sutaH .. 15..\\
AtmajAvAtmasampannau yamau chobhau yathAshvinoH .
rakShyAstadvanmamApIha yUya.n sarve yudhiShThira .. 16..\\
arthatattvavibhAgaGYaH sarvadharmavisheShavit .
bhImasenAdavarajaH phalgunaH kushalI divi .. 17..\\
yAH kAshchana matA lokeShvagryAH paramasampadaH .
janmaprabhR^iti tAH sarvAH sthitAstAta dhana~njaye .. 18..\\
damo dAnaM balaM buddhirhrIrdhR^itirteja uttamam .
etAnyapi mahAsattve sthitAnyamitatejasi .. 19..\\
na mohAtkurute jiShNuH karma pANDava garhitam .
na pArthasya mR^iShoktAni kathayanti narA nR^iShu .. 20..\\
sa deva pitR^igandharvaiH kurUNA.n kIrtivardhanaH .
mAnitaH kurute.astrANi shakra sadmani bhArata .. 21..\\
yo.asau sarvAnmahIpAlAndharmeNa vashamAnayat .
sa shantanurmahAtejA pitustava pitAmahaH .
prIyate pArtha pArthena divi gANDIvadhanvanA .. 22..\\
samyakchAsau mahAvIryaH kuladhurya iva sthitaH .
pitR^IndevA.nstathA viprAnpUjayitvA mahAyashaH .
sapta mukhyAnmahAmedhAnAharadyamunAM prati .. 23..\\
adhirAjaH sa rAja.nstvA.n shantanuH prapitAmahaH .
svargajichchhakra lokasthaH kushalaM paripR^ichchhati .. 24..\\
vai
tataH shakti.n gadAM khaDgaM dhanushcha bharatarShabha .
prAdhva.n kR^itvA namashchakre kuberAya vR^ikodaraH .. 25..\\
tato.abravIddhanAdhyakShaH sharaNyaH sharaNAgatam .
mAnahA bhava shatrUNA.n suhR^idAM nandivardhanaH .. 26..\\
sveShu veshmasu ramyeShu vasatAmitra tApanAH .
kAmAnupahariShyanti yakShA vo bharatarShabhAH .. 27..\\
shIghrameva guDAkeshaH kR^itAstraH puruSharShabhaH .
sAkShAnmaghavatA sR^iShTaH samprApsyati dhana~njayaH .. 28..\\
evamuttamakarmANamanushiShya yudhiShThiram .
asta.n girivarashreShThaM prayayau guhyakAdhipaH .. 29..\\
taM paristoma sa~NkIrNairnAnAratnavibhUShitaiH .
yAnairanuyayuryakShA rAkShasAshcha sahasrashaH .. 30..\\
pakShiNAmiva nirghoShaH kubera sadanaM prati .
babhUva paramAshvAnAmairAvata pathe yatAm .. 31..\\
te jagmustUrNamAkAsha.n dhanAdhipati vAjinaH .
prakarShanta ivAbhrANi pibanta iva mArutam .. 32..\\
tatastAni sharIrANi gatasattvAni rakShasAm .
apAkR^iShyanta shailAgrAddhanAdhipati shAsanAt .. 33..\\
teShA.n hi shApakAlo.asau kR^ito.agastyena dhImatA .
samare nihatAstasmAtsarve maNimatA saha .. 34..\\
pANDavAstu mahAtmAnasteShu veshmasu tA.n kShapAm .
sukhamUShurgatodvegAH pUjitAH sarvarAkShasaiH .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 160}
vai
tataH sUryodaye dhaumyaH kR^itvAhnikamarindama .
ArShTiSheNena sahitaH pANDavAnabhyavartata .. 1..\\
te.abhivAdyArShTiSheNasya pAdau dhaumyasya chaiva ha .
tataH prA~njalayaH sarve brAhmaNA.nstAnapUjayan .. 2..\\
tato yudhiShThira.n daumyo gR^ihItvA dakShiNe kare .
prAchI.n dishamabhiprekShya maharShiridamabravIt .. 3..\\
asau sAgaraparyantAM bhUmimAvR^itya tiShThati .
shaira rAjo mahArAja mandaro.abhivirAjate .. 4..\\
indra vaishravaNAvetA.n dishaM pANDava rakShataH .
parvataishcha vanAntaishcha kAnakaishchopashobhitAm .. 5..\\
etadAhurmahendrasya rAGYo vaishvaraNasya cha .
R^ishayaH sarvadharmaGYAH sadma tAta manIShiNaH .. 6..\\
atashchodyantamAdityamupatiShThanti vai prajAH .
R^iShayashchApi dharmaGYAH siddhAH sAdhyAshcha devatAH .. 7..\\
yamastu rAjA dharmAtmA sarvaprANabhR^itAM prabhuH .
pretasattvagatImetA.n dakShiNAmAshrito disham .. 8..\\
etatsa.nyamanaM puNyamatIvAdbhuta darshanam .
pretarAjasya bhavanamR^iddhyA paramayA yutam .. 9..\\
yaM prApya savitA rAjansatyena pratitiShThati .
astaM parvatarAjAnametamAhurmanIShiNaH .. 10..\\
etaM parvatarAjAna.n samudra.n cha mahodadhim .
AvasanvaruNo rAjA bhUtAni parirakShati .. 11..\\
udIchI.n dIpayanneSha dishaM tiShThati kIrtimAn .
mahAmerurmahAbhAga shivo brahmavidA.n gatiH .. 12..\\
yasminbrahma sado chaiva tiShThate cha prajApatiH .
bhUtAtmA visR^ijansarva.n yatki.n chijja~NgamAgamam .. 13..\\
yAnAhurbrahmaNaH putrAnmAnasAndakSha saptamAn .
teShAmapi mahAmeruH sthAna.n shivamanAmayam .. 14..\\
atraiva pratitiShThanti punaratrodayanti cha .
sapta devarShayastAta vasiShThapramukhAH sadA .. 15..\\
desha.n virajasaM pashya merorshikharamuttamam .
yatrAtma tR^iptairadhyAste devaiH saha pitAmahaH .. 16..\\
yamAhuH sarvabhUtAnAM prakR^iteH prakR^iti.n dhruvam .
anAdi nidhana.n devaM prabhuM nArAyaNaM param .. 17..\\
brahmaNaH sadanAttasya para.n sthAnaM prakAshate .
devAshcha yatnAtpashyanti divya.n tejomaya.n shivam .. 18..\\
atyarkAnala dIpta.n tatsthAna.n viShNormahAtmanaH .
svayaiva prabhayA rAjanduShprekShya.n devadAnavaiH .. 19..\\
tadvai jyotIMShi sarvANi prApya bhAsanti no.api cha .
svaya.n vibhuradInAtmA tatra hyabhivirAjate .. 20..\\
yatayastatra gachchhanti bhaktyA nArAyaNa.n harim .
pareNa tapasA yuktA bhAvitAH karmabhiH shubhaiH .. 21..\\
yogasiddhA mahAtmAnastamo mohavivarjitAH .
tatra gatvA punarnema.n lokamAyAnti bhArata .. 22..\\
sthAnametanmahAbhAga dhruvamakShayamavyayam .
IShvarasya sadA hyetatpraNamAtra yudhiShThira .. 23..\\
eta.n jyotIMShi sarvANi prakarShanbhagavAnapi .
kurute vitamaH karmA Adityo.abhipradakShiNam .. 24..\\
astaM prApya tataH sandhyAmatikramya divAkaraH .
udIchIM bhajate kAShThA.n dishameSha vibhAvasuH .. 25..\\
sa merumanuvR^ittaH sanpunargachchhati pANDava .
prAnnmukhaH savitA devaH sarvabhUtahite rataH .. 26..\\
sa mAsa.n vibhajankAlaM bahudhA parva sandhiShu .
tathaiva bhagavAnsomo nakShatraiH saha gachchhati .. 27..\\
evameva parikramya mahAmerumatandritaH .
bhAvayansarvabhUtAni punargachchhati mandaram .. 28..\\
tathA tamisrahA devo mayUkhairbhAvaya~n jagat .
mArgametadasambAdhamAdityaH parivartate .. 29..\\
sisR^ikShuH shishirANyeSha dakShiNAM bhajate disham .
tataH sarvANi bhUtAni kAlaH shishiramR^ichchhati .. 30..\\
sthAvarANA.n cha bhUtAnAM ja~NgamAnAM cha tejasA .
tejA.nsi samupAdatte nivR^ittaH sanvibhAvasuH .. 31..\\
tataH svedaH klamastandrI glAnishcha bhajate narAn .
prANibhiH satata.n svapno hyabhIkShNa.n cha niShevyate .. 32..\\
evametadanirdeshyaM mArgamAvR^itya bhAnumAn .
punaH sR^ijati varShANi bhagavAnbhAvayanprajAH .. 33..\\
vR^iShTiM mAruta santApaiH sukhaiH sthAvaraja~NgamAn .
vardhayansumahAtejA punaH pratinivartate .. 34..\\
evameSha charanpArtha kAlachakramatandritaH .
prakarShansarvabhUtAni savitA parivartate .. 35..\\
santatA gatiretasya naiSha tiShThati pANDava .
AdAyaiva tu bhUtAnA.n tejo visR^ijate punaH .. 36..\\
vibhajansarvabhUtAnAmAyuH karma cha bhArata .
ahorAtrAnkalAH kAShThAH sR^ijatyeSha sadA vibhuH .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 161}
vai
tasminnagendre vasatA.n tu teShAM
mahAtmanA.n sadvratamAsthitAnAm .
ratiH pramodashcha babhUva teShAm
AkA~NkShatA.n darshanamarjunasya .. 1..\\
tAnvIryayuktAnsuvishuddhasattvA.ns
tejasvinaH satyaghR^iti pradhAnAn .
samprIyamANA bahavo.abhijagmur
gandharvasa~NghAshcha maharShayash cha .. 2..\\
taM pAdapaiH puShpadharairupetaM
nagottamaM prApya mahArathAnAm .
manaHprasAdaH paramo babhUva
yathA divaM prApya marudgaNAnAm .. 3..\\
mayUraha.nsasvananAditAni
puShpopakIrNAni mahAchalasya .
shR^i~NgANi sAnUni cha pashyamAnA
gireH para.n harShamavApya tasthuH .. 4..\\
sAkShAtkubereNa kR^itAsh cha tasmin
nagottame sa.nvR^itakUlarodhasaH .
kAdamba kAraNDavaha.nsajuShTAH
padmAkulAH puShkariNIrapashyan .. 5..\\
krIdA pradeshAMshcha samR^iddharUpAn
suchitra mAlyAvR^ita jAtashobhAn .
maNipravekAnsumanoharAMsh cha
yathA bhaveyurdhanadasya rAGYaH .. 6..\\
anekavarNaishcha sugandhibhish cha
mahAdrumaiH santatamabhramAlibhiH .
tapaH pradhAnAH satata.n charantaH
shR^i~Nga.n gireshchintayituM na shekuH .. 7..\\
svatejasA tasya gatottamasya
mahauShadhInA.n cha tathA prabhAvAt .
vibhaktabhAvo na babhUva kash chid
aharnishAnAM puruShapravIra .. 8..\\
yamAsthitaH sthAvaraja~NgamAni
vibhAvasurbhAvayate.amitaujaH .
tasyodaya.n chAstamayaM cha vIrAs
tatra sthitAste dadR^ishurnR^isi.nhAH .. 9..\\
rave tamisrAgama nirgamA.nste
tathodaya.n chAstamayaM cha vIrAH .
samAvR^itAH prekShya tamonudasya
gabhastijAlaiH pradisho dishash cha .. 10..\\
svAdhyAyavantaH satatakriyAsh cha
dharmapradhAnAshcha shuchivratAsh cha .
satye sthitAstasya mahArathasya
satyavratasyAgamana pratIkShAH .. 11..\\
ihaiva harSho.astu samAgatAnAM
kShipra.n kR^itAstreNa dhana~njayena .
iti bruvantaH paramAshiShaste
pArthAstapoyogaparA babhUvuH .. 12..\\
dR^iShTvA vichitrANi girau vanAni
kirITina.n chintayatAmabhIkShNam .
babhUva rAtrirdivasashcha teShAM
sa.nvatsareNaiva samAnarUpaH .. 13..\\
yadaiva daumyAnumate mahAtmA
kR^itvA jaTAH pravrajitaH sa jiShNuH .
tadaiva teShAM na babhUva harShaH
kuto ratistadgatamAnasAnAm .. 14..\\
bhrAturniyogAttu yudhiShThirasya
vanAdasau vAraNamattagAmI .
yatkAmyakAtpravrajitaH sa jiShNus
tadaiva te shokahatA babhUvuH .. 15..\\
tathA tu ta.n chintayatA.n sitAshvam
astrArthina.n vAsavamabhyupetam .
mAso.atha kR^ichchhreNa tadA vyatItas
tasminnage bhArata bhAratAnAm .. 16..\\
tataH kadAchiddhari samprayuktaM
mahendra vAha.n sahasopayAtam .
vidyutprabhaM prekShya mahArathAnAM
harSho.arjuna.n chintayatAM babhUva .. 17..\\
sa dIpyamAnaH sahasAntarikShaM
prakAshayanmAtalisa~NgR^ihItaH .
babhau maholkeva ghanAntarasthA
shikheva chAgnerjvalitA vidhUmA .. 18..\\
tamAsthitaH sandadR^ishe kirITI
sragvI varANyAbharaNAni bibhrat .
dhana~njayo varja dharaprabhAvaH
shriyA jvalanparvatamAjagAma .. 19..\\
sa shailamAsAdya kirITamAlI
mahendra vAhAdavaruhya tasmAt .
dhaumyasya pAdAvabhivAdya pUrvam
ajAtashatrostadanantara.n cha .. 20..\\
kR^ikodarasyApi vavanda pAdau
mAdrI sutAbhyAmabhivAditash cha .
sametya kR^iShNAM parisAntvya chainAM
prahvo.abhavadbhrAturupahvare saH .. 21..\\
babhUva teShAM paramaH praharShas
tenAprameyeNa samAgatAnAm .
sa chApi tAnprekShya kirITamAlI
nananda rAjAnamabhiprasha.nsan .. 22..\\
yamAsthitaH sapta jaghAna pUgAn
diteH sutAnAM namuchernihantA .
tamindra vAha.n samupetya pArthAH
pradakShiNa.n chakruradInasattvAH .. 23..\\
te mAlateshchakruratIva hR^iShTAH
satkAramagrya.n surarAjatulyam .
sarva.n yathAvachcha divaukasastAn
paprachchhurena.n kururAjaputrAH .. 24..\\
tAnapyasau mAtalirabhyanandat
piteva putrAnanushiShya chainAn .
yayau rathenApratima prabheNa
punaH sakAsha.n tridiveshvarasya .. 25..\\
gate tu tasminvaradeva vAhe
shakrAtmajaH sarvaripupramAthI .
shakreNa dattAni dadau mahAtmA
mahAdhanAnyuttamarUpavanti .
divAkarAbhANi vibhUShaNAni
prItaH priyAyai suta somamAtre .. 26..\\
tataH sa teShA.n kurupu~NgavAnAM
teShA.n cha sUryAgnisamaprabhANAm .
viprarShabhANAmupavishya madhye
sarva.n yathAvatkathayAM babhUva .. 27..\\
evaM mayAstrANyupashikShitAni
shakrAchcha vAtAchcha shivAchcha sAkShAt .
tathaiva shIlena samAdhinA cha
prItAH surA me sahitAH sahendrAH .. 28..\\
sa~NkShepato vai sa vishuddhakarmA
tebhyaH samAkhyAya divi pravesham .
mAdrI sutAbhyA.n sahitaH kirITI
suShvApa tAmAvasatiM pratItaH .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 162}
vai
etasminneva kAle tu sarvavAditra nisvanaH .
babhUva tumulaH shabdastvantarikShe divaukasAm .. 1..\\
rathanemi svanashchaiva ghaNTA shabdashcha bhArata .
pR^ithagvyAlamR^igANA.n cha pakShiNAM chaiva sarvashaH .. 2..\\
ta.n samantAdanuyayurgandharvApsarasastathA .
vimAnaiH sUryasa~NkAshairdevarAjamarindamam .. 3..\\
tataH sa haribhiryukta.n jAmbUnadapariShkR^itam .
meghanAdinamAruhya shriyA paramayA jvalan .. 4..\\
pArthAnabhyAjagAmAshu devarAjaH purandaraH .
Agatya cha sahasrAkSho rathAdavaruroha vai .. 5..\\
ta.n dR^iShTvaiva mahAtmAnaM dharmarAjo yudhiShThiraH .
bhrAtR^ibhiH sahitaH shrImAndevarAjamupAgamat .. 6..\\
pUjayAmAsa chaivAtha vidhivadbhUridakShiNaH .
yathArhamamitAtmAna.n vidhidR^iShTena karmaNA .. 7..\\
dhana~njayashcha tejasvI praNipatya purandaram .
bhR^ityavatpraNatastasthau devarAja sapIpataH .. 8..\\
ApyAyata mahAtejA kuntIputro yudhiShThiraH .
dhana~njayamabhiprekShya vinIta.n sthitamantike .. 9..\\
jaTila.n devarAjasya tapo yuktamakalmaSham .
harSheNa mahatAviShTaH phalgunasyAtha darshanAt .. 10..\\
ta.n tathAdIna manasa.n rAjAnaM harShasamplutam .
uvAcha vachana.n dhImAndevarAjaH purandaraH .. 11..\\
tvamimAmpR^ithivI.n rAjanprashAsiShyati pANDava .
svasti prApnuhi kaunteya kAmyakaM punarAshramam .. 12..\\
astrANi labdhAni cha pANDavena
sarvANi mattaH prayatena rAjan .
kR^itapriyashchAsmi dhana~njayena
jetuM na shakyastribhireSha lokaiH .. 13..\\
evamuktvA sahasrAkShaH kuntIputra.n yudhiShThiram .
jagAma tridiva.n hR^iShTaH stUyamAno maharShibhiH .. 14..\\
dhaneShvara gR^ihasthAnAM pANDavAnA.n samAgamam .
shakreNa ya ima.n vidvAnadhIyIta samAhitaH .. 15..\\
sa.nvatsaraM brahmachArI niyataH saMshitavrataH .
sa jIveta nirAbAdhaH susukhI sharadA.n shatam .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 163}
vai
yathAgata.n gate shakre bhrAtR^ibhiH saha sa~NgataH .
kR^iShNayA chaiva bIbhatsurdharmaputramapUjayat .. 1..\\
abhivAdayamAna.n tu mUrdhnyupAghrAya pANDavam .
harShagadgadayA vAchA prahR^iShTo.arjunamabravIt .. 2..\\
kathamarjuna kAlo.aya.n svarge vyatigatastava .
katha.n chAstrANyavAptAni devarAjashcha toShitaH .. 3..\\
samyagvA te gR^ihItAni kachchidastrANi bhArata .
kachchitsurAdhipaH prIto rudrashchAstrANyadAttava .. 4..\\
yathAdR^iShTashcha te shakro bhagavAnvA pinAka dhR^ik .
yathA chAstrANyavAptAni yathA chArAdhitash cha te .. 5..\\
yathoktavA.nsstvAM bhagavA~nshatakraturarindama .
kR^itapriyastvayAsmIti tachcha te kiM priya.n kR^itam .
etadichchhAmyaha.n shrotuM vistareNa mahAdyute .. 6..\\
yathA tuShTo mahAdevo devarAjash cha te.anagha .
yachchApi vajrapAneste priya.n kR^itamarindama .
etadAkhyAhi me sarvamakhilena dhana~njaya .. 7..\\
arj
shR^iNu hanta mahArAja vidhinA yena dR^iShTavAn .
shatakratumaha.n devaM bhagavantaM cha sha~Nkaram .. 8..\\
vidyAmadhItya tA.n rAja.nstvayoktAm arimardana .
bhavatA cha samAdiShTastapase prasthito vanam .. 9..\\
bhR^igutu~Ngamatho gatvA kAmyakAdAsthitastapaH .
ekarAtroDitaH ka.n chidapashyaM brAhmaNaM pathi .. 10..\\
sa mAmapR^ichchhatkaunteya kvAsi gantA bravIhi me .
tasmA avitatha.n sarvamabruva.n kurunandana .. 11..\\
sa tathyaM mama tachchhrutvA brAhmaNo rAjasattama .
apUjayata mA.n rAjanprItimAMshchAbhavanmayi .. 12..\\
tato mAmabravItprItastapa AtiShTha bhArata .
tapasvI nachireNa tva.n drakShyase vibudhAdhipam .. 13..\\
tato.aha.n vachanAttasya girimAruhya shaishiram .
tapo.atapyaM mahArAja mAsaM mUlaphalAshanaH .. 14..\\
dvitIyashchApi me mAso jalaM bhakShayato gataH .
nirAhArastR^itIye.atha mAse pANDavanandana .. 15..\\
UrdhvabAhushchaturtha.n tu mAsamasmi sthitastadA .
na cha me hIyate prANastadadbhutamivAbhavat .. 16..\\
chaturthe samatikrAnte prathame divase gate .
varAhasa.nsthitaM bhUtaM matsamIpamupAgamat .. 17..\\
nighnanprothena pR^ithivI.n vilikhaMshcharaNairapi .
saMmArja~njaThareNorvI.n vivartaMshcha muhurmuhuH .. 18..\\
anu tasyAparaM bhUtaM mahatkairAta sa.nsthitam .
dhanurbANAsimatprApta.n strIgaNAnugata.n tadA .. 19..\\
tato.aha.n dhanurAdAya tathAkShayyau maheShudhI .
atADaya.n shareNAtha tadbhUtaM lomaharShaNam .. 20..\\
yugapattatkirAtashcha vikR^iShya balavaddhanuH .
abhyAjaghne dR^idhatara.n kampayanniva me manaH .. 21..\\
sa tu mAmabravIdrAjanmama pUrvaparigrahaH .
mR^igayA dharmamutsR^ijya kimartha.n tADitastvayA .. 22..\\
eSha te nishitairbANairdarpa.n hanmi sthiro bhava .
savarShmavAnmahAkAyastato mAmabhyadhAvata .. 23..\\
tato girimivAtyarthamAvR^iNonmAM mahAsharaiH .
ta.n chAha.n sharavarSheNa mahatA samavAkiram .. 24..\\
tataH sharairdIptamukhaiH patritairanumantritaiH .
pratyavidhyamaha.n taM tu vajrairiva shilochchayam .. 25..\\
tasya tachchhatadhA rUpamabhavachcha sahasradhA .
tAni chAsya sharIrANi sharairahamatADayam .. 26..\\
punastAni sharIrANi ekIbhUtAni bhArata .
adR^ishyanta mahArAja tAnyaha.n vyadhamaM punaH .. 27..\\
aNurbR^ihachchhirA bhUtvA bR^ihachchANu shiraH punaH .
ekIbhUtastadA rAjanso.abhyavartata mA.n yudhi .. 28..\\
yadAbhibhavituM bANairnaiva shaknomi ta.n raNe .
tato.ahamastramAtiShTha.n vAyavyaM bharatarShabha .. 29..\\
na chainamashaka.n hantu.n tadadbhutamivAbhavat .
tasminpratihate chAstre vismayo me mahAnabhUt .. 30..\\
bhUyashchaiva mahArAja savisheShamaha.n tataH .
astrapUgena mahatA raNe bhUtamavAkiram .. 31..\\
sthUNAkarNa mayo jAla.n sharavarShaM shalolbaNam .
shailAstramashmavarSha.n cha samAsthAyAhamabhyayAm .
jagrAsa prahasa.nstAni sarvANyastrANi me.anagha .. 32..\\
teShu sarveShu shAnteShu brahmAstramahamAdisham .
tataH prajvalitairbANaiH sarvataH sopachIyata .
upachIyamAnashcha mayA mahAstreNa vyavardhata .. 33..\\
tataH santApito loko matprasUtena tejasA .
kShaNena hi dishaH kha.n cha sarvato.abhividIpitam .. 34..\\
tadapyastraM mahAtejA kShaNenaiva vyashAtayat .
brahmAstre tu hate rAjanbhayaM mAM mahadAvishat .. 35..\\
tato.aha.n dhanurAdAya tathAkShayyau maheShudhI .
sahasAbhyahanaM bhUta.n tAnyapyastrANyabhakShayat .. 36..\\
hateShvastreShu sarveShu bhakShiteShvAyudheShu cha .
mama tasya cha bhUtasya bAhuyuddhamavartata .. 37..\\
vyAyAmamuShTibhiH kR^itvA talairapi samAhatau .
apAtayachcha tadbhUtaM nishcheShTo hyagamaM mahIm .. 38..\\
tataH prahasya tadbhUta.n tatraivAntaradhIyata .
saha strIbhirmahArAja pashyato me.adbhutopamam .. 39..\\
eva.n kR^itvA sa bhagavA.nstato.anyadrUpamAtmanaH .
divyameva marA rAjavasAno.adbhutamambaram .. 40..\\
hitvA kirAta rUpa.n cha bhagavA.nstridasheshvaraH .
svarUpa.n divyamAsthAya tasthau tatra maheshvaraH .. 41..\\
adR^ishyata tataH sAkShAdbhagavAngovR^iShadhvajaH .
umA sahAyo hari dR^igbahurUpaH pinAka dhR^ik .. 42..\\
sa mAmabhyetya samare tathaivAbhimukha.n sthitam .
shUlapANirathovAcha tuShTo.asmIti parantapa .. 43..\\
tatastaddhanurAdAya tUNau chAkShayya sAyakau .
prAdAnmamaiva bhagavAnvarayasveti chAbravIt .. 44..\\
tuShTo.asmi tava kaunteya brUhi ki.n karavANi te .
yatte manogata.n vIra tadbrUhi vitarAmyaham .
amaratvamapAhAya brUhi yatte manogatam .. 45..\\
tataH prA~njalirevAhamastreShu gatamAnasaH .
praNamya shirasA sharva.n tato vachanamAdade .. 46..\\
bhagavAnme prasannashchedIpsito.aya.n varo mama .
astrANIchchhAmyaha.n GYAtuM yAni deveShu kAni chit .
dadAnItyeva bhagavAnabravIttryambakashcha mAm .. 47..\\
raudramastraM madIya.n tvAmupasthAsyati pANDava .
pradadau cha mama prItaH so.astraM pAshupataM prabhuH .. 48..\\
uvAcha cha mahAdevo dattvA me.astra.n sanAtanam .
na prayojyaM bhavedetanmAnuSheShu katha.n chana .. 49..\\
pIDyamAnena balavatprayojya.n te dhana~njaya .
astrANAM pratighAte cha sarvathaiva prayojayeH .. 50..\\
tadapratihata.n divya.n sarvAstrapratiShedhanam .
mUrtimanme sthitaM pArshve prasanne govR^iShadhvaje .. 51..\\
utsAdanamamitrANAM parasenA nikartanam .
durAsada.n duShprahasa.n suradAnava rAkShasaiH .. 52..\\
anuGYShAtastvaha.n tena tatraiva samupAvisham .
prekShitashchaiva me devastatraivAntaradhIyata .. 53..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 164}
arj
tatastAmavasaM prIto rajanI.n tatra bhArata .
prasAdAddevadevasya tryambakasya mahAtmanaH .. 1..\\
vyuShito rajanI.n chAhaM kR^itvA pUrvAhNika kriyAm .
apashya.n taM dvijashreShThaM dR^iShTavAnasmi yaM purA .. 2..\\
tasmai chAha.n yathAvR^ittaM sarvameva nyavedayam .
bhagavantaM mahAdeva.n sameto.asmIti bhArata .. 3..\\
sa mAmuvAcha rAjendra prIyamANo dvijottamaH .
dR^iShTastvayA mahAdevo yathA nAnyena kena chit .. 4..\\
sametya lokapAlaistu sarvairvaivasvatAdibhiH .
draShTAsyanagha devendra.n sa cha te.astrANi dAsyati .. 5..\\
evamuktvA sa mA.n rAjannAshliShya cha punaH punaH .
agachchhatsa yathAkAmaM brAhmaNaH sUryasaMnibhaH .. 6..\\
athAparAhNe tasyAhnaH prAvAtpuNyaH samIraNaH .
punarnavamima.n loka.n kurvanniva sapatnahan .. 7..\\
divyAni chaiva mAlyAni sugandhIni navAni cha .
shaishirasya gireH pAde prAdurAsansamIpataH .. 8..\\
vAditrANi cha divyAni sughoShANi samantataH .
stutayashchendra sa.nyuktA ashrUyanta manoharAH .. 9..\\
gaNAshchApsarasA.n tatra gandharvANAM tathaiva cha .
purastAddevadevasya jagurgItAni sarvashaH .. 10..\\
marutA.n cha gaNAstatra deva yAnairupAgaman .
mahendrAnucharA ye cha deva sadma nivAsinaH .. 11..\\
tato marutvAnharibhiryuktairvAhaiH svala~NkR^itaiH .
shachI sahAyastatrAyAtsaha sarvaistadAmaraiH .. 12..\\
etasminneva kAle tu kubero naravAhanaH .
darshayAmAsa mA.n rAja.NllakShmyA paramayA yutaH .. 13..\\
dakShiNasyA.n dishi yamaM pratyapashya.n vyavasthitam .
varuNa.n devarAjaM cha yathAsthAnamavasthitam .. 14..\\
te mAmUchurmahArAja sAntvayitvA surarShabhAH .
savyasAchinsamIkShasva lokapAlAnavasthitAn .. 15..\\
surakAryArtha siddhyartha.n dR^iShTavAnasi sha~Nkaram .
asmatto.api gR^ihANa tvamastrANIti samantataH .. 16..\\
tato.ahaM prayato bhUtvA praNipatya surarShabhAn .
pratyagR^ihNa.n tadAstrANi mahAnti vidhivatprabho .. 17..\\
gR^ihItAstrastato devairanuGYShAto.asmi bhArata .
atha devA yayuH sarve yathAgatamarindama .. 18..\\
maghavAnapi devesho rathamAruhya suprabham .
uvAcha bhagavAnvAkya.n smayanniva surArihA .. 19..\\
puraivAgamanAdasmAdvedAha.n tvAM dhana~njaya .
ataH para.n tvaha.n vai tvAM darshaye bharatarShabha .. 20..\\
tvayA hi tIrtheShu purA samAplAvaH kR^ito.asakR^it .
tapashchedaM purA tapta.n svarga.n gantAsi pANDava .. 21..\\
bhUyo chaiva tu taptavya.n tapo paramadAruNam .
uvAcha bhagavAnsarva.n tapasashchopapAdanam .. 22..\\
mAtalirmanniyogAttvA.n tridivaM prApayiShyati .
viditastva.n hi devAnAmR^iShINA.n cha mahAtmanAm .. 23..\\
tato.ahamabruva.n shakraM prasIda bhagavanmama .
AchArya.n varaye tvAhamastrArtha.n tridasheshvara .. 24..\\
indra
krUra.n karmAstravittAta kariShyasi parantapa .
yadarthamastrANIpsustva.n taM kAmaM pANDavApnuhi .. 25..\\
arj
tato.ahamabruvaM nAha.n divyAnyastrANi shatruhan .
mAnuSheShu prayokShyAmi vinAstra pratighAtanam .. 26..\\
tAni divyAni me.astrANi prayachchha vibudhAdhipa .
lokAMshchAstrajitAnpashchAllabheya.n surapu~Ngava .. 27..\\
indra
parIkShArthaM mayaitatte vAkyamukta.n dhana~njaya .
mamAtmajasya vachana.n sUpapannamida.n tava .. 28..\\
shikSha me bhavana.n gatvA sarvANyastrANi bhArata .
vAyoragnervasubhyo.atha varuNAtsamarudgaNAt .. 29..\\
sAdhyaM paitAmaha.n chaiva gandharvoragarakShasAm .
vaiShNavAni cha sarvANi nairR^itAni tathaiva cha .
madgatAni cha yAnIha sarvAstrANi kurUdvaha .. 30..\\
arj
evamuktvA tu mA.n shakrastatraivAntaradhIyata .
athApashya.n hari yujaM rathamaindramupasthitam .
divyaM mAyAmayaM puNya.n yattaM mAtalinA nR^ipa .. 31..\\
lokapAleShu yAteShu mAmuvAchAtha mAtaliH .
draShTumichchhati shakrastvA.n devarAjo mahAdyute .. 32..\\
sa.nsiddhastvaM mahAbAho kuru kAryamanuttamam .
pashya puNyakR^itA.n lokAnsasharIro divaM vraja .. 33..\\
ityukto.ahaM mAtalinA girimAmantrya shaishiram .
pradakShiNamupAvR^itya samAroha.n rathottamam .. 34..\\
chodayAmAsa sahayAnmanomArutara.nhasaH .
mAtalirhayashAstraGYo yathAvadbhUridakShiNaH .. 35..\\
avaikShanta cha me vaktra.n sthitasyAtha sa sArathiH .
tathA bhrAnte rathe rAjanvismitashchedamabravIt .. 36..\\
atyadbhutamidaM me.adya vichitraM pratibhAti mAm .
yadAsthito ratha.n divyaM padA na chalito bhavAn .. 37..\\
devarAjo.api hi mayA nityamatropalakShitaH .
vichalanprathamotpAte hayAnAM bharatarShabha .. 38..\\
tvaM punaH sthita evAtra rathe bhrAnte kurUdvaha .
atishakramida.n sattva.n taveti pratibhAti me .. 39..\\
ityuktvAkAshamAvishya mAtalirvibudhAlayAn .
darshayAmAsa me rAjanvimAnAni cha bhArata .. 40..\\
nandanAdIni devAnA.n vanAni bahulAnyuta .
darshayAmAsa me prItyA mAtaliH shakrasArathiH .. 41..\\
tataH shakrasya bhavanamapashyamamarAvatIm .
divyaiH kAmaphalairvR^ikShai ratnaishcha samala~NkR^itAm .. 42..\\
na tAM bhAsayate sUryo na shItoShNe na cha klamaH .
rajaH pa~Nko na cha tamastatrAsti na jarA nR^ipa .. 43..\\
na tatra shoko dainya.n vA vaivarNya.n chopalakShyate .
divaukasAM mahArAja na cha glAnirarindama .. 44..\\
na krodhalobhau tatrAstAmashubha.n cha vishAM pate .
nityatuShTAshcha hR^iShTAshcha prANinaH suraveshmani .. 45..\\
nityapuShpaphalAstatra pAdapA haritachhadAH .
puShkariNyashcha vividhAH padmasaugandhikAyutAH .. 46..\\
shItastatra vavau vAyuH sugandho jIvanaH shuchiH .
sarvaratnavichitrA cha bhUmiH puShpavibhUShitA .. 47..\\
mR^igadvijAshcha bahavo ruchirA madhurasvarAH .
vimAnayAyinashchAtra dR^ishyante bahavo.amarAH .. 48..\\
tato.apashya.n vasUnrudrAnsAdhyAMshcha samarudgaNAn .
AdityAnashvinau chaiva tAnsarvAnpratyapUjayam .. 49..\\
te mA.n vIryeNa yashasA tejasA cha balena cha .
astraishchApyanvajAnanta samprAma vijayena cha .. 50..\\
pravishya tAM purI.n ramyA.n devagandharvasevitAm .
devarAja.n sahasrAkShamupAtiShTha.n kR^itA~njaliH .. 51..\\
dadAvardhAsanaM prItaH shakro me dadatA.n varaH .
bahumAnAchcha gAtrANi pasparsha mama vAsavaH .. 52..\\
tatrAha.n devagandharvaiH sahito bhuri dakShiNa .
astrArthamavasa.n svarge kurvANo strANi bhArata .. 53..\\
vishvAvasoshcha me putrashchitraseno.abhavatsakhA .
sa cha gAndharvamakhila.n grAhayAmAsa mAM nR^ipa .. 54..\\
tato.ahamavasa.n rAjangR^ihItAstraH supUjitaH .
sukha.n shakrasya bhavane sarvakAmasamanvitaH .. 55..\\
shR^iNvanvai gItashabda.n cha tUryashabdaM cha puShkalam .
pashyaMshchApsarasaH shreShThA nR^ityamAnAH parantapa .. 56..\\
tatsarvamanavaGYAya tathya.n vijGYAya bhArata .
atyarthaM pratigR^ihyAhamastreShveva vyavasthitaH .. 57..\\
tato.atuShyatsahasrAkShastena kAmena me vibhuH .
evaM me vasato rAjanneSha kAlo.atyagAddivi .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 165}
arj
kR^itAstramabhivishvastamatha mA.n harivAhanaH .
sa.nspR^ishya mUrdhni pANibhyAmida.n vachanamabravIt .. 1..\\
na tvamadya yudhA jetu.n shakyaH suragaNairapi .
kiM punarmAnuShe loke mAnuShairakR^itAtmabhiH .
aprameyo.apradhR^iShyashcha yuddheShvapratimastathA .. 2..\\
athAbravItpunardevaH samprahR^iShTatanUruhaH .
astrayuddhe samo vIra na te kashchidbhaviShyati .. 3..\\
apramattaH sadA dakShaH satyavAdI jitendriyaH .
brahmaNyashchAstravichchAsi shUrAshchAsi kurUdvaha .. 4..\\
astrANi samavAptAni tvayA dasha cha pa~ncha cha .
pa~nchabhirvidhibhiH pArtha na tvayA vidyate samaH .. 5..\\
prayogamupasa.nhAramAvR^itti.n cha dhana~njaya .
prAyashchitta.n cha vettha tvaM pratighAtaM cha sarvashaH .. 6..\\
tava gurvarthakAlo.ayamupapannaH parantapa .
pratijAnIShva ta.n kartumato vetsyAmyahaM param .. 7..\\
tato.ahamabruva.n rAjandevarAjamidaM vachaH .
viShahya.n chenmayA kartuM kR^itameva nibodha tat .. 8..\\
tato mAmabravIdrAjanprahasya balavR^itrahA .
nAviShahya.n tavAdyAsti triShu lokeShu kiM chana .. 9..\\
nivAtakavachA nAma dAnavA mama shatravaH .
samudrakukShimAshritya durge prativasantyuta .. 10..\\
tisraH koTyaH samAkhAtAstulyarUpabalaprabhAH .
tA.nstatra jahi kaunteya gurvarthaste bhaviShyati .. 11..\\
tato mAtalisa.nyuktaM mayUrasamaromabhiH .
hayairupetaM prAdAnme ratha.n divyaM mahAprabham .. 12..\\
babandha chaiva me mUrdhni kitITamidamuttamam .
svarUpasadR^isha.n chaiva prAdAda~NgavibhUShaNam .. 13..\\
abhedya.n kavachaM cheda.n sparsharUpavaduttamam .
ajarA.n jyAmimAM chApi gANDIve samayojayat .. 14..\\
tataH prAyAmaha.n tena syandanena virAjatA .
yenAjayaddevapatirbali.n vairochaniM purA .. 15..\\
tato devAH sarva eva tena ghoSheNa bodhitaH .
manvAnA devarAjaM mA.n samAjagmurvishAM pate .
dR^iShTvA cha mAmapR^ichchhanta ki.n kariShyasi phalguna .. 16..\\
tAnabruva.n yathA bhUtamida.n kartAsmi sa.nyuge .
nivAtakavachAnA.n tu prasthitaM mA.n vadhaiShiNam .
nibodhata mahAbhAgAH shiva.n chAshAsta me.anaghAH .. 17..\\
tuShTuvurmAM prasannAste yathA devaM purandaram .
rathenAnena maghavA jitavA~nshambara.n yudhi .
namuchiM balavR^itrau cha prahlAda narakAvapi .. 18..\\
bahUni cha sahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
rathenAnena daityAnA.n jitavAnmaghavAnyudhi .. 19..\\
tvamapyetena kaunteya nivAtakavachAnraNe .
vijetA yudhi vikramya pureva maghavAnvashI .. 20..\\
aya.n cha sha~Nkhapravaro yena jetAsi dAnavAn .
anena vijitA lokAH shakreNApi mahAtmanA .. 21..\\
pradIyamAna.n devaistu devadattaM jalodbhavam .
pratyahR^ihNa.n jayAyaina.n stUyamAnastadAmaraiH .. 22..\\
sa sha~NkhI kavachI bANI pragR^ihItasharAsanaH .
dAnavAlayamatyugraM prayAto.asmi yuyutsayA .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 166}
arj
tato.aha.n stUyamAnastu tatra tatra maharShibhiH .
apashyamudadhiM bhImamapAM patimathAvyayam .. 1..\\
phenavatyaH prakIrNAshcha sa.nhatAshcha samuchchhritAH .
urmayashchAtra dR^ishyante chalanta iva parvatAH .
nAvaH sahasrashastatra ratnapUrNAH samantataH .. 2..\\
timi~NgilAH kachchhapAshcha tathA timitimi~NgilAH .
makarAshchAtra dR^ishyante jale magnA ivAdrayaH .. 3..\\
sha~NkhAnA.n cha sahasrANi magnAnyapsu samantataH .
dR^ishyante sma yathA rAtrau tArAstanvabhrasa.nvR^itAH .. 4..\\
tathA sahasrashastatra ratnasa~NghA lavantyuta .
vAyushcha ghUrNate bhImastadadbhutamivAbhavat .. 5..\\
tamatItya mahAvega.n sarvAmbho nidhimuttamam .
apashya.n dAnakAkIrNaM taddaitya puramantikAt .. 6..\\
tatraiva mAtalistUrNaM nipatya pR^ithivItale .
nAdayanrathaghoSheNa tatpura.n samupAdravat .. 7..\\
rathaghoSha.n tu ta.n shrutvA stanayitnorivAmbare .
manvAnA devarAjaM mA.n sa.nvignA dAnavAbhavan .. 8..\\
sarve sambhrAntamanasaH sharachApa dharAH sthitAH .
tathA shUlAsiparashu gadAmusalapANayaH .. 9..\\
tato dvArANi pidadhurdAnavAstrastachetasaH .
sa.nvidhAya pure rakShAM na sma kashchana dR^ishyate .. 10..\\
tataH sha~NkhamupAdAya devadattaM mahAsvanam .
puramAsuramAshliShya prAdhama.n ta.n shanairaham .. 11..\\
sa tu shabdo diva.n stabdhvA pratishabdamajIjanat .
vitresushcha nililyushcha bhUtAni sumahAntyapi .. 12..\\
tato nivAtakavachAH sarva eva samantataH .
daMshitA vividhaistrANairvividhAyudhapANayaH .. 13..\\
Ayasaishcha mahAshUlairgadAbhirmusalairapi .
paTTishaiH karavAlaishcha rathachakraishcha bhArata .. 14..\\
shataghnIbhirbhushuNDIbhiH khaDgaishchitraiH svala~NkR^itaiH .
pragR^ihItairditeH putrAH prAdurAsansahasrashaH .. 15..\\
tato vichArya bahudhA rathamArgeShu tAnhayAn .
prAchodayatsame deshe mAtalirbharatarShabha .. 16..\\
tena teShAM praNunnAnAmAshutvAchchhIghra gAminAm .
nAnvapashya.n tadA kiM chittanme.adbhutamivAbhavat .. 17..\\
tataste dAnavAstatra yodhavrAtAnyanekashaH .
vikR^itasvararUpANi bhR^isha.n sarvANyachodayan .. 18..\\
tena shabdena mahatA samudre parvatopamAH .
Aplavanta gataiH sattvairmatsyAH shatasahasrashaH .. 19..\\
tato vegena mahatA dAnavA mAmupAdravan .
vimu~nchantaH shitAnbANA~nshatasho.atha sahasrashaH .. 20..\\
sa samprahArastumulasteShAM mama cha bhArata .
avartata mahAghoro nivAtakavachAntakaH .. 21..\\
tato devarShayashchaiva dAnavarShiganAsh cha ye .
brahmarShayashcha siddhAshcha samAjagmurmahAmR^idhe .. 22..\\
te vai mAmanurUpAbhirmadhurAbhirjayaiShiNaH .
astuvanmunayo vAgbhiryathendra.n tArakAmaye .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 167}
arj
tato nivAtakavachAH sarve vegena bhArata .
abhyadravanmA.n sahitAH pragR^ihItAyudhA raNe .. 1..\\
Achchhidya rathapanthAnamutkroshanto mahArathAH .
AvR^itya sarvataste mA.n sharavarShairavAkiran .. 2..\\
tato.apare mahAvIryAH shUlapaTTishapANayaH .
shUlAni cha bhushuNDIshcha mumuchurdAnavA mayi .. 3..\\
tachchhUlavarSha.n sumahadgadA shaktisamAkulam .
anisha.n sR^ijyamAna.n tairapatanmadrathopari .. 4..\\
anye mAmabhyadhAvanta nivAtakavachA yudhi .
shitashastrAyudhA raudrAH kAlarUpAH prahAriNaH .. 5..\\
tAnaha.n vividhairbANairvegabadbhirajihmagaiH .
gANDIvamuktairabhyaghnamekaika.n dashabhirmR^idhe .
te kR^itA vimikhAH sarve matprayuktaiH shilAshitaiH .. 6..\\
tato mAtalinA tUrNa.n hayAste samprachoditAH .
rathamArgAdbahU.nstatra vicherurvAtara.nhasaH .
susa.nyatA mAtalinA prAmathnanta diteH sutAn .. 7..\\
shata.n shatAste harayastasminyuktA mahArathe .
tadA mAtalinA yattA vyacharannalpakA iva .. 8..\\
teShA.n charaNapAtena rathanemi svanena cha .
mama bANanipAtaishcha hatAste shatasho.asurAH .. 9..\\
gatAsavastathA chAnye pragR^ihItasharAsanAH .
hatasArathayastatra vyakR^iShyanta tura~NgamaiH .. 10..\\
te diSho vidishaH sarvAH pratirudhya prahAriNaH .
nighnanti vividhaiH shastraistato me vyathitaM manaH .. 11..\\
tato.ahaM mAtalervIryamapashyaM paramAdbhutam .
ashvA.nstathA vegavato yadayatnAdadhArayat .. 12..\\
tato.aha.n laghubhishchitrairastraistAnasurAnraNe .
sAyudhAnachhina.n rAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 13..\\
evaM me charatastatra sarvayatnena shatruhan .
prItimAnabhavadvIro mAtaliH shakrasArathiH .. 14..\\
vadhyamAnAstataste tu hayaistena rathena cha .
agamanprakShaya.n ke chinnyavartanta tathApare .. 15..\\
spardhamAnA ivAsmAbhirnivAtakavachA raNe .
sharavarShairmahadbhirmA.n samantAtpratyavArayan .. 16..\\
tato.aha.n laghubhishchaitrairbrahmAstra parimantritaiH .
vyadhama.n sAyakairAshu shatasho.atha sahasrashaH .. 17..\\
tataH sampIDyamAnAste krodhAviShTA mahAsurAH .
apIDayanmA.n sahitAH sharashUlAsi vR^iShTibhiH .. 18..\\
tato.ahamastramAtiShThaM parama.n tigmatejasam .
dayita.n devarAjasya mAdhavaM nAma bhArata .. 19..\\
tataH khaDgA.nstrishUlAMshcha tomarAMshcha sahasrashaH .
astravIryeNa shatadhA tairmuktAnahamachchhinam .. 20..\\
chhittvA praharaNAnyeShA.n tatastAnapi sarvashaH .
pratyavidhyamaha.n roShAddashabhirdashabhiH sharaiH .. 21..\\
gANDIvAddhi tadA sa~Nkhye yathA bhramarapa~NktayaH .
niShpatanti tathA bANAstanmAtalirapUjayat .. 22..\\
teShAmapi tu bANAste bahutvAchchhalabhA iva .
avAkiranmAM balavattAnaha.n vyadhamaM sharaiH .. 23..\\
vadhyamAnAstataste tu nivAtakavachAH punaH .
sharavarShairmahadbhirmA.n samantAtparyavArayan .. 24..\\
sharavegAnnihatyAhamastraiH sharavighAtibhiH .
jvaladbhiH paramaiH shIghraistAnavidhya.n sahasrashaH .. 25..\\
teShA.n chhinnAni gAtrANi visR^ijanti sma shoNitam .
prAvR^iShIvAtivR^iShTAni shR^i~NgANIva dharA bhR^itAm .. 26..\\
indrAshanisamasparshairvegavadbhirajihmagaiH .
madbANairvadhyamAnAste samudvignAH sma dAnavAH .. 27..\\
shatadhA bhinnadehAntrAH kShINapraharaNaujasaH .
tato nivAtakavachA mAmayudhyanta mAyayA .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 168}
arj
tato.ashmavarSha.n sumahatprAdurAsItsamantataH .
nagamAtrairmahAghoraistanmA.n dR^iDhamapIDayat .. 1..\\
tadaha.n vajrasa~NkAshaiH sharairindrAstra choditaiH .
achUrNaya.n vegavadbhiH shatadhaikaikamAhave .. 2..\\
chUrNyamAne.ashmavarShe tu pAvakaH samajAyata .
tatrAshma chUrNamapatatpAvakaprakarA iva .. 3..\\
tato.ashmavarShe nihate jalavarShaM mahattaram .
dhArAbhirakShamAtrAbhiH prAdurAsInmamAntake .. 4..\\
nabhasaH prayutA dhArAstigmavIryAH sahasrashaH .
AvR^iNvansarvato vyoma dishashchopadishastathA .. 5..\\
dhArANA.n cha nipAtena vAyorvisphUrjitena cha .
garjitena cha daityAnAM na prAGYAyata ki.n chana .. 6..\\
dhArA divi cha sambaddhA vasudhAyA.n cha sarvashaH .
vyAmohayanta mA.n tatra nipatantyo.anishaM bhuvi .. 7..\\
tatropadiShTamindreNa divyamastra.n vishoShaNam .
dIptaM prAhiNava.n ghoramashuShyattena tajjalam .. 8..\\
hate.ashmavarShe tu mayA jalavarShe cha shoShite .
mumuchurdAnavA mAyAmagni.n vAyu.n cha mAnada .. 9..\\
tato.ahamagni.n vyadhamaM salilAstreNa sarvashaH .
shailena cha mahAstreNa vAyorvegamadhArayam .. 10..\\
tasyAM pratihatAyA.n tu dAnavA yuddhadurmadAH .
prAkurvanvividhA mAyA yaugapadyena bhArata .. 11..\\
tato varShaM prAdurabhUtsumahanmoma harShaNam .
astrANA.n ghorarUpANAmagnervAyostathAshmanAm .. 12..\\
sA tu mAyAmayI vR^iShTiH pIDayAmAsa mA.n yudhi .
atha ghora.n tamastIvraM prAdurAsItsamantataH .. 13..\\
tamasA sa.nvR^ite loke ghoreNa paruSheNa cha .
turagA vimukhAshchAsanprAskhalachchApi mAtaliH .. 14..\\
hastAddhiraNmayashchAsya pratodaH prApatadbhuvi .
asakR^ichchAha mAM bhItaH kvAsIti bharatarShabha .. 15..\\
mA.n cha bhIrAvishattIvrA tasminvigatachetasi .
sa cha mA.n vigataGYAnaH santrasta idamabravIt .. 16..\\
surANAmasurANA.n cha sa~NgrAmaH sumahAnabhUt .
amR^itArthe purA pArtha sa cha dR^iShTo mayAnagha .. 17..\\
shambarasya vadhe chApi sa~NgrAmaH sumahAnabhUt .
sArathya.n devarAjasya tatrApi kR^itavAnaham .. 18..\\
tathaiva vR^itrasya vadhe sa~NgR^ihItA hayA mayA .
vairochanermayA yuddha.n dR^iShTaM chApi sudAruNam .. 19..\\
ete mayA mahAghorAH sa~NgrAmAH paryupAsitAH .
na chApi vigataGYAno bhUtapUrvo.asmi pANDava .. 20..\\
pitAmahena sa.nhAraH prajAnA.n vihito dhruvam .
na hi yuddhamida.n yuktamanyatra jagataH kShayAt .. 21..\\
tasya tadvachana.n shrutvA sa.nstabhyAtmAnamAtmanA .
mohayiShyandAnavAnAmahaM mAyAmayaM balam .. 22..\\
abruvaM mAtaliM bhItaM pashya me bhujayorbalam .
astrANA.n cha prabhAvaM me dhanuSho gANDivasya cha .. 23..\\
adyAstra mAyayaiteShAM mAyAmetA.n sudAruNAm .
vinihanmi tamashchograM mA bhaiH sUta sthiro bhava .. 24..\\
evamuktvAhamasR^ijamastramAyAM narAdhipa .
mohinI.n sarvashatrUNAM hitAya tridivaukasAm .. 25..\\
pIDyamAnAsu mAyAsu tAsu tAsvasureshvarAH .
punarbahuvidhA mAyAH prAkurvannamitaujasaH .. 26..\\
punaH prakAshamabhavattamasA grasyate punaH .
vrajatyadarshana.n lokaH punarapsu nimajjati .. 27..\\
susa~NgR^ihItairharibhiH prakAshe sati mAtaliH .
vyacharatsyandanAgryeNa sa~NgrAme lomaharShaNe .. 28..\\
tataH paryapatannugrA nivAtakavachA mayi .
tAnaha.n vivara.n dR^iShTvA prAhiNvaM yamasAdanam .. 29..\\
vartamAne tathA yuddhe nivAtakavachAntake .
nApashya.n sahasA sarvAndAnavAnmAyayAvR^itAn .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 169}
arj
adR^ishyamAnAste daityA yodhayanti sma mAyayA .
adR^ishyAnastravIryeNa tAnapyahamayodhayam .. 1..\\
gANDIvamuktA vishikhAH samyagastraprachoditAH .
achchhindannuttamA~NgAni yatra yatra sma te.abhavan .. 2..\\
tato nivAtavakachA vadhyamAnA mayA yudhi .
sa.nhR^itya mAyA.n sahasA prAvishanpuramAtmanaH .. 3..\\
vyapayAteShu daityeShu prAdurbhUte cha darshane .
apashya.n dAnavA.nstatra hatA~nshatasahasrashaH .. 4..\\
viniShpiShTAni tatraiShA.n shastrANyAbharaNAni cha .
kUTashaH sma pradR^ishyante gAtrANi kavachAni cha .. 5..\\
hayAnAM nAntara.n hyAsItpadAdvichalituM padam .
utpatya sahasA tasthurantarikShagamAstataH .. 6..\\
tato nivAtakavachA vyoma sa~nchAdya kevalam .
adR^ishyA hyabhyavartanta visR^ijantaH shilochchayAn .. 7..\\
antarbhUmi gatAshchAnye hayAnA.n charaNAnyatha .
nyagR^ihNandAnavA ghorA rathachakre cha bhArata .. 8..\\
vinigR^ihya harInashvAnratha.n cha mama yudhyataH .
sarvato mAmachinvanta saratha.n dharaNIdharaiH .. 9..\\
parvatairupachIyadbhiH patamAnaistathAparaiH .
sa desho yatra vartAma guheva samapadyata .. 10..\\
parvataishchhAdyamAno.ahaM nigR^ihItaishcha vAjibhiH .
agachchhaM paramAmArtiM mAtalistadalakShayat .. 11..\\
lakShayitvA tu mAM bhItamida.n vachanamabravIt .
arjunArjuna mA bhaistva.n vajramastramudIraya .. 12..\\
tato.aha.n tasya tadvAkya.n shrutvA vajramudIrayam .
devarAjasya dayita.n vajramastraM narAdhipa .. 13..\\
achala.n sthAnamAsAdya gANDIvamanumantrya cha .
amu~ncha.n vajrasa.nsparshAnAyasAnnishitA~nsharAn .. 14..\\
tato mAyAshcha tAH sarvA nivAtakavachAMshcha tAn .
te vajrachoditA bANA vajrabhUtAH samAvishan .. 15..\\
te vajravegAbhihatA dAnavAH parvatopamAH .
itaretaramAshliShya nyapatanpR^ithivItale .. 16..\\
antarbhUmau tu ye.agR^ihNandAnavA rathavAjinaH .
anupravishya tAnbANAH prAhiNvanyamasAdanam .. 17..\\
hatairnivAtakavachairnirasaiH parvatopamaiH .
samAchchhAdyata deshaH sa vikIrNairiva parvataiH .. 18..\\
na hayAnA.n kShatiH kA chinna rathasya na mAtaleH .
mama chAdR^ishyata tadA tadadbhutamivAbhavat .. 19..\\
tato mAM prahasanrAjanmAtaliH pratyabhAShata .
naitadarjuna deveShu tvayi vIrya.n yadIkShyate .. 20..\\
hateShvasurasa~NgheShu dArAsteShA.n tu sarvashaH .
prAkroshannagare tasminyathA sharadi lakShmaNAH .. 21..\\
tato mAtalinA sArdhamaha.n tatpuramabhyayAm .
trAsayanrathaghoSheNa nivAtakavachastriyaH .. 22..\\
tAndR^iShTvA dashasAhasrAnmayUrasadR^ishAnhayAn .
ratha.n cha ravisa~NkAshaM prAdravangaNashaH striyaH .. 23..\\
tAbhirAbharaNaiH shabdastrAsitAbhiH samIritaH .
shilAnAmiva shaileShu patantInAmabhUttadA .. 24..\\
vitrastA daitya nAryastAH svAni veshmAnyathAvishan .
bahuratnavichitrANi shAtakumbhamayAni cha .. 25..\\
tadadbhutAkAramaha.n dR^iShTvA nagaramuttamam .
vishiShTa.n deva nagarAdapR^ichchhaM mAtaliM tataH .. 26..\\
idameva.nvidha.n kasmAddevatA nAvishantyuta .
purandara purAddhIda.n vishiShTamiti lakShaye .. 27..\\
maa
AsIdidaM purA pArtha devarAjasya naH puram .
tato nivAtakavachairitaH prachyAvitAH surAH .. 28..\\
tapastaptvA mahattIvraM prasAdya cha pitAmaham .
ida.n vR^itaM nivAsAya devebhyashchAbhayaM yudhi .. 29..\\
tataH shakreNa bhagavAnsvayambhUrabhichoditaH .
vidhattAM bhagavAnatretyAtmano hitakAmyayA .. 30..\\
tata ukto bhagavatA diShTamatreti vAsavaH .
bhavitAntastvamevaiShA.n dehenAnyena vR^itrahan .. 31..\\
tata eShA.n vadhArthAya shakro.astrANi dadau tava .
na hi shakyAH surairhantu.n ya ete nihatAstvayA .. 32..\\
kAlasya pariNAmena tatastvamiha bhArata .
eShAmantakaraH prAptastattvayA cha kR^ita.n tathA .. 33..\\
dAnavAnA.n vinAshArthaM mahAstrANAM mahadbalam .
grAhitastvaM mahendreNa puruShendra taduttamam .. 34..\\
arj
tataH pravishya nagara.n dAnavAMshcha nihatya tAn .
punarmAtalinA sArdhamagachchha.n deva sadma tat .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 170}
arj
nivartamAnena mayA mahaddR^iShTa.n tato.aparam .
pura.n kAmacharaM divyaM pAvakArka samaprabham .. 1..\\
drumai ratnamayaishchaitrairbhAsvaraishcha patatribhiH .
paulomaiH kAlakeyaishcha nityahR^iShTairadhiShThitam .. 2..\\
gopurATTAlakopeta.n chaturdvAraM durAsadam .
sarvaratnamaya.n divyamadbhutopamadarshanam .
drumaiH puShpaphalopetairdivyaratnamayairvR^itam .. 3..\\
tathA patatribhirdivyairupeta.n sumanoharaiH .
asurairnityamuditaiH shUlarShTi musalAyudhaiH .
chApamudgara hastaishcha sragvibhiH sarvatovR^itam .. 4..\\
tadahaM prekShya daityAnAM puramadbhutadarshanam .
apR^ichchhaM mAtali.n rAjankimida.n dR^ishyateti vai .. 5..\\
maa
pulomA nAma daiteyI kAlakA cha mahAsurI .
divya.n varShasahasra.n te cheratuH paramaM tapaH .
tapaso.ante tatastAbhyA.n svayambhUradadAdvaram .. 6..\\
agR^ihNItA.n vara.n te tu sutAnAmalpaduHkhatAm .
avadhyatA.n cha rAjendra surarAkShasa pannagaiH .. 7..\\
ramaNIyaM pura.n chedaM khachara.n sukR^itaprabham .
sarvaratnaiH samudita.n durdharShamamarairapi .
sayakShagandharvagaNaiH pannagAsurarAkShasaiH .. 8..\\
sarvakAmaguNopeta.n vItashokamanAmayam .
brahmaNA bharatashreShTha kAlakeya kR^ite kR^itam .. 9..\\
tadetatkhachara.n divyaM charatyamara varjitam .
paulomAdhyuShita.n vIra kAlakeyaishcha dAnavaiH .. 10..\\
hiraNyapuramityetatkhyAyate nagaraM mahat .
rakShita.n kAlakeyaishcha paulomaishcha mahAsuraiH .. 11..\\
ta ete muditA nityamavadhyAH sarvadaivataiH .
nivasantyatra rAjendra gatodvegA nirutsukAH .
mAnuSho mR^ityureteShAM nirdiShTo brahmaNA purA .. 12..\\
arj
surAsurairavadhyA.nstAnaha.n GYAtvA tataH prabho .
abruvaM mAtali.n hR^iShTo yAhyetatpurama~njasA .. 13..\\
tridashesha dviSho yAvatkShayamastrairnayAmyaham .
na katha~nciddhi me pApA na vadhyA ye suradviShaH .. 14..\\
uvAha mA.n tataH shIghra.n hiraNyapuramantikAt .
rathena tena divyena hariyuktena mAtaliH .. 15..\\
te mAmAlakShya daiteyA vichitrAbharaNAmbarAH .
samutpeturmahAvegA rathAnAsthAya daMshitAH .. 16..\\
tato nAlIkanArAchairbhallashaktyR^iShTi tomaraiH .
abhyaghnandAnavendrA mA.n kruddhAstIvraparAkramAH .. 17..\\
tadaha.n chAstravarSheNa mahatA pratyavArayam .
shastravarShaM mahadrAjanvidyA balamupAshritaH .. 18..\\
vyAmohaya.n cha tAnsarvAnrathamArgaishcharanraNe .
te.anyonyamabhisaMmUDhAH pAtayanti sma dAnavAH .. 19..\\
teShAmaha.n vimUDhAnAmanyonyamabhidhAvatAm .
shirA.nsi vishikhairdIptairvyahara.n shatasa~NghashaH .. 20..\\
te vadhyamAnA daiteyAH puramAsthAya tatpunaH .
khamutpetuH sanagarA mAyAmAsthAya dAnavIm .. 21..\\
tato.aha.n sharavarSheNa mahatA pratyavArayam .
mArgamAvR^itya daityAnA.n gatiM chaiShAmavArayam .. 22..\\
tatpura.n khacharaM divyaM kAmagaM divyavarchasam .
daiteyairvaradAnena dhAryate sma yathAsukham .. 23..\\
antarbhUmau nipatitaM punarUrdhvaM pratiShThate .
punastiryakprayAtyAshu punarapsu nimajjati .. 24..\\
amarAvatisa~NkAshaM pura.n kAmagamaM tu tat .
ahamastrairbahuvidhaiH pratyagR^ihNaM narAdhipa .. 25..\\
tato.aha.n sharajAlena divyAstramuditena cha .
nyagR^ihNa.n saha daiteyaistatpuraM bharatarShabha .. 26..\\
vikShata.n chAyasairbANairmatprayuktairajihmagaiH .
mahImabhyapatadrAjanprabhagnaM puramAsuram .. 27..\\
te vadhyamAnA madbANairvajravegairayasmayaiH .
paryabhramanta vai rAjannasurAH kAlachoditAH .. 28..\\
tato mAtalirapyAshu purastAtlnipatanniva .
mahImavAtaratkShipra.n rathenAdityavarchasA .. 29..\\
tato rathasahasrANi ShaShTisteShAmamarShiNAm .
yuyutsUnAM mayA sArdhaM paryavartanta bhArata .. 30..\\
tAnahaM nishitairbANairvyadhama.n gArdhravAjitaiH .
te yuddhe saMnyavartanta samudrasya yathormayaH .. 31..\\
neme shakyA mAnuSheNa yuddheneti prachintya vai .
tato.ahamAnupUrvyeNa sarvANyastrANyayojayam .. 32..\\
tatastAni sahasrANi rathAnA.n chitrayodhinAm .
astrANi mama divyAni pratyaghna~nshanakairiva .. 33..\\
rathamArgAnvichitrA.nste vicharanto mahArathAH .
pratyadR^ishyanta sa~NgrAme shatasho.atha sahasrashaH .. 34..\\
vichitramukuTApIDA vichitrakavacha dhvajAH .
vichitrAbharaNAshchaiva nandayantIva me manaH .. 35..\\
aha.n tu sharavarShaistAnastrapramuditai raNe .
nAshaknuvaM pIDayitu.n te tu mAM paryapIDayan .. 36..\\
taiH pIDyamAno bahubhiH kR^itAstraiH kushalairyudhi .
vyathito.asmi mahAyuddhe bhaya.n chAgAnmahanmama .. 37..\\
tato.aha.n devadevAya rudrAya praNato raNe .
svasti bhUtebhya ityuktvA mahAstra.n samayojayam .
yattadraudramiti khyAta.n sarvAmitra vinAshanam .. 38..\\
tato.apashya.n trishirasaM puruShaM nava lochanam .
trimukha.n ShaDbhuja.n dIptamarkajvalana mUrdhajam .
lolihAnairmahAnAgaiH kR^itashIrShamamitrahan .. 39..\\
vibhIstatastadastra.n tu ghora.n raudraM sanAtanam .
dR^iShTvA gANDIvasa.nyogamAnIya bharatarShabha .. 40..\\
namaskR^itvA trinetrAya sharvAyAmita tejase .
muktavAndAnavendrANAM parAbhAvAya bhArata .. 41..\\
muktamAtre tatastasminrUpANyAsansahasrashaH .
mR^igANAmatha si.nhAnA.n vyAghrANA.n cha vishAM pate .
R^ikShANAM mahiShANA.n cha pannagAnAM tathA gavAm .. 42..\\
gajAnA.n sR^imarANA.n cha sharabhANAM cha sarvashaH .
R^iShabhANA.n varAhANAM mArjArANA.n tathaiva cha .
shAlAvR^ikANAM pretAnAM bhuruNDAnA.n cha sarvashaH .. 43..\\
gR^idhrANA.n garuDAnAM cha makarANAM tathaiva cha .
pishAchAnA.n sayakShANA.n tathaiva cha suradviShAm .. 44..\\
guhyakAnA.n cha sa~NgrAme nairR^itAnAM tathaiva cha .
jhaShANA.n gajavaktrANAmulUkAnAM tathaiva cha .. 45..\\
mInakUrma samUhAnAM nAnAshastrAsi pANinAm .
tathaiva yAtu dAnAnA.n gadA mudgaradhAriNAm .. 46..\\
etaishchAnyaishcha bahubhirnAnArUpadharaistathA .
sarvamAsIjjagadvyApta.n tasminnastre visarjite .. 47..\\
triShirobhishchaturdaMShTraishchaturAsyaishchaturbhujaiH .
anekarUpasa.nyuktairmA.nsaM medo vasAshibhiH .
abhIkShNa.n vadhyamAnAste dAnavA ye samAgatAH .. 48..\\
arkajvalana tejobhirvajrAshanisamaprabhaiH .
adirsAramayaishchAnyairbANairarividAraNaiH .
nyahana.n dAnavAnsarvAnmuhUrtenaiva bhArata .. 49..\\
gANDIvAstra praNunnA.nstAngatAsUnnabhasashchyutAn .
dR^iShTvAhaM prANamaM bhUyastripuraghnAya vedhase .. 50..\\
tathA raudrAstra niShpiShTAndivyAbharaNabhUShitAn .
nishAmya parama.n harShamagamaddeva sArathiH .. 51..\\
tadasahya.n kR^itaM karma devairapi durAsadam .
dR^iShTvA mAM pUjayAmAsa mAtaliH shakrasArathiH .. 52..\\
uvAcha cheda.n vachanaM prIyamANaH kR^itA~njaliH .
surAsurairasahya.n hi karma yatsAdhita.n tvayA .
na hyetatsa.nyuge kartumapi shaktaH sureshvaraH .. 53..\\
surAsurairavadhya.n hi purametatkhagaM mahat .
tvayA vimathita.n vIra svavIryAstra tapobalAt .. 54..\\
vidhvaste.atha pure tasmindAnaveShu hateShu cha .
vinadantyaH striyaH sarvA niShpeturnagarAdbahiH .. 55..\\
prakIrNakeshyo vyathitAH kurarya iva duHkhitAH .
petuH putrAnpitR^InbhrAtR^I~nshochamAnA mahItale .. 56..\\
rudantyo dInakaNThyastA vinadantyo hateshvarAH .
urA.nsi pANibhirghnantyaH prasrastasragvi bhUShaNAH .. 57..\\
tachchhokayuktamashrIka.n duHkhadainya samAhatam .
na babhau dAnava pura.n hatatviTkaM hateshvaram .. 58..\\
gandharvanagarAkAra.n hatanAgamiva hradam .
shuShkavR^ikShamivAraNyamadR^ishyamabhavatpuram .. 59..\\
mA.n tu sa.nhR^iShTamanasaM kShipraM mAtalirAnayat .
devarAjasya bhavana.n kR^itakarmANamAhavAt .. 60..\\
hiraNyapuramArujya nihatya cha mahAsurAn .
nivAtakavachAMshchaiva tato.aha.n shakramAgamam .. 61..\\
mama karma cha devendraM mAtalirvistareNa tat .
sarva.n vishrAvayAmAsa yathA bhUtaM mahAdyute .. 62..\\
hiraNyapuraghAta.n cha mAyAnAM chanivAraNam .
nivAtakavachAnA.n cha vadha.n sa~Nkhye mahaujasAm .. 63..\\
tachchhrutvA bhagavAnprItaH sahasrAkShaH purandaraH .
marudbhiH sahitaH shrImAnsAdhu sAdhvityathAbravIt .. 64..\\
tato mA.n devarAjo vai samAshvAsya punaH punaH .
abravIdvibudhaiH sArdhamida.n sumadhuraM vachaH .. 65..\\
atidevAsura.n karmakR^itameta tvayA raNe .
gurvarthashcha mahApArtha kR^itaH shatrUnghnatA mama .. 66..\\
evameva sadA bhAvya.n sthireNAjau dhana~njaya .
asaMmUDhena chAstrANA.n kartavyaM pratipAdanam .. 67..\\
aviShahyo raNe hi tva.n devadAnavarAkShasaiH .
sayakShAsuragandharvaiH sapakShigaNapannagaiH .. 68..\\
vasudhA.n chApi kaunteya tvadbAhubalanirjitAm .
pAlayiShyati dharmAtmA kuntIputro yudhiShThiraH .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 171}
arj
tato mAmabhivishvasta.n sa.nrUDhasharavikShatam .
devarAjo.anugR^ihyeda.n kAle vachanamabravIt .. 1..\\
divyAnyastrANi sarvANi tvayi tiShThanti bhArata .
na tvAbhibhavitu.n shakto mAnuSho bhuvi kash chana .. 2..\\
bhIShmo droNaH kR^ipaH karNaH shakuniH saha rAjabhiH .
sa~NgrAmasthasya te putra kalAM nArhanti ShoDashIm .. 3..\\
ida.n cha me tanutrANaM prAyachchhanmaghavAnprabhuH .
abhedya.n kavachaM divya.n srajaM chaiva hiraNmayIm .. 4..\\
devadatta.n cha me sha~NkhaM devaH prAdAnmahAravam .
divya.n chedaM kirITaM me svayamindro yuyoja ha .. 5..\\
tato divyAni vastrANi divyAnyAbharaNAni cha .
prAdAchchhakro mamaitAni ruchirANi bR^ihanti cha .. 6..\\
eva.n sampUjitastatra sukhamasmyuShito nR^ipa .
indrasya bhavane puNye gandharvashishubhiH saha .. 7..\\
tato mAmabravIchchhakraH prItimAnamaraiH saha .
samayo.arjuna gantu.n te bhrAtaro hi smaranti te .. 8..\\
evamindrasya bhavane pa~nchavarShANi bhArata .
uShitAni mayA rAjansmaratA dyUtaja.n kalim .. 9..\\
tato bhavantamadrAkShaM bhrAtR^ibhiH parivAritam .
gandhamAdanamAsAdya parvatasyAsya mUrdhani .. 10..\\
y
diShTyA dhana~njayAstrANi tvayA prAptAni bhArata .
diShTyA chArAdhito rAjA devAnAmIshvaraH prabhuH .. 11..\\
diShTyA cha bhagavAnsthANurdevyA saha parantapa .
sAkShAddR^iShTaH suyuddhena toShitashcha tvayAnagha .. 12..\\
diShTyA cha lokapAlaistva.n sametaslbharatarShabha .
diShTyA vardhAmahe sarve diShTyAsi punarAgataH .. 13..\\
adya kR^itsnAmimA.n devI.n vijitAM puramAlinIm .
manye cha dhR^itarAShTrasya putrAnapi vashIkR^itAn .. 14..\\
tAni tvichchhAmi te draShTu.n divyAnyastrANi bhArata .
yaistathA vIryavantaste nivAtakavachA hatA .. 15..\\
arj
shvaHprabhAte bhavAndraShTA divyAnyastrANi sarvashaH .
nivAtakavachA ghorA yairmayA vinipAtitAH .. 16..\\
vai
evamAgamana.n tatra kathayitvA dhana~njayaH .
bhrAtR^ibhiH sahitaH sarvai rajanI.n tAmuvAsa ha .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 172}
vai
tasyA.n rajanyAM vyuShTAyA.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
utthAyAvashya kAryANi kR^itavAnbhratR^ibhiH saha .. 1..\\
tataH sa~ncodayAmAsa so.arjunaM bhrAtR^inandanam .
darshayAstrANi kaunteya yairjitA dAnavAstvayA .. 2..\\
tato dhana~njayo rAjandevairdattAni pANDavaH .
astrANi tAni divyAni darshayAmAsa bhArata .. 3..\\
yathAnyAyaM mahAtejA shauchaM paramamAsthitaH .
girikUbaraM pAdapA~Nga.n shubhaveNutriveNukam .
pArthiva.n rathamAsthAya shobhamAno dhana~njayaH .. 4..\\
tataH sudaMshitastena kavachena suvarchasA .
dhanurAdAya gANDIva.n devadattaM cha vArijam .. 5..\\
shoshubhyamAnaH kaunteya AnupUrvyAnmahAbhujaH .
astrANi tAni divyAni darshanAyopachakrame .. 6..\\
atha prayokShyamANena divyAnyastrANi tena vai .
samAkrAntA mahI padbhyA.n samakampata sadrumA .. 7..\\
kShubhitAH saritashchaiva tathaiva cha mahodadhiH .
shailAshchApi vyashIryanta na vavau cha samIraNaH .. 8..\\
na babhAse sahasrAMshurna jajvAla cha pAvakaH .
na vedAH pratibhAnti sma dvijAtInA.n kathaM chana .. 9..\\
antarbhUmi gatA ye cha prANino janamejaya .
pIDyamAnAH samutthAya pANDavaM paryavArayan .. 10..\\
vepamAnAH prA~njalayaste sarve pihitAnanAH .
dahyamAnAstadAstraistairyAchanti sma dhana~njayam .. 11..\\
tato brahmarShayashchaiva sidhAshchaiva surarShayaH .
ja~NgamAni cha bhUtAni sarvANyevAvatasthire .. 12..\\
rAjarShayashcha pravarAstathaiva cha divaukasaH .
yakSharAkShasa gandharvAstathaiva cha patatriNaH .. 13..\\
tataH pitAmahashchaiva lokapAlAshcha sarvashaH .
bhagavAMshcha mahAdevaH sagaNo.abhyAyayau tadA .. 14..\\
tato vAyurmahArAja divyairmAlyaiH sugandhibhiH .
abhitaH pANDavAMshchitrairavachakre samantataH .. 15..\\
jagushcha gAthA vividhA gandharvAH surachoditAH .
nanR^ituH sa~Nghashashchaiva rAjannapsarasA.n gaNAH .. 16..\\
tasmi.nstu tumule kAle nAradaH surachoditaH .
AgamyAha vacho pArtha.n shravaNIyamidaM nR^ipa .. 17..\\
arjunArjuna mA yu~NkShva divyAnyastrANi bhArata .
naitAni niradhiShThAne prayujyante kadA chana .. 18..\\
adhiShThAne na vAnArtaH prayu~njIta kadA chana .
prayoge sumahAndoSho hyastrANA.n kurunandana .. 19..\\
etAni rakShyamANAni dhana~njaya yathAgamam .
balavanti sukhArhANi bhaviShyanti na saMshayaH .. 20..\\
arakShyamANAnyetAni trailokyasyApi pANDava .
bhavanti sma vinAshAya maivaM bhUyo kR^ithAH kva chit .. 21..\\
ajAtashatro tva.n chaiva drakShyase tAni sa.nyuge .
yojyamAnAni pArthena dviShatAm avamardane .. 22..\\
nivAryAtha tataH pArtha.n sarve devA yathAgatam .
jagmuranye cha ye tatra samAjagmurnararShabha .. 23..\\
teShu sarveShu kauravya pratiyAteShu pANDavAH .
tasminneva vane hR^iShTAsta UShuH saha kR^iShNayA .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 173}
janam
tasminkR^itAstre rathinAM pradhAne
pratyAgate bhavanAdvR^itra hantuH .
ataH para.n kimakurvanta pArthAH
sametya shUreNa dhana~njayena .. 1..\\
vai
vaneShu teShveva tu te narendrAH
sahArjunenendra samena vIrAH .
tasmiMshcha shailapravare suramye
dhaneshvarAkrIDa gatA vijahruH .. 2..\\
veshmAni tAnyapratimAni pashyan
krIDAshcha nAnAdrumasaMnikarShAH .
chachAra dhavI bahudhA narendraH
so.astreShu yattaH satata.n kirITI .. 3..\\
avApya vAsaM naradeva putrAH
prasAdaja.n vaishvaraNasya rAGYaH .
na prANinA.n te spR^ihayanti rAja~n
shivashcha kAlaH sa babhUva teShAm .. 4..\\
sametya pArthena yathaika rAtram
UShuH samAstatra tadA chatasraH .
pUrvAshcha so tA dasha pANDavAnAM
shivA babhUvurvasatA.n vaneShu .. 5..\\
tato.abravIdvAyusutastarasvI
jiShNushcha rAjAnamupopavishya .
yamau cha vIrau surarAjakalpAv
ekAntamAsthAya hitaM priya.n cha .. 6..\\
tava pratiGYA.n kururAjasatyAM
chikIrShamANAstvadanu priya.n cha .
tato.anugachchhAma vanAyapAsya
suyodhana.n sAnucharaM nihantum .. 7..\\
ekA dasha.n varShamidaM vasAmaH
suyodhanenAtta sukhAH sukhArhAH .
ta.n va~nchayitvAdhama buddhishIlam
aGYAtavAsa.n sukhamApnuyAmaH .. 8..\\
tavAGYayA pArthiva nirvisha~NkA
vihAya mAna.n vicharanvanAni .
samIpavAsena vilobhitAste
GYAsyanti nAsmAnapakR^iShTa deshAn .. 9..\\
sa.nvatsara.n taM tu vihR^itya gUDhaM
narAdhama.n ta.n sukhamuddharema .
niryAtya vaira.n saphalaM sapuShpaM
tasmai narendrAdhamapUruShAya .. 10..\\
suyodhanAyAnucharairvR^itAya
tato mahImAhara dharmarAja .
svargopama.n shailamima.n charadbhiH
shakyo vihantuM naradeva shokaH .. 11..\\
kIrtishcha te bhArata puNyagandhA
nashyeta lokeShu charAchareShu .
tatprApya rAjya.n kurupu~NgavAnAM
shakyaM mahatprAptamatha kriyAsh cha .. 12..\\
ida.n tu shakya.n satataM narendra
prAptu.n tvayA yallabhase kuberAt .
kuruShva buddhi.n dviShatA.n vadhAya
kR^itAgasAM bhArata nigrahe cha .. 13..\\
tejastavograM na saheta rAjan
sametya sAkShAdapi vajrapANiH .
na hi vyathA.n jAtu kariShyatastau
sametya devairapi dharmarAja .. 14..\\
tvadarthasiddhyarthamabhipravR^ittau
suparNaketushcha shineshcha naptA .
yathaiva kR^iShNo.apratimo balena
tathaiva rAjansa shinipravIraH .. 15..\\
tavArtha siddhyarthamabhipravR^ittau
yathaiva kR^iShNaH saha yAdavaistaiH .
tathaiva chAvAM naradeva varya
yamau cha vIrau kR^itinau prayoge .
tvadarthayogaprabhava pradhAnAH
sama.n kariShyAma parAnsametya .. 16..\\
tatastadAGYAya mataM mahAtmA
teShA.n sa dharmasya suto variShThaH .
pradakShiNa.n vaishravaNAdhivAsaM
chakAra dharmArthaviduttamaujaH .. 17..\\
Amantrya veshmAni nadIH sarA.nsi
sarvANi rakShA.nsi cha dharmarAjaH .
yathAgataM mArgamavekShamANaH
punargiri.n chaiva nirIkShamANaH .. 18..\\
samAptakarmA sahitaH suhR^idbhir
jitvA sapatnAM pratilabhya rAjyam .
shailendra bhUyastapase dhR^itAtmA
draShTA tavAsmIti mati.n chakAra .. 19..\\
vR^itaH sa sarvairanujairdvijaish cha
tenaiva mArgeNa patiH kurUNAm .
uvAha chainA.n sagaNA.nstathaiva
ghaTotkachaH parvatanirjhareShu .. 20..\\
tAnprasthitAnprItimanA maharShiH
piteva putrAnanushiShya sarvAn .
sa lomashaH prItamanA jagAma
divaukasAM puNyatamaM nivAsam .. 21..\\
tenAnushiShTArShTiSheNena chaiva
tIrthAni ramyANi tapovanAni .
mahAnti chAnyAni sarA.nsi pArthAH
sampashyamAnAH prayayurnarAgryAH .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 174}
vai
nagottamaM prasravaNairupetaM
dishA.n gajaiH kiMnarapakShibhish cha .
sukhaM nivAsa.n jahatA.n hi teShAM
na prItirAsIdbharatarShabhANAm .. 1..\\
tatastu teShAM punareva harShaH
kailAsamAlokya mahAnbabhUva .
kubera kAntaM bharatarShabhANAM
mahIdhara.n vAridharaprakAsham .. 2..\\
samuchchhrayAnparvatasaMnirodhAn
goShThAngirINA.n girisetumAlAH .
bahUnprapAtAMshcha samIkShya vIrAH
sthalAni nimnAni cha tatra tatra .. 3..\\
tathaiva chAnyAni mahAvanAni
mR^igadvijAnekapa sevitAni .
Alokayanto.abhiyayuH pratItAs
te dhanvinaH khaDgadharA narAgryAH .. 4..\\
vanAni ramyANi sarA.nsi nadyo
guhA girINA.n girigahvarANi .
ete nivAsAH satataM babhUvur
nishAnishaM prApya nararShabhANAm .. 5..\\
te durga vAsaM bahudhA niruShya
vyatItya kailAsamachintyarUpam .
Aseduratyartha manorama.n vai
tamAshramAgrya.n vR^iShaparvaNaste .. 6..\\
sametya rAGYA vR^iShaparvaNaste
pratyarchitAstena cha vItamohAH .
shasha.nsire vistarashaH pravAsaM
shiva.n yathAvadvR^iShaparvaNaste .. 7..\\
sukhoShitAstatra ta ekarAtraM
puNyAshrame devamaharShijuShTe .
abhyAyayuste badarI.n vishAlAM
sukhena vIrAH punareva vAsam .. 8..\\
UShustatastatra mahAnubhAvA
nArAyaNa sthAnagatA narAgryAH .
kubera kAntAM nalinI.n vishokAH
sampashyamAnAH surasiddhajuShTAm .. 9..\\
tA.n chAtha dR^iShTvA nalinI.n vishokAH
pANDoH sutAH sarvanarapravIrAH .
te remire nandanavAsametya
dvijarShayo vItabhayA yathaiva .. 10..\\
tataH krameNopayayurnR^ivIrA
yathAgatenaiva pathA samagrAH .
vihR^itya mAsa.n sukhino badaryAM
kirAta rAGYo viShaya.n subAhoH .. 11..\\
chInA.nstukhArAndaradAnsadArvAn
deshAnkuNindasya cha bhUri ratnAn .
atItya durga.n himavatpradeshaM
pura.n subAhordadR^ishurnR^ivIrAH .. 12..\\
shrutvA cha tAnpArthiva putrapautrAn
prAptAnsubAhurviShaye samagrAn .
pratyudyayau prItiyutaH sa rAjA
ta.n chAbhyanandanvR^iShabhAH kurUNAm .. 13..\\
sametya rAGYA tu subAhunA te
sUtairvishoka pramukhaishcha sarvaiH .
sahendrasenaiH parichArakaish cha
paurogavairye cha mahAnasasthAH .. 14..\\
sukhoShitAstatra ta ekarAtraM
sutAnupAdAya rathAMshcha sarvAn .
ghaTotkacha.n sAnucharaM visR^ijya
tato.abhyayuryAmunamadrirAjam .. 15..\\
tasmingirau prasravaNopapanne
himottarIyAruNa pANDusAnau .
vishAkha yUpa.n samupetya chakrus
tadA nivAsaM puruShapravIrAH .. 16..\\
varAhanAnAmR^igapakShijuShTaM
mahadvana.n chaitraratha prakAsham .
shivena yAtvA mR^igayA pradhAnAH
sa.nvatsara.n tatra vane vijahruH .. 17..\\
tatrAsasAdAtibalaM bhuja~NgaM
kShudhArditaM mR^ityumivograrUpam .
vR^ikodaraH parvata kandarAyAM
viShAdamohavyathitAntarAtmA .. 18..\\
dvIpo.abhavadyatra vR^ikodarasya
yudhiShThiro dharmabhR^itA.n variShThaH .
amokShayadyastamananta tejA
grAheNa sa.nveShThita sarvagAtram .. 19..\\
te dvAdasha.n varShamathopayAntaM
vane vihartu.n kuravaH pratItAH .
tasmAdvanAchchaitraratha prakAshAch
chhriyA jvalantastapasA cha yuktAH .. 20..\\
tatashcha yAtvA marudhanva pArshvaM
sadA dhanurveda ratipradhAnAH .
sarasvatImetya nivAsakAmAH
sarastato dvaitavanaM pratIyuH .. 21..\\
samIkShya tAndaitavane niviShTAn
nivAsinastatra tato.abhijagmuH .
tapo damAchAra samAdhiyuktAs
tR^iNoda pAtrAharaNAshma kuTTAH .. 22..\\
plakShAkSha rauhItaka vetasAsh cha
snuhA badaryaH khadirAH shirIShAH .
bilve~NgudAH pIlu shamI karIrAH
sarasvatI tIraruhA babhUvuH .. 23..\\
tA.n yakShagandharvamaharShikAntAm
AyAga bhUtAmiva devatAnAm .
sarasvatIM prItiyutAshcharantaH
sukha.n vijahrurnaradeva putrAH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 175}
janam
kathaM nAgAyutaprANo bhImaseno mahAbalaH .
bhayamAhArayattIvra.n tasmAdajagarAnmune .. 1..\\
paulastya yo.a.ahvayadyuddhe dhanadaM baladarpitaH .
nalinyA.n kadanaM kR^itvA varANA.n yakSharakShasAm .. 2..\\
ta.n sha.nsasi bhayAviShTamApannamarikarShaNam .
etadichchhAmyaha.n shrotuM para.n kautUhalaM hi me .. 3..\\
vai
bahvAshcharye vane teShA.n vasatAmugradhanvinAm .
prAptAnAmAshramAdrAjanrAjarShervR^iShaparvaNaH .. 4..\\
yadR^ichchhayA dhanuH pAnirbaddhakhaDgo vR^ikodaraH .
dadarsha tadvana.n ramyadevagandharvasevitam .. 5..\\
sa dadarsha shubhAndeshAngirerhimavatastadA .
devarShisiddhacharitAnapsarogaNasevitAn .. 6..\\
chakoraishchakravAkaishcha pakShibhirjIva jIvikaiH .
kolikairbhR^i~NgarAjaishcha tatra tatra vinAditAn .. 7..\\
nityapuShpaphalairvR^ikShairhimasa.nsparsha komalaiH .
upetAnbahula chhAyairmano nayananandanaiH .. 8..\\
sa sampashyangirinadIrvaiDUdya maNisaMnibhaiH .
salilairhimasa.nsparshairha.nsakAraNDavAyutaiH .. 9..\\
vanAni devadArUNAM meghAnAmiva vAgurAH .
harichandana mishrANi tu~NgakAlIyakAnyapi .. 10..\\
mR^igayAM paridhAvansa sameShu marudhanvasu .
vidhyanmR^igA~nsharaiH shuddhaishchachAra sumahAbalaH .. 11..\\
sa dadarsha mahAkAyaM bhuja~Nga.n lomaharShaNam .
giridurge samApanna.n kAyenAvR^itya kandaram .. 12..\\
parvatAbhogavarShmANaM bhogaishchandrArkamaNDalaiH .
chitrA~NgamajinaishchitrairharidrA sadR^ishachhavim .. 13..\\
guhAkAreNa vaktreNa chaturdaMShTreNa rAjatA .
dIptAkSheNAtitAmreNa lihanta.n sR^ikkiNI muhuH .. 14..\\
trAsana.n sarvabhUtAnA.n kAlAntakayamopamam .
niHshvAsakShveDa nAdena bhartsayantamiva sthitam .. 15..\\
sa bhIma sahasAbhyetya pR^idAkuH kShudhito bhR^isham .
jagrAhAjagaro grAho bhujayorubhayorbalAt .. 16..\\
tena sa.nspR^iShTa mAtrasya bhimasenasya vai tadA .
sa~nj~nA mumoha sahasA varadAnena tasya ha .. 17..\\
dashanAgasahasrANi dhArayanti hi yadbalam .
tadbalaM bhImasenasya bhujayorasamaM paraiH .. 18..\\
sa tejasvI tathA tena bhujagena vashIkR^itaH .
visphura~nshanakairbhImo na shashAka vicheShTitum .. 19..\\
nAgAyuta samaprANaH si.nhaskandho mahAbhujaH .
gR^ihIto vyajahAtsattva.n varadAnena mohitaH .. 20..\\
sa hi prayatnamakarottIvramAtmavimokShaNe .
na chainamashakadvIraH katha.n chitpratibAdhitum .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 176}
vai
sa bhImasenastejasvI tathA sarpavasha.n gataH .
chintayAmAsa sarpasya vIryamatyadbhutaM mahat .. 1..\\
uvAcha cha mahAsarpa.n kAmayA brUhi pannaga .
kastvaM bho bhujaga shreShTha kiM mayA cha kariShyasi .. 2..\\
pANDavo bhimaseno.aha.n dharmarAjAdanantaraH .
nAgAyuta samaprANo tvayA nItaH katha.n vasham .. 3..\\
si.nhAH kesariNo vyAghrA mahiShA vAraNAstathA .
samAgatAshcha bahusho nihatAshcha mayA mR^idhe .. 4..\\
dAnavAshcha pishAchAshcha rAkShasAshcha mahAbalAH .
bhujavegamashaktA me soDhuM pannagasattama .. 5..\\
kiM nu vidyA bala.n ki.n vA varadAnamatho tava .
udyogamapi kurvANo vashago.asmi kR^itastvayA .. 6..\\
asatyo vikramo nR^INAmiti me nishchitA matiH .
yathedaM me tvayA nAgabalaM pratihataM mahat .. 7..\\
ityeva.n vAdinaM vIraM bhImamakliShTakAriNam .
bhogena mahatA sarpaH samantAtparyaveShTayat .. 8..\\
nigR^ihya taM mahAbAhu.n tataH sa bhujagastadA .
vimuchyAsya bhujau pInAvida.n vachanamabravIt .. 9..\\
diShTyA tva.n kShudhitasyAdya devairbhakSho mahAbhuja .
diShTyA kAlasya mahataH priyAH prANA hi dehinAm .. 10..\\
yathA tvidaM mayA prAptaM bhuja~Ngatvamarindama .
tadavashyaM mayA khyApya.n tavAdya shR^iNu sattama .. 11..\\
imAmavasthA.n samprApto hyaha.n kopAnmanIShiNAm .
shApasyAntaM pariprepsuH sarpasya kathayAmi tat .. 12..\\
nahuSho nAma rAjarShirvyakta.n te shrotramAgataH .
tavaiva pUrvaH pUrveShAmAyorvaMshakaraH sutaH .. 13..\\
so.aha.n shApAdagastyasya brAhmaNAnavamanya cha .
imAmavasthAmApannaH pashya daivamidaM mama .. 14..\\
tvA.n chedavadhyamAyAntamatIva priyadarshanam .
ahamadyopayokShyAmi vidhAnaM pashya yAdR^isham .. 15..\\
na hi me muchyate kashchitkatha.n chidgrahaNaM gataH .
gajo vA mahiSho vApi ShaShThe kAle narottama .. 16..\\
nAsi kevalasarpeNa tiryagyoniShu vartatA .
gR^ihItaH kauravashreShTha varadAnamidaM mama .. 17..\\
patatA hi vimAnAgrAnmayA shakrAsanAddrutam .
kuru shApAntamityukto bhagavAnmunisattamaH .. 18..\\
sa mAmuvAcha tejasvI kR^ipayAbhipariplutaH .
mokShaste bhavitA rAjankasmAchchitkAlaparyayAt .. 19..\\
tato.asmi patito bhUmau na cha mAmajahAtsmR^itiH .
smArtamasti purANaM me yathaivAdhigata.n tathA .. 20..\\
yastu te vyAhR^itAnprashnAnpratibrUyAdvisheShavit .
sa tvAM mokShayitA shApAditi mAmabravIdR^iShiH .. 21..\\
gR^ihItasya tvayA rAjanprANino.api balIyasaH .
sattvabhraMsho.adhikasyApi sarvasyAshu bhaviShyati .. 22..\\
iti chApyahamashrauSha.n vachasteShA.n dayAvatAm .
mayi sa~njAtahArdAnAmatha te.antarhitA dvijAH .. 23..\\
so.ahaM paramaduShkarmA vasAmi niraye.ashuchau .
sarpayonimimAM prApya kAlAkA~NkShI mahAdyute .. 24..\\
tamuvAcha mahAbAhurbhImaseno bhuja~Ngamam .
na te kupye mahAsarpana chAtmAna.n vigarhaye .. 25..\\
yasmAdabhAvI bhAvI vA manuShyaH sukhaduHkhayoH .
Agame yadi vApAye na tatra grapayenmanaH .. 26..\\
daivaM puruShakAreNa ko nivartitumarhati .
daivameva paraM manye puruShArtho nirarthakaH .. 27..\\
pashya daipopaghAtAddhi bhujavIryavyapAshrayam .
imAmavasthA.n samprAptamanimittamihAdya mAm .. 28..\\
ki.n tu nAdyAnushochAmi tathAtmAna.n vinAshitam .
yathA tu vipine nyastAnbhrAtR^InrAjyaparichyutAn .. 29..\\
himavAMshcha sudurgo.aya.n yakSharAkShasa sa~NkulaH .
mA.n cha te samudIkShantaH prapatiShyanti vihvalAH .. 30..\\
vinaShTamatha vA shrutvA bhaviShyanti nirudyamAH .
dharmashIlA mayA tehi bAdhyante rAjyagR^iddhinA .. 31..\\
atha vA nArjuno dhImAnviShAdamupayAsyati .
sarvAstravidanAdhR^iShyo devagandharvarAkShasaiH .. 32..\\
samarthaH sa mahAbAhurekAhnA samahA balaH .
devarAjamapi sthAnAtprachyAvayitumojasA .. 33..\\
kiM punardhR^itarAShTrasya putra.n durdyUta devinam .
vidviShTa.n sarvalokasya dambhalobha parAyaNam .. 34..\\
mAtara.n chaiva shochAmi kR^ipaNAM putragR^iddhinIm .
yasmAkaM nityamAshAste mahattvamadhikaM paraiH .. 35..\\
kathaM nu tasyAnAthAyA madvinAshAdbhuja~Ngama .
aphalAste bhaviShyanti mayi sarve manorathAH .. 36..\\
nakulaH sahadevash cha yamajau guruvartinau .
madbAhubalasa.nstabdhau nityaM puruShamAninau .. 37..\\
nirutsAhau bhaviShyete bhraShTavIryaparAkramau .
madvinAshAtparidyUnAviti me vartate matiH .. 38..\\
eva.nvidhaM bahu tadA vilalApa vR^ikodaraH .
bhuja~Ngabhoga sa.nruddho nAshakachcha vicheShTitum .. 39..\\
yudhiShThirastu kaunteya babhUvAsvastha chetanaH .
aniShTa darshanAnghorAnutpAtAnparichintayan .. 40..\\
dAruNa.n hyashivaM nAdaM shivA dakShiNataH sthitA .
dIptAyA.n dishi vitrastA rauti tasyAshramasya ha .. 41..\\
ekapakShAkShi charaNA vartikA ghoradarshanA .
rudhira.n vamantI dadR^ishe pratyAdityamapasvarA .. 42..\\
pravavAvanilo rUkShashchaNDaH sharkara karShaNaH .
apasavyAni sarvANi mR^igapakShirutAni cha .. 43..\\
pR^iShThato vAyasaH kR^iShNo yAhi yAhIti vAshati .
muhurmuhuH prasphurati dakShiNo.asya bhujastathA .. 44..\\
hR^idaya.n charaNashchApi vAmo.asya parivartate .
savyasyAkShNo vikArashchApyaniShTaH samapadyata .. 45..\\
sa dharmarAjo medhAvI sha~NkamAno mahadbhayam .
draupadIM paripaprachchha kva bhIma iti bhArata .. 46..\\
shasha.nsa tasmai pA~nchAlI chirayAta.n vR^ikodaram .
sa pratasthe mahAbAhurdhaumyena sahito nR^ipaH .. 47..\\
draupadyA rakShaNa.n kAryamityuvAcha dhana~njayam .
nakula.n sahadeva.n cha vyAdidesha dvijAnprati .. 48..\\
sa tasya padamunnIya tasmAdevAshramAtprabhuH .
dadarsha pR^ithivI.n chihnairbhImasya parichihnitAm .. 49..\\
dhAvatastasya vIrasya mR^igArthe vAtara.nhasaH .
UruvAtavinirbhagnAndrumAnvyAvartitAnpathi .. 50..\\
sa gatvA taistadA chihnairdadarsha girigahvare .
gR^ihItaM bhujagendreNa nishcheShTamanuja.n tathA .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 177}
vai
yudhiShThirastamAsAdya sarpabhogAbhiveShTitam .
dayitaM bhratara.n vIramidaM vachanamabravIt .. 1..\\
kuntI mAtaH kathamimAmApada.n tvamavAptavAn .
kashchAyaM parvatAbhogapratimaH pannagottamaH .. 2..\\
sa dharmarAjamAlakShya bhrAtA bhrAtaramagrajam .
kathayAmAsa tatsarva.n grahaNAdi vicheShTitam .. 3..\\
y
devo vA yadi vA daitya urago vA bhavAnyadi .
satya.n sarpavacho brUhi pR^ichchhati tvAM yudhiShThiraH .. 4..\\
kimAhR^itya viditvA vA prItiste syAdbhuja~Ngama .
kimAhAraM prayachchhAmi kathaM mu~nchedbhavAnimam .. 5..\\
sarpa
nahuSho nAma rAjAhamAsaM pUrvastavAnagha .
prathitaH pa~nchamaH somAdAyoHputro narAdhipa .. 6..\\
kratubhistapasA chaiva svAdhyAyena damena cha .
trailokyaishvaryamavyagraM prApto vikramaNena cha .. 7..\\
tadaishvarya.n samAsAdya darpo mAmagamattadA .
sahasra.n hi dvijAtInAmuvAha shibilAM mama .. 8..\\
aishvaryamadamatto.ahamavamanya tato dvijAn .
imAmagastyena dashAmAnItaH pR^ithivIpate .. 9..\\
na tu mAmajahAtpraGYA yAvadadyeti pANDava .
tasyaivAnugrahAdrAjannagastyasya mahAtmanaH .. 10..\\
ShaShThe kAle mamAhAraH prApto.ayamanujastava .
nAhamena.n vimokShyAmi na chAnyamabhikAmaye .. 11..\\
prashnAnuchchAritA.nstu tva.n vyAhariShyasi chenmama .
atha pashchAdvimokShyAmi bhrAtara.n te vR^ikodaram .. 12..\\
y
brUhi sarpayathAkAmaM prativakShyAmi te vachaH .
api chechchhaknuyAM prItimAhartu.n te bhuja~Ngama .. 13..\\
vedya.n yadbrAhmaNeneha tadbhavAnvetti kevalam .
sarparAjatataH shrutvA prativakShyAmi te vachaH .. 14..\\
sarpa
brAhmaNaH ko bhavedrAjanvedya.n kiM cha yudhiShThira .
bravIhyatimati.n tvA.n hi vAkyairanumimImahe .. 15..\\
y
satya.n dAnaM kShamA shIlamAnR^isha.nsyaM damo ghR^iNA .
dR^ishyante yatra nAgendra sa brAhmaNa iti smR^itaH .. 16..\\
vedya.n sarpaparaM brahma nirduHkhamasukha.n cha yat .
yatra gatvA na shochanti bhavataH ki.n vivakShitam .. 17..\\
sarpa
chAturvarNyaM pramANa.n cha satyaM cha brahma chaiva ha .
shUdreShvapi cha satya.n cha dAnamakrodha eva cha .
AnR^isha.nsyamahi.nsA cha ghR^iNA chaiva yudhiShThira .. 18..\\
vedya.n yachchAtha nirduHkhamasukha.n cha narAdhipa .
tAbhyA.n hInaM pada.n chAnyanna tadastIti lakShaye .. 19..\\
y
shUdre chaitadbhavellakShya.n dvije tachcha na vidyate .
na vai shUdro bhavechchhUdro brAhmaNo na cha brAhmaNaH .. 20..\\
yatraitallakShyate sarpavR^itta.n sa brAhmaNaH smR^itaH .
yatraitanna bhavetsarpata.n shUdramiti nirdishet .. 21..\\
yatpunarbhavatA proktaM na vedya.n vidyateti ha .
tAbhyA.n hInamatItyAtra padaM nAstIti chedapi .. 22..\\
evametanmata.n sarpatAbhyAM hInaM na vidyate .
yathA shItoShNayormadhye bhavennoShNaM na shItatA .. 23..\\
eva.n vai sukhaduHkhAbhyAM hInamasti pada.n kva chit .
eShA mama matiH sarpayathA vA manyate bhavAn .. 24..\\
sarpa
yadi te vR^ittato rAjanbrAhmaNaH prasamIkShitaH .
vyarthA jAtistadAyuShmankR^itiryAvanna dR^ishyate .. 25..\\
y
jAtiratra mahAsarpamanuShyatve mahAmate .
sa~NkarAtsarvavarNAnA.n duShparIkShyeti me matiH .. 26..\\
sarve sarvAsvapatyAni janayanti yadA narAH .
vAnmaithunamatho janma maraNa.n cha samaM nR^iNAm .. 27..\\
idamArShaM pramANa.n cha ye yajAmaha ityapi .
tasmAchchhIlaM pradhAneShTa.n vidurye tattvadarshinaH .. 28..\\
prAnnnnAbhirvardhanAtpu.nso jAtakarma vidhIyate .
tatrAsya mAtA sAvitrI pitA tvAchArya uchyate .. 29..\\
vR^ittyA shUdra samo hyeSha yAvadvede na jAyate .
asminnevaM matidvaidhe manuH svAyambhuvo.abravIt .. 30..\\
kR^itakR^ityAH punarvarNA yadi vR^ittaM na vidyate .
sa~Nkarastatra nAgendra balavAnprasamIkShitaH .. 31..\\
yatredAnIM mahAsarpasa.nskR^ita.n vR^ittamiShyate .
taM brAhmaNamahaM pUrvamuktavAnbhujagottama .. 32..\\
sarpa
shruta.n viditavedyasya tava vAkyaM yudhiShThira .
bhakShayeyamaha.n kasmAdbhrAtaraM te vR^ikodaram .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 178}
y
bhavAnetAdR^isho loke vedavedA~NgapAragaH .
brUhi ki.n kurvataH karma bhavedgatiranuttamA .. 1..\\
sarpa
pAtre dattvA priyANyuktvA satyamuktvA cha bhArata .
ahi.nsA nirataH svarga.n gachchhediti matirmama .. 2..\\
y
dAnAdvA sarpasatyAdvA kimato guru dR^ishyate .
ahi.nsA priyayoshchaiva gurulAghavamuchyatAm .. 3..\\
sarpa
dAne ratatva.n satya.n cha ahi.nsA priyameva cha .
eShA.n kAryagarIyastvAddR^ishyate gurulAghavam .. 4..\\
kasmAchchiddAnayogAddhi satyameva vishiShyate .
satyavAkyAchcha rAjendra ki.n chiddAna.n vishiShyate .. 5..\\
evameva maheShvAsa priyavAkyAnmahIpate .
ahi.nsA dR^ishyate gurvI tatashcha priyamiShyate .. 6..\\
evametadbhavedrAjankAryApekShamanantaram .
yadabhipretamanyatte brUhi yAvadbravImyaham .. 7..\\
y
katha.n svarge gatiH sarpakarmaNA.n cha phalaM dhruvam .
asharIrasya dR^ishyeta viShayAMshcha bravIhi me .. 8..\\
sarpa
tisro vai gatayo rAjanparidR^iShTAH svakarmabhiH .
mAnuShya.n svargavAsashcha tiryagyonishcha tattridhA .. 9..\\
tatra vai mAnuShAllokAddAnAdibhiratandritaH .
ahi.nsArtha samAyuktaiH kAraNaiH svargamashnute .. 10..\\
viparItaishcha rAjendra kAraNairmAnuSho bhavet .
tiryagyonistathA tAta visheShashchAtra vakShyate .. 11..\\
kAmakrodhasamAyukto hi.nsA lobhasamanvitaH .
manuShyatvAtparibhraShTastiryagyonau prasUyate .. 12..\\
tiryagyonyAM pR^ithagbhAvo manuShyatve vidhIyate .
gavAdibhyastathAshvebhyo devatvamapi dR^ishyate .. 13..\\
so.ayametA gatIH sarvA jantushcharati kAryavAn .
nitye mahati chAtmAnamavasthApayate nR^ipa .. 14..\\
jAto jAtashcha balavAnbhu~Nkte chAtmA sa dehavAn .
phalArthastAta niShpR^iktaH prajA lakShaNabhAvanaH .. 15..\\
y
shabde sparshe cha rUpe cha tathaiva rasagandhayoH .
tasyAdhiShThAnamavyagraM brUhi sarpayathAtatham .. 16..\\
kiM na gR^ihNAsi viShayAnyugapattvaM mahAmate .
etAvaduchyatA.n chokta.n sarvaM pannagasattama .. 17..\\
sarpa
yadAtmadravyamAyuShmandehasaMshrayaNAnvitam .
karaNAdhiShThitaM bhogAnupabhu~Nkte yathAvidhi .. 18..\\
GYAna.n chaivAtra buddhishcha mano cha bharatarShabha .
tasya bhogAdhikaraNe karaNAni nibodha me .. 19..\\
manasA tAta paryeti kramasho viShayAnimAn .
viShayAyatanasthena bhUtAtmA kShetraniHsR^itaH .. 20..\\
atra chApi naravyAghra mano jantorvidhIyate .
tasmAdyugapadasyAtra grahaNaM nopapadyate .. 21..\\
sa AtmA puruShavyAghra bhruvorantaramAshritaH .
dravyeShu sR^ijate buddhi.n vividheShu parAvaram .. 22..\\
buddheruttarakAla.n cha vedanA dR^ishyate budhaiH .
eSha vai rAjashArdUla vidhiH kShetraGYabhAvanaH .. 23..\\
y
manaso chApi buddheshcha brUhi me lakShaNaM param .
etadadhyAtmaviduShAM para.n kArya.n vidhIyate .. 24..\\
sarpa
buddhirAtmAnugA tAta utpAtena vidhIyate .
tadAshritA hi sa~nj~naiShA vidhistasyaiShaNe bhavet .. 25..\\
buddherguNavidhirnAsti manastu guNavadbhavet .
buddhirutpadyate kArye manastUtpannameva hi .. 26..\\
etadvisheShaNa.n tAta mano buddhyormayeritam .
tvamapyatrAbhisambuddhaH katha.n vA manyate bhavAn .. 27..\\
y
aho buddhimatA.n shreShTha shubhA buddhiriya.n tava .
vidita.n veditavya.n te kasmAnmAmanupR^ichchhasi .. 28..\\
sarvaGYa.n tvAM kathaM moha AvishatsvargavAsinam .
evamadbhutakarmANamiti me saMshayo mahAn .. 29..\\
sarpa
supraGYamapi chechchhUramR^iddhirmohayate naram .
vartamAnaH sukhe sarvo nAvaitIti matirmama .. 30..\\
so.ahamaishvaryamohena madAviShTo yudhiShThira .
patitaH pratisambuddhastvA.n tu sambodhayAmyaham .. 31..\\
kR^ita.n kAryaM mahArAja tvayA mama parantapa .
kShINaH shApaH sukR^ichchhro me tvayA sambhAShya sAdhunA .. 32..\\
aha.n hi divi divyena vimAnena charanpurA .
abhimAnena mattaH sanka.n chinnAnyamachintayam .. 33..\\
brahmarShidevagandharvayakSharAkShasa kiMnarAH .
karAnmama prayachchhanti sarve trailokyavAsinaH .. 34..\\
chakShuShA yaM prapashyAmi prANinaM pR^ithivIpatau .
tasya tejo harAmyAshu taddhi dR^iShTibalaM mama .. 35..\\
brahmarShINA.n sahasraM hi uvAha shibikAM mama .
sa mAmapanayo rAjanbhraMshayAmAsa vai shriyaH .. 36..\\
tatra hyagastyaH pAdena vahanpR^iShTo mayA muniH .
adR^iShTena tato.asmyukto dhva.nsa sarpeti vai ruShA .. 37..\\
tatastasmAdvimAnAgrAtprachyutashchyuta bhUShaNaH .
prapatanbubudhe.a.atmAna.n vyAlI bhUtamadhomukham .. 38..\\
ayAcha.n tamaha.n vipraM shApasyAnto bhavediti .
aGYAnAtsampravR^ittasya bhagavankShantumarhasi .. 39..\\
tataH sa mAmuvAchedaM prapatanta.n kR^ipAnvitaH .
yudhiShThiro dharmarAjaH shApAttvAM mokShayiShyati .. 40..\\
abhimAnasya ghorasya balasya cha narAdhipa .
phale kShINe mahArAja phalaM puNyamavApsyasi .. 41..\\
tato me vismayo jAtastaddR^iShTvA tapaso balam .
brahma cha brAhmaNatva.n cha yena tvAhamachUchudam .. 42..\\
satya.n damastapoyogamahi.nsA dAnanityatA .
sAdhakAni sadA pu.nsAM na jAtirna kulaM nR^ipa .. 43..\\
ariShTa eSha te bhrAtA bhImo mukto mahAbhujaH .
svasti te.astu mahArAja gamiShyAmi divaM punaH .. 44..\\
vai
ityuktvAjagara.n dehaM tyaktvA sa nahuSho nR^ipaH .
divya.n vapuH samAsthAya gatastridivameva ha .. 45..\\
yudhiShThiro.api dharmAtmA bhrAtrA bhImena sa~NgataH .
dhaumyena sahitaH shrImAnAshramaM punarabhyagAt .. 46..\\
tato dvijebhyaH sarvebhyaH sametebhyo yathAtatham .
kathayAmAsa tatsarva.n dharmarAjo yudhiShThiraH .. 47..\\
tachchhrutvA te dvijAH sarve bhrAtarashchAsya te trayaH .
AsansuvrIDitA rAjandraupadI cha yashasvinI .. 48..\\
te tu sarve dvijashreShThAH pANDavAnA.n hitepsayA .
maivamityabruvanbhIma.n garhayanto.asya sAhasam .. 49..\\
pANDavAstu bhayAnmuktaM prekShya bhImaM mahAbalam .
harShamAhArayA.n chakrurvijahrushcha mudA yutAH .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 179}
vai
nidAghAntakaraH kAlaH sarvabhUtasukhAvahaH .
tatraiva vasatA.n teShAM prAvR^iT samabhipadyata .. 1..\\
chhAdayanto mahAghoShAH kha.n dishashcha balAhakAH .
pravavarShurdivArAtramasitAH satata.n tadA .. 2..\\
tapAtyaya niketAshcha shatasho.atha sahasrashaH .
apetArka prabhA jAlAH savidyudvimalaprabhAH .. 3..\\
virUDha shaShpA pR^ithivI mattadaMsha sarIsR^ipA .
babhUva payasA siktA shAntadhUmarajo.aruNA .. 4..\\
na sma praGYAyate ki.n chidambhasA samavastR^ite .
sama.n vA viShamaM vApi nadyo vA sthAvarANi vA .. 5..\\
kShubdhatoyA mahAghoShAH shvasamAnA ivAshugAH .
sindhavaH shobhayA.n chakruH kAnanAni tapAtyaye .. 6..\\
nadatA.n kAnanAnteShu shrUyante vividhAH svanAH .
vR^iShTibhistADyamAnAnA.n varAhamR^igapakShiNAm .. 7..\\
stokatAH shikhinashchaiva pu.nskokila gaNaiH saha .
mattAH paripatanti sma dardurAshchaiva darpitAH .. 8..\\
tathA bahuvidhAkArA prAvR^iShmeghAnunAditA .
abhyatItA shivA teShA.n charatAM marudhanvasu .. 9..\\
krau~ncha ha.nsagaNAkIrNA sharatpraNihitAbhavat .
rUDdha kakShavanaprasthA prasannajalanimnagA .. 10..\\
vimalAkAsha nakShatrA sharatteShA.n shivAbhavat .
mR^igadvijasamAkIrNA pANDavAnAM mahAtmanAm .. 11..\\
pashyantaH shAntarajasaH kShapA jaladashItalAH .
grahanakShatrasa~Nghaishcha somena cha virAjitAH .. 12..\\
kumudaiH puNDarIkaishcha shItavAri dharAH shivAH .
nadIH puShkariNIshchaiva dadR^ishuH samala~NkR^itAH .. 13..\\
AkAshanIkAsha taTAM nIpa nIvAra sa~NkulAm .
babhUva charatA.n harShaH puNyatIrthAM sarasvatIm .. 14..\\
te vai mumudire vIrAH prasannasalilA.n shivAm .
pashyanto dR^iDhadhanvAnaH paripUrNA.n sarasvatIm .. 15..\\
teShAM puNyatamA rAtriH parva sandhau sma shAradI .
tatraiva vasatAmAsItkArtikI janamejaya .. 16..\\
puNyakR^idbhirmahAsattvaistApasaiH saha pANDavAH .
tatsarvaM bharatashreShThAH samUhuryogamuttamam .. 17..\\
tamisrAbhyudite tasmindhaumyena saha pANDavAH .
sUtaiH paurogavaishchaiva kAmyakaM prayayurvanam .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 180}
vai
kAmyakaM prApya kaunteyA yudhiShThirapurogamAH .
kR^itAtithyA munigaNairniSheduH saha kR^iShNayA .. 1..\\
tatastAnparivishvastAnvasataH pANDunandanAn .
brAhmaNA bahavastatra samantAtparyavArayan .. 2..\\
athAbravIddvijaH kashchidarjunasya priyaH sakhA .
eShyatIha mahAbAhurvashIshaurirudAradhIH .. 3..\\
viditA hi hareryUyamihAyAtAH kurUdvahAH .
sadA hi darshanAkA~NkShI shreyo.anveShI cha vo hariH .. 4..\\
bahu vatsara jIvI cha mArkaNDeyo mahAtapaH .
svAdhyAyatapasA yuktaH kShipra.n yuShmAnsameShyati .. 5..\\
tathaiva tasya bruvataH pratyadR^iShyata keshavaH .
sai~Nkya sugrIva yuktena rathena rathinA.n varaH .. 6..\\
maghavAniva paulomyA sahitaH satyabhAmayA .
upAyAddevakIputro didR^ikShuH kurusattamAn .. 7..\\
avatIrya rathAtkR^iShNo dharmarAja.n yathAvidhi .
vavande mudito dhImAnbhIma.n cha balinA.n varam .. 8..\\
pUjayAmAsa daumya.n cha yamAbhyAmabhivAditaH .
pariShvajya guDAkesha.n draupadIM paryasAntvayat .. 9..\\
sa dR^iShTvA phalguna.n vIra.n chirasya priyamAgatam .
paryaShvajata dAshArhaH punaH punararindamam .. 10..\\
tathaiva satyabhAmApi draupadIM pariShasvaje .
pANDavAnAM priyaM bhAryA.n kR^iShNasya mahiShI priyA .. 11..\\
tataste pANDavAH sarve sabhAryAH sapurohitAH .
AnarchuH puNDarIkAkShaM parivavrushcha sarvashaH .. 12..\\
kR^iShNastu pArthena sametya vidvAn
dhana~njayenAsuratarjanena .
babhau yathA bhUpa patirmahAtmA
sametya sAkShAdbhagavAnguhena .. 13..\\
tataH samastAni kirITamAlI
vaneShu vR^ittAni gadAgrajAya .
uktvA yathAvatpunaranvapR^ichchhat
katha.n subhadrA cha tathAbhumanyuH .. 14..\\
sa pUjayitvA madhuhA yathAvan
pArthAMshcha kR^iShNA.n cha purohitaM cha .
uvAcha rAjAnamabhiprasha.nsan
yudhiShThira.n tatra sahopavishya .. 15..\\
dharmaH paraH pANDava rAjyalAbhAt
tasyArthamAhustapa eva rAjan .
satyArjavAbhyA.n charatA svadharmaM
jitastavAya.n cha parashcha lokaH .. 16..\\
aghItamagre charatA vratAni samyag
dhanurvedamavApya kR^itsnam .
kShAtreNa dharmaNa vasUni labdhvA
sarve hyavAptAH kratavaH purANAH .. 17..\\
na grAmyadharmeShu ratistavAsti
kAmAnna ki.n chitkuruShe narendra .
na chArthalobhAtprajahAsi dharmaM
tasmAtsvabhAvAdasi dharmarAjaH .. 18..\\
dhAna.n cha satyaM cha tapo cha rAja~n
shraddhA cha shAntishcha dhR^itiH kShamA cha .
avApya rAShTrANi vasUni bhogAn
eShA parA pArtha sadA ratiste .. 19..\\
yadA janaughaH kurujA~NgalAnAM
kR^iShNA.n sabhAyAmavashAmapashyat .
apetadharmavyavahAra vR^ittaM
saheta tatpANDava kastvadanyaH .. 20..\\
asaMshaya.n sarvasamR^iddhakAmaH
kShipraM prajAH pAlayitAsi samyak .
ime vayaM nigrahaNe kurUNAM
yadi pratiGYA bhavataH samAptA .. 21..\\
dhaumya.n cha kR^iShNAM cha yudhiShThiraM cha
yamau cha bhIma.n cha dashArha si.nhaH .
uvAcha diShTyA bhavatA.n shivena
prAptaH kirITI muditaH kR^itAstraH .. 22..\\
provAcha kR^iShNAmapi yAGYasenIM
dashArha bhartA sahitaH suhR^idbhiH .
kR^iShNe dhanurveda ratipradhAnAH
satyavratAste shishavaH sushIlAH .
sadbhiH sadaivAcharita.n samAdhiM
charanti putrAstava yAGYaseni .. 23..\\
rAjyena rAShTraishcha nimantryamANAH
pitrA cha kR^iShNe tava sodaraish cha .
na yaGYasenasya na mAtulAnAM
gR^iheShu bAlA ratimApnuvanti .. 24..\\
AnartamevAbhimukhAH shivena
gatvA dhanurveda ratipradhAnAH .
tavAtmajA vR^iShNipuraM pravishya
na daivatebhyaH spR^ihayanti kR^iShNe .. 25..\\
yathA tvamevArhasi teShu vR^ittiM
prayoktumAryA cha yathaiva kuntI .
teShvapramAdena sadA karoti
tathAcha bhUyo cha tathA subhadrA .. 26..\\
yathAniruddhasya yathAbhimanyor
yathA sunIthasya yathaiva bhAnoH .
tathA vinetA cha gatishcha kR^iShNe
tavAtmajAnAmapi raukmiNeyaH .. 27..\\
gadAsicharma grahaNeShu shUrAn
astreShu shikShAsu rathAshvayAne .
samyagvinetA vinayatyatandrIs
tAMshchAbhimanyuH satata.n kumAraH .. 28..\\
sa chApi samyakpraNidhAya shikShAm
astrANi chaiShA.n guruvatpradAya .
tavAtmajAnA.n cha tathAbhimanyoH
parAkramaistuShyati raukmiNeyaH .. 29..\\
yadA vihAraM prasamIkShamANAH
prayAnti putrAstava yAGYaseni .
ekaikameShAmanuyAnti tatra
rathAshcha yAnAni cha dantinash cha .. 30..\\
athAbravIddharmarAja.n tu kR^iShNo
dashArha yodhAH kukurAndhakAsh cha .
ete nidesha.n tava pAlayanti tiShThanti
yatrechchhasi tatra rAjan .. 31..\\
AvartatA.n kArmukavegavAtA
halAyudha pragrahaNA madhUnAm .
senA tavArtheShu narendra yattA
sasAdi pattyashvarathA sanAgA .. 32..\\
prasthApyatAM pANDava dhArtarAShTraH
suyodhanaH pApakR^itA.n variShThaH .
sa sAnubandhaH sasuhR^idganash cha
saubhasya saubhAdhipateshcha mArgam .. 33..\\
kAmatathA tiShTha narendra tasmin
yathA kR^itaste samayaH sabhAyAm .
dAshArha yodhaistu sasAdi yodhaM
pratIkShatAM nAgapuraM bhavantam .. 34..\\
vyapetamanurvyapanItapApmA
vihR^itya yatrechchhasi tatra kAmam .
tataH samR^iddhaM prathama.n vishokaH
prapatsyase nAgapura.n sarAShTram .. 35..\\
tatastadAGYAya mataM mahAtmA
yathAvaduktaM puruShottamena .
prashasya viprekShya cha dharmarAjaH
kR^itA~njaliH keshavamityuvAcha .. 36..\\
asaMshaya.n keshava pANDavAnAM
bhavAngatistvachchharaNA hi pArthAH .
kAlodaye tachcha tatashcha bhUyo
kartA bhavAnkarma na saMshayo.asti .. 37..\\
yathApratiGYa.n vihR^itashcha kAlaH
sarvAH samA dvAdasha nirjaneShu .
aGYAtacharyA.n vidhivatsamApya
bhavadgatAH keshava pANDaveyAH .. 38..\\
vai
tathA vadati vArShNeye dharmarAje va bhArata .
atha pashchAtpato vR^iddho bahuvarShasahasradhR^ik .
pratyadR^iShyata dharmAtmA mArkaNDeyo mahAtapaH .. 39..\\
tamAgatamR^iShi.n vR^iddhaM bahuvarShasahasriNam .
AnarchurbrAhmaNAH sarve kR^iShNashcha saha pANDavaiH .. 40..\\
tamarchita.n suviShvastamAsInamR^iShisattamam .
brAhmaNAnAM patenAha pANDavAnA.n cha keshavaH .. 41..\\
shushrUShavaH pANDavAste brAhmaNAshcha samAgatAH .
draupadI satyabhAmA cha tathAhaM parama.n vachaH .. 42..\\
purAvR^ittAH kathAH puNyAH sadAchArAH sanAtanAH .
rAGYA.n strINAmR^iShINA.n cha mArkaNDeya vichakShva naH .. 43..\\
teShu tatropaviShTeShu devarShirapi nAradaH .
AjagAma vishuddhAtmA pANDavAnavalokakaH .. 44..\\
tamapyatha mahAtmAna.n sarve tu puruSharShabhAH .
pAdyArghyAbhyA.n yathAnyAyamupatasthurmanIShiNam .. 45..\\
nAradastvatha devarShirGYAtvA tA.nstu kR^itakShaNAn .
mArkaNDeyasya vadatastA.n kathAm anvamodata .. 46..\\
uvAcha chaina.n kAlaGYaH smayanniva sa nAradaH .
brahmarShe kathyatA.n yatte pANDaveShu vivakShitam .. 47..\\
evamuktaH pratyuvAcha mArkaNDeyo mahAtapaH .
kShaNa.n kurudhva.n vipulamAkhyAtavyaM bhaviShyati .. 48..\\
evamuktAH kShaNa.n chakruH pANDavAH saha tairdvijaiH .
madhyandine yathAdityaM prekShantastaM mahAmunim .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 181}
vai
ta.n vivakShantamAlakShya kururAjo mahAmunim .
kathA sa~njananArthAya chodayAmAsa pANDavaH .. 1..\\
bhavAndaivatadaityAnAmR^iShINA.n cha mahAtmanAm .
rAjarShINA.n cha sarveShAM charitaGYaH sanAtanaH .. 2..\\
sevyashchopAsitavyashcha mato naH kA~NkShitash chiram .
aya.n cha devakIputraH prApto.asmAnavalokakaH .. 3..\\
bhavatyeva hi me buddhirdR^iShTvAtmAna.n sukhAchchyutam .
dhArtarAShTrAMshcha durvR^ittannR^idhyataH prekShya sarvashaH .. 4..\\
karmaNaH puruShaH kartA shubhasyApyashubhasya cha .
svaphala.n tadupAshnAti kathaM kartA svidIshvaraH .. 5..\\
atha vA sukhaduHkheShu nR^iNAM brahmavidA.n vara .
iha vA kR^itamanveti paradehAtha vA punaH .. 6..\\
dehI cha deha.n santyajya mR^igyamANaH shubhAshubhaiH .
katha.n sa.nyujyate pretya iha vA dvijasattama .. 7..\\
aiha laukikamevaitadutAho pAralaukikam .
kva cha karmANi tiShThanti jantoHpretasya bhArgava .. 8..\\
maark
tvadyukto.ayamanuprashno yathAvadvadatA.n vara .
vidita.n veditavya.n te sthityarthamanupR^ichchhasi .. 9..\\
atra te vartayiShyAmi tadihaikamanaH shR^iNu .
yathehAmutra cha naraH sukhaduHkhamupAshnute .. 10..\\
nirmalAni sharIrANi vishuddhAni sharIriNAm .
sasarja dharmatantrANi pUrvotpannaH prajApatiH .. 11..\\
amoghabalasa~NkalpAH suvratAH satyavAdinaH .
brahmabhUtA narAH puNyAH purANAH kurunandana .. 12..\\
sarve devaiH samAyAnti svachchhandena nabhastalam .
tatashcha punarAyAnti sarve svachchhandachAriNaH .. 13..\\
svachchhandamaraNAshchAsannarAH svachchhandajIvinaH .
alpabAdhA nirAta~NkA siddhArthA nirupadravAH .. 14..\\
draShTAro devasa~NghAnAmR^iShINA.n cha mahAtmanAm .
pratyakShAH sarvadharmANA.n dAntA vigatamatsarAH .. 15..\\
AsanvarShasahasrANi tathA putrasahasriNaH .
tataH kAlAntare.anyasminpR^ithivItalachAriNaH .. 16..\\
kAmakrodhAbhibhUtAste mAyA vyAjopajIvinaH .
lobhamohAbhibhUtAshcha tyaktA devaistato narAH .. 17..\\
ashubhaiH karmabhiH pApAstirya~NnarakagAminaH .
sa.nsAreShu vichitreShu pachyamAnAH punaH punaH .. 18..\\
mogheShTA moghasa~NkalpA moghaGYAnA vichetasaH .
sarvAtisha~Nkinashchaiva sa.nvR^ittAH kleshabhAginaH .
ashubhaiH karmabhishchApi prAyashaH parichihnitAH .. 19..\\
dauShkulyA vyAdhibahulA durAtmAno.apratApinaH .
bhavantyalpAyuShaH pApA raudrakarmaphalodayAH .
nAthantaH sarvakAmAnAM nAstikA bhinnasetavaH .. 20..\\
jantoHpretasya kaunteya gatiH svairiha karmabhiH .
prAGYasya hInabuddheshcha karma koshaH kva tiShThati .. 21..\\
kvasthastatsamupAshnAti sukR^ita.n yadi vetarat .
iti te darshana.n yachcha tatrApyanunayaM shR^iNu .. 22..\\
ayamAdi sharIreNa deva sR^iShTena mAnavaH .
shubhAnAmashubhAnA.n cha kurute sa~ncayaM mahat .. 23..\\
AyuSho.ante prahAyeda.n kShINaprAyaM kalevaram .
sambhavatyeva yugapadyonau nAstyantarA bhavaH .. 24..\\
tatrAsya svakR^ita.n karma chhAyevAnugata.n sadA .
phalatyatha sukhArho vA duHkhArho vApi jAyate .. 25..\\
kR^itAntavidhisa.nyuktaH sajanturlakShaNaiH shubhaiH .
ashubhairvA nirAdAno lakShyate GYAnadR^iShTibhiH .. 26..\\
eShA tAvadabuddhInA.n gatiruktA yudhiShThira .
ataH para.n GYAnavatAM nibodha gatimuttamAm .. 27..\\
manuShyAstaptatapasaH sarvAgama parAyaNAH .
sthiravratAH satyaparA gurushushrUShaNe ratAH .. 28..\\
sushIlAH shuklajAtIyAH kShAntA dAntAH sutejasaH .
shubhayonyantaragatAH prAyashaH shubhalakShaNAH .. 29..\\
jitendriyatvAdvashinaH shulkatvAnmandarogiNaH .
alpabAdha paritrAsAdbhavanti nirupadravAH .. 30..\\
chyavanta.n jAyamAnaM cha garbhasthaM chaiva sarvashaH .
svamAtmAnaM para.n chaiva budhyante GYAnachakShuShaH .
karmabhUmimimAM prApya punaryAnti surAlayam .. 31..\\
ki.n chiddaivAddhaThAtkiM chitkiM chideva svakarmabhiH .
prApnuvanti narA rAjanmA te.astvanyA vichAraNA .. 32..\\
imAmatropamA.n chApi nibodha vadatA.n vara .
manuShyaloke yachchhreyo paraM manye yudhiShThira .. 33..\\
iha vaikasya nAmutra amutraikasya no iha .
iha chAmutra chaikasya nAmutraikasya no iha .. 34..\\
dhanAni yeShA.n vipulAni santi
nitya.n ramante suvibhUShitA~NgAH .
teShAmaya.n shatruvaraghna loko
nAsau sadA dehasukhe ratAnAm .. 35..\\
ye yogayuktAstapasi prasaktAH
svAdhyAyashIlA jarayanti dehAn .
jitendriyA bhUtahite niviShTAs
teShAmasau nAyamarighna lokaH .. 36..\\
ye dharmameva prathama.n charanti
dharmeNa labdhvA cha dhanAni kAle .
dArAnavApya kratubhiryajante
teShAmaya.n chaiva parashcha lokaH .. 37..\\
ye naiva vidyAM na tapo na dAnaM
na chApi mUDhAH prajane yatante .
na chAdhigachchhanti sukhAnyabhAgyAs
teShAmaya.n chaiva parashcha nAsti .. 38..\\
sarve bhavantastvativIryasattvA
divyaujasaH sa.nhananopapannAH .
lokAdamuShmAdavaniM prapannAH
svadhIta vidyAH surakAryahetoH .. 39..\\
kR^itvaiva karmANi mahAni shUrAs
tapo damAchAra vihArashIlAH .
devAnR^iShInpretagaNAMshcha sarvAn
santarpayitvA vidhinA pareNa .. 40..\\
svargaM paraM puNyakR^itAM nivAsaM
krameNa samprApsyatha karmabhiH svaiH .
mA bhUdvisha~NkA tava kauravendra
dR^iShTvAtmanaH kleshamima.n sukhArha .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 182}
vai
mArkaNDeyaM mahAtmAnamUchuH pANDusutAstadA .
mAhAtmya.n dvijamukhyAnA.n shrotumichchhAma kathyatAm .. 1..\\
evamuktaH sa bhagavAnmArkaNDeyo mahAtapaH .
uvAcha sumahAtejA sarvashAstravishAradaH .. 2..\\
haihayAnA.n kulakaro rAjA parapura~njayaH .
kumAro rUpasampanno mR^igayAmacharadbalI .. 3..\\
charamANastu so.araNye tR^iNavIrutsamAvR^ite .
kR^iShNAjinottarAsa~Nga.n dadarsha munimantike .
sa tena nihato.araNye manyamAnena vai mR^igam .. 4..\\
vyathitaH karma tatkR^itvA shokopahatachetanaH .
jagAma haihayAnA.n vai sakAshaM prathitAtmanAm .. 5..\\
rAGYA.n rAjIvanetrAsau kumAraH pR^ithivIpate .
teShA.n cha tadyathAvR^ittaM kathayAmAsa vai tadA .. 6..\\
ta.n chApi hi.nsitaM tAta muniM mUlaphalAshinam .
shrutvA dR^iShTvAcha te tatra babhUvurdInamAnasAH .. 7..\\
kasyAyamiti te sarve mArgamANAstatastataH .
jagmushchAriShTanemeste tArkShyasyAshramama~njasA .. 8..\\
te.abhivAdya mahAtmAna.n taM muni.n saMshitavratam .
tasthuH sarve satu munisteShAM pUjAmathAharat .. 9..\\
te tamUchurmahAtmAnaM na vaya.n satkriyAM mune .
tvatto.arhAH karma doSheNa brAhmaNo hi.nsito hi naH .. 10..\\
tAnabravItsa viprarShiH katha.n vo brAhmaNo hataH .
kva chAsau brUta sahitAH pashyadhvaM me tapobalam .. 11..\\
te tu tatsarvamakhilamAkhyAyAsmai yathAtatham .
nApashya.nstamR^iShi.n tatra gatAsuM te samAgatAH .
anveShamANAH savrIDAH svapnavadgatamAnasAH .. 12..\\
tAnabravIttatra munistArkShyaH parapura~njayaH .
syAdayaM brAhmaNaH so.atha yo yuShmAbhirnivAshitaH .
putro hyayaM mama nR^ipAstapobalasamanvitaH .. 13..\\
te tu dR^iShTvaiva tamR^iShi.n vismayaM parama.n gatAH .
mahadAshcharyamiti vai vibruvANA mahIpate .. 14..\\
mR^ito hyayamato dR^iShTaH katha.n jIvitamAptavAn .
kimetattapaso vIrya.n yanAya.n jIvitaH punaH .
shrotumichchhAma viprarShe yadi shrotavyamityuta .. 15..\\
sa tAnuvAcha nAsmAkaM mR^ityuH prabhavate nR^ipAH .
kAraNa.n vaH pravakShyAmi hetuyogaM samAsataH .. 16..\\
satyamevAbhijAnImo nAnR^ite kurmahe manaH .
svadharmamanutiShThAmastasmAnmR^ityubhayaM na naH .. 17..\\
yadbrAhmaNAnA.n kushalaM tadeShAM kathayAmahe .
naiShA.n dushcharitaM brUmastasmAnmR^ityubhayaM na naH .. 18..\\
atithInannapAnena bhR^ityAnatyashanena cha .
tejasvi deshavAsAchcha tasmAnmR^ityubhayaM na naH .. 19..\\
etadvai lesha mAtra.n vaH samAkhyAtaM vimatsarAH .
gachchhadhva.n sahitAH sarve na pApAdbhayamasti vaH .. 20..\\
evamastviti te sarve pratipUjya mahAmunim .
svadeshamagamanhR^iShTA rAjAno bharatarShabha .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 183}
maark
bhUya eva tu mAhAtmyaM brAhmaNAnAM nibodha me .
vainyo nAmeha rAjarShirashvamedhAya dIkShitaH .
tamatrirgantumArebhe vittArthamiti naH shrutam .. 1..\\
bhUyo.atha nAnurudhyatsa dharmavyakti nidarshanAt .
sa~ncintya sa mahAtejA vanamevAnvarochayat .
dharmapatnI.n samAhUya putrAMshchedamuvAcha ha .. 2..\\
prApsyAmaH phalamatyantaM bahulaM nirupadravam .
araNyagamana.n kShipra.n rochatAM vo gunAdhikam .. 3..\\
taM bhAryA pratyuvAcheda.n dharmamevAnurudhyatI .
vaina.n gatvA mahAtmAnamarthayasva dhanaM bahu .
sa te dAsyati rAjarShiryajamAno.arthine dhanam .. 4..\\
tata AdAya viprarShe pratigR^ihya dhanaM bahu .
bhR^ityAnsutAnsa.nvibhajya tato vraja yathepsitam .
eSha vai paramo dharmadharmavidbhirudAhR^itaH .. 5..\\
atri
kathito me mahAbhAge gautamena mahAtmanA .
vainyo dharmArthasa.nyuktaH satyavratasamanvitaH .. 6..\\
ki.n tvasti tatra dveShTAro nivasanti hi me dvijAH .
yathA me gautamaH prAha tato na vyavasAmyaham .. 7..\\
tatra sma vAcha.n kalyANIM dharmakAmArtha sa.nhitAm .
mayoktAmanyathA brUyustataste vai nirarthakAm .. 8..\\
gamiShyAmi mahAprAGYe rochate me vachastava .
gAshcha me dAsyate vainyaH prabhUta.n chArthasa~ncayam .. 9..\\
maark
evamuktvA jagAmAshu vainya yaGYaM mahAtapaH .
gatvA cha yaGYAyatanamatristuShTAva taM nR^ipam .. 10..\\
rAjanvainya tvamIshashcha bhuvi tvaM prathamo nR^ipaH .
stuvanti tvAM munigaNAstvadanyo nAsti dharmavit .. 11..\\
tamabravIdR^iShistatra vacha kruddho mahAtapaH .
maivamatre punarbrUyA na te praGYA samAhitA .
atra naH prathama.n sthAtA mahendro vai prajApatiH .. 12..\\
athAtrirapi rAjendra gautamaM pratyabhAShata .
ayameva vidhAtA cha yathaivendraH prajApatiH .
tvameva muhyase mohAnna praGYAna.n tavAsti ha .. 13..\\
gautama
jAnAmi nAhaM muhyAmi tva.n vivakShurvimuhyase .
stoShyase.abhyudaya prepsustasya darshanasaMshrayAt .. 14..\\
na vettha parama.n dharmaM na chAvaiShi prayojanam .
bAlastvamasi mUDhashcha vR^iddhaH kevApi hetunA .. 15..\\
maark
vivadantau tathA tau tu munInA.n darshane sthitau .
ye tasya yaGYe sa.nvR^ittAste.apR^ichchhanta katha.n tvimau .. 16..\\
praveshaH kena datto.ayamanayorvainya sa.nsadi .
uchchaiH samabhibhAShantau kena kAryeNa viShThitau .. 17..\\
tataH paramadharmAtmA kAshyapaH sarvadharmavit .
vivAdinAvanuprAptau tAvubhau pratyavedayat .. 18..\\
athAbravItsadasyA.nstu gautamo munisattamAn .
AvayorvyAhR^itaM prashna.n shR^iNuta dvijapu~NgavAH .
vainyo vidhAtetyAhAtriratra naH saMshayo mahAn .. 19..\\
shrutvaiva tu mahAtmAno munayo.abhyadravandrutam .
sanatkumAra.n dharmaGYa.n saMshaya chhedanAya vai .. 20..\\
sa cha teShA.n vacho shrutvA yathAtattvaM mahAtapaH .
pratyuvAchAtha tAneva.n dharmArthasahita.n vachaH .. 21..\\
sanatkumaara
brahmakShatreNa sahita.n kShatraM cha brahmaNA saha .
rAjA vai prathamo dharmaH prajAnAM patireva cha .
sa eva shakraH shukrashcha sa dhAtA sa bR^ihaspatiH .. 22..\\
prajApatirvirATsamrATkShatriyo bhUpatirnR^ipaH .
ya ebhiH stUyate shabdaiH kastaM nArchitumarhati .. 23..\\
purA yoniryudhAjichcha abhiyA mudito bhavaH .
svarNetA sahajidbabhruriti rAjAbhidhIyate .. 24..\\
satyamanyuryudhAjIvaH satyadharmapravartakaH .
adharmAdR^iShayo bhItA bala.n kShatre samAdadhan .. 25..\\
Adityo divi deveShu tamonudati tejasA .
tathaiva nR^ipatirbhUmAvadharmaM nudate bhR^isham .. 26..\\
ato rAGYaH pradhAnatva.n shAstraprAmANya darshanAt .
uttaraH sidhyate pakSho yena rAjeti bhAShitam .. 27..\\
maark
tataH sa rAjA sa.nhR^iShTaH siddhe pakShe mahAmanaH .
tamatrimabravItprItaH pUrva.n yenAbhisa.nstutaH .. 28..\\
yasmAtsarvamanuShyeShu jyAyA.nsaM mAmihAbravIH .
sarvadevaishcha viprarShe saMmita.n shreShThameva cha .
tasmAtte.ahaM pradAsyAmi vividha.n vasu bhUri cha .. 29..\\
dAsI sahasra.n shyAmAnAM suvastrANAmala~NkR^itam .
dashakoTyo hiraNyasya rukmabhArA.nstathA dasha .
etaddadAni te vipra sarvaGYastva.n hi me mataH .. 30..\\
tadatrirnyAyataH sarvaM pratigR^ihya mahAmanaH .
pratyAjagAma tejasvI gR^ihAneva mahAtapaH .. 31..\\
pradAya cha dhanaM prItaH putrebhyaH prayatAtmavAn .
tapo samabhisandhAya vanamevAnvapadyata .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 184}
maark
atraiva cha sarasvatyA gItaM parapura~njaya .
pR^iShTayA muninA vIra shR^iNu tarkSheNa dhImatA .. 1..\\
taarksya
kiM nu shreyo puruShasyeha bhadre
katha.n kurvanna chyavate svadharmAt .
AchakShva me chArusarvA~Ngi sarvaM
tvayAnushiShTo na chyaveya.n svadharmAt .. 2..\\
katha.n chAgniM juhuyAM pUjaye vA
kasminkAle kena dharmo na nashyet .
etatsarva.n subhage prabravIhi
yathA lokAnvirajaH sa~ncareyam .. 3..\\
maark
evaM pR^iShTA prItiyuktena tena
shushrUShumIkShyottama buddhiyuktam .
tArkShya.n vipra.n dharmayuktaM hitaM cha
sarasvatI vAkyamidaM babhAShe .. 4..\\
saras
yo brahma jAnAti yathApradeshaM
svAdhyAyanityaH shuchirapramattaH .
sa vai puro devapurasya gantA
sahAmaraiH prApnuyAtprItiyogam .. 5..\\
tatra sma ramyA vipulA vishokAH
supuShpitAH puShkariNyaH supuNyAH .
akardamA mInavatyaH sutIrthA
hiraNmayairAvR^itAH puNDarIkaiH .. 6..\\
tAsA.n tIreShvAsate puNyakarmA
mahIyamAnaH pR^ithagapsarobhiH .
supuNya gandhAbhirala~NkR^itAbhir
hiraNyavarNAbhiratIva hR^iShTaH .. 7..\\
para.n loka.n gopradAstvApnuvanti
dattvAnaDvAha.n sUryalokaM vrajanti .
vAso dattvA chandramasaH sa lokaM
dattvA hiraNyamamR^itatvameti .. 8..\\
dhenu.n dattva suvratA.n sAdhu dohAM
kalyANavatsAma palAyinI.n cha .
yAvanti romANi bhavanti tasyAs
tAvadvarShANyashnute svargalokam .. 9..\\
anaDvAha.n suvrataM yo dadAti
halasya voDdhAramanantavIryam .
dhura.n dhuraM balavanta.n yuvAnaM
prApnoti lokAndasha dhenudasya .. 10..\\
yaH sapta varShANi juhoti tArkShya
havya.n tvagnau suvrataH sAdhu shIlaH .
saptAvarAnsapta pUrvAnpunAti
pitAmahAnAtmanaH karmabhiH svaiH .. 11..\\
taarksya
kimagnihotrasya vrataM purANam
AchakShva me pR^ichchhatashchArurUpe .
tvayAnushiShTo.ahamihAdya vidyAM
yadagnihotrasya vrataM purANam .. 12..\\
saras
na chAshuchirnApyanirNiktapANir
nAbrahmavijjuhuyAnnAvipashchit .
bubhukShavaH shuchi kAmA hi devA
nAshraddadhAnAddhi havirjuShanti .. 13..\\
nAshrotriya.n deva havye niyu~njyAn
moghaM parA si~nchati tAdR^isho hi .
apUrNamashrotriyamAha tArkShya
na vai tAdR^igjuhuyAdagnihotram .. 14..\\
kR^ishAnu.n ye juhvati shraddadhAnAH
satyavratA hutashiShTAshinash cha .
gavA.n lokaM prApya te puNyagandhaM
pashyanti devaM parama.n chApi satyam .. 15..\\
taarksya
kShetraGYabhUtAM paralokabhAve
karmodaye buddhimatipraviShTAm .
praGYA.n cha devI.n subhage vimR^ishya
pR^ichchhAmi tvA.n kA hyasi chArurUpe .. 16..\\
saras
agnihotrAdahamabhyAgatAsmi
viprarShabhANA.n saMshaya chchhedanAya .
tvatsa.nyogAdahametadabruvaM
bhAve sthitA tathyamartha.n yathAvat .. 17..\\
taarksya
na hi tvayA sadR^ishI kA chidasti
vibhrAjase hyatimAtra.n yathA shrIH .
rUpa.n cha te divyamatyantakAntaM
praGYA.n cha devI.n subhage bibharShi .. 18..\\
saras
shreShThAni yAni dvipadA.n variShTha
yaGYeShu vidvannupapAdayanti .
tairevAha.n sampravR^iddhA bhavAmi
ApyAyitA rUpavatI cha vipra .. 19..\\
yachchApi dravyamupayujyate ha
vAnaspatyamAyasaM pArthiva.n vA .
divyena rUpeNa cha praGYayA cha
tenaiva siddhiriti viddhi vidvan .. 20..\\
taarksya
ida.n shreyo paramaM manyamAnA
vyAyachchhante munayaH sampratItAH .
AchakShva me taM parama.n vishokaM
mokShaM para.n yaM pravishanti dhIrAH .. 21..\\
saras
ta.n vai paraM vedavidaH prapannAH
paraM parebhyaH prathitaM purANam .
svAdhyAyadAnavratapuNyayogais
tapodhanA vItashokA vimuktAH .. 22..\\
tasyAtha madhye vetasaH puNyagandhaH
sahasrashAkho vimalo vibhAti .
tasya mUlAtsaritaH prasravanti
madhUdaka prasravaNA ramaNyaH .. 23..\\
shAkhA.n shAkhAM mahAnadyaH sa.nyAnti sikatA samAH .
dhAnA pUpA mA.nsashAkAH sadA pAyasakardamAH .. 24..\\
yasminnagnimukhA devAH sendrAH saha marudgaNaiH .
Ijire kratubhiH shreShThaistatpadaM paramaM mune .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 185}
vai
tataH sa pANDavo bhUyo mArkaNDeyamuvAcha ha .
kathayasveha charitaM manorvaivasvatasya me .. 1..\\
maark
vivastavaH suto rAjanparamarShiH pratApavAn .
babhUva narashArdUla prajApatisamadyutiH .. 2..\\
ojasA tejasA lakShmyA tapasA cha visheShataH .
atichakrAma pitaraM manuH sva.n cha pitAmaham .. 3..\\
UrdhvabAhurvishAlAyAM badaryA.n sa narAdhipaH .
ekapAdasthitastIvra.n chachAra sumahattapaH .. 4..\\
avAkshirAstathA chApi netrairanimiShairdR^iDham .
so.atapyata tapo ghora.n varShANAmayuta.n tadA .. 5..\\
ta.n kadA chittapasyantamArdra chIrajaTA dharam .
vIriNI tIramAgamya matsyo vachanamabravIt .. 6..\\
bhagavankShudramatsyo.asmi balavadbhyo bhayaM mama .
matsyebhyo hi tato mA.n tvaM trAtumarhasi suvrata .. 7..\\
durbalaM balavanto hi matsyaM matsyA visheShataH .
bhakShayanti yathA vR^ittirvihitA naH sanAtanI .. 8..\\
tasmAdbhayaughAnmahato majjantaM mA.n visheShataH .
trAtumarhasi kartAsmi kR^ite pratikR^ita.n tava .. 9..\\
sa matsyavachana.n shrutvA kR^ipayAbhipariplutaH .
manurvaivasvato.agR^ihNAttaM matsyaM pANinA svayam .. 10..\\
udakAntamupAnIya matsya.n vaivasvato manuH .
ali~njare prAkShipatsa chandrAMshusadR^ishaprabham .. 11..\\
sa tatra vavR^idhe rAjanmatsyaH paramasatkR^itaH .
putravachchAkarottasminmanurbhAva.n visheShataH .. 12..\\
atha kAlena mahatA sa matsyaH sumahAnabhUt .
ali~njare jale chaiva nAsau samabhavatkila .. 13..\\
atha matsyo manu.n dR^iShTvA punarevAbhyabhAShata .
bhagavansAdhu me.adyAnyatsthAna.n sampratipAdaya .. 14..\\
uddhR^ityAli~njarAttasmAttataH sa bhagavAnmuniH .
taM matsyamanayadvApIM mahatI.n sa manustadA .. 15..\\
tatra taM prAkShipachchApi manuH parapura~njaya .
athAvardhata matsyaH sa punarvarShagaNAnbahUn .. 16..\\
dviyojanAyatA vApI vistR^itA chApi yojanam .
tasyAM nAsau samabhavanmatsyo rAjIvalochana .
vicheShTitu.n vA kaunteya matsyo vApyAM vishAM pate .. 17..\\
manuM matyastato dR^iShTvA punarevAbhyabhAShata .
nayamAM bhagavansAdho samudramahiShIM prabho .
ga~NgA.n tatra nivatsyAmi yathA vA tAta manyase .. 18..\\
eva.n kuto manurmatsyAmanayadbhagavAnvashI .
nadI.n ga~NgAM tatra chaina.n svayaM prAkShipadachyutaH .. 19..\\
sa tatra vavR^idhe matsyaH ki.n chitkAlamarindama .
tataH punarmanu.n dR^iShTvA matsyo vachanamabravIt .. 20..\\
ga~NgAyA.n hi na shaknomi bR^ihattvAchcheShTituM prabho .
samudraM nayamAmAshu prasIda bhagavanniti .. 21..\\
uddhR^itya ga~NgA salilAttato matsyaM manuH svayam .
samudramanayatpArtha tatra chainamavAsR^ijat .. 22..\\
sumahAnapi matsyaH sansa manormanasastadA .
AsIdyatheShTa hAryashcha sparshagandhasukhaish cha vai .. 23..\\
yadA samudre prakShiptaH sa matsyo manunA tadA .
tata enamida.n vAkyaM smayamAna ivAbravIt .. 24..\\
bhagavankR^itA hi me rakShA tvayA sarvA visheShataH .
prAptakAla.n tu yatkAryaM tvayA tachchhrUyatAM mama .. 25..\\
achirAdbhagavanbhaumamida.n sthAvaraja~Ngamam .
sarvameva mahAbhAga pralaya.n vai gamiShyati .. 26..\\
samprakShAlana kAlo.aya.n lokAnAM samupasthitaH .
tasmAttvAM bodhayAmyadya tatte hitamanuttamam .. 27..\\
trasAnA.n sthAvarANA.n cha yachche~NgaM yachcha ne~Ngati .
tasya sarvasya samprAptaH kAlaH paramadAruNaH .. 28..\\
naushcha kArayitavyA te dR^iDhA yuktavaTAkarA .
tatra saptarShibhiH sArdhamAruhethA mahAmune .. 29..\\
bIjAni chaiva sarvANi yathoktani mayA purA .
tasyAmArohayernAvi susa~NguptAni bhAgashaH .. 30..\\
nausthashcha mAM pratIkShethAstadA munijanapriya .
AgamiShyAmyaha.n shR^i~NgI viGYeyastena tApasa .. 31..\\
evameta tvayA kAryamApR^iShTo.asi vrajAmyaham .
nAtisha~Nkyamida.n chApi vachanaM te mamAbhibho .. 32..\\
eva.n kariShya iti ta.n sa matsyaM pratyabhAShata .
jagmatushcha yathAkAmamanuGYApya parasparam .. 33..\\
tato manurmahArAja yathoktaM matyakena ha .
bIjAnyAdAya sarvANi sAgaraM pupluve tadA .
nAvA tu shubhayA vIra mahormiNamarindama .. 34..\\
chintayAmAsa cha manustaM matsyaM pR^ithivIpate .
sa cha tachchintita.n GYAtvA matsyaH parapura~njaya .
shR^i~NgI tatrAjagAmAshu tadA bharatasattama .. 35..\\
ta.n dR^iShTvA manujendrendra manurmatsyaM jalArNave .
shR^i~NgiNa.n ta.n yathoktena rUpeNAdrimivochchhritam .. 36..\\
vaTAkaramayaM pAshamatha matsyasya mUdhani .
manurmanujashArdUla tasmi~nshR^i~Nge nyaveshayat .. 37..\\
sa.nyatastena pAshena matsyaH parapura~njaya .
vegena mahatA nAvaM prAkarShallavaNAmbhasi .. 38..\\
sa tatAra tayA nAvA samudraM manujeshvara .
nR^ityamAnamivormIbhirgarjamAnamivAmbhasA .. 39..\\
kShobhyamANA mahAvAtaiH sA naustasminmahodadhau .
dhUrNate chapaleva strI mattA parapura~njaya .. 40..\\
naiva bhUmirna cha dishaH pradisho vA chakAshire .
sarvamAmbhasamevAsItkha.n dyaushcha narapu~Ngava .. 41..\\
evaM bhUte tadA loke sa~Nkule bharatarShabha .
adR^ishyanta saptarShayo manurmatsyaH sahaiva ha .. 42..\\
evaM bahUnvarShagaNA.nstAM nAva.n so.atha matsyakaH .
chakarShAtandrito rAja.nstasminsalilasa~ncaye .. 43..\\
tato himavataH shR^i~Nga.n yatparaM puruSharShabha .
tatrAkarShattato nAva.n sa matsyaH kurunandana .. 44..\\
tato.abravIttadA matsyastAnR^iShInprahasa~nshanaiH .
asminhimavataH shR^i~Nge nAvaM badhnIta mAchiram .. 45..\\
sA baddhA tatra taistUrNamR^iShibhirbharatarShabha .
naurmatsyasya vacho shrutvA shR^i~Nge himavatastadA .. 46..\\
tachcha naubandhanaM nAma shR^i~Nga.n himavataH param .
khyAtamadyApi kaunteya tadviddhi bharatarShabha .. 47..\\
athAbravIdanimiShastAnR^iShInsahitA.nstadA .
ahaM prajApatirbrahmA matparaM nAdhigamyate .
matsyarUpeNa yUya.n cha mayAsmAnmokShitA bhayAt .. 48..\\
manunA cha prajAH sarvAH sadevAsuramAnavAH .
sraShTavyAH sarvalokAshcha yachche~Nga.n yachcha ne~Ngati .. 49..\\
tapasA chAtitIvreNa pratibhAsya bhaviShyati .
matprasAdAtprajA sarge na cha moha.n gamiShyati .. 50..\\
ityuktvA vachanaM matsyaH kShaNenAdarshana.n gataH .
sraShTukAmaH prajAshchApi manurvaivasvataH svayam .
pramUDho.abhUtprajA sarge tapastepe mahattataH .. 51..\\
tapasA mahatA yuktaH so.atha sraShTuM prachakrame .
sarvAH prajA manuH sAkShAdyathAvadbharatarShabha .. 52..\\
ityetanmAtyakaM nAma purANaM parikIrtitam .
AkhyAnamidamAkhyAta.n sarvapApaharaM mayA .. 53..\\
ya ida.n shR^iNuyAnnityaM manoshcharitamAditaH .
sa sukhI sarvasiddhArthaH svargalokamiyAnnaraH .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 186}
vai
tataH sa punarevAtha mArkaNDeya.n yashasvinam .
paprachchha vinayopeto dharmarAjo yudhiShThiraH .. 1..\\
naike yugasahasrAntAstvayA dR^iShTA mahAmune .
na chApIha samaH kashchidAyuShA tava vidyate .
varjayitvA mahAtmAnaM brAhmaNaM parameShThinam .. 2..\\
anantarikShe loke.asmindevadAnava varjite .
tvameva pralaye vipra brAhmaNamupatiShThasi .. 3..\\
pralaye chApi nirvR^itte prabuddhe cha pitAmahe .
tvameva sR^ijyamAnAni bhUtAnIha prapashyasi .. 4..\\
chaturvidhAni viprarShe yathAvatparameShThinA .
vAyubhUtA dishaH kR^itvA vikShipyApastatastataH .. 5..\\
tvayA lokaguruH sAkShAtsarvalokapitAmahaH .
ArAdhito dvijashreShTha tatpareNa samAdhinA .. 6..\\
tasmAtsarvAntako mR^ityurjarA vA dehanAshinI .
na tvA vishati viprarShe prasAdAtparameShThinaH .. 7..\\
yadA naiva ravirnAgnirna vAyurna cha chandramaH .
naivAntarikShaM naivorvI sheShaM bhavati ki.n chana .. 8..\\
tasminnekArNave loke naShTe sthAvaraja~Ngame .
naShTe devAsuragaNe samutsanna mahorage .. 9..\\
shayAnamamitAtmAnaM padme padmaniketanam .
tvamekaH sarvabhUteshaM brahmANamupatiShThasi .. 10..\\
etatpratyakShataH sarvaM pUrvavR^itta.n dvijottama .
tasmAdichchhAmahe shrotu.n sarvahetvAtmikA.n kathAm .. 11..\\
anubhUta.n hi bahushastvayaikena dvijottama .
na te.astyavidita.n kiM chitsarvalokeShu nityadA .. 12..\\
maark
hanta te kathayiShyAmi namaskR^itvA svayambhuve .
puruShAya purANAya shAshvatAyAvyayAya cha .. 13..\\
ya eSha pR^ithudIrghAkShaH pItavAsA janArdanaH .
eSha kartA vikartA cha sarvabhAvana bhUtakR^it .. 14..\\
achintyaM mahadAshcharyaM pavitramapi chottamam .
anAdi nidhanaM bhUta.n vishvamakShayamavyayam .. 15..\\
eSha kartA na kriyate kAraNa.n chApi pauruShe .
yo hyenaM puruSha.n vetti devA api na taM viduH .. 16..\\
sarvamAshcharyamevaitannirvR^itta.n rAjasattama .
Adito manujavyAghrakR^itsnasya jagataH kShaye .. 17..\\
chatvAryAhuH sahasrANi varShANA.n tatkR^ita.n yugam .
tasya tAvachchhatI sandhyA sandhyAMshashcha tataH param .. 18..\\
trINi varShasahasrANi treyA yugamihochyate .
tasya tAvachchhatI sandhyA sandhyAMshashcha tataH param .. 19..\\
tathA varShasahasre dve dvAparaM parimANataH .
tasyApi dvishatI sandhyA sa~NkhyAMshashcha tataH param .. 20..\\
sahasrameka.n varShANA.n tataH kaliyugaM smR^itam .
tasya varShashata.n sandhyA sandhyAMshashcha tataH param .
sandhyAsandhyAMshayostulyaM pramANamupadhAraya .. 21..\\
kShINe kaliyuge chaiva pravartati kR^ita.n yugam .
eShA dvAdasha sAhasrI yugAkhyA parikIrtitA .. 22..\\
etatsahasraparyantamaharbrAhmamudAhR^itam .
vishva.n hi brahmabhavane sarvashaH parivartate .
lokAnAM manujavyAghrapralaya.n ta.n vidurbudhAH .. 23..\\
alpAvashiShTe tu tadA yugAnte bharatarShabha .
sahasrAnte narAH sarve prAyasho.anR^itavAdinaH .. 24..\\
yaGYapratinidhiH pArtha dAnapratinidhistathA .
vrataprati nidhishchaiva tasminkAle pravartate .. 25..\\
brAhmaNAH shUdra karmANastathA shUdrA dhanArjakAH .
kShatradharmeNa vApyatra vartayanti gate yuge .. 26..\\
nivR^ittayaGYasvAdhyAyAH piNDodakavivarjitAH .
brAhmaNAH sarvabhakShAshcha bhaviShyanti kalau yuge .. 27..\\
ajapA brAhmaNAstAta shUdrA japa parAyaNAH .
viparIte tadA loke pUrvarUpa.n kShayasya tat .. 28..\\
bahavo mechchha rAjAnaH pR^ithivyAM manujAdhipa .
mithyAnushAsinaH pApA mR^iShAvAdaparAyaNAH .. 29..\\
AndhrAH shakAH pulindAshcha yavanAshcha narAdhipAH .
kAmbojA aurNikAH shUdrAstathAbhIrA narottama .. 30..\\
na tadA brAhmaNaH kashchitsvadharmamupajIvati .
kShatriyA api vaishyAshcha vikarmasthA narAdhipa .. 31..\\
alpAyuShaH svalpa balA alpatejaH parAkramAH .
alpadehAlpa sArAshcha tathA satyAlpa bhAShiNaH .. 32..\\
bahu shUnyA janapadA mR^igavyAlAvR^itA dishaH .
yugAnte samanuprApte vR^ithA cha brahmachAriNaH .
bhogAdinastathA shUdrA brAhmaNAshchAryavAdinaH .. 33..\\
yugAnte manujavyAghrabhavanti bahu jantavaH .
na tathA ghrANayuktAshcha sarvagandhA vishAM pate .
rasAshcha manujavyAghrana tathA svAdu yoginaH .. 34..\\
bahu prajA hrasvadehAH shIlAchAra vivarjitAH .
mukhe bhagAH striyo rAjanbhaviShyanti yugakShaye .. 35..\\
aTTashUlA janapadAH shiva shUlAshchatuShpathAH .
keshashUlAH striyo rAjanbhaviShyanti yugakShaye .. 36..\\
alpakShIrAstathA gAvo bhaviShyanti janAdhipa .
alpapuShpaphalAshchApi pAdapA bahu vAyasAH .. 37..\\
brahma vadhyAvaloptAnA.n tathA mithyAbhisha.nsinAm .
nR^ipANAM pR^ithivIpAla pratigR^ihNanti vai dvijAH .. 38..\\
lobhamohaparItAshcha mithyA dharmadhvajAvR^itAH .
bhikShArthaM pR^ithivIpAla cha~nchUryante dvijairdishaH .. 39..\\
karabhAra bhayAtpu.nso gR^ihasthAH parimoShakAH .
munichhadmAkR^iti chhannA vANijyamupajIvate .. 40..\\
mithyA cha nakharomANi dhArayanti narAstadA .
arthalobhAnnaravyAghra vR^ithA cha brahmachAriNaH .. 41..\\
AshrameShu vR^ithAchArAH pAnapA gurutalpagAH .
aiha laukikamIhante mA.nsashoNitavardhanam .. 42..\\
bahu pAShaNDa sa~NkIrNAH parAnna guNavAdinaH .
AshramA manujavyAghrana bhavanti yugakShaye .. 43..\\
yathartu varShI bhagavAnna tathA pAkashAsanaH .
na tadA sarvabIjAni samyagrohanti bhArata .
adharmaphalamatyartha.n tadA bhavati chAnagha .. 44..\\
tathA cha pR^ithivIpAla yo bhaveddharmasa.nyutaH .
alpAyuH sa hi mantavyo na hi dharmo.asti kash chana .. 45..\\
bhUyiShTha.n kUTamAnaishcha paNya.n vikrINate janAH .
vaNijashcha naravyAghra bahu mAyA bhavantyuta .. 46..\\
dharmiShThAH parihIyante pApIyAnvardhate janaH .
dharmasya balahAniH syAdadharmashcha balI tathA .. 47..\\
alpAyuSho daridrAshcha dharmiShThA mAnavAstadA .
dIrghAyuShaH samR^iddhAshcha vidharmANo yugakShaye .. 48..\\
adharmiShThairupAyaishcha prajA vyavaharantyuta .
sa~ncayenApi chAlpena bhavantyADhyA madAnvitAH .. 49..\\
dhana.n vishvAsato nyastaM mitho bhUyiShThasho narAH .
hartu.n vyavasitA rAjanmAyAchAra samanvitAH .. 50..\\
puruShAdAni sattvAni pakShiNo.atha mR^igAstathA .
nagarANA.n vihAreShu chaityeShvapi cha sherate .. 51..\\
sapta varShAShTa varShAshcha striyo garbhadharA nR^ipa .
dasha dvAdasha varShANAM pu.nsAM putraH prajAyate .. 52..\\
bhavanti ShoDashe varShe narAH palitinastathA .
AyuH kShayo manuShyANA.n kShiprameva prapadyate .. 53..\\
kShINe yuge mahArAja taruNA vR^iddhashIlinaH .
taruNAnA.n cha yachchhIlaM tadvR^iddheShu prajAyate .. 54..\\
viparItAstadA nAryo va~nchayitvA raho patIn .
vyuchcharantyapi duHshIlA dAsaiH pashubhireva cha .. 55..\\
tasminyugasahasrAnte samprApte chAyuShaH kShaye .
anAvR^iShTirmahArAja jAyate bahu vArShikI .. 56..\\
tatastAnyalpasArANi sattvAni kShudhitAni cha .
pralaya.n yAnti bhUyiShThaM pR^ithivyAM pR^ithivIpate .. 57..\\
tato dinakarairdIptaiH saptabhirmanujAdhipa .
pIyate salila.n sarvaM samudreShu saritsu cha .. 58..\\
yachcha kAShTha.n tR^iNaM chApi shuShkaM chArdraM cha bhArata .
sarva.n tadbhasmasAdbhUtaM dR^ishyate bharatarShabhaH .. 59..\\
tataH sa.nvartako vahnirvAyunA saha bhArata .
lokamAvishate pUrvamAdityairupashoShitam .. 60..\\
tataH sa pR^ithivIM bhittvA samAvishya rasAtalam .
devadAnava yakShANAM bhaya.n janayate mahat .. 61..\\
nirdahannAgaloka.n cha yachcha kiM chitkShitAviha .
adhastAtpR^ithivIpAla sarvaM nAshayate kShaNAt .. 62..\\
tato yojanaviMshAnA.n sahasrANi shatAni cha .
nirdahatyashivo vAyuH sa cha sa.nvartako.analaH .. 63..\\
sadevAsuragandharva.n sayakShoraga rAkShasam .
tato dahati dIptaH sa sarvameva jagadvibhuH .. 64..\\
tato gajakulaprakhyAstaDinmAlA vibhUShitAH .
uttiShThanti mahAmeghA nabhasyadbhutadarshanAH .. 65..\\
ke chinnIlotpalashyAmAH ke chitkumudasaMnibhAH .
ke chitki~njalkasa~NkAshAH ke chitpItAH payodharAH .. 66..\\
ke chiddhAridra sa~NkAshAH kAkANDaka nibhAstathA .
ke chitkamalapatrAbhAH kechiddhi~Ngulaka prabhAH .. 67..\\
ke chitpuravarAkArAH ke chidgajakulopamAH .
ke chida~njanasa~NkAshAH ke chinmakarasa.nsthitAH .
vidyunmAlA pinaddhA~NgAH samuttiShThanti vai ghanAH .. 68..\\
ghorarUpA mahArAja ghorasvananinAditAH .
tato jaladharAH sarve vyApnuvanti nabhastalam .. 69..\\
tairiyaM pR^ithivI sarvA saparvatavanAkarA .
ApUryate mahArAja salilaughapariplutA .. 70..\\
tataste jaladA ghorA rAviNaH puruSharShabha .
sarvataH plAvayantyAshu choditAH parameShThinA .. 71..\\
varShamANA mahattoyaM pUrayanto vasundharAm .
sughoramashiva.n raudraM nAshayanti cha pAvakam .. 72..\\
tato dvAdasha varShANi payodAsta upaplave .
dhArAbhiH pUrayanto vai chodyamAnA mahAtmanA .. 73..\\
tataH samudraH svA.n velAmatikrAmati bhArata .
parvatAshcha vishIryante mahI chApi vishIryate .. 74..\\
sarvataH sahasA bhrAntAste payodA nabhastalam .
sa.nveShTayitvA nashyanti vAyuvegaparAhatAH .. 75..\\
tatastaM mAruta.n ghora.n svayambhUrmanujAdhipa .
Adi padmAlayasldevaH pItvA svapiti bhArata .. 76..\\
tasminnekArNave ghore naShTe sthAvaraja~Ngame .
naShTe devAsuragaNe yakShArAkShasa varjite .. 77..\\
nirmanuShye mahIpAla niHshvApada mahIruhe .
anantarikShe loke.asminbhramAmyeko.ahamAdR^itaH .. 78..\\
ekArNave jale ghore vicharanpArthivottama .
apashyansarvabhUtAni vaiklavyamagamaM param .. 79..\\
tataH sudIrgha.n gatvA tu plavamAno narAdhipa .
shrAntaH kva chinna sharaNa.n labhAmyahamatandritaH .. 80..\\
tataH kadA chitpashyAmi tasminsalilasamplave .
nyagrodha.n sumahAntaM vai vishAlaM pR^ithivIpate .. 81..\\
shAkhAyA.n tasya vR^ikShasya vistIrNAyAM narAdhipa .
parya~Nke pR^ithivIpAla divyAstaraNa sa.nstR^ite .. 82..\\
upaviShTaM mahArAja pUrNendusadR^ishAnanam .
phullapadmavishAlAkShaM bAlaM pashyAmi bhArata .. 83..\\
tato me pR^ithivIpAla vismayaH sumahAnabhUt .
katha.n tvaya.n shishuH shete loke nAshamupAgate .. 84..\\
tapasA chintayaMshchApi ta.n shishuM nopalakShaye .
bhUtaM bhavyaM bhaviShyachcha jAnannapi narAdhipa .. 85..\\
atasI puShpavarNAbhaH shrIvatsa kR^italakShaNaH .
sAkShAllakShmyA ivAvAsaH sa tadA pratibhAti me .. 86..\\
tato mAmabravIdbAlaH sa padmanibha lochanaH .
shrIvatsa dhArI dyutimAnvAkya.n shrutisukhAvaham .. 87..\\
jAnAmi tvA parishrAnta.n tAta vishrAmakA~NkShiNam .
mArkaNDeya ihAssva tva.n yAvadichchhasi bhArgava .. 88..\\
abhyantara.n sharIraM me pravishya munisattama .
Assva bho vihito vAsaH prasAdaste kR^ito mayA .. 89..\\
tato bAlena tenaivamuktasyAsIttadA mama .
nirvedo jIvite dIrghe manuShyatva cha bhArata .. 90..\\
tato bAlena tenAsya.n sahasA vivR^ita.n kR^itam .
tasyAhamavasho vaktra.n daivayogAtpraveshitaH .. 91..\\
tataH praviShTastatkukShi.n sahasA manujAdhipa .
sarAShTranagarAkIrNA.n kR^itsnAM pashyAmi medinIm .. 92..\\
ga~NgA.n shatadruM sItA.n cha yamunAmatha kaushikIm .
charmaNvatI.n vetravatI.n chandrabhAgAM sarasvatIm .. 93..\\
sindhu.n chaiva vipAshAM cha nadIM godAvarIm api .
vasvokasArAM nalinIM narmadA.n chaiva bhArata .. 94..\\
nadI.n tAmrAM cha veNNAM cha puNyatoyA.n shubhAvahAm .
suveNA.n kR^iShNaveNAM cha irAmAM cha mahAnadIm .
shoNa.n cha puruShavyAghra vishalyAM kampunAm api .. 95..\\
etAshchAnyAshcha nadyo.ahaM pR^ithivyA.n yA narottama .
parikrAmanprapashyAmi tasya kukShau mahAtmanaH .. 96..\\
tataH samudraM pashyAmi yAdogaNaniShevitam .
ratnAkaramamitraghna nidhAnaM payaso mahat .. 97..\\
tataH pashyAmi gagana.n chandrasUryavirAjitam .
jAjvalyamAna.n tejobhiH pAvakArka samaprabhaiH .
pashyAmi cha mahI.n rAjankAnakairupashobhitAm .. 98..\\
yajante hi tadA rAjanbrAhmaNA bahubhiH savaiH .
kShatriyAshcha pravartante sarvavarNAnura~njane .. 99..\\
vaishyAH kR^iShi.n yathAnyAya.n kArayanti narAdhipa .
shushrUShAyA.n cha niratA dvijAnA.n vR^iShalAstathA .. 100..\\
tataH paripatanrAja.nstasya kukShau mahAtmanaH .
himavanta.n cha pashyAmi hemakUTaM cha parvatam .. 101..\\
niShadha.n chApi pashyAmi shvetaM cha rajatA chitam .
pashyAmi cha mahIpAla parvata.n gandhamAdanam .. 102..\\
mandaraM manujavyAghranIla.n chApi mahAgirim .
pashyAmi cha mahArAja meru.n kanakaparvatam .. 103..\\
mahendra.n chaiva pashyAmi vindhyaM cha girimuttamam .
malaya.n chApi pashyAmi pAriyAtraM cha parvatam .. 104..\\
ete chAnye cha bahavo yAvantaH pR^ithivIdharAH .
tasyodare mayA dR^iShTAH sarvaratnavibhUShitAH .. 105..\\
si.nhAnvyAghrAnvarAhAMshcha nAgAMshcha manujAdhipa .
pR^ithivyA.n yAni chAnyAni sattvAni jagatIpate .
tAni sarvANyaha.n tatra pashyanparyacharaM tadA .. 106..\\
kukShau tasya naravyAghra praviShTaH sa~ncarandishaH .
shakrAdIMshchApi pashyAmi kR^itsnAndevagaNA.nstathA .. 107..\\
gandharvApsaraso yakShAnR^iShIMshchaiva mahIpate .
daityadAnava sa~NghAMshcha ye chAnye surashatravaH .. 108..\\
yachcha ki.n chinmayA loke dR^iShTa.n sthAvaraja~Ngamam .
tadapashyamaha.n sarva.n tasya kukShau mahAtmanaH .
phalAhAraH pravicharankR^itsna.n jagadidaM tadA .. 109..\\
antaH sharIre tasyAha.n varShANAmadhikaM shatam .
na cha pashyAmi tasyAhamanta.n dehasya kutra chit .. 110..\\
satata.n dhAvamAnashcha chintayAno vishAM pate .
AsAdayAmi naitAnta.n tasya rAjanmahAtmanaH .. 111..\\
tatastameva sharaNa.n gato.asmi vidhivattadA .
vareNya.n varada.n devaM manasA karmaNaiva cha .. 112..\\
tato.aha.n sahasA rAjanvAyuvegena niHsR^itaH .
mahAtmAno mukhAttasya vivR^itAtpuruShottama .. 113..\\
tatastasyaiva shAkhAyAM nyagroghasya vishAM pate .
Aste manujashArdUla kR^itsnamAdAya vai jagat .. 114..\\
tenaiva bAla veSheNa shrIvatsa kR^italakShaNam .
AsIna.n taM naravyAghra pashyAmyamitatejasam .. 115..\\
tato mAmabravIdvIra sa bAlaH prahasanniva .
shrIvatsa dhArI dyutimAnpItavAsA mahAdyutiH .. 116..\\
apIdAnI.n sharIre.asminmAmake munisattama .
uShitastva.n suvishrAnto mArkaNDeya bravIhi me .. 117..\\
muhUrtAdatha me dR^iShTiH prAdurbhUtA punarnavA .
yayA nirmuktamAtmAnamapashya.n labdhachetasam .. 118..\\
tasya tAmratalau tAta charaNau supratiShThitau .
sujAtau mR^idu raktAbhira~NgulIbhirala~NkR^itau .. 119..\\
prayatena mayA mUrdhnA gR^ihItvA hyabhivanditau .
dR^iShTvAparimita.n tasya prabhAvamamitaujasaH .. 120..\\
vinayenA~njali.n kR^itvA prayatnenopagamya cha .
dR^iShTo mayA sa bhUtAtmA devaH kamalalochanaH .. 121..\\
tamahaM prA~njalirbhUtvA namaskR^ityedamabruvam .
GYAtumichchhAmi deva tvAM mAyA.n chemAM tavottamAm .. 122..\\
AsyenAnupraviShTo.aha.n sharIraM bhagava.nstava .
dR^iShTavAnakhilA.NllokAnsamastAjjaThare tava .. 123..\\
tava deva sharIrasthA devadAnavarAkShasAH .
yakShagandharvanAgAshcha jagatsthAvaraja~Ngamam .. 124..\\
tvatprasAdAchcha me deva smR^itirna parihIyate .
drutamantaH sharIre te satataM paridhAvataH .. 125..\\
ichchhAmi puNDarIkAkSha GYAtu.n tvAhamanindita .
iha bhUtvA shishuH sAkShAtkiM bhavAnavatiShThate .
pItvA jagadida.n vishvametadAkhyAtumarhasi .. 126..\\
kimartha.n cha jagatsarva.n sharIrasthaM tavAnagha .
kiyanta.n cha tvayA kAlamiha stheyamarindama .. 127..\\
etadichchhAmi devesha shrotuM brAhmaNa kAmyayA .
tvattaH kamalapatrAkSha vistareNa yathAtatham .
mahaddhyetadachintya.n cha yadahaM dR^iShTavAnprabho .. 128..\\
ityuktaH sa mayA shrImAndevadevo mahAdyutiH .
sAntvayanmAmida.n vAkyamuvAcha vadatAM varaH .. 129..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 187}
deva
kAma.n devApi mA.n vipra na vijAnanti tattvataH .
tvatprItyA tu pravakShyAmi yatheda.n visR^ijAmyaham .. 1..\\
pitR^ibhakto.asi viprarShe mA.n chaiva sharaNaM gataH .
ato dR^iShTo.asmi te sAkShAdbrahmacharya.n cha te mahat .. 2..\\
Apo nArA iti proktAH sa~nj~nA nAma kR^itaM mayA .
tena nArAyaNo.asmyukto mama taddhyayana.n sadA .. 3..\\
ahaM nArAyaNo nAma prabhavaH shAshvato.avyayaH .
vidhAtA sarvabhUtAnA.n sa.nhartA cha dvijottama .. 4..\\
aha.n viShNurahaM brahmA shakrashchAhaM surAdhipaH .
aha.n vaishravaNo rAjA yamaH pretAdhipastathA .. 5..\\
aha.n shivashcha somashcha kashyapashcha prajApatiH .
aha.n dhAtA vidhAtA cha yaGYashchAhaM dvijottama .. 6..\\
agnirAsya.n kShitiH pAdau chandrAdityau cha lochane .
sadisha.n cha nabho kAyo vAyurmanasi me sthitaH .. 7..\\
mayA kratushatairiShTaM bahubhiH svAptadakShiNaiH .
yajante vedaviduSho mA.n devayajane sthitam .. 8..\\
pR^ithivyA.n kShatriyendrAshcha pArthivAH svargakA~NkShiNaH .
yajante mA.n tathA vaishyAH svargalokajigIShavaH .. 9..\\
chatuHsamudra paryantAM merumandara bhUShaNAm .
sheSho bhUtvAhamevaitA.n dhArayAmi vasundharAm .. 10..\\
vArAha.n rUpamAsthAya mayeya.n jagatI purA .
majjamAnA jale vipra vIryeNAsItsamuddhR^itA .. 11..\\
agnishcha vaDavA vaktro bhUtvAha.n dvijasattama .
pibAmyapaH samAviddhAstAshchaiva visR^ijAmyaham .. 12..\\
brahma vaktraM bhujau kShatramUrU me saMshritA vishaH .
pAdau shUdrA bhajante me vikrameNa krameNa cha .. 13..\\
R^igvedaH sAmavedashcha yajurvedo.apyatharvaNaH .
mattaH prAdurbhavantyete mAmeva pravishanti cha .. 14..\\
yatayaH shAnti paramA yatAtmAno mumukShavaH .
kAmakrodhadveShamuktA niHsa~NgA vItakalmaShAH .. 15..\\
sattvasthA niraha~NkArA nityamadhyAtmakovidAH .
mAmeva satata.n viprAshchintayanta upAsate .. 16..\\
aha.n sa.nvartako jyotirahaM sarvartako yamaH .
aha.n sa.nvartakaH sUryo ahaM sa.nvartako.anilaH .. 17..\\
tArA rUpANi dR^ishyante yAnyetAni nabhastale .
mama rUpANyathaitAni viddhi tva.n dvijasattama .. 18..\\
ratnAkarAH samudrAshcha sarva eva chaturdisham .
vasana.n shayana.n chaiva nilayaM chaiva viddhi me .. 19..\\
kAma.n krodhaM cha harShaM cha bhayaM mohaM tathaiva cha .
mamaiva viddhi rUpANi sarvANyetAni sattama .. 20..\\
prApnuvanti narA vipra yatkR^itvA karmashobhanam .
satya.n dAnaM tapo chogramahi.nsA chaiva jantuShu .. 21..\\
madvidhAnena vihitA mama dehavihAriNaH .
mayAbhibhUta viGYAnA vicheShTante na kAmataH .. 22..\\
samyagvedamadhIyAnA yajanto vividhairmakhaiH .
shAntAtmAno jitakrodhAH prApnuvanti dvijAtayaH .. 23..\\
prAptuM na shakyo yo vidvannarairduShkR^itakarmabhiH .
lobhAbhibhUtaiH kR^ipaNairanAryairakR^itAtmabhiH .. 24..\\
taM mAM mahAphala.n viddhi padaM sukR^itakarmaNaH .
duShprApa.n vipra mUDhAnAM mArgaM yogairniShevitam .. 25..\\
yadA yadA cha dharmasya glAnirbhavati sattama .
abhyutthAnamadharmasya tadAtmAna.n sR^ijAmyaham .. 26..\\
daityA hi.nsAnuraktAshcha avadhyAH surasattamaiH .
rAkShasAshchApi loke.asminyadotpatsyanti dAruNAH .. 27..\\
tadAha.n samprasUyAmi gR^iheShu shubhakarmaNAm .
praviShTo mAnuSha.n deha.n sarvaM prashamayAmyaham .. 28..\\
sR^iShTvA devamanuShyAMshcha gandharvoragarAkShasAn .
sthAvarANi cha bhUtAni sa.nharAmyAtmamAyayA .. 29..\\
karmakAle punardehamanuchintya sR^ijAmyaham .
pravishya mAnuSha.n dehaM maryAdA bandhakAraNAt .. 30..\\
shvetaH kR^itayuge varNaH pItastretAyuge mama .
rakto dvAparamAsAdya kR^iShNaH kaliyuge tathA .. 31..\\
trayo bhAgA hyadharmasya tasminkAle bhavantyuta .
antakAle cha samprApte kAlo bhUtvAtidAruNaH .
trailokyaM nAshayAmyekaH kR^itsna.n sthAvaraja~Ngamam .. 32..\\
aha.n trivartmA sarvAtmA sarvalokasukhAvahaH .
abhibhUH sarvago.ananto hR^iShIkesha uru kramaH .. 33..\\
kAlachakraM nayAmyeko brahmannahamarUpi vai .
shamana.n sarvabhUtAnAM sarvalokakR^itodyamam .. 34..\\
evaM praNihitaH samya~NmayAtmA munisattama .
sarvabhUteShu viprendra na cha mA.n vetti kash chana .. 35..\\
yachcha ki.n chittvayA prAptaM mayi kleShAtmakaM dvija .
sukhodayAya tatsarva.n shreyase cha tavAnagha .. 36..\\
yachcha ki.n chittvayA loke dR^iShTa.n sthAvaraja~Ngamam .
vihitaH sarvathaivAsau mamAtmA munisattama .. 37..\\
ardhaM mama sharIrasya sarvalokapitAmahaH .
ahaM nArAyaNo nAma sha~NkhachakragadAdharaH .. 38..\\
yAvadyugAnA.n viprarShe sahasraparivartanam .
tAvatsvapimi vishvAtmA sarvalokapitAmahaH .. 39..\\
eva.n sarvamaha.n kAlamihAse munisattama .
ashishuH shishurUpeNa yAvadbrahmA na budhyate .. 40..\\
mayA cha vipra datto.aya.n varaste brahmarUpiNA .
asakR^itparituShTena viprarShigaNapUjita .. 41..\\
sarvamekArNava.n dR^iShTvA naShTa.n sthAvaraja~Ngamam .
viklavo.asi mayA GYAtastataste darshita.n jagat .. 42..\\
abhyantara.n sharIrasya praviShTo.asi yadA mama .
dR^iShTvA loka.n samasta.n cha vismito nAvabudhyase .. 43..\\
tato.asi vaktrAdviprarShe drutaM niHsArito mayA .
AkhyAtaste mayA chAtmA durGYeyo.api surAsuraiH .. 44..\\
yAvatsa bhagavAnbrahmA na budhyati mahAtapaH .
tAvattvamiha viprarShe vishrabdhash chara vai sukham .. 45..\\
tato vibhuddhe tasmi.nstu sarvalokapitAmahe .
ekIbhUto hi srakShyAmi sharIrAddvijasattama .. 46..\\
AkAshaM pR^ithivI.n jyotirvAyu.n salilameva cha .
loke yachcha bhavechchheShamiha sthAvaraja~Ngamam .. 47..\\
maark
ityuktvAntarhitastAta sa devaH paramAdbhutaH .
prajAshchemAH prapashyAmi vichitrA bahudhA kR^itAH .. 48..\\
etaddR^iShTaM mayA rAja.nstasminprApte yugakShaye .
AshcharyaM bharatashreShTha sarvadharmabhR^itA.n vara .. 49..\\
yaH sa devo mayA dR^iShTaH purA padmanibhekShaNaH .
sa eSha puruShavyAghra sambandhI te janArdanaH .. 50..\\
asyaiva varadAnAddhi smR^itirna prajahAti mAm .
dIrghamAyushcha kaunteya svachchhandamaraNa.n tathA .. 51..\\
sa eSha kR^iShNo vArShNeyaH purANapuruSho vibhuH .
Aste harirachintyAtmA krIDanniva mahAbhujaH .. 52..\\
eSha dhAtA vidhAtA cha sa.nhartA chaiva sAtvataH .
shrIvatsa vakShA govindaH prajApatipatiH prabhuH .. 53..\\
dR^iShTvema.n vR^iShNishArdUlaM smR^itirmAmiyamAgatA .
Adidevamaja.n viShNuM puruShaM pItavAsasam .. 54..\\
sarveShAmeva bhUtAnAM pitA mAtA cha mAdhavaH .
gachchhadhvamena.n sharaNaM sharaNya.n kauravarShabhAH .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 188}
vai
evamuktAstu te pArthA yamau cha puruSharShabhau .
draupadyA kR^iShNayA sArdhaM namashchakrurjanArdanam .. 1..\\
sa chaitAnpuruShavyAghra sAmnA paramavalgunA .
sAntvayAmAsa mAnArhAnmanyamAno yathAvidhi .. 2..\\
yudhiShThirastu kaunteyo mArkaNDeyaM mahAmunim .
punaH paprachchha sAmrAjye bhaviShyA.n jagato gatim .. 3..\\
AshcharyabhUtaM bhavataH shrutaM no vadatA.n vara .
mune bhArgava yadvR^itta.n yugAdau prabhavApyayau .. 4..\\
asminkaliyuge.apyasti punaH kautUhalaM mama .
samAkuleShu dharmeShu kiM nu sheShaM bhaviShyati .. 5..\\
ki.n vIryA mAnavAstatra kimAhAravihAriNaH .
kimAyuShaH ki.n vasanA bhaviShyanti yugakShaye .. 6..\\
kA.n cha kAShThA.n samAsAdya punaH sampatsyate kR^itam .
vistareNa mune brUhi vichitrANIha bhAShase .. 7..\\
ityuktaH sa munishreShThaH punarevAbhyabhAShata .
ramayanvR^iShNishArdUlaM pANDavAMshcha mahAmuniH .. 8..\\
maark
bhaviShya.n sarvalokasya vR^ittAntaM bharatarShabha .
kaluSha.n kAlamAsAdya kathyamAnaM nibodha me .. 9..\\
kR^ite chatuShpAtsakalo nirvyAjopAdhi varjitaH .
vR^iShaH pratiShThito dharmo manuShyeShvabhavatpurA .. 10..\\
adharmapAdaviddhastu tribhiraMshaiH pratiShThitaH .
tretAyA.n dvApare.ardhena vyAmishro dharma uchyate .. 11..\\
tribhiraMshairadharmastu lokAnAkramya tiShThati .
chaturthAMshena dharmastu manuShyAnupatiShThati .. 12..\\
AyurvIryamatho buddhirbala.n tejo cha pANDava .
manuShyANAmanuyuga.n hrasatIti nibodha me .. 13..\\
rAjAno brAhmaNA vaishyAH shUdrAshchaiva yudhiShThira .
vyAjairdharma.n chariShyanti dharmavvaita.nsikA narAH .. 14..\\
satya.n sa~NkShepsyate loke naraiH paNDitamAnibhiH .
satyahAnyA tatasteShAmAyuralpaM bhaviShyati .. 15..\\
AyuShaH prakShayAdvidyAM na shakShyantyupashikShitum .
vidyA hInAnaviGYAnAllobho.apyabhibhaviShyati .. 16..\\
lobhakrodhaparA mUDhAH kAmasaktAshcha mAnavAH .
vairabaddhA bhaviShyanti parasparavadhepsavaH .. 17..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH sa~NkIryantaH parasparam .
shUdra tulyA bhaviShyanti tapaH satyavivarjitAH .. 18..\\
antyA madhyA bhaviShyanti madhyAshchAntAvasAyinaH .
IdR^isho bhavitA loko yugAnte paryupasthite .. 19..\\
vastrANAM pravarA shANI dhAnyAnA.n kora dUShakAH .
bhAryA mitrAshcha puruShA bhaviShyanti yugakShaye .. 20..\\
matsyAmiSheNa jIvanto duhantashchApyajaiDakam .
goShu naShTAsu puruShA bhaviShyanti yugakShaye .. 21..\\
anyonyaM parimuShNanto hi.nsayantashcha mAnavAH .
ajapA nAstikAH stenA bhaviShyanti yugakShaye .. 22..\\
sarittIreShu kuddAlairvApayiShyanti chauShadhIH .
tAshchApyalpaphalAsteShAM bhaviShyanti yugakShaye .. 23..\\
shrAddhe daive cha puruShA ye cha nitya.n dhR^itavratAH .
te.api lobhasamAyuktA bhokShyantIha parasparam .. 24..\\
pitA putrasya bhoktA cha pituH putrastathaiva cha .
atikrAntAni bhojyAni bhaviShyanti yugakShaye .. 25..\\
na vratAni chariShyanti brAhmaNA veda nindakAH .
na yakShyanti na hoShyanti hetuvAdavilobhitAH .. 26..\\
nimne kR^iShi.n kariShyanti yokShyanti dhuri dhenukAH .
ekahAyana vatsAMshcha vAhayiShyanti mAnavAH .. 27..\\
putraH pitR^ivadha.n kR^itvA pitA putravadhaM tathA .
nirudvego bR^ihadvAdI na nindAm upalapsyate .. 28..\\
mlechchha bhUta.n jagatsarvaM nishkriya.n yaGYavarjitam .
bhaviShyati nirAnandamanutsavamatho tathA .. 29..\\
prAyashaH kR^ipaNAnA.n hi tathA bandhumatAm api .
vidhavAnA.n cha vittAni hariShyantIha mAnavAH .. 30..\\
alpavIryabalAH stabdhA lobhamohaparAyaNAH .
tatkathAdAnasantuShTA duShTAnAmapi mAnavAH .
parigraha.n kariShyanti pApAchAraparigrahAH .. 31..\\
sa~NghAtayantaH kaunteya rAjAnaH pApabuddhayaH .
parasparavadhodyuktA mUrkhAH paNDitamAninaH .
bhaviShyanti yugasyAnte kShatriyA lokakaNTakAH .. 32..\\
arakShitAro lubdhAshcha mAnAha~NkAra darpitAH .
kevala.n daNDaruchayo bhaviShyanti yugakShaye .. 33..\\
AkramyAkramya sAdhUnA.n dArAMshchaiva dhanAni cha .
bhokShyante niranukroshA rudatAmapi bhArata .. 34..\\
na kanyA.n yAchate kashchinnApi kanyA pradIyate .
svaya.n grAhA bhaviShyanti yugAnte paryupasthite .. 35..\\
rAjAnashchApyasantuShTAH parArthAnmUDhachetasaH .
sarvopAyairhariShyanti yugAnte paryupasthite .. 36..\\
mlechchhI bhUta.n jagatsarvaM bhaviShyati cha bhArata .
hasto hastaM parimuShedyugAnte paryupasthite .. 37..\\
satya.n sa~NkShipyate loke naraiH paNDitamAnibhiH .
sthavirA bAlamatayo bAlAH sthavira buddhayaH .. 38..\\
bhIravaH shUramAnInaH shUrA bhIru viShAdinaH .
na vishvasanti chAnyonya.n yugAnte paryupasthite .. 39..\\
ekAhArya.n jagatsarva.n lobhamohavyavasthitam .
adharmo vardhati mahAnna cha dharmaH pravartate .. 40..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyA na shiShyanti janAdhipa .
ekavarNastadA loko bhaviShyati yugakShaye .. 41..\\
na kSha.nsyati pitA putraM putrashcha pitara.n tathA .
bhAryA cha patishushrUShAM na kariShyati kA chana .. 42..\\
ye yavAnnA janapadA godhUmAnnAstathaiva cha .
tAndeshAnsaMshrayiShyanti yugAnte paryupasthite .. 43..\\
svairAhArAshcha puruShA yoShitashcha vishAM pate .
anyonyaM na sahiShyanti yugAnte paryupasthite .. 44..\\
mlechchha bhUta.n jagatsarvaM bhaviShyati yudhiShThira .
na shrAddhairhi pitR^IMshchApi tarpayiShyanti mAnavAH .. 45..\\
na kashchitkasya chichchhrotA na kashchitkasya chidguruH .
tamo grastastadA loko bhaviShyati narAdhipa .. 46..\\
paramAyushcha bhavitA tadA varShANi ShoDasha .
tataH prANAnvimokShyanti yugAnte paryupasthite .. 47..\\
pa~nchame vAtha ShaShThe vA varShe kanyA prasUyate .
sapta varShAShTa varShAshcha prajAsyanti narAstadA .. 48..\\
patyau strI tu tadA rAjanpuruSho vA striyaM prati .
yugAnte rAjashArdUla na toShamupayAsyati .. 49..\\
alpadravyA vR^ithA li~NgA hi.nsA cha prabhaviShyati .
na kashchitkasya chiddAtA bhaviShyati yugakShaye .. 50..\\
aTTashUlA janapadAH shiva shUlAshchatuShpathAH .
keshashUlAH striyashchApi bhaviShyanti yugakShaye .. 51..\\
mlechchhAH krUrAH sarvabhakShA dAruNAH sarvakarmasu .
bhAvinaH pashchime kAle manuShyA nAtra saMshayaH .. 52..\\
krayavikrayakAle cha sarvaH sarvasya va~nchanam .
yugAnte bharatashreShTha vR^itti lobhAtkariShyati .. 53..\\
GYAnAni chApyaviGYAya kariShyanti kriyAstathA .
Atmachhandena vartante yugAnte paryupasthite .. 54..\\
svabhAvAtkrUrakarmANashchAnyonyamabhisha~NkinaH .
bhavitAro janAH sarve samprApte yugasa~NkShaye .. 55..\\
ArAmAMshchaiva vR^ikShAMshcha nAshayiShyanti nirvyathAH .
bhavitA sa~NkShayo loke jIvitasya cha dehinAm .. 56..\\
tathA lobhAbhibhUtAshcha chariShyanti mahImimAm .
brAhmaNAshcha bhaviShyanti brahma svAni cha bhu~njate .. 57..\\
hAhAkR^itA dvijAshchaiva bhayArtA vR^iShalArditAH .
trAtAramalabhanto vai bhramiShyanti mahImimAm .. 58..\\
jIvitAntakarA raudrAH krUrAH prANivihi.nsakAH .
yadA bhaviShyanti narAstadA sa~NkShepsyate yugam .. 59..\\
AshrayiShyanti cha nadIH parvatAnviShamANi cha .
pradhAvamAnA vitrastA dvijAH kurukulodvaha .. 60..\\
dasyu prapIDitA rAjankAkA iva dvijottamAH .
kurAjabhishcha satata.n karabhAra prapIDitAH .. 61..\\
dhairya.n tyaktvA mahIpAla dAruNe yugasa~NkShaye .
vikarmANi kariShyanti shUdrANAM parichArakAH .. 62..\\
shUdrA dharmaM pravakShyanti brAhmaNAH paryupAsakAH .
shrotArashcha bhaviShyanti prAmANyena vyavasthitAH .. 63..\\
viparItashcha loko.ayaM bhaviShyatyadharottaraH .
eDUkAnpUjayiShyanti varjayiShyanti devatAH .
shUdrAH parichariShyanti na dvijAnyugasa~NkShaye .. 64..\\
AshrameShu maharShINAM brAhmaNAvasatheShu cha .
devasthAneShu chaityeShu nAgAnAmAlayeShu cha .. 65..\\
eDUka chihnA pR^ithivI na deva gR^ihabhUShitA .
bhaviShyati yuge kShINe tadyugAntasya lakShaNam .. 66..\\
yadA raudrA dharmahInA mA.nsAdAH pAnapAstathA .
bhaviShyanti narA nitya.n tadA sa~NkShepsyate yugam .. 67..\\
puShpe puShpa.n yadA rAjanphale phalamupAshritam .
prajAsyati mahArAja tadA sa~NkShepsyate yugam .. 68..\\
akAlavarShI parjanyo bhaviShyati gate yuge .
akrameNa manuShyANAM bhaviShyati tadA kriyA .
virodhamatha yAsyanti vR^iShalA brAhmaNaiH saha .. 69..\\
mahI mlechchha samAkIrNA bhaviShyati tato.achirAt .
karabhAra bhayAdviprA bhajiShyanti disho dasha .. 70..\\
nirvisheShA janapadA narAvR^iShTibhirarditAH .
AshramAnabhipatsyanti phalamUlopajIvinaH .. 71..\\
evaM paryAkule loke maryAdA na bhaviShyati .
na sthAsyantyupadeshe cha shiShyA vipriyakAriNaH .. 72..\\
AchAryopanidhish chaiva vatsyate tadanantaram .
arthayuktyA pravatsyanti mitra sambandhibAndhavAH .
abhAvaH sarvabhUtAnA.n yugAnte cha bhaviShyati .. 73..\\
dishaH prajvalitAH sarvA nakShatrANi chalAni cha .
jyotIMShi pratikUlAni vAtAH paryAkulAstathA .
ulkA pAtAshcha bahavo mahAbhayanidarshakAH .. 74..\\
ShaDbhiranyaishcha sahito bhAskaraH pratapiShyati .
tumulAshchApi nirhrAdA digdAhAshchApi sarvashaH .
kabandhAntarhito bhAnurudayAstamaye tadA .. 75..\\
akAlavarShI cha tadA bhaviShyati sahasradR^ik .
sasyAni cha na rokShyanti yugAnte paryupasthite .. 76..\\
abhIkShNa.n krUra vAdinyaH paruShA ruditapriyAH .
bhartR^INA.n vachane chaiva na sthAsyanti tadA striyaH .. 77..\\
putrAshcha mAtApitarau haniShyanti yugakShaye .
sUdayiShyanti cha patInstriyaH putrAnapAshritAH .. 78..\\
aparvaNi mahArAja sUrya.n rAhurupaiShyati .
yugAnte hutabhukchApi sarvataH prajvaliShyati .. 79..\\
pAnIyaM bhojana.n chaiva yAchamAnAstadAdhvagAH .
na lapsyante nivAsa.n cha nirastAH pathi sherate .. 80..\\
nirghAtavAyasA nAgAH shakunAH samR^igadvijAH .
rUkShA vAcho vimokShyanti yugAnte paryupasthite .. 81..\\
mitra sambandhinashchApi santyakShyanti narAstadA .
janaM parijana.n chApi yugAnte paryupasthite .. 82..\\
atha deshAndishashchApi pattanAni purANi cha .
kramashaH saMshrayiShyanti yugAnte paryupasthite .. 83..\\
hA tAta hA sutetyeva.n tadA vAchaH sudAruNAH .
vikroshamAnashchAnyonya.n jano gAM paryaTiShyati .. 84..\\
tatastumulasa~NghAte vartamAne yugakShaye .
dvijAtipUrvako lokaH krameNa prabhaviShyati .. 85..\\
tataH kAlAntare.anyasminpunarlokavivR^iddhaye .
bhaviShyati punardaivamanukUla.n yadR^ichchhayA .. 86..\\
yadA chandrashcha sUryashcha tathA tiShyabR^ihaspatI .
ekArAshau sameShyanti prapatsyati tadA kR^itam .. 87..\\
kAlavarShI cha parjanyo nakShatrANi shubhAni cha .
pradakShiNA grahAshchApi bhaviShyantyanulomagAH .
kShema.n subhikShamArogyaM bhaviShyati nirAmayam .. 88..\\
kalkirviShNuyashA nAma dvijaH kAlaprachoditaH .
utpatsyate mahAvIryo mahAbuddhiparAkramaH .. 89..\\
sambhUtaH sambhala grAme brAhmaNAvasathe shubhe .
manasA tasya sarvANi vAhanAnyAyudhAni cha .
upasthAsyanti yodhAshcha shastrANi kavachAni cha .. 90..\\
sa dharmavijayI rAjA chakravartI bhaviShyati .
sa chema.n sa~NkulaM lokaM prasAdamupaneShyati .. 91..\\
utthito brAhmaNo dIptaH kShayAntakR^idudAradhIH .
sa sa~NkShepo hi sarvasya yugasya parivartakaH .. 92..\\
sa sarvatragatAnkShudrAnbrAhmaNaiH parivAritaH .
utsAdayiShyati tadA sarvAnmlechchha gaNAndvijaH .. 93..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 189}
maark
tatashchorakShaya.n kR^itvA dvijebhyaH pR^ithivImimAm .
vAjimedhe mahAyaGYe vidhivatkalpayiShyati .. 1..\\
sthApayitvA sa maryAdAH svayambhuvihitAH shubhAH .
vanaM puNyayashaH karmA jarAvAnsaMshrayiShyati .. 2..\\
tachchhIlamanuvartsyante manuShyA lokavAsinaH .
vipraishchorakshaye chaiva kR^ite kShemaM bhavishyate .. 3..\\
kR^iShNAjinAni shaktIshcha trishUlAnyAyudhAni cha .
sthApayanvipra shArdUlo desheShu vijiteShu cha .. 4..\\
sa.nstUyamAno viprendrairmAnayAno dvijottamAn .
kalkishchariShyati mahI.n sadA dasyu vadhe rataH .. 5..\\
hA tAta hA sutetyeva.n tAstA vAchaH sudAruNAH .
vikroshamAnAnsubhR^isha.n dasyUnneShyati saMshayam .. 6..\\
tato.adharmavinAsho vai dharmavR^iddhishcha bhArata .
bhaviShyati kR^ite prApte kriyAvAMshcha janastathA .. 7..\\
ArAmAshchaiva chaityAshcha taTAkAnyavaTAstathA .
yaGYakriyAshcha vividhA bhaviShyanti kR^ite yuge .. 8..\\
brAhmaNAH sAdhavashchaiva munayashcha tapasvinaH .
AshramAH saha pAShaNDAH sthitAH satye janAH prajAH .. 9..\\
jAsyanti sarvabIjAni upyamAnAni chaiva ha .
sarveShvR^ituShu rAjendra sarva.n sasyaM bhaviShyati .. 10..\\
narA dAneShu niratA vrateShu niyameShu cha .
japayaGYaparA viprA dharmakAmA mudA yutAH .
pAlayiShyanti rAjAno dharmeNemA.n vasundharAm .. 11..\\
vyavahAra ratA vaishyA bhaviShyanti kR^ite yuge .
ShaShkarmaniratA viprAH kShatriyA rakShaNe ratAH .. 12..\\
shushrUShAyA.n ratAH shUdrAstathA varNatrayasya cha .
eSha dharmaH kR^itayuge tretAyA.n dvApare tathA .
pashchime yugakAle cha yaH sa te samprakIrtitaH .. 13..\\
sarvalokasya viditA yugasa~NkhyA cha pANDava .
etatte sarvamAkhyAtamatItAnAgataM mayA .
vAyuproktamanusmR^itya purANamR^iShisa.nstutam .. 14..\\
eva.n sa.nsAramArgA me bahushashchirajIvinA .
dR^iShTAshchaivAnubhUtAshcha tA.nste kathitavAnaham .. 15..\\
ida.n chaivAparaM bhUyo saha bhrAtR^ibhirachyuta .
dharmasaMshaya mokShArthaM nibodha vachanaM mama .. 16..\\
dharme tvayAtmA sa.nyojyo nitya.n dharmabhR^itA.n vara .
dharmAtmA hi sukha.n rAjA pretya cheha cha nandati .. 17..\\
nibodha cha shubhA.n vANIM yAM pravakShyAmi te.anagha .
na brAhmaNe paribhavaH kartavyaste kadA chana .
brAhmaNo ruShito hanyAdapi lokAnpratiGYayA .. 18..\\
vai
mArkaNDeya vacho shrutvA kurUNAM pravaro nR^ipaH .
uvAcha vachana.n dhImAnparamaM paramadyutiH .. 19..\\
kasmindharme mayA stheyaM prajAH sa.nrakShatA mune .
katha.n cha vartamAno vai na chyaveya.n svadharmataH .. 20..\\
maark
dayAvAnsarvabhUteShu hito rakto.anasUyakaH .
apatyAnAmiva sveShAM prajAnA.n rakShaNe rataH .
chara dharma.n tyajAdharmaM pitR^IndevAMshcha pUjaya .. 21..\\
pramAdAdyatkR^ita.n te.abhUtsa.nyaddAnena tajjaya .
ala.n te mAnamAshritya satataM paravAnbhava .. 22..\\
vijitya pR^ithivI.n sarvAM modamAnaH sukhI bhava .
eSha bhUto bhaviShyashcha dharmaste samudIritaH .. 23..\\
na te.astyavidita.n kiM chidatItAnAgataM bhuvi .
tasmAdimaM pariklesha.n tvaM tAta hR^idi mA kR^ithAH .. 24..\\
eSha kAlo mahAbAho api sarvadivaukasAm .
muhyanti hi prajAstAta kAlenAbhiprachoditAH .. 25..\\
mA cha te.atra vichAro bhUdyanmayokta.n tavAnagha .
atisha~Nkya vacho hyetaddharmalopo bhavettava .. 26..\\
jAtAsi prathite vaMshe kurUNAM bharatarShabha .
karmaNA manasA vAchA sarvametatsamAchara .. 27..\\
y
yattvayokta.n dvijashreShTha vAkya.n shrutimanoharam .
tathA kariShye yatnena bhavataH shAsana.n vibho .. 28..\\
na me lobho.asti viprendra na bhayaM na cha matsaraH .
kariShyAmi hi tatsarvamukta.n yatte mayi prabho .. 29..\\
vai
shrutvA tu vachana.n tasya pANDavasya mahAtmanaH .
prahR^iShTAH pANDavA rAjansahitAH shAr~NgadhanvanA .. 30..\\
tathA kathA.n shubhAM shrutvA mArkaNDeyasya dhImataH .
vismitAH samapadyanta purANasya nivedanAt .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 190}
vai
\noindent
bhUya eva brAhmaNamahAbhAgya.n vaktumarhasItyabravItpANDaveyo mArkaNDeyam
1
.. 1..
athAchaShTa mArkaNDeyaH
1
.. 2..
ayodhyAyAmikShuvAku kulotpannaH pArthivaH parikShinnAma mR^igayAm agamat
1
.. 3..
tamekAshvena mR^igamanusarantaM mR^igo dUramapAharat
1
.. 4..
athAdhvani jAtashramaH kShuttR^iShNAbhibhUtashcha kasmiMshchiduddeshe nIla.n vanaShaNDamapashyat
1
tachcha vivesha
2
.. 5..
tatastasya vanaShaNDasya madhye.atIva ramaNIya.n saro dR^iShTvA sAshvaiva vyagAhata
1
.. 6..
athAshvastaH sa bisa mR^iNAlamashvasyAgre nikShipya puShkariNI tIre samAvishat
1
.. 7..
tataH shayAno madhura.n gItashabdamashR^iNot
1
.. 8..
sa shrutvA achintayat
1
neha manuShyagatiM pashyAmi
2
kasya khalvaya.n gItashabdeti
3
.. 9..
athApashyatkanyAM paramarUpadarshanIyAM puShpANyavachinvatI.n gAyantIM cha
1
.. 10..
atha sA rAGYaH samIpe paryakrAmat
1
.. 11..
tAmabravIdrAjA
1
kasyAsi subhage tvamiti
2
.. 12..
sA pratyuvAcha
1
.. 13..
tA.n rAjovAcha
1
arthI tvayAhamiti
2
.. 14..
athovAcha kanyA samayenAha.n shakyA tvayA labdhum
1
nAnyatheti
2
.. 15..
tA.n rAjA samayamapR^ichchhat
1
.. 16..
tataH kanyedamuvAcha
1
udakaM me na darshayitavyamiti
2
.. 17..
sa rAjA bADhamityuktvA tA.n samAgamya tayA sahAste
1
.. 18..
tatraivAsIne rAjani senAnvagachchhat
1
padenAnupada.n dR^iShTvA rAjAnaM parivAryAtiShThat
2
.. 19..
paryAshvastashcha rAjA tayaiva saha shibikayA prAyAdavighATitayA
1
svanagaramanuprApya rahasi tayA saha ramannAste
2
nAnyatki.n chanApashyat
3
.. 20..
atha pradhAnAmAtyastasyAbhyAsha charAH striyo.apR^ichchhat
1
kimatra prayojana.n vartateti
2
.. 21..
athAbruva.nstAH striyaH
1
apUrvamiva pashyAmodakaM nAtra nIyateti
2
.. 22..
athAmAtyo.anudaka.n vana.n kArayitvodAra vR^ikShaM bahumUlapuShpaphalaM rahasyupagamya rAjAnamabravIt
1
vanamidamudAramanudakam
2
sAdhvatra ramyatAm iti
3
.. 23..
sa tasya vachanAttayaiva sahadevyA tadvanaM prAvishat
1
sa kadA chittasminvane ramye tayaiva saha vyavaharat
2
atha kShuttR^iShNArditaH shrAnto.atimAtramatimuktAgAramapashyat
3
.. 24..
tata pravishya rAjA saha priyayA sudhA talasukR^itA.n vimalasalilapUrNAM vApImapashyat
1
.. 25..
dR^iShTvaiva cha tA.n tasyaiva tIre sahaiva tayA devyA vyatiShThat
1
.. 26..
atha tA.n devI.n sa rAjAbravIt
1
sAdhuvavatara vApI salilamiti
2
.. 27..
sA tadvacho shrutvAvatIrya vApIM nyamajjat
1
na punarudamajjat
2
.. 28..
tAM mR^igayamANo rAjA nApashyat
1
.. 29..
vApImapi niHsrAvya maNDUka.n shvabhramukhe dR^iShTvA kruddhAGYApayAmAsa
1
sarvamaNDUka vadhaH kriyatAm iti
2
yo mayArthI sa mR^itakari maNDUkairupAyanairmAmupatiShThediti
3
.. 30..
atha maNDUkavadhe ghore kriyamANe dikShu sarvAsu maNDUkAnbhayamAvishat
1
te bhItA maNDUkarAGYe yathAvR^ittaM nyavedayan
2
.. 31..
tato maNDUkarATtApasa veShadhArI rAjAnamabhyagachchhat
1
.. 32..
upetya chainamuvAcha
1
mA rAjankrodhavasha.n gamaH
2
prasAda.n kuru
3
nArhasi maNDUkAnAmanaparAdhinA.n vadha.n kartumiti
3
.. 33..
shlokau chAtra bhavataH
1\\
mA maNDUkA~njighA.nsa tva.n kopa.n sandhAryayAchyuta .
prakShIyate dhanodreko janAnAmavijAnatAm .. 34..\\
pratijAnIhi naitA.nstvaM prApya krodha.n vimokShyase .
ala.n kR^itvA tavAdharmaM maNDUkaiH ki.n hatairhi te .. 35..\\
\noindent
tameva.n vAdinamiShTajanashokaparItAtmA rAjA provAcha
1
na hi kShamyate tanmayA
2
haniShyAmyetAn
3
etairdurAtmabhiH priyA me bhakShitA
4
sarvathaiva me vadhyA maNDUkAH
5
nArhasi vidvanmAm uparoddhumiti
6
.. 36..
sa tadvAkyamupalabhya vyathitendriya manaH provAcha
1
prasIda rAjan
2
ahamAyurnAma maNDUkarAjaH
3
mama sA duhitA sushobhanA nAma
4
tasyA dauHshIlyametat
5
bahavo hi rAjAnastayA vipralabdha pUrveti
6
.. 37..
tamabravIdrAjA
1
tayAsmyarthI
2
sa me dIyatAm iti
3
.. 38..
athainA.n rAGYe pitAdAt
1
abravIchchainAm
2
ena.n rAjAnaM shushrUShasveti
3
.. 39..
sovAcha duhitaram
1
yasmAttvayA rAjAno vipralabdhAstasmAdabrahmaNyAni tavApatyAni bhaviShyantyanR^itakatvAttaveti
2
.. 40..
sa cha rAjA tAmupalabhya tasyA.n surata guNanibaddhahR^idayo lokatrayaishvaryamivopalabhya harShabAShpakalayA vAcha praNipatyAbhipUjya maNDUkarAjAnamabravIt
1
anugR^ihIto.asmIti
2
.. 41..
sa cha maNDUkarAjo jAmAtaramanuGYApya yathAgatamagachchhat
1
.. 42..
atha kasya chitkAlasya tasyA.n kumArAstrayastasya rAGYaH sambabhUvuH shalo dalo balash cheti
1
tatasteShA.n jyeShTha.n shalaM samaye pitA rAjye.abhiShichya tapasi dhR^itAtmA vanaM jagAma
2
.. 43..
atha kadA chichchhilo mR^igayAm acharat
1
mR^iga.n chAsAdya rathenAnvadhAvat
2
.. 44..
sUta.n chovAcha
1
shIghraM mA.n vahasveti
2
.. 45..
sa tathoktaH sUto rAjAnamabravIt
1
mA kriyatAmanubandhaH
2
naiSha shakyastvayA mR^igo grahItu.n yadyapi te rathe yuktau vAmya syAtAm iti
3
.. 46..
tato.abravIdrAjA sUtam
1
AchakShva me vAmya
2
hanmi vA tvAm iti
3
.. 47..
saivamukto rAjabhayabhIto vAmadeva shApabhItashcha sannAchakhyau rAGYe
1
vAmadevasyAshvau vAmya manojavAviti
2
.. 48..
athainamevaM bruvANamabravIdrAjA
1
vAmadevAshrama.n yAhIti
2
.. 49..
sa gatvA vAmadevAshrama.n tamR^iShimabravIt
1
bhagavanmR^igo mayA viddhaH pAlayate
2
ta.n sambhAvayeyam
3
arhasi me vAmya dAtumiti
4
.. 50..
tamabravIdR^iShiH
1
dadAni te vAmya
2
kR^itakAryeNa bhavatA mamaiva niryAtyau kShipramiti
3
.. 51..
sa cha tAvashvau pratigR^ihyAnuGYApya charShiM prAyAdvAmya sa.nyuktena rathena mR^igaM prati
1
gachchhaMshchAbravItsUtam
3
ashvaratnAvimAvayogyau brAhmaNAnAm
4
naitau pratideyau vAmadevAyeti
5
.. 52..
evamuktvA mR^igamavApya svanagarametyAshvAvantaHpure.asthApayat
1
.. 53..
atharShishchintayAmAsa
1
taruNo rAjaputraH kalyANaM patramAsAdya ramate
2
na me pratiniryAtayati
3
aho kaShTamiti
4
.. 54..
manasA nishchitya mAsi pUrNe shiShyamabravIt
1
gachchhAtreya
2
rAjAnaM brUhi
3
yadi paryAptaM niryAtayopAdhyAya vAmyeti
4
.. 55..
sa gatvaiva.n ta.n rAjAnamabravIt
1
.. 56..
ta.n rAjA pratyuvAcha
1
rAGYAmetadvAhanam
2
anarhA brAhmaNA ratnAnAmeva.nvidhAnAm
3
ki.n cha brAhmaNAnAmashvaiH kAryam
4
sAdhu pratigamyatAm iti
5
.. 57..
sa gatvaivamupAdhyAyAyAchaShTa
1
.. 58..
tachchhrutvA vachanamapriya.n vAmadevaH krodhaparItAtmA svayameva rAjAnamabhigamyAshvArthamabhyachodayat
1
na chAdAdrAjA
2
.. 59..\\
vaama
prayachchha vAmyau mama pArthiva tvaM
kR^ita.n hi te kAryamanyairashakyam .
mA tvA vadhIdvaruNo ghorapAshair
brahmakShatrasyAntare vartamAnaH .. 60..\\
raajaa
anaDvAhau suvratau sAdhu dAntAv
etadviprANA.n vAhanaM vAmadeva .
tAbhyA.n yAhi tvaM yatra kAmo maharShe
chhandA.nsi vai tvAdR^isha.n sa.nvahanti .. 61..\\
vaama
chhandA.nsi vai mAdR^isha.n sa.nvahanti
loke.amuShminpArthiva yAni santi .
asmi.nstu loke mama yAnametad
asmadvidhAnAmapareShA.n cha rAjan .. 62..\\
raajaa
chatvAro vA gardabhAstvA.n vahantu
shreShThAshvataryo harayo vA tura~NgAH .
taistva.n yAhi kShatriyasyaiSha vAho
mama vAmyau na tavaitau hi viddhi .. 63..\\
vaama
ghora.n vrataM brAhmaNasyaitadAhur
etadrAjanyadihAjIvamAnaH .
ayasmayA ghorarUpA mahAnto
vahantu tvA.n shitashUlAshchaturdhA .. 64..\\
raajaa
ye tvA vidurbrAhmaNa.n vAmadeva
vAchA hantuM manasA karmaNA vA .
te tvA.n sashiShyamiha pAtayantu
madvAkyanunnAH shitashUlAsi hastAH .. 65..\\
vaama
nAnuyogA brAhmaNAnAM bhavanti
vAchA rAjanmanasA karmaNA vA .
yastvevaM brahma tapasAnveti
vidvA.nstena shreShTho bhavati hi jIvamAnaH .. 66..\\
maark
evamukte vAmadevena rAjan
samuttasthU rAkShasA ghorarUpAH .
taiH shUlahastairvadhyamAnaH sa rAjA
provAcheda.n vAkyamuchchaistadAnIm .. 67..\\
ikShvAkavo yadi brahmandalo vA
vidheyA me yadi vAnye visho.api .
notsrakShye.aha.n vAmadevasya vAmyau
naiva.nvidhA dharmashIlA bhavanti .. 68..\\
evaM bruvanneva sa yAtudhAnair
hato jagAmAshu mahI.n kShitIshaH .
tato viditvA nR^ipatiM nipAtitam
ikShvAkavo vai dalamabhyaShi~nchan .. 69..\\
rAjye tadA tatra gatvA sa vipraH
provAcheda.n vachanaM vAmadevaH .
dala.n rAjAnaM brAhmaNAnAM hi deyam
eva.n rAjansarvadharmeShu dR^iShTam .. 70..\\
bibheShi chettvamadharmAnnarendra
prayachchha me shIghramevAdya vAmyau .
etachchhrutvA vAmadevasya vAkyaM
sa pArthivaH sUtamuvAcha roShAt .. 71..\\
eka.n hi me sAyaka.n chitrarUpaM
digdha.n viSheNAhara sa~NgR^ihItam .
yena viddho vAmadevaH shayIta
sandashyamAnaH shvabhirArtarUpaH .. 72..\\
vaama
jAnAmi putra.n dashavarShaM tavAhaM
jAtaM mahiShyA.n shyenajitaM narendra .
ta.n jahi tvaM madvachanAtpraNunnas
tUrNaM priya.n sAyakairghorarUpaiH .. 73..\\
maark
evamukto vAmadevena rAjann
antaHpure rAjaputra.n jaghAna .
sa sAyakastigmatejA visR^iShTaH
shrutvA dalastachcha vAkyaM babhAShe .. 74..\\
ikShvAkavo hanta charAmi vaH priyaM
nihanmIma.n vipramadya pramathya .
AnIyatAmaparastigmatejAH
pashyadhvaM me vIryamadya kShitIshAH .. 75..\\
vaama
ya.n tvamena.n sAyakaM ghorarUpaM
viSheNa digdhaM mama sandadhAsi .
na tvamena.n sharavaryaM vimoktuM
sandhAtu.n vA shakShyasi mAnavendra .. 76..\\
raajaa
ikShvAkavaH pashyata mA.n gR^ihItaM
na vai shaknomyeSha shara.n vimoktum .
na chAsya kartuM nAshamabhyutsahAmi
AyuShmAnvai jIvatu vAmadevaH .. 77..\\
vaama
sa.nspR^ishainAM mahiShI.n sAyakena
tatastasmAdenaso mokShyase tvam .. 78..\\
maark
tatastathA kR^itavAnpArthivastu
tato muni.n rAjaputrI babhAShe .
yathA yukta.n vAmadevAhamenaM
dine dine sa.nvishantI vyasha.nsam .
brAhmaNebhyo mR^igayantI sUnR^itAni
tathA brahmanpuNyaloka.n labheyam .. 79..\\
vaama
tvayA trAta.n rAjakulaM shubhekShaNe
vara.n vR^iNIShvApratima.n dadAni te .
prashAdhIma.n svajanaM rAjaputri
ikShvAkurAjya.n sumahachchApyanindye .. 80..\\
raajaputrii
vara.n vR^iNe bhagavannekameva
vimuchyatA.n kilbiShAdadya bhartA .
shivena chAdhyAhi saputrabAndhavaM
varo vR^ito hyeSha mayA dvijAgrya .. 81..\\
maark
shrutvA vacho sa munI rAjaputryAs
tathAstviti prAha kurupravIra .
tataH sa rAjA mudito babhUva
vAmyau chAsmai sampradadau praNamya .. 82..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 191}
vai
\noindent
mArkaNDeyamR^iShayaH pANDavAshcha paryapR^ichchhan
1
asti kashchidbhavatashchirajAtatareti
2
.. 1..
sa tAnuvAcha
1
asti khalu rAjarShirindradyumno nAma kShINapuNyastridivAtprachyutaH
2
kIrtiste vyuchchhinneti
3
sa mAmupAtiShThat
4
atha pratyabhijAnAti mAM bhavAniti
5
.. 2..
tamahamabruvam
1
na vaya.n rAsAyanikAH sharIropatApenAtmanaH samArabhAmahe.arthAnAmanuShThAnam
2
.. 3..
asti khalu himavati prAkArakarNo nAmolUkaH
1
sa bhavanta.n yadi jAnIyAt
2
prakR^iShTe chAdhvani himavAn
3
tatrAsau prativasatIti
3
.. 4..
sa mAmashvo bhUtvA tatrAvahadyatra babhUvolUkaH
1
.. 5..
athaina.n sa rAjarShiH paryapR^ichchhat
1
pratyabhijAnAti mAM bhavAniti
2
.. 6..
sa muhUrta.n dhyAtvAbravIdenam
1
nAbhijAne bhavantamiti
2
.. 7..
saivamukto rAjarShirindradyumaH punastamulUkamabravIt
1
asti kashchidbhavatashchirajAtatareti
2
.. 8..
saivamukto.abravIdenam
1
asti khalvindradyumnasaro nAma
2
tasminnADIja~Ngho nAma bakaH prativasati
3
so.asmattashchirajAtataraH
4
taM pR^ichchheti
5
.. 9..
tatendradyumno mA.n cholUkaM chAdAya tatsaro.agachchhadyatrAsau nADIja~Ngho nAma bako babhUva
1
.. 10..
so.asmAbhiH pR^iShTaH
1
bhavAnindradyuna.n rAjAnaM pratyabhijAnAtIti
2
.. 11..
saivamukto.abravInmuhUrta.n dhyAtvA
1
nAbhijAnAmyahamindradyumna.n rAjAnamiti
2
.. 12..
tataH so.asmAbhiH pR^iShTaH
1
asti kashchidanyo bhavatashchirajAtatareti
2
.. 13..
sa no.abravIdasti khalvihaiva sarasyakUpAro nAma kachchhapaH prativasati
1
sa mattashchirajAtatareti
2
sa yadi katha.n chidabhijAnIyAdima.n rAjAnaM tamakUpAraM pR^ichchhAmeti
3
.. 14..
tataH sa bakastamakUpAra.n kachchhapa.n viGYApayAmAsa
1
astyasmAkamabhipretaM bhavanta.n kaM chidarthamabhipraShTum
2
sAdhvAgamyatA.n tAvaditi
3
.. 15..
etachchhrutvA sa kachchhapastasmAtsarasotthAyAbhyagachchhadyatra tiShThAmo vaya.n tasya sarasastIre
1
.. 16..
Agata.n chaina.n vayamapR^ichchhAma
1
bhavAnindradyumna.n rAjAnamabhijAnAtIti
2
.. 17..
sa muhUrta.n dhyAtvA bAShpapUrNanayanudvignahR^idayo vepamAno visa~nj~nakalpaH prA~njalirabravIt
1
kimahamenaM na pratyabhijAnAmi
2
aha.n hyanena sahasrakR^itvaH pUrvamagnichitiShUpahita pUrvaH
3
sarashchedamasya dakShiNAdattAbhirgobhiratikramamANAbhiH kR^itam
4
atra chAhaM prativasAmIti
5
.. 18..
athaitatkachchhapenodAhR^ita.n shrutvA samanantara.n devalokAddeva rathaH prAdurAsIt
1
.. 19..
vAcho chAshrUyantendradyumnaM prati
1
prastutaste svargaH
2
yathochita.n sthAnamabhipadyasva
3
kIrtimAnasi
4
avyagro yAhIti
5
.. 20..\\
diva.n spR^ishati bhUmi.n cha shabdaH puNyasya karmaNaH .
yAvatsa shabdo bhavati tAvatpuruSha uchyate .. 21..\\
akIrtiH kIrtyate yasya loke bhUtasya kasya chit .
patatyevAdhamA.NllokAnyAvachchhabdaH sa kIrtyate .. 22..\\
tasmAtkalyANa vR^ittaH syAdatyantAya naro bhuvi .
vihAya vR^ittaM pApiShTha.n dharmamevAbhisaMshrayet .. 23..\\
\noindent
ityetachchhrutvA sa rAjAbravIt
1
tiShTha tAvadyAvadidAnImimau vR^iddhau yathAsthAnaM pratipAdayAmIti
2
.. 24..
sa mAM prAkArakarNa.n cholUka.n yathochite sthAne pratipAdya tenaiva yAnena sa.nsiddho yathochitaM sthAnaM pratipannaH
1
.. 25..
etanmayAnubhUta.n chirajIvinA dR^iShTamiti pANDavAnuvAcha mArkaNDeyaH
1
.. 26..
pANDavAshchochuH prItAH
1
sAdhu
2
shobhana.n kR^itaM bhavatA rAjAnamindradyumna.n svargalokAchchyutaM sve sthAne svarge punaH pratipAdayateti
3
.. 27..
athainAmabravIdasau
1
nanu devakIputreNApi kR^iShNena narake majjamAno rAjarShirnR^igastasmAtkR^ichchhrAtsamuddhR^itya punaH svargaM pratipAditeti
2
.. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 192}
vai
yudhiShThiro dharmarAjaH paprachchha bharatarShabha .
mArkaNDeya.n tapovR^iddhaM dIryAyuram akalmaSham .. 1..\\
viditAstava dharmaGYa devadAnavarAkShasAH .
rAjavaMshAshcha vividhA R^iShivaMshAshcha shAshvatAH .
na te.astyavidita.n kiM chidasmi.Nlloke dvijottama .. 2..\\
kathA.n vetsi mune divyAM manuShyoragarakShasAm .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tattvena kathitaM dvija .. 3..\\
kuvalAshva iti khyAta ikShvAkuraparAjitaH .
kathaM nAma viparyAsAddhundhumAratvamAgataH .. 4..\\
etadichchhAmi tattvena GYAtuM bhArgava sattama .
viparyasta.n yathA nAma kuvalAshvasya dhImataH .. 5..\\
maark
hanta te kathayiShyAmi shR^iNu rAjanyudhiShThira .
dharmiShThamidamAkhyAna.n dundhu mArasya tachchhR^iNu .. 6..\\
yathA sa rAjA ikShvAkuH kuvalAshvo mahIpatiH .
dhundhumAratvamagamattachchhR^iNuShva mahIpate .. 7..\\
maharShirvishrutastAta utta~Nka iti bhArata .
marudhanvasu ramyeShu Ashramastasya kaurava .. 8..\\
utta~Nkastu mahArAja tapo.atapyatsudushcharam .
ArirAdhayiShurviShNuM bahUnvarShagaNAnvibho .. 9..\\
tasya prItaH sa bhagavAnsAkShAddarshanameyivAn .
dR^iShTvaiva charShiH prahvasta.n tuShTAva vividhairstavaiH .. 10..\\
tvayA deva prajAH sarvAH sadevAsuramAnavAH .
sthAvarANi cha bhUtAni ja~NgamAni tathaiva cha .
brahma vedAshcha vedya.n cha tvayA sR^iShTaM mahAdyute .. 11..\\
shiraste gagana.n deva netre shashidivAkarau .
niHshvAsaH panavashchApi tejo.agnishcha tavAchyuta .
bAhavaste dishaH sarvAH kukShishchApi mahArNavaH .. 12..\\
UrU te parvatA devakhaM nAbhirmadhusUdana .
pAdau te pR^ithivI devI romANyoShadhayastathA .. 13..\\
indra somAgnivaruNA devAsuramahoragAH .
prahvAstvAmupatiShThanti stuvanto vividhaiH stavaiH .. 14..\\
tvayA vyAptAni sarvANi bhUtAni bhuvaneshvara .
yoginaH sumahAvIryAH stuvanti tvAM maharShayaH .. 15..\\
tvayi tuShTe jagatsvastha.n tvayi kruddhe mahadbhayam .
bhayAnAmapanetAsi tvamekaH puruShottama .. 16..\\
devAnAM mAnuShANA.n cha sarvabhUtasukhAvahaH .
tribhirvikramaNairdevatrayo lokAstvayAhR^itAH .
asurANA.n samR^iddhAnAM vinAshashcha tvayA kR^itaH .. 17..\\
tava vikramaNairdevA nirvANamagamanparam .
parAbhava.n cha daityendrAstvayi kruddhemahA dyute .. 18..\\
tva.n hi kartA vikartA cha bhUtAnAmiha sarvashaH .
ArAdhayitvA tvA.n devAH sukhamedhanti sarvashaH .. 19..\\
eva.n stuto hR^iShIkesha utta~Nkena mahAtmanA .
utta~NkamabravIdviShNuH prItaste.aha.n varaM vR^iNu .. 20..\\
uttanka
paryApto me varahyeSha yadaha.n dR^iShTavAnharim .
puruSha.n shAshvata.n divyaM sraShTAraM jagataH prabhum .. 21..\\
visnu
prItaste.ahamalaulyena bhaktyA cha dvijasattama .
avashya.n hi tvayA brahmanmatto grAhyo varadvija .. 22..\\
eva.n sa~nchandyamAnastu vareNa hariNA tadA .
utta~NkaH prA~njalirvavre varaM bharatasattama .. 23..\\
yadi me bhagavAnprItaH puNDarIkanibhekShaNaH .
dharme satye dame chaiva buddhirbhavatu me sadA .
abhyAsashcha bhavedbhaktyA tvayi nityaM maheshvara .. 24..\\
visnu
sarvametaddhi bhavitA matprasAdAttava dvija .
pratibhAsyati yogashcha yena yukto divaukasAm .
trayANAmapi lokAnAM mahatkArya.n kariShyasi .. 25..\\
utsAdanArtha.n lokAnA.n dhundhurnAma mahAsuraH .
tapasyati tapo ghora.n shR^iNu yastaM haniShyati .. 26..\\
bR^ihadashva iti khyAto bhaviShyati mahIpatiH .
tasya putraH shuchirdAntaH kuvalAshva iti shrutaH .. 27..\\
sa yogabalamAsthAya mAmakaM pArthivottamaH .
shAsanAttava viprarShe dhundhumAro bhaviShyati .. 28..\\
utta~NkamevamuktvA tu viShNurantaradhIyata .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 193}
maark
ikShvAkau sa.nsthite rAja~nshashAdaH pR^ithivImimAm .
prAptaH paramadharmAtmA so.ayodhyAyAM nR^ipo.abhavat .. 1..\\
shashAdasya tu dAyAdaH kakutstho nAma vIryavAn .
anenAshchApi kAkutsthaH pR^ithushchAnenasaH sutaH .. 2..\\
viShvagashvaH pR^ithoHputrastasmAdArdrastu jaGYivAn .
Ardrasya yuvanAshvastu shrAvastastasya chAtmajaH .. 3..\\
jaGYe shrAvastako rAjA shrAvastI yena nirmitA .
shrAvastasya tu dAyAdo bR^ihadashvo mahAbalaH .
bR^ihadashva sutashchApi kuvalAshva iti smR^itaH .. 4..\\
kuvalAshvasya putrANA.n sahasrANyekaviMshatiH .
sarve vidyAsu niShNAtA balavanto durAsadAH .. 5..\\
kuvalAshvastu pitR^ito gunairabhyadhiko.abhavat .
samaye ta.n tato rAjye bR^ihadashvo.abhyaShechayat .
kuvalAshvaM mahArAja shUramuttamadhArmikam .. 6..\\
putra sa~NkrAmita shrIstu bR^ihadashvo mahIpatiH .
jagAma tapase dhImA.nstapovanamamitrahA .. 7..\\
atha shushrAva rAjarShi.n tamutta~Nko yudhiShThira .
vana.n samprasthitaM rAjanbR^ihadashva.n dvijottamaH .. 8..\\
tamutta~Nko mahAtejA sarvAstraviduShA.n varam .
nyavArayadameyAtmA samAsAdya narottamam .. 9..\\
uttanka
bhavatA rakShaNa.n kAryaM tattAvatkartumarhasi .
nirudvignA vaya.n rAja.nstvatprasAdAdvasemahi .. 10..\\
tvayA hi pR^ithivI rAjanrakShyamANA mahAtmanA .
bhaviShyati nirudvignA nAraNya.n gantumarhasi .. 11..\\
pAlane hi mahAndharmaH prajAnAmiha dR^ishyate .
na tathA dR^ishyate.araNye mA te bhUdbuddhirIdR^ishI .. 12..\\
IdR^isho na hi rAjendra dharmaH kva chana dR^ishyate .
prajAnAM pAlane yo vai purA rAjarShibhiH kR^itaH .
rakShitavyAH prajA rAGYA tAstva.n rakShitumarhasi .. 13..\\
nirudvignastapo chartuM na hi shaknomi pArthiva .
mamAshramasamIpe vai sameShu marudhanvasu .. 14..\\
samudro bAlukA pUrNa ujAnaka iti smR^itaH .
bahuyojanavistIrNo bahuyojanamAyataH .. 15..\\
tatra raudro dAnavendro mahAvIryaparAkramaH .
madhukaiTabhayoH putro dhundhurnAma sudAruNaH .. 16..\\
antarbhUmi gato rAjanvasatyamitavikramaH .
taM nihatya mahArAja vana.n tvaM gantumarhasi .. 17..\\
shete lokavinAshAya tapa AsthAya dAruNam .
tridashAnA.n vinAshAya lokAnA.n chApi pArthiva .. 18..\\
avadhyo devatAnA.n sa daityAnAmatha rakShasAm .
nAgAnAmatha yakShANA.n gandharvANAM cha sarvashaH .
avApya sa vara.n rAjansarvalokapitAmahAt .. 19..\\
ta.n vinAshaya bhadra.n te mA te buddhirato.anyathA .
prApsyase mahatI.n kIrti.n shAshvatImavyayAM dhruvAm .. 20..\\
krUrasya svapatastasya vAlukAntarhitasya vai .
sa.nvatsarasya paryante niHshvAsaH sampravartate .
yadA tadA bhUshchalati sashailavanakAnanA .. 21..\\
tasya niHshvAsavAtena raja uddhUyate mahat .
AdityapathamAvR^itya saptAhaM bhUmikampanam .
savisphuli~Nga.n sajvAlaM sadhUmaM hyati dAruNam .. 22..\\
tena rAjanna shaknomi tasminsthAtu.n sva Ashrame .
ta.n vinAshaya rAjendra lokAnAM hitakAmyayA .
lokAH svasthA bhavantvadya tasminvinihate.asure .. 23..\\
tva.n hi tasya vinAshAya paryApta iti me matiH .
tejasA tava tejo cha viShNurApyAyayiShyati .. 24..\\
viShNunA cha varo datto mama pUrva.n tato vadhe .
yastaM mahAsura.n raudraM vadhiShyati mahIpatiH .
tejasta.n vaiShNavamiti pravekShyati durAsadam .. 25..\\
tattejastva.n samAdhAya rAjendra bhuvi duHsaham .
taM niShUdaya sanduShTa.n daitya.n raudraparAkramam .. 26..\\
na hi dhundhurmahAtejA tejasAlpena shakyate .
nirdagdhuM pR^ithivIpAla sa hi varShashatairapi .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 194}
maark
sa evamukto rAjarShirutta~NkenAparAjitaH .
utta~Nka.n kauravashreShTha kR^itA~njalirathAbravIt .. 1..\\
na te.abhigamanaM brahmanmoghametadbhaviShyati .
putro mamAyaM bhagavankuvalAshva iti smR^itaH .. 2..\\
dhR^itimAnkShiprakArI cha vIryeNApratimo bhuvi .
priya.n vai sarvametatte kariShyati na saMshayaH .. 3..\\
putraiH parivR^itaH sarvaiH shUraiH parighabAhubhiH .
visarjayasva mAM brahmannyastashastro.asmi sAmpratam .. 4..\\
tathAstviti cha tenokto muninAmita tejasA .
sa tamAdishya tanayamutta~NkAya mahAtmane .
kriyatAmiti rAjarShirjagAma vanamuttamam .. 5..\\
y
ka eSha bhagavandaityo mahAvIryastapodhana .
kasya putro.atha naptA vA etadichchhAmi veditum .. 6..\\
evaM mahAbalo daityo na shruto me tapodhana .
etadichchhAmi bhagavanyAthAtathyena veditum .
sarvameva mahAprAGYa vistareNa tapodhana .. 7..\\
maark
shR^iNu rAjannida.n sarvaM yathAvR^ittaM narAdhipa .
ekArNave tadA ghore naShTe sthAvaraja~Ngame .
pranaShTeShu cha bhUteShu sarveShu bharatarShabha .. 8..\\
prabhavaH sarvabhUtAnA.n shAshvataH puruSho.avyayaH .
suShvApa bhagavAnviShNurapshayyAm eka eva ha .
nAgasya bhoge mahati sheShasyAmita tejasaH .. 9..\\
lokakartA mahAbhAga bhagavAnachyuto hariH .
nAgabhogena mahatA parirabhya mahImimAm .. 10..\\
svapatastasya devasya padma.n sUryasamaprabham .
nAbhyA.n viniHsR^ita.n tatra yatrotpannaH pitAmahaH .
sAkShAllokagururbrahmA padme sUryendusaprabhe .. 11..\\
chaturvedashchaturmUrtistathaiva cha chaturmukhaH .
svaprabhAvAddurAdharSho mahAbalaparAkramaH .. 12..\\
kasya chittvatha kAlasya dAnavau vIryavattarau .
madhushcha kaiTabhashchaiva dR^iShTavantau hariM prabhum .. 13..\\
shayAna.n shayane divye nAgabhoge mahAdyutim .
bahuyojanavistIrNe bahu yoganamAyate .. 14..\\
kirITakaustubha dharaM pItakausheyavAsasam .
dIpyamAna.n shriyA rAja.nstejasA vapuShA tathA .
sahasrasUryapratimamadbhutopamadarshanam .. 15..\\
vismayaH sumahAnAsInmadhukaiTabhayostadA .
dR^iShTvA pitAmaha.n chaiva padme padmanibhekShaNam .. 16..\\
vitrAsayetAmatha tau brahmANamamitaujasam .
vitrasyamAno bahusho brahmA tAbhyAM mahAyashaH .
akampayatpadmanAla.n tato.abudhyata keshavaH .. 17..\\
athApashyata govindo dAnavau vIrtavattarau .
dR^iShTvA tAvabravIddevaH svAgata.n vAM mahAbalau .
dadAni vA.n varaM shreShThaM prItirhi mama jAyate .. 18..\\
tau prahasya hR^iShIkeshaM mahAvIryau mahAsurau .
pratyabrUtAM mahArAja sahitau madhusUdanam .. 19..\\
AvA.n varaya deva tvaM varadau svaH surottama .
dAtArau svo vara.n tubhyaM tadbravIhyavichArayan .. 20..\\
bhag
pratigR^ihNe vara.n vIrAvIpsitash cha varo mama .
yuvA.n hi vIryasampannau na vAmasti samaH pumAn .. 21..\\
vadhyatvamupagachchhetAM mama satyaparAkramau .
etadichchhAmyaha.n kAmaM prAptu.n lokahitAya vai .. 22..\\
m-k
anR^itaM noktapUrvaM nau svaireShvapi kuto.anyathA .
satye dharme cha niratau viddhyAvAM puruShottama .. 23..\\
bale rUpe cha vIrye cha shame cha na samo.asti nau .
dharme tapasi dAne cha shIlasattvadameShu cha .. 24..\\
upaplavo mahAnasmAnupAvartata keshava .
uktaM pratikuruShva tva.n kAlo hi duratikramaH .. 25..\\
AvAmichchhAvahe devakR^itameka.n tvayA vibho .
anAvR^ite.asminnAkAshe vadha.n suravarottama .. 26..\\
putratvamabhigachchhAva tava chaiva sulochana .
vara eSha vR^ito deva tadviddhi surasattama .. 27..\\
bhag
bADhameva.n kariShyAmi sarvametadbhaviShyati .. 28..\\
m-k
vichintya tvatha govindo nApashyadyadanAvR^itam .
avakAshaM pR^ithivyA.n vA divi vA madhusUdanaH .. 29..\\
svakAvanAvR^itAvUrU dR^iShTvA devavarastadA .
madhukaiTabhayo rAja~nshirasI madhusUdanaH .
chakreNa shitadhAreNa nyakR^intata mahAyashaH .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 195}
maark
dhundhurnAma mahAtejA tayoH putro mahAdyutiH .
sa tapo.atapyata mahanmahAvIryaparAkramaH .. 1..\\
atiShThadekapAdena kR^isho dhamani santataH .
tasmai brahmA dadau prIto vara.n vavre sa cha prabho .. 2..\\
devadAnava yakShANA.n sarpagandharvarakShasAm .
avadhyo.ahaM bhaveya.n vai vara eSha vR^ito mayA .. 3..\\
evaM bhavatu gachchheti tamuvAcha pitAmahaH .
sa evamuktastatpAdau mUrdhnA spR^ishya jagAma ha .. 4..\\
sa tu dhundhurvara.n labdhvA mahAvIryaparAkramaH .
anusmaranpitR^ivadha.n tato viShNumupAdravat .. 5..\\
sa tu devAnsagandharvA~njitvA dhundhuramarShaNaH .
babAdha sarvAnasakR^iddevAnviShNu.n cha vai bhR^isham .. 6..\\
samudro bAlukA pUrNa ujjAnaka iti smR^itaH .
Agamya cha sa duShTAtmA ta.n deshaM bharatarShabha .
bAdhate sma para.n shaktyA tamutta~NkAshramaM prabho .. 7..\\
antarbhUmi gatastatra vAlukAntarhitastadA .
madhukaiTabhayoH putro dhundhurbhImaparAkramaH .. 8..\\
shete lokavinAshAya tapobalasamAshritaH .
utta~NkasyAshramAbhyAshe niHshvasanpAvakArchiShaH .. 9..\\
etasminneva kAle tu sambhR^itya balavAhanaH .
kuvalAshvo narapatiranvito balashAlinAm .. 10..\\
sahasrairekaviMshatyA putrANAmarimardanaH .
prAyAdutta~Nka sahito dhundhostasya niveshanam .. 11..\\
tamAvishattato viShNurbhagavA.nstejasA prabhuH .
utta~Nkasya niyogena lokAnA.n hitakAmyayA .. 12..\\
tasminprayAte durdharShe divi shabdo mahAnabhUt .
eSha shrImAnnR^ipasuto dhundhumAro bhaviShyati .. 13..\\
divyaishcha puShpaista.n devAH samantAtparyavAkiran .
devadundubhayashchaiva neduH svayamudIritAH .. 14..\\
shItashcha vAyuH pravavau prayANe tasya dhImataH .
vipA.nsulAM mahI.n kurvanvavarSha cha sureshvaraH .. 15..\\
antarikShe vimAnAni devatAnA.n yudhiShThira .
tatraiva samadR^ishyanta dhundhuryatra mahAsuraH .. 16..\\
kuvalAshvasya dhundhoshcha yuddhakautUhalAnvitAH .
devagandharvasahitAH samavaikShanmaharShayaH .. 17..\\
nArAyaNena kauravya tejasApyAyitastadA .
sa gato nR^ipatiH kShipraM putraistaiH sarvatodisham .. 18..\\
arNava.n khAnayAmAsa kuvalAshvo mahIpatiH .
kuvalAshvasya putraistu tasminvai vAlukArNave .. 19..\\
saptabhirdivasaiH khAtvA dR^iShTo dhundhurmahAbalaH .
AsIdghora.n vapustasya vAlukAntarhitaM mahat .
dIpyamAna.n yathA sUryastejasA bharatarShabha .. 20..\\
tato dhundhurmahArAja dishamAshritya pashchimAm .
supto.abhUdrAjashArdUla kAlAnalasamadyutiH .. 21..\\
kuvalAshvasya putraistu sarvataH parivAritaH .
abhidurtaH sharaistIkShNairgadAbhirmusalairapi .
paTTiShaiH parighaiH prAsaiH khaDgaishcha vimalaiH shitaiH .. 22..\\
sa vadhyamAnaH sa~NkruddhaH samuttasthau mahAbalaH .
kruddhashchAbhakShayatteShA.n shastrANi vividhAni cha .. 23..\\
AsyAdvamanpAvaka.n sa sa.nvartaka sama.n tadA .
tAnsarvAnnR^ipateH putrAnadahatsvena tejasA .. 24..\\
mukhajenAgninA kruddho lokAnudvartayanniva .
kShaNena rAjashArdUla pureva kapilaH prabhuH .
sagarasyAtmajAnkruddhastadadbhutamivAbhavat .. 25..\\
teShu krodhAgnidagdheShu tadA bharatasattama .
taM prabuddhaM mahAtmAna.n kumbhakarNamivAparam .
AsasAda mahAtejA kuvalAshvo mahIpatiH .. 26..\\
tasya vAri mahArAja susrAva bahu dehataH .
tadApIyata tattejo rAjA vArimayaM nR^ipa .
yogI yogena vahni.n cha shamayAmAsa vAriNA .. 27..\\
brahmAstreNa tadA rAjA daitya.n krUpa parAkramam .
dadAha bharatashreShTha sarvalokAbhayAya vai .. 28..\\
so.astreNa dagdhvA rAjarShiH kuvalAshvo mahAsuram .
surashatrumamitraghnastrilokesha ivAparaH .
dhudhumAra iti khyAto nAmnA samabhavattataH .. 29..\\
prItaishcha tridashaiH sarvairmaharShisahitaistadA .
vara.n vR^iNIShvetyuktaH sa prA~njaliH praNatastadA .
atIva mudito rAjannida.n vachanamabravIt .. 30..\\
dadyA.n vitta.n dvijAgryebhyaH shatrUNAM chApi durjayaH .
sakhya.n cha viShNunA me syAdbhUteShvadroha eva cha .
dharme ratishcha satata.n svarge vAsastathAkShayaH .. 31..\\
tathAstviti tato devaiH prItairuktaH sa pArthivaH .
R^iShibhishcha sagandharvairutta~Nkena cha dhImatA .. 32..\\
sabhAjya chaina.n vividhairAshIrvAdaistato nR^ipam .
devA maharShayashchaiva svAni sthAnAni bhejire .. 33..\\
tasya putrAstrayaH shiShTA yudhiShThira tadAbhavan .
dR^iDhAshvaH kapilAshvashcha chandrAshvashchaiva bhArata .
tebhyaH paramparA rAjannikShvAkUNAM mahAtmanAm .. 34..\\
eva.n sa nihatastena kuvalAshvena sattama .
dhundhurdaityo mahAvIryo madhukaiTabhayoH sutaH .. 35..\\
kuvalAshvastu nR^ipatirdhundhumAra iti smR^itaH .
nAmnA cha guNasa.nyuktastadA prabhR^iti so.abhavat .. 36..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
dhaundhumAramupAkhyAnaM prathita.n yasya karmaNA .. 37..\\
ida.n tu punyamAkhyAna.n viShNoH samanukIrtanam .
shR^iNuyAdyaH sa dharmAtmA putravAMshcha bhavennaraH .. 38..\\
AyusmAndhR^itimAMshchaiva shrutvA bhavati parvasu .
na va vyAdhibhaya.n kiM chitprApnoti vigatajvaraH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 196}
vai
tato yudhiShThiro rAjA mArkaNDeyaM mahAdyutim .
paprachchha bharatashreShTha dharmaprashna.n sudurvacham .. 1..\\
shrotumichchhAmi bhagavanstrINAM mAhAtmyamuttamam .
kathyamAna.n tvayA vipra sUkShmaM dharmaM cha tattvataH .. 2..\\
pratyakSheNa hi viprarShau devA dR^ishyanti sattama .
sUryachandramasau vAyuH pR^ithivI bahnireva cha .. 3..\\
pitA mAtA cha bhagavangAva eva cha sattama .
yachchAnyadeva vihita.n tachchApi bhR^igunandana .. 4..\\
manye.aha.n guruvatsarvamekapatnyastathA striyaH .
pativratAnA.n shushrUShA duShkarA pratibhAti me .. 5..\\
pativratAnAM mAhAtmya.n vaktumarhasi naH prabho .
nirudhya chendriyagrAmaM mano sa.nrudhya chAnagha .
pati.n daivatavachchApi chintayantyaH sthitA hi yAH .. 6..\\
bhagavanduShkara.n hyetatpratibhAti mama prabho .
mAtA pitR^iShu shushrUShA strINAM bhartR^iShu cha dvija .. 7..\\
strINA.n dharmAtsughorAddhi nAnyaM pashyAmi duShkaram .
sAdhvAchArAH striyo brahmanyatkurvanti sadAdR^itAH .
duShkaraM bata kurvanti pitaro mAtarash cha vai .. 8..\\
epa patnyashcha yA nAryo yAshcha satya.n vadantyuta .
kukShiNA dasha mAsAMshcha garbha.n sandhArayanti yAH .
nAryaH kAlena sambhUya kimadbhutatara.n tataH .. 9..\\
saMshayaM paramaM prApya vedAnAmatulAm api .
prajAyante sutAnnAryo duHkhena mahatA vibho .
puShNanti chApi mahatA snehena dvijasattama .. 10..\\
ye cha krUreShu sarveShu vartamAnA jugupsitAH .
svakarma kurvanti sadA duShkara.n tachcha me matam .. 11..\\
kShatradharmasamAchAra.n tathyaM chAkhyAhi me dvija .
dharmaH sudurlabho vipra nR^isha.nsena durAtmanA .. 12..\\
etadichchhAmi bhagavanprashnaM prashnavidA.n vara .
shrotuM bhR^igukulashreShTha shushrUShe tava suvrata .. 13..\\
maark
hanta te sarvamAkhyAsye prashnameta.n sudurvacham .
tattvena bharatashreShTha gadatastannibodha me .. 14..\\
mAtara.n sadR^ishI.n tAta pitR^Inanye cha manyate .
kuShkara.n kurute mAtA vivardhayati yA prajAH .. 15..\\
tapasA devatejyAbhirvandanena titikShayA .
abhichArairupAyaishcha Ihante pitaraH sutAn .. 16..\\
eva.n kR^ichchhreNa mahatA putraM prApya sudurlabham .
chintayanti sadA vIra dIdR^isho.ayaM bhaviShyati .. 17..\\
Asha.nsate cha putreShu pitA mAtA cha bhArata .
yasho kIrtimathaishvaryaM prajA dharma.n tathaiva cha .. 18..\\
tayorAshA.n tu saphalA.n yaH karoti sa dharmavit .
pitA mAtA cha rAjendra tuShyato yasya nityadA .
iha pretya cha tasyAtha kIrtirdharmashcha shAshvataH .. 19..\\
naiva yaGYaH striyaH kashchinna shrAddhaM nopavAsakam .
yA tu bhartari shushrUShA tayA svargamupAshnute .. 20..\\
etatprakaraNa.n rAjannadhikR^itya yudhiShThira .
prativratAnAM niyata.n dharmaM chAvahitaH shR^iNu .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 197}
maark
kashchiddvijAtipravaro vedAdhyAyI tapodhanaH .
tapasvI dharmashIlashcha kaushiko nAma bhArata .. 1..\\
sA~NgopaniShadAnvedAnadhIte dvijasattamaH .
sa vR^ikShamUle kasmiMshchidvedAnuchchArayansthitaH .. 2..\\
upariShTAchcha vR^ikShasya balAkA saMnyalIyata .
tayA purIShamutsR^iShTaM brAhmaNasya tadopari .. 3..\\
tAmavekShya tataH kruddhaH samapadhyAyata dvijaH .
bhR^iSha.n krodhAbhibhUtena balAkA sA nirIkShitA .. 4..\\
apadhyAtA cha vipreNa nyapatadvasudhAtale .
balAkAM patitA.n dR^iShTvA gatasattvAmachetanAm .
kAruNyAdabhisantaptaH paryashochata tA.n dvijaH .. 5..\\
akArya.n kR^itavAnasmi raga dveShabalAtkR^itaH .
ityuktvA bahusho vidvAngrAmaM bhaikShAya saMshritaH .. 6..\\
grAme shuchIni pracharankulAni bharatarShabha .
praviShTastatkula.n yatra pUrva.n charitavA.nstu saH .. 7..\\
dehIti yAchamAno vai tiShThetyuktaH striyA tataH .
shaucha.n tu yAvatkurute bhAjanasya kuTumbinI .. 8..\\
etasminnantare rAjankShudhA sampIDito bhR^iSham .
bhartA praviShTaH sahasA tasyA bharatasattama .. 9..\\
sA tu dR^iShTvA pati.n sAdhvI brAhmaNaM vyapahAya tam .
pAdyamAchamanIya.n cha dadau bhartre tathAsanam .. 10..\\
prahvA paryacharachchApi bhartAramasitekShaNA .
AhAreNAtha bhakShaishcha vAkyaiH sumadhuraistathA .. 11..\\
uchchhiShTaM bhu~njate bhartuH sA tu nitya.n yudhiShThira .
daivata.n cha patiM mene bhartushchittAnusAriNI .. 12..\\
na karmaNA na manasA nAtyashnAnnApi chApibat .
ta.n sarvabhAvopagatA patishushrUShaNe ratA .. 13..\\
sAdhvAchArA shuchirdakShA kuTumbasya hitaiShiNI .
bhartushchApi hita.n yattatsatataM sAnuvartate .. 14..\\
devatAtithibhR^ityAnA.n shvashrU shvashurayostathA .
shushrUShaNaparA nitya.n satataM sa.nyatendriyA .. 15..\\
sA brAhmaNa.n datA dR^iShTvA sa.nsthitaM bhaikSha kA~NkShiNam .
kurvatI patishushrUShA.n sasmArAtha shubhekShaNA .. 16..\\
vrIDitA sAbhavatsAdhvI tadA bharatasattama .
bhikShAmAdAya viprAya nirjagAma yashasvinI .. 17..\\
braa
kimidaM bhavati tvaM mA.n tiShThetyuktvA varA~Ngane .
uparodha.n kR^itavatI na visarjitavatyasi .. 18..\\
maark
brAhmaNa.n krodhasantaptaM jvalantamiva tejasA .
dR^iShTvA sAdhvI manuShyendra sAntvapUrva.n vacho.abravIt .. 19..\\
kShantumarhasi me vipra bhartA me daivataM mahat .
sa chApi kShudhitaH shrAntaH prAptaH shushrUShito mayA .. 20..\\
braa
brAhmaNA na garIyA.nso garIyA.nste patiH kR^itaH .
gR^ihastha dharme vartantI brAhmaNAnavamanyase .. 21..\\
indro.apyeShAM praNamate kiM punarmAnuShA bhuvi .
avalipte na jAnIShe vR^iddhAnAM na shruta.n tvayA .
brAhmaNA hyagnisadR^iShA daheyuH pR^ithivIm api .. 22..\\
strii
nAvajAnAmyaha.n viprAndevaistulyAnmanasvinaH .
aparAdhamima.n vipra kShantumarhasi me.anagha .. 23..\\
jAnAmi tejo viprANAM mahAbhAgya.n cha dhImatAm .
apeyaH sAgaraH krodhAtkR^ito hi lavaNodakaH .. 24..\\
tathaiva dIptatapasAM munInAM bhAvitAtmanAm .
yeShA.n krodhAgniradyApi daNDake nopashAmyati .. 25..\\
brahmaNAnAM paribhavAdvatApishcha durAtmavAn .
agastyamR^iShimAsAdya jIrNaH krUro mahAsuraH .. 26..\\
prabhAvA bahavashchApi shrUyante brahmavAdinam .
krodhaH suvipulo brahmanprasAdashcha mahAtmanAm .. 27..\\
asmi.nstvatikrame brahmankShantumarhasi me.anagha .
patishushrUShayA dharmo yaH sa me rochate dvija .. 28..\\
daivateShvapi sarveShu bhartA me daivataM param .
avisheSheNa tasyAha.n kuryAM dharmaM dvijottama .. 29..\\
shushrUShAyAH phalaM pashya patyurbrAhmaNa yAdR^isham .
balAkA hi tvayA dagdhA roShAttadviditaM mama .. 30..\\
krodhaH shatruH sharIrastho manuShyANA.n dvijottama .
yaH krodhamohau tyajati ta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 31..\\
yo vadediha satyAni guru.n santoShayeta cha .
hi.nsitashcha na hi.nseta ta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 32..\\
jitendriyo dharmaparaH svAdhyAyanirataH shuchiH .
kAmakrodhau vashe yasya ta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 33..\\
yasya chAtmasamo loko dharmaGYasya manasvinaH .
sarvadharmeShu cha ratasta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 34..\\
yo.adhyApayedadhIyIta yajedvA yAjayIta vA .
dadyAdvApi yathAshakti ta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 35..\\
brahmachArI cha vedAnyo adhIyIta dvijottamaH .
svAkhyAye chApramatto vai ta.n devA brAhmaNa.n viduH .. 36..\\
yadbrAhmaNAnA.n kushalaM tadeShAM parikIryayet .
satya.n tathA vyaharatAM nAnR^ite ramate manaH .. 37..\\
dhana.n tu brAhmaNasyAhuH svAdhyAyaM damamArjavam .
indriyANAM nigraha.n cha shAshvataM dvijasattama .
satyArjave dharmamAhuH para.n dharmavido janAH .. 38..\\
durGYeyaH shAshvato dharmaH sa tu satye pratiShThitaH .
shrutipramANo dharmaH syAditi vR^iddhAnushAsanam .. 39..\\
bahudhA dR^ishyate dharmaH sUkShma eva dvijottama .
bhavAnapi cha dharmaGYaH svAdhyAyanirataH shuchiH .
na tu tattvena bhagavandharmAnvetsIti me matiH .. 40..\\
mAtA pitR^ibhyA.n shushrUShuH satyavAdI jitendriyaH .
mithilAyA.n vasanvyAdhaH sa te dharmAnpravakShyati .
tatra gachchhasva bhadra.n te yathAkAmaM dvijottama .. 41..\\
atyuktamapi me sarva.n kShantumarhasyanindita .
striyo hyavadhyAH sarveShA.n ye dharmaviduSho janAH .. 42..\\
braa
prIto.asmi tava bhadra.n te gataH krodhashcha shobhane .
upAlambhastvayA hyukto mama niHshreyasaM param .
svasti te.astu gamiShyAmi sAdhayiShyAmi shobhane .. 43..\\
maark
tayA visR^iShTTo nirgamya svameva bhavana.n yayau .
vinindansa dvijo.a.atmAna.n kaushiko narasattama .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 198}
maark
chintayitvA tadAshcharya.n striyA proktamasheShataH .
vinindansa dvijo.a.atmAnamAgaH kR^ita ivAbabhau .. 1..\\
chintayAnaH sa dharmasya sUkShmA.n gatimathAbravIt .
shraddadhAnena bhAvya.n vai gachchhAmi mithilAm aham .. 2..\\
kR^itAtmA dharmavittasyA.n vyAdho nivasate kila .
ta.n gachchhAmyahamadyaiva dharmaM praShTuM tapodhanam .. 3..\\
iti sa~ncintya manasA shraddadhAnaH striyA vachaH .
balAkA pratyayenAsau dharmyaishcha vachanaiH shubhaiH .
sampratasthe sa mithilA.n kautUhalasamanvitaH .. 4..\\
atikrAmannaraNyAni grAmAMshcha nagarANi cha .
tato jagAma mithilA.n janakena surakShitAm .. 5..\\
dharmasetu samAkIrNA.n yaGYotsava vatIM shubhAm .
gopurATTAlakavatI.n gR^ihaprAkArashobhitAm .. 6..\\
pravishya sa purI.n ramyAM vimAnairbahubhirvR^itAm .
paNyaishcha bahubhiryuktA.n suvibhaktamahApathAm .. 7..\\
ashvai rathaistathA nAgairyAnaishcha bahubhirvR^itAm .
hR^iShTapuShTa janAkIrNAM nityotsava samAkulAm .. 8..\\
so.apashyadbahu vR^ittAntAM brAhmaNaH samatikraman .
dharmavyAdhamapR^ichchhachcha sa chAsya kathito dvijaiH .. 9..\\
apashyattatra gatvA ta.n sUnA madhye vyavasthitam .
mArgamAhiSha mA.nsAni vikrINanta.n tapasvinam .
AkulatvAttu kretR^INAmekAnte sa.nsthito dvijaH .. 10..\\
sa tu GYAtvA dvijaM prApta.n sahasA sambhramotthitaH .
AjagAma yato vipraH sthita ekAnta Asane .. 11..\\
vyaadha
abhivAdaye tvA bhagavansvAgata.n te dvijottama .
aha.n vyAdhastu bhadra.n te kiM karomi prashAdhi mAm .. 12..\\
ekapatnyA yadukto.asi gachchha tvaM mithilAm iti .
jAnAmyetadaha.n sarvaM yadartha.n tvamihAgataH .. 13..\\
maark
shrutvA tu tasya tadvAkya.n sa vipro bhR^ishaharShitaH .
dvitIyamidamAshcharyamityachintayata dvijaH .. 14..\\
adeshastha.n hi te sthAnamiti vyAdho.abravIddvijam .
gR^iha.n gachchhAva bhagavanyadi rochayase.anagha .. 15..\\
bADhamityeva sa.nhR^iShTo vipro vachanamabravIt .
agratastu dvija.n kR^itvA sa jagAma grahAnprati .. 16..\\
pravishya cha gR^iha.n ramyamAsanenAbhipUjitaH .
pAdyamAchamanIya.n cha pratigR^ihya dvijottamaH .. 17..\\
tataH sukhopaviShTasta.n vyAdhaM vachanamabravIt .
karmaitadvai na sadR^ishaM bhavataH pratibhAti me .
anutapye bhR^isha.n tAta tava ghoreNa karmaNA .. 18..\\
vyaadha
kulochitamida.n karma pitR^ipaitAmahaM mama .
vartamAnasya me dharme sve manyuM mA kR^ithA dvija .. 19..\\
dhAtrA tu vihitaM pUrva.n karma svaM pAlayAmyaham .
prayatnAchcha gurU vR^iddhau shushrUShe.aha.n dvijottama .. 20..\\
satya.n vade nAbhyasUye yathAshakti dadAmi cha .
devatAtithibhR^ityAnAmavashiShTena vartaye .. 21..\\
na kutsayAmyaha.n kiM chinna garhe balavattaram .
kR^itamanveti kartAraM purA karma dvijottama .. 22..\\
kR^iShigorakShya vANijyamiha lokasya jIvanam .
daNDanItistrayI vidyA tena lokA bhavantyuta .. 23..\\
karma shUdre kR^iShirvaishye sa~NgrAmaH kShatriye smR^itaH .
brahmacharya.n tapo mantrAH satyaM cha brAhmaNe sadA .. 24..\\
rAjA prashAsti dharmeNa svakarma niratAH prajAH .
vikarmANashcha ye ke chittAnyunakti svakarmasu .. 25..\\
bhetavya.n hi sadA rAGYAM prajAnAmadhipA hi te .
mArayanti vikarmastha.n lubdhA mR^igamiveShubhiH .. 26..\\
janakasyeha viprarShe vikarmastho na vidyate .
svakarma niratA varNAshchatvArApi dvijottama .. 27..\\
sa eSha janako rAjA durvR^ittamapi chetsutam .
daNDya.n daNDe nikShipati tathA na glAti dhArmikam .. 28..\\
suyuktachAro nR^ipatiH sarva.n dharmeNa pashyati .
shrIshcha rAjya.n cha daNDashcha kShatriyANAM dvijottama .. 29..\\
rAjAno hi svadharmeNa shriyamichchhanti bhUyasIm .
sarveShAmeva varNAnA.n trAtA rAjA bhavatyuta .. 30..\\
pareNa hi hatAnbrahmanvarAhamahiShAnaham .
na svaya.n hanmi viprarShe vikrINAmi sadA tvaham .. 31..\\
na bhakShayAmi mA.nsAni R^itugAmI tathA hyaham .
sadopavAsI cha tathA naktabhojI tathA dvija .. 32..\\
ashIlashchApi puruSho bhUtvA bhavati shIlavAn .
prANi hi.nsA ratashchApi bhavate dhArmikaH punaH .. 33..\\
vyabhichArAnnarendrANA.n dharmaH sa~NkIryate mahAn .
adharmo vardhate chApi sa~NkIryante tathA prajAH .. 34..\\
uruNDA vAmanAH kubjAH sthUlashIrShAstathaiva cha .
klIbAshchAndhAshcha jAyante badhirA lambachUchukAH .
pArthivAnAmadharmatvAtprajAnAmabhavaH sadA .. 35..\\
sa eSha rAjA janakaH sarva.n dharmeNa pashyati .
anugR^ihNanprajAH sarvAH svadharmaniratAH sadA .. 36..\\
ye chaiva mAM prasha.nsanti ye cha nindanti mAnavAH .
sarvAnsupariNItena karmaNA toShayAmyaham .. 37..\\
ye jIvanti svadharmeNa sambhu~njante cha pArthivAH .
na ki.n chidupajIvanti dakShA utthAna shIlinaH .. 38..\\
shaktyAnna dAna.n satata.n titikShA dharmanityatA .
yathArhaM pratipUjA cha sarvabhUteShu vai dayA .
tyAgAnnAnyatra martyAnA.n guNAstiShThanti pUruShe .. 39..\\
mR^iShAvAdaM pariharetkuryAtpriyamayAchitaH .
na cha kAmAnna sa.nrambhAnna dveShAddharmamutsR^ijet .. 40..\\
priye nAtibhR^isha.n hR^iShyedapriye na cha sa~njvaret .
na muhyedarthakR^ichchhreShu na cha dharmaM parityajet .. 41..\\
karma chetki.n chidanyatsyAditaranna samAcharet .
yatkalyANamabhidhyAyettatrAtmAnaM niyojayet .. 42..\\
na pApaM prati pApaH syAtsAdhureva sadA bhavet .
Atmanaiva hataH pApo yaH pApa.n kartumichchhati .. 43..\\
karma chaitadasAdhUnA.n vR^ijinAnAmasAdhuvat .
na dharmo.astIti manvAnAH shuchInavahasanti ye .
ashraddadhAnA dharmasya te nashyanti na saMshayaH .. 44..\\
mahAdR^itirivAdhmAtaH pApo bhavati nityadA .
mUDhAnAmavaliptAnAmasAraM bhAShitaM bhavet .
darshayatyantarAtmAna.n divA rUpamivAMshumAn .. 45..\\
na loke rAjate mUrkhaH kevalAtma prasha.nsayA .
api cheha mR^ijA hInaH kR^itavidyaH prakAshate .. 46..\\
abruvankasya chinnindAmAtmapUjAmavarNayan .
na kashchidguNasampannaH prakAsho bhuvi dR^ishyate .. 47..\\
vikarmaNA tapyamAnaH pApAdviparimuchyate .
naitatkuryAM punariti dvitIyAtparimuchyate .. 48..\\
karmaNA yena teneha pApAddvija varottama .
eva.n shrutiriyaM brahmandharmeShu paridR^ishyate .. 49..\\
pApAnyabuddhveha purA kR^itAni
prAgdharmashIlo vinihanti pashchAt .
dharmo brahmannudate pUruShANAM
yatkurvate pApamiha pramAdAt .. 50..\\
pApa.n kR^itvA hi manyeta nAhamasmIti pUruShaH .
chikIrShedeva kalyANa.n shraddadhAno.anasUyakaH .. 51..\\
vasanasyeva chhidrANi sAdhUnA.n vivR^iNoti yaH .
pApa.n chetpuruShaH kR^itvA kalyANamabhipadyate .
muchyate sarvapApebhyo mahAbhrairiva chandramAH .. 52..\\
yathAdityaH samudyanvai tamo sarva.n vyapohati .
eva.n kalyANamAtiShThansarvapApaiH pramuchyate .. 53..\\
pApAnA.n viddhyadhiShThAnaM lobhameva dvijottama .
lubdhAH pApa.n vyavasyanti narA nAtibahu shrutAH .
adharmA dharmarUpeNa tR^iNaiH kUpA ivAvR^itAH .. 54..\\
teShA.n damaH pavitrANi pralApA dharmasaMshritAH .
sarva.n hi vidyate teShu shiShTAchAraH sudurlabhaH .. 55..\\
maark
sa tu vipro mahAprAGYo dharmavyAdhamapR^ichchhata .
shiShTAchAra.n kathamaha.n vidyAm iti narottama .
etanmahAmate vyAdha prabravIhi yathAtatham .. 56..\\
vyaadha
yaGYo dAna.n tapo vedAH satyaM cha dvijasattama .
pa~nchaitAni pavitrANi shiShTAchAreShu nityadA .. 57..\\
kAmakrodhau vashe kR^itvA dambha.n lobhamanArjavam .
dharma ityeva santuShTAste shiShTAH shiShTasaMmatAH .. 58..\\
na teShA.n vidyate.avR^ittaM yaGYasvAdhyAyashIlinAm .
AchAra pAlana.n chaiva dvitIya.n shiShTalakShaNam .. 59..\\
gurushushrUShaNa.n satyamakrodho dAnameva cha .
etachchatuShTayaM brahma~nshiShTAchAreShu nityadA .. 60..\\
shiShTAchAre mano kR^itvA pratiShThApya cha sarvashaH .
yAmaya.n labhate tuShTiM sA na shakyA hyato.anyathA .. 61..\\
vedasyopaniShatsatya.n satyasyopaniShaddamaH .
damasyopaniShattyAgaH shiShTAchAreShu nityadA .. 62..\\
ye tu dharmamasUyante buddhimohAnvitA narAH .
apathA gachchhatA.n teShAmanuyAtApi pIDyate .. 63..\\
ye tu shiShTAH suniyatAH shrutityAgaparAyaNAH .
dharmyaM panthAnamArUDhAH satyadharmaparAyaNAH .. 64..\\
niyachchhanti parAM buddhi.n shiShTAchArAnvitA narAH .
upAdhyAya mate yuktAH sthityA dharmArthadarshinaH .. 65..\\
nAstikAnbhinnamaryAdAnkrUrAnpApamatau sthitAn .
tyaja tA~nGYAnamAshritya dhArmikAnupasevya cha .. 66..\\
kAlalobha grahAkIrNAM pa~nchendriya jalAM nadIm .
nAva.n dhR^itimayIM kR^itvA janma durgANi santara .. 67..\\
krameNa sa~ncito dharmo buddhiyogamayo mahAn .
shiShTAchAre bhavetsAdhU rAgaH shukleva vAsasi .. 68..\\
ahi.nsA satyavachana.n sarvabhUtahitaM param .
ahi.nsA paramo dharmaH sa cha satye pratiShThitaH .
satye kR^itvA pratiShThA.n tu pravartante pravR^ittayaH .. 69..\\
satyameva garIyastu shiShTAchAra niShevitam .
AchArashcha satA.n dharmaH santashchAchAra lakShaNaH .. 70..\\
yo yathA prakR^itirjantuH svA.n svAM prakR^itimashnute .
pApAtmA krodhakAmAdIndoShAnApnotyanAtmavAn .. 71..\\
Arambho nyAyayukto yaH sa hi dharma iti smR^itaH .
anAchArastvadharmeti etachchhiShTAnushAsanam .. 72..\\
akrudhyanto.anasUyanto niraha~NkAra matsarAH .
R^ijavaH shama sampannAH shiShTAchArA bhavanti te .. 73..\\
traividya vR^iddhAH shuchayashvR^ittavanto manasvinaH .
gurushushrUShavo dAntAH shiShTAchArA bhavantyuta .. 74..\\
teShAmadInasattvAnA.n duShkarAchAra karmaNAm .
svaiH karmabhiH satkR^itAnA.n ghoratva.n sampraNashyati .. 75..\\
ta.n sadAchAramAshcharyaM purANaM shAshvata.n dhruvam .
dharma.n dharmeNa pashyantaH svarga.n yAnti manIShiNaH .. 76..\\
AstikA mAnahInAshcha dvijAtijanapUjakAH .
shrutavR^ittopasampannAste santaH svargagAminaH .. 77..\\
vedoktaH paramo dharmo dharmashAstreShu chAparaH .
shiShTAchIrNashcha shiShTAnA.n trividhaM dharmalakShaNam .. 78..\\
pAraNa.n chApi vidyAnAM tIrthAnAmavagAhanam .
kShamA satyArjava.n shauchaM shiShTAchAra nidarshanam .. 79..\\
sarvabhUtadayAvanto ahi.nsA niratAH sadA .
paruShaM na prabhAShante sadA santo dvija priyAH .. 80..\\
shubhAnAmashubhAnA.n cha karmaNAM phalasa~ncaye .
vipAkamabhijAnanti te shiShTAH shiShTasaMmatAH .. 81..\\
nyAyopetA guNopetAH sarvalokahitaiShiNaH .
santaH svargajitaH shuklAH saMniviShTAsh cha satpathe .. 82..\\
dAtAraH sa.nvibhaktAro dInAnugraha kAriNaH .
sarvabhUtadayAvantaste shiShTAH shiShTasaMmatAH .. 83..\\
sarvapUjyAH shrutadhanAstathaiva cha tapasvinaH .
dAnanityAH sukhA.NllokAnApnuvantIha cha shriyam .. 84..\\
pIDayA cha kalatrasya bhR^ityAnA.n cha samAhitAH .
atishaktyA prayachchhanti santaH sadbhiH samAgatAH .. 85..\\
lokayAtrA.n cha pashyanto dharmamAtmahitAni cha .
eva.n santo vartamAnA edhante shAshvatIH samAH .. 86..\\
ahi.nsA satyavachanamAnR^isha.nsyamathArjavam .
adroho nAtimAnashcha hrIstitikShA damaH shamaH .. 87..\\
dhImanto dhR^itimantashcha bhUtAnAmanukampakAH .
akAma dveShasa.nyuktAste santo lokasatkR^itAH .. 88..\\
trINyeva tu padAnyAhuH satA.n vR^ittamanuttamam .
na druhyechchaiva dadyAchcha satya.n chaiva sadA vadet .. 89..\\
sarvatra cha dayAvantaH santaH karuNavedinaH .
gachchhantIha susantuShTA dharmyaM panthAnamuttamam .
shiShTAchArA mahAtmAno yeShA.n dharmaH sunishchitaH .. 90..\\
anasUyA kShamA shAntiH santoShaH priyavAditA .
kAmakrodhaparityAgaH shiShTAchAra niShevaNam .. 91..\\
karmaNA shrutasampanna.n satAM mArgamanuttamam .
shiShTAchAraM niShevante nitya.n dharmeShvatandritAH .. 92..\\
praGYA prAsAdamAruhya muhyato mahato janAn .
prekShanto lokavR^ittAni vividhAni dvijottama .
atipuNyAni pApAni tAni dvija varottama .. 93..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA praGYaM yathA shrutam .
shiShTAchAra guNAnbrahmanpuraskR^itya dvijarShabha .. 94..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 199}
maark
sa tu vipramathovAcha dharmavyAdho yudhiShThira .
yadaha.n hyAchare karma ghorametadasaMshayam .. 1..\\
vidhistu balavAnbrahmandustara.n hi purAkR^itam .
purAkR^itasya pApasya karma doSho bhavatyayam .
doShasyaitasya vai brahmanvighAte yatnavAnaham .. 2..\\
vidhinA vihite pUrvaM nimitta.n ghAtako bhavet .
nimittabhUtA hi vaya.n karmaNo.asya dvijottama .. 3..\\
yeShA.n hatAnAM mA.nsAni vikrINAmo vaya.n dvija .
teShAmapi bhaveddharma upabhogena bhakShaNAt .
devatAtithibhR^ityAnAM pitR^INAM pratipUjanAt .. 4..\\
oShadhyo vIrudhashchApi pashavo mR^igapakShiNaH .
annAdya bhUtA lokasya ityapi shrUyate shrutiH .. 5..\\
AtmamA.nsa pradAnena shibiraushInaro nR^ipaH .
svarga.n sudurlabhaM prAptaH kShamAvAndvijasattama .. 6..\\
rAGYo mahAnase pUrva.n rantidevasya vai dvija .
dve sahasre tu vadhyete pashUnAmanvaha.n tadA .. 7..\\
samA.nsa.n dadato hyanna.n rantidevasya nityashaH .
atulA kIrtirabhavannR^ipasya dvijasattama .
chAturmAsyeShu pashavo vadhyanta iti nityashaH .. 8..\\
agnayo mA.nsakAmAshcha ityapi shrUyate shrutiH .
yaGYeShu pashavo brahmanvadhyante satata.n dvijaiH .
sa.nskR^itAH kila mantraishcha te.api svargamavApnuvan .. 9..\\
yadi naivAgnayo brahmanmA.nsakAmAbhavanpurA .
bhakShyaM naiva bhavenmA.nsa.n kasya chiddvijasattama .. 10..\\
atrApi vidhiruktashcha munibhirmA.nsabhakShaNe .
devatAnAM pitR^INA.n cha bhu~Nkte dattvA tu yaH sadA .
yathAvidhi yathAshraddhaM na sa duShyati bhakShaNAt .. 11..\\
amA.nsAshI bhavatyevamityapi shrUyate shrutiH .
bhAryA.n gachchhanbrahmachArI R^itau bhavati brAhmaNaH .. 12..\\
satyAnR^ite vinishchitya atrApi vidhiruchyate .
saudAsena purA rAGYA mAnuShA bhakShitA dvija .
shApAbhibhUtena bhR^ishamatra kiM pratibhAti te .. 13..\\
svadharma iti kR^itvA tu na tyajAmi dvijottama .
purA kR^itamiti GYAtvA jIvAmyetena karmaNA .. 14..\\
svakarma tyajato brahmannadharma iha dR^ishyate .
svakarma nirato yastu sa dharma iti nishchayaH .. 15..\\
pUrva.n hi vihita.n karma dehinaM na vimu~nchati .
dhAtrA vidhiraya.n dR^iShTo bahudhA karma nirNaye .. 16..\\
draShTavya.n tu bhavetprAGYa krUre karmaNi vartatA .
katha.n karma shubhaM kuryAM kathaM muchye parAbhavAt .
karmaNastasya ghorasya bahudhA nirNayo bhavet .. 17..\\
dAne cha satyavAkye cha gurushushrUShaNe tathA .
dvijAtipUjane chAha.n dharme cha nirataH sadA .
ativAdAtimAnAbhyAM nivR^itto.asmi dvijottama .. 18..\\
kR^iShi.n sAdhviti manyante tatra hi.nsA parA smR^itA .
karShanto lA~NgalaiH pu.nso ghnanti bhUmishayAnbahUn .
jIvAnanyAMshcha bahushastatra kiM pratibhAti te .. 19..\\
dhAnyabIjAni yAnyAhurvrIhyAdIni dvijottama .
sarvANyetAni jIvanti tatra kiM pratibhAti te .. 20..\\
adhyAkramya pashU.n chApi ghnanti vai bhakShayanti cha .
vR^ikShAnathauShadhIshchaivachhindanti puruShA dvija .. 21..\\
jIvA hi bahavo brahmanvR^ikSheShu cha phaleShu cha .
udake bahavashchApi tatra kiM pratibhAti te .. 22..\\
sarva.n vyAptamidaM brahmanprANibhiH prANijIvanaiH .
matsyA grasante matsyAMshcha tatra kiM pratibhAti te .. 23..\\
sattvaiH sattvAni jIvanti bahudhA dvijasattama .
prANino.anyonyabhakShAshcha tatra kiM pratibhAti te .. 24..\\
cha~NkramyamANA jIvAMshcha dharaNI saMshritAnbahUn .
padbhyA.n ghnanti narA vipra tatra kiM pratibhAti te .. 25..\\
upaviShTAH shayAnAshcha ghnanti jIvAnanekashaH .
GYAnaviGYAnavantashcha tatra kiM pratibhAti te .. 26..\\
jIvairgrastamida.n sarvamAkAshaM pR^ithivI tathA .
aviGYAnAchcha hi.nsanti tatra kiM pratibhAti te .. 27..\\
ahi.nseti yadukta.n hi puruShairvismitaiH purA .
ke na hi.nsanti jIvanvai loke.asmindvijasattama .
bahu sa~ncintya iha vai nAsti kashchidahi.nsakaH .. 28..\\
ahi.nsAyA.n tu niratA yatayo dvijasattama .
kurvantyeva hi hi.nsA.n te yatnAdalpatarA bhavet .. 29..\\
AlakShyAshchaiva puruShAH kule jAtA mahAguNAH .
mahAghorANi karmANi kR^itvA lajjanti vai na cha .. 30..\\
suhR^idaH suhR^ido.anyAMshcha durhR^idashchApi durhR^idaH .
samyakpravR^ittAnpuruShAnna samyaganupashyataH .. 31..\\
samR^iddhaishcha na nandanti bAndhavA bAndhavairapi .
gurUMshchaiva vinindanti mUDhAH paNDitamAninaH .. 32..\\
bahu loke viparyasta.n dR^ishyate dvijasattama .
dharmayuktamadharma.n cha tatra kiM pratibhAti te .. 33..\\
vaktuM bahuvidha.n shakya.n dharmAdharmeShu karmasu .
svakarma nirato yo hi sa yasho prApnuyAnmahat .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 200}
maark
dharmavyAdhastu nipuNaM punareva yudhiShThira .
viprarShabhamuvAcheda.n sarvadharmabhR^itAM varaH .. 1..\\
shrutipramANo dharmo hi vR^iddhAnAmiti bhAShitam .
sUkShmA gatirhi dharmasya bahushAkhA hyanantikA .. 2..\\
prANAtyaye vivAhe cha vaktavyamanR^itaM bhavet .
anR^ita.n cha bhavetsatya.n satyaM chaivAnR^itaM bhavet .. 3..\\
yadbhUtahitamatyanta.n tatsatyamiti dhAraNA .
viparyaya kR^ito dharmaH pashya dharmasya sUkShmatAm .. 4..\\
yatkarotyashubha.n karma shubha.n vA dvijasattama .
avashya.n tatsamApnoti puruSho nAtra saMshayaH .. 5..\\
viShamA.n cha dashAM prApya devAngarhati vai bhR^isham .
AtmanaH karma doShANi na vijAnAtyapaNDitaH .. 6..\\
mUDho naikR^itikAshchApi chapalash cha dvijottama .
sukhaduHkhaviparyAso yadA samupapadyate .
nainaM praGYA sunIta.n vA trAyate naiva pauruSham .. 7..\\
yo yamichchhedyathAkAma.n taM taM kAma.n samashnuyAt .
yadi syAdaparAdhInaM puruShasya kriyAphalam .. 8..\\
sa.nyatAshchApi dakShAshcha matimantashcha mAnavAH .
dR^ishyante niShphalAH santaH prahINAH sarvakarmabhiH .. 9..\\
bhUtAnAmaparaH kashchiddhi.nsAyA.n satatotthitaH .
va~nchanAyA.n cha lokasya sa sukheneha jIvati .. 10..\\
acheShTamAnamAsIna.n shrIH ka.n chidupatiShThati .
kashchitkarmANi kurvanhi na prApyamadhigachchhati .. 11..\\
devAniShTvA tapastaptvA kR^ipaNaiH putragR^iddhibhiH .
dasha mAsadhR^itA garbhe jAyante kulapA.nsanAH .. 12..\\
apare dhanadhAnyaishcha bhogaishcha pitR^isa~ncitaiH .
vipulairabhijAyante labdhAstaireva ma~NgalaiH .. 13..\\
karmajA hi manuShyANA.n rogA nAstyatra saMshayaH .
Adhibhishchaiva bAdhyante vyAdhaiH kShudramR^igA iva .. 14..\\
te chApi kushalairvaidyairnipuNaiH sambhR^itauShadhaiH .
vyAdhayo vinivAryante mR^igA vyAdhairiva dvija .. 15..\\
yeShAmasti cha bhoktavya.n grahaNI doShapIDitAH .
na shaknuvanti te bhoktuM pashya dharmabhR^itA.n vara .. 16..\\
apare bAhubalinaH klishyante bahavo janAH .
duHkhena chAdhigachchhanti bhojana.n dvijasattama .. 17..\\
iti lokamanAkrandaM mohashokapariplutam .
srotasAsakR^idAkShipta.n hriyamANaM balIyasA .. 18..\\
na mriyeyurna jIryeyuH sarve syuH sArvakAmikAH .
nApriyaM pratipashyeyurvashitva.n yadi vai bhavet .. 19..\\
uparyupari lokasya sarvo gantu.n samIhate .
yatate cha yathAshakti na cha tadvartate tathA .. 20..\\
bahavaH sampradR^ishyante tulyanakShatra ma~NgalAH .
mahachcha phalavaiShamya.n dR^ishyate karma sandhiShu .. 21..\\
na kashchidIshate brahmansvaya.n grAhasya sattama .
karmaNAM prAkR^itAnA.n vai iha siddhiH pradR^ishyate .. 22..\\
yathA shrutiriyaM brahma~njIvaH kila sanAtanaH .
sharIramadhruva.n loke sarveShAM prANinAm iha .. 23..\\
vadhyamAne sharIre tu dehanAsho bhavatyuta .
jIvaH sa~Nkramate.anyatra karmabandhanibandhanaH .. 24..\\
braa
katha.n dharmabhR^itA.n shreShTha jIvo bhavati shAshvataH .
etadichchhAmyaha.n GYAtu tattvena vadatAM vara .. 25..\\
vyaadha
na jIvanAsho.asti hi dehabhede
mithyaitadAhurmriyateti mUDhAH .
jIvastu dehAntaritaH prayAti
dashArdhataivAsya sharIrabhedaH .. 26..\\
anyo hi nAshnAti kR^ita.n hi karma
sa eva kartA sukhaduHkhabhAgI .
yattena ki.n chiddhi kR^ita.n hi karma
tadashnute nAsti kR^itasya nAshaH .. 27..\\
apuNya shIlAshcha bhavanti puNyA
narottamAH pApakR^ito bhavanti .
naro.anuyAtastviha karmabhiH svais
tataH samutpadyati bhAvitastaiH .. 28..\\
braa
katha.n sambhavate yonau kathaM vA puNyapApayoH .
jAtIH puNyA hyapuNyAshcha katha.n gachchhati sattama .. 29..\\
vyadha
garbhAdhAna samAyukta.n karmeda.n sampradR^ishyate .
samAsena tu te kShipraM pravakShyAmi dvijottama .. 30..\\
yathA sambhR^ita sambhAraH punareva prajAyate .
shubhakR^ichchhubhayonIShu pApakR^itpApayoniShu .. 31..\\
shubhaiH prayogairdevatva.n vyAmishrairmAnuSho bhavet .
mohanIyairviyonIShu tvadho gAmI cha kilbiShaiH .. 32..\\
jAtimR^ityujarAduHkhaiH satata.n samabhidrutaH .
sa.nsAre pachyamAnashcha doShairAtmakR^itairnaraH .. 33..\\
tiryagyonisahasrANi gatvA narakameva cha .
jIvAH samparivartante karmabandhanibandhanAH .. 34..\\
jantustu karmabhistaistaiH svakR^itaiH pretya duHkhitaH .
tadduHkhapratighAtArthamapuNyA.n yonimashnute .. 35..\\
tataH karma samAdatte punaranyannavaM bahu .
pachyate tu punastena bhuktvApathyamivAturaH .. 36..\\
ajasrameva duHkhArto.aduHkhitaH sukhasa~nj~nitaH .
tato.anivR^itta bandhatvAtkarmaNAmudayAdapi .
parikrAmati sa.nsAre chakravadbahu vedanaH .. 37..\\
sa chennivR^ittabandhastu vishuddhashchApi karmabhiH .
prApnoti sukR^itA.NllokAnyatra gatvA na shochati .. 38..\\
pApa.n kurvanpApavR^ittaH pApasyAntaM na gachchhati .
tasmAtpuNya.n yatetkartuM varjayeta cha pAtakam .. 39..\\
anasUyuH kR^itaGYashcha kalyANAnyeva sevate .
sukhAni dharmamartha.n cha svargaM cha labhate naraH .. 40..\\
sa.nskR^itasya hi dAntasya niyatasya yatAtmanaH .
prAGYasyAnantarA vR^ittiriha loke paratra cha .. 41..\\
satA.n dharmeNa varteta kriyA.n shiShTavadAcharet .
asa~Nkleshena lokasya vR^itti.n lipseta vai dvija .. 42..\\
santi hyAgataviGYAnAH shiShTAH shAstravichakShaNAH .
svadharmeNa kriyA loke karmaNaH so.apyasa~NkaraH .. 43..\\
prAGYo dharmeNa ramate dharma.n chaivopajIvati .
tasya dharmAdavApteShu dhaneShu dvijasattama .
tasyaiva si~nchate mUla.n guNAnpashyati yatra vai .. 44..\\
dharmAtmA bhavati hyeva.n chittaM chAsya prasIdati .
sa maitra janasantuShTa iha pretya cha nandati .. 45..\\
shabda.n sparsha.n tathArUpaM gandhAniShTAMsh cha sattama .
prabhutva.n labhate chApi dharmasyaitatphalaM viduH .. 46..\\
dharmasya cha phala.n labdhvA na tR^ipyati mahAdvija .
atR^ipyamANo nirvedamAdatte GYAnachakShuShA .. 47..\\
praGYA chakShurnara iha doShaM naivAnurudhyate .
virajyati yathAkAmaM na cha dharma.n vimu~nchati .. 48..\\
satyatyAge cha yatate dR^iShTvA loka.n kShayAtmakam .
tato mokShe prayatate nAnupAyAdupAyataH .. 49..\\
evaM nirvedamAdatte pApa.n karma jahAti cha .
dhArmikashchApi bhavati mokSha.n cha labhate param .. 50..\\
tapo niHshreyasa.n jantostasya mUla.n shamo damaH .
tena sarvAnavApnoti kAmAnyAnmanasechchhati .. 51..\\
indriyANAM nirodhena satyena cha damena cha .
brahmaNaH padamApnoti yatpara.n dvijasattama .. 52..\\
braa
indriyANi tu yAnyAhuH kAni tAni yatavrata .
nigrahashcha katha.n kAryo nigrahasya cha kiM phalam .. 53..\\
katha.n cha phalamApnoti teShAM dharmabhR^itA.n vara .
etadichchhAmi tattvena dharma.n GYAtuM sudhArmika .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 201}
maark
evamuktastu vipreNa dharmavyAdho yudhiShThira .
pratyuvAcha yathA vipra.n tachchhR^iNuShva narAdhipa .. 1..\\
vyadha
viGYAnArthaM manuShyANAM mano pUrvaM pravartate .
tatprApya kAmaM bhajate krodha.n cha dvijasattama .. 2..\\
tatastadartha.n yatate karma chArabhate mahat .
iShTAnA.n rUpagandhAnAmabhyAsa.n cha niShevate .. 3..\\
tato rAgaH prabhavati dveShash cha tadanantaram .
tato lobhaH prabhavati mohash cha tadanantaram .. 4..\\
tasya lobhAbhibhUtasya rAgadveShahatasya cha .
na dharme jAyate buddhirvyAjAddharma.n karoti cha .. 5..\\
vyAjena charate dharmamartha.n vyAjena rochate .
vyAjena sidhyamAneShu dhaneShu dvijasattama .
tatraiva ramate buddhistataH pApa.n chikIrShati .. 6..\\
suhR^idbhirvAryamANashcha paNDitaish cha dvijottama .
uttara.n shrutisambaddhaM bravIti shrutiyojitam .. 7..\\
adharmastrividhastasya vardhate rAgadoShataH .
pApa.n chintayate chApi bravIti cha karoti cha .. 8..\\
tasyAdharmapravR^ittasya guNA nashyanti sAdhavaH .
ekashIlAshcha mitratvaM bhajante pApakarmiNaH .. 9..\\
sa tenAsukhamApnoti paratra cha vihanyate .
pApAtmA bhavati hyeva.n dharmalAbhaM tu me shR^iNu .. 10..\\
yastvetAnpraGYayA doShAnpUrvamevAnupashyati .
kushalaH sukhaduHkheShu sAdhUMshchApyupasevate .
tasya sAdhu samArambhAdbuddhirdharmeShu jAyate .. 11..\\
braa
bravIsi sUnR^ita.n dharma.n yasya vaktA na vidyate .
divyaprabhAvaH sumahAnR^iShireva mato.asi me .. 12..\\
vyadha
brAhmaNA vai mahAbhAgAH pitaro.agrabhujaH sadA .
teShA.n sarvAtmanA kAryaM priyaM loke manIShiNA .. 13..\\
yatteShA.n cha priyaM tatte vakShyAmi dvijasattama .
namaskR^itvA brAhmaNebhyo brAhmI.n vidyAM nibodha me .. 14..\\
ida.n vishva.n jagatsarvamajayyaM chApi sarvashaH .
mahAbhUtAtmakaM brahmannAtaH parataraM bhavet .. 15..\\
mahAbhUtAni kha.n vAyuragnirApastathA cha bhUH .
shabdaH sparshashcha rUpa.n cha raso gandhashcha tadguNAH .. 16..\\
teShAmapi guNAH sarve guNavR^ittiH parasparam .
pUrvapUrva guNAH sarve kramasho guNiShu triShu .. 17..\\
ShaShThastu chetanA nAma mana ityabhidhIyate .
saptamI tu bhavedbuddhiraha~NkArastataH param .. 18..\\
indriyANi cha pa~nchaiva rajo sattva.n tamastathA .
ityeSha sapta dashako rAshiravyaktasa~nj~nakaH .. 19..\\
sarvairihendriyArthaistu vyaktAvyaktaiH susa.nvR^itaH .
chaturviMshaka ityeSha vyaktAvyaktamayo guNaH .
etatte sarvamAkhyAta.n kiM bhUyo shrotumichchhasi .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 202}
maark
evamuktaH sa viprastu dharmavyAdhena bhArata .
kathAmakathayadbhUyo manasaH prItivardhanIm .. 1..\\
braa
mahAbhUtAni yAnyAhuH pa~ncha dharmavidA.n vara .
ekaikasya guNAnsamyakpa~nchAnAm api me vada .. 2..\\
vyadha
bhUmirApastathA jyotirvAyurAkAshameva cha .
guNottarANi sarvANi teShA.n vakShyAmi te guNAn .. 3..\\
bhUmiH pa~ncha guNA brahmannudaka.n cha chaturguNam .
guNAstrayastejasi cha trayashchAkAshavAtayoH .. 4..\\
shabdaH sparshashcha rUpa.n cha rasashchApi dvijottama .
ete guNAH pa~ncha bhUmeH sarvebhyo guNavattarAH .. 5..\\
shabdaH sparshashcha rUpa.n cha tejaso.atha guNAstrayaH .
apAmete guNA brahmankIrtimAstava suvrata .. 6..\\
shabdaH sparshashcha rUpa.n cha tejaso.atha guNAstrayaH .
shabdaH sparshashcha vAyau tu shabda AkAsha eva cha .. 7..\\
ete pa~nchadasha brahmanguNA bhUteShu pa~nchasu .
vartante sarvabhUteShu yeShu lokAH pratiShThitAH .
anyonyaM nAtivartante sampachcha bhavati dvija .. 8..\\
yadA tu viShamI bhAvamAcharanti charAcharAH .
tadA dehI dehamanya.n vyatirohati kAlataH .. 9..\\
AnupUrvyA vinashyanti jAyante chAnupUrvashaH .
tatra tatra hi dR^ishyante dhAtavaH pA~nchabhautikAH .
yairAvR^itamida.n sarva.n jagatsthAvaraja~Ngamam .. 10..\\
indriyaiH sR^ijyate yadyattattadvyaktamiti smR^itam .
avyaktamiti viGYeya.n li~NgagrAhyamatIndriyam .. 11..\\
yathA sva.n grAhakAnyeShA.n shabdAdInAmimAni tu .
indriyANi yadA dehI dhArayanniha tapyate .. 12..\\
loke vitatamAtmAna.n loka.n chAtmani pashyati .
parAvaraGYaH saktaH sansarvabhUtAni pashyati .. 13..\\
pashyataH sarvabhUtAni sarvAvasthAsu sarvadA .
brahmabhUtasya sa.nyogo nAshubhenopapadyate .. 14..\\
GYAnamUlAtmaka.n kleshamativR^ittasya mohajam .
loko buddhiprakAshena GYeya mArgeNa dR^ishyate .. 15..\\
anAdi nidhana.n jantumAtmayoni.n sadAvyayam .
anaupamyamamUrta.n cha bhagavAnAha buddhimAn .
tapo mUlamida.n sarvaM yanmAM viprAnupR^ichchhasi .. 16..\\
indriyANyeva tatsarva.n yatsvarganarakAvubhau .
nigR^ihIta visR^iShTAni svargAya narakAya cha .. 17..\\
eSha yogavidhiH kR^itsno yAvadindriyadhAraNam .
etanmUla.n hi tapasaH kR^itsnasya narakasya cha .. 18..\\
indriyANAM prasa~Ngena doShamR^ichchhatyasaMshayam .
saMniyamya tu tAnyeva tataH siddhimavApnute .. 19..\\
ShaNNAmAtmani nityAnAmaishvarya.n yo.adhigachchhati .
na sa pApaiH kuto.anarthairyujyate vijitendriyaH .. 20..\\
rathaH sharIraM puruShasya dR^iShTam
AtmA niyatendriyANyAhurashvAn .
tairapramattaH kushalI sadashvair
dAntaiH sukha.n yAti rathIva dhIraH .. 21..\\
ShaNNAmAtmani nityAnAmindriyANAM pramAthinAm .
yo dhIro dhArayedrashmInsa syAtparamasArathiH .. 22..\\
indriyANAM prasR^iShTAnA.n hayAnAm iva vartmasu .
dhR^iti.n kurvIta sArathye dhR^ityA tAni jayeddhruvam .. 23..\\
indriyANA.n hi charatAM yanmano.anuvidhIyate .
tadasya harate buddhiM nAva.n vAyurivAmbhasi .. 24..\\
yeShu vipratipadyante ShaTsu mohAtphalAgame .
teShvadhyavasitAdhyAyI vindate dhyAnajaM phalam .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 203}
maark
eva.n tu sUkShme kathite dharmavyAjena bhArata .
brAhmaNaH sa punaH sUkShmaM paprachchha susamAhitaH .. 1..\\
braa
sattvasya rajasashchaiva tamasashcha yathAtatham .
guNA.nstattvena me brUhi yathAvadiha pR^ichchhataH .. 2..\\
vyadha
hanta te kathayiShyAmi yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
eShA.n guNAnpR^ithaktvena nibodha gadato mama .. 3..\\
mohAtmaka.n tamasteShA.n raja eShAM pravartakam .
prakAshabahulatvAchcha sattva.n jyAya ihochyate .. 4..\\
avidyA bahulo mUDhaH svapnashIlo vichetanaH .
durdR^ishIkastamo dhvastaH sakrodhastAmaso.alasaH .. 5..\\
pravR^itta vAkyo mantrI cha yo.anurAgyabhyasUyakaH .
vivitsamAno viprarShe stabdho mAnI sa rAjasaH .. 6..\\
prakAshabahulo dhIro nirvivitso.anasUyakaH .
akrodhano naro dhImAndAntashchaiva sa sAttvikaH .. 7..\\
sAttvikastvatha sambuddho lokavR^ittena klishyate .
yadA budhyati boddhavya.n lokavR^itta.n jugupsate .. 8..\\
vairAgyasya hi rUpa.n tu purvameva pravartate .
mR^idurbhavatyaha~NkAraH prasIdatyArjava.n cha yat .. 9..\\
tato.asya sarvadvandvAni prashAmyanti parasparam .
na chAsya sa.nyamo nAma kva chidbhavati kash chana .. 10..\\
shUdrayonau hi jAtasya svaguNAnupatiShThataH .
vaishyatvaM bhavati brahmankShatriyatva.n tathaiva cha .. 11..\\
Ajrave vartamAnasya brAhmaNyamabhijAyate .
guNAste kIrtitAH sarve kiM bhUyo shrotumichchhasi .. 12..\\
braa
pArthiva.n dhAtumAsAdya shArIro.agniH kathaM bhavet .
avakAsha visheSheNa katha.n vartayate.anilaH .. 13..\\
maark
prashnameta.n samuddiShTaM brAhmaNena yudhiShThira .
vyAdhaH sa kathayAmAsa brAhmaNAya mahAtmane .. 14..\\
vyadha
mUrdhAnamAshrito vahniH sharIraM paripAlayan .
prANo mUrdhani chAgnau cha vartamAno vicheShTate .
bhUtaM bhavyaM bhaviShyachcha sarvaM prANe pratiShThitam .. 15..\\
shreShTha.n tadeva bhUtAnAM brahma jyotirupAsmahe .
sajantuH sarvabhUtAtmA puruShaH sa sanAtanaH .
mano buddhiraha~NkAro bhUtAnA.n viShayashcha saH .. 16..\\
eva.n tviha sa sarvatra prANena paripAlyate .
pR^iShThatastu samAnena svA.n svA.n gatimupAshritaH .. 17..\\
basti mUle gude chaiva pAvakaH samupAshritaH .
vahanmUtraM purISha.n chApyapAnaH parivartate .. 18..\\
prayatne karmaNi bale ya ekastriShu vartate .
udAna iti taM prAhuradhyAtmaviduSho janAH .. 19..\\
sandhau sandhau saMniviShTaH sarveShvapi tathAnilaH .
sharIreShu manuShyANA.n vyAna ityupadiShyate .. 20..\\
dhAtuShvagnistu vitataH sa tu vAyusamIritaH .
rasAndhatUMshcha doShAMshcha vartayanparidhAvati .. 21..\\
prANAnA.n saMnipAtAttu saMnipAtaH prajAyate .
uShmA chAgniriti GYeyo yo.annaM pachati dehinAm .. 22..\\
apAnodAnayormadhye prANavyAnau samAhitau .
samanvitastvadhiShThAna.n samyakpachati pAvakaH .. 23..\\
tasyApi pAyuparyantastathA syAdudasa~nj~nitaH .
srotA.nsi tasmAjjAyante sarvaprANeShu dehinAm .. 24..\\
agnivegavahaH prANo gudAnte pratihanyate .
sa UrdhvamAgamya punaH samutkShipati pAvakam .. 25..\\
pakvAshayastvadho nAbhyA UrdhvamAmAshayaH sthitaH .
nAbhimadhye sharIrasya prANAH sarve pratiShThitAH .. 26..\\
pravR^ittA hR^idayAtsarvAstiryagUrdhvamadhastathA .
vahantyannarasAnnADyo dasha prANaprachoditAH .. 27..\\
yoginAmeSha mArgastu yena gachchhanti tatparam .
jitaklamAsanA dhIrA mUrdhanyAtmAnamAdadhuH .
eva.n sarveShu vitatau prANApAnau hi dehiShu .. 28..\\
ekAdasha vikArAtmA kalA sambhArasambhR^itaH .
mUrtimanta.n hi taM viddhi nitya.n karma jitAtmakam .. 29..\\
tasminyaH sa.nsthito hyagnirnitya.n sthAlyamivAhitaH .
AtmAna.n ta.n vijAnIhi nityaM yogajitAtmakam .. 30..\\
devo yaH sa.nsthitastasminnabbinduriva puShkare .
kShetraGYa.n ta.n vijAnIhi nityaM tyAgajitAtmakam .. 31..\\
jIvAtmakAni jAnIhi rajo sattva.n tamastathA .
jIvamAtmaguNa.n viddhi tathAtmAnaM parAtmakam .. 32..\\
sachetana.n jIvaguNa.n vadanti
sa cheShTate cheShTayate cha sarvam .
tataH para.n kShetravido vadanti
prAkalpayadyo bhuvanAni sapta .. 33..\\
eva.n sarveShu bhUteShu bhUtAtmA na prakAshate .
dR^ishyate tvagryayA buddhyA sUkShmayA GYAnavedibhiH .. 34..\\
chittasya hi prasAdena hanti karma shubhAshubham .
prasannAtmAtmani sthitvA sukhamAnantyamashnute .. 35..\\
lakShaNa.n tu prasAdasya yathA tR^iptaH sukha.n svapet .
nivAte vA yathA dIpo dIpyetkushaladIpitaH .. 36..\\
pUrvarAtre pare chaiva yu~njAnaH satataM manaH .
labdhAhAro vishuddhAtmA pashyannAtmAnamAtmani .. 37..\\
pradIpteneva dIpena mano dIpena pashyati .
dR^iShTvAtmAnaM nirAtmAna.n tadA sa tu vimuchyate .. 38..\\
sarvopAyaistu lobhasya krodhasya cha vinigrahaH .
etatpavitra.n yaGYAnA.n tapo vai sa~Nkramo mataH .. 39..\\
nitya.n krodhAttapo rakShechchhriya.n rakSheta matsarAt .
vidyAM mAnApamAnAbhyAmAtmAna.n tu pramAdataH .. 40..\\
AnR^isha.nsyaM paro dharmaH kShamA cha paramaM balam .
AtmaGYAnaM para.n GYAnaM paraM satyavrataM vratam .. 41..\\
satyasya vachana.n shreyo satyaM GYAnaM hitaM bhavet .
yadbhUtahitamatyanta.n tadvai satyaM paraM matam .. 42..\\
yasya sarve samArambhA nirAshIrbandhanAH sadA .
tvAge yasya huta.n sarvaM sa tyAgI sa cha buddhimAn .. 43..\\
yato na gururapyena.n chyAvayedupapAdayan .
ta.n vidyAdbrahmaNo yogaM viyogaM yogasa~nj~nitam .. 44..\\
na hi.nsyAtsarvabhUtAni maitrAyaNa gatash charet .
neda.n jIvitamAsAdya vairaM kurvIta kena chit .. 45..\\
Aki~ncanya.n susantoSho nirAshitvamachApalam .
etadeva para.n GYAnaM sadAtmaGYAnamuttamam .. 46..\\
parigrahaM parityajya bhava buddhyA yatavrataH .
ashoka.n sthAnamAtiShThennishchalaM pretya cheha cha .. 47..\\
taponityena dAntena muninA santayAtmanA .
ajita.n jetukAmena bhAvya.n sa~NgeShvasa~NginA .. 48..\\
guNAguNamanAsa~NgamekakAryamanantaram .
etadbrAhmaNa te vR^ittamAhurekapada.n sukham .. 49..\\
parityajati yo duHkha.n sukha.n chApyubhayaM naraH .
brahma prApnoti so.atyantamasa~Ngena cha gachchhati .. 50..\\
yathA shrutamida.n sarvaM samAsena dvijottama .
etatte sarvamAkhyAtma kiM bhUyo shrotumichchhasi .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 204}
maark
eva.n sa~Nkathite kR^itsne mokShadharme yudhiShThira .
dR^iDhaM prItimanA vipro dharmavyAdhamuvAcha ha .. 1..\\
nyAyayuktamida.n sarvaM bhavatA parikIrtitam .
na te.astyavidita.n kiM chiddharmeShviha hi dR^ishyate .. 2..\\
vyadha
pratyakShaM mama yo dharmastaM pashya dvijasattama .
yena siddhiriyaM prAptA mayA brAhmaNapu~Ngava .. 3..\\
uttiShTha bhagavankShipraM pravishyAbhyantara.n gR^iham .
draShTumarhasi dharmaGYa mAtaraM pitara.n cha me .. 4..\\
maark
ityuktaH sa pravishyAtha dadarsha paramArchitam .
saudha.n hR^idya.n chaturshAlamatIva cha manoharam .. 5..\\
devatA gR^ihasa~NkAsha.n daivataishcha supUjitam .
shayanAsanasambAdha.n gandhaish cha paramairyutam .. 6..\\
tatra shuklAmbara dharau pitarAvasya pUjitau .
kR^itAhArau sutuShTau tAvupaviShTau varAsane .
dharmavyAdhastutau dR^iShTvA pAdeShu shirasApatat .. 7..\\
vrddhau
uttiShThottiShTha dharmaGYa dharmastvAmabhirakShatu .
prItau svastava shauchena dIrghamAyuravApnuhi .
satputreNa tvayA putra nityakAla.n supUjitau .. 8..\\
na te.anyaddaivata.n kiM chiddaivateShvapi vartate .
prayatatvAddvijAtInA.n damenAsi samanvitaH .. 9..\\
pituH pitAmahA ye cha tathaiva prapitAmahAH .
prItAste satataM putra damenAvA.n cha pUjayA .. 10..\\
manasA karmaNA vAchA shushrUShA naiva hIyate .
na chAnyA vitathA buddhirdR^ishyate sAmprata.n tava .. 11..\\
jAmadagnyena rAmeNa yathA vR^iddhau supUjitau .
tathA tvayA kR^ita.n sarva.n tadvishiShTaM cha putraka .. 12..\\
maark
tatastaM brAhmaNa.n tAbhyAM dharmavyAdho nyavedayat .
tau svAgatena ta.n vipramarchayAmAsatustadA .. 13..\\
pratigR^ihya cha tAM pUjA.n dvijaH paprachchha tAvubhau .
saputrAbhyA.n sabhR^ityAbhyA.n kachchidvAM kushalaM gR^ihe .
anAmaya.n cha vAM kachchitsadaiveha sharIrayoH .. 14..\\
vrddhau
kushalaM no gR^ihe vipra bhR^ityavarge cha sarvashaH .
kachchittvamapyavighnena samprApto bhagavanniha .. 15..\\
maark
bADhamityeva tau vipraH pratyuvAcha mudAnvitaH .
dharmavyAdhastu ta.n vipramarthavadvAkyamabravIt .. 16..\\
pitA mAtA cha bhagavannetau me daivataM param .
yaddaivatebhyaH kartavya.n tadetAbhyAM karomyaham .. 17..\\
trayastriMshadyathA devAH sarve shakrapurogamAH .
sampUjyAH sarvalokasya tathA vR^ittAvimau mama .. 18..\\
upahArAnAharanto devatAnA.n yathA dvijAH .
kurvate tadvadetAbhyA.n karomyahamatandritaH .. 19..\\
etau me paramaM brahmanpitA mAtA cha daivatam .
etau puShpaiH phalai ratnaistoShayAmi sadA dvija .. 20..\\
etAvevAgnayo mahya.n yAnvadanti manIShiNaH .
yaGYA vedAshcha chatvAraH sarvametau mama dvija .. 21..\\
etadarthaM mama prANA bhAryA putrAH suhR^ijjanAH .
saputradAraH shushrUShAM nityameva karomyaham .. 22..\\
svaya.n cha snApayAmyetau tathA pAdau pradhAvaye .
AhAra.n samprayachchhAmi svaya.n cha dvijasattama .. 23..\\
anukUlAH kathA vachmi vipriyaM parivarjayan .
adharmeNApi sa.nyuktaM priyamAbhyA.n karomyaham .. 24..\\
dharmameva guru.n GYAtvA karomi dvijasattama .
atandritaH sadA vipra shushrUShA.n vai karomyaham .. 25..\\
pa~nchaiva guravo brahmanpuruShasya babhUShataH .
pitA mAtAgnirAtmA cha gurush cha dvijasattama .. 26..\\
eteShu yastu varteta samyageva dvijottama .
bhaveyuragnayastasya parichIrNAstunityashaH .
gArhasthye vartamAnasya dharma eSha sanAtanaH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 205}
maark
gurU nivedya viprAya tau mAtApitarAvubhau .
punareva sa dharmAtmA vyAdho brAhmaNamabravIt .. 1..\\
pravR^itta chakShurjAto.asmi sampashya tapaso balam .
yadarthamukto.asi tayA gachchhasva mithilAm iti .. 2..\\
patishushrUSha parayA dAntayA satyashIlayA .
mithilAyA.n vasanvyAdhaH sa te dharmAnpravakShyati .. 3..\\
braa
pativratAyAH satyAyAH shIlADhyAyA yatavrata .
sa.nsmR^itya vAkya.n dharmaGYa guNavAnasi me mataH .. 4..\\
vyadha
yattadA tva.n dvijashreShTha tayokto mAM prati prabho .
dR^iShTametattayA samyagekapatnyA na saMshayaH .. 5..\\
tvadanugraha buddhyA tu vipraitaddarshitaM mayA .
vAkya.n cha shR^iNu me tAta yatte vakShye hitaM dvija .. 6..\\
tvayA vinikR^itA mAtA pitA cha dvijasattama .
anisR^iShTo.asi niShkrAnto gR^ihAttAbhyAm anindita .
vedochchAraNa kAryArthamayukta.n tattvayA kR^itam .. 7..\\
tava shokena vR^iddhau tAvandhau jAtau tapasvinau .
tau prasAdayitu.n gachchha mA tvA dharmo.atyagAnmahAn .. 8..\\
tapasvI tvaM mahAtmA cha dharme cha nirataH sadA .
sarvametadapArtha.n te kShipraM tau samprasAdaya .. 9..\\
shraddadhasya mama brahmannAnyathA kartumarhasi .
gamyatAmadya viprarShe shreyaste kathayAmyaham .. 10..\\
braa
yadetaduktaM bhavatA sarva.n satyamasaMshayam .
prIto.asmi tava dharmaGYa sAdhvAchAra guNAnvita .. 11..\\
vyadha
daivatapratimo hi tva.n yastva.n dharmamanuvrataH .
purANa.n shAshvata.n divyaM duShprApamakR^itAtmabhiH .. 12..\\
atandritaH kuru kShipraM mAtApitrorhi pUjanam .
ataH paramaha.n dharmaM nAnyaM pashyAmi kaM chana .. 13..\\
braa
ihAhamAgato diShTyA diShTyA me sa~Ngata.n tvayA .
IdR^ishA durlabhA loke narA dharmapradarshakAH .. 14..\\
eko narasahasreShu dharmavidvidyate na vA .
prIto.asmi tava satyena bhadra.n te puruShottama .. 15..\\
patamAno hi narake bhavatAsmi samuddhR^itaH .
bhavitavyamathaiva.n cha yaddR^iShTo.asi mayAnagha .. 16..\\
rAjA yayAtirdauhitraiH patitastArito yathA .
sadbhiH puruShashArdUla tathAhaM bhavatA tviha .. 17..\\
mAtA pitR^ibhyA.n shushrUShA.n kariShye vachanAttava .
nAkR^itAtmA vedayati dharmAdharmavinishchayam .. 18..\\
durGYeyaH shAshvato dharmaH shUdrayonau hi vartatA .
na tvA.n shUdramahaM manye bhavitavyaM hi kAraNam .
yena karma vipAkena prAteya.n shUdratA tvayA .. 19..\\
etadichchhAmi viGYAtu.n tattvena hi mahAmate .
kAmayA brUhi me tathya.n sarva.n tvaM prayatAtmavAn .. 20..\\
vyadha
anatikramaNIyA hi brAhmaNA vai dvijottama .
shR^iNu sarvamida.n vR^ittaM pUrvadehe mamAnagha .. 21..\\
aha.n hi brAhmaNaH pUrvamAsa.n dvija varAtmaja .
vedAdhyAyI sukushalo vedA~NgAnA.n chapAragaH .
AtmadoShakR^itairbrahmannavasthA prAptavAnimAm .. 22..\\
kashchidrAjA mama sakhA dhanurvedaparAyaNaH .
sa.nsargAddhanuShi shreShThastato.ahamabhava.n dvija .. 23..\\
etasminneva kAle tu mR^igayAM nirgato nR^ipaH .
sahito yodhamukhyaishcha mantribhishcha susa.nvR^itaH .
tato.abhyahanmR^igA.nstatra subahUnAshramaM prati .. 24..\\
atha kShiptaH sharo ghoro mayApi dvijasattama .
tADitashcha munistena shareNAnataparvaNA .. 25..\\
bhUmau nipatito brahmannuvAcha pratinAdayan .
nAparAdhyAmyaha.n kiM chitkena pApamidaM kR^itam .. 26..\\
manvAnastaM mR^iga.n chAha.n samprAptaH sahasA munim .
apashya.n tamR^iShi.n viddhaM shareNAnataparvaNA .
tamugratapasa.n vipraM niShTanantaM mahItale .. 27..\\
akArya karaNAchchApi bhR^ishaM me vyathitaM manaH .
ajAnatA kR^itamidaM mayetyatha tamabruvam .
kShantumarhasi me brahmanniti chokto mayA muniH .. 28..\\
tataH pratyabravIdvAkyamR^ishirmA.n krodhamUrchchhitaH .
vyAdhastvaM bhavitA krUra shUdrayonAviti dvija .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 206}
vyadha
eva.n shapto.ahamR^iShiNA tadA dvijavarottama .
abhiprasAdayamR^iShi.n girA vAkya.n vishAradam .. 1..\\
ajAnatA mayAkAryamidamadya kR^itaM mune .
kShantumarhasi tatsarvaM prasIda bhagavanniti .. 2..\\
rsir
nAnyathA bhavitA shApa evametadasaMshayam .
AnR^isha.nsyAdaha.n kiM chitkartAnugrahamadya te .. 3..\\
shUdrayonau vartamAno dharmaGYo bhavitA hyasi .
mAtApitroshcha shushrUShA.n kariShyasi na saMshayaH .. 4..\\
tayA shushrUShayA siddhiM mahatI.n samavApsyasi .
jAtisramashcha bhavitA svarga.n chaiva gamiShyasi .
shApakShayAnte nirvR^itte bhavitAsi punardvijaH .. 5..\\
vyadha
eva.n shaptaH purA tena R^iShiNAsmyugratejasA .
prasAdashcha kR^itastena mamaiva.n dvipadA.n vara .. 6..\\
shara.n choddhR^itavAnasmi tasya vai dvijasattama .
Ashrama.n cha mayA nIto na cha prANairvyayujyata .. 7..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA mama purAbhavat .
abhitashchApi gantavyaM mayA svarga.n dvijottama .. 8..\\
braa
evametAni puruShA duHkhAni cha sukhAni cha .
prApnuvanti mahAbuddhe notkaNThA.n kartumarhasi .
duShkara.n hi kR^ita.n tAta jAnatA jAtimAtmanaH .. 9..\\
karma doShashcha vai vidvannAtmajAtikR^itena vai .
ka.n chitkAlaM mR^iShyatA.n vai tato.asi bhavitA dvijaH .
sAmprata.n cha mato me.asi brAhmaNo nAtra saMshayaH .. 10..\\
brAhmaNaH patanIyeShu vartamAno vikarmasu .
dAmbhiko duShkR^itaprAyaH shUdreNa sadR^isho bhavet .. 11..\\
yastu shUdro dame satye dharme cha satatotthitaH .
taM brAhmaNamahaM manye vR^ittena hi bhaveddvijaH .. 12..\\
karma doSheNa viShamA gatimApnoti dAruNAm .
kShINadoShamahaM manye chAbhitastvAM narottama .. 13..\\
kartumarhasi notkaNThA.n tvadvidhA hyaviShAdinaH .
lokavR^ittAntavR^ittaGYA nitya.n dharmaparAyaNAH .. 14..\\
vyadha
praGYayA mAnasa.n duHkha.n hanyAchchhArIramauShadhaiH .
etadviGYAnasAmarthyaM na bAlaiH samatA.n vrajet .. 15..\\
aniShTa samprayogAchcha viprayogAtpriyasya cha .
mAnuShA mAnasairduHkhairyujyante alpabuddhayaH .. 16..\\
guNairbhUtAni yujyante viyujyante tathaiva cha .
sarvANi naitadekasya shokasthAna.n hi vidyate .. 17..\\
aniShTenAnvitaM pashya.nstathA kShipra.n virajyate .
tatashcha pratikurvanti yadi pashyantyupakramam .
shochato na bhavetki.n chitkevalaM paritapyate .. 18..\\
parityajanti ye duHkha.n sukhaM vApyubhayaM narAH .
ta eva sukhamedhante GYAnatR^iptA manIShiNaH .. 19..\\
asantoSha parA mUDhAH santoSha.n yAnti paNDitAH .
asantoShasya nAstyantastuShTistu parama.n sukham .
na shochanti gatAdhvAnaH pashyantaH paramA.n gatim .. 20..\\
na viShAde mano kArya.n viShAdo viShamuttamam .
mArayatyakR^itapraGYaM bAla.n kruddha ivoragaH .. 21..\\
ya.n viShAdAbhibhavati viShame samupasthite .
tejasA tasya hInasya puruShArtho na vidyate .. 22..\\
avashya.n kriyamANasya karmaNo dR^ishyate phalam .
na hi nirvedamAgamya ki.n chitprApnoti shobhanam .. 23..\\
athApyupAyaM pashyeta duHkhasya parimokShaNe .
ashochannArabhetaiva yuktashchAvyasanI bhavet .. 24..\\
bhUteShvabhAva.n sa~ncintya ye tu buddheH para.n gatAH .
na shochanti kR^itapraGYAH pashyantaH paramA.n gatim .. 25..\\
na shochAmi cha vai vidvankAlAkA~NkShI sthito.asmyaham .
etairnirdashanairbrahmannAvasIdAmi sattama .. 26..\\
braa
kR^itapraGYo.asi medhAvI buddhishcha vipulA tava .
nAhaM bhavanta.n shochAmi GYAnatR^ipto.asi dharmavit .. 27..\\
ApR^ichchhe tvA.n svasti te.astu dharmastvA parirakShatu .
apramAdastu kartavyo dharme dharmabhR^itA.n vara .. 28..\\
maark
bADhamityeva ta.n vyAdhaH kR^itA~njaliruvAcha ha .
pradakShiNamatho kR^itvA prasthito dvijasattamaH .. 29..\\
sa tu gatvA dvijaH sarvA.n shushrUShA.n kR^itavA.nstadA .
mAtA pitR^ibhyA.n vR^iddhAbhyAM yathAnyAyaM susaMshitaH .. 30..\\
etatte sarvamAkhyAtaM nikhilena yudhiShThira .
pR^iShTavAnasi ya.n tAta dharmaM dharmabhR^itA.n vara .. 31..\\
pativratAyA mAhAtmyaM brAhmaNasya cha sattama .
mAtA pitroshcha shushrUShA vyAdhe dharmashcha kIrtitaH .. 32..\\
y
atyadbhutamidaM brahmandharmAkhyAnamanuttamam .
sarvadharmabhR^itA.n shreShTha kathita.n dvijasattama .. 33..\\
sukhashravyatayA vidvanmuhUrtamiva me gatam .
na hi tR^ipto.asmi bhagavA~nshR^iNvAno dharmamuttamam .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 207}
vai
shrutvemA.n dharmasa.nyuktAM dharmarAjaH kathA.n shubhAm .
punaH paprachchha tamR^iShiM mArkaNDeya.n tapasvinam .. 1..\\
y
kathamagnirvana.n yAtaH katha.n chApya~NgirAH purA .
naShTe.agnau havyamavahadagnirbhUtvA mahAnR^iShiH .. 2..\\
agniryadA tveka eva bahutva.n chAsya karmasu .
dR^ishyate bhagavansarvametadichchhAmi veditum .. 3..\\
kumArashcha yathotpanno yathA chAgneH suto.abhavat .
yathA rudrAchcha sambhUto ga~NgAyA.n kR^ittikAsu cha .. 4..\\
etadichchhAmyaha.n tvattaH shrotuM bhArgavanandana .
kautUhalasamAviShTo yathAtathyaM mahAmune .. 5..\\
maark
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
yathA kruddho hutavahastapastaptu.n vana.n gataH .. 6..\\
yathA cha bhagavAnagniH svayamevA~NgirAbhavat .
santApayansvaprabhayA nAshaya.nstimirANi cha .. 7..\\
Ashramastho mahAbhAgo havyavAha.n visheShayan .
tathA sa bhUtvA tu tadA jagatsarvaM prakAshayan .. 8..\\
tapo charaMshcha hutabhuksantaptastasya tejasA .
bhR^isha.n glAnashcha tejasvI na sa kiM chitprajaGYivAn .. 9..\\
atha sa~ncintayAmAsa bhagavAnhavyavAhanaH .
anyo.agniriha lokAnAM brahmaNA sampravartitaH .
agnitva.n vipranaShTaM hi tapyamAnasya me tapaH .. 10..\\
kathamagniH punarahaM bhaveyamiti chintya saH .
apashyadagnivallokA.nstApayantaM mahAmunim .. 11..\\
sopAsarpachchhanairbhItastamuvAcha tadA~NgirAH .
shIghrameva bhavasvAgnistvaM punarlokabhAvanaH .
viGYAtashchAsi lokeShu triShu sa.nsthAna chAriShu .. 12..\\
tvamagne prathamaH sR^iShTo brahmaNA timirApahaH .
svasthAnaM pratipadyasva shIghrameva tamonuda .. 13..\\
agni
naShTakIrtiraha.n loke bhavA~njAto hutAshanaH .
bhavantameva GYAsyanti pAvakaM na tu mA.n janAH .. 14..\\
nikShipAmyahamagnitva.n tvamagniH prathamo bhava .
bhaviShyAmi dvitIyo.ahaM prAjApatyaka eva cha .. 15..\\
angiras
kuru puNyaM prakAsvargyaM bhavAgnistimirApahaH .
mA.n cha devakuruShvAgne prathamaM putrama~njasA .. 16..\\
maark
tachchhrutvA~Ngiraso vAkya.n jAtavedAstathAkarot .
rAjanbR^ihaspatirnAma tasyApya~NgirasaH sutaH .. 17..\\
GYAtvA prathamaja.n taM tu vahnerA~Ngirasa.n sutam .
upetya devAH paprachchhuH kAraNa.n tatra bhArata .. 18..\\
sa tu pR^iShTastadA devaistataH kAraNamabravIt .
pratyagR^ihNa.nstu devAshcha tadvacho.a~NgirasastadA .. 19..\\
tatra nAnAvidhAnagnInpravakShyAmi mahAprabhAn .
karmabhirbahubhiH khyAtAnnAnAtvaM brAhmaNeShviha .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 208}
maark
brahmaNo yastR^itIyastu putraH kurukulodvaha .
tasyApava sutA bhAryA prajAstasyApi me shR^iNu .. 1..\\
bR^ihajjyotirbR^ihatkIrtirbR^ihadbrahmA bR^ihanmanAH .
bR^ihanmantro bR^ihadbhAsastathA rAjanbR^ihaspatiH .. 2..\\
prajAsu tAsu sarvAsu rUpeNApratimAbhavat .
devI bhAnumatI nAma prathamA~NgirasaH sutA .. 3..\\
bhUtAnAmeva sarveShA.n yasyAM rAgastadAbhavat .
rAgAdrAgeti yAmAhurdvitIyA~NgirasaH sutA .. 4..\\
yA.n kapardi sutAmAhurdR^ishyAdR^ishyeti dehinaH .
tanutvAtsA sinIvAlI tR^itIyA~NgirasaH sutA .. 5..\\
pashyatyarchiShmatI bhAbhirhavirbhishcha haviShmatI .
ShaShThama~NgirasaH kanyAM puNyAmAhurhaviShmatIm .. 6..\\
mahAmakheShvA~NgiraShI dIptimatsu mahAmatI .
mahAmatIti vikhyAtA saptamI kathyate sutA .. 7..\\
yA.n tu dR^iShTvA bhagavatIM janaH kuhukuhAyate .
ekAnaMsheti yAmAhuH kuhUma~NgnirasaH sutAm .. 8..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 209}
maark
bR^ihaspateshchAndramasI bhAryAbhUdyA yashasvinI .
agnInsAjanayatpuNyA~nshaDekA.n chApi putrikAm .. 1..\\
AhutiShveva yasyAgnerhavirAjya.n vidhIyate .
so.agnirbR^ihaspateH putraH shamyurnAma mahAprabhaH .. 2..\\
chAturmAsyeShu yasyeShTyAmashvamedhe.agrajaH pashuH .
dIpto jvAlairanekAbhiragnireko.atha vIryavAn .. 3..\\
shamyorapratimA bhAryA satyA satyA cha dharmajA .
agnistasya suto dIptastisraH kanyAshcha suvratAH .. 4..\\
prathamenAjya bhAgena pUjyate yo.agniradhvare .
agnistasya bharadvAjaH prathamaH putra uchyate .. 5..\\
paurNamAsyeShu sarveShu havirAjya.n sruvodyatam .
bharato nAmataH so.agnirdvitIyaH shamyutaH sutaH .. 6..\\
tisraH kanyA bhavantyanyA yAsA.n sa bharataH patiH .
bharatastu sutastasya bhavatyekA cha putrikA .. 7..\\
bharato bharatasyAgneH pAvakastu prajApateH .
mahAnatyarthamahitastathA bharatasattama .. 8..\\
bharadvAjasya bhAryA tu vIrA vIrashcha piNDadaH .
prAhurAjyena tasyejyA.n somasyeva dvijAH shanaiH .. 9..\\
haviShA yo dvitIyena somena saha yujyate .
rathaprabhU rathadhvAnaH kumbharetAH sa uchyate .. 10..\\
sarayvA.n janayatsiddhiM bhAnuM bhAbhiH samAvR^iNot .
AgneyamAnayannityamAhvAneShveSha kathyate .. 11..\\
yastu na chyavate nitya.n yashasA varchasA shriyA .
agnirnishchyavano nAma pR^ithivI.n stauti kevalam .. 12..\\
vipApmA kaluShairmukto vishuddhashchArchiShA jvalan .
vipApo.agniH sutastasya satyaH samayakarmasu .. 13..\\
AkroshatA.n hi bhUtAnAM yaH karoti hi niShkR^itim .
agniH saniShkR^itirnAma shobhayatyabhisevitaH .. 14..\\
anukUjanti yeneha vedanArtAH svaya.n janAH .
tasya putraH svano nAma pavakaH sa rujaskaraH .. 15..\\
yastu vishvasya jagato buddhimAkramya tiShThati .
taM prAhuradhyAtmavido vishvajinnAma pAvakam .. 16..\\
antarAgniH shrito yo hi bhuktaM pachati dehinAm .
sa yaGYe vishvabhunnAma sarvalokeShu bhArata .. 17..\\
brahmachArI yatAtmA cha satata.n vipulavrataH .
brAhmaNAH pUjayantyenaM pAkayaGYeShu pAvakam .. 18..\\
prathito gopatirnAma nadI yasyAbhavatpriyA .
tasminsarvANi karmANi kriyante karma kartR^ibhiH .. 19..\\
vaDavAmukhaH pibatyambho yo.asau paramadAruNaH .
UrdhvabhAgUrdhvabhAnnAma kaviH prANAshritastu saH .. 20..\\
udagdvAra.n haviryasya gR^ihe nityaM pradIyate .
tataH sviShTaM bhavedAjya.n sviShTakR^itparamaH smR^itaH .. 21..\\
yaH prashAnteShu bhUteShu manyurbhavati pAvakaH .
krodhasya tu raso jaGYe manyatI chAtha putrikA .
svAheti dAruNA krUrA sarvabhUteShu tiShThati .. 22..\\
tridive yasya sadR^isho nAsti rUpeNa kash chana .
atulyatvAtkR^ito devairnAmnA kAmastu pAvakaH .. 23..\\
sa.nharShAddhArayankrodha.n dhanvI sragvI rathe sthitaH .
samare nAshayechchhatrUnamogho nAma pAvakaH .. 24..\\
uktho nAma mahAbhAga tribhirukthairabhiShTutaH .
mahAvAcha.n tvajanayatsakAmAshva.n hi yaM viduH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 210}
maark
kAshyapo hyatha vAsiShThaH prANashcha prANaputrakaH .
agnirA~Ngirasashchaiva chyavanastriShu varchakaH .. 1..\\
acharanta tapastIvraM putrArthe bahu vArShikam .
putra.n labhema dharmiShThaM yashasA brahmaNA samam .. 2..\\
mahAvyAhR^itibhirdhyAtaH pa~nchabhistaistadA tvatha .
jaGYe tejomayo.archiShmAnpa~ncha varNaH prabhAvanaH .. 3..\\
samiddho.agniH shirastasya bAhU sUryanibhau tathA .
tva~Nnetre cha suvarNAbhe kR^iShNe ja~Nghe cha bhArata .. 4..\\
pa~ncha varNaH sa tapasA kR^itastaiH pa~nchabhirjanaiH .
pA~nchajanyaH shruto vede pa~ncha vaMshakarastu saH .. 5..\\
dashavarShasahasrANi tapastaptvA mahAtapAH .
janayatpAvaka.n ghoraM pitR^INA.n sa prajAH sR^ijan .. 6..\\
bR^ihadrathantaraM mUrdhno vaktrAchcha tarasA harau .
shivaM nAbhyAM balAdindra.n vAyvagnI prANato.asR^ijat .. 7..\\
bAhubhyAmanudAttau cha vishve bhUtAni chaiva ha .
etAnsR^iShTvA tataH pa~ncha pitR^INAmasR^ijatsutAn .. 8..\\
bR^ihadUrjasya praNidhiH kAshyapasya bR^ihattaraH .
bhAnura~Ngiraso vIraH putro varchasya saubharaH .. 9..\\
prANasya chAnudAttashcha vyAkhyAtAH pa~ncha vaMshajAH .
devAnyaGYamuShashchAnyAnsR^ijanpa~nchadashottarAn .. 10..\\
abhImamatibhIma.n cha bhImaM bhImabalAbalam .
etAnyaGYamuShaH pa~ncha devAnabhyasR^ijattapaH .. 11..\\
sumitraM mitravanta.n cha mitraGYaM mitravardhanam .
mitra dharmANamityetAndevAnabhyasR^ijattapaH .. 12..\\
surapravIra.n vIra.n cha sukeshaM cha suvarchasam .
surANAmapi hantAraM pa~nchaitAnasR^ijattapaH .. 13..\\
trividha.n sa.nsthitA hyete pa~ncha pa~ncha pR^ithakpR^ithak .
muShNantyatra sthitA hyete svargato yaGYayAjinaH .. 14..\\
teShAmiShTa.n harantyete nighnanti cha mahadbhuvi .
spardhayA havyavAhAnAM nighnantyete haranti cha .. 15..\\
havirvedyA.n tadAdAnaM kushalaiH sampravartitam .
tadete nopasarpanti yatra chAgniH sthito bhavet .. 16..\\
chito.agnirudvahanyaGYaM pakShAbhyA.n tAnprabAdhate .
mantraiH prashamitA hyete neShTaM muShNanti yaGYiyam .. 17..\\
bR^ihaduktha tapasyaiva putro bhUmimupAshritaH .
agnihotre hUyamAne pR^ithivyA.n sadbhirijyate .. 18..\\
rathantarashcha tapasaH putrAgniH paripaThyate .
mitra vindAya vai tasya haviradhvaryavo viduH .
mumude paramaprItaH saha putrairmahAyashAH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 211}
maark
gurubhirniyamairyukto bharato nAma pAvakaH .
agniH puShTimatirnAma tuShTaH puShTiM prayachchhati .
bharatyeSha prajAH sarvAstato bharata uchyate .. 1..\\
agniryastu shivo nAma shaktipUjA parashcha saH .
duHkhArtAnA.n sa sarveShAM shiva kR^itsatataM shivaH .. 2..\\
tapasastu phala.n dR^iShTvA sampravR^iddhaM tapo mahat .
uddhartu kAmo matimAnputro jaGYe purandaraH .. 3..\\
UShmA chaivoShmaNo jaGYe so.agnirbhUteShu lakShyate .
agnishchApi manurnAma prAjApatyamakArayat .. 4..\\
shambhumagnimatha prAhurbrAhmaNA vedapAragAH .
Avasathya.n dvijAH prAhurdIptamagniM mahAprabham .. 5..\\
UrjaH karAnhavyavAhAnsuvarNasadR^ishaprabhAn .
agnistapo hyajanayatpa~ncha yaGYasutAniha .. 6..\\
prashAnte.agnirmahAbhAga parishranto gavAM patiH .
asurA~njanayanghorAnmartyAMshchaiva pR^ithagvidhAn .. 7..\\
tapasashcha manuM putraM bhAnu.n chApya~NgirAsR^ijat .
bR^ihadbhAnu.n tu taM prAhurbrAhmaNA vedapAragAH .. 8..\\
bhAnorbhAryA suprajA tu bR^ihadbhAsA tu somajA .
asR^ijetA.n tu ShaTputrA~nshR^iNu tAsAM prajA vidham .. 9..\\
durbalAnA.n tu bhUtAnAM tanu.n yaH samprayachchhati .
tamagniM baladaM prAhauH prathamaM bhAnutaH sutam .. 10..\\
yaH prashAnteShu bhUteShu manyurbhavati dAruNaH .
agniH sa manyumAnnAma dvitIyo bhAnutaH sutaH .. 11..\\
darshe cha paurNamAse cha yasyeha haviruchyate .
viShNurnAmeha yo.agnistu dhR^itimAnnAma so.a~NgirAH .. 12..\\
indreNa sahita.n yasya havirAgrayaNaM smR^itam .
agnirAgrayaNo nAma bhAnorevAnvayastu saH .. 13..\\
chAturbhAsyeShu nityAnA.n haviShAM yo niragrahaH .
chaturbhiH sahitaH putrairbhAnorevAnvayastu saH .. 14..\\
nishA.n tvajanayatkanyAmagnIShomAvubhau tathA .
manorevAbhavadbhAryA suShuve pa~ncha pAvakAn .. 15..\\
pUjyate haviShAgryeNa chAturmAsyeShu pAvakaH .
parjanyasahitaH shrImAnagnirvaishvAnarastu saH .. 16..\\
asya lokasya sarvasya yaH patiH paripaThyate .
so.agnirvishvapatirnAma dvitIyo vai manoH sutaH .
tataH sviShTaM bhavedAjya.n sviShTakR^itparamaH smR^itaH .. 17..\\
kanyA sA rohiNI nAma hiraNyakashipoH sutA .
karmaNAsau babhau bhAryA sa vahniH sa prajApatiH .. 18..\\
prANamAshritya yo dehaM pravartayati dehinAm .
tasya saMnihito nAma shabdarUpasya sAdhanaH .. 19..\\
shuklakR^iShNa gatirdevo yo bibharti hutAshanam .
akalmaShaH kalmaShANA.n kartA krodhAshritastu saH .. 20..\\
kapilaM paramarShi.n cha yaM prAhuryatayaH sadA .
agniH sa kapilo nAma sA~NkhyayogapravartakaH .. 21..\\
agniryachchhati bhUtAni yena bhUtAni nityadA .
karmasviha vichitreShu so.agraNIrvahniruchyate .. 22..\\
imAnanyAnsamasR^ijatpAvakAnprathitAnbhuvi .
agnihotrasya duShTasya prAyachshchittArthamalbaNAn .. 23..\\
sa.nspR^isheyuryadAnyonya.n kathaM chidvAyunAgnayaH .
iShTiraShTAkapAlena kAryA vai shuchaye.agnaye .. 24..\\
dakShiNAgniryadA dvAbhyA.n sa.nsR^ijeta tadA kila .
iShTiraShTAkapAlena kAryA vai vItaye.agnaye .. 25..\\
yadyagnayo hi spR^ishyeyurniveshasthA davAgninA .
iShTiraShTAkapAlena kAryA tu shuchaye.agnaye .. 26..\\
agni.n rajasvalA chetstrI sa.nspR^ishedagnihotrikam .
iShTiraShTAkapAlena kAryA dasyumate.agnaye .. 27..\\
mR^itaH shrUyeta yo jIvanpareyuH pashavo yathA .
iShTiraShTAkapAlena kartavyAbhimate.agnaye .. 28..\\
Arto na juhuyAdagni.n trirAtra.n yastu brAhmaNaH .
iShTiraShTAkapAlena kAryA syAduttarAgnaye .. 29..\\
darsha.n cha paurNamAsaM cha yasya tiShThetpratiShThitam .
iShTiraShTAkapAlena kAryA pathikR^ite.agnaye .. 30..\\
sUtikAgniryadA chAgni.n sa.nspR^ishedagnihotrikam .
iShTiraShTAkapAlena kAryA chAgnimate.agnaye .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 212}
maark
Apasya muditA bhAryA sahasya paramA priyA .
bhUpatirbhuva bhartA cha janayatpAvakaM param .. 1..\\
bhUtAnA.n chApi sarveShA.n yaM prAhuH pAvakaM patim .
AtmA bhuvana bharteti sAnvayeShu dvijAtiShu .. 2..\\
mahatA.n chaiva bhUtAnA.n sarveShAmiha yaH patiH .
bhagavAnsa mahAtejA nitya.n charati pAvakaH .. 3..\\
agnirgR^ihapatirnAma nitya.n yaGYeShu pUjyate .
huta.n vahati yo havyamasya lokasya pAvakaH .. 4..\\
apA.n garbho mahAbhAgaH sahaputro mahAdbhutaH .
bhUpatirbhuva bhartA cha mahataH patiruchyate .. 5..\\
dahanmR^itAni bhUtAni tasyAgnirbharato.abhavat .
agniShTome cha niyataH kratushreShTho bharasya tu .. 6..\\
AyAntaM niyata.n dR^iShTvA praviveshArNavaM bhayAt .
devAstaM nAdhigachchhanti mArgamANA yathA disham .. 7..\\
dR^iShTvA tvagniratharvANa.n tato vachanamabravIt .
devAnA.n vaha havya.n tvamahaM vIra sudurbalaH .
atharvangachchha madhvakShaM priyametatkuruShva me .. 8..\\
preShyachAgniratharvANamanya.n deshaM tato.agamat .
matsyAstasya samAchakhyuH kruddhastAnagnirabravIt .. 9..\\
bhakShyA vai vividhairbhAvairbhaviShyatha sharIriNAm .
atharvANa.n tathA chApi havyavAho.abravIdvachaH .. 10..\\
anunIyamAno.api bhR^isha.n devavAkyAddhi tena saH .
naichchhadvoDhu.n haviH sarvaM sharIra.n cha samatyajat .. 11..\\
sa tachchharIra.n santyajya pravivesha dharA.n tadA .
bhUmi.n spR^iShTvAsR^ijaddhAtUnpR^ithakpR^ithagatIva hi .. 12..\\
AsyAtsugandhi tejashcha asthibhyo devadAru cha .
shleShmaNaH sphaTika.n tasya pittAnmarakataM tathA .. 13..\\
yakR^itkR^iShNAyasa.n tasya tribhireva babhuH prajAH .
nakhAstasyAbhra paTala.n shirA jAlAni vidrumam .
sharIrAdvividhAshchAnye dhAtavo.asyAbhavannR^ipa .. 14..\\
eva.n tyaktvA sharIraM tu parame tapasi sthitaH .
bhR^igva~NgirAdibhirbhUyastapasotthApitastadA .. 15..\\
bhR^isha.n jajvAla tejasvI tapasApyAyitaH shikhI .
dR^iShTvA R^iShInbhayAchchApi pravivesha mahArNavam .. 16..\\
tasminnaShTe jagadbhItamatharvANamathAshritam .
archayAmAsurevainamatharvANa.n surarShayaH .. 17..\\
atharvA tvasR^ijallokAnAtmanAlokya pAvakam .
miShatA.n sarvabhUtAnAmunmamAtha mahArNavam .. 18..\\
evamagnirbhagavatA naShTaH pUrvamatharvaNA .
AhUtaH sarvabhUtAnA.n havyaM vahati sarvadA .. 19..\\
eva.n tvajanayaddhiShNyAnvedoktAnvibudhAnbahUn .
vicharanvividhAndeshAnbhramamANastu tatra vai .. 20..\\
sindhuvarjaM pa~ncha nadyo devikAtha sarasvatI .
ga~NgA cha shatakumbhA cha sharayUrgaNDasAhvayA .. 21..\\
charmaNvatI mahI chaiva medhyA medhAtithistathA .
tAmrAvatI vetravatI nadyastisro.atha kaushikI .. 22..\\
tamasA narmadA chaiva nadI godAvarI tathA .
veNNA praveNI bhImA cha medrathA chaiva bhArata .. 23..\\
bhAratI suprayogA cha kAverI murmurA tathA .
kR^iShNA cha kR^iShNaveNNA cha kapilA shoNa eva cha .
etA nadyastu dhiShNyAnAM mAtaro yAH prakIrtitAH .. 24..\\
adbhutasya priyA bhAryA tasyAH putro viDUrathaH .
yAvantaH pAvakAH proktAH somAstAvanta eva cha .. 25..\\
atreshchApyanvaye jAtA brahmaNo mAnasAH prajAH .
atriH putrAnsraShTukAmastAnevAtmanyadhArayat .
tasya tadbrahmaNaH kAyAnnirharanti hutAshanAH .. 26..\\
evamete mahAtmAnaH kIrtitAste.agnayo mayA .
aprameyA yathotpannAH shrImantastimirApahAH .. 27..\\
adbhutasya tu mAhAtmya.n yathA vedeShu kIrtitam .
tAdR^isha.n viddhi sarveShAmeko hyeSha hutAshanaH .. 28..\\
eka evaiSha bhagavAnviGYeyaH prathamo.a~NgirAH .
bahudhAniHsR^itaH kAyAjjyotiShTomaH kraturyathA .. 29..\\
ityeSha vaMshaH sumahAnagnInA.n kIrtito mayA .
pAvito vividhairmantrairhavya.n vahati dehinAm .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 213}
maark
agnInA.n vividho vaMshaH pIrtitaste mayAnagha .
shR^iNu janma tu kauravya kArttikeyasya dhImataH .. 1..\\
adbhutasyAdbhutaM putraM pravakShyAmyamitaujasam .
jAta.n saptarShibhAryAbhirbrahmaNya.n kIrtivardhanam .. 2..\\
devAsurAH purA yattA vinighnantaH parasparam .
tatrAjayansadA devAndAnavA ghorarUpiNaH .. 3..\\
vadhyamAnaM bala.n dR^iShTvA bahushastaiH purandaraH .
svasainyanAyakArthAya chintAmApa bhR^isha.n tadA .. 4..\\
devasenA.n dAnavairyo bhagnAM dR^iShTvA mahAbalaH .
pAlayedvIryamAshritya sa GYeyaH puruSho mayA .. 5..\\
sa shailaM mAnasa.n gatvA dhyAyannarthamimaM bhR^isham .
shushrAvArtasvara.n ghoramatha mukta.n striyA tadA .. 6..\\
abhidhAvatu mA kashchitpuruShastrAtuchaiva ha .
pati.n cha me pradishatu svaya.n vA patirastu me .. 7..\\
purandarastu tAmAha mA bhairnAsti bhaya.n tava .
evamuktvA tato.apashyatkeshina.n sthitamagrataH .. 8..\\
kirITina.n gadApANiM dhAtumantamivAchalam .
haste gR^ihItvA tA.n kanyAmathaina.n vAsavo.abravIt .. 9..\\
anAryakarmankasmAttvamimA.n kanyAM jihIrShasi .
varjiNaM mA.n vijAnIhi viramAsyAH prabAdhanAt .. 10..\\
kezin
visR^ijasva tvamevainA.n shakraiShA prArthitA mayA .
kShama.n te jIvato gantu.n svapuraM pAkashAsana .. 11..\\
maark
evamuktvA gadA.n keshI chikShependra vadhAya vai .
tAmApatantI.n chichchheda madhye vajreNa vAsavaH .. 12..\\
athAsya shailashikhara.n keshI kruddho vyavAsR^ijat .
tadApatanta.n samprekShya shailashR^i~NgaM shatakratuH .
bibheda rAjanvajreNa bhuvi tannipapAta ha .. 13..\\
patatA tu tadA keshI tena shR^i~NgeNa tADitaH .
hitvA kanyAM mahAbhAgAM prAdravadbhR^ishapIDitaH .. 14..\\
apayAte.asure tasmi.nstA.n kanyA.n vAsavo.abravIt .
kAsi kasyAsi ki.n cheha kuruShe tva.n shubhAnane .. 15..\\
kanyaa
ahaM prajApateH kanyA devaseneti vishrutA .
bhaginI daityasenA me sA pUrva.n keshinA hR^itA .. 16..\\
sahaivAvAM bhaginyau tu sakhIbhiH saha mAnasam .
AgachchhAveha ratyarthamanuGYApya prajApatim .. 17..\\
nitya.n chAvAM prArthayate hartuM keshI mahAsuraH .
ichchhatyena.n daityasenA na tvahaM pAkashAsana .. 18..\\
sA hR^itA tena bhagavanmuktAha.n tvadbalena tu .
tvayA devendra nirdiShTaM patimichchhAmi durjayam .. 19..\\
indra
mama mAtR^isvaseyA tvaM mAtA dAkShAyaNI mama .
AkhyAta.n tvahamichchhAmi svayamAtmabalaM tvayA .. 20..\\
kanyaa
abalAhaM mahAbAho patistu balavAnmama .
varadAnAtpiturbhAvI surAsuranamaskR^itaH .. 21..\\
indra
kIdR^isha.n vai bala.n devi patyustava bhaviShyati .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tava vAkyamanindite .. 22..\\
kanyaa
devadAnava yakShANA.n kiMnaroragarakShasAm .
jetA sa dR^iShTo duShTAnAM mahAvIryo mahAbalaH .. 23..\\
yastu sarvANi bhUtAni tvayA saha vijeShyati .
sa hi me bhavitA bhartA brahmaNyaH kIrtivardhanaH .. 24..\\
maark
indrastasyA vacho shrutvA duHkhito.achintayadbhR^isham .
asyA devyAH patirnAsti yAdR^isha.n samprabhAShate .. 25..\\
athApashyatsa udaye bhAskaraM bhAskaradyutiH .
soma.n chaiva mahAbhAga.n vishamAnaM divAkaram .. 26..\\
amAvAsyA.n sampravR^ittaM muhUrtaM raudrameva cha .
devAsura.n cha sa~NgrAma.n so.apashyadudaye girau .. 27..\\
lohitaishcha ghanairyuktAM pUrvA.n sandhyAM shatakratuH .
apashyallohitoda.n cha bhagavAnvaruNAlayam .. 28..\\
bhR^igubhishchA~Ngirobhishcha hutaM mantraiH pR^ithagvidhaiH .
havya.n gR^ihItvA vahniM cha pravishantaM divAkaram .. 29..\\
parva chaiva chaturviMsha.n tadA sUryamupasthitam .
tathA dharmagata.n raudraM somaM sUryagata.n cha tam .. 30..\\
samAlokyaikatAmeva shashino bhAskarasya cha .
samavAya.n tu ta.n raudraM dR^iShTvA shakro vyachintayat .. 31..\\
eSha raudrashcha sa~NghAto mahAnyuktashcha tejasA .
somasya vahni sUryAbhyAmadbhuto.aya.n samAgamaH .
janayedya.n sutaM somaH so.asyA devyAH patirbhavet .. 32..\\
agnishchchaitairguNairyuktaH sarvairagnishcha devatA .
eSha chejjanayedgarbha.n so.asyA devyAH patirbhavet .. 33..\\
eva.n sa~ncintya bhagavAnbrahmaloka.n tadA gataH .
gR^ihItvA devasenA.n tAmavandatsa pitAmaham .
uvAcha chAsyA devyAstva.n sAdhu shUraM pati.n disha .. 34..\\
brahmaa
yathaitachchintita.n kAryaM tvayA dAnava sUdana .
tathA sa bhavitA garbho balavAnuruvikramaH .. 35..\\
sa bhaviShyati senAnIstvayA saha shatakrato .
asyA devyAH patishchaiva sa bhaviShyati vIryavAn .. 36..\\
maark
etachchhrutvA namastasmai kR^itvAsau saha kanyayA .
tatrAbhyagachchhaddevendro yatra devarShayo.abhavan .
vasiShThapramukhA mukhyA viprendrAH sumahAvratAH .. 37..\\
bhAgArtha.n tapasopAttaM teShA.n somaM tathAdhvare .
pipAsavo yayurdevAH shatakratu purogamAH .. 38..\\
iShTi.n kR^itvA yathAnyAya.n susamiddhe hutAshane .
juhuvuste mahAtmAno havya.n sarvadivaukasAm .. 39..\\
samAhUto hutavahaH so.adbhutaH sUryamaNDalAt .
viniHsR^ityAyayau vahnirvAgyato vidhivatprabhuH .
AgamyAhavanIya.n vai tairdvijairmantrato hutam .. 40..\\
sa tatra vividha.n havyaM pratigR^ihya hutAshanaH .
R^iShibhyo bharatashreShTha prAyachchhata divaukasAm .. 41..\\
niShkrAmaMshchApyapashyatsa patnIsteShAM mahAtmanAm .
sveShvAshrameShUpaviShTAH snAyantIshcha yathAsukham .. 42..\\
rukmavedinibhAstAstu chandralekhA ivAmalAH .
hutAshanArchi pratimAH sarvAstArA ivAdbhutAH .. 43..\\
sa tadgatena manasA babhUva kShubhitendriyaH .
patnIrdR^iShTvA dvijendrANA.n vahniH kAmavashaM yayau .. 44..\\
sa bhUyo chintayAmAsa na nyAyya.n kShubhito.asmi yat .
sAdhvIH patnIrdvijendrANAmakAmAH kAmayAmyaham .. 45..\\
naitAH shakyA mayA draShTu.n spraShTuM vApyanimittataH .
gArhapatya.n samAvishya tasmAtpashyAmyabhIkShNashaH .. 46..\\
sa.nspR^ishanniva sarvAstAH shikhAbhiH kA~nchanaprabhAH .
pashyamAnashcha mumude gArhapatya.n samAshritaH .. 47..\\
niruShya tatra suchirameva.n vahnirvasha~NgataH .
manastAsu vinikShipya kAmayAno varA~NganAH .. 48..\\
kAmasantapta hR^idayo dehatyAge sunishchitaH .
alAbhe brAhmaNa strINAmagnirvanamupAgataH .. 49..\\
svAhA ta.n dakShaduhitA prathamaM kAmayattadA .
sA tasya chhidramanvaichchhachchirAtprabhR^iti bhAminI .
apramattasya daivasya na chApashyadaninditA .. 50..\\
sA ta.n GYAtvA yathAvattu vahniM vanamupAgatam .
tattvataH kAmasantapta.n chintayAmAsa bhAminI .. 51..\\
aha.n saptarShipatnInA.n kR^itvA rUpANi pAvakam .
kAmayiShyAmi kAmArta.n tAsA.n rUpeNa mohitam .
eva.n kR^ite prItirasya kAmAvAptish cha me bhavet .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 214}
maark
shivA bhAryA tvA~NgirasaH shIlarUpaguNAnvitA .
tasyAH sA prathama.n rUpa.n kR^itvA devI janAdhipa .
jagAma pAvakAbhyAsha.n taM chovAcha varA~NganA .. 1..\\
mAmagne kAmasantaptA.n tvaM kAmayitumarhasi .
kariShyasi na chedevaM mR^itAM mAmupadhAraya .. 2..\\
ahama~Ngiraso bhAryA shivA nAma hutAshana .
sakhIbhiH sahitA prAptA mantrayitvA vinishchayam .. 3..\\
agni
kathaM mA.n tva.n vijAnIShe kAmArtamitarAH katham .
yAstvayA kIrtitAH sarvAH saptarShINAM priyAH striyaH .. 4..\\
zivaa
asmAka.n tvaM priyo nityaM bibhImastu vayaM tava .
tvachchittami~NgitairGYAtvA preShitAsmi tavAntikam .. 5..\\
maithunAyeha samprAptA kAmaM prApta.n drutaM chara .
mAtaro mAM pratIkShante gamiShyAmi hutAshana .. 6..\\
maark
tato.agnirupayeme tA.n shivAM prItimudA yutaH .
prItyA devI cha sa.nyuktA shukra.n jagrAha pANinA .. 7..\\
achintayanmameda.n ye rUpa.n drakShyanti kAnane .
te brAhmaNInAmanR^ita.n doSha.n vakShyanti pAvake .. 8..\\
tasmAdetaddrakShyamANA garuDI sambhavAmyaham .
vanAnnirgamana.n chaiva sukhaM mama bhaviShyati .. 9..\\
suparNI sA tadA bhUtvA nirjagAma mahAvanAt .
apashyatparvata.n shvetaM sharastambaiH susa.nvR^itam .. 10..\\
dR^iShTI viShaiH sapta shIrShairguptaM bhogibhiradbhutaiH .
rakShobhishcha pishAchaishcha raudrairbhUtagaNaistathA .
rAkShasIbhishcha sampUrNamanekaishcha mR^igadvijaiH .. 11..\\
sA tatra sahasA gatvA shailapR^iShTha.n sudurgamam .
prAkShipatkA~nchane kuNDe shukra.n sA tvaritA satI .. 12..\\
shiShTAnAmapi sA devI saptarShINAM mahAtmanAm .
patnI sarUpatA.n kR^itvA kAmayAmAsa pAvakam .. 13..\\
divyarUpamarundhatyAH kartuM na shakita.n tayA .
tasyAstapaH prabhAveNa bhartR^ishushrUShaNena cha .. 14..\\
ShaTkR^itvastattu nikShiptamagne reto kurUttama .
tasminkuNTe pratipadi kAminyA svAhayA tadA .. 15..\\
tatskanna.n tejasA tatra sambhR^itaM janayatsutam .
R^iShibhiH pUjita.n skannamanayatskandatA.n tataH .. 16..\\
ShaTshirA dviguNashrotro dvAdashAkShi bhujakramaH .
ekagrIpastvekakAyaH kumAraH samapadyata .. 17..\\
dvitIyAyAmabhivyaktastR^itIyAyA.n shishurbabhau .
a~Ngapratya~Nga sambhUtashchaturthyAmabhavadguhaH .. 18..\\
lohitAbhreNa mahatA sa.nvR^itaH saha vidyutA .
lohitAbhre sumahati bhAti sUrya ivoditaH .. 19..\\
gR^ihIta.n tu dhanustena vipula.n lomaharShaNam .
nyasta.n yattripuraghnena surArivinikR^intanam .. 20..\\
tadgR^ihItvA dhanuHshreShThaM nanAda balavA.nstadA .
saMmohayannivemA.n sa trI.NllokAnsacharAcharAn .. 21..\\
tasya taM ninada.n shrutvA mahAmeghaughanisvanam .
utpetaturmahAnAgau chitrashchairAvatash cha ha .. 22..\\
tAvApatantau samprekShya sa bAlArkasamadyuthiH .
dvAbhyA.n gR^ihItvA pANibhyA.n shaktiM chAnyena pANinA .
apareNAgnidAyAdastAmrachUDaM bhujena saH .. 23..\\
mahAkAyamupashliShTa.n kukkuTaM balinA.n varam .
gR^ihItvA vyanadadbhIma.n chikrIDa cha mahAbalaH .. 24..\\
dvAbhyAM bhujAbhyAM balavAngR^ihItvA sha~Nkhamuttamam .
prAdhmApayata bhUtAnA.n trAsanaM balinAm api .. 25..\\
dvAbhyAM bhujAbhyAmAkAshaM bahusho nijaghAna saH .
krIDanbhAti mahAsenastrI.NllokAnvadanaiH piban .
parvatAgre.aprameyAtmA rashmimAnudaye yathA .. 26..\\
sa tasya parvatasyAgre niShaNNo.adbhutavikramaH .
vyalokayadameyAtmA mukhairnAnAvidhairdishaH .
sa pashyanvividhAnbhAvAMshchakAra ninadaM punaH .. 27..\\
tasya taM ninada.n shrutvA nyapatanbahudhA janAH .
bhItAshchodvigna manasastameva sharaNa.n yayuH .. 28..\\
ye tu ta.n saMshritA devaM nAnAvarNAstadA janAH .
tAnapyAhuH pAriShadAnbrAhmaNAH sumahAbalAn .. 29..\\
sa tUtthAya mahAbAhurupasAntvya cha tA~njanAn .
dhanurvikR^iShya vyasR^ijadbANA~nshvete mahAgirau .. 30..\\
bibheda sa sharaiH shaila.n krau~ncha.n himavataH sutam .
tena ha.nsAshcha gR^ighrAshcha meru.n gachchhanti parvatam .. 31..\\
sa vishIrNo.apatachchhailo bhR^ishamArtasvarAnruvan .
tasminnipatite tvanye neduH shailA bhR^ishaM bhayAt .. 32..\\
sa taM nAdaM bhR^ishArtAnA.n shrutvApi balinAM varaH .
na prAvyathadameyAtmA shaktimudyamya chAnadat .. 33..\\
sA tadA vipulA shaktiH kShiptA tena mahAtmanA .
bibheda shikhara.n ghora.n shvetasya tarasA girau .. 34..\\
sa tenAbhihato dIno giriH shveto.achalaiH saha .
utpapAta mahI.n tyaktvA bhItastasmAnmahAtmanaH .. 35..\\
tataH pravyathitA bhUmirvyashIryata samantataH .
ArtA skanda.n samAsAdya punarbalavatI babhau .. 36..\\
parvatAshcha namaskR^itya tameva pR^ithivI.n gatAH .
athAyamabhajallokaH skanda shuklasya pa~nchamIm .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 215}
maark
R^iShayastu mahAghorAndR^iShTvotpAtAnpR^ithagvidhAn .
akurva~nshAntimudvignA lokAnAM moka bhAvanAH .. 1..\\
nivasanti vane ye tu tasmiMshchaitrarathe janAH .
te.abruvanneSha no.anarthaH pAvakenAhR^ito mahAn .
sa~Ngamya ShaDbhiH patnIbhiH saptarShINAm iti sma ha .. 2..\\
apare garuDImAhustvayAnartho.ayamAhR^itaH .
yairdR^iShTA sA tadA devI tasyA rUpeNa gachchhatI .
na tu tatsvAhayA karmakR^ita.n jAnAti vai janaH .. 3..\\
suparNI tu vacho shrutvA mamAya.n tanayastviti .
upagamya shanaiH skandamAhAha.n jananI tava .. 4..\\
atha saptarShayaH shrutvA jAtaM putraM mahaujasam .
tatyajuH ShaTtadA patnIrvinA devImarundhatIm .. 5..\\
ShaDbhireva tadA jAtamAhustadvanavAsinaH .
saptarShInAha cha svAhA mama putro.ayamityuta .
aha.n jAne naitadevamiti rAjanpunaH punaH .. 6..\\
vishvAmitrastu kR^itveShTi.n saptarShINAM mahAmuniH .
pAvaka.n kAmasantaptamadR^iShTaH pR^iShThato.anvagAt .
tattena nikhila.n sarvamavabuddhaM yathAtatham .. 7..\\
vishvAmitrastu prathama.n kumAra.n sharaNaM gataH .
stava.n divya.n samprachakre mahAsenasya chApi saH .. 8..\\
ma~NgalAni cha sarvANi kaumArANi trayodasha .
jAtakarmAdikAstasya kriyAshchakre mahAmuniH .. 9..\\
ShaDvaktrasya tu mAhAtmya.n kukkuTasya cha sAdhanam .
shaktyA devyAH sAdhana.n cha tathA pAriShadAm api .. 10..\\
vishvAmitrashchakAraitatkarma lokahitAya vai .
tasmAdR^iShiH kumArasya vishvAmitrAbhavatpriyaH .. 11..\\
anvajAnAchcha svAhAyA rUpAnyatvaM mahAmuniH .
abravIchcha munI sarvAnnAparAdhyanti vai striyaH .
shrutvA tu tattvatastasmAtte patnIH sarvato.atyajan .. 12..\\
skanda.n shrutvA tato devA vAsavaM sahitAbruvan .
aviShahya bala.n skanda.n jahi shakrAshu mAchiram .. 13..\\
yadi vA na nihansyenamadyendro.ayaM bhaviShyati .
trailokya.n saMnigR^ihyAsmA.nstvA.n cha shakra mahAbalaH .. 14..\\
sa tAnuvAcha vyathito bAlo.aya.n sumahAbalaH .
sraShTAramapi lokAnA.n yudhi vikramya nAshayet .. 15..\\
sarvAstvayAbhigachchhantu skanda.n lokasya mAtaraH .
kAmavIryA ghnantu chaina.n tathetyuktvA cha tA yayuH .. 16..\\
tamapratibala.n dR^iShTvA viShaNNavanadAstu tAH .
ashakyo.aya.n vichintyaiva.n tameva sharaNaM yayuH .. 17..\\
UchushchApi tvamasmAkaM putrAsmAbhirdhR^ita.n jagat .
abhinandasva naH sarvAH prasnutAH snehaviklavAH .. 18..\\
tAH sampUjya mahAsenaH kAmAMshchAsAM pradAya saH .
apashyadagnimAyAntaM pitaraM balinAM balI .. 19..\\
sa tu sampUjitastena saha mAtR^igaNena ha .
parivArya mahAsena.n rakShamANaH sthitaH sthiram .. 20..\\
sarvAsA.n yA tu mAtR^INAM nArI krodhasamudbhavA .
dhAtrI sA putravatskanda.n shUlahastAbhyarakShata .. 21..\\
lohitasyodadheH kanyA krUrA lohitabhojanA .
pariShvajya mahAsenaM putravatparyarakShata .. 22..\\
agnirbhUtvA naigameyashchhAga vaktro bahu prajaH .
ramayAmAsa shailasthaM bAla.n krIDanakairiva .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 216}
maark
grahAH sopagrahAshchaiva R^iShayo mAtarastathA .
hutAshanamukhAshchApi dIptAH pAriShadA.n gaNAH .. 1..\\
ete chAnye cha bahavo ghorAstridivavAsinaH .
parivArya mahAsena.n sthitA mAtR^igaNaiH saha .. 2..\\
sandigdha.n vijaya.n dR^iShTvA vijayepsuH sureshvaraH .
AruhyairAvata skandhaM prayayau daivataiH saha .
vijighA.nsurmahAsenamindrastUrNatara.n yayau .. 3..\\
ugra.n tachcha mahAvegaM devAnIkaM mahAprabham .
vichitradhvajasaMnAhaM nAnA vAhana kArmukam .
pravarAmbara sa.nvIta.n shriyA juShTamala~NkR^itam .. 4..\\
vijighA.nsu.n tadAyAntaM kumAraH shakramabhyayAt .
vinadanpathi shakrastu druta.n yAti mahAbalaH .
sa.nharShayandevasenA.n jighA.nsuH pAvakAtmajam .. 5..\\
sampUjyamAnastridashaistathaiva paramarShibhiH .
samIpamupasamprAptaH kArttikeyasya vAsavaH .. 6..\\
si.nhanAda.n tatashchakre deveshaH sahitaH suraiH .
guho.api shabda.n ta.n shrutvA vyanadatsAgaro yathA .. 7..\\
tasya shabdena mahatA samuddhUtodadhi prabham .
babhrAma tatra tatraiva devasainyamachetanam .. 8..\\
jighA.nsUnupasamprAptAndevAndR^iShTvA sa pAvakiH .
visasarja mukhAtkruddhaH pravR^iddhAH pAvakArchiShaH .
tA devasainyAnyadahanveShTamAnAni bhUtale .. 9..\\
te pradIptashiro dehAH pradIptAyudha vAhanAH .
prachyutAH sahasA bhAnti chitrAstArAgaNA iva .. 10..\\
dahyamAnAH prapannAste sharaNaM pAvakAtmajam .
devA vajradhara.n tyaktvA tataH shAntimupAgatAH .. 11..\\
tyakto devaistataH skande vajra.n shakrAbhyavAsR^ijat .
tadvisR^iShTa.n jaghAnAshu pArshva.n skandasya dakShiNam .
bibheda cha mahArAja pArshva.n tasya mahAtmanaH .. 12..\\
vajraprahArAtskandasya sa~njAtaH puruSho.aparaH .
yuvA kA~nchanasaMnAhaH shaktidhR^igdivyakuNDalaH .
yadvajravishanAjjAto vishAkhastena so.abhavat .. 13..\\
ta.n jAtamaparaM dR^iShTvA kAlAnalasamadyutim .
bhayAdindrastataH skandaM prA~njaliH sharaNa.n gataH .. 14..\\
tasyAbhaya.n dadau skandaH saha sainyasya sattama .
tataH prahR^iShTAstridashA vAditrANyabhyavAdayan .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 217}
maark
skandasya pArShadAnghorA~nshR^iNuShvAdbhuta darshanAn .
vajraprahArAtskandasya jaGYustatra kumArakAH .
ye haranti shishU~njAtAngarbhasthAMshchaiva dAruNAH .. 1..\\
vajraprahArAtkanyAshcha jaGYire.asya mahAbalAH .
kumArAshcha vishAkha.n taM pitR^itve samakalpayan .. 2..\\
sa bhUtvA bhagavAnsa~Nkhye rakShaMshchhAga mukhastadA .
vR^itaH kanyA gaNaiH sarvairAtmanInaishcha putrakaiH .. 3..\\
mAtR^INAM prekShatInA.n cha bhadrashAkhashcha kaushalaH .
tataH kumAra pitara.n skandamAhurjanA bhuvi .. 4..\\
rudramagnimumA.n svAhAM pradesheShu mahAbalAm .
yajanti putra kAmAshcha putriNashcha sadA janAH .. 5..\\
yAstAstvajanayatkanyAstapo nAma hutAshanaH .
ki.n karomIti tAH skanda.n samprAptAH samabhAShata .. 6..\\
maatarah
bhavema sarvalokasya vayaM mAtara uttamAH .
prasAdAttava pUjyAshcha priyametatkuruShva naH .. 7..\\
maark
so.abravIdbADhamityevaM bhaviShyadhvaM pR^ithagvidhAH .
ashivAshcha shivAshchaiva punaH punarudAradhIH .. 8..\\
tataH sa~Nkalpya putratve skandaM mAtR^igaNo.agamat .
kAkI cha halimA chaiva rudrAtha bR^ihalI tathA .
AryA palAlA vai mitrA satnptaitAH shushu mAtaraH .. 9..\\
etAsA.n vIryasampannaH shishurnAmAtidAruNaH .
skanda prasAdajaH putro lohitAkSho bhaya~NkaraH .. 10..\\
eSha vIrAShTakaH proktaH skanda mAtR^igaNodbhavaH .
chhAga vaktreNa sahito navakaH parikIryate .. 11..\\
ShaShTha.n chhAgamaya.n vaktraM skandasyaiveti viddhi tat .
ShaShShiro.abhyantara.n rAjannityaM mAtR^igaNArchitam .. 12..\\
ShaNNA.n tu pravaraM tasya shIrShANAmiha shabdyate .
shakti.n yenAsR^ijaddivyAM bhadrashAkha iti sma ha .. 13..\\
ityetadvividhAkAra.n vR^ittaM shuklasya pa~nchamIm .
tatra yuddhaM mahAghora.n vR^ittaM ShaShThyA.n janAdhipa .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 218}
maark
upaviShTa.n tataH skanda.n hiraNyakavacha srajam .
hiraNyachUDa mukuTa.n hiraNyAkShaM mahAprabham .. 1..\\
lohitAmbara sa.nvIta.n tIkShNadaMShTraM manoramam .
sarvalakShaNasampanna.n trailokyasyApi supriyam .. 2..\\
tatasta.n varadaM shUraM yuvAnaM mR^iShTakuNDalam .
abhajatpadmarUpA shrIH svayameva sharIriNI .. 3..\\
shriyA juShTaH pR^ithu yashAH sa kumAra varastadA .
niShaNNo dR^ishyate bhUtaiH paurNamAsyA.n yathA shashI .. 4..\\
apUjayanmahAtmAno brAhmaNAstaM mahAbalam .
idamAhustadA chaiva skanda.n tatra maharShayaH .. 5..\\
hiraNyavarNabhadra.n te lokAnA.n sha~Nkaro bhava .
tvayA ShaShrAtrajAtena sarve lokA vashIkR^itAH .. 6..\\
abhaya.n cha punardattaM tvayaivaiShA.n surottama .
tasmAdindro bhavAnastu trailokyasyAbhaya~NkaraH .. 7..\\
skanda
kimindraH sarvalokAnA.n karotIha tapodhanAH .
katha.n deva ganAMshchaiva pAti nitya.n sureshvaraH .. 8..\\
rsayah
indro dishati bhUtAnAM bala.n tejo prajAH sukham .
tuShTaH prayachchhati tathA sarvAndAyAnsureshvaraH .. 9..\\
durvR^ittAnA.n sa.nharati vR^ittasthAnAM prayachchhati .
anushAsti cha bhUtAni kAryeShu balasUdanaH .. 10..\\
asUrye cha bhavetsUryastathAchandre cha chandramAH .
bhavatyagnishcha vAyushcha pR^ithivyApashcha kAraNaiH .. 11..\\
etadindreNa kartavyamindre hi vipulaM balam .
tva.n cha vIra balashreShThastasmAdindro bhavasva naH .. 12..\\
zakra
bhavasvendro mahAbAho sarveShAM naH sukhAvahaH .
abhiShichyasva chaivAdya prAptarUpo.asi sattama .. 13..\\
skanda
shAdhi tvameva trailokyamavyagro vijaye rataH .
aha.n te ki~NkaraH shakra na mamendratvamIpsitam .. 14..\\
zakra
bala.n tavAdbhuta.n vIra tvaM devAnAmarI~n jahi .
avaGYAsyanti mA.n lokA vIryeNa tava vismitAH .. 15..\\
indratve.api sthita.n vIra balahInaM parAjitam .
Avayoshcha mitho bhede prayatiShyantyatandritAH .. 16..\\
bhedite cha tvayi vibho loko dvaidhamupeShyati .
dvidhA bhUteShu lokeShu nishchiteShvAvayostathA .
vigrahaH sampravarteta bhUtabhedAnmahAbala .. 17..\\
tatra tvaM mA.n raNe tAta yathAshraddhaM vijeShyasi .
tasmAdindro bhavAnadya bhavitA mA vichAraya .. 18..\\
skanda
tvameva rAjA bhadra.n te trailokyasya mamaiva cha .
karomi ki.n cha te shakra shAsanaM tadbravIhi me .. 19..\\
zakra
yadi satyamida.n vAkyaM nishchayAdbhAShita.n tvayA .
yadi vA shAsana.n skanda kartumichchhasi me shR^iNu .. 20..\\
abhiShichyasva devAnA.n senApatye mahAbala .
ahamindro bhaviShyAmi tava vAkyAnmahAbala .. 21..\\
skanda
dAnavAnA.n vinAshAya devAnAm arthasiddhaye .
gobrAhmaNasya trANArtha.n senApatye.abhiShi~ncha mAm .. 22..\\
maark
so.abhiShikto maghavatA sarvairdevagaNaiH saha .
atIva shushubhe tatra pUjyamAno maharShibhiH .. 23..\\
tasya tatkA~nchana.n chhatraM dhriyamANa.n vyarochata .
yathaiva susamiddhasya pAvakasyAtma maNDalam .. 24..\\
vishvakarma kR^itA chAsya divyA mAlA hiraNmayI .
AbaddhA tripuraghnena svayameva yashasvinA .. 25..\\
Agamya manujavyAghrasahadevyA parantapa .
archayAmAsa suprIto bhagavAngovR^iShadhvajaH .. 26..\\
rudramagni.n dvijAH prAhU rudra sUnustatastu saH .
rudreNa shukramutsR^iShTa.n tachchhvetaH parvato.abhavat .
pAvakasyendriya.n shvete kR^ittikAbhiH kR^itaM nage .. 27..\\
pUjyamAna.n tu rudreNa dR^iShTvA sarve divaukasaH .
rudra sUnu.n tataH prAhurguhaM guNavatA.n varam .. 28..\\
anupravishya rudreNa vahni.n jAto hyaya.n shishuH .
tatra jAtastataH skando rudra sUnustato.abhavat .. 29..\\
rudrasya vahneH svAhAyAH ShaNNA.n strINA.n cha tejasA .
jAtaH skandaH surashreShTho rudra sUnustato.abhavat .. 30..\\
araje vAsasI rakte vasAnaH pAvakAtmajaH .
bhAti dIptavapuH shrImAnraktAbhrAbhyAmivAMshumAn .. 31..\\
kukkuTashchAgninA dattastasya keturala~NkR^itaH .
rathe samuchchhrito bhAti kAlAgniriva lohitaH .. 32..\\
vivesha kavacha.n chAsya sharIra.n sahajaM tataH .
yudhyamAnasya dehasya prAdurbhavati tatsadA .. 33..\\
shaktirvarma bala.n tejo kAntatva.n satyamakShatiH .
brahmaNyatvamasaMmoho bhaktAnAM parirakShaNam .. 34..\\
nikR^intana.n cha shatrUNA.n lokAnAM chAbhirakShaNam .
skandena saha jAtAni sarvANyeva janAdhipa .. 35..\\
eva.n devagaNaiH sarvaiH so.abhiShiktaH svala~NkR^itaH .
babhau pratItaH sumanAH paripUrNendu darshanaH .. 36..\\
iShTaiH svAdhyAyaghoShaishcha deva tUryaravairapi .
devagandharvagItaishcha sarvairapsarasA.n gaNaiH .. 37..\\
etaishchAnyaishcha vividhairhR^iShTatuShTairala~NkR^itaiH .
krIDanniva tadA devairabhiShiktaH sa pAvakiH .. 38..\\
abhiShiktaM mahAsenamapashyanta divaukasaH .
vinihatya tamo sUrya.n yathehAbhyudita.n tathA .. 39..\\
athainamabhyayuH sarvA deva senAH sahasrashaH .
asmAka.n tvaM patiriti bruvANAH sarvatodisham .. 40..\\
tAH samAsAdya bhagavAnsarvabhUtagaNairvR^itaH .
architashcha stutashchaiva sAntvayAmAsa tA api .. 41..\\
shatakratushchAbhiShichya skanda.n senApati.n tadA .
sasmAra tA.n deva senA.n yA sA tena vimokShitA .. 42..\\
aya.n tasyAH patirnUna.n vihito brahmaNA svayam .
iti chintyAnayAmAsa devasenA.n svala~NkR^itAm .. 43..\\
skanda.n chovAcha balabhidiyaM kanyA surottama .
ajAte tvayi nirdiShTA tava patnI svayambhuvA .. 44..\\
tasmAttvamasyA vidhivatpANiM mantrapuraskR^itam .
gR^ihANa dakShiNa.n devyAH pANinA padmavarchasam .. 45..\\
evamuktaH sa jagrAha tasyAH pANi.n yathAvidhi .
bR^ihaspatirmantravidha.n jajApa cha juhAva cha .. 46..\\
eva.n skandasya mahiShI.n devasenAM vidurbudhAH .
ShaShThI.n yAM brAhmaNAH prAhurlakShmImAshAM sukhapradAm .
sinIvAlI.n kuhUM chaiva sadvR^ittimaparAjitAm .. 47..\\
yadA skandaH patirlabdhaH shAshvato devasenayA .
tadA tamAshrayallakShmIH svaya.n devI sharIriNI .. 48..\\
shrIjuShTaH pa~nchamI.n skandastasmAchchhrI pa~nchamI smR^itA .
ShaShThyA.n kR^itArtho.abhUdyasmAttasmAtShaShThI mahAtithiH .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 219}
maark
shriyA juShTaM mahAseha.n deva senApatiM kR^itam .
saptarShipatnyaH ShaDdevyastatsakAshamathAgaman .. 1..\\
R^iShibhiH samprarityaktA dharmayuktA mahAvratAH .
drutamAgamya chochustA deva senApatiM prabhum .. 2..\\
vayaM putra parityaktA bhartR^ibhirdeva saMmitaiH .
akAraNAdruShA tAta puNyasthAnAtparichyutAH .. 3..\\
asmAbhiH kila jAtastvamiti kenApyudAhR^itam .
asatyametatsaMshrutya tasmAnnastrAtumarhasi .. 4..\\
akShayashcha bhavetsvargastvatprasAdAddhi naH prabho .
tvAM putra.n chApyabhIpsAmaH kR^itvaitadanR^iNo bhava .. 5..\\
skanda
mAtaro hi bhavatyo me suto vo.ahamaninditAH .
yachchAbhIpsatha tatsarva.n sambhaviShyati vastathA .. 6..\\
aarkandeya
evamukte tataH shakra.n kiM kAryamiti so.abravIt .
uktaH skandena brUhIti so.abravIdvAsavastataH .. 7..\\
abhijitspardhamAnA tu rohiNyA kanyasI svasA .
ichchhantI jyeShThatA.n devI tapastaptu.n vanaM gatA .. 8..\\
tatra mUDho.asmi bhadra.n te nakShatraM gaganAchchyutam .
kAla.n tvimaM para.n skanda brahmaNA saha chintaya .. 9..\\
dhaniShThAdistadA kAlo brahmaNA parinirmitaH .
rohiNyAdyo.abhavatpUrvameva.n sa~NkhyA samAbhavat .. 10..\\
evamukte tu shakreNa trivida.n kR^ittikA gatAH .
nakShatra.n shakaTAkAraM bhAti tadvahni daivatam .. 11..\\
vinatA chAbravItskandaM mama tvaM piNDadaH sutaH .
ichchhAmi nityamevAha.n tvayA putra sahAsitum .. 12..\\
skanda
evamastu namaste.astu putrasnehAtprashAdhi mAm .
snuShayA pUjyamAnA vai devi vatsyasi nityadA .. 13..\\
maark
atha mAtR^igaNaH sarvaH skanda.n vachanamabravIt .
vaya.n sarvasya lokasya mAtaraH kavibhiH stutAH .
ichchhAmo mAtarastubhyaM bhavituM pUjayasva naH .. 14..\\
skanda
mAtarastu bhavatyo me bhavatInAmaha.n sutaH .
uchyatA.n yanmayA kAryaM bhavatInAm athepsitam .. 15..\\
maataras
yAstu tA mAtaraH pUrva.n lokasyAsya prakalpitAH .
asmAka.n tadbhavetsthAnaM tAsAM chaiva na tadbhavet .. 16..\\
bhavema pUjyA lokasya na tAH pUjyAH surarShabha .
prajAsmAka.n hR^itAstAbhistvatkR^ite tAH prayachchha naH .. 17..\\
skanda
dattAH prajA na tAH shakyA bhavatIbhirniShevitum .
anyA.n vaH kAM prayachchhAmi prajAM yAM manasechchhatha .. 18..\\
maataras
ichchhAma tAsAM mAtR^INAM prajA bhoktuM prayachchha naH .
tvayA saha pR^ithagbhUtA ye cha tAsAmatheshvarAH .. 19..\\
skanda
prajA vo dadmi kaShTa.n tu bhavatIbhirudAhR^itam .
parirakShata bhadra.n vaH prajAH sAdhu namaskR^itAH .. 20..\\
parirakShAma bhadra.n te prajAH skanda yathechchhasi .
tvayA no rochate skanda saha vAsashchiraM prabho .. 21..\\
skanda
yAvatShoDashavarShANi bhavanti taruNAH prajAH .
prabAdhata manuShyANA.n tAvadrUpaiH pR^ithagvidhaiH .. 22..\\
aha.n cha vaH pradAsyAmi raudramAtmAnamavyayam .
parama.n tena sahitA sukha.n vatsyatha pUjitAH .. 23..\\
maark
tataH sharIrAtskandasya puruShaH kA~nchanaprabhaH .
bhoktuM prajAH sa martyAnAM niShpapAta mahAbalaH .. 24..\\
apatatsa tadA bhUmau visa~nj~no.atha kShudhAnvitaH .
skandena so.abhyanuGYAto raudrarUpo.abhavadgrahaH .
skandApasmAramityAhurgraha.n taM dvijasattamAH .. 25..\\
vinatA tu mahAraudrA kathyate shakunigrahaH .
pUtanA.n rAkShasIM prAhustaM vidyAtpUtanA graham .. 26..\\
kaShTA dAruNarUpeNa ghorarUpA nishAcharI .
pishAchI dAruNAkArA kathyate shItapUtanA .
garbhAnsA mAnuShINA.n tu harate ghoradarshanA .. 27..\\
aditi.n revatIM prAhurgrahastasyAstu raivataH .
so.api bAlA~nshishUnghoro bAdhate vai mahAgrahaH .. 28..\\
daityAnA.n yA ditirmAtA tAmAhurmukhamaNDikAm .
atyartha.n shishumA.nsena samprahR^iShTA durAsadA .. 29..\\
kumArAshcha kumAryashcha ye proktAH skanda sambhavAH .
te.api garbhabhujaH sarve kauravya sumahAgrahAH .. 30..\\
tAsAmeva kumArINAM patayaste prakIrtitAH .
aGYAyamAnA hR^ijNanti bAlakAnraudrakarmiNaH .. 31..\\
gavAM mAtA tu yA prAGYaiH kathyate surabhirnR^ipa .
shakunistAmathAruhya saha bhu~Nkte shishUnbhuvi .. 32..\\
saramA nAma yA mAtA shunA.n devI janAdhipa .
sApi garbhAnsamAdatte mAnuShINA.n sadaiva hi .. 33..\\
pAdapAnA.n chayA mAtA kara~nja nilayA hi sA .
kara~nje tAM namasyanti tasmAtputrArthino narAH .. 34..\\
ime tvaShTAdashAnye vai grahA mA.nsamadhu priyAH .
dvipa~ncharAtra.n tiShThanti satata.n sUtikA gR^ihe .. 35..\\
kadrUH sUkShmavapurbhUtvA garbhiNIM pravishedyadA .
bhu~Nkte sA tatra ta.n garbha.n sA tu nAgaM prasUyate .. 36..\\
gandharvANA.n tu yA mAtA sA garbhaM gR^ihya gachchhati .
tato vilIna garbhA sA mAnuShI bhuvi dR^ishyate .. 37..\\
yA janitrI tvapsarasA.n garbhamAste pragR^ihya sA .
upaviShTa.n tato garbhaM kathayanti manIShiNaH .. 38..\\
lohitasyodadheH kanyA dhAtrI skandasya sA smR^itA .
lohitAyanirityeva.n kadambe sA hi pUjyate .. 39..\\
puruSheShu yathA rudrastathAryA pramadAsvapi .
AryA mAtA kumArasya pR^ithakkAmArthamijyate .. 40..\\
evamete kumArANAM mayA proktA mahAgrahAH .
yAvatShoDashavarShANi ashivAste shivAstataH .. 41..\\
ye cha mAtR^igaNAH proktAH puruShAshchaiva ye grahAH .
sarve skandagrahA nAma GYeyA nitya.n sharIribhiH .. 42..\\
teShAM prashamana.n kArya.n snAnaM dhUpamathA~njanam .
balikarmopahArashcha skandasyejyA visheShataH .. 43..\\
evamete.architAH sarve prayachchhanti shubhaM nR^iNAm .
AyurvIrya.n cha rAjendra samyakpUjA namaskR^itAH .. 44..\\
Urdhva.n tu ShoDashAdvarShAdye bhavanti grahA nR^iNAm .
tAnaha.n sampravakShyAmi namaskR^itya maheshvaram .. 45..\\
yaH pashyati naro devADjAgradvA shayito.api vA .
unmAdyati sa tu kShipra.n taM tu deva graha.n viduH .. 46..\\
AsInashcha shayAnashcha yaH pashyati naraH pitR^In .
unmAdyati sa tu kShipra.n sa GYeyastu pitR^igrahaH .. 47..\\
avamanyati yaH siddhAnkruddhAshchApi shapanti yam .
unmAdyati sa tu kShipra.n GYeyaH siddhagrahastu saH .. 48..\\
upAghrAti cha yo gandhAnrasAMshchApi pR^ithagvidhAn .
unmAdyati sa tu kShipra.n sa GYeyo rAkShaso grahaH .. 49..\\
gandharvAshchApi ya.n divyAH sa.nspR^ishanti naraM bhuvi .
unmAdyati sa tu kShipra.n graho gAndharva eva saH .. 50..\\
Avishanti cha ya.n yakShAH puruSha.n kAlaparyaye .
unmAdyati sa tu kShipra.n GYeyo yakShagrahastu saH .. 51..\\
adhirohanti yaM nityaM pishAchAH puruSha.n kva chit .
unmAdyati sa tu kShipraM paishAcha.n taM graha.n viduH .. 52..\\
yasya doShaiH prakupita.n chittaM muhyati dehinaH .
unmAdyati sa tu kShipra.n sAdhana.n tasya shAstrataH .. 53..\\
vaiklavyAchcha bhayAchchaiva gorANA.n chApi darshanAt .
unmAdyati sa tu kShipra.n sattva.n tasya tu sAdhanam .. 54..\\
kashchitkrIDitu kAmo vai bhoktukAmastathAparaH .
abhikAmastathaivAnya ityeSha trividho grahaH .. 55..\\
yAvatsaptati varShANi bhavantyete grahA nR^iNAm .
ataH para.n dehinAM tu grahatulyo bhavejjvaraH .. 56..\\
aprakIrNendriya.n dAnta.n shuchiM nityamatandritam .
Astika.n shraddadhAna.n cha varjayanti sadA grahAH .. 57..\\
ityeSha te grahoddesho mAnuShANAM prakIrtitaH .
na spR^ishanti grahA bhaktAnnarAndevaM maheshvaram .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 220}
maark
yadA skandena mAtR^INAmevametatpriya.n kR^itam .
athainamabravItsvAhA mama putrastvamaurasaH .. 1..\\
ichchhAmyaha.n tvayA dattAM prItiM paramadurlabhAm .
tAmabravIttataH skandaH prItimichchhasi kIdR^ishIm .. 2..\\
svaahaa
dakShasyAhaM priyA kanyA svAhA nAma mahAbhuja .
bAlyAtprabhR^iti nitya.n cha jAtakAmA hutAshane .. 3..\\
na cha mA.n kAminIM putrasamyagjAnAti pAvakaH .
ichchhAmi shAshvata.n vAsaM vastuM putra sahAgninA .. 4..\\
skanda
havya.n kavyaM cha yatkiM chiddvijA mantrapuraskR^itam .
hoShyantyagnau sadA devi svAhetyuktvA samudyatam .. 5..\\
adya prabhR^iti dAsyanti suvR^ittAH satpathe sthitAH .
evamagnistvayA sArdha.n sadA vatsyati shobhane .. 6..\\
maark
evamuktA tataH svAhA tuShTA skandena pUjitA .
pAvakena samAyuktA bhartrA skandamapUjayat .. 7..\\
tato brahmA mahAsenaM prajApatirathAbravIt .
abhigachchha mahAdevaM pitara.n tripurArdanam .. 8..\\
rudreNAgni.n samAvishya svAhAmAvishya chomayA .
hitArtha.n sarvalokAnA.n jAtastvamaparAjitaH .. 9..\\
umA yonyA.n cha rudreNa shukra.n siktaM mahAtmanA .
Aste girau nipatitaM mi~njikA mi~njika.n yataH .. 10..\\
sambhUta.n lohitode tu shokra sheShamavApatat .
sUryarashmiShu chApyanyadanyachchaivApatadbhuvi .
AsaktamanyadvR^ikSheShu tadevaM pa~nchadhApatat .. 11..\\
ta ete vividhAkArA gaNA GYeyA manIShibhiH .
tava pAriShadA ghorA ya ete pishitAshanAH .. 12..\\
evamastviti chApyuktvA mahAseno maheshvaram .
apUjayadameyAtmA pitaraM pitR^ivatsalaH .. 13..\\
arkapuShpaistu te pa~ncha gaNAH pUjyA dhanArthibhi .
vyAdhiprashamanArtha.n cha teShAM pUjA.n samAcharet .. 14..\\
mi~njikA mi~njika.n chaiva mithuna.n rudra sambhavam .
namaH kArya.n sadaiveha bAlAnAM hitamichchhatA .. 15..\\
striyo mAnuShamA.nsAdA vR^iddhikA nAma nAmataH .
vR^ikSheShu jAtAstA devyo namaH kAryAH prajArthibhiH .. 16..\\
evamete pishAchAnAmasa~NkhyeyA gaNAH smR^itAH .
ghaNTAyAH sapatAkAyAH shR^iNu me sambhavaM nR^ipa .. 17..\\
airAvatasya ghaNTe dve vaijayantyAviti shrute .
guhasya te svaya.n datte shakreNAnAyya dhImatA .. 18..\\
ekA tatra vishAkhasya ghaNTA skandasya chAparA .
patAkA kArttikeyasya vishAkhasya cha lohitA .. 19..\\
yAni krIDanakAnyasya devairdattAni vai tadA .
taireva ramate devo mahAseno mahAbalaH .. 20..\\
sa sa.nvR^itaH pishAchAnA.n gaNairdevagaNaistathA .
shushubhe kA~nchane shaile dIpyamAnaH shriyA vR^itaH .. 21..\\
tena vIreNa shushubhe sa shailaH shubhakAnanaH .
AdityeNevAMshumatA mandarashchArukandaraH .. 22..\\
santAnakavanaiH phullaiH karavIra vanairapi .
pArijAta vanaishchaiva japA shokavanaistathA .. 23..\\
kadambataruShaNDaishcha divyairmR^igagaNairapi .
divyaiH pakShigaNaishchaiva shushubhe shvetaparvataH .. 24..\\
tatra devagaNAH sarve sarve chaiva maharShayaH .
meghatUrya ravAshchaiva kShubdhodadhi samasvanAH .. 25..\\
tatra divyAshcha gandharvA nR^ityantyapsarasastathA .
hR^iShTAnA.n tatra bhUtAnA.n shrUyate ninado mahAn .. 26..\\
eva.n sendra.n jagatsarvaM shvetaparvatasa.nsthitam .
prahR^iShTaM prekShate skandaM na cha glAyati darshanAt .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 221}
maark
yadAbhiShikto bhagavAnsenApatyena pAvakiH .
tadA samprasthitaH shrImAnhR^iShTo bhadra vaTa.n haraH .
rathenAdityavarNena pArvatyA sahitaH prabhuH .. 1..\\
sahasra.n tasya si.nhAnAM tasminyukta.n rathottame .
utpapAta diva.n shubhra.n kAlenAbhiprachoditaH .. 2..\\
te pibanta ivAkAsha.n trAsayantashcharAcharAn .
si.nhA nabhasyagachchhanta nadantashchAru kesarAH .. 3..\\
tasminrathe pashupatiH sthito bhAtyumayA saha .
vidyutA sahitaH sUryaH sendrachApe ghane yathA .. 4..\\
agratastasya bhagavAndhanesho guhyakaiH saha .
AsthAya ruchira.n yAti puShpakaM naravAhanaH .. 5..\\
airAvata.n samAsthAya shakrashchApi suraiH saha .
pR^iShThato.anuyayau yAnta.n varadaM vR^iShabhadhvajam .. 6..\\
jambhakairyakSharakShobhiH sragvibhiH samala~NkR^itaH .
yAtyamogho mahAyakSho dakShiNaM pakShamAsthitaH .. 7..\\
tasya dakShiNato devA marutashchitrayodhinaH .
gachchhanti vasubhiH sArdha.n rudraishcha saha sa~NgatAH .. 8..\\
yamashcha mR^ityunA sArdha.n sarvataH parivAritaH .
ghorairvyAdhishatairyAti ghorarUpavapustathA .. 9..\\
yamasya pR^iShThatashchaiva ghorastrishikharaH shitaH .
vijayo nAma rudrasya yAti shUlaH svala~NkR^itaH .. 10..\\
tamugrapAsho varuNo bhagavAnsalileshvaraH .
parivArya shanairyAti yAdobhirvividhairvR^itaH .. 11..\\
pR^iShThato vijayasyApi yAti rudrasya paTTishaH .
gadAmusalashaktyAdyairvR^itaH praharaNottamaiH .. 12..\\
paTTisha.n tvanvagAdrAjaMshchhatra.n raudraM mahAprabham .
kamaNDalushchApyanu taM maharShigaNasa.nvR^itaH .. 13..\\
tasya dakShiNato bhAti daNDo gachchha~nshriyA vR^itaH .
bhR^igva~NgirobhiH sahito devaishchApyabhipUjitaH .. 14..\\
eShA.n tu pR^iShThato rudro vimale syandane sthitaH .
yAti sa.nharShayansarvA.nstejasA tridivaukasaH .. 15..\\
R^iShayashchaiva devAshcha gandharvA bhujagAstathA .
nadyo nadA drumAshchaiva tathaivApsarasA.n gaNAH .. 16..\\
nakShatrANi grahAshchaiva devAnA.n shishavash cha ye .
striyashcha vividhAkArA yAnti rudrasya pR^iShThataH .
sR^ijantyaH puShpavarShANi chArurUpA varA~NganAH .. 17..\\
parjanyashchApyanuyayau namaskR^itya pinAkinam .
chhatra.n tu pANDura.n somastasya mUrdhanyadhArayat .
chAmare chApi vAyushcha gR^ihItvAgnishcha viShThitau .. 18..\\
shakrashcha pR^iShThatastasya yAti rAja~nshriyA vR^itaH .
saha rAjarShibhiH sarvaiH stuvAno vR^iShaketanam .. 19..\\
gaurI vidyAtha gAndhAri keshinI mitra sAhvayA .
sAvitryA saha sarvAstAH pArvatyA yAnti pR^iShThataH .. 20..\\
tatra vidyA gaNAH sarve ye ke chitkavibhiH kR^itAH .
yasya kurvanti vachana.n sendrA devAshchamUmukhe .. 21..\\
sa gR^ihItvA patAkA.n tu yAtyagre rAkShaso grahaH .
vyApR^itastu shmashAne yo nitya.n rudrasya vai sakhA .
pi~Ngalo nAma yakShendro lokasyAnanda dAyakaH .. 22..\\
ebhiH sa sahitastatra yayau devo yathAsukham .
agrataH pR^iShThatashchaiva na hi tasya gatirdhruvA .. 23..\\
rudra.n satkarmabhirmartyAH pUjayantIha daivatam .
shivamityeva yaM prAhurIsha.n rudraM pinAkinam .
bhAvaistu vividhAkAraiH pUjayanti maheshvaram .. 24..\\
deva senApatistveva.n deva senAbhirAvR^itaH .
anugachchhati deveshaM brahmaNyaH kR^ittikA sutaH .. 25..\\
athAbravInmahAsenaM mahAdevo bR^ihadvachaH .
saptamaM mAruta skandha.n rakShanityamatandritaH .. 26..\\
skanda
saptamaM mAruta skandhaM pAlayiShyAmyahaM prabho .
yadanyadapi me kArya.n deva tadvada mAchiram .. 27..\\
rudra
kAryeShvaha.n tvayA putra sandraShTavyaH sadaiva hi .
darshanAnmama bhaktyA cha shreyo paramavApsyasi .. 28..\\
maark
ityuktvA visasarjainaM pariShvajya maheShvaraH .
visarjite tataH skande babhUvautpAtikaM mahat .
sahasaiva mahArAja devAnsarvAnpramohayat .. 29..\\
jajvAla kha.n sanakShatraM pramUDhaM bhuvanaM bhR^isham .
chachAla vyanadachchorvI tamo bhUta.n jagatprabho .. 30..\\
tatastaddAruNa.n dR^iShTvA kShubhitaH sha~NkarastadA .
umA chaiva mahAbhAgA devAshcha samaharShayaH .. 31..\\
tatasteShu pramUDheShu parvatAmbuda saMnibham .
nAnApraharaNa.n ghoramadR^ishyata mahadbalam .. 32..\\
taddhi ghoramasa~Nkhyeya.n garjachcha vividhA giraH .
abhyadravadraNe devAnbhagavanta.n cha sha~Nkaram .. 33..\\
tairvisR^iShTAnyanIkeShu bANajAlAnyanekashaH .
parvatAshcha shataghnyashcha prAsAshcha parighA gadAH .. 34..\\
nipatadbhishcha tairghorairdevAnIkaM mahAyudhaiH .
kShaNena vyadravatsarva.n vimukha.n chApyadR^ishyata .. 35..\\
nikR^ittayodhanAgAshva.n kR^ittAyudha mahAratham .
dAnavairardita.n sainya.n devAnAM vimukhaM babhau .. 36..\\
asurairvadhyamAna.n tatpAvakairiva kAnanam .
apataddugdha bhUyiShThaM mahAdruma vana.n yathA .. 37..\\
te vibhinnashiro dehAH prachyavante divaukasaH .
na nAthamadhyagachchhanta vadhyamAnA mahAraNe .. 38..\\
atha tadvidruta.n sainya.n dR^iShTvA devaH purandaraH .
AshvAsayannuvAchedaM balavaddAnavArditam .. 39..\\
bhaya.n tyajata bhadra.n vaH shUrAH shastrANi gR^ihNata .
kurudhva.n vikrame buddhiM mA vaH kA chidvyathA bhavet .. 40..\\
jayatainAnsudurvR^ittAndAnavAnghoradarshanAn .
abhidravata bhadra.n vo mayA saha mahAsurAn .. 41..\\
shakrasya vachana.n shrutvA samAshvastA divaukasaH .
dAnavAnpratyayudhyanta shakra.n kR^itvA vyapAshrayam .. 42..\\
tataste tridashAH sarve marutashcha mahAbalAH .
pratyudyayurmahAvegAH sAdhyAshcha vasubhiH saha .. 43..\\
tairvisR^iShTAnyanIkeShu kruddhaiH shastrANi sa.nyuge .
sharAshcha daitya kAyeShu pibanti smAsR^igulbaNam .. 44..\\
teShA.n dehAnvinirbhidya sharAste nishitAstadA .
niShpatanto adR^ishyanta nagebhya iva pannagAH .. 45..\\
tAni daitya sharIrANi nirbhinnAni sma sAyakaiH .
apatanbhUtale rAjaMshchhinnAbhrANIva sarvashaH .. 46..\\
tatastaddAnava.n sainyaM sarvairdevagaNairyudhi .
trAsita.n vividhairbANaiH kR^ita.n chaiva parA~Nmukham .. 47..\\
athotkruShTa.n tadA hR^iShTaiH sarvairdevairudAyudhaiH .
sa.nhatAni cha tUryANi tadA sarvANyanekashaH .. 48..\\
evamanyonyasa.nyukta.n yuddhamAsItsudAruNam .
devAnA.n dAnavAnAM cha mA.nsashoNitakardamam .. 49..\\
anayo devalokasya sahasaiva vyadR^ishyata .
tathA hi dAnavA ghorA vinighnanti divaukasaH .. 50..\\
tatastUryapraNAdashcha bherINA.n cha mahAsvanAH .
babhUvurdAnavendrANA.n si.nhanAdAshcha dAruNAH .. 51..\\
atha daitya balAdghorAnniShpapAta mahAbalaH .
dAnavo mahiSho nAma pragR^ihya vipula.n girim .. 52..\\
te ta.n ghanairivAdityaM dR^iShTvA samparivAritam .
samudyatagiri.n rAjanvyadravanta divaukasaH .. 53..\\
athAbhidrutya mahiSho devAMshchikShepa ta.n girim .
patatA tena giriNA devasainyasya pArthiva .
bhImarUpeNa nihatamayutaM prApatadbhuvi .. 54..\\
atha tairdAnavaiH sArdhaM mahiShastrAsayansurAn .
abhyadravadraNe tUrNa.n si.nhaH kShudramR^igAniva .. 55..\\
tamApatantaM mahiSha.n dR^iShTvA sendrA divaukasaH .
vyadravanta raNe bhItA vishIrNAyudha ketanAH .. 56..\\
tataH sa mahiShaH kruddhastUrNa.n rudra rathaM yayau .
abhidrutya cha jagrAha rudrasya rathakUbaram .. 57..\\
yadA rudra ratha.n kruddho mahiShaH sahasA gataH .
resatU rodasI gADhaM mumuhushcha maharShayaH .. 58..\\
vyanadaMshcha mahAkAyA daityA jaladharopamAH .
AsIchcha nishchita.n teShAM jitamasmAbhirityuta .. 59..\\
tathA bhUte tu bhagavAnnAvadhInmahiSha.n raNe .
sasmAra cha tadA skandaM mR^ityu.n tasya durAtmanaH .. 60..\\
mahiSho.api ratha.n dR^iShTvA raudra.n rudrasya nAnadat .
devAnsantrAsayaMshchApi daityAMshchApi praharShayan .. 61..\\
tatastasminbhaye ghore devAnA.n samupasthite .
AjagAma mahAsenaH krodhAtsUrya iva jvalan .. 62..\\
lohitAmbara sa.nvIto lohitasragvi bhUShaNaH .
lohitAsyo mahAbAhurhiraNyakavachaH prabhuH .. 63..\\
rathamAdityasa~NkAshamAsthitaH kanakaprabham .
ta.n dR^iShTvA daitya senA sA vyadravatsahasA raNe .. 64..\\
sa chApi tAM prajvalitAM mahiShasya vidAriNIm .
mumocha shakti.n rAjendra mahAseno mahAbalaH .. 65..\\
sA muktAbhyahanachchhaktirmahiShasya shiromahat .
papAta bhinne shirasi mahiShastyaktajIvitaH .. 66..\\
kShiptAkShiptA tu sA shaktirhatvA shatrUnsahasrashaH .
skanda hastamanuprAptA dR^ishyate devadAnavaiH .. 67..\\
prAyo sharairvinihatA mahAsenena dhImatA .
sheShA daitya gaNA ghorA bhItAstrastA durAsadaiH .
skandasya pArShadairhatvA bhakShitAH shatasa~NghashaH .. 68..\\
dAnavAnbhakShayantaste prapibantashcha shoNitam .
kShaNAnnirdAnava.n sarvamakArShurbhR^ishaharShitAH .. 69..\\
tamA.nsIva yathA sUryo vR^ikShAnagnirghanAnkhagaH .
tathA skando.ajayachchhatrUnsvena vIryeNa kIrtimAn .. 70..\\
sampUjyamAnastridashairabhivAdya maheshvaram .
shushubhe kR^ittikA putraH prakIrNAMshurivAMshumAn .. 71..\\
naShTashatruryadA skandaH prayAtashcha maheshvaram .
athAbravInmahAsenaM pariShvajya purandaraH .. 72..\\
brahmadattavaraH skanda tvayAyaM mahiSho hataH .
devAstR^iNamayA yasya babhUvurjayatA.n vara .
so.aya.n tvayA mahAbAho shamito devakaNTakaH .. 73..\\
shataM mahiShatulyAnA.n dAnavAnAM tvayA raNe .
nihata.n devashatrUNA.n yairvayaM pUrvatApitAH .. 74..\\
tAvakairbhakShitAshchAnye dAnavAH shatasa~NghashaH .
ajeyastva.n raNe.arINAmumApatiriva prabhuH .. 75..\\
etatte prathama.n devakhyAtaM karma bhaviShyati .
triShu lokeShu kIrtishcha tavAkShayyA bhaviShyati .
vashagAshcha bhaviShyanti surAstava surAtmaja .. 76..\\
mahAsenetyevamuktvA nivR^ittaH saha daivataiH .
anuGYAto bhagavatA tyambakena shachIpatiH .. 77..\\
gato bhadra vaTa.n rudro nivR^ittAshcha divaukasaH .
uktAshcha devA rudreNa skandaM pashyata mAm iva .. 78..\\
sa hatvA dAnava gaNAnpUjyamAno maharShibhiH .
ekAhnaivAjayatsarva.n trailokya.n vahninandanaH .. 79..\\
skandasya ya ida.n janma paThate susamAhitaH .
sa puShTimiha samprApya skanda sAlokyatAmiyAt .. 80..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 222}
vai
upAsIneShu vipreShu pANDaveShu mahAtmasu .
draupadI satyabhAmA cha vivishAte tadA samam .
jAhasyamAne suprIte sukha.n tatra niShIdatuH .. 1..\\
chirasya dR^iShTvA rAjendra te.anyonyasya priya.nvade .
kathayAmAsatushchaitrAH kathAH kuru yadukShitAm .. 2..\\
athAbravItsatyabhAmA kR^iShNasya mahiShI priyA .
sAtrAjitI yAGYasenI.n rahasIdaM sumadhyamA .. 3..\\
kena draupadi vR^ittena pANDavAnupatiShThasi .
lokapAlopamAnvIrAnyUnaH paramasaMmatAn .
katha.n cha vashagAstubhyaM na kupyanti cha te shubhe .. 4..\\
tava vashyAhi satataM pANDavAH priyadarshane .
mukhaprekShAshcha te sarve tattvametadbravIhi me .. 5..\\
vratacharyA tapo vApi snAnamantrauShadhAni vA .
vidyA vIryaM mUlavIrya.n japahomastathAgadAH .. 6..\\
mama AchakShva pA~nchAli yashasyaM bhaga vedanam .
yena kR^iShNe bhavennityaM mama kR^iShNo vashAnugaH .. 7..\\
evamuktvA satyabhAmA virarAma yashasvinI .
pativratA mahAbhAgA draupadI pratyuvAcha tAm .. 8..\\
asatstrINA.n samAchAraM satye mAmanupR^ichchhasi .
asadAcharite mArge katha.n syAdanukIrtanam .. 9..\\
anuprashnaH saMshayo vA naitattvayyupapadyate .
tathA hyupetA buddhyA tva.n kR^iShTasya mahiShI priyA .. 10..\\
yadaiva bhartA jAnIyAnmantramUlaparA.n striyam .
udvijeta tadaivAsyAH sarvAdveshma gatAdiva .. 11..\\
udvignasya kutaH shAntirashAntasya kutaH sukham .
na jAtu vashago bhartA striyAH syAnmantrakAraNAt .. 12..\\
amitraprahitAMshchApi gadAnparamadAruNAn .
mUlapravAdairhi viShaM prayachchhanti jighA.nsavaH .. 13..\\
jihvayA yAni puruShastvachA vApyupasevate .
tatra chUrNAni dattAni hanyuH kShipramasaMshayam .. 14..\\
jalodara samAyuktAH shvitriNaH palitAstathA .
apumA.nsaH kR^itAH strIbhirjaDAndhabadhirAstathA .. 15..\\
pApAnugAstu pApAstAH patInupasR^ijantyuta .
na jAtu vipriyaM bhartuH striyA kArya.n kathaM chana .. 16..\\
vartAmyaha.n tu yA.n vR^ittiM pANDaveShu mahAtmasu .
tA.n sarvAM shR^iNu me satyAM satyabhAme yashasvini .. 17..\\
aha~NkAra.n vihAyAha.n kAmakrodhau cha sarvadA .
sadArAnpANDavAnnityaM prayatopacharAmyaham .. 18..\\
praNayaM pratisa~NgR^ihya nidhAyAtmAnamAtmani .
shushrUShurnirabhImAnA patInA.n chittarakShaNI .. 19..\\
durvyAhR^itAchchha~NkamAnA duHkhitA dduravekShitAt .
durAsitAddurvrajitAdi~NgitAdhyAsitAdapi .. 20..\\
sUryavaishvAnara nibhAnsomakalpAnmahArathAn .
seve chakShurhaNaH pArthAnugratejaH pratApinaH .. 21..\\
devo manuShyo gandharvo yuvA chApi svala~NkR^itaH .
dravyavAnabhirUpo vA na me.anyaH puruSho mataH .. 22..\\
nAbhuktavati nAsnAte nAsa.nviShTe cha bhartari .
na sa.nvishAmi nAshnAmi sadA karma kareShvapi .. 23..\\
kShetrAdvanAdvA grAmAdvA bhartAra.n gR^ihamAgatam .
pratyutthAyAbhinandAmi Asanenodakena cha .. 24..\\
pramR^iShTa bhANDA mR^iShTAnnA kAle bhojanadAyinI .
sa.nyatA guptadhAnyA cha susaMmR^iShTa niveshanA .. 25..\\
atiraskR^ita sambhAShA duHstriyo nAnusevatI .
anukUlavatI nityaM bhavAmyanalasA sadA .. 26..\\
anarme chApi hasana.n dvAri sthAnamabhIkShNashaH .
avaskare chirasthAnaM niShkuTeShu cha varjaye .. 27..\\
atihAsAtiroShau cha krodhasthAna.n cha varjaye .
niratAha.n sadA satye bhartR^INAm upasenave .
sarvathA bhartR^irahitaM na mameShTa.n kathaM chana .. 28..\\
yadA pravasate bhartA kuTumbArthena kena chit .
sumanovarNakApetA bhavAmi vratachAriNI .. 29..\\
yachcha bhartA na pibati yachcha bhartA na khAdati .
yachcha nAshnAti me bhartA sarva.n tadvarjayAmyaham .. 30..\\
yathopadeshaM niyatA vartamAnA varA~Ngane .
svala~NkR^itA suprayatA bhartuH priyahite ratA .. 31..\\
ye cha dharmAH kuTumbeShu shvashrvA me kathitAH purA .
bhikShA balishrAdhamiti sthAlI pAkAsh cha parvasu .
mAnyAnAM mAnasatkArA ye chAnye viditA mayA .. 32..\\
tAnsarvAnanuvartAmi divArAtramatandritA .
vinayAnniyamAMshchApi sadA sarvAtmanA shritA .. 33..\\
mR^idUnsataH satyashIlAnsatyadharmAnupAlinaH .
AshIviShAniva kruddhAnpatInparicharAmyaham .. 34..\\
patyAshrayo hi me dharmo mataH strINA.n sanAtanaH .
sa devaH sAgatirnAnyA tasya kA vipriya.n charet .. 35..\\
ahaM patInnAtishaye nAtyashne nAtibhUShaye .
nApi parivade shvashrU.n sarvadA pariyantritA .. 36..\\
avadhAnena subhage nityotthAnatayaiva cha .
bhartAro vashagA mahya.n gurushushrUShaNena cha .. 37..\\
nityamAryAmaha.n kuntI.n vIrasUM satyavAdinIm .
svayaM paricharAmyekA snAnAchchhAdanabhojanaiH .. 38..\\
naitAmatishaye jAtu vastrabhUShaNa bhojanaiH .
nApi parivade chAha.n tAM pR^ithAM pR^ithivIsamAm .. 39..\\
aShTAvagre brAhmaNAnA.n sahasrANi sma nityadA .
bhu~njate rukmapAtrIShu yudhiShThira niveshane .. 40..\\
aShTAshIti sahasrANi snAtakA gR^ihamedhinaH .
triMshaddAsIka ekaiko yAnbibharti yudhiShThiraH .. 41..\\
dashAnyAni sahasrANi yeShAmanna.n susa.nskR^itam .
hriyate rukmapAtrIbhiryatInAmUrdhvaretasAm .. 42..\\
tAnsarvAnagrahAreNa brAhmaNAnbrahmavAdinaH .
yathArhaM pUjayAmi sma pAnAchchhAdanabhojanaiH .. 43..\\
shata.n dAsI sahasrANi kaunteyasya mahAtmanaH .
kambukeyUra dhAriNyo niShkakaNThyo svala~NkR^itAH .. 44..\\
mahArhamAlyAbharaNAH suvarNAshchandanokShitAH .
maNInhemacha bibhratyo nR^ityagItavishAradAH .. 45..\\
tAsAM nAma cha rUpa.n cha bhojanAchchhAdanAni cha .
sarvAsAmeva vedAha.n karma chaiva kR^itAkR^itam .. 46..\\
shata.n dAsI sahasrANi kuntIputrasya dhImataH .
pAtrI hastA divArAtramatithInbhojayantyuta .. 47..\\
shatamashvasahasrANi dashanAgAyutAni cha .
yudhiShThirasyAnuyAtramindraprastha nivAsinaH .. 48..\\
etadAsIttadA rAGYo yanmahIM paryapAlayat .
yeShA.n sa~NkhyA vidhi.n chaiva pradishAmi shR^iNomi cha .. 49..\\
antaHpurANA.n sarveShAM bhR^ityAnA.n chaiva sarvashaH .
A gopAlAvipAlebhyaH sarva.n veda kR^itAkR^itam .. 50..\\
sarva.n rAGYaH samudayamAya.n cha vyayameva cha .
ekAha.n vedmi kalyANi pANDavAnAM yashasvinAm .. 51..\\
mayi sarva.n samAsajya kuTumbaM bharatarShabhAH .
upAsana ratAH sarve ghaTante sma shubhAnane .. 52..\\
tamahaM bhAramAsaktamanAdhR^iShya.n durAtmabhiH .
sukha.n sarvaM parityajya rAtryahAni ghaTAmi vai .. 53..\\
adhR^iShya.n varuNasyeva nidhipUrNamivodadhim .
ekAha.n vedmi koshaM vai patInA.n dharmachAriNAm .. 54..\\
anishAyAM nishAyA.n cha sahAyAH kShutpipAsayoH .
ArAdhayantyAH kauravyA.nstulyA rAtriraho cha me .. 55..\\
prathamaM pratibudhyAmi charama.n sa.nvishAmi cha .
nityakAlamaha.n satye etatsa.nvananaM mama .. 56..\\
etajjAnAmyaha.n kartuM bhartR^isa.nvananaM mahat .
asatstrINA.n samAchAraM nAha.n kuryAM na kAmaye .. 57..\\
tachchhrutvA dharmasahita.n vyAhR^ita.n kR^iShNayA tadA .
uvAcha satyA satkR^itya pA~nchAlI.n dharmachAriNIm .. 58..\\
abhipannAsmi pA~nchAli yAGYaseni kShamasva me .
kAmakAraH sakhInA.n hi sopahAsaM prabhAShitum .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 223}
drau
ima.n tu te mArgamapetadoShaM
vakShyAmi chittagrahaNAya bhartuH .
yasminyathAvatsakhivartamAnA
bhartAramAchchhetsyasi kAminIbhyaH .. 1..\\
naitAdR^isha.n daivatamasti satye
sarveShu lokeShu sadaivateShu .
yathA patistasya hi sarvakAmA
labhyAH prasAde kupitashcha hanyAt .. 2..\\
tasmAdapatya.n vividhAshcha bhogAH
shayyAsanAnyadbhutadarshanAni .
vastrANi mAlyAni tathaiva gandhAH
svargashcha loko viShamA cha kIrtiH .. 3..\\
sukha.n sukheneha na jAtu labhyaM
duHkhena sAdhvI labhate sukhAni .
sA kR^iShNamArAdhaya sauhR^idena
premNA cha nityaM pratikarmaNA cha .. 4..\\
tathAshanaishchArubhiragryamAlyair
dAkShiNyayogairvividhaishcha gandhaiH .
asyAH priyo.asmIti yathA viditvA
tvAmeva saMshliShyati sarvabhAvaiH .. 5..\\
shrutvA svara.n dvAragatasya bhartuH
pratyutthitA tiShTha gR^ihasya madhye .
dR^iShTvA praviShTa.n tvaritAsanena
pAdyena chaiva pratipUjaya tvam .. 6..\\
sampreShitAyAmatha chaiva dAsyAm
utthAya sarva.n svayameva kuryAH .
jAnAtu kR^iShNastava bhAvametaM
sarvAtmanA mAM bhajatIti satye .. 7..\\
tvatsaMnidhe yatkathayetpatiste
yadyapyaguhyaM parirakShitavyam .
kA chitsapatnI tava vAsudevaM
pratyAdishettena bhavedvirAgaH .. 8..\\
priyAMshcha raktAMshcha hitAMsh cha bhartus
tAnbhojayethA vividhairupAyaiH .
dveShyairapakShairahitaish cha tasya
bhidyasva nitya.n kuhakoddhataish cha .. 9..\\
madaM pramAdaM puruSheShu hitvA
sa.nyachchha bhAvaM pratigR^ihya maunam .
pradyumna sAmbAvapi te kumArau
nopAsitavyau rahite kadA chit .. 10..\\
mahAkulInAbhirapApikAbhiH
strIbhiH satIbhistava sakhyamastu .
chaNDAshcha shauNDAshcha mahAshanAsh cha
chaurAshcha duShTAshchapalAshcha varjyAH .. 11..\\
etadyashasyaM bhaga vedana.n cha
svargya.n tathA shatrunibarhaNaM cha .
mahArhamAlyAbharaNA~NgarAgA
bhartAramArAdhaya puNyagandhA .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 224}
vai
mArkaNDeyAdhibhirvipraiH pANDavaishcha mahAtmabhiH .
kathAbhiranukUlAbhiH sahAsitvA janArdanaH .. 1..\\
tatastaiH sa.nvida.n kR^itvA yathAvanmadhusUdanaH .
ArurukShU ratha.n satyAmAhvayAmAsa keshavaH .. 2..\\
satyabhAmA tatastatra svajitvA drupadAtmajAm .
uvAcha vachana.n hR^idyaM yathA bhAvasamAhitam .. 3..\\
kR^iShNe mA bhUttavotkaNThA mA vyathA mA prajAgaraH .
bhartR^ibhirdevasa~NkAshairjitAM prApsyasi medinIm .. 4..\\
na hyeva.n shIlasampannA naivaM pUjita lakShaNAH .
prApnuvanti chira.n klesha.n yathA tvamasitekShaNe .. 5..\\
avashya.n cha tvayA bhUmiriyaM nihatakaNTakA .
bhartR^ibhiH saha bhoktavyA nirdvandveti shrutaM mayA .. 6..\\
dhArtarAShTra vadha.n kR^itvA vaurANi pratiyAtya cha .
yudhiShThirasthAM pR^ithivI.n draShTAsi drupadAtmaje .. 7..\\
yAstAH pravrAjamAnA.n tvAM prAhasandarpamohitAH .
tAH kShipra.n hatasa~NkalpA drakShyasi tva.n kuru striyaH .. 8..\\
tava duHkhopapannAyA yairAcharitamapriyam .
viddhi samprasthitAnsarvA.nstAnkR^iShNe yamasAdanam .. 9..\\
putraste prativindhyashcha suta somastathA vibhuH .
shrutakarmArjunishchaiva shatAnIkashcha nAkuliH .
sahadevAchcha yo jAtaH shrutasenastavAtmajaH .. 10..\\
sarve kushalino vIrAH kR^itAstrAshcha sutAstava .
abhimanyuriva prItA dvAravatyA.n ratA bhR^isham .. 11..\\
tvamivaiShA.n subhadrAcha prItyA sarvAtmanA sthitA .
prIyate bhAvanirdvandvA tebhyashcha vigatajvarA .. 12..\\
bheje sarvAtmanA chaiva pradyumna jananI tathA .
bhAnuprabhR^itibhishchainAnvishinaShTi cha keshavaH .. 13..\\
bhojanAchchhAdane chaiShAM nityaM me shvashuraH sthitaH .
rAmaprabhR^itayaH sarve bhajantyandhakavR^iShNayaH .
tulyo hi praNayasteShAM pradyumnasya cha bhAmini .. 14..\\
evamAdi priyaM prItyA hR^idyamuktvA mano.anugam .
gamanAya mano chakre vAsudeva rathaM prati .. 15..\\
tA.n kR^iShNAM kR^iShNa mahiShI chakArAbhipradakShiNam .
Aruroha ratha.n shaureH satyabhAmA cha bhAminI .. 16..\\
smayitvA tu yadushreShTho draupadIM parisAntvya cha .
upAvartya tataH shIghrairhayaiH prAyAtparantapaH .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 225}
janam
eva.n vane vartamAnA narAgryAH
shItoShNavAtAtapa karshitA~NgAH .
sarastadAsAdya vana.n cha puNyaM
tataH para.n kimakurvanta pArthAH .. 1..\\
vai
sarastadAsAdya tu pANDuputrA
jana.n samutsR^ijya vidhAya chaiShAm .
vanAni ramyANyatha parvatAMsh cha
nadI pradeshAMshcha tadA vicheruH .. 2..\\
tathA vane tAnvasataH pravIrAn
svAdhyAyavantashcha tapodhanAsh cha .
abhyAyayurveda vidaH purANAs
tAnpUjayAmAsuratho narAgryAH .. 3..\\
tataH kadA chitkushalaH kathAsu
vipro.abhyagachchhadbhuvi kauraveyAn .
sa taiH sametyAtha yadR^ichchhayaiva
vaichitravIryaM nR^ipamabhyagachchhat .. 4..\\
athopaviShTaH pratisatkR^itash cha
vR^iddhena rAGYA kurusattamena .
prachoditaH sankathayAM babhUva
dharmAnilendra prabhavAnyamau cha .. 5..\\
kR^ishAMshcha vAtAtapakarshitA~NgAn
duHkhasya chograsya mukhe prapannAn .
tA.n chApyanAthAmiva vIra nAthAM
kR^iShNAM pariklesha guNena yuktAm .. 6..\\
tataH kathA.n tasya nishamya rAjA
vaichitravIryaH kR^ipayAbhitaptaH .
vane sthitAnpArthiva putrapautrA~n
shrutvA tadA duHkhanadIM prapannAn .. 7..\\
provAcha daityAbhihatAntarAtmA
niHshvAsabAspopahataH sa pArthAn .
vAcha.n kathaM chitsthiratAm upetya
tatsarvamAtmaprabhava.n vichintya .. 8..\\
kathaM nu satyaH shuchirArya vR^itto
jyeShThaH sutAnAM mama dharmarAjaH .
ajAtashatruH pR^ithivItalasthaH
shete purA rA~Nkava kUTashAyI .. 9..\\
prabodyate mAgadha sUta pUgair
nitya.n stuvadbhiH svayamindrakalpaH .
patatrisa~NghaiH sa jaghanyarAtre
prabodhyate nUnamiDA talasthaH .. 10..\\
kathaM nu vAtAtapakarshitA~Ngo
vR^ikodaraH kopapariplutA~NgaH .
shete pR^ithivyAmatathochitA~NgaH
kR^iShNA samakSha.n vasudhAtalasthaH .. 11..\\
tathArjunaH sukumAro manasvI
vashe sthito dharmasutasya rAGYaH .
vidUyamAnairiva sarga gAtrair
dhruvaM na shete vasatIramarShAt .. 12..\\
yamau cha kR^iShNA.n cha yudhiShThiraM cha
bhIma.n cha dR^iShTvA sukhaviprayuktAn .
viniHshvasansarpa ivogratejA
dhruvaM na shete vasatIramarShAt .. 13..\\
tathA yamau chApyasukhau sukhArhau
samR^iddharUpAvamarau divIva .
prajAgarasthau dhruvamaprashAntau
dharmeNa satyena cha vAryamANau .. 14..\\
samIraNenApi samo balena
samIraNasyaiva suto balIyAn .
sa dharmapAshena sitogra tejA
dhruva.n viniHshvasya sahatyamarSham .. 15..\\
sa chApi bhUmau parivartamAno
vadha.n sutAnAM mama kA~NkShamANaH .
satyena dharmeNa cha vAryamANaH
kAlaM pratIkShatyadhiko raNe.anyaiH .. 16..\\
ajAtashatrau tu jite nikR^ityA
duHshAsano yatparuShANyavochat .
tAni praviShTAni vR^ikodarA~NgaM
dahanti marmAgnirivendhanAni .. 17..\\
na pApaka.n dhyAsyati dharmaputro
dhana~njayashchApyanuvartate tam .
araNyavAsena vivardhate tu
bhImasya kopo.agnirivAnalena .. 18..\\
sa tena kopena vidIryamANaH
kara.n kareNAbhinipIDya vIraH .
viniHshvasatyuShNamatIva ghoraM
dahannivemAnmama putrapautrAn .. 19..\\
gANDIvadhanvA cha vR^ikodarash cha
sa.nrambhiNAvantakakAlakalpau .
na sheShayetA.n yudhi shatrusenAM
sharAnkirantAvashaniprakAshAn .. 20..\\
duryodhanaH shakuniH sUtaputro
duHshAsanashchApi sumandachetAH .
madhu prapashyanti na tu prapAtaM
vR^ikodara.n chaiva dhana~njayaM cha .. 21..\\
shubhAshubhaM puruShaH karmakR^itvA
pratIkShate tasya phala.n sma kartA .
sa tena yujyatyavashaH phalena
mokShaH katha.n syAtpuruShasya tasmAt .. 22..\\
kShetre sukR^iShTe hyupite cha bIje
deve cha varShatyR^itukAlayuktam .
na syAtphala.n tasya kutaH prasiddhir
anyatra daivAditi chintayAmi .. 23..\\
kR^itaM matAkSheNa yathA na sAdhu sAdhu
pravR^ittena cha pANDavena .
mayA cha duShputra vashAnugena
yathA kurUNAmayamantakAlaH .. 24..\\
dhruvaM pravAsyatyasamIrito.api
dhruvaM prajAsyatyuta garbhiNI yA .
dhruva.n dinAdau rajanI praNAshas
tathA kShapAdau cha dinapraNAshaH .. 25..\\
kriyeta kasmAnna pare cha kuryur
vittaM na dadyuH puruShAH katha.n chit .
prApyArtha kAla.n cha bhavedanarthaH
kathaM nu tatsyAditi tatkutaH syAt .. 26..\\
kathaM na bhidyeta na cha sraveta
na cha prasichyediti rakShitavyam .
arakShyamANaH shatadhA vishIryed
dhruvaM na nAsho.asti kR^itasya loke .. 27..\\
gato hyaraNyAdapi shakra lokaM
dhana~njayaH pashyata vIryamasya .
astrANi divyAni chaturvidhAni
GYAtvA punarlokamimaM prapannaH .. 28..\\
svarga.n hi gatvA sasharIra eva
ko mAnuShaH punarAgantumichchhet .
anyatra kAlopahatAnanekAn
samIkShamANastu kurUnmumUrShAn .. 29..\\
dhanurgrAhashchArjunaH savyasAchI
dhanushcha tadgANDiva.n lokasAram .
astrANi divyAni cha tAni tasya
trayasya tejo prasaheta ko nu .. 30..\\
nishamya tadvachanaM pArthivasya
duryodhano rahite saubalash cha .
abodhayatkarNamupetya sarvaM
sa chApyahR^iShTo.abhavadalpachetAH .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 226}
vai
dhR^itarAShTrasya tadvAkyaM nishamya saha saubalaH .
duryodhanamida.n kAle karNo vachanamabravIt .. 1..\\
pravrAjya pANDavAnvIrAnsvena vIryeNa bhArata .
bhu~NkShvemAM pR^ithivImeko diva.n shambarahA yathA .. 2..\\
prAchyAshcha dAkShiNAtyAshcha pratIchyodIchyavAsinaH .
kR^itAH karapradAH sarve rAjAnaste narAdhipa .. 3..\\
yA hi sA dIpyamAneva pANDavAnbhajate purA .
sAdya lakShmIstvayA rAjannavAptA bhrAtR^ibhiH saha .. 4..\\
indraprastha gate yA.n tAM dIpyamAnA.n yudhiShThire .
apashyAma shriya.n rAjannachiraM shokakarshitAH .. 5..\\
sA tu buddhibaleneya.n rAGYastasmAdyudhiShThirAt .
tvayAkShiptA mahAbAho dIpyamAneva dR^ishyate .. 6..\\
tathaiva tava rAjendra rAjAnaH paravIrahan .
shAsane.adhiShThitAH sarve ki.n kurma iti vAdinaH .. 7..\\
tavAdya pR^ithivI rAjannikhilA sAgarAmbarA .
saparvatavanA devI sagrAma nagarAkarA .
nAnA vanoddeshavatI pattanairupashobhitA .. 8..\\
vandyamAno dvijai rAjanpUjyamAnashcha rAjabhiH .
pauruShAddivi deveShu bhrAjase rashmivAniva .. 9..\\
rudrairiva yamo rAjA marudbhiriva vAsavaH .
kurubhistva.n vR^ito rAjanbhAsi nakShatrarAD iva .. 10..\\
ye sma te nAdriyante.a.aGYAM nodvijante kadA cha na .
pashyAmastA~nshriyA hInAnpANDavAnvanavAsinaH .. 11..\\
shrUyante hi mahArAja saro dvaitavanaM prati .
vasantaH pANDavAH sArdhaM brAhmaNairvanavAsibhiH .. 12..\\
sa prayAhi mahArAja shriyA paramayA yutaH .
pratapanpANDuputrA.nstva.n rashmivAniva tejasA .. 13..\\
sthito rAjye chyutAnrAjyAchchhriyA hInA~nshriyA vR^itaH .
asamR^iddhAnsamR^iddhArthaH pashya pANDusutAnnR^ipa .. 14..\\
mahAbhijana sampannaM bhadre mahati sa.nsthitam .
pANDavAstvAbhivIkShantA.n yayAtimiva nAhuSham .. 15..\\
yA.n shriyaM suhR^idashchaiva durhR^idashcha vishAM pate .
pashyanti puruShe dIptA.n sA samarthA bhavatyuta .. 16..\\
samastho viShamasthAnhi durhR^ido yo.abhivIkShate .
jagatIsthAnivAdristhaH ki.n tataH parama.n sukham .. 17..\\
na putra dhanalAbhena na rAjyenApi vindati .
prItiM nR^ipatishArdUla yAmamitrAgha darshanAt .. 18..\\
kiM nu tasya sukhaM na syAdAshrame yo dhana~njayam .
abhivIkSheta siddhArtho vakalAjina vAsasam .. 19..\\
suvAsaso hi te bhAryA vakalAjina vAsasam .
pashyantvasukhitA.n kR^iShNA.n sA cha nirvidyatAM punaH .
vinindatA.n tathAtmAnaM jIvitaM cha dhanachyutA .. 20..\\
na tathA hi sabhAmadhye tasyA bhavitumarhati .
vaimanasya yathAdR^iShTvA tava bhAryAH svala~NkR^itAH .. 21..\\
evamuktvA tu rAjAna.n karNaH shakuninA saha .
tUShNIM babhUvaturubhau vAkyAnte janamejaya .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 227}
vai
karNasya vachana.n shrutvA rAjA duryodhanastadA .
hR^iShTo bhUtvA punardIna ida.n vachanamabravIt .. 1..\\
bravIShi yadida.n karNa sarvaM me manasi sthitam .
na tvabhyanuGYA.n lapsyAmi gamane yatra pANDavAH .. 2..\\
paridevati tAnvIrAndhR^itarAShTro mahIpatiH .
manyate.abhyadhikAMshchApi tapoyogena pANDavAn .. 3..\\
atha vApyanubudhyeta nR^ipo.asmAka.n chikIrShitam .
evamapyAyati.n rakShannAbhyanuGYAtumarhati .. 4..\\
na hi dvaitavane ki.n chidvidyate.anyatprayojanam .
utsAdanamR^ite teShA.n vanasthAnAM mama dviShAm .. 5..\\
jAnAsi hi yathA kShattA dyUtakAla upasthite .
abravIdyachcha mA.n tvAM cha saubalaM cha vachastadA .. 6..\\
tAni pUrvANi vAkyAni yachchAnyatparidevitam .
vichintya nAdhigachchhAmi gamanAyetarAya vA .. 7..\\
mamApi hi mahAnharSho yadahaM bhIma phalgunau .
kliShTAvaraNye pashyeya.n kR^iShNayA sahitAviti .. 8..\\
na tathA prApnuyAM prItimavApya vasudhAm api .
dR^iShTvA yathA pANDusutAnvallakAjina vAsasaH .. 9..\\
kiM nu syAdadhika.n tasmAdyadahaM drupadAtmajAm .
draupadI.n karNa pashyeyaM kAShAyavasanA.n vane .. 10..\\
yadi mA.n dharmarAjashcha bhImasenashcha pANDavaH .
yuktaM paramayA lakShmyA pashyetA.n jIvitaM bhavet .. 11..\\
upAyaM na tu pashyAmi yena gachchhema tadvanam .
yathA chAbhyanujAnIyAdgachchhantaM mAM mahIpatiH .. 12..\\
sa saubalena sahitastathA duHshAsanena cha .
upAyaM pashya nipuNa.n yena gachchhema tadvanam .. 13..\\
ahamapyadya nishchitya gamanAyetarAya vA .
kAlyameva gamiShyAmi samIpaM pArthivasya ha .. 14..\\
mayi tatropaviShTe tu bhIShme cha kurusattame .
upAyo yo bhaveddR^iShTastaM brUyAH saha saubalaH .. 15..\\
tato bhIShmasya rAGYashcha nishamya gamanaM prati .
vyavasAya.n kariShye.ahamanunIya pitAmaham .. 16..\\
tathetyuktvA tu te sarve jagmurAvasathAnprati .
vyuShitAyA.n rajanyA.n tu karNo rAjAnamabhyayAt .. 17..\\
tato duryodhana.n karNaH prahasannidamabravIt .
upAyaH paridR^iShTo.aya.n taM nibodha janeshvara .. 18..\\
ghoShA dvaitavane sarve tvatpratIkShA narAdhipa .
ghoShayAtrApadeshena gamiShyAmo na saMshayaH .. 19..\\
uchita.n hi sadA gantu.n ghoShayAtrAM vishAM pate .
eva.n cha tvAM pitA rAjansamanuGYAtumarhati .. 20..\\
tathA kathayamAnau tau ghoShayAtrA vinishchayam .
gAndhArarAjaH shakuniH pratyuvAcha hasanniva .. 21..\\
upAyo.ayaM mayA dR^iShTo gamanAya nirAmayaH .
anuGYAsyati no rAjA chodayiShyati chApyuta .. 22..\\
ghoShA dvaitavane sarve tvatpratIkShA narAdhipa .
ghoShayAtrApadeshena gamiShyAmo na saMshayaH .. 23..\\
tataH prahasitAH sarve te.anyonyasya talAndaduH .
tadeva cha vinishchitya dadR^ishuH kurusattamam .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 228}
vai
dhR^itarAShTra.n tataH sarve dadR^ishurjanamejaya .
pR^iShTvA sukhamatho rAGYaH pR^iShTvA rAGYA cha bhArata .. 1..\\
tatastairvihitaH pUrva.n sama~Ngo nAma ballavaH .
samIpasthAstadA gAvo dhR^itarAShTre nyavedayat .. 2..\\
anantara.n cha rAdheyaH shakunishcha vishAM pate .
AhatuH pArthivashreShTha.n dhR^itarAShTraM janAdhipam .. 3..\\
ramaNIyeShu desheShu ghoShAH samprati kaurava .
smAraNA samayaH prApto vatsAnAmapi chA~Nkanam .. 4..\\
mR^igayA chochitA rAjannasminkAle sutasya te .
duryodhanasya gamana.n tvamanuGYAtumarhasi .. 5..\\
dhrt
mR^igayA shobhanA tAta gavA.n cha samavekShaNam .
vishrambhastu na gantavyo ballavAnAm iti smare .. 6..\\
te tu tatra naravyAghrAH samIpa iti naH shrutam .
ato nAbhyanujAnAmi gamana.n tatra vaH svayam .. 7..\\
chhadmanA nirjitAste hi karshitAshcha mahAvane .
taponityAshcha rAdheya samarthAshcha mahArathAH .. 8..\\
dharmarAjo na sa~NkrudhyedbhImasenastvamarShaNaH .
yaGYasenasya duhitA teja eva tu kevalam .. 9..\\
yUya.n chApyaparAdhyeyurdarpamohasamanvitAH .
tato vinirdaheyuste tapasA hi samanvitAH .. 10..\\
atha vA sAyudhA vIrA manunAbhipariplutAH .
sahitA baddhanistriMshA daheyuH shastratejasA .. 11..\\
atha yUyaM bahutvAttAnArabhadhva.n kathaM chana .
anAryaM parama.n taH syAdashakyaM tachcha me matam .. 12..\\
uShito hi mahAbAhurindraloke dhana~njayaH .
divyAnyastrANyavApyAtha tataH pratyAgato vanam .. 13..\\
akR^itAstreNa pR^ithivI jitA bIbhatsunA purA .
kiM punaH sa kR^itAstro.adya na hanyAdvo mahArathaH .. 14..\\
atha vA madvacho shrutvA tatra yattA bhaviShyatha .
udvignavAso vishrambhAdduHkha.n tatra bhaviShyati .. 15..\\
atha vA sainikAH ke chidapakuryuryudhiShThire .
tadabuddhi kR^ita.n karma doShamutpAdayechcha vaH .. 16..\\
tasmAdgachchhantu puruShAH smAraNAyApta kAriNaH .
na svaya.n tatra gamana.n rochaye tava bhArata .. 17..\\
zakuni
dharmaGYaH pANDavo jyeShThaH pratiGYAta.n cha sa.nsadi .
tena dvAdasha varShANi vastavyAnIti bhArata .. 18..\\
anuvR^ittAshcha te sarve pANDavA dharmachAriNaH .
yudhiShThirashcha kaunteyo na naH kopa.n kariShyati .. 19..\\
mR^igayA.n chaiva no gantumichchhA sa.nvardhate bhR^isham .
smAraNa.n cha chikIrShAmo na tu pANDava darshanam .. 20..\\
na chAnArya samAchAraH kashchittatra bhaviShyati .
na cha tatra gamiShyAmo yatra teShAM pratishrayaH .. 21..\\
vai
evamuktaH shakuninA dhR^itarAShTro janeshvaraH .
duryodhana.n sahAmAtyamanujaGYe na kAmataH .. 22..\\
anuGYAtastu gAndhAriH karNena sahitastadA .
niryayau bharatashreShTho balena mahatA vR^itaH .. 23..\\
duHshAsanena cha tathA saubalena cha devinA .
sa.nvR^ito bhrAtR^ibhishchAnyaiH strIbhishchApi sahasrashaH .. 24..\\
taM niryAntaM mahAbAhu.n draShTuM dvaitavana.n saraH .
paurAshchAnuyayuH sarve saha dArA vana.n cha tat .. 25..\\
aShTau rathasahasrANi trINi nAgAyutAni cha .
pattayo bahusAhasrA hayAshcha navatiH shatAH .. 26..\\
shakaTApaNa veshyAshcha vaNijo bandinastathA .
narAshcha mR^igayA shIlAH shatasho.atha sahasrashaH .. 27..\\
tataH prayANe nR^ipateH sumahAnabhavatsvanaH .
prAvR^iShIva mahAvAyoruddhatasya vishAM pate .. 28..\\
gavyUti mAtre nyavasadrAjA duryodhanastadA .
prayAto vAhanaiH sarvaistato dvaitavana.n saraH .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 229}
vai
atha duryodhano rAjA tatra tatra vane vasan .
jagAma ghoShAnabhitastatra chakre niveshanam .. 1..\\
ramaNIye samAGYAte sodake samahIruhe .
deshe sarvaguNopete chakrurAvasathaM narAH .. 2..\\
tathaiva tatsamIpasthAnpR^ithagAvasathAnbahUn .
karNasya shakuneshchaiva bhrAtR^INA.n chaiva sarvashaH .. 3..\\
dadarsha sa tadA gAvaH shatasho.atha sahasrashaH .
a~NkairlakShaishcha tAH sarvA lakShayAmAsa pArthivaH .. 4..\\
a~NkayAmAsa vatsAMshcha jaGYe chopasR^itAstvapi .
bAla vatsAshcha yA gAvaH kAlayAmAsa tA api .. 5..\\
atha sa smAraNa.n kR^itvA lakShayitvA trihAyanAn .
vR^ito gopAlakaiH prIto vyaharatkurunandanaH .. 6..\\
sa cha paurajanaH sarvaH sainikAshcha sahasrashaH .
yathopajoSha.n chikrIDurvane tasminyathAmarAH .. 7..\\
tato gopAH pragAtAraH kushalA nR^ittavAdite .
dhArtarAShTramupAtiShThankanyAshchaiva svala~NkR^itAH .. 8..\\
sa strIgaNavR^ito rAjA prahR^iShTaH pradadau vasu .
tebhyo yathArhamannAni pAnAni vividhAni cha .. 9..\\
tataste sahitAH sarve tarakShUnmahiShAnmR^igAn .
gavayarkSha varAhAMshcha samantAtparyakAlayan .. 10..\\
sa tA~nsharairvinirbhindangajAnbadhnanmahAvane .
ramaNIyeShu desheShu grAhayAmAsa vai mR^igAn .. 11..\\
gorasAnupayu~njAna upabhogAMshcha bhArata .
pashyansuramaNIyAni puShpitAni vanAni cha .. 12..\\
mattabhramara juShTAni barhiNAbhirutAni cha .
agachchhadAnupUrvyeNa puNya.n dvaitavana.n saraH .
R^iddhyA paramayA yukto mahendra iva vajrabhR^it .. 13..\\
yadR^ichchhayA cha tadaho dharmaputro yudhiShThiraH .
Ije rAjarShiyaGYena sadyaskena vishAM pate .
divyena vidhinA rAjA vanyena kurusattamaH .. 14..\\
kR^itvA niveshamabhitaH sarasastasya kauravaH .
draupadyA sahito dhImAndharmapatnyA narAdhipaH .. 15..\\
tato duryodhanaH preShyAnAdidesha sahAnujaH .
AkrIDAvasathAH kShipra.n kriyantAmiti bhArata .. 16..\\
te tathetyeva kauravyamuktvA vachanakAriNaH .
chikIrShantastadAkrIDA~njagmurdvaitavana.n saraH .. 17..\\
senAgra.n dhArtarAShTrasya prAptaM dvaitavana.n saraH .
pravishanta.n vanadvAri gandharvAH samavArayan .. 18..\\
tatra gandharvarAjo vai pUrvameva vishAM pate .
kuberabhavanAdrAjannAjagAma gaNAvR^itaH .. 19..\\
gaNairapsarasA.n chaiva tridashAnAM tathAtmajaiH .
vihArashIlaH krIDArtha.n tena tatsa.nvR^ita.n saraH .. 20..\\
tena tatsa.nvR^ita.n dR^iShTvA te rAjaparichArakAH .
pratijagmustato rAjanyatra duryodhano nR^ipaH .. 21..\\
sa tu teShA.n vacho shrutvA sainikAnyuddhadurmadAn .
preShayAmAsa kauravya utsArayata tAniti .. 22..\\
tasya tadvachana.n shrutvA rAGYaH senAgrayAyinaH .
saro dvaitavana.n gatvA gandharvAnidamabruvan .. 23..\\
rAjA duryodhano nAma dhR^itarAShTra suto balI .
vijihIrShurihAyAti tadarthamapasarpata .. 24..\\
evamuktAstu gandharvAH prahasanto vishAM pate .
pratyabruva.nstAnpuruShAnida.n suparuShaM vachaH .. 25..\\
na chetayati vo rAjA mandabuddhiH suyodhanaH .
yo.asmAnAGYApayatyeva.n vashyAniva divaukasaH .. 26..\\
yUyaM mumUrShavashchApi mandapraGYA na saMshayaH .
ye tasya vachanAdevamasmAnbrUta vichetasaH .. 27..\\
gachchhata tvaritAH sarve yatra rAjA sa kauravaH .
dveShyaM mAdyaiva gachchhadhva.n dharmarAja niveshanam .. 28..\\
evamuktAstu gandharvai rAGYaH senAgrayAyinaH .
samprAdravanyato rAjA dhR^itarAShTra suto.abhavat .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 230}
vai
tataste sahitAH sarve duryodhanamupAgaman .
abruvaMshcha mahArAja yadUchuH kauravaM prati .. 1..\\
gandharvairvArite sainye dhArtarAShTraH pratApavAn .
amarShapUrNaH sainyAni pratyabhAShata bhArata .. 2..\\
shAsatainAnadharmaGYAnmama vipriyakAriNaH .
yadi prakrIDito devaiH sarvaiH saha shatakratuH .. 3..\\
duryodhana vacho shrutvA dhArtarAShTrA mahAbalAH .
sarva evAbhisaMnaddhA yodhAshchApi sahasrashaH .. 4..\\
tataH pramathya gandharvA.nstadvana.n vivishurbalAt .
si.nhanAdena mahatA pUrayanto disho dasha .. 5..\\
tato.aparairavAryanta gandharvaiH kuru sainikAH .
te vAryamANA gandharvaiH sAmnaiva vasudhAdhipa .
tAnanAdR^itya gandharvA.nstadvana.n vivishurmahat .. 6..\\
yadA vAchA na tiShThanti dhArtarAShTrAH sarAjakAH .
tataste khecharAH sarve chitrasene nyavedayan .. 7..\\
gandharvarAjastAnsarvAnabravItkauravAnprati .
anAryA~nshAsatetyeva.n chitraseno.atyamarShaNaH .. 8..\\
anuGYAtAstu gandharvAshchitrasenena bhArata .
pragR^ihItAyudhAH sarve dhArtarAShTrAnabhidravan .. 9..\\
tAndR^iShTvA patataH shIghrAngandharvAnudyatAyudhAn .
sarve te prAdravansa~Nkhye dhArtarAShTrasya pashyataH .. 10..\\
tAndR^iShTvA dravataH sarvAndhArtarAShTrAnparA~NmukhAn .
vaikartanastadA vIro nAsIttatra parA~NmukhaH .. 11..\\
ApatantI.n tu samprekShya gandharvANAM mahAchamUm .
mahatA sharavarSheNa rAdheyaH pratyavArayat .. 12..\\
kShurapairvishikhairbhallairvatsadantaistathAyasaiH .
gandharvA~nshatashAbhyaghna.NllaghutvAtsUtanandanaH .. 13..\\
pAtayannuttamA~NgAni gandharvANAM mahArathAH .
kShaNena vyadhamatsarvA.n chitrasenasya vAhinIm .. 14..\\
te vadhyamAnA gandharvAH sUtaputreNa dhImatA .
bhUya evAbhyavartanta shatasho.atha sahasrashaH .. 15..\\
gandharvabhUtA pR^ithivI kShaNena samapadyata .
ApatadbhirmahAvegaishchitrasenasya sainikaiH .. 16..\\
atha duryodhano rAjA shakunishchApi saubalaH .
duHshAsano vikarNashcha ye chAnye dhR^itarAShTrajAH .
nyahana.nstattadA sainya.n rathairgaruDa nisvanaiH .. 17..\\
bhUyo cha yodhayAmAsuH kR^itvA karNamathAgrataH .
mahatA rathaghoSheNa hayachAreNa chApyuta .
vaikartanaM parIpsanto gandharvAnsamavArayan .. 18..\\
tataH saMnyapatansarve gandharvAH kauravaiH saha .
tadA sutumula.n yuddhamabhavallomaharShaNam .. 19..\\
tataste mR^idavo.abhUvangandharvAH sharapIDitAH .
uchchukrushushcha kauravyA gandharvAnprekShya pIDitAn .. 20..\\
gandharvA.nstrAsitAndR^iShTvA chitraseno.atyamarShaNaH .
utpapAtAsanAtkruddho vadhe teShA.n samAhitaH .. 21..\\
tato mAyAstramAsthAya yuyudhe chitramArgavit .
tayAmuhyanta kauravyAshchitrasenasya mAyayA .. 22..\\
ekaiko hi tadA yodho dhArtarAShTrasya bhArata .
paryavartata gandharvairdashabhirdashabhiH saha .. 23..\\
tataH sampIDyamAnAste balena mahatA tadA .
prAdravanta raNe bhItA yatra rAjA yudhiShThiraH .. 24..\\
bhajyamAneShvanIkeShu dhArtarAShTreShu sarvashaH .
karNo vaikartano rAja.nstasthau giririvAchalaH .. 25..\\
duryodhanashcha karNashcha shakunishchApi saubalaH .
gandharvAnyodhayA.n chakruH samare bhR^ishavikShatAH .. 26..\\
sarva eva tu gandharvAH shatasho.atha sahasrashaH .
jighA.nsamAnAH sahitAH karNamabhyadravanraNe .. 27..\\
asibhiH paTTishaiH shUlairgadAbhishcha mahAbalAH .
sUtaputra.n jighA.nsantaH samantAtparyavArayan .. 28..\\
anye.asya yugamachchhindandhvajamanye nyapAtayan .
IShAmanye hayAnanye sUtamanye nyapAtayan .. 29..\\
anye chhatra.n varUtha.n cha vandhuraM cha tathApare .
gandharvA bahusAhasrAH khaNDasho.abhyahananratham .. 30..\\
tato rathAdavaplutya sUtaputro.asi charma bhR^it .
vikarNa rathamAsthAya mokShAyAshvAnachodayat .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 231}
vai
gandharvaistu mahArAja bhagne karNe mahArathe .
samprAdravachchamUH sarvA dhArtarAShTrasya pashyataH .. 1..\\
tAndR^iShTvA dravataH sarvAndhArtarAShTrAnparA~NmukhAn .
duryodhano mahArAja nAsIttatra parA~NmukhaH .. 2..\\
tAmApatantI.n samprekShya gandharvANAM mahAchamUm .
mahatA sharavarSheNa so.abhyavarShadarindamaH .. 3..\\
achintyasharavarSha.n tu gandharvAstasya ta.n ratham .
duryodhana.n jighA.nsantaH samantAtparyavArayan .. 4..\\
yugamIShA.n varUtha.n cha tathaiva dhvajasArathI .
ashvA.nstriveNu.n talpaM cha tilasho.abhyahanadratham .. 5..\\
duryodhana.n chitraseno virathaM patitaM bhuvi .
abhidrutya mahAbAhurjIvagrAhamathAgrahIt .. 6..\\
tasmingR^ihIte rAjendra sthita.n duHshAsana.n rathe .
paryagR^ihNanta gandharvAH parivArya samantataH .. 7..\\
viviMshati.n chitrasenamAdAyAnye pradudruvuH .
vindAnuvindAvapare rAjadArAMshcha sarvashaH .. 8..\\
sainyAstu dhArtarAShTrasya gandharvaiH samabhidrutAH .
pUrvaM prabhagnaiH sahitAH pANDavAnabhyayustadA .. 9..\\
shakaTApaNa veshyAshcha yAnayugya.n cha sarvashaH .
sharaNaM pANDavA~njagmurhriyamANe mahIpatau .. 10..\\
priyadarshano mahAbAhurdhArtarAShTro mahAbalaH .
gandharvairhriyate rAjA pArthAstamanudhAvata .. 11..\\
duHshAsano durviShaho durmukho durjayastathA .
baddhvA hriyante gandharvai rAjadArAshcha sarvashaH .. 12..\\
iti duryodhanAmAtyAH kroshanto rAjagR^iddhinaH .
ArtA dInasvarAH sarve yudhiShThiramupAgaman .. 13..\\
tA.nstathA vyathitAndInAnbhikShamANAnyudhiShThiram .
vR^iddhAnduryodhanAmAtyAnbhimaseno.abhyabhAShata .. 14..\\
anyathA vartamAnAnAmartho jAtAyamanyathA .
asmAbhiryadanuShTheya.n gandharvaistadanuShThitam .. 15..\\
durmantritamida.n tAta rAGYo durdyUta devinaH .
dveShTAramanye klIbasya pAtayantIti naH shrutam .. 16..\\
tadida.n kR^itaM naH pratyakShaM gandharvai ratimAnuSham .
diShTyA loke pumAnasti kashchidasmatpriye sthitaH .
yenAsmAka.n hR^ito bhAra AsInAnAM sukhAvahaH .. 17..\\
shItavAtAtapa sahA.nstapasA chaiva karshitAn .
samastho viShamasthAnhi draShTumichchhati durmatiH .. 18..\\
adharmachAriNastasya kauravyasya durAtmanaH .
ye shIlamanuvartante te pashyanti parAbhavam .. 19..\\
adharmo hi kR^itastena yenaitadupashikShitam .
anR^isha.nsAstu kaunteyAstasyAdhyakShAnbravImi vaH .. 20..\\
evaM bruvANa.n kaunteyaM bhImasenamamarShaNam .
na kAlaH paruShasyAyamiti rAjAbhyabhAShata .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 232}
y
asmAnabhigatA.nstAta bhayArtA~nsharaNaiShiNaH .
kauravAnviShamaprAptAnkathaM brUyAstamIdR^isham .. 1..\\
bhavanti bhedA GYAtInA.n kalahAshcha vR^ikodara .
prasaktAni cha vairANi GYAtidharmo na nashyati .. 2..\\
yadA tu kashchijGYAtInAM bAhyaH prArthayate kulam .
na marShayanti tatsanto bAhyenAbhipramarShaNam .. 3..\\
jAnAti hyeSha durbuddhirasmAniha chiroShitAn .
sa eSha paribhUyAsmAnakArShIdidamapriyam .. 4..\\
duryodhanasya grahaNAdgandharveNa balAdraNe .
strINAM bAhyAbhimarshAchcha hataM bhavati naH kulam .. 5..\\
sharaNa.n cha prapannAnAM trANArthaM cha kulasya naH .
uttiShThadhvaM naravyAghrAH sajjIbhavata mAchiram .. 6..\\
arjunashcha yamau chaiva tva.n cha bhImAparAjitaH .
mokShayadhva.n dhArtarAShTra.n hriyamANaM suyodhanam .. 7..\\
ete rathA naravyAghrAH sarvashastrasamanvitAH .
indrasenAdibhiH sUtaiH sa.nyatAH kanakadhvajAH .. 8..\\
etAnAsthAya vai tAta gandharvAnyoddhumAhave .
suyodhanasya mokShAya prayatadhvamatandritAH .. 9..\\
ya eva kashchidrAjanyaH sharaNArthamihAgatam .
para.n shaktyAbhirakSheta kiM punastvaM vR^ikodara .. 10..\\
ka ihAnyo bhavettrANamabhidhAveti choditaH .
prA~njali.n sharaNApanna.n dR^iShTvA shatrumapi dhruvam .. 11..\\
varapradAna.n rAjya.n cha putra janma cha pANDava .
shatroshcha mokShaNa.n kleshAttrINi chaikaM cha tatsamam .. 12..\\
ki.n hyabhyadhikametasmAdyadApannaH suyodhanaH .
tvadbAhubalamAshritya jIvitaM parimArgati .. 13..\\
svayameva pradhAveya.n yadi na syAdvR^ikodara .
vitato.aya.n kraturvIra na hi me.atra vichAraNA .. 14..\\
sAmnaiva tu yathA bhIma mokShayethAH suyodhanam .
tathA sarvairupAyaistva.n yatethAH kurunandana .. 15..\\
na sAmnA pratipadyeta yadi gandharvarAD asau .
parAkrameNa mR^idunA mokShayethAH suyodhanam .. 16..\\
athAsau mR^idu yuddhena na mu~nchedbhImakauravAn .
sarvopAyairvimochyAste nigR^ihya paripanthinaH .. 17..\\
etAvaddhi mayA shakya.n sandeShTuM vai vR^ikodara .
vaitAne karmaNi tate vartamAne cha bhArata .. 18..\\
vai
ajAtashatrorvachana.n tachchhrutvA tu dhana~njayaH .
pratijaGYe gurorvAkya.n kauravANA.n vimokShaNam .. 19..\\
arj
yadi sAmnA na mokShyanti gandhavA dhR^itarAShTrajAn .
adya gandharvarAjasya bhUmiH pAsyati shoNitam .. 20..\\
vai
arjunasya tu tA.n shrutvA pratiGYAM satyavAdinaH .
kauravANA.n tadA rAjanpunaH pratyAgataM manaH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 233}
vai
yudhiShThiravachaH shrutvA bhImasenapurogamAH .
prahR^iShTavadanAH sarve samuttasthurnararShabhAH .. 1..\\
abhedyAni tataH sarve samanahyanta bhArata .
jAmbUnadavichitrANi kavachAni mahArathAH .. 2..\\
te daMshitA rathaiH sarve dhvajinaH sasharAsanAH .
pANDavAH pratyadR^ishyanta jvalitA iva pAvakAH .. 3..\\
tAnrathAnsAdhu sampannAnsa.nyuktA~njavanairhayaiH .
AsthAya rathashArdUlAH shIghrameva yayustataH .. 4..\\
tataH kaurava sainyAnAM prAdurAsInmahAsvanaH .
prayAtAnsahitAndR^iShTvA pANDuputrAnmahArathAn .. 5..\\
jitakAshinashcha khacharAstvaritAshcha mahArathAH .
kShaNenaiva vane tasminsamAjagmurabhItavat .. 6..\\
nyavartanta tataH sarve gandharvA jitakAshinaH .
dR^iShTvA rathagatAnvIrAnpANDavAMshchaturo raNe .. 7..\\
tA.nstu vibhrAjato dR^iShTvA lokapAlAnivodyatAn .
vyUDhAnIkA vyatiShThanta gandhamAdanavAsinaH .. 8..\\
rAGYastu vachana.n shrutvA dharmarAjasya dhImataH .
krameNa mR^idunA yuddhamupakrAmanta bhArata .. 9..\\
na tu gandharvarAjasya sainikA mandachetasaH .
shakyante mR^idunA shreyo pratipAdayitu.n tadA .. 10..\\
tatastAnyudhi durdharShaH savyasAchI parantapaH .
sAntvapUrvamida.n vAkyamuvAcha khacharAnraNe .. 11..\\
naitadgandharvarAjasya yukta.n karma jugupsitam .
paradArAbhimarshashcha mAnuShaishcha samAgamaH .. 12..\\
utsR^ijadhvaM mahAvIryAndhR^itarAShTra sutAnimAn .
dArAMshchaiShA.n vimu~nchadhva.n dharmarAjasya shAsanAt .. 13..\\
evamuktAstu gandharvAH pANDavena yashasvinA .
utsmayantastadA pArthamida.n vachanamabruvan .. 14..\\
ekasyaiva vaya.n tAta kuryAma vachanaM bhuvi .
yasya shAsanamAGYAya charAma vigatajvarAH .. 15..\\
tenaikena yathAdiShTa.n tathA vartAma bhArata .
na shAstA vidyate.asmAkamanyastasmAtsureshvarAt .. 16..\\
evamuktastu gandharvaiH kuntIputro dhana~njayaH .
gandharvAnpunareveda.n vachanaM pratyabhAShata .. 17..\\
yadi sAmnA na mokShadhva.n gandharvA dhR^itarAShTrajam .
mokShayiShyAmi vikramya svayameva suyodhanam .. 18..\\
evamuktvA tataH pArthaH savyasAchI dhana~njayaH .
sasarva nishitAnbANAnkhacharAnkhacharAnprati .. 19..\\
tathaiva sharavarSheNa gandharvAste balotkaTAH .
pANDavAnabhyavartanta pANDavAshcha divaukasaH .. 20..\\
tataH sutumula.n yuddha.n gandharvANAM tarasvinAm .
babhUva bhImavegAnAM pANDavAnA.n cha bhArata .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 234}
vai
tato divyAstrasampannA gandharvA hemamAlinaH .
visR^ijantaH sharAndIptAnsamantAtparyavArayan .. 1..\\
chatvAraH pANDavA vIrA gandharvAshcha sahasrashaH .
raNe saMnyapatanrAja.nstadadbhutamivAbhavat .. 2..\\
yathA karNasya cha ratho dhArtarAShTrasya chobhayoH .
gandharvaiH shatasho chhinnau tathA teShAM prachakrire .. 3..\\
tAnsamApatato rAjangandharvA~nshatasho raNe .
pratyagR^ihNannaravyAghrAH sharavarShairanekashaH .. 4..\\
avakIryamANAH khagamAH sharavarShaiH samantataH .
na shekuH pANDuputrANA.n samIpe parivartitum .. 5..\\
abhikruddhAnabhiprekShya gandharvAnarjunastadA .
lakShayitvAtha divyAni mahAstrANyupachakrame .. 6..\\
sahasrANA.n sahasraM sa prAhiNodyamasAdanam .
AgneyenArjunaH sa~Nkhye gandharvANAM balotkaTaH .. 7..\\
tathA bhImo maheShvAsaH sa.nyuge balinA.n varaH .
gandharvA~nshatasho rAja~njaghAna nishitaiH sharaiH .. 8..\\
mAdrIputrAvapi tathA yudhyamAnau balotkaTau .
parigR^ihyAgrato rAja~njaghnatuH shatashaH parAn .. 9..\\
te vadhyamAnA gandharvA divyairastrairmahAtmabhiH .
utpetuH khamupAdAya dhR^itarAShTra sutA.nstataH .. 10..\\
tAnutpatiShNUnbuddhvA tu kuntIputro dhana~njayaH .
mahatA sharajAlena samantAtparyavArayat .. 11..\\
te baddhAH sharajAlena shakuntA iva pa~njare .
vavarShurarjuna.n krodhAdgadA shaktyR^iShTi vR^iShTibhiH .. 12..\\
gadA shaktyasi vR^iShTIstA nihatya sa mahAstravit .
gAtrANi chAhanadbhallairgandharvANA.n dhana~njayaH .. 13..\\
shirobhiH prapatadbhishcha charaNairbAhubhistathA .
ashmavR^iShTirivAbhAti pareShAm abhavadbhayam .. 14..\\
te vadhyamAnA gandharvAH pANDavena mahAtmanA .
bhUmiShThamantarikShasthAH sharavarShairavAkiran .. 15..\\
teShA.n tu sharavarShANi savyasAchI parantapaH .
astraiH sa.nvArya tejasvI gandharvAnpratyavidhyata .. 16..\\
sthUNAkarNendrajAla.n cha sauraM chApi tathArjunaH .
Agneya.n chApi saumyaM cha sasarja kurunandanaH .. 17..\\
te dahyamAnA ganharvAH kuntIputrasya sAyakaiH .
daiteyA iva shakreNa viShAdamagamanparam .. 18..\\
UrdhvamAkramamANAshcha sharajAlena vAritAH .
visarpamANA bhallaishcha vAryante savyasAchinA .. 19..\\
gandharvA.nstrAsitAndR^iShTvA kuntIputreNa dhImatA .
chitraseno gadA.n gR^ihya savyasAchinamAdravat .. 20..\\
tasyAbhipatatastUrNa.n gadAhastasya sa.nyuge .
gadA.n sarvAyasIM pArthaH sharaishchichchheda saptadhA .. 21..\\
sagadAM bahudhA dR^iShTvA kR^ittAM bANaistarasvinA .
sa.nvR^itya vidyayAtmAna.n yodhayAmAsa pANDavam .
astrANi tasya divyAni yodhayAmAsa khe sthitaH .. 22..\\
ganharva rAjo balavAnmAyayAntarhitastadA .
antarhita.n samAlakShya praharantamathArjunaH .
tADayAmAsa khacharairdivyAstrapratimantritaiH .. 23..\\
antardhAnavadha.n chAsya chakre kruddho.arjunastadA .
shabdavedyamupAshritya bahurUpo dhana~njayaH .. 24..\\
sa vadyamAnastairastrairarjunena mahAtmanA .
athAsya darshayAmAsa tadAtmAnaM priya.n sakhA .. 25..\\
chitrasenamathAlakShya sakhAya.n yudhi durbalam .
sa~njahArAstramatha tatprasR^iShTaM pANDavarShabhaH .. 26..\\
dR^iShTvA tu pANDavAH sarve sa.nhR^itAstra.n dhana~njayam .
sa~njahruH pradutAnashvA~nsharavegAndhanUMShi cha .. 27..\\
chitrasenashcha bhImashcha savyasAchI yamAvapi .
pR^iShTvA kaushalamanyonya.n ratheShvevAvatasthire .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 235}
vai
tato.arjunashchitrasenaM prahasannidamabravIt .
madhye gandharvasainyAnAM maheShvAso mahAdyutiH .. 1..\\
ki.n te vyavasita.n vIra kauravANAM vinigrahe .
kimartha.n cha sadAro.ayaM nigR^ihItaH suyodhanaH .. 2..\\
chitra
vidito.ayamabhiprAyastatasthena mahAtmanA .
duryodhanasya pApasya karNasya cha dhana~njaya .. 3..\\
vanasthAnbhavato GYAtvA klishyamAnAnanarhavat .
ime.avahasituM prAptA draupadI.n cha yashasvinIm .. 4..\\
GYAtvA chikIrShita.n chaiShAM mAmuvAcha sureshvaraH .
gachchha duryodhanaM baddhvA sAmAtya.n tvamihAnaya .. 5..\\
dhana~njayashcha te rakShyaH saha bhrAtR^ibhirAhave .
sa hi priyaH sakhA tubhya.n shiShyashcha tava pANTavaH .. 6..\\
vachanAddevarAjasya tato.asmIhAgato drutam .
aya.n durAtmA baddhashcha gamiShyAmi surAlayam .. 7..\\
arj
utsR^ijyatA.n chitrasena bhrAtAsmAka.n suyodhanaH .
dharmarAjasya sandeshAnmama chedichchhasi priyam .. 8..\\
chitra
pApo.ayaM nityasanduShTo na vimokShaNamarhati .
pralabdhA dharmarAjasya kR^iShNAyAshcha dhana~njaya .. 9..\\
neda.n chikIrShitaM tasya kuntIputro mahAvrataH .
jAnAti dharmarAjo hi shrutvA kuru yathechchhasi .. 10..\\
vai
te sarva eva rAjAnamabhijagmuryudhiShThiram .
abhigamya cha tatsarva.n shasha.nsustasya duShkR^itam .. 11..\\
ajAtashatrustachchhrutvA gandharvasya vachastadA .
mokShayAmAsa tAnsarvAngandharvAnprashasha.nsa cha .. 12..\\
diShTyA bhavadbhirbalibhiH shaktaiH sarvairna hi.nsitaH .
durvR^itto dArtarAShTro.aya.n sAmAtyaGYAti bAndhavaH .. 13..\\
upakAro mahA.nstAta kR^ito.ayaM mama khecharAH .
kulaM na paribhUtaM me mokSheNAsya durAtmanaH .. 14..\\
AGYApayadhvamiShTAni prIyAmo darshanena vaH .
prApya sarvAnabhiprAyA.nstato vrajata mAchiram .. 15..\\
anuGYAtAstu gandharvAH pANDuputreNa dhImatA .
sahApsarobhiH sa.nhR^iShTAshchitrasena mukhA yayuH .. 16..\\
devarADapi gandharvAnmR^itA.nstAnsamajIvayat .
divyenAmR^ita varSheNa ye hatAH kauravairyudhi .. 17..\\
GYAtI.nstAnavamuchyAtha rAjadArAMshcha sarvashaH .
kR^itvA cha duShkara.n karma prItiyuktAshcha pANDavAH .. 18..\\
sastrI kumAraiH kurubhiH pUjyamAnA mahArathAH .
babhrAjire mahAtmAnaH kurumadhye yathAgnayaH .. 19..\\
tato duryodhanaM muchya bhrAtR^ibhiH sahita.n tadA .
yudhiShThiraH sapraNayamida.n vachanamabravIt .. 20..\\
mA sma tAta punaH kArShIrIdR^isha.n sAhasa.n kva chit .
na hi sAhasa kartAraH sukhamedhanti bhArata .. 21..\\
svastimAnsahitaH sarvairbhrAtR^ibhiH kurunandana .
gR^ihAnvraja yathAkAma.n vaimanasya.n cha mA kR^ithAH .. 22..\\
pANDavenAbhyanuGYAto rAjA duryodhanastadA .
vidIryamANo vrIDena jagAma ganaraM prati .. 23..\\
tasmingate kauraveye kuntIputro yudhiShThiraH .
bhrAtR^ibhiH sahito vIraH pUjyamAno dvijAtibhiH .. 24..\\
tapodhanaishcha taiH sarvairvR^itaH shakra ivAmaraiH .
vane dvaitavane tasminvijahAra mudA yutaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 236}
janam
shatrubhirjitabaddhasya pANDavaishcha mahAtmabhiH .
mokShitasya yudhA pashchAnmAnasthasya durAtmanaH .. 1..\\
katthanasyAvaliptasya garvitasya cha nityashaH .
sadA cha pauruShAdAryaiH pANDavAnavamanyataH .. 2..\\
duryodhanasya pApasya nityAha~NkAra vAdinaH .
pravesho hAstinapure duShkaraH pratibhAti me .. 3..\\
tasya lajjAnvitasyaiva shokavyAkula chetasaH .
pravesha.n vistareNa tvaM vaishampAyana kIrtaya .. 4..\\
vai
dharmarAja nisR^iShTastu dhArtarAShTraH suyodhanaH .
lajjayAdhomukhaH sIdannupAsarpatsuduHkhitaH .. 5..\\
svapuraM prayayau rAjA chatura~Nga balAnugaH .
shokopahatayA buddhyA chintayAnaH parAbhavam .. 6..\\
vichumya pathi yAnAni deshe suyavasodake .
saMniviShTaH shubhe ramye bhUmibhAge yathepsitam .
hastyashvarathapAtAta.n yathAsthAnaM nyaveshayat .. 7..\\
athopaviShTa.n rAjAnaM parya~Nke jvalanaprabhe .
upapluta.n yathA somaM rAhuNA rAtrisa~NkShaye .
upagamyAbravItkarNo duryodhanamida.n tadA .. 8..\\
diShTyA jIvasi gAndhAre diShTyA naH sa~NgamaH punaH .
diShTyA tvayA jitAshchaiva gandharvAH kAmarUpiNaH .. 9..\\
diShTyA samagrAnpashyAmi bhrAtR^I.nste kurunandana .
vijigIShUnraNAnmuktAnnirjitArInmahArathAn .. 10..\\
aha.n tvabhidrutaH sarvairgandharvaiH pashyatastava .
nAshaknuva.n sthApayitu.n dIryamANAM svavAhinIm .. 11..\\
sharakShatA~Ngashcha bhR^isha.n vyapayAto.abhipIDitaH .
ida.n tvatyadbhutaM manye yadyuShmAniha bhArata .. 12..\\
ariShTAnakShatAMshchApi sadAra dhanavAhanAn .
vimuktAnsamprapashyAmi tasmAdyuddhAdamAnuShAt .. 13..\\
naitasya kartA loke.asminpumAnvidyeta bhArata .
yatkR^ita.n te mahArAja saha bhrAtR^ibhirAhave .. 14..\\
evamuktastu karNena rAjA duryodhanastadA .
uvAchAvAkshirA rAjanbAShpagadgadayA girA .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 237}
dur
ajAnataste rAdheya nAbhyasUyAmyaha.n vachaH .
jAnAsi tva.n jitA~nshatrUngandharvA.nstejasA mayA .. 1..\\
AyodhitAstu gandharvAH suchira.n sodarairmamam .
mayA saha mahAbAho kR^itashchobhayataH kShayaH .. 2..\\
mAyAdhikAstvayudhyanta yadA shUrA viyadgatAH .
tadA no nasama.n yuddhamabhavatsaha khecharaiH .. 3..\\
parAjaya.n cha prAptAH sma raNe bandhanameva cha .
sabhR^ityAmAtya putrAshcha sadAra dhanavAhanAH .
uchchairAkAshamArgeNa hriyAmastaiH suduHkhitAH .. 4..\\
atha naH sainikAH ke chidamAtyAshcha mahArathAn .
upagamyAbruvandInAH pANDavA~nsharaNapradAn .. 5..\\
eSha duryodhano rAjA dhArtarAShTraH sahAnujaH .
sAmAtyadAro hriyate gandharvairdivamAsthitaiH .. 6..\\
taM mokShayata bhadra.n vaH saha dAraM narAdhipam .
parAmarsho mA bhaviShyatkuru dAreShu sarvashaH .. 7..\\
evamukte tu dharmAtmA jyeShThaH pANDusutastadA .
prasAdya sodarAnsarvAnAGYApayata mokShaNe .. 8..\\
athAgamya tamuddeshaM pANDavAH puruSharShabhAH .
sAntvapUrvamayAchanta shaktAH santo mahArathAH .. 9..\\
yadA chAsmAnna mumuchurgandharvAH sAntvitA api .
tato.arjunashcha bhImashcha yamajau cha balotkaTau .
mumuchuH sharavarShANi gandharvAnpratyanekashaH .. 10..\\
atha sarve raNaM muktvA prayAtAH khacharA divam .
asmAnevAbhikarShanto dInAnmuditamAnasAH .. 11..\\
tataH samantAtpashyAmi sharajAlena veShTitam .
amAnuShANi chAstrANi prayu~njAna.n dhana~njayam .. 12..\\
samAvR^itA disho deShTvA pANDavena shitaiH sharaiH .
dhana~njaya sakhAtmAna.n darshayAmAsa vai tadA .. 13..\\
chitrasenaH pANDavena samAshliShya parantapaH .
kushalaM paripaprachchha taiH pR^iShTashchApyanAmayam .. 14..\\
te sametya tathAnyonya.n saMnAhAnvipramuchya cha .
ekIbhUtAstato vIrA gandharvAH saha pANDavaiH .
apUjayetAmanyonya.n chitrasena dhana~njayau .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 238}
dur
chitrasena.n samAgamya prahasannarjunastadA .
ida.n vachanamaklIbamabravItparavIrahA .. 1..\\
bhrAtR^Inarhasi no vIra moktu.n gandharvasattama .
anarhA dharShaNa.n hIme jIvamAneShu pANDuShu .. 2..\\
evamuktastu gandharvaH pANDavena mahAtmanA .
uvAcha yatkarNa vayaM mantrayanto vinirgatAH .
draShTAraH sma sukhAddhInAnsadArAnpANDavAniti .. 3..\\
tasminnuchchAryamANe tu gandharveNa vachasyatha .
bhUmervivaramanvaichchhaM praveShTu.n vrIDayAnvitaH .. 4..\\
yudhiShThiramathAgamya gandharvAH saha pANDavaiH .
asmaddurmantrita.n tasmai baddhAMshchAsmAnnyavedayan .. 5..\\
strIsamakShamaha.n dIno baddhaH shatruvashaM gataH .
yudhiShThirasyopahR^itaH kiM nu duHkhamataH param .. 6..\\
ye me nirAkR^itA nitya.n ripuryeShAmahaM sadA .
tairmokShito.aha.n durbuddhirdattaM tairjIvitaM cha me .. 7..\\
prAptaH syA.n yadyahaM vIravadha.n tasminmahAraNe .
shreyastadbhavitA mahyamevaM bhUtaM na jIvitam .. 8..\\
bhavedyasho pR^ithivyAM me khyAta.n gandharvato vadhAt .
prAptAshcha lokAH puNyAH syurmahendra sadane.akShayAH .. 9..\\
yattvadya me vyavasita.n tachchhR^iNudhvaM nararShabhAH .
iha prAyamupAsiShye yUya.n vrajata vai gR^ihAn .
bhrAtarashchaiva me sarve prayAntvadya puraM prati .. 10..\\
karNaprabhR^itayashchaiva suhR^ido bAndhavAsh cha ye .
duHshAsanaM purakkR^itya prayAntvadya puraM prati .. 11..\\
na hyahaM pratiyAsyAmi pura.n shatrunirAkR^itaH .
shatrumAnApaho bhUtvA suhR^idAM mAnakR^ittathA .. 12..\\
sa suhR^ichchhokado bhUtvA shatrUNA.n harShavardhanaH .
vAraNAhvayamAsAdya ki.n vakShyAmi janAdhipam .. 13..\\
bhIShmo droNaH kR^ipo drauNirviduraH sa~njayastathA .
bAhlIkaH somadattashcha ye chAnye vR^iddhasaMmatAH .. 14..\\
brAhmaNAH shreNi mukhyAshcha tathodAsIna vR^ittayaH .
kiM mA.n vakShyanti ki.n chApi prativakShyAmi tAnaham .. 15..\\
ripUNA.n shirasi sthitvA tathA vikramya chorasi .
AtmadoShAtparibhraShTaH katha.n vakShyAmi tAnaham .. 16..\\
durvinItAH shriyaM prApya vidyAmaishvaryameva cha .
tiShThanti nachiraM bhadre yathAhaM madagarvitaH .. 17..\\
aho bata yathedaM me kaShTa.n dushcharitaM kR^itam .
svaya.n durbuddhinA mohAdyena prApto.asmi saMshayam .. 18..\\
tasmAtprAyamupAsiShye na hi shakShyAmi jIvitum .
chetayAno hi ko jIvetkR^ichchhrAchchhatrubhiruddhR^itaH .. 19..\\
shatrubhishchAvahasito mAnI pauruShavarjitaH .
pANDavairvikramADhyaishcha sAvamAnamavekShitaH .. 20..\\
vai
eva.n chintAparigato duHshAsanamathAbravIt .
duHshAsana nibodheda.n vachanaM mama bhArata .. 21..\\
pratIchchha tvaM mayA dattamabhiShekaM nR^ipo bhava .
prashAdhi pR^ithivI.n sphItA.n karNa saubala pAlitAm .. 22..\\
bhrAtR^InpAlaya visrabdhaM maruto vR^itrahA yathA .
bAndhavAstvopajIvantu devA iva shatakratum .. 23..\\
brAhmaNeShu sadA vR^itti.n kurvIthAshchApramAdataH .
bandhUnA.n suhR^idA.n chaiva bhavethAstvaM gatiH sadA .. 24..\\
GYAtIMshchApyanupashyethA viShNurdevagaNAniva .
guravaH pAlanIyAste gachchha pAlaya medinIm .. 25..\\
nandayansuhR^idaH sarvA~nshAtravAMshchAvabhartsayan .
kaNThe chainaM pariShvajya gamyatAmityuvAcha ha .. 26..\\
tasya tadvachana.n shrutvA dIno duHshAsano.abravIt .
ashrukaNThaH suduHkhArtaH prA~njaliH praNipatya cha .
sagadgadamida.n vAkyaM bhrAtara.n jyeShThamAtmanaH .. 27..\\
prasIdetyapatadbhUmau dUyamAnena chetasA .
duHkhitaH pAdayostasya netraja.n jalamutsR^ijan .. 28..\\
uktavAMshcha naravyAghro naitadevaM bhaviShyati .
virIyetsanagA bhUmirdyaushchApi shakalIbhavet .
ravirAtmaprabhA.n jahyAtsomaH shItAMshutAM tyajet .. 29..\\
vAyuH shaighryamatho jahyAddhimavAMsh cha parivrajet .
shuShyettoya.n samudreShu vahnirapyuShNatA.n tyajet .. 30..\\
na chAha.n tvadR^ite rAjanprashAseya.n vasundharAm .
punaH punaH prasIdeti vAkya.n chedamuvAcha ha .
tvameva naH kule rAjA bhaviShyasi shata.n samAH .. 31..\\
evamuktvA sa rAjendra sasvanaM praruroda ha .
pAdau sa~NgR^ihya mAnArhau bhrAturjyeShThasya bhArata .. 32..\\
tathA tau duHkhitau dR^iShTvA duHshAsana suyodhanau .
abhigamya vyathAviShTaH karNastau pratyabhAShata .. 33..\\
viShIdathaH ki.n kauravyau bAlishyAtprAkR^itAviva .
na shokaH shochamAnasya vinivarteta kasya chit .. 34..\\
yadA cha shochataH shoko vyasanaM nApakarShati .
sAmarthya.n kiM tvataH shoke shochamAnau prapashyathaH .
dhR^iti.n gR^ihNIta mA shatrU~nshochantau nandayiShyathaH .. 35..\\
kartavya.n hi kR^itaM rAjanpANDavaistava mokShaNam .
nityameva riya.n kArya.n rAGYo viShayavAsibhiH .
pAlyamAnAstvayA te hi nivasanti gatajvarAH .. 36..\\
nArhasyeva~Ngate manyu.n kartuM prAkR^itavadyathA .
viShaNNAstava sodaryAstvayi prAya.n samAsthite .
uttiShTha vraja bhadra.n te samAshvasaya sodarAn .. 37..\\
rAjannadyAvagachchhAmi taveha laghusattvatAm .
kimatra chitra.n yadvIra mokShitaH pANDavairasi .
sadyo vasha.n samApannaH shatrUNAM shatrukarshana .. 38..\\
senA jIvaishcha kauravya tathA viShayavAsibhiH .
aGYAtairyadi vA GYAtaiH kartavyaM nR^ipateH priyam .. 39..\\
prAyo pradhAnAH puruShAH kShobhayantyarivAhinIm .
nigR^ihyante cha yuddheShu mokShyante cha svasainikaiH .. 40..\\
senA jIvAshcha ye rAGYA.n viShaye santi mAnavAH .
taiH sa~Ngamya nR^ipArthAya yatitavya.n yathAtatham .. 41..\\
yadyevaM pANDavai rAjanbhavadviShayavAsibhiH .
yadR^ichchhayA mokShito.adya tatra kA paridevanA .. 42..\\
na chaitatsAdhu yadrAjanpANDavAstvAM nR^ipottama .
svasenayA samprayAntaM nAnuyAnti sma pR^iShThataH .. 43..\\
shUrAshcha balavantashcha sa.nyugeShvapalAyinaH .
bhavataste sabhAyA.n vai preShyatAM pUrvamAgatAH .. 44..\\
pANDaveyAni ratnAni tvamadyApyupabhu~njase .
sattvasthAnpANDavAnpashya na te prAyamupAvishan .
uttiShTha rAjanbhadra.n te na chintAM kartumarhasi .. 45..\\
avashyameva nR^ipate rAGYo viShayavAsibhiH .
priyANyAcharitavyAni tatra kA paridevanA .. 46..\\
madvAkyametadrAjendra yadyevaM na kariShyasi .
sthAsyAmIha bhavatpAdau shushrUShannarimardana .. 47..\\
notsahe jIvitumaha.n tvadvihIno nararShabha .
prAyopaviShTastu nR^iparAGYA.n hAsyo bhaviShyasi .. 48..\\
vai
evamuktastu karNena rAjA duryodhanastadA .
naivotthAtuM mano chakre svargAya kR^itanishchayaH .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 239}
vai
prAyopaviShTa.n rAjAna.n duryodhanamamarShaNam .
uvAcha sAntvayanrAja~nshakuniH saubalastadA .. 1..\\
samyagukta.n hi karNena tachchhruta.n kaurava tvayA .
mayAhR^itA.n shriyaM sphItAM mohAtsamapahAya kim .
tvamabuddhyA nR^ipa varaprANAnutsraShTumichchhasi .. 2..\\
adya chApyavagachchhAmi na vR^iddhAH sevitAstvayA .
yaH samutpatita.n harSha.n dainyaM vA na niyachchhati .
sa nashyati shriyaM prApya pAtramAmamivAmbhasi .. 3..\\
atibhIrumatiklIba.n dIrghasUtraM pramAdinam .
vyasanAdviShayAkrAntaM na bhajanti nR^ipa.n shriyaH .. 4..\\
satkR^itasya hi te shoko viparIte kathaM bhavet .
mA kR^ita.n shobhanaM pArthaiH shokamAlambya nAshaya .. 5..\\
yatra harShastvayA kAryaH satkartavyAshcha pANDavAH .
tatra shochasi rAjendra viparItamida.n tava .. 6..\\
prasIda mA tyajAtmAna.n tuShTashcha sukR^ita.n smara .
prayachchha rAjyaM pArthAnA.n yashodharmamavApnuhi .. 7..\\
kriyAmetA.n samAGYAya kR^itaghno na bhaviShyasi .
saubhrAtraM pANDavaiH kR^itvA samavasthApya chaiva tAn .
pitrya.n rAjyaM prayachchhaiShA.n tataH sukhamavApnuhi .. 8..\\
shakunestu vacho shrutvA duHshAsanamavekShya cha .
pAdayoH patita.n vIraM viklavaM bhrAtR^isauhR^idAt .. 9..\\
bAhubhyA.n sAdhujAtAbhyA.n duHshAsanamarindamam .
utthApya sampariShvajya prItyAjighrata mUrdhani .. 10..\\
karNa saubalayoshchApi sa.nsmR^itya vachanAnyasau .
nirvedaM parama.n gatvA rAjA duryodhanastadA .
vrIDayAbhiparItAtmA nairAshyamagamatparam .. 11..\\
suhR^idA.n chaiva tachchhrutvA samanyuridamabravIt .
na dharmadhanasaukhyena naishvaryeNa na chAGYayA .
naiva bhogaishcha me kAryaM mA vihanyata gachchhata .. 12..\\
nishchiteyaM mama matiH sthitA prAyopaveshane .
gachchhadhvaM nagara.n sarve pUjyAsh cha guravo mama .. 13..\\
ta evamuktAH pratyUchU rAjAnamarimardanam .
yA gatistava rAjendra sAsmAkamapi bhArata .
katha.n vA sampravekShyAmastvadvihInAH puraM vayam .. 14..\\
sasuhR^idbhiramAtyaishcha bhrAtR^ibhiH svajanena cha .
bahuprakAramapyukto nishchayAnna vyachAlyata .. 15..\\
darbhaprastaramAstIrya nishchayAddhR^itarAShTajaH .
sa.nspR^ishyApo shuchirbhUtvA bhUtala.n samupAshritaH .. 16..\\
kushachIrAmbara dharaH paraM niyamamAsthitaH .
vAgyato rAjashArdUlaH sasvargagatikA~NkShayA .
manasopachiti.n kR^itvA nirasya cha bahiShkriyAH .. 17..\\
atha taM nishchaya.n tasya buddhvA daiteya dAnavAH .
pAtAlavAsino raudrAH pUrva.n devairvinirjitAH .. 18..\\
te svapakSha kShaya.n taM tu GYAtvA duryodhanasya vai .
AhvAnAya tadA chakruH karma vaitAna sambhavam .. 19..\\
bR^ihaspatyushanoktaishcha mantrairmantravishAradAH .
atharvaveda proktaishcha yAshchopaniShadi kriyAH .
mantrajapya samAyuktAstAstadA samavartayan .. 20..\\
juhvatyagnau haviH kShIraM mantravatsusamAhitAH .
brAhmaNA vedavedA~NgapAragAH sudR^iDha vratAH .. 21..\\
karmasiddhau tadA tatra jR^imbhamANA mahAdbhutA .
kR^ityA samutthitA rAjanki.n karomIti chAbravIt .. 22..\\
AhurdaityAshchatA.n tatra suprItenAntarAtmanA .
prAyopaviShTa.n rAjAna.n dhArtarAShTramihAnaya .. 23..\\
tatheti cha pratishrutya sA kR^ityA prayayau tadA .
nimeShAdagamachchApi yatra rAjA suyodhanaH .. 24..\\
samAdAya cha rAjAnaM pravivesha rasAtalam .
dAnavAnAM muhUrtAchcha tamAnItaM nyavedayat .. 25..\\
tamAnItaM nR^ipa.n dR^iShTvA rAtrau sa.nhatya dAnavAH .
prahR^iShTamanasaH sarve ki.n chidutphullalochanAH .
sAbhimAnamida.n vAkya.n duryodhanamathAbruvan .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 240}
daanavaah
bhoH suyodhana rAjendra bharatAnA.n kulodvaha .
shUraiH parivR^ito nitya.n tathaiva cha mahAtmabhiH .. 1..\\
akArShIH sAhasamida.n kasmAtprAyopaveshanam .
AtmatyAgI hyavAgyAti vAchyatA.n chAyashaskarIm .. 2..\\
na hi kAryaviruddheShu bahvapAyeShu karmasu .
mUlaghAtiShu sajjante buddhimanto bhavadvidhAH .. 3..\\
niyachchhaitAM mati.n rAjandharmArthasukhanAshinIm .
yashaH pratApa dhairyaghnI.n shatrUNAM harShavardhanIm .. 4..\\
shrUyatA.n cha prabho tattvaM divyatAM chAtmano nR^ipa .
nirmANa.n cha sharIrasya tato dhairyamavApnuhi .. 5..\\
purA tva.n tapasAsmAbhirlabdho devAnmaheshvarAt .
pUrvakAyashcha sarvaste nirmito vajrasa~ncayaiH .. 6..\\
astairabhedyaH shastaishchApyadhaH kAyash cha te.anagha .
kR^itaH puShpamayo devyA rUpataH strImanoharaH .. 7..\\
evamIshvara sa.nyuktastava deho nR^ipottama .
devyA cha rAjashArdUla divyastva.n hi na mAnuShaH .. 8..\\
kShatriyAshcha mahAvIryA bhagadattapurogamAH .
divyAstraviduShaH shUrAH kShapayiShyanti te ripUn .. 9..\\
tadala.n te viShAdena bhayaM tava na vidyate .
sAhyArtha.n cha hi te vIrAH sambhUtA bhuvi dAnavAH .. 10..\\
bhIShmadroNakR^ipAdIMshcha pravekShyantyapare.asurAH .
yairAviShTA ghR^iNA.n tyaktvA yotsyante tava vairibhiH .. 11..\\
naiva putrAnna cha bhrAtR^Inna pitR^Inna cha bAndhavAn .
naiva shiShyAnna cha GYAtInna bAlAnsthavirAnna cha .. 12..\\
yudhi samprahariShyanto mokShyanti kurusattama .
niHsnehA dAnavAviShTAH samAkrAntAntarAtmani .. 13..\\
prahariShyanti bandhubhyaH snehamutsR^ijya dUrataH .
hR^iShTAH puruShashArdUlAH kaluShIkR^itamAnasAH .
aviGYAna vimUDhAshcha daivAchcha vidhinirmitAt .. 14..\\
vyAbhAShamANAshchAnyonyaM na me jIvanvimokShyase .
sarvashastrAstramokSheNa pauruShe samavasthitAH .
shlAghamAnAH kurushreShTha kariShyanti janakShayam .. 15..\\
te.api shaktyA mahAtmAnaH pratiyotsyanti pANDavAH .
vadha.n chaiShAM kariShyanti daivayuktA mahAbalAH .. 16..\\
daitya rakShogaNAshchApi sambhUtAH kShatrayoniShu .
yotsyanti yudhi vikramya shatrubhistava pArthiva .
gadAbhirmusalaiH khaDgaiH shastrairuchchAvachaistathA .. 17..\\
yachcha te.antargata.n vIra bhayamarjuna sambhavam .
tatrApi vihito.asmAbhirvadhopAyo.arjunasya vai .. 18..\\
hatasya narakasyAtmA karNa mUrtimupAshritaH .
tadvaira.n sa.nsmaranvIra yotsyate keshavArjunau .. 19..\\
sa te vikramashauNDIro raNe pArtha.n vijeShyati .
karNaH praharatA.n shreShThaH sarvAMshchArInmahArathaH .. 20..\\
GYAtvaitachchhadmanA vajrI rakShArtha.n savyasAchinaH .
kuNDale kavacha.n chaiva karNasyApahariShyati .. 21..\\
tasmAdasmAbhirapyatra daityAH shatasahasrashaH .
niyuktA rAkShasashchaiva ye te saMshaptakA iti .
prakhyAtAste.arjuna.n vIraM nihaniShyanti mA shuchaH .. 22..\\
asapatnA tvayA hIyaM bhoktavyA vasudhA nR^ipa .
mA viShAdaM nayasvAsmAnnaitattvayyupapadyate .
vinaShTe tvayi chAsmAkaM pakSho hIyeta kaurava .. 23..\\
gachchha vIra na te buddhiranyA kAryA katha~ncanan .
tvamasmAka.n gatirnityaM devatAnAM cha pANDavAH .. 24..\\
vai
evamuktvA pariShvajya daityAsta.n rAjaju~njaram .
samAshvAsya cha durdharShaM putravaddAnavarShabhAH .. 25..\\
sthirA.n kR^itvA buddhimasya priyANyuktvA cha bhArata .
gamyatAmityanuGYAya jayamApnuhi chetyatha .. 26..\\
tairvisR^iShTaM mahAbAhu.n kR^ityA saivAnayatpunaH .
tameva desha.n yatrAsau tadA prAyamupAvishat .. 27..\\
pratinikShipya ta.n vIra.n kR^ityA samabhipUjya cha .
anuGYAtA cha rAGYA sA tatraivAntaradhIyata .. 28..\\
gatAyAmatha tasyA.n tu rAjA duryodhanastadA .
svapnabhUtamida.n sarvamachintayata bhArata .
vijeShyamai raNe pANDUniti tasyAbhavanmatiH .. 29..\\
karNa.n saMshaptakAMshchaiva pArthasyAmitra ghAtinaH .
amanyata vadhe yuktAnsamarthAMshcha suyodhanaH .. 30..\\
evamAshA dR^iDhA tasya dhArtarAShTrasya durmateH .
vinirjaye pANDavAnAmabhavadbharatarShabha .. 31..\\
karNo.apyAviShTa chittAtmA narakasyAntarAtmanA .
arjunasya vadhe krUrAmakarotsa mati.n tadA .. 32..\\
saMshaptakAshcha te vIrA rAkShasAviShTa chetasaH .
rajastamobhyAmAkrAntAH phalgunasya vadhaiShiNaH .. 33..\\
bhIShmadroNakR^ipAdyAshcha dAnavAkrAnta chetasaH .
na tathA pANDuputrANA.n snehavanto vishAM pate .
na chAchachakShe kasmai chidetadrAjA suyodhanaH .. 34..\\
duryodhanaM nishAnte cha karNo vaikartano.abravIt .
smayannivA~njali.n kR^itvA pArthiva.n hetumadvachaH .. 35..\\
na mR^ito jayate shatrU~njIvanbhadrANi pashyati .
mR^itasya bhadrANi kutaH kauraveya kuto jayaH .
na kAlo.adya viShAdasya bhayasya maraNasya vA .. 36..\\
pariShvajyAbravIchchainaM bhujAbhyA.n sa mahAbhujaH .
uttiShTha rAjanki.n sheShe kasmAchchhochasi shatruhan .
shatrUnpratApya vIryeNa sa kathaM martumichchhasi .. 37..\\
atha vA te bhaya.n jAtaM dR^iShTvArjuna parAkramam .
satya.n te pratijAnAmi vadhiShyAmi raNe.arjunam .. 38..\\
gate trayodashe varShe satyenAyudhamAlabhe .
AnayiShyAmyahaM pArthAnvasha.n tava janAdhipa .. 39..\\
evamuktastu karNena daityAnA.n vachanAttathA .
praNipAtena chAnyeShAmudatiShThatsuyodhanaH .
daityAnA.n tadvacho shrutvA hR^idi kR^itvA sthirAM matim .. 40..\\
tato manujashArdUlo yojayAmAsa vAhinIm .
rathanAgAshvakalilAM padAtijanasa~NkulAm .. 41..\\
ga~NgaughapratimA rAjanprayAtA sA mahAchamUH .
shvetachhatraiH patAkAbhishchAmaraishcha supANDuraiH .. 42..\\
rathairnAgaiH padAtaishcha shushubhe.atIva sa~NkulA .
vyapetAbhra ghane kAle dyaurivAvyakta shAradI .. 43..\\
jayAshIrbhirdvijendraistu stUyamAno.adhirAjavat .
gR^ihNanna~njalimAlAshcha dhArtarAShTro janAdhipaH .. 44..\\
suyodhano yayAvagre shriyA paramayA jvalan .
karNena sArdha.n rAjendra saubalena cha devinA .. 45..\\
duHshAsanAdayashchAsya bhrAtaraH sarva eva te .
bhUrishravAH somadatto mahArAjashcha bAhlikaH .. 46..\\
rathairnAnAvidhAkArairhayairgajavaraistathA .
prayAntaM nR^ipa si.nha.n tamanujagmuH kurUdvahAH .
kAlenAlpena rAja.nste vivishuH svapura.n tadA .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 241}
janam
vasamAneShu pArtheShu vane tasminmahAtmasu .
dhArtarAShTrA maheShvAsAH kimakurvanta sattama .. 1..\\
karNo vaikartanashchApi shakunishcha mahAbalaH .
bhIShmadroNakR^ipAshchaiva tanme sha.nsitumarhasi .. 2..\\
vai
eva~NgateShu pArtheShu visR^iShTe cha suyodhane .
Agate hAstinapuraM mokShite pANDunandanaiH .
bhIShmo.abravInmahArAja dhArtarAShTramida.n vachaH .. 3..\\
ukta.n tAta mayA pUrvaM gachchhataste tapovanam .
gamanaM me na ruchita.n tava tanna kR^itaM cha te .. 4..\\
tataH prApta.n tvayA vIra grahaNa.n shatrubhirbalAt .
mokShitashchAsi dharmaGYaiH pANDavairna cha lajjase .. 5..\\
pratyakSha.n tava gAndhAre sasainyasya vishAM pate .
sUtaputro.apayAdbhIto gandharvANA.n tadA raNAt .
kroshatastava rAjendra sasainyasya nR^ipAtmaja .. 6..\\
dR^iShTaste vikramashchaiva pANDavAnAM mahAtmanAm .
karNasya cha mahAbAho sUtaputrasya durmateH .. 7..\\
na chApi pAdabhAkkarNaH pANDavAnAM nR^ipottama .
dhanurvede cha shaurye cha dharme vA dharmavatsala .. 8..\\
tasya te.aha.n kShamaM manye pANDavaistairmahAtmabhiH .
sandhi.n sandhividAM shreShTha kulasyAsya vivR^iddhaye .. 9..\\
evamuktastu bhIShmeNa dhArtarAShTro janeshvaraH .
prahasya sahasA rAjanvipratasthe sasaubalaH .. 10..\\
ta.n tu prasthitamAGYAya karNa duHshAsanAdayaH .
anujagmurmaheShvAsA dhArtarAShTraM mahAbalam .. 11..\\
tA.nstu samprasthitAndR^iShTvA bhIShmaH kurupitAmahaH .
lajjayA vrIDito rAja~njagAma svaM niveshanam .. 12..\\
gate bhIShme marA rAjadhArtarAShTro janAdhipaH .
punarAgamya ta.n deshamamantrayata mantribhiH .. 13..\\
kimasmAkaM bhavechchhreyo ki.n kAryamavashiShyate .
kathaM nu sukR^ita.n cha syAnmantrayAmAsa bhArata .. 14..\\
kana
duryodhana nibodheda.n yattvA vakShyAmi kaurava .
shrutvA cha tattathA sarva.n kartumarhasyarindama .. 15..\\
tavAdya pR^ithivI vIra niHsapatnA nR^ipottama .
tAM pAlaya yathA shakro hatashatrurmahAmanAH .. 16..\\
vai
evamuktastu karNena karNa.n rAjAbravItpunaH .
na ki.n chiddurlabhaM tasya yasya tvaM puruSharShabha .. 17..\\
sahAyashchAnuraktashcha madartha.n cha samudyataH .
abhiprAyastu me kashchitta.n vai shR^iNu yathAtatham .. 18..\\
rAjasUyaM pANDavasya dR^iShTvA kratuvara.n tadA .
mama spR^ihA samutpannA tA.n sampAdaya sUjata .. 19..\\
evamuktastataH karNo rAjAnamidamabravIt .
tavAdya pR^ithivIpAlA vashyAH sarve nR^ipottama .. 20..\\
AhUyantA.n dvija varAH sambhArAshcha yathAvidhi .
sambhriyantA.n kurushreShTha yaGYopakaraNAni cha .. 21..\\
R^itvijashcha samAhUtA yathokta.n vedapAragAH .
kriyA.n kurvantu te rAjanyathAshAstramarindama .. 22..\\
bahvannapAnasa.nyuktaH susamR^iddhagunAnvitaH .
pravartatAM mahAyaGYastavApi bharatarShabha .. 23..\\
evamuktastu karNena dhArtarAShTo vishAM pate .
purohita.n samAnAyya idaM vachanamabravIt .. 24..\\
rAjasUya.n kratushreShTha.n samAptavaradakShiNam .
Ahara tvaM mama kR^ite yathAnyAya.n yathAkramam .. 25..\\
sa evamukto nR^ipatimuvAcha dvijapu~NgavaH .
na sa shakyaH kratushreShTho jIvamAne yudhiShThire .
Ahartu.n kauravashreShTha kule tava nR^ipottama .. 26..\\
dIrghAyurjIvati cha vai dhR^itarAShTraH pitA tava .
atashchApi viruddhaste kratureSha nR^ipottama .. 27..\\
asti tvanyanmahatsatra.n rAjasUya samaM prabho .
tena tva.n yaja rAjendra shR^iNu chedaM vacho mama .. 28..\\
ya ime pR^ithivIpAlAH karadAstava pArthiva .
te karAnsamprayachchhantu suvarNa.n cha kR^itAkR^itam .. 29..\\
tena te kriyatAmadya lA~NgalaM nR^ipasattama .
yaGYavATasya te bhUmiH kR^iShyatA.n tena bhArata .. 30..\\
tatra yaGYo nR^ipashreShTha prabhUtAnnaH susa.nskR^itaH .
pravartatA.n yathAnyAyaM sarvato hyanivAritaH .. 31..\\
eSha te vaiShNavo nAmayaGYaH satpuruShochitaH .
etena neShTavAnkashchidR^ite viShNuM purAtanam .. 32..\\
rAjasUya.n kratushreShTha.n spardhatyeSha mahAkratuH .
asmAka.n rochate chaiva shreyo cha tava bhArata .
avighna cha bhavedeSha saphalA syAtspR^ihA tava .. 33..\\
evamuktastu tairviprairdhArtarAShTro mahIpatiH .
karNa.n cha saubalaM chaiva bhrAtR^IMshchaivedamabravIt .. 34..\\
rochate me vacho kR^itsnaM brAhmaNAnAM na saMshayaH .
rochate yadi yuShmAka.n tanmA prabrUta mAchiram .. 35..\\
evamuktAstu te sarve tathetyUchurnarAdhipam .
sandidesha tato rAjA vyApAra sthAnyathAkramam .. 36..\\
halasya karaNe chApi vyAdiShTAH sarvashilpinaH .
yathokta.n cha nR^ipashreShTha kR^ita.n sarvaM yathAkramam .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 242}
vai
tatastu shilpinaH sarve amAtyapravarAsh cha ha .
vidurashcha mahAprAGYo dhArtarAShTre nyavedayat .. 1..\\
sajja.n kratuvara.n rAjankAlaprAptaM cha bhArata .
sauvarNa.n cha kR^itaM divya.n lA~NgalaM sumahAdhanam .. 2..\\
etachchhrutvA nR^ipashreShTho dhArtarAShTro vishAM pate .
AGYApayAmAsa nR^ipaH kraturAjapravartanam .. 3..\\
tataH pravavR^ite yaGYaH prabhUtAnnaH susa.nskR^itaH .
dIkShitashchApi gAndhAriryathA shAsta.n yathAkramam .. 4..\\
prahR^iShTo dhR^itarAShTro.abhUdvidurashcha mahAyashAH .
bhIShmo droNaH kR^ipaH karNo gAndhArI cha yashasvinI .. 5..\\
nimantraNArtha.n dUtAMshcha preShayAmAsa shIghragAn .
pArthivAnA.n cha rAjendra brAhmaNAnAM tathaiva cha .
te prayAtA yathoddiShTa.n dUtAstvaritavAhanAH .. 6..\\
tatra ka.n chitprayAtaM tu dUtaM duHshAsano.abravIt .
gachchha dvaitavana.n shIghraM pANDavAnpApapUruShAn .
nimantraya yathAnyAya.n viprA.nstasminmahAvane .. 7..\\
sa gatvA pANDavAvAsamuvAchAbhipraNamya tAn .
duryodhano mahArAja yajate nR^ipasattamaH .. 8..\\
svavIryArjitamarthaughamavApya kurunandanaH .
tatra gachchhanti rAjAno brAhmaNAshcha tatastataH .. 9..\\
aha.n tu preShito rAjankauraveNa mahAtmanA .
Amantrayati vo rAjA dhArtarAShTro janeshvaraH .
mano.abhilaShita.n rAGYasta.n kratuM draShTumarhatha .. 10..\\
tato yudhiShThiro rAjA tachchhrutvA dUta bhAShitam .
abravInnR^ipashArdUlo diShTyA rAjA suyodhanaH .
yajate kratumukhyena pUrveShA.n kIrtivardhanaH .. 11..\\
vayamapyupayAsyAmo na tvidAnI.n kathaM chana .
samayaH paripAlyo no yAvadvarSha.n trayodasham .. 12..\\
shrutvaitaddharmarAjasya bhImo vachanamabravIt .
tadA tu nR^ipatirgantA dhama rAjo yudhiShThiraH .. 13..\\
astrashastrapradIpte.agnau yadA taM pAtayiShyati .
varShAttrayodashAdUrdhva.n raNasatre narAdhipaH .. 14..\\
yadA krodhahavirmoktA dhArtarAShTreShu pANDavaH .
AgantArastadA smeti vAchyaste sa suyodhanaH .. 15..\\
sheShAstu pANDavA rAjannaivochuH ki.n chidapriyam .
dUtashchApi yathAvR^itta.n dhArtarAShTre nyavedayat .. 16..\\
athAjagmurnarashreShThA nAnAjanapadeshvarAH .
brAhmaNAshcha mahAbhAgA dhArtarAShTra puraM prati .. 17..\\
te tvarchitA yathAshAstra.n yathA varNaM yathAkramam .
mudA paramayA yuktAH prItyA chApi nareshvara .. 18..\\
dhR^itarAShTro.api rAjendra sa.nvR^itaH sarvakauravaiH .
harSheNa mahatA yukto viduraM pratyabhAShata .. 19..\\
yathAsukhI janaH sarvaH kShattaH syAdannasa.nyutaH .
tuShyechcha yaGYasadane tathA kShipra.n vidhIyatAm .. 20..\\
vidurastvevamAGYaptaH sarvavarNAnarindama .
yathA pramANato vidvAnpUjayAmAsa dharmavit .. 21..\\
bhakShyabhojyAnna pAnena mAlyaishchApi sugandhibhiH .
vAsobhirvividhaishchaiva yojayAmAsa hR^iShTavat .. 22..\\
kR^itvA hyavabhR^itha.n vIro yathAshAstraM yathAkramam .
sAntvayitvA cha rAjendro dattvA cha vividha.n vasu .
visarjayAmAsa nR^ipAnbrAhmaNAMshcha sahasrashaH .. 23..\\
visarjayitvA sa nR^ipAnbhrAtR^ibhiH parivAritaH .
vivesha hAstinapura.n sahitaH karNa saubalaiH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 243}
vai
pravishantaM mahArAja sUtAstuShTuvurachyutam .
janAshchApi maheShvAsa.n tuShTuvU rAjasattamam .. 1..\\
lAjaishchandanachUrNaishchApyavakIrya janAstadA .
UchurdiShTyA nR^ipAvighnAtsamApto.aya.n kratustava .. 2..\\
apare tvabruva.nstatra vAtikAstaM mahIpatim .
yudhiShThirasya yaGYena na samo hyeSha tu kratuH .
naiva tasya kratoreSha kalAmarhati ShoDashIm .. 3..\\
eva.n tatrAbruvanke chidvAtikAstaM nareshvaram .
suhR^idastvabruva.nstatra ati sarvAnaya.n kratuH .. 4..\\
yayAtirnahuShashchApi mAndhAtA bharatastathA .
kratumena.n samAhR^itya pUtAH sarve diva.n gatAH .. 5..\\
etA vAchaH shubhAH shR^iNvansuhR^idAM bharatarShabha .
pravivesha pura.n hR^iShTaH svaveshma cha narAdhipaH .. 6..\\
abhivAdya tataH pAdau mAtApitrorvishAM pate .
bhIShmadroNapR^ipANA.n cha vidurasya cha dhImataH .. 7..\\
abhivAditaH kanIyobhirbhrAtR^ibhirbhrAtR^ivatsalaH .
niShasAdAsane mukhye bhrAtR^ibhiH parivAritaH .. 8..\\
tamutthAya mahArAja sUtaputro.abravIdvachaH .
diShTyA te bharatashreShTha samApto.ayaM mahAkratuH .. 9..\\
hateShu yudhi pArtheShu rAjasUye tathA tvayA .
AhR^ite.ahaM narashreShTha tvA.n sabhAjayitA punaH .. 10..\\
tamabravInmahArAjo dhArtarAShTro mahAyashaH .
satyametattvayA vIra pANDaveShu durAtmasu .. 11..\\
nihateShu narashreShTha prApte chApi mahAkratau .
rAjasUye punarvIra tvaM mA.n sa.nvardhayiShyasi .. 12..\\
evamuktvA mahAprAGYaH karNamAshliShya bhArata .
rAjasUya.n kratushreShThaM chintayAmAsa kauravaH .. 13..\\
so.abravItsuhR^idashchApi pArshvasthAnnR^ipasattamaH .
kadA tu ta.n kratuvara.n rAjasUyaM mahAdhanam .
nihatya pANDavAnsarvAnAhariShyAmi kauravAH .. 14..\\
tamabravIttadA karNaH shR^iNu me rAjaku~njara .
pAdau na dhAvaye tAvadyAvanna nihato.arjunaH .. 15..\\
athotkruShTaM maheShvAsairdhArtarAShTrairmahArathaiH .
pratiGYAte phalgunasya vadhe karNena sa.nyuge .
vijitAMshchApyamanyanta pANDavAndhR^itarAShTrajAH .. 16..\\
duryodhano.api rAjendra visR^ijya narapu~NgavAn .
pravivesha gR^iha.n shrImAnyathA chaitrarathaM prabhuH .
te.api sarve maheShvAsA jagmurveshmAni bhArata .. 17..\\
pANDavAshcha maheShvAsA dUtavAkyaprachoditAH .
chintayantastamevAthaM nAlabhanta sukha.n kva chit .. 18..\\
bhUyo cha chArai rAjendra pravR^ittirupapAditA .
pratiGYA sUtaputrasya vijayasya vadhaM prati .. 19..\\
etachchhrutvA dharmasutaH samudvigno narAdhipa .
abhedyakavachaM matvA karNamadbhutavikramam .
anusmaraMshcha sa~NkleshAnna shAntimupayAti saH .. 20..\\
tasya chintAparItasya buddhijaGYe mahAtmanaH .
bahu vyAlamR^igAkIrNa.n tyaktuM dvaitavana.n vanam .. 21..\\
dhArtarAShTro.api nR^ipatiH prashashAsa vasundharAm .
bhrAtR^ibhiH sahito vIrairbhIShmadroNakR^ipaistathA .. 22..\\
sa~Ngamya sUtaputreNa karNenAhava shobhinA .
duryodhanaH priye nitya.n vartamAno mahIpatiH .
pUjayAmAsa viprendrAnkratubhirbhUridakShiNaiH .. 23..\\
bhrAtR^INA.n cha priya.n rAjansa chakAra parantapaH .
nishchitya manasA vIro dattabhukta phala.n dhanam .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 244}
janam
duryodhanaM mochayitvA pANDuputrA mahAbalAH .
kimakArShurvane tasmi.nstanmamAkhyAtumarhasi .. 1..\\
vai
tataH shayAna.n kaunteya.n rAtrau dvaitavane mR^igAH .
svapnAnte darshayAmAsurbAShpakaNThA yudhiShThiram .. 2..\\
tAnabravItsa rAjendro vepamAnAnkR^itA~njalIn .
brUta yadvaktukAmAH stha ke bhavantaH kimiShyate .. 3..\\
evamuktAH pANDavena kaunteyena yashasvinA .
pratyabruvanmR^igAstatra hatasheShA yudhiShThiram .. 4..\\
vayaM mR^igA dvaitavane hatashiShTAH sma bhArata .
notsIdema mahArAja kriyatA.n vAsaparyayaH .. 5..\\
bhavanto bhrAtaraH shUrAH sarva evAstra kovidAH .
kulAnyalpAvashiShTAni kR^itavanto vanaukasAm .. 6..\\
bIjabhUtA vaya.n ke chidavashiShTA mahAmate .
vivardhemahi rAjendra prasAdAtte yudhiShThira .. 7..\\
tAnvepamAnAnvitrastAnbIjamAtrAvasheShitAn .
mR^igAndR^iShTvA suduHkhArto dharmarAjo yudhiShThiraH .. 8..\\
tA.nstathetyabravIdrAjA sarvabhUtahite rataH .
tathyaM bhavanto bruvate kariShyAmi cha tattathA .. 9..\\
ityevaM pratibuddhaH sa rAtryante rAjasattamaH .
abravItsahitAnbhrAtR^IndayApanno mR^igAnprati .. 10..\\
ukto rAtrau mR^igairasmi svapnAnte hatasheShitaiH .
tanu bhUtAH sma bhadra.n te dayA naH kriyatAm iti .. 11..\\
te satyamAhuH kartavyA dayAsmAbhirvanaukasAm .
sAShTa mAsa.n hi no varShaM yadenAnupayu~njmahe .. 12..\\
punarbahumR^iga.n ramya.n kAmyakaM kAnanottamam .
maru bhUmeH shiro khyAta.n tR^iNabindu saro prati .
tatremA vasatIH shiShTA viharanto ramemahi .. 13..\\
tataste pANDavAH shIghraM prayayurdharmakovidAH .
brAhmaNaiH sahitA rAjanye cha tatra sahoShitAH .
indrasenAdibhishchaiva preShyairanugatAstadA .. 14..\\
te yAtvAnusR^itairmArgaiH svannaiH shuchi jalAnvitaiH .
dadR^ishuH kAmyakaM puNyamAshrama.n tApasAyutam .. 15..\\
vivishuste sma kauravyA vR^itA viprarShabhairtadA .
tadvanaM bharatashreShThAH svarga.n sukR^itino yathA .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 245}
vai
vane nivasatA.n teShAM pANDavAnAM mahAtmanAm .
varShANyekAdashAtIyuH kR^ichchhreNa bharatarShabha .. 1..\\
phalamUlAshanAste hi sukhArhA duHkhamuttamam .
prAptakAlamanudhyAntaH sehuruttamapUruShAH .. 2..\\
yudhiShThirastu rAjarShirAtmakarmAparAdhajam .
chintayansa mahAbAhurbhrAtR^INA.n duHkhamuttamam .. 3..\\
na suShvApa sukha.n rAjA hR^idi shalyairivArpitaiH .
daurAtmyamanupashya.nstatkAle dyUtodbhavasya hi .. 4..\\
sa.nsmaranparuShA vAchaH sUtaputrasya pANDavaH .
niHshvAsaparamo dIno bibhratkopaviShaM mahat .. 5..\\
arjuno yamajau chobhau draupadI cha yashasvinI .
sa cha bhImo mahAtejAH sarveShAmuttamo balI .
yudhiShThiramudIkShantaH sehurduHkhamanuttamam .. 6..\\
avashiShTamalpakAlaM manvAnAH puruSharShabhAH .
vapuranyadivAkArShurutsAhAmarsha cheShTitaiH .. 7..\\
kasya chittvatha kAlasya vyAsaH satyavatI sutaH .
AjagAma mahAyogI pANDavAnavalokakaH .. 8..\\
tamAgatamabhiprekShya kuntIputro yudhiShThiraH .
pratyudgamya mahAtmAnaM pratyagR^ihNAdyathAvidhi .. 9..\\
tamAsInamupAsInaH shushrUShurniyatendriyaH .
toShayanpraNipAtena vyAsaM pANDavanandanaH .. 10..\\
tAnavekShya kR^ishAnpautrAnvane vanyena jIvataH .
maharShiranukampArthamabravIdbAShpagadgadam .. 11..\\
yudhiShThira mahAbAho shR^iNu dharmabhR^itA.n vara .
nAtapta tapasaH putra prApnuvanti mahatsukham .. 12..\\
sukhaduHkhe hi puruShaH paryAyeNopasevate .
nAtyantamasukha.n kashchitprApnoti puruSharShabha .. 13..\\
praGYAvA.nstveva puruShaH sa.nyuktaH parayA dhiyA .
udayAstamayaGYo hi na shochati na hR^iShyati .. 14..\\
sukhamApatita.n sevedduHkhamApatitaM sahet .
kAlaprAptamupAsIta sasyAnAmiva karShakaH .. 15..\\
tapaso hi paraM nAsti tapasA vindate mahat .
nAsAdhya.n tapasaH kiM chiditi budhyasva bhArata .. 16..\\
satyamArjavamakrodhaH sa.nvibhAgo damaH shamaH .
anasUyA vihi.nsA cha shauchamindriyasa.nyamaH .
sAdhanAni mahArAja narANAM puNyakarmaNAm .. 17..\\
adharmaruchayo mUDhAstiryaggatiparAyaNAH .
kR^ichchhrA.n yonimanuprApya na sukhaM vindate janAH .. 18..\\
iha yatkriyate karma tatparatropabhujyate .
tasmAchchharIra.n yu~njIta tapasA niyamena cha .. 19..\\
yathAshakti prayachchhechcha sampUjyAbhipraNamya cha .
kAle pAtre cha hR^iShTAtmA rAjanvigatamatsaraH .. 20..\\
satyavAdI labhetAyuranAyAsamathArjavI .
akrodhano.anasUyashcha nirvR^iti.n labhate parAm .. 21..\\
dAntaH shama paraH shashvatparikleshaM na vindati .
na cha tapyati dAntAtmA dR^iShTvA paragatA.n shriyam .. 22..\\
sa.nvibhaktA cha dAtA cha bhogavAnsukhavAnnaraH .
bhavatyahi.nsakashchaiva paramArogyamashnute .. 23..\\
mAnyAnmAnayitA janma kule mahati vindati .
vyasanairna tu sa.nyogaM prApnoti vijitendriyaH .. 24..\\
shubhAnushaya buddhirhi sa.nyuktaH kAladharmaNA .
prAdurbhavati tadyogAtkalyANa matireva saH .. 25..\\
y
bhagavandAnadharmANa.n tapaso vA mahAmune .
ki.n svidbahuguNaM pretya kiM vA duShkaramuchyate .. 26..\\
vyaasa
dAnAnna duShkarataraM pR^ithivyAmasti ki.n chana .
arthe hi mahatI tR^iShNA sa cha duHkhena labhyate .. 27..\\
parityajya riyAnprAkAndharmArtha.n hi mahAhavam .
pravishanti narA vIrAH samudramaTavI.n tathA .. 28..\\
kR^iShigorakShyamityeke pratipadyanti mAnavAH .
puruShAH preShyatAmeke nirgachchhanti dhanArthinaH .. 29..\\
tasya duHkhArjitasyaivaM parityAgaH suduShkaraH .
na duShkaratara.n dAnAttasmAddAnaM mataM mama .. 30..\\
visheShastvatra viGYeyo nyAyenopArjita.n dhanam .
pAtre deshe cha kAle cha sAdhubhyaH pratipAdayet .. 31..\\
anyAya samupAttena dAnadharmo dhanena yaH .
kriyate na sa kartAra.n trAyate mahato bhayAt .. 32..\\
pAtre dAna.n svalpamapi kAle dattaM yudhiShThira .
manasA suvishuddhena pretyAnanta phala.n smR^itam .. 33..\\
atApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
vrIhi droNa parityAgAdyatphalaM prApa mudgalaH .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 246}
y
vrIhidroNaH parityaktaH katha.n tena mahAtmanA .
kasmai dattashcha bhagavanvidhinA kena chAttha me .. 1..\\
pratyakShadharmA bhagavAnyasya tuShTo hi karmabhiH .
saphala.n tasya janmAhaM manye saddharmachAriNaH .. 2..\\
vyaasa
shilo~nchha vR^ittirdharmAtmA mudgalaH saMshitavrataH .
AsIdrAjankurukShetre satyavAganasUyakaH .. 3..\\
atithivratI kriyAvAMshcha kApotI.n vR^ittimAsthitaH .
satramiShTI kR^itaM nAma samupAste mahAtapAH .. 4..\\
saputradAro hi muniH pakShAhAro babhUva saH .
kapota vR^ittyA pakSheNa vrIhi droNamupArjayat .. 5..\\
darsha.n cha paurNamAsaM cha kurvanvigatamatsaraH .
devatAtithisheSheNa kurute dehayApanam .. 6..\\
tasyendraH sahito devaiH sAkShAttribhuvaNeshvaraH .
patyagR^ihNAnmahArAja bhAgaM parvaNi parvaNi .. 7..\\
sa parvakAla.n kR^itvA tu munivR^ittyA samanvitaH .
atithibhyo dadAvannaM prahR^iShTenAntarAtmanA .. 8..\\
vrIhi droNasya tadaho dadato.annaM mahAtmanaH .
shiShTaM mAtsarya hInasya vardhatyatithidarshanAt .. 9..\\
tachchhatAnyapi bu~njanti brAhmaNAnAM manIShiNAm .
munestyAgavishuddhyA tu tadanna.n vR^iddhimR^ichchhati .. 10..\\
ta.n tu shushrAva dharmiShThaM mudgala.n saMshitavratam .
durvAsA nR^ipa digvAsAstamathAbhyAjagAma ha .. 11..\\
bibhrachchAniyata.n veShamunmatta iva pANDava .
vikachaH paruShA vAcho vyAharanvividhA muniH .. 12..\\
abhigamyAtha ta.n vipramuvAcha munisattamaH .
annArthinamanuprApta.n viddhi mAM munisattama .. 13..\\
svAgata.n te.astviti muniM mudgalaH pratyabhAShata .
pAdyamAchamanIya.n cha prativedyAnnamuttamam .. 14..\\
prAdAtsa tapasopAtta.n kShudhitAyAtithi vratI .
unmattAya parA.n shraddhAmAsthAya sa dhR^itavrataH .. 15..\\
tatastadanna.n rasavatsa eva kShudhayAnvitaH .
bubhuje kR^itsnamunmattaH prAdAttasmai cha mudgalaH .. 16..\\
buktA chAnna.n tataH sarvamuchchhiShTenAtmanastataH .
athAnulilipe.a~NgAni jagAma cha yathAgatam .. 17..\\
eva.n dvitIye samprApte parvakAle manIShiNaH .
Agamya bubbhuje sarvamannamu~nchhopajIvinaH .. 18..\\
nirAhArastu sa muniru~nchhamArjayate punaH .
na chaina.n vikriyAM netumashakanmudgala.n kShudhA .. 19..\\
na krodho na cha mAtsaryaM nAvamAno na sambhramaH .
saputradAramu~nchhantamAvishesha dvijottamam .. 20..\\
tathA tamu~nchhadharmANa.n durvAsA munisattamam .
upatasthe yathAkAla.n ShaTkR^itvaH kR^itanishchayaH .. 21..\\
na chAsya mAnasa.n kiM chidvikAraM dadR^ishe muniH .
shuddhasattvasya shuddha.n sa dadR^ishe nirmalaM manaH .. 22..\\
tamuvAcha tataH prItaH sa munirmudgala.n tadA .
tvatsamo nAsti loke.asmindAtA mAtsarya varjitaH .. 23..\\
kShuddharmasa~nj~nAM praNudatyAdatte dhairyameva cha .
viShayAnusAriNI jihvA karShatyeva rasAnprati .. 24..\\
AhAraprabhavAH prANA mano durnigraha.n chalam .
manaso chendriyANA.n chApyaikAgryaM nishchitaM tapaH .. 25..\\
shrameNopArjita.n tyaktuM duHkha.n shuddhena chetasA .
tatsarvaM bhavatA sAdho yathAvadupapAditam .. 26..\\
prItAH smo.anugR^ihItAshcha sametya bhavatA saha .
indriyAbhijayo dhairya.n sa.nvibhAgo damaH shamaH .. 27..\\
dayA satya.n cha dharmashcha tvayi sarvaM pratiShThitam .
jitAste karmabhirlokAH prApo.asi paramA.n gatim .. 28..\\
aho dAna.n vighuShTa.n te sumahatsvargavAsibhiH .
sasharIro bhavAngantA svarga.n sucharitavrata .. 29..\\
ityeva.n vadatastasya tadA durvAsaso muneH .
devadUto vimAnena mudgalaM pratyupasthitaH .. 30..\\
ha.nsasArasayuktena ki~NkiNIjAlamAlinA .
kAmagena vichitreNa divyagandhavatA tathA .. 31..\\
uvAcha chaina.n viprarShiM vimAna.n karmabhirjitam .
samupAroha sa.nsiddhiM prApto.asi paramAM mune .. 32..\\
tameva.n vAdinamR^iShirdevadUtamuvAcha ha .
ichchhAmi bhavatA proktAnguNAnsvarganivAsinAm .. 33..\\
ke guNAstatra vasatA.n kiM tapo kashcha nishchayaH .
svarge svargasukha.n kiM cha doSho vA devadUtaka .. 34..\\
satA.n sapta vadaM mitramAhuH santaH kulochitAH .
mitratA.n cha puraskR^itya pR^ichchhAmi tvAmaha.n vibho .. 35..\\
yadatra tathyaM pathya.n cha tadvravIhyavichArayan .
shrutvA tathA kariShyAmi vyavasAya.n girA tava .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 247}
devaduuta
maharShe.akAryabuddhistva.n yaH svargasukhamuttamam .
samprAptaM bahu mantavya.n vimR^ishasyabudho yathA .. 1..\\
upariShTAdasau loko yo.aya.n svariti sa~nj~nitaH .
UrdhvagaH satpathaH shashvaddeva yAnacharo mune .. 2..\\
nAtapta tapasaH pu.nso nAmahA yaGYayAjinaH .
nAnR^itA nAstikAsh chaiva tatra gachchhanti mudgala .. 3..\\
dharmAtmAno jitAtmAnaH shAntA dAntA vimatsarAH .
dAnadharmaratAH pu.nsaH shUrAshchAhatalakShaNAH .. 4..\\
tatra gachchhanti karmAgrya.n kR^itvA shama damAtmakam .
lokAnpuNyakR^itAM brahmansadbhirAsevitAnnR^ibhiH .. 5..\\
devAH sAdhyAstathA vishve marutashcha maharShibhiH .
yAmA dhAmAshcha maudgalya gandharvApsarasastathA .. 6..\\
eShA.n deva nikAyAnAM pR^ithakpR^ithaganekashaH .
bhAsvantaH kAmasampannA lokAstejomayAH shubhAH .. 7..\\
trayastriMshatsahasrANi yojanAnA.n hiraNmayaH .
meruH parvatarADyatra devodyAnAni mudgala .. 8..\\
nandanAdIni puNyAni vihArAH puNyakarmaNAm .
na kShutpipAse na glAnirna shItoShNabhaya.n tathA .. 9..\\
bIbhatsamashubha.n vApi rogA vA tatra ke chana .
mano GYAH sarvato gandhAH sukhasparshAshcha sarvashaH .. 10..\\
shabdAH shrutimanogrAhyAH sarvatastatra vai mune .
na shoko na jarA tatra nAyAsa paridevane .. 11..\\
IdR^ishaH sa mune lokaH svakarmaphalahetukaH .
sukR^itaistatra puruShAH sambhavantyAtmakarmabhiH .. 12..\\
taijasAni sharIrANi bhavantyatropapadyatAm .
karmajAnyeva maudgalya na mAtR^ipitR^ijAnyuta .. 13..\\
na cha svedo na daurgandhyaM purIShaM mUtrameva cha .
teShAM na cha rajo vastraM bAdhate tatra vai mune .. 14..\\
na mlAyanti srajasteShA.n divyagandhA manoramAH .
paryuhyante vimAnaishcha brahmanneva.nvidhAsh cha te .. 15..\\
IrShyA shokaklamApetA mohamAtsarya varjitAH .
sukha.n svargajitastatra vartayanti mahAmune .. 16..\\
teShA.n tathAvidhAnAM tu lokAnAM munipu~Ngava .
uparyupari shakrasya lokA divyaguNAnvitAH .. 17..\\
purastAdbrahmaNastatra lokAstejomayAH shubhAH .
yatra yAntyR^iShayo brahmanpUtAH svaiH karmabhiH shubhaiH .. 18..\\
R^ibhavo nAma tatrAnye devAnAmapi devatAH .
teShA.n lokAH paratare tAnyajantIha devatAH .. 19..\\
svayamprabhAste bhAsvanto lokAH kAmadughAH pare .
na teShA.n strIkR^itastApo na lokaishvaryamatsaraH .. 20..\\
na vartayantyAhutibhiste nApyamR^itabhojanAH .
tathA divyasharIrAste na cha vigrahamUrtayaH .. 21..\\
na shukhe sukhakAmAshcha devadevAH sanAtanAH .
na kalpaparivarteShu parivartanti te tathA .. 22..\\
jarAmR^ityuH kutasteShA.n harShaH prItiH sukhaM na cha .
na duHkhaM na sukha.n chApi rAgadveShau kuto mune .. 23..\\
devAnAmapi maudgalya kA~NkShitA sA gatiH parA .
duShprApA paramA siddhiragamyA kAmagocharaiH .. 24..\\
trayastriMshadime lokAH sheShA lokA manIShibhiH .
gamyante niyamaiH shreShThairdAnairvA vidhipUrvakaiH .. 25..\\
seya.n dAnakR^itA vyuShTiratra prAptA sukhAvahA .
tAM bhu~NkShva sukR^itairlabdhA.n tapasA dyotitaprabhaH .. 26..\\
etatsvargasukha.n vipra lokA nAnAvidhAstathA .
guNAH svargasya proktAste doShAnapi nibodha me .. 27..\\
kR^itasya karmaNastatra bhujyate yatphala.n divi .
na chAnyatkriyate karma mUlachhedena bhujyate .. 28..\\
so.atra doSho mama matastasyAnte patana.n cha yat .
sukhavyApta manaskAnAM patana.n yachcha mudgala .. 29..\\
asantoShaH parItApo dR^iShTvA dIptatarAH shriyaH .
yadbhavatyavare sthAne sthitAnA.n tachcha duShkaram .. 30..\\
sa~nj~nA mohashcha patatA.n rajasA cha pradharShaNam .
pramlAneShu cha mAlyeShu tataH pipatiShorbhayam .. 31..\\
A brahmabhavanAdete doShA maudgalya dAruNAH .
nAkaloke sukR^itinA.n guNAstvayutasho nR^iNAm .. 32..\\
aya.n tvanyo gunaH shreShThashchyutAnA.n svargato mune .
shubhAnushaya yogena manuShyeShUpajAyate .. 33..\\
tatrApi sumahAbhAgaH sukhabhADabhijAyate .
na chetsambudhyate tatra gachchhatyadhamatA.n tataH .. 34..\\
iha yatkriyate karma tatparatropabhujyate .
karmabhUmiriyaM brahmanphalabhUmirasau matA .. 35..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yanmAM pR^ichchhasi mudgala .
tavAnukampayA sAdho sAdhu gachchhAma mAchiram .. 36..\\
vyaasa
etachchhrutvA tu maudgalyo vAkya.n vimamR^ishe dhiyA .
vimR^ishya cha munishreShTho devadUtamuvAcha ha .. 37..\\
devadUta namaste.astu gachchha tAta yathAsukham .
mahAdoSheNa me kAryaM na svargeNa sukhena vA .. 38..\\
patana.n tanmahadduHkhaM paritApaH sudAruNaH .
svargabhAjashchyavantIha tasmAtsvargaM na kAmaye .. 39..\\
yatra gatvA na shochanti na vyathanti chalanti vA .
tadaha.n sthAnamatyantaM mArgayiShyAmi kevalam .. 40..\\
ityuktvA sa munirvAkya.n devadUta.n visR^ijya tam .
shilo~nchha vR^ittimutsR^ijya shamamAtiShThaduttamAm .. 41..\\
tulyanindAstutirbhUtvA samaloShTAshmakA~nchanaH .
GYAnayogena shuddhena dhyAnanityo babhUva ha .. 42..\\
dhyAnayogAdbala.n labdhvA prApya charddhimanuttamAm .
jagAma shAshvatI.n siddhiM parAM nirvANalakShaNAm .. 43..\\
tasmAttvamapi kaunteya na shoka.n kartumarhasi .
rAjyAtsphItAtparibhraShTastapasA tadavApsyasi .. 44..\\
sukhasyAnantara.n duHkhaM duHkhasyAnantara.n sukham .
paryAyeNopavartante naraM nemimarA iva .. 45..\\
pitR^ipaitAmaha.n rAjyaM prApsyasyamitavikrama .
varShAttrayodashAdUrdhva.n vyetu te mAnaso jvaraH .. 46..\\
vai
evamuktvA sa bhagavAnvyAsaH pANDavanandanam .
jagAma tapase dhImAnpunarevAshramaM prati .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 248}
vai
tasminbahumR^ige.araNye ramamANA mahArathAH .
kAmyake bharatashreShThA vijahruste yathAmarAH .. 1..\\
prekShamANA bahuvidhAnvanoddeshAnsamantataH .
yathartukAlaramyAshcha vanarAjIH supuShpitAH .. 2..\\
pANDavA mR^igayA shIlAshcharantastanmahAvanam .
vijahrurindra pratimAH ka.n chitkAlamarindamAH .. 3..\\
tataste yaugapadyena yayuH sarve chaturdisham .
mR^igayAM puruShavyAghrA brAhmaNArthe parantapAH .. 4..\\
draupadImAshrame nyasya tR^iNabindoranuGYayA .
maharSherdIptatapaso dhaumyasya cha purodhasaH .. 5..\\
tatastu rAjA sundhUnA.n vArddhakShatrirmayA yashAH .
vivAha kAmaH shAlveyAnprayAtaH so.abhavattadA .. 6..\\
mahatA paribarheNa rAjayogyena sa.nvR^itaH .
rAjabhirbahubhiH sArdhamupAyAtkAmyaka.n cha saH .. 7..\\
tatrApashyatpriyAM bhAryAM pANDavAnA.n yashasvinAm .
tiShThantImAshramadvAri draupadIM nirjane vane .. 8..\\
vibhrAjamAnA.n vapuShA bibhratIM rUpamuttamam .
bhrAjayantI.n vanoddeshaM nIlAbhramiva vidyutam .. 9..\\
apsarA devakanyA vA mAyA vA devanirmitA .
iti kR^itvA~njali.n sarve dadR^ishustAmaninditAm .. 10..\\
tataH sarAjA sindhUnA.n vArddhakShatrirjayadrathaH .
vismitastAmanindyA~NgI.n dR^iShTvAsIddhR^iShTamAnasaH .. 11..\\
sa koTikAshya.n rAjAnamabravItkAmamohitaH .
kasya tveShAnavadyA~NgI yadi vApi na mAnuShI .. 12..\\
vivAhArtho na me kashchidimA.n dR^iShTvAtisundarIm .
etAmevAhamAdAya gamiShyAmi svamAlayam .. 13..\\
gachchha jAnIhi saumyainA.n kasya kA cha kuto.api vA .
kimarthamAgatA subhrUrida.n kaNTakita.n vanam .. 14..\\
api nAma varArohA mAmeShA lokasundarI .
bhajedadyAyatApA~NgI sudatI tanumadhyamA .. 15..\\
apyaha.n kR^itakAmaH syAmimAM prApya varastriyam .
gachchha jAnIhi ko nvasyA nAtha ityeva koTika .. 16..\\
sa koTikAshyastachchhrutvA rathAtpraskandya kuNDalI .
upetya paprachchha tadA kroShTA vyAghravadhUm iva .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 249}
koti
kA tva.n kadambasya vinamya shAkhAm
ekAshrame tiShThasi shobhamAnA .
dedIpyamAnAgnishikheva naktaM
dodhUyamAnA pavanena subhrUH .. 1..\\
atIva rUpeNa samanvitA tvaM
na chApyaraNyeShu bibheShi kiM nu .
devI nu yakShI yadi dAnavI vA
varApsarA daitya varA~NganA vA .. 2..\\
vapuShmatI voraga rAjakanyA
vanecharI vA kShaNadAchara strI .
yadyeva rAGYo varuNasya patnI
yamasya somasya dhaneshvarasya .. 3..\\
dhAturvidhAtuH saviturvibhorvA
shakrasya vA tva.n sadanAtprapannA .
na hyeva naH pR^ichchhasi ye vaya.n sma
na chApi jAnIma taveha nAtham .. 4..\\
vaya.n hi mAna.n tava vardhayantaH
pR^ichchhAma bhadre prabhavaM prabhu.n cha .
AchakShva bandhUMshcha pati.n kulaM cha
tattvena yachcheha karoShi kAryam .. 5..\\
aha.n tu rAGYaH surathasya putro
ya.n koTikAshyeti vidurmanuShyAH .
asau tu yastiShThati kA~nchanA~Nge
rathe huto.agnish chayane yathaiva .
trigartarAjaH kamalAyatAkShi
kShema~Nkaro nAma sa eSha vIraH .. 6..\\
asmAtparastveSha mahAdhanuShmAn
putraH kuNindAdhipatervariShThaH .
nirIkShate tvA.n vipulAyatA.nsaH
suvismitaH parvatavAsanityaH .. 7..\\
asau tu yaH puShkariNI samIpe
shyAmo yuvA tiShThati darshanIyaH .
ikShvAkurAGYaH subalasya putraH
sa eSha hantA dviShatA.n sugAtri .. 8..\\
yasyAnuyAtra.n dhvajinaH prayAnti
sauvIrakA dvAdasha rAjaputrAH .
shoNAshvayukteShu ratheShu sarve
makheShu dIptA iva havyavAhAH .. 9..\\
a~NgArakaH ku~njaraguptakash cha
shatru~njayaH sa~njaya supravR^iddhau .
prabha~Nkaro.atha bhramaro ravish cha
shUraH pratApaH kuharashcha nAma .. 10..\\
ya.n ShaTsahasrA rathino.anuyAnti
nAgA hayAshchaiva padAtinash cha .
jayadratho nAma yadi shrutaste
sauvIrarAjaH subhage sa eShaH .. 11..\\
tasyApare bhrAtaro.adInasattvA
balAhakAnIka vidAraNAdhyAH .
sauvIravIrAH pravarA yuvAno
rAjAnamete balino.anuyAnti .. 12..\\
etaiH sahAyairupayAti rAjA
marudgaNairindra ivAbhiguptaH .
ajAnatA.n khyApaya naH sukeshi
kasyAsi bhAryA duhitA cha kasya .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 250}
vai
athAbravIddraupadI rAjaputrI
pR^iShTA shibInAM pravareNa tena .
avekShya mandaM pravimuchya shAkhAM
sa~NgR^ihNatI kaushikamuttarIyam .. 1..\\
buddhyAbhijAnAmi narendraputra
na mAdR^ishI tvAmabhibhAShTumarhA .
na tveha vaktAsti taveha vAkyam
anyo naro vApyatha vApi nArI .. 2..\\
ekA hyaha.n samprati tena vAchaM
daddAni vai bhadra nibodha chedam .
aha.n hyaraNye kathamekamekA
tvAmAlapeyaM niratA svadharme .. 3..\\
jAnAmi cha tvA.n surathasya putraM
ya.n koTikAshyeti vidurmanuShyAH .
tasmAdaha.n shaibya tathaiva tubhyam
AkhyAmi bandhUnprati tannibodha .. 4..\\
apatyamasmi drupadasya rAGYaH
kR^iShNeti mA.n shaibya divurmanuShyAH .
sAha.n vR^iNe pa~nchajanAnpatitve
ye khANDava prasthagatAH shrutAste .. 5..\\
yudhiShThiro bhImasenArjunau cha
mAdryAshcha putrau puruShapravIrau .
te mAM niveshyeha dishash chatasro
vibhajya pArthA mR^igayAM prayAtAH .. 6..\\
prAchI.n rAjA dakShiNAM bhImaseno
jayaH pratIchI.n yamajAvudIchIm .
manye tu teShA.n rathasattamAnAM
kAlo.abhitaH prApta ihopayAtum .. 7..\\
saMmAnitA yAsyatha tairyatheShTaM
vimuchya vAhAnavagAhayadhvam .
priyAtithirdharmasuto mahAtmA
prIto bhaviShyatyabhivIkShya yuShmAn .. 8..\\
etAvaduktvA drupadAtmajA sA
shaibyAtmaja.n chandra mukhI pratItA .
vivesha tAM parNakuTIM prashastAM
sa~ncintya teShAm atithisvadharmam .. 9..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 251}
vai
athAsIneShu sarveShu teShu rAjasu bhArata .
koTikAshya vacho shrutvA shaibya.n sauvIrako.abravIt .. 1..\\
yadA vAcha.n vyAharantyAmasyAM me ramate manaH .
sImantinInAM mukhyAyA.n vinivR^ittaH kathaM bhavAn .. 2..\\
etA.n dR^iShTvA striyo me.anyA yathA shAkhAmR^igastriyaH .
pratibhAnti mahAbAho satyametadbravImi te .. 3..\\
darshanAdeva hi manastayA me.apahR^itaM bhR^isham .
tA.n samAchakShva kalyANIM yadi syAchchhaibya mAnuShI .. 4..\\
koti
eShA vai draupadI kR^iShNA rAjaputrI yashasvinI .
pa~nchAnAM pANDuputrANAM mahiShI saMmatA bhR^isham .. 5..\\
sarveShA.n chaiva pArthAnAM priyA bahumatA satI .
tayA sametya sauvIra suvIrAnsusukhI vraja .. 6..\\
vai
evamuktaH pratyuvAcha pashyAmo draupadIm iti .
patiH sauvIrasindhUnA.n duShTabhAvo jayadrathaH .. 7..\\
sa pravishyAshrama.n shUnyaM si.nhagoShThaM vR^iko yathA .
AtmanA saptamaH kR^iShNAmida.n vachanamabravIt .. 8..\\
kushala.n te varArohe bhartAraste.apyanAmayAH .
yeShA.n kushalakAmAsi te.api kachchidanAmayAH .. 9..\\
drau
kauravyaH kushalI rAjA kuntIputro yudhiShThiraH .
aha.n cha bhrAtarashchAsya yAMshchAnyAnparipR^ichchhasi .. 10..\\
pAdyaM pratigR^ihANedamAsana.n cha nR^ipAtmaja .
mR^igAnpa~nchAshata.n chaiva prAtarAshaM dadAni te .. 11..\\
aiNeyAnpR^iShatAnnya~NkUnhariNA~nsharabhA~nshashAn .
R^ishyAnrurU~nshambarAMshcha gavayAMshcha mR^igAnbahUn .. 12..\\
varAhAnmahiShAMshchaiva yAshchAnyA mR^igajAtayaH .
pradAsyati svaya.n tubhyaM kuntIputro yudhiShThiraH .. 13..\\
jayad
kushalaM prAtarAshasya sarvA me.apachitiH kR^itA .
ehi me rathamAroha sukhamApnuhi kevalam .. 14..\\
gatashrIkAMshchyutAnrAjyAtkR^ipaNAngatachetasaH .
araNyavAsinaH pArthAnnAnuroddhu.n tvamarhasi .. 15..\\
na vai praGYA gatashrIkaM bhartAramupayu~njate .
yu~njAnamanuyu~njIta na shriyaH sa~NkShaye vaset .. 16..\\
shriyA vihInA rAjyAchcha vinaShTAH shAshvatIH samAH .
ala.n te pANDuputrANAM bhaktyA kleshamupAsitum .. 17..\\
bhAryA me bhava sushroNi tyajainAnsukhamApnuhi .
akhilAnsindhusauvIrAnavApnuhi mayA saha .. 18..\\
vai
ityuktA sindhurAjena vAkya.n hR^idayakampanam .
kR^iShNA tasmAdapAkrAmaddeshAtsabhrukuTI mukhI .. 19..\\
avamatyAsya tadvAkyamAkShipya cha sumadhyamA .
maivamityabravItkR^iShNA lajjasveti cha saindhavam .. 20..\\
sA kA~NkShamANA bhartR^INAmupayAnamaninditA .
vilobhayAmAsa para.n vAkyairvAkyAni yu~njatI .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 252}
vai
saroSharAgopahatena valgunA
sarAga netreNa natonnata bhruvA .
mukhena visphUrya suvIra rAShTrapaM
tato.abravItta.n drupadAtmajA punaH .. 1..\\
yashasvinastIkShNaviShAnmahArathAn
adhikShipanmUDha na lajjase katham .
mahendrakalpAnniratAnsvakarmasu
sthitAnsamUheShvapi yakSharakShasAm .. 2..\\
na ki.n chidIDyaM pravadanti pApaM
vanechara.n vA gR^ihamedhinaM vA .
tapasvina.n samparipUrNa vidyaM
bhaShanti haiva.n shvanarAH suvIra .. 3..\\
aha.n tu manye tava nAsti kash chid
etAdR^ishe kShatriya saMniveshe .
yastvAdya pAtAlamukhe patantaM
pANau gR^ihItvA pratisa.nhareta .. 4..\\
nAgaM prabhinna.n girikUTa kalpam
upatyakA.n haimavatI.n charantam .
daNDIva yUthAdapasedhase tvaM
yo jetumAsha.nsasi dharmarAjam .. 5..\\
bAlyAtprasuptasya mahAbalasya
si.nhasya pakShmANi mukhAllunAsi .
padA samAhatya palAyamAnaH
kruddha.n yadA drakShyasi bhImasenam .. 6..\\
mahAbala.n ghorataraM pravR^iddhaM
jAta.n hariM parvata kandareShu .
prasuptamugraM prapadena hansi
yaH kruddhamAsetsyasi jiShNumugram .. 7..\\
kR^iShNoragau kIkShNa viShau dvijihvau
mattaH padAkrAmasi puchchha deshe .
yaH pANDavAbhyAM puruShottamAbhyAM
jaghanyajAbhyAM prayuyutsase tvam .. 8..\\
yathA cha veNuH kadalI nalo vA
phalantyabhAvAya na bhUtaye.a.atmanaH .
tathaiva mA.n taiH parirakShyamANam
AdAsyase karkaTakIva garbham .. 9..\\
jayad
jAnAmi kR^iShNe viditaM mamaitad
yathAvidhAste naradeva putrAH .
na tvevametena vibhIShaNena
shakyA vaya.n trAsayituM tvayAdya .. 10..\\
vayaM punaH sapta dasheShu kR^iShNe
kuleShu sarve.anavameShu jAtAH .
ShaDbhyo guNebhyo.abhyadhikA vihInAn
manyAmahye draupadi pANTu putrAn .. 11..\\
sA kShipramAtiShTha gaja.n rathaM vA
na vAkyamAtreNa vaya.n hi shakyAH .
Asha.nsa vA tva.n kR^ipaNa.n vadantI
sauvIrarAjasya punaH prasAdam .. 12..\\
drau
mahAbalA hi.n tviha durbaleva
sauvIrarAjasya matAhamasmi .
yAhaM pramAthAdiha sampratItA
sauvIrarAja.n kR^ipaNa.n vadeyam .. 13..\\
yasyA hi kR^iShNau padavI.n charetAM
samAsthitAvekarathe sahAyau .
indro.api tAM nApaharetkatha.n chin
manuShyamAtraH kR^ipaNaH kuto.anyaH .. 14..\\
yadA kirITI paravIra ghAtI
nighnanrathastho dviShatAM manA.nsi .
madantare tvaddhvajinIM praveShTA
kakSha.n dahannagnirivoShNageShu .. 15..\\
janArdanasyAnugA vR^iShNivIrA
maheShvAsAH kekayAshchApi sarve .
ete hi sarve mama rAjaputrAH
prahR^iShTarUpAH padavI.n chareyuH .. 16..\\
maurvI visR^iShTAH stanayitnughoShA
gANDIvamuktAstvativegavantaH .
hasta.n samAhatya dhana~njayasya
bhImAH shabda.n ghorataraM nadanti .. 17..\\
gANDIvamuktAMshcha mahAsharaughAn
pata~Ngasa~NghAniva shIghravegAn .
sasha~NkhaghoShaH satalatra ghoSho
gANDIvadhanvA muhurudvamaMsh cha .
yadA sharAnarpayitA tavorasi
tadA manaste kimivAbhaviShyat .. 18..\\
gadAhastaM bhImamabhidravantaM
mAdrIputrau sampatantau dishash cha .
amarShaja.n krodhaviSha.n vamantau
dR^iShTvA chira.n tApamupaiShyase.adhama .. 19..\\
yathA chAhaM nAtichare katha.n chit
patInmahArhAnmanasApi jAtu .
tenAdya satyena vashIkR^ita.n tvAM
draShTAsmi pArthaiH parikR^iShyamANam .. 20..\\
na sambhrama.n gantumaha.n hi shakShye
tvayA nR^isha.nsena vikR^iShyamANA .
samAgatAha.n hi kurupravIraiH
punarvana.n kAmyakamAgatA cha .. 21..\\
vai
sA tAnanuprekShya vishAlanetrA
jighR^ikShamANAnavabhartsayantI .
provAcha mA mA.n spR^ishateti bhItA
dhaumyaM pachukrosha purohita.n sA .. 22..\\
jagrAha tAmuttaravastradeshe
jayadrathasta.n samavAkShipatsA .
tayA samAkShipta tanuH sa pApaH
papAta shAkhIva nikR^ittamUlaH .. 23..\\
pragR^ihyamANA tu mahAjavena
muhurviniHshvasya cha rAjaputrI .
sA kR^iShyamANA rathamAruroha
daumyasya pAdAvabhivAdya kR^iShNA .. 24..\\
dhaumya
neya.n shakyA tvayA netumavijitya mahArathAn .
dharma.n kShatrasya paurANamavekShasva jayadratha .. 25..\\
kShudra.n kR^itvA phalaM pApaM prApsyasi tvamasaMshayam .
AsAdya pANDavAnvIrAndharmarAja purogamAn .. 26..\\
vai
ityuktvA hriyamANA.n tA.n rAjaputrIM yashasvinIm .
anvagachchhattadA dhaumyaH padAtigaNamadhyagaH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 253}
vai
tato dishaH sampravihR^itya pArthA
mR^igAnvarAhAnmahiShAMshcha hatvA .
dhanurdharAH shreShThatamAH pR^ithivyAM
pR^ithakcharantaH sahitA babhUvuH .. 1..\\
tato mR^igavyAlagaNAnukIrNaM
mahAvana.n tadvihagopaghuShTam .
bhrAtR^IMshcha tAnabhyavadadyudhiShThiraH
shrutvA giro vyAharatAM mR^igANAm .. 2..\\
AdityadIptA.n dishamabhyupetya
mR^igadvijAH krUramime vadanti .
AyAsamugraM prativedayanto
mahAhava.n shatrubhirvAvamAnam .. 3..\\
kShipraM nivartadhvamalaM mR^igairno
mano hi me dUyati dahyate cha .
buddhi.n samAchchhAdya cha me samanyur
uddhUyate prANapatiH sharIre .. 4..\\
saraH suparNena hR^itoraga.n yathA
rAShTra.n yathA rAjakamAttalakShmi .
eva.nvidhaM me pratibhAti kAmyakaM
shauNDairyathA pItarasashcha kumbhaH .. 5..\\
te saindhavairatyanilaughavegair
mahAjavairvAjibhiruhyamAnAH .
yuktairbR^ihadbhiH surathairnR^ivIrAs
tadAshramAyAbhimukhA babhUvuH .. 6..\\
teShA.n tu gomAyuranalpa ghoSho
nivartatAM mAmamupetya pArshvam .
pravyAharattaM pravimR^ishya rAjA
provAcha bhIma.n cha dhana~njayaM cha .. 7..\\
yathA vadatyeSha vihInayoniH
shAlAvR^iko vAmamupetya pArshvam .
suvyaktamasmAnavamanya pApaiH
kR^ito.abhimardaH kurubhiH prasahya .. 8..\\
ityeva te tadvanamAvishanto
mahatyaraNye mR^igayA.n charitvA .
bAlAmapashyanta tadA rudantIM
dhAtreyikAM preShyavadhUM priyAyAH .. 9..\\
tAmindrasenastvarito.abhisR^itya
rathAdavaplutya tato.abhyadhAvat .
provacha chainA.n vachanaM narendra
dhAtreyikAmArtatarastadAnIm .. 10..\\
ki.n rodiShi tvaM patitA dharaNyAM
ki.n te mukha.n shuShyati dInavarNam .
kachchinna pApaiH sunR^isha.nsa kR^idbhiH
pramAthitA draupadI rAjaputrI .
anidya rUpA suvishAlanetrA
sharIratulyA kurupu~NgavAnAm .. 11..\\
yadyeva devI pR^ithivIM praviShTA
divaM prapannApyatha vA samudram .
tasyA gamiShyanti pada.n hi pArthAs
tathA hi santapyati dharmarAjaH .. 12..\\
ko hIdR^ishAnAmarimardanAnAM
kleshakShamANAmaparAjitAnAm .
prANaiH samAmiShTatamA.n jihIrShed
anuttama.n ratnamiva pramUDhaH .
na budhyate nAthavatImihAdya
bahishchara.n hR^idayaM pANDavAnAm .. 13..\\
kasyAdya kAyaM pratibhidya ghorA
mahIM pravekShyanti shitAH sharAgryAH .
mA tva.n shuchastAM prati bhIru viddhi
yathAdya kR^iShNA punareShyatIti .
nihatya sarvAndviShataH samagrAn
pArthAH sameShyantyatha yAGYasenyA .. 14..\\
athAbravIchchAru mukhaM pramR^ijya
dhAtreyikA sArathimindrasenam .
jayadrathenApahR^itA pramathya
pa~nchendra kalpAnparibhUya kR^iShNA .. 15..\\
tiShThanti vartmAni navAnyamUni
vR^ikShAshcha na mlAnti tathaiva bhagnAH .
Avartayadhva.n hyanuyAta shIghraM
na dUrayAtaiva hi rAjaputrI .. 16..\\
saMnahyadhva.n sarva evendra kalpA
mahAnti chArUNi cha daMshanAni .
gR^ihNIta chApAni mahAdhanAni
sharAMshcha shIghraM padavI.n vrajadhvam .. 17..\\
purA hi nirbhartsana daNDamohitA
pramUDha chittA vadanena shuShyatA .
dadAti kasmai chidanarhate tanuM
varAjya pUrNAmiva bhasmani shrucham .. 18..\\
purA tuShAgnAviva hUyate haviH
purA shmashAne sragivApavidhyate .
purA cha somo.adhvarago.avalihyate
shunA yathA viprajane pramohite .
mahatyaraNye mR^igayA.n charitvA
purA shR^igAlo nalinI.n vigAhate .. 19..\\
mA vaH priyAyAH sunasa.n sulochanaM
chandraprabhAchchha.n vadanaM prasannam .
spR^ishyAchchhubha.n kashchidakR^itya kArI
shvA vai puroDAshamivopayu~NkShIt .
etAni vartmAnyanuyAta shIghraM
mA vaH kAlaH kShipramihAtyagAdvai .. 20..\\
y
bhadre tUShNImAssva niyachchha vAchaM
mAsmatsakAshe parusANyavochaH .
rAjAno vA yadi vA rAjaputrA
balena mattA va~nchanAM prApnuvanti .. 21..\\
vai
etAvaduktvA prayayurhi shIghraM
tAnyeva vartmAnyanuvartamAnAH .
muhurmuhurvyAlavaduchchhasanto
jyA.n vikShipantashcha mahAdhanurbhyaH .. 22..\\
tato.apashya.nstasya sainyasya reNum
uddhUta.n vai jAvi khurapraNunnam .
padAtInAM madhyagata.n cha dhaumyaM
vikroshantaM bhImamabhidraveti .. 23..\\
te sAntvya dhaumyaM paridInasattvAH
sukhaM bhavAnetviti rAjaputrAH .
shyenA yathaivAmiSha samprayuktA
javena taH sainyamathAbhyadhAvan .. 24..\\
teShAM mahendropamavikramANAM
sa.nrabdhAnA.n dharShaNAdyAGYasenyAH .
krodhaH prajajvAla jayadratha.n cha
dR^iShTvA priyA.n tasya rathe sthitAM cha .. 25..\\
prachukrushushchApyatha sindhurAjaM
vR^ikodarashchaiva dhana~njayash cha .
yamau cha rAjA cha mahAdhanurdharAs
tato dishaH saMmumuhuH pareShAm .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 254}
vai
tato ghorataraH shabdo vane samabhavattadA .
bhImasenArjunau dR^iShTvA kShatriyANAmamarShiNAm .. 1..\\
teShA.n dhvajAgrANyabhivIkShya rAjA
svaya.n durAtmA kurupu~NgavAnAm .
jaradratho yAGYasenImuvAcha
rathe sthitAM bhAnumatI.n hataujAH .. 2..\\
AyAntIme pa~ncha rathA mahAnto
manye cha kR^iShNe patayastavaite .
sA jAnatI khyApaya naH sukeshi
paraM paraM pANDavAnA.n rathastham .. 3..\\
drau
ki.n te GYAtairmUDha mahAdhanurdharair
anAyuShya.n karmakR^itvAtighoram .
ete vIrAH patayo me sametA
na vaH sheShaH kashchidihAsti yuddhe .. 4..\\
AkhyAtavya.n tveva sarvaM mumUrShor
mayA tubhyaM pR^iShTayA dharma eShaH .
na me vyathA vidyate tvadbhaya.n vA
sampashyantyAH sAnuja.n dharmarAjam .. 5..\\
yasya dhvajAgre nadato mR^ida~Ngau
nandopanandau madhurau yuktarUpau .
eta.n svadharmArthavinishchayaGYaM
sadA janAH kR^ityavanto.anuyAnti .. 6..\\
ya eSha jAmbUnadashuddha gauraH
prachaNDa ghoNastanurAyatAkShaH .
eta.n kurushreShThatama.n vadanti
yudhiShThira.n dharmasutaM patiM me .. 7..\\
apyeSha shatroH sharaNAgatasya
dadyAtprANAndharmachArI nR^ivIraH .
paraihyenaM mUDha javena bhUtaye
tvamAtmanaH prA~njalirnyastashAstraH .. 8..\\
athApyenaM pashyasi ya.n rathasthaM
mahAbhuja.n shAlamiva pravR^iddham .
sandaShTauShThaM bhrukuTI sa.nhatabhruvaM
vR^ikodaro nAma patirmamaiShaH .. 9..\\
AjAneyA balinaH sAdhu dAntA
mahAbalAH shUramudAvahanti .
etasya karmANyatimAnuShANi
bhImeti shabdo.asya gataH pR^ithivyAm .. 10..\\
nAsyAparAddhAH sheShamihApnuvanti
nApyasya vaira.n vismarate kadA chit .
vairasyAnta.n sa.nvidhAyopayAti
pashchAchchhAntiM na cha gachchhatyatIva .. 11..\\
mR^idurvadAnyo dhR^itimAnyashasvI
jitendriyo vR^iddhasevI nR^ivIraH .
bhrAtA cha shiShyashcha yudhiShThirasya
dhana~njayo nAma patirmamaiShaH .. 12..\\
yo vai na kAmAnna bhayAnna lobhAt
tyajeddharmaM na nR^isha.nsa.n cha kuryAt .
sa eSha vaishvAnaratulyatejAH
kuntIsutaH shatrusahaH pramAthI .. 13..\\
yaH sarvadharmArthavinishchayaGYo
bhayArtAnAM bhayahartA manIShI .
yasyottama.n rUpamAhuH pR^ithivyAM
yaM pANDavAH parirakShanti sarve .. 14..\\
prANairgarIyA.nsamanuvrata.n vai
sa eSha vIro nakulaH patirme .
yaH khaDgayodhI laghuchitrahasto
mahAMshcha dhImAnsahadevo.advitIyaH .. 15..\\
yasyAdya karma drakShyase mUDha sattva
shatakratorvA daitya senAsu sa~Nkhye .
shUraH kR^itAstro matimAnmanIShI
priya~Nkaro dharmasutasya rAGYaH .. 16..\\
ya eSha chandrArkasamAnatejA
jaghanyajaH pANDavAnAM priyash cha .
buddhyA samo yasya naro na vidyate
vaktA tathA satsu vinishchayaGYaH .. 17..\\
saiSha shUro nityamamarShaNash
cha dhImAnprAGYaH sahadevaH patirme .
tyajetprANAnpravisheddhavyavAhaM
na tvevaiSha vyAhareddharmabAhyam .
sadA manasvI kShatradharme niviShTaH
kuntyAH prANairiShTatamo nR^ivIraH .. 18..\\
vishIryantIM nAvamivArNavAnte
ratnAbhipUrNAM makarasya pR^iShThe .
senA.n tavemA.n hatasarvayodhAM
vikShobhitA.n drakShyasi pANDuputraiH .. 19..\\
ityete vai kathitAH pANDuputrA
yA.nstvaM mohAdavamanya pravR^ittaH .
yadyetaistvaM muchyase.ariShTadehaH
punarjanma prApsyase jIva eva .. 20..\\
vai
tataH pArthAH pa~ncha pa~nchendra kalpAs
tyaktvA trastAnprA~njalI.nstAnpadAtIn .
rathAnIka.n sharavarShAndha kAraM
chakruH kruddhaH sarvataH saMnigR^ihya .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 255}
vai
santiShThata praharata tUrNa.n viparidhAvata .
iti sma saidhavo rAjA chodayAmAsa tAnnR^ipAn .. 1..\\
tato ghorataraH shabdo raNe samabhavattadA .
bhImArjunayamAndR^iShTvA sainyAnA.n sayudhiShThirAn .. 2..\\
shibisindhutrigartAnA.n viShAdashchApyajAyata .
tAndR^iShTvA puruShavyAghrAnvyAghrAniva balotkaTAn .. 3..\\
hemachitrasamutsedhA.n sarvashaikyAyasI.n gadAm .
pragR^ihyAbhyadravadbhImaH saindhava.n kAlachoditam .. 4..\\
tadantaramathAvR^itya koTikAshyo.abhyahArayat .
mahatA rathavaMshena parivArya vR^ikodaram .. 5..\\
shaktitomaranArAchairvIrabAhuprachoditaiH .
kIryamANo.api bahubhirna sma bhImo.abhyakampata .. 6..\\
gaja.n tu sagajArohaM padAtIMshcha chaturdasha .
jaghAna gadayA bhImaH saindhava dhvajinImukhe .. 7..\\
pArthaH pa~nchashatA~nshUrAnpArvatIyAnmahArathAn .
parIpsamAnaH sauvIra.n jaghAna dhvajinImukhe .. 8..\\
rAjA svaya.n suvIrANAM pravarANAM prahAriNAm .
nimeSha mAtreNa shata.n jaghAna samare tadA .. 9..\\
dadR^ishe nakulastatra rathAtpraskandya khaDgadhR^ik .
sirA.nsi pAdarakShANAM bIjavatpravapanmuhuH .. 10..\\
sahadevastu sa.nyAya rathena jaga yodhinaH .
pAtayAmAsa nArAchairdrumebhya iva barhiNaH .. 11..\\
tatastrigargaH sadhanuravatIrya mahArathAt .
gadayA chaturo vAhAnrAGYastasya tadAvadhIt .. 12..\\
tamabhyAshagata.n rAjA padAti.n kuntinandanaH .
ardhachandreNa bANena vivyAdhorasi dharmarAT .. 13..\\
sa bhinnahR^idayo vIro vaktrAchchhoNitamUdvaman .
papAtAbhimukhaH pArtha.n chhinnamUla iva drumaH .. 14..\\
indrasena dvitIyastu rathAtpraskandya dharmarAj .
hatAshvaH sahadevasya pratipede mahAratham .. 15..\\
nakula.n tvabhisandhAya kShemaM karamahAmukhau .
ubhAvubhayatastIkShNaiH sharavarShairavarShatAm .. 16..\\
tau sharairabhivarShantau jImUtAviva vArShikau .
ekaikena vipAThena jaghne mAdravatIsutaH .. 17..\\
trigartarAjaH surathastasyAtha rathadhUrgataH .
rathamAkShepayAmAsa gajena gajayAnavit .. 18..\\
nakulastvapabhIstasmAdrathAchcharmAsi pANimAn .
udbhrAnta.n sthAnamAsthAya tasthau giririvAchalaH .. 19..\\
surathasta.n gajavara.n vadhAya nakulasya tu .
preShayAmAsa sakrodhamabhyuchchhritakara.n tataH .. 20..\\
nakulastasya nAgasya samIpaparivartinaH .
saviShANaM bhujaM mUle khaDgena nirakR^intata .. 21..\\
sa vinadya mahAnAda.n jagaH ka~NkaNa bhUShaNaH .
patannavAkshirA bhUmau hastyArohAnapothayat .. 22..\\
sa tatkarma mahatkR^itvA shUro mAdravatIsutaH .
bhImasenarathaM prApya sharma lebhe mahArathaH .. 23..\\
bhImastvApatato rAGYaH koTikAshyasya sa~Ngare .
sUtasya nudato vAhAnkShureNApAharachchhiraH .. 24..\\
na bubodha hata.n sUtaM sa rAjA bAhushAlinA .
tasyAshvA vyadravansa~Nkhye hatasUtAstatastataH .. 25..\\
vimukha.n hatasUta.n taM bhImaH praharatAM varaH .
jaghAna talayuktena prAsenAbhyetya pANDavaH .. 26..\\
dvAdashAnA.n tu sarveShA.n sauvIrANAM dhana~njayaH .
chakarta niShitairbhallairdhanUMShi cha shirA.nsi cha .. 27..\\
shibInikShvAkumukhyAMshcha trigartAnsaidhavAnapi .
jaghAnAtirathaH sa~Nkhye bANagocharamAgatAn .. 28..\\
sAditAH pratyadR^ishyanta bahavaH savyasAchinA .
sapatAkAshcha mAta~NgAH sAdvajAshcha mahArathAH .. 29..\\
prachchhAdya pR^ithivI.n tasthuH sarvamAyodhanaM prati .
sharIrANyashiraskAni videhAni shirA.nsi cha .. 30..\\
shvagR^idhraka~NkakAkola bhAsagomAyuvAyasAH .
atR^ipya.nstatra vIrANA.n hatAnAM mA.nsashoNitaiH .. 31..\\
hateShu teShu vIreShu sindhurAjo jayadrathaH .
vimuchya kR^iShNA.n santrastaH palAyanaparo.abhavat .. 32..\\
sa tasminsa~Nkule sainye draupadImavatArya vai .
prANaprepsurupAdhAvadvana.n yena narAdhamaH .. 33..\\
draupadI.n dharmarAjastu dR^iShTvA dhaumya puraskR^itAm .
mAdrIputreNa vIreNa rathamAropayattadA .. 34..\\
tatastadvidruta.n sainyamapayAte jayadrathe .
AdishyAdishya nArAchairAjaghAna vR^ikodaraH .. 35..\\
savyasAchI tu ta.n dR^iShTvA palAyantaM jayadratham .
vArayAmAsa nighnantaM bhIma.n saindhava sainikAn .. 36..\\
arj
yasyApachArAtprApto.ayamasmAnklesho durAsadaH .
tamasminsamaroddeshe na pashyAmi jayadratham .. 37..\\
tamevAnviSha bhadra.n te kiM te yodhairnipAtitaiH .
anAmiShamida.n karma katha.n vA manyate bhavAn .. 38..\\
vai
ityukto bhImasenastu guDAkeshena dhImatA .
yudhiShThiramabhiprekShya vAgmI vachanamabravIt .. 39..\\
hatapravIrA ripavo bhUyiShTha.n vidrutA dishaH .
gR^ihItvA draupadI.n rAjannivartatu bhavAnitaH .. 40..\\
yamAbhyA.n saha rAjendra dhaumyena cha mahAtmanA .
prApyAshramapada.n rAjandraupadIM parisAntvaya .. 41..\\
na hi me mokShyate jIvanmUDhaH saindhavako nR^ipaH .
pAtAlatalasa.nstho.api yadi shakro.asya sArathiH .. 42..\\
y
na hantavyo mahAbAho durAtmApi sa saindhavaH .
uHshalAmabhisa.nsmR^itya gAndhArI.n cha yashasvinIm .. 43..\\
vai
tachchhrutvA draupadI bhImamuvAcha vyAkulendriyA .
kupitA hrImatI prAGYA patI bhImArjunAvubhau .. 44..\\
kartavya.n chetpriyaM mahya.n vadhyaH sa puruShAdhamaH .
saindhavApasadaH pApo durmatiH kulapA.nsanaH .. 45..\\
bhAryAbhihartA nirvairo yashcha rAjyaharo ripuH .
yAchamAno.api sa~NgrAme na sa jIvitumarhati .. 46..\\
ityuktau tau naravyAghrau yayaturyatra saindhavaH .
rAjA nivavR^ite kR^iShNAmAdAya sapurohitaH .. 47..\\
sa pravishyAshramapada.n vyapaviddhabR^isI ghaTam .
mArkaNDeyAdhibhirviprairanukIrNa.n dadarsha ha .. 48..\\
draupadImanushochadbhirbrAhmaNaistaiH samAgataiH .
samiyAya marA prAGYaH sabhAryo bhrAtR^imadhyagaH .. 49..\\
te sma taM muditA dR^iShTvA punarabhyAgataM nR^ipam .
jitvA tAnsindhusauvIrAndraupadI.n chAhR^itAM punaH .. 50..\\
sa taiH parivR^ito rAjA tatraivopavivesha ha .
praviveshAshrama.n kR^iShNA yamAbhyA.n saha bhAminI .. 51..\\
bhImArjunAvapi shrutvA kroshamAtragata.n ripum .
svayamashvA.nstudantau tau javenaivAbhyadhAvatAm .. 52..\\
idamatyadbhuta.n chAtra chakAra puruSho.arjunaH .
kroshamAtragatAnashvAnsaindhavasya jaghAna yat .. 53..\\
sa hi divyAstrasampannaH kR^ichchhrakAle.apyasambhramaH .
akarodduShkara.n karma sharairastrAnumantritaiH .. 54..\\
tato.abhyadhAvatA.n vIrAvubhau bhIma dhana~njayau .
hatAshva.n saindhavaM bhItamekaM vyAkulachetasam .. 55..\\
saindhavastu hatAndR^iShTvA tathAshvAnsvAnsuduHkhitaH .
dR^iShTvA vikramakarmANi kurvANa.n cha dhana~njayam .
palAyanakR^itotsAhaH prAdravadyena vai vanam .. 56..\\
saindhava.n tvAbhisamprekShya parAkrAntaM palAyane .
anuyAya mahAbAhuH phalguno vAkyamabravIt .. 57..\\
anena vIryeNa katha.n striyaM prArthayase balAt .
rAjaputra nivartasva na te yuktaM palAyanam .
katha.n chAnucharAnhitvA shatrumadhye palAyase .. 58..\\
ityuchyamAnaH pArthena saidhavo na nyavartata .
tiShTha tiShTheti taM bhImaH sahasAbhyadravadbalI .
mA vadhIriti pArthasta.n dayAvAnabhyabhAShata .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 256}
vai
jayadrathastu samprekShya bhrAtarAvudyatAyudhau .
prAdravattUrNamavyagro jIvitepsuH suduHkhitaH .. 1..\\
taM bhImaseno dhAvantamavatIrya rathAdbalI .
abhidrutya nijagrAha keshapakShe.atyamarShaNaH .. 2..\\
samudyamya cha ta.n roShAnniShpipeSha mahItale .
gale gR^ihItvA rAjAna.n tADayAmAsa chaiva ha .. 3..\\
punaH sa~njIvamAnasya tasyotpatitumichchhataH .
padA mUrdhni mahAbAhuH prAharadvilapiShyataH .. 4..\\
tasya jAnu.n dadau bhImo jaghne chainamaratninA .
sa mohamagamadrAjA prahAra varapIDitaH .. 5..\\
viroShaM bhImasena.n tu vArayAmAsa phalgunaH .
duHshalAyAH kR^ite rAjA yattadAheti kaurava .. 6..\\
bhiimasena
nAyaM pApasamAchAro matto jIvitumarhati .
draupadyAstadanarhAyAH parikleShTA narAdhamaH .. 7..\\
kiM nu shakyaM mayA kartu.n yadrAjA satata.n ghR^iNI .
tva.n cha bAlishayA buddhyA sadaivAsmAnprabAdhase .. 8..\\
eva.n kutvA saTAstasya pa~ncha chakre vR^ikodaraH .
ardhachandreNa bANena ki.n chidabruvatastadA .. 9..\\
vikalpayitvA rAjAna.n tataH prAha vR^ikodaraH .
jIvitu.n chechchhase mUDha hetuM me gadataH shR^iNu .. 10..\\
dAso.asmIti tvayA vAchya.n sa.nsatsu cha sabhAsu cha .
eva.n te jIvitaM dadyAmeSha yuddhajito vidhiH .. 11..\\
evamastviti ta.n rAjA kR^ichchhraprANo jayadrathaH .
provAcha puruShavyAghraM bhImamAhavashobhinam .. 12..\\
tata ena.n vicheShTantaM baddhvA pArtho vR^ikodaraH .
rathamAropayAmAsa visa~nj~naM pA.nsuguNThitam .. 13..\\
tatasta.n rathamAsthAya bhImaH pArthAnugastadA .
abhyetyAshramamadhyasthamabhyagachchhadyudhiShThiram .. 14..\\
darshayAmAsa bhImastu tadavastha.n jayadratham .
ta.n rAjA prAhasaddR^iShTvA muchyatAmiti chAbravIt .. 15..\\
rAjAna.n chAbravIdbhImo draupadyai kathayeti vai .
dAsabhAva.n gato hyeSha pANDUnAM pApachetanaH .. 16..\\
tamuvAcha tato jyeShTho bhrAtA sampraNaya.n vachaH .
mu~nchainamadhamAchAraM pramANa.n yadi te vayam .. 17..\\
draupadI chAbravIdbhImamabhiprekShya yudhiShThiram .
dAsAyaM muchyatA.n rAGYastvayA pa~ncha saTaH kR^itaH .. 18..\\
sa mukto.abhyetya rAjAnamabhivAdya yudhiShThiram .
vavande vihvalo rAjA tAMshcha sarvAnmunI.nstadA .. 19..\\
tamuvAcha ghR^iNI rAjA dharmaputro yudhiShThiraH .
tathA jayadratha.n dR^iShTvA gR^ihIta.n savyasAchinA .. 20..\\
adAso gachchha mukto.asi maiva.n kArShIH punaH kva chit .
strI kAmuka dhigastu tvA.n kShudraH kShudrasahAyavAn .
eva.nvidha.n hi kaH kuryAttvadanyaH puruShAdhamaH .. 21..\\
gatasattvamiva GYAtvA kartAramashubhasya tam .
samprekShya bharatashreShThaH kR^ipA.n chakre narAdhipaH .. 22..\\
dharme te vardhatAM buddhirmA chAdharme mano kR^ithAH .
sAshvaH saratha pAdAtaH svasti gachchha jayadratha .. 23..\\
evamuktastu savrIDa.n tUShNIM kiM chidavA~NmukhaH .
jagAma rAjA duHkhArto ga~NgA dvArAya bhArata .. 24..\\
sa deva.n sharaNa.n gatvA virUpAkShamumApatim .
tapo chachAra vipula.n tasya prIto vR^iShadhvajaH .. 25..\\
bali.n svayaM pratyagR^ihNAtprIyamANastrilochanaH .
vara.n chAsmai dadau devaH sa cha jagrAha tachchhR^iNu .. 26..\\
samastAnsarathAnpa~ncha jayeya.n yudhi pANDavAn .
iti rAjAbravIddevaM neti devastamabravIt .. 27..\\
ajayyAMshchApyavadhyAMshcha vArayiShyasi tAnyudhi .
R^ite.arjunaM mahAbAhu.n devairapi durAsadam .. 28..\\
yamAhurajita.n deva.n sha~NkhachakragadAdharam .
pradhAnaH so.astraviduShA.n tena kR^iShNena rakShyate .. 29..\\
evamuktastu nR^ipatiH svameva bhavana.n yayau .
pANDavAshcha vane tasminnyavasankAmyake tadA .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 257}
janam
eva.n hR^itAyA.n kR^iShNAyAM prApya kleshamanuttamam .
ata UrdhvaM naravyAghrAH kimakurvata pANDavAH .. 1..\\
vai
eva.n kR^iShNAM mokShayitvA vinirjitya jayadratham .
AsA.n chakre munigaNairdharmarAjo yudhiShThiraH .. 2..\\
teShAM madhye maharShINA.n shR^iNvatAmanushochatAm .
mArkaNDeyamida.n vAkyamabravItpANDunandanaH .. 3..\\
manye kAlashcha balavAndaiva.n cha vidhinirmitam .
bhavitavya.n cha bhUtAnA.n yasya nAsti vyatikramaH .. 4..\\
katha.n hi patnImasmAka.n dharmaGYAM dharmachAriNIm .
sa.nspR^ishedIdR^isho bhAvaH shuchi.n stainyamivAnR^itam .. 5..\\
na hi pApa.n kR^itaM kiM chitkarma vA ninditaM kva chit .
draupadyA brAhmaNeShveva dharmaH sucharito mahAn .. 6..\\
tA.n jahAra balAdrAjA mUDha buddhirjayadrathaH .
tasyAH sa.nharaNAtprAptaH shirasaH keshavApanam .
parAjaya.n cha sa~NgrAme sasahAyaH samAptavAn .. 7..\\
pratyAhR^itA tathAsmAbhirhatvA tatsaindhavaM balam .
taddAraharaNaM prAptamasmAbhiravitarkitam .. 8..\\
duHkhashchAya.n vanevAso mR^igayAyA.n cha jIvikA .
hi.nsA cha mR^igajAtInA.n vanaukobhirvanaukasAm .
GYAtibhirvipravAsashcha mithyA vyavasitairayam .. 9..\\
asti nUnaM mayA kashchidalpabhAgyataro naraH .
bhavatA dR^iShTapUrvo vA shrutapUrvo.api vA bhavet .. 10..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 258}
maark
prAptamapratima.n duHkha.n rAmeNa bharatarShabha .
rakShasA jAnakI tasya hR^itA bhAryA balIyasA .. 1..\\
AshramAdrAkShasendreNa rAvaNena vihAyasA .
mAyAmAsthAya tarasA hatvA gR^idhra.n jaTAyuSham .. 2..\\
pratyAjahAra tA.n rAmaH sugrIva balamAshritaH .
baddhvA setu.n samudrasya dagdhvA la~NkAM shitaiH sharaiH .. 3..\\
y
kasminrAmaH kule jAtaH ki.nvIryaH kimparAkramaH .
rAvaNaH kasya vA putraH ki.n vaira.n tasya tena ha .. 4..\\
etanme bhagavansarva.n samyagAkhyAtumarhasi .
shrotumichchhAmi charita.n rAmasyAkliShTakarmaNaH .. 5..\\
maark
ajo nAmAbhavadrAjA mahAnikShvAkuvaMshajaH .
tasya putro dasharathaH shashvatsvAdhyAyavA~nshuchiH .. 6..\\
abhava.nstasya chatvAraH putrA dharmArthakovidAH .
rAmalakShmaNashatrughnA bharatashcha mahAbalaH .. 7..\\
rAmasya mAtA kausalyA kaikeyI bharatasya tu .
sutau lakShmaNashatrughnau sumitrAyAH parantapau .. 8..\\
videharAjo janakaH sItA tasyAtmajA bibho .
yA.n chakAra svayaM tvaShTA rAmasya mahiShIM priyAm .. 9..\\
etadrAmasya te janma sItAyAshcha prakIrtitam .
rAvaNasyApi te janma vyAkhyAsyAmi janeshvara .. 10..\\
pitAmaho rAvaNasya sAkShAddevaH prajApatiH .
svayambhUH sarvalokAnAM prabhuH sraShTA mahAtapAH .. 11..\\
pulastyo nAma tasyAsInmAnaso dayitaH sutaH .
tasya vaishravaNo nAma gavi putro.abhavatprabhuH .. 12..\\
pitara.n sa samutsR^ijya pitAmahamupasthitaH .
tasya kopAtpitA rAjansasarjAtmAnamAtmanA .. 13..\\
sa jaGYe vishravA nAma tasyAtmArdhena vai dvijaH .
pratIkArAya sakrodhastato vaishravaNasya vai .. 14..\\
pitAmahastu prItAtmA dadau vaishravaNasya ha .
amaratva.n dhaneshatva.n lokapAlatvameva cha .. 15..\\
IshAnena tathA sakhyaM putra.n cha nalakUbaram .
rAjadhAnI nivesha.n cha la~NkA.n rakShogaNAnvitAm .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 259}
maark
pulastyasya tu yaH krodhAdardhadeho.abhavanmuniH .
vishravA nAma sakrodhaH sa vaishravaNamaikShata .. 1..\\
bubudhe ta.n tu sakrodhaM pitara.n rAkShaseshvaraH .
kuberastatprasAdArtha.n yatate sma sadA nR^ipa .. 2..\\
sa rAjarAjo la~NkAyAM nivasannaravAhanaH .
rAkShasIH pradadau tisraH piturvai parichArikAH .. 3..\\
tAstadA taM mahAtmAna.n santoShayitumudyatAH .
R^iShiM bharatashArdUla nR^ittagItavishAradAH .. 4..\\
puShpotkaTA cha rAkA cha mAlinI cha vishAM pate .
anyonyaspardhayA rAja~nshreyaH kAmAH sumadhyamAH .. 5..\\
tAsA.n sa bhagavA.nstuShTo mahAtmA pradadau varAn .
lokapAlopamAnputrAnekaikasyA yathepsitAn .. 6..\\
puShpotkaTAyA.n jaGYAte dvau putrau rAkShaseshvarau .
kumbhakarNa dashagrIvau balenApratimau bhuvi .. 7..\\
mAlinI janayAmAsa putrameka.n vibhIShaNam .
rAkAyAM mithuna.n jaGYe kharaH shUrpaNakhA tathA .. 8..\\
vibhIShaNastu rUpeNa sarvebhyo.abhyadhiko.abhavat .
sa babhUva mahAbhAgo dharmagoptA kriyA ratiH .. 9..\\
dashagrIvastu sarveShA.n jyeShTho rAkShasapu~NgavaH .
mahotsAho mahAvIryo mahAsattvaparAkramaH .. 10..\\
kumbhakarNo balenAsItsarvebhyo.abhyadhikastadA .
mAyAvI raNashauNDashcha raudrashcha rajanIcharaH .. 11..\\
kharo dhanuShi vikrAnto brahma dviTpishitAshanaH .
siddhavighnakarI chApi raudrA shUrpaNakhA tathA .. 12..\\
sarve vedavidaH shUrAH sarve sucharitavratAH .
UShuH pitrA saha ratA gandhamAdana parvate .. 13..\\
tato vaishravaNa.n tatra dadR^ishurnaravAhanam .
pitrA sArdha.n samAsInamR^iddhyA paramayA yutam .. 14..\\
jAtaspardhAstataste tu tapase dhR^itanishchayAH .
brahmANa.n toShayAmAsurghoreNa tapasA tadA .. 15..\\
atiShThadekapAdena sahasraM parivatsarAn .
vAyubhakSho dashagrIvaH pa~nchAgniH susamAhitaH .. 16..\\
adhaH shAyI kumbhakarNo yatAhAro yatavrataH .
vibhIShaNaH shIrNaparNamekamabhyavahArayat .. 17..\\
upavAsaratirdhImAnsadA japyaparAyaNaH .
tameva kAlamAtiShThattIvra.n tapa udAradhIH .. 18..\\
kharaH shUrpaNakhA chaiva teShA.n vai tapyatA.n tapaH .
paricharyA.n cha rakShAM cha chakraturhR^iShTamAnasau .. 19..\\
pUrNe varShasahasre tu shiro chhittvA dashAnanaH .
juhotyagnau durAdharShastenAtuShyajjagatprabhuH .. 20..\\
tato brahmA svaya.n gatvA tapasastAnnyavArayat .
pralobhya varadAnena sarvAneva pR^ithakpR^ithak .. 21..\\
brahmaa
prIto.asmi vo nivartadhva.n varAnvR^iNuta putrakAH .
yadyadiShTamR^ite tvekamamaratva.n tathAstu tat .. 22..\\
yadyadagnau huta.n sarvaM shiraste mahadIpsayA .
tathaiva tAni te dehe bhaviShyanti yathepsitam .. 23..\\
vairUpya.n cha na te dehe kAmarUpadharastathA .
bhaviShyasi raNe.arINA.n vijetAsi na saMshayaH .. 24..\\
raavana
gandharvadevAsurato yakSharAkShasatastathA .
sarvakiMnara bhUtebhyo na me bhUyAtparAbhavaH .. 25..\\
brahmaa
ya ete kIrtitAH sarve na tebhyo.asti bhaya.n tava .
R^ite manuShyAdbhadra.n te tathA tadvihitaM mayA .. 26..\\
maark
evamukto dashagrIvastuShTaH samabhavattadA .
avamene hi durbuddhirmanuShyAnpuruShAdakaH .. 27..\\
kumbhakarNamathovAcha tathaiva prapitAmahaH .
sa vavre mahatIM nidrA.n tamasA grastachetanaH .. 28..\\
tathA bhaviShyatItyuktvA vibhIShaNamuvAcha ha .
vara.n vR^iNIShva putra tvaM prIto.asmIti punaH punaH .. 29..\\
vibhiisana
paramApadgatasyApi nAdharme me matirbhavet .
ashikShita.n cha bhagavanbrahmAstaM pratibhAtu me .. 30..\\
brahmaa
yasmAdrAkShasayonau te jAtasyAmitrakarshana .
nAdharme ramate buddhiramaratva.n dadAmi te .. 31..\\
maark
rAkShasastu vara.n labdhvA dashagrIvo vishAM pate .
la~NkAyAshchyAvayAmAsa yudhi jitvA dhaneshvaram .. 32..\\
hitvA sa bhagavA.Nlla~NkAmAvishadgandhamAdanam .
gandharvayakShAnugato rakShaHkimpuruShaiH saha .. 33..\\
vimAnaM puShpaka.n tasya jahArAkramya rAvaNaH .
shashApa ta.n vaishravaNo na tvAmetadvahiShyati .. 34..\\
yastu tvA.n samare hantA tamevaitaddhaniShyati .
avamanya guruM mA.n cha kShipraM tvaM na bhaviShyasi .. 35..\\
vibhIShaNastu dharmAtmA satA.n dharmamanusmaran .
anvagachchhanmahArAja shriyA paramayA yutaH .. 36..\\
tasmai sa bhagavA.nstuShTo bhrAtA bhrAtre dhaneshvaraH .
senApatya.n dadau dhImAnyakSharAkShasa senayoH .. 37..\\
rAkShasAH puruShAdAshcha pishAchAshcha mahAbalAH .
sarve sametya rAjAnamabhyaShi~nchaddashAnanam .. 38..\\
dashagrIvastu daityAnA.n devAnAM cha balotkaTaH .
Akramya ratnAnyaharatkAmarUpI viha~NgamaH .. 39..\\
rAvayAmAsa lokAnyattasmAdrAvaNa uchyate .
dashagrIvaH kAmabalo devAnAM bhayamAdadhat .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 260}
maark
tato brahmarShayaH siddhA devarAjarShayastathA .
havyavAhaM puraskR^itya brAhmaNa.n sharaNa.n gatAH .. 1..\\
agni
yaH sa vishravasaH putro dashagrIvo mahAbalaH .
avadhyo varadAnena kR^ito bhagavatA purA .. 2..\\
sa bAdhate prajA sarvA viprakArairmahAbalaH .
tato nastrAtubhagavannAnyastrAtA hi vidyate .. 3..\\
brahmaa
na sa devAsuraiH shakyo yuddhe jetu.n vibhAvaso .
vihita.n tatra yatkAryamabhitastasya nigrahe .. 4..\\
tadarthamavatIrNo.asau manniyogAchchaturbhujaH .
viShNuH praharatA.n shreShThaH sa karmaitatkariShyati .. 5..\\
maark
pitAmahastatasteShA.n saMnidhau vAkyamabravIt .
sarvairdevagaNaiH sArdha.n sambhavadhvaM mahItale .. 6..\\
viShNoH sahAyAnR^ikShIShu vAnarIShu cha sarvashaH .
janayadhva.n sutAnvIrAnkAmarUpabalAnvitAn .. 7..\\
tato bhAgAnubhAgena devagandharvadAnavAH .
avatartuM mahI.n sarve ra~njayAmAsura~njasA .. 8..\\
teShA.n samakSha.n gandharvIM dundubhIM nAma nAmataH .
shashAsa varado devo devakAryArtha siddhaye .. 9..\\
pitAmahavacho shrutvA gandharvI dundubhI tataH .
mantharA mAnuShe loke kubjA samabhavattadA .. 10..\\
shakraprabhR^itayashchaiva sarve te surasattamAH .
vAnararkSha varastrIShu janayAmAsurAtmajAn .
te.anvavartanpitR^Insarve yashasA cha balena cha .. 11..\\
bhettAro girishR^i~NgANA.n shAlatAlashilAyudhAH .
vajrasa.nhananAH sarve sarve chaughabalAstathA .. 12..\\
kAmavIryadharAshchaiva sarve yuddhavishAradAH .
nAgAyuta samaprANA vAyuvegasamA jave .
yatrechchhaka nivAsAshcha ke chidatra vanaukasaH .. 13..\\
eva.nvidhAya tatsarvaM bhagavA.NllokabhAvanaH .
mantharAM bodhayAmAsa yadyatkArya.n yathA yathA .. 14..\\
sA tadvachanamAGYAya tathA chakre manojavA .
ito chetashcha gachchhantI vairasandhukShaNe ratA .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 261}
y
uktaM bhagavatA janma rAmAdInAM pR^ithakpR^ithak .
prasthAna kAraNaM brahma~nshrotumichchhAmi kathyatAm .. 1..\\
katha.n dAsharathI.n vIrau bhrAtarau rAmalakShmaNau .
prasthApitau vanaM brahma maithilI cha yashasvinI .. 2..\\
maark
jAtaputro dasharathaH prItimAnabhavannR^ipaH .
kriyA ratirdharmaparaH satata.n vR^iddhasevitA .. 3..\\
krameNa chAsya te putrA vyavardhanta mahaujasaH .
vedeShu saharasyeShu dhanurvede cha pAragAH .. 4..\\
charitabrahmacharyAste kR^itadArAshcha pArthiva .
yadA tadA dasharathaH prItimAnabhavatsukhI .. 5..\\
jyeShTho rAmo.abhavatteShA.n ramayAmAsa hi prajAH .
manoharatayA dhImAnpiturhR^idayatoShaNaH .. 6..\\
tataH sa rAjA matimAnmatvAtmAna.n vayo.adhikam .
mantrayAmAsa savichairdharmaGYaishcha purohitaiH .. 7..\\
abhiShekAya rAmasya yauvarAjyena bhArata .
prAptakAla.n cha te sarve menire mantrasattamAH .. 8..\\
lohitAkShaM mahAbAhuM mattamAta~NgagAminam .
dIrghabAhuM mahoraskaM nIlaku~nchita mUrdhajam .. 9..\\
dIpyamAna.n shriyA vIraM shakrAdanavamaM bale .
pAraga.n sarvadharmANAM bR^ihaspatisamaM matau .. 10..\\
sarvAnurakta prakR^iti.n sarvavidyA vishAradam .
jitendriyamamitrANAmapi dR^iShTimanoharam .. 11..\\
niyantAramasAdhUnA.n goptAraM dharmachAriNAm .
dhR^itimantamanAdhR^iShya.n jetAramaparAjitam .. 12..\\
putra.n rAjA dasharathaH kausalyAnandavardhanam .
sandR^ishya paramAM prItimagachchhatkurunandana .. 13..\\
chintayaMshcha mahAtejA guNAnrAmasya vIryavAn .
abhyabhAShata bhadra.n te prIyamANaH purohitam .. 14..\\
adya puShyo nishi brahmanpuNya.n yogamupaiShyati .
sambhArAH sambhriyantAM me rAmashchopanimantryatAm .. 15..\\
iti tadrAjavachanaM pratishrutyAtha mantharA .
kaikeyImabhigamyeda.n kAle vachanamabravIt .. 16..\\
adya kaikeyi daurbhAgya.n rAGYA te khyApitaM mahat .
AshIviShastvA.n sa~NkruddhashchaNDo dashati durbhage .. 17..\\
subhagA khalu kausalyA yasyAH putro.abhiShekShyate .
kuto hi tava saubhAgya.n yasyAH putro na rAjyabhAk .. 18..\\
sA tadvachanamAGYAya sarvAbharaNabhUShitA .
vedI vilagnamadhyeva bibhratI rUpamuttamam .. 19..\\
vivikte patimAsAdya hasantIva shuchismitA .
praNaya.n vya~njayantIva madhuraM vAkyamabravIt .. 20..\\
satyapratiGYa yanme tva.n kAmamekaM nisR^iShTavAn .
upAkuruShva tadrAja.nstasmAnmuchyasva sa~NkaTAt .. 21..\\
raajaa
vara.n dadAni te hanta tadgR^ihANa yadichchhasi .
avadhyo vadhyatA.n ko.adya vadhyaH ko.adya vimuchyatAm .. 22..\\
dhana.n dadAni kasyAdya hriyatAM kasya vA punaH .
brAhmaNa svAdihAnyatra yatki.n chidvittamasti me .. 23..\\
maark
sA tadvachanamAGYAya parigR^ihya narAdhipam .
Atmano balamAGYAya tata enamuvAcha ha .. 24..\\
AbhiShechanika.n yatte rAmArthamupakalpitam .
bharatastadavApnotu vana.n gachchhatu rAghavaH .. 25..\\
sa tadrAjA vacho shrutvA vipriya.n dAruNodayam .
duHkhArto bharatashreShTha na ki.n chidvyAjahAra ha .. 26..\\
tatastathoktaM pitara.n rAmo viGYAya vIryavAn .
vanaM pratasthe dharmAtmA rAjA satyo bhavatviti .. 27..\\
tamanvagachchhallakShmIvAndhanuShmA.NllakShmaNastadA .
sItA cha bhAryA bhadra.n te vaidehI janakAtmajA .. 28..\\
tato vaga.n gate rAme rAjA dasharathastadA .
samayujyata dehasya kAlaparyAya dharmaNA .. 29..\\
rAmastu gatamAGYAya rAjAna.n cha tathAgatam .
AnAyya bharata.n devI kaikeyI vAkyamabravIt .. 30..\\
gato dasharathaH svarga.n vanasthau rAmalakShmaNau .
gR^ihANa rAjya.n vipula.n kShemaM nihatakaNTakam .. 31..\\
tAmuvAcha sa dharmAtmA nR^isha.nsaM bata te kR^itam .
pati.n hitvA kula.n chedamutsAdya dhanalubdhayA .. 32..\\
ayasho pAtayitvA me mUrdhni tva.n kulapA.nsane .
sakAmA bhava me mAtarityuktvA praruroda ha .. 33..\\
sa chAritva.n vishodhyAtha sarvaprakR^itisaMnidhau .
anvayAdbhrAtara.n rAmaM vinivartana lAlasaH .. 34..\\
kausalyA.n cha sumitrAM cha kaikeyIM cha suduHkhitaH .
agre prasthApya yAnaiH sa shatrughnasahito yayau .. 35..\\
vasiShTha vAmadevAbhyA.n vipraishchAnyaiH sahasrashaH .
paurajAnapadaiH sArdha.n rAmA nayanakA~NkShayA .. 36..\\
dadarsha chitrakUTastha.n sa rAmaM saha lakShmaNam .
tApasAnAmala~NkAra.n dhArayantaM dhanurdharam .. 37..\\
visarjitaH sa rAmeNa piturvachanakAriNA .
nandigrAme.akarodrAjyaM puraskR^ityAsya pAduke .. 38..\\
rAmastu punarAsha~Nkya paurajAnapadAgamam .
pravivesha mahAraNya.n sharabha~NgAshramaM prati .. 39..\\
satkR^itya sharabha~Nga.n sa daNDakAraNyamAshritaH .
nadI.n godAvarI.n ramyAmAshritya nyavasattadA .. 40..\\
vasatastasya rAmasya tataH shUrpaNakhAkR^itam .
khareNAsInmahadvaira.n janasthAnanivAsinA .. 41..\\
rakShArtha.n tApasAnAM cha rAghavo dharmavatsalaH .
chaturdashasahasrANi jaghAna bhuvi rakShasAm .. 42..\\
dUShaNa.n cha kharaM chaiva nihatya sumahAbalau .
chakre kShemaM punardhImAndharmAraNya.n sarAghavaH .. 43..\\
hateShu teShu rakShaH sutataH shUrpaNakhA punaH .
yayau nikR^ittanAsauShThI la~NkAM bhrAturniveshanam .. 44..\\
tato rAvaNamabhyetya rAkShasI duHkhamUrchhitA .
papAta pAdayorbhrAtuH saMshuShka rudhirAnanA .. 45..\\
tA.n tathA vikR^itAM dR^iShTvA rAvaNaH krodhamUrchhitaH .
utpapAtAsanAtkruddho dantairdantAnupaspR^ishan .. 46..\\
svAnamAtyAnvisR^ijyAtha vivikte tAmuvAcha saH .
kehAsyeva.n kR^itA bhadre mAmachintyAvamanya cha .. 47..\\
kaH shUla.n tIkShNamAsAdya sarvagAtrairniShevite .
kaH shirasyagnimAdAya vishvastaH svapate sukham .. 48..\\
AshIviSha.n ghorataraM pAdena smR^ishatIha kaH .
si.nha.n kesariNaM kashcha daMShTrAsu spR^ishya tiShThati .. 49..\\
ityevaM bruvatastasya srotobhyastejaso.archiShaH .
nishcherurdahyato rAtrau vR^ikShasyeva svarandhrataH .. 50..\\
tasya tatsarvamAchakhyau bhaginI rAmavikramam .
svaradUShaNa sa.nyukta.n rAkShasAnAM parAbhavam .. 51..\\
sa nishchitya tataH kR^itya.n svasAramupasAntvya cha .
UrdhvamAchakrame rAjA vidhAya nagare vidhim .. 52..\\
trikUTa.n samatikramya kAlaparvatameva cha .
dadarsha makarAvAsa.n gambhIrodaM mahodadhim .. 53..\\
tamatItyAtha gokarNamabhyagachchhaddashAnanaH .
dayita.n sthAnamavyagraM shUlapANermahAtmanaH .. 54..\\
tatrAbhyagachchhanmArIchaM pUrvAmAtya.n dashAnanaH .
purA rAma bhayAdeva tApasya.n samupAshritam .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 262}
maark
mArIchastvatha sambhrAnto dR^iShTvA rAvaNamAgatam .
pUjayAmAsa satkAraiH phalamUlAdibhistathA .. 1..\\
vishrAnta.n chainamAsInamanvAsInaH sa rAkShasaH .
uvAcha prashrita.n vAkyaM vAkyaGYo vAkyakovidam .. 2..\\
na te pratR^itimAnvarNaH kachchitkShemaM pure tava .
kachchitprakR^itayaH sarvA bhajante tvA.n yathA purA .. 3..\\
kimihAgamane chApi kArya.n te rAkShaseshvara .
kR^itamityeva tadviddhi yadyapi syAtsuduShkaram .. 4..\\
shasha.nsa rAvaNastasmai tatsarva.n rAma cheShTitam .
mArIchastvabravIchchhrutvA samAsenaiva rAvaNam .. 5..\\
ala.n te rAmamAsAdya vIryaGYo hyasmi tasya vai .
bANavega.n hi kastasya shaktaH soDhuM mahAtmanaH .. 6..\\
pravrajyAyA.n hi me hetuH sa eva puruSharShabha .
vinAshamukhametatte kenAkhyAta.n durAtmanA .. 7..\\
tamuvAchAtha sakrodho rAvaNaH paribhartsayan .
akurvato.asmadvachana.n syAnmR^ityurapi te dhruvam .. 8..\\
mArIchashchintayAmAsa vishiShTAnmaraNa.n varam .
avashyaM maraNe prApte kariShyAmyasya yanmatam .. 9..\\
tatastaM pratyuvAchAtha mArIcho rAkShaseshvaram .
ki.n te sAhyaM mayA kAryaM kariShyAmyavasho.api tat .. 10..\\
tamabravIddashagrIvo gachchha sItAM pralobhaya .
ratnashR^i~Ngo mR^igo bhUtvA ratnachitratanUruhaH .. 11..\\
dhruva.n sItA samAlakShya tvAM rAma.n chodayiShyati .
apakrAnte cha kAkutsthe sItA vashyA bhaviShyati .. 12..\\
tAmAdAyApaneShyAmi tataH sa na bhaviShyati .
bhAryA viyogAddurbuddhiretatsAhya.n kuruShva me .. 13..\\
ityevamukto mArIchaH kR^itvodakamathAtmanaH .
rAvaNaM purato yAntamanvagachchhatsuduHkhitaH .. 14..\\
tatastasyAshrama.n gatvA rAmasyAkliShTakarmaNaH .
chakratustattathA sarvamubhau yatpUrvamantritam .. 15..\\
rAvaNastu yatirbhUtvA muNDaH kuNDI tridaNDadhR^ik .
mR^igashcha bhUtvA mArIchasta.n deshamupajagmatuH .. 16..\\
darshayAmAsa vaidehIM mArIcho mR^igarUpadhR^ik .
chodayAmAsa tasyArthe sA rAma.n vidhichoditA .. 17..\\
rAmastasyAH priya.n kurvandhanurAdAya satvaraH .
rakShArthe lakShmaNaM nyasya prayayau mR^igalipsayA .. 18..\\
sadhanvI baddhatUNIraH khaDgagodhA~NgulitravAn .
anvadhAvanmR^iga.n rAmo rudrastArAmR^igaM yathA .. 19..\\
so.antarhitaH punastasya darshana.n rAkShaso vrajan .
chakarSha mahadadhvAna.n rAmastaM bubudhe tataH .. 20..\\
nishAchara.n viditvA taM rAghavaH pratibhAnavAn .
amogha.n sharamAdAya jaghAna mR^igarUpiNam .. 21..\\
sa rAmabANAbhihataH kR^itvA rAma svara.n tadA .
hA sIte lakShmaNetyeva.n chukroshArtasvareNa ha .. 22..\\
shushrAva tasya vaidehI tatastA.n karuNAM giram .
sA prAdravadyataH shabdastAmuvAchAtha lakShmaNaH .. 23..\\
ala.n te sha~NkayA bhIru ko rAma.n viShahiShyati .
muhUrtAddrakShyase rAmamAgata.n ta.n shuchismite .. 24..\\
ityuktvA sA prarudatI paryasha~Nkata devaram .
hatA vai strIsvabhAvena shuddhachAritrabhUShaNam .. 25..\\
sA taM paruShamArabdhA vaktu.n sAdhvI pativratA .
naiSha kAlo bhavenmUDha ya.n tvaM prArthayase hR^idA .. 26..\\
apyaha.n shastramAdAya hanyAmAtmAnamAtmanA .
pateya.n girishR^i~NgAdvA visheya.n vA hutAshanam .. 27..\\
rAmaM bhartAramutsR^ijya na tvaha.n tvAM kathaM chana .
nihInamupatiShTheya.n shArdUlI kroShTukaM yathA .. 28..\\
etAdR^isha.n vacho shrutvA lakShmaNaH priya rAghavaH .
pidhAya karNau sadvR^ittaH prasthito yena rAgavaH .
sa rAmasya pada.n gR^ihya prasasAra dhanurdharaH .. 29..\\
etasminnantare rakSho rAvaNaH pratyadR^ishyata .
abhavyo bhavyarUpeNa bhasmachchhanna ivAnalaH .
yati veShapratichchhanno jihIrShustAmaninditAm .. 30..\\
sA tamAlakShya samprApta.n dharmaGYA janakAtmajA .
nimantrayAmAsa tadA phalamUlAshanAdibhiH .. 31..\\
avamanya sa tatsarva.n svarUpaM pratipadya cha .
sAntvayAmAsa vaidehImiti rAkShasapu~NgavaH .. 32..\\
sIte rAkShasarAjo.aha.n rAvaNo nAma vishrutaH .
mama la~NkA purI nAmnA ramyA pAre mahodadheH .. 33..\\
tatra tva.n varanArIShu shobhiShyasi mayA saha .
bhAryA me bhava sushroNi tApasa.n tyajya rAghavam .. 34..\\
evamAdIni vAkyAni shrutvA sItAtha jAnakI .
pidhAya karNau sushroNI maivamityabravIdvachaH .. 35..\\
prapateddyauH sanakShatrA pR^ithivI shakalIbhavet .
shaityamagniriyAnnAha.n tyajeya.n ragunandanam .. 36..\\
katha.n hi bhinnakaraTaM padminaM vanagocharam .
upasthAya mahAnAga.n kareNuH sUkara.n spR^ishet .. 37..\\
katha.n hi pItvA mAdhvIkaM pItvA cha madhumAdhavIm .
lobha.n sauvIrake kuryAnnArI kA chiditi smare .. 38..\\
iti sA ta.n samAbhAShya praviveshAshramaM punaH .
tAmanudrutya sushroNI.n rAvaNaH pratyaShedhayat .. 39..\\
bhartsayitvA tu rUkSheNa svareNa gatachetanAm .
mUrdhajeShu nijagrAha khamupAchakrame tataH .. 40..\\
tA.n dadarsha tadA gR^idhro jaTAyurgirigocharaH .
rudatI.n rAma rAmeti hriyamANA.n tapasvinAm .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 263}
maark
sakhA dasharathasyAsIjjaTAyuraruNAtmajaH .
gR^idhrarAjo mahAvIryaH sampAtiryasya sodaraH .. 1..\\
sa dadarsha tadA sItA.n rAvaNA~NkagatAM snuShAm .
krodhAdabhyadravatpakShI rAvaNa.n rAkShaseshvaram .. 2..\\
athainamabravIdgR^idhro mu~ncha mu~ncheti maithilIm .
dhriyamANe mayi katha.n hariShyasi nishAchara .
na hi me mokShyase jIvanyadi notsR^ijase vadhUm .. 3..\\
uktvaiva.n rAkShasendra.n taM chakarta nakharairbhR^isham .
pakShatuNDaprahAraishcha bahusho jarjarIkR^itaH .
chakShAra rudhiraM bhUri giriH prasravaNairiva .. 4..\\
sa vadhyamAno gR^idhreNa rAmapriyahitaiShiNA .
kha~NgamAdAya chichchheda bhujau tasya patatriNaH .. 5..\\
nihatya gR^idhrarAja.n sa chhinnAbhra shikharopamam .
UrdhvamAchakrame sItA.n gR^ihItvA~Nkena rAkShasaH .. 6..\\
yatra yatra tu vaidehI pashyatyAshramamaNDalam .
saro vA sarita.n vApi tatra mu~nchati bhUShaNam .. 7..\\
sA dadarsha giriprasthe pa~nchavAnarapu~NgavAn .
tatra vAso mahaddivyamutsasarja manasvinI .. 8..\\
tatteShA.n vAnarendrANAM papAta pavanoddhutam .
madhye supItaM pa~nchAnA.n vidyunmeghAntare yathA .. 9..\\
eva.n hR^itAyAM vaidehyAM rAmo hatvA mahAmR^igam .
nivR^itto dadR^ishe dhImAnbhrAtara.n lakShmaNa.n tadA .. 10..\\
kathamutsR^ijya vaidehI.n vane rAkShasasevite .
ityevaM bhrAtara.n dR^iShTvA prApto.asIti vyagarhayat .. 11..\\
mR^igarUpadhareNAtha rakShasA so.apakarShaNam .
bhrAturAgamana.n chaiva chintayanparyatapyata .. 12..\\
garhayanneva rAmastu tvaritasta.n samAsadat .
api jIvati vaidehI neti pashyAmi lakShmaNa .. 13..\\
tasya tatsarvamAchakhyau sItAyA lakShmaNo vachaH .
yaduktavatyasadR^isha.n vaidehI pashchimaM vachaH .. 14..\\
dahyamAnena tu hR^idA rAmo.abhyapatadAshramam .
sa dadarsha tadA gR^idhraM nihataM parvatopamam .. 15..\\
rAkShasa.n sha~NkamAnastu vikR^iShya balavaddhanuH .
abhyadhAvata kAkutsthastatasta.n saha lakShmaNaH .. 16..\\
sa tAvuvAcha tejasvI sahitau rAmalakShmaNau .
gR^idhrarAjo.asmi bhadra.n vAM sakhA dasharathasya ha .. 17..\\
tasya tadvachana.n shrutvA sa~NgR^ihya dhanurI shubhe .
ko.ayaM pitaramasmAkaM nAmnAhetyUchatush cha tau .. 18..\\
tato dadR^ishatustau ta.n chhinnapalSha dvayaM tathA .
tayoH shasha.nsa gR^idhrastu sItArthe rAvaNAdvadham .. 19..\\
apR^ichchhadrAghavo gR^idhra.n rAvaNaH kA.n dishaM gataH .
tasya gR^idhraH shiraH kampairAchachakShe mamAra cha .. 20..\\
dakShiNAmiti kAkutstho viditvAsya tadi~Ngitam .
sasskAra.n lambhayAmAsa sakhAyaM pUjayanpituH .. 21..\\
tato dR^iShTvAshramapada.n vyapaviddhabR^isI ghaTam .
vidhvastakalasha.n shUnya.n gomAyubalasevitam .. 22..\\
duHkhashokasamAviShTau vaidehI haraNArditau .
jagmaturdaNDakAraNya.n dakShiNena parantapau .. 23..\\
vane mahati tasmi.nstu rAmaH saumitriNA saha .
dadarsha mR^igayUthAni dravamANAni sarvashaH .
shabda.n cha ghora.n sattvAnAM dAvAgneriva vardhataH .. 24..\\
apashyetAM muhUrtAchcha kabandha.n ghoradarshanam .
meghaparvata sa~NkAsha.n shAlaskandhaM mahAbhujam .
urogatavishAlAkShaM mahodaramahAmukham .. 25..\\
yadR^ichchhayAtha tadrakSho kare jagrAha lakShmaNam .
viShAdamagamatsadyo saumitriratha bhArata .. 26..\\
sa rAmamabhisamprekShya kR^iShyate yena tanmukham .
viShaNNashchAbravIdrAmaM pashyAvasthAmimAM mama .. 27..\\
haraNa.n chaiva vaidehyA mama chAyamupaplavaH .
rAjyabhraMshashcha bhavatastAtasya maraNa.n tathA .. 28..\\
nAha.n tvA.n saha vaidehyA sametaM kosalA gatam .
drakShyAmi pR^ithivI rAjye pitR^ipaitAmahe sthitam .. 29..\\
drakShyantyAryasya dhanyA ye kusha lAja shamI lavaiH .
abhiShiktasya vadana.n somaM sAbhra lavaM yathA .. 30..\\
evaM bahuvidha.n dhImAnvilalApa sa lakShmaNaH .
tamuvAchAtha kAkutsthaH sambhrameShvapyasambhramaH .. 31..\\
mA viShAdanaravyAghra naiSha kash chinmayi sthite .
chhindhyasya dakShiNaM bAhu.n chhinnaH savyo mayA bhujaH .. 32..\\
ityeva.n vadatA tasya bhujo rAmeNa pAtitaH .
kha~Ngena bhR^ishatIkShNena nikR^ittastilakANDavat .. 33..\\
tato.asya dakShiNaM bAhu.n kha~NgenAjaghnivAnbalI .
saumitrirapi samprekShya bhrAtara.n rAghavaM sthitam .. 34..\\
punarabhyAhanatpArshve tadrakSho lakShmaNo bhR^isham .
gatAsurapatadbhUmau kabandhaH sumahA.nstataH .. 35..\\
tasya dehAdviniHsR^itya puruSho divyadarshanaH .
dadR^ishe divamAsthAya divi sUrya iva jvalan .. 36..\\
paprachchha rAmasta.n vAgmI kastvaM prabrUhi pR^ichchhataH .
kAmayA kimida.n chitramAshcharyaM pratibhAti me .. 37..\\
tasyAchachakShe gandharvo vishvAvasurahaM nR^ipa .
prApto brahmAnushApena yoni.n rAkShasasevitAm .. 38..\\
rAvaNena hR^itA sItA rAGYA la~NkAnivAsinA .
sugrIvamabhigachchhasva sa te sAhya.n kariShyati .. 39..\\
eShA pampA shivajalA ha.nsakAraNDa vAyutA .
R^ishyamUkasya shailasya saMnikarShe taTAkinI .. 40..\\
sa.nvasatyatra sugrIvashchaturbhiH sachivaiH saha .
bhrAtA vAnararAjasya vAlino meha mAlinaH .. 41..\\
etAvachchhakyamasmAbhirvaktu.n draShTAsi jAnakIm .
dhruva.n vAnararAjasya vidito rAvaNAlayaH .. 42..\\
ityuktvAntarhito divyaH puruShaH sa mahAprabhaH .
vismaya.n jagmatushchobhau tau vIrau rAmalakShmaNau .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 264}
maark
tato.avidUre nalinIM prabhUtakamalotpalAm .
sItAharaNaduHkhArtaH pampA.n rAmaH samAsadat .. 1..\\
mArutena sushItena sukhenAmR^ita gandhinA .
sevyamAno vane tasmi~njagAma manasA priyAm .. 2..\\
vilalApa sa rAjendrastatra kAntAm anusmaran .
kAmabANAbhisantaptaH saumitristamathAbravIt .. 3..\\
na tvAmeva.nvidho bhAvaH spraShTumarhati mAnada .
Atmavantamiva vyAdhiH puruSha.n vR^iddhashIlinam .. 4..\\
pravR^ittirupalabdhA te vaidehyA rAvaNasya cha .
tA.n tvaM puruShakAreNa buddhyA chaivopapAdaya .. 5..\\
abhigachchhAva sugrIva.n shailasthaM haripu~Ngavam .
mayi shiShye cha bhR^itye cha sahAye cha samAshvasa .. 6..\\
evaM bahuvidhairvAkyairlakShmaNena sarAghavaH .
uktaH prakR^itimApede kArye chAnantaro.abhavat .. 7..\\
niShevya vAri pampAyAstarpayitvA pitR^Inapi .
pratasthaturubhau vIrau bhrAtarau rAmalakShmaNau .. 8..\\
tAvR^ishyamUkamabhyetya bahumUlaphala.n girim .
giryagre vAnarAnpa~ncha vIrau dadR^ishatustadA .. 9..\\
sugrIvaH preShayAmAsa sachiva.n vAnara.n tayoH .
buddhimanta.n hanUmantaM himavantamiva sthitam .. 10..\\
tena sambhAShya pUrva.n tau sugrIvamabhijagmatuH .
sakhya.n vAnararAjena chakre rAmastato nR^ipa .. 11..\\
tadvAso darshayAmAsurtasya kArye nivedite .
vAnarANA.n tu yatsItA hriyamANAbhyavAsR^ijat .. 12..\\
tatpratyayakara.n labdhvA sugrIvaM plavagAdhipam .
pR^ithivyA.n vAnaraishvarye svayaM rAmo.abhyaShechayat .. 13..\\
pratijaGYe cha kAkutsthaH samare vAlino vadham .
sugrIvashchApi vaidehyAH punarAnayanaM nR^ipa .. 14..\\
ityuktvA samaya.n kR^itvA vishvAsya cha parasparam .
abhyetya sarve kiShkindhA.n tasthuryuddhAbhikA~NkShiNaH .. 15..\\
sugrIvaH prApya kiShkindhAM nanAdaughanibhasvanaH .
nAsya tanmamR^iShe bAlI ta.n tArA pratyaShedhayat .. 16..\\
yathA nadati sugrIvo balavAneSha vAnaraH .
manye chAshrayavAnprApto na tvaM nirgantumarhasi .. 17..\\
hemamAlI tato vAlI tArA.n tArAdhipAnanAm .
provAcha vachana.n vAgmI tAM vAnarapatiH patiH .. 18..\\
sarvabhUtarutaGYA tvaM pashya buddhyA samanvitA .
kenApAshrayavAnprApto mamaiSha bhrAtR^igandhikaH .. 19..\\
chintayitvA muhUrta.n tu tArA tArAdhipaprabhA .
patimityabravItprAGYA shR^iNu sarva.n kapIshvara .. 20..\\
hR^itadAro mahAsattvo rAmo dasharathAtmajaH .
tulyAri mitratAM prAptaH sugrIveNa dhanurdharaH .. 21..\\
bhrAtA chAsya mahAbAhuH saumitriraparAjitaH .
lakShmaNo nAma medhAvI sthitaH kAryArthasiddhaye .. 22..\\
maindashcha dvividashchaiva hanUmAMshchAnilAtmajaH .
jAmbavAnR^ikSharAjashcha sugrIvasachivAH sthitAH .. 23..\\
sarva ete mahAtmAno buddhimanto mahAbalAH .
ala.n tava vinAshAya rAma vIryavyapAshrayAt .. 24..\\
tasyAstadAkShipya vacho hitamukta.n kapIShvaraH .
paryasha~Nkata tAmIrShuH sugrIva gatamAnasAm .. 25..\\
tArAM paruShamuktvA sa nirjagAma guhA mukhAt .
sthitaM mAlyavato.abhyAshe sugrIva.n so.abhyabhAShata .. 26..\\
asakR^ittvaM mayA mUDha nirjito jIvitapriyaH .
mukto GYAtiriti GYAtvA kA tvarA maraNe punaH .. 27..\\
ityuktaH prAha sugrIvo bhrAtara.n hetumadvachaH .
prAptakAlamamitraghno rAma.n sambodhayanniva .. 28..\\
hR^itadArasya me rAjanhR^itarAjyasya cha tvayA .
kiM nu jIvitasAmarthyamiti viddhi samAgatam .. 29..\\
evamuktvA bahuvidha.n tatastau saMnipetatuH .
samare vAlisugrIvau shAlatAlashilAyudhau .. 30..\\
ubhau jaghnaturanyonyamubhau bhUmau nipetatuH .
ubhau vavalgatushchitraM muShTibhishcha nijaghnatuH .. 31..\\
ubhau rudhirasa.nsiktau nakhadanta parikShatau .
shushubhAte tadA vIrau pishpitAviva kiMshukau .. 32..\\
na visheShastayoryuddhe tadA kashchana dR^ishyate .
sugrIvasya tadA mAlA.n hanUmAnkaNTha Asajat .. 33..\\
sa mAlayA tadA vIraH shushubhe kaNThasaktayA .
shrImAniva mahAshailo malayo meghamAlayA .. 34..\\
kR^itachihna.n tu sugrIva.n rAmo dR^iShTvA mahAdhanuH .
vichakarSha dhanuHshreShTha.n vAlimuddishya lakShyavat .. 35..\\
visphArastasya dhanuSho yantrasyeva tadA babhau .
vitatrAsa tadA vAlI shareNAbhihato hR^idi .. 36..\\
sa bhinnamarmAbhihato vaktrAchchhoNitamudvaman .
dadarshAvasthita.n rAmamArAtsaumitriNA saha .. 37..\\
garhayitvA sa kAkutsthaM papAta bhuvi mUrchhitaH .
tArA dadarsha taM bhUmau tArApatimiva chyutam .. 38..\\
hate vAlini sugrIvaH kiShkindhAM pratyapadyata .
tA.n cha tArApatimukhIM tArAM nipatiteshvarAm .. 39..\\
rAmastu chaturo mAsAnpR^iShThe mAlyavataH shubhe .
nivAsamakaroddhImAnsugrIveNAbhyupasthitaH .. 40..\\
rAvaNo.api purI.n gatvA la~NkAM kAmabalAtkR^itaH .
sItAM niveshayAmAsa bhavane nandanopame .
ashokavanikAbhyAshe tApasAshramasaMnibhe .. 41..\\
bhartR^ismaraNa tanva~NgI tApasI veShadhAriNI .
upavAsatapaH shIlA tatra sA pR^ithulekShaNA .
uvAsa duHkhavasatIH phalamUlakR^itAshanA .. 42..\\
didesha rAkShasIstatra rakShaNe rAkShasAdhipaH .
prAsAsishUlaparashu mudgarAlAta dhAriNIH .. 43..\\
dvyakShI.n tryakShI.n lalATAkShIM dIrghajihvAmajihvikAm .
tristanImekapAdA.n cha trijaTAmekalochanAm .. 44..\\
etAshchAnyAshcha dIptAkShyaH karabhotkaTa mUrdhajAH .
parivAryAsate sItA.n divArAtramatandritAH .. 45..\\
tAstu tAmAyatApA~NgIM pishAchyo dAruNasvanAH .
tarjayanti sadA raudrAH paruShavya~njanAkSharAH .. 46..\\
khAdAma pATayAmainA.n tilashaH pravibhajya tAm .
yeyaM bhartAramasmAkamavamanyeha jIvati .. 47..\\
ityevaM paribhartsantIstrAsyamAnA punaH punaH .
bhartR^ishokasamAviShTA niHshvasyedamuvAcha tAH .. 48..\\
AryAH khAdata mA.n shIghraM na me lobho.asti jIvite .
vinA taM pundarIkAkShaM nIlaku~nchita mUrdhajam .. 49..\\
apyevAhaM nirAhArA jIvitapriyavarjitA .
shoShayiShyAmi gAtrANi vyAlI tAlagatA yathA .. 50..\\
na tvanyamabhigachchheyaM pumA.nsa.n rAghavAdR^ite .
iti jAnIta satyaM me kriyatA.n yadanantaram .. 51..\\
tasyAstadvachana.n shrutvA rAkShasyastAH kharasvanAH .
AkhyAtu.n rAkShasendrAya jagmustatsarvamAditaH .. 52..\\
gatAsutAsu sarvAsu trijaTA nAma rAkShasI .
sAntvayAmAsa vaidehI.n dharmaGYA priyavAdinI .. 53..\\
sIte vakShyAmi te ki.n chidvishvAsaM kuru me sakhi .
bhaya.n te vyetu vAmoru shR^iNu cheda.n vacho mama .. 54..\\
avindhyo nAma medhAvI vR^iddho rAkShasapu~NgavaH .
sa rAmasya hitAnveShI tvadarthe hi sa mAvadat .. 55..\\
sItA madvachanAdvAchyA samAshvAsya prasAdya cha .
bhartA te kushalI rAmo lakShmaNAnugato balI .. 56..\\
sakhya.n vAnararAjena shakra pratimatejasA .
kR^itavAnrAghavaH shrImA.nstvadarthe cha samudyataH .. 57..\\
mA cha te.astu bhayaM bhIru rAvaNAllokagarhitAt .
nalakUbara shApena rakShitA hyasyanindite .. 58..\\
shapto hyeSha purA pApo vadhU.n rambhAM parAmR^ishan .
na shakto vivashAM nArImupaitumajitendriyaH .. 59..\\
kShiprameShyati te bhartA sugrIveNAbhirakShitaH .
saumitrisahito dhImA.nstvA.n cheto mokShayiShyati .. 60..\\
svapnA hi sumahAghorA dR^iShTA me.aniShTa darshanAH .
vinAshAyAsya durbuddheH paulastya kulaghAtinaH .. 61..\\
dAruNo hyeSha duShTAtmA kShudrakarmA nishAcharaH .
svabhAvAchchhIla doSheNa sarveShAM bhayavardhanaH .. 62..\\
spardhate sarvadevairyaH kAlopahatachetanaH .
mayA vinAshali~NgAni svapne dR^iShTAni tasya vai .. 63..\\
tailAbhiShikto vikacho majjanpa~Nke dashAnanaH .
asakR^itkharayukte tu rathe nR^ityanniva sthitaH .. 64..\\
kumbhakarNAdayashcheme nagnAH patitamUrdhajAH .
kR^iShyante dakShiNAmAshA.n raktamAlyAnulepanAH .. 65..\\
shvetAtapatraH soShNIShaH shuklamAlyavibhUShaNaH .
shvetaparvatamArUDha eka eva vibhIShaNaH .. 66..\\
sachivAshchAsya chatvAraH shuklamAlyAnulepanAH .
shvetaparvatamArUDhA mokShyante.asmAnmahAbhayAt .. 67..\\
rAmasyAstreNa pR^ithivI parikShiptA sasAgarA .
yashasA pR^ithivI.n kR^itsnAM pUrayiShyati te patiH .. 68..\\
asthi sa~ncayamArUDho bhu~njAno madhu pAyasam .
lakShmaNashcha mayA dR^iShTo nirIkShansarvatodishaH .. 69..\\
rudatI rudhirArdrA~NgI vyAghreNa parirakShitA .
asakR^ittvaM mayA dR^iShTA gachchhantI dushamuttarAm .. 70..\\
harShameShyasi vaidehi kShipraM bhartR^isamanvitA .
rAghaveNa saha bhrAtrA sIte tvamachirAdiva .. 71..\\
iti sA mR^igashAvAkShI tachchhrutvA trijaTA vachaH .
babhUvAshAvatI bAlA punarbhartR^isamAgame .. 72..\\
yAvadabhyAgatA raudrAH pishAchyastAH sudAruNAH .
dadR^ishustA.n trijaTayA sahAsInA.n yathA purA .. 73..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 265}
maark
tatastAM bhartR^ishokArtA.n dInAM malinavAsasam .
maNisheShAbhyala~NkArA.n rudatI.n cha pativratAm .. 1..\\
rAkShasIbhirupAsyantI.n samAsInAM shilAtale .
rAvaNaH kAmabANArto dadarshopasasarpa cha .. 2..\\
devadAnavagandharvayakShakimpuruShairyudhi .
ajito shokavanikA.n yayau kandarpa mohitaH .. 3..\\
divyAmbara dharaH shrImAnsumR^iShTamaNikuNDalaH .
vichitramAlyamukuTo vasanta iva mUrtimAn .. 4..\\
sa kalpavR^ikShasadR^isho yatnAdapi vibhUShitaH .
shmashAnachaityadrumavadbhUShito.api bhaya~NkaraH .. 5..\\
sa tasyAstanumadhyAyAH samIpe rajanIcharaH .
dadR^ishe rohiNImetya shanaishchara iva grahaH .. 6..\\
sa tAmAmantrya sushroNIM puShpahetu sharAhataH .
idamityabravIdbAlA.n trastA.n rauhImivAbalAm .. 7..\\
sIte paryAptametAvatkR^ito bharturanugrahaH .
prasAda.n kuru tanva~Ngi kriyatAM parikarma te .. 8..\\
bhajasva mA.n varArohe mahArhAbharaNAmbarA .
bhava me sarvanArINAmuttamA varavarNini .. 9..\\
santi me devakanyAshcha rAjarShINA.n tathA~NganAH .
santi dAnava kanyAshcha daityAnA.n chApi yoShitaH .. 10..\\
chaturdasha pishAchAnA.n koTyo me vachane sthitAH .
dvistAvatpuruShAdAnA.n rakShasAM bhImakarmaNAm .. 11..\\
tato me triguNA yakShA ye madvachana kAriNaH .
ke chideva dhanAdhyakShaM bhrAtaraM me samAshritAH .. 12..\\
gandharvApsaraso bhadre mAmApAnagata.n sadA .
upatiShThanti vAmoru yathaiva bhrAtaraM mama .. 13..\\
putro.ahamapi viprarSheH sAkShAdvishravaso muneH .
pa~nchamo lokapAlAnAmiti me prathita.n yashaH .. 14..\\
divyAni bhakShyabhojyAni pAnAni vividhAni cha .
yathaiva tridasheshasya tathaiva mama bhAmini .. 15..\\
kShIyatA.n duShkR^itaM karma vanavAsa kR^itaM tava .
bhAryA me bhava sushroNi yathA mandodarI tathA .. 16..\\
ityuktA tena vaidehI parivR^itya shubhAnanA .
tR^iNamantarataH kR^itvA tamuvAcha nishAcharam .. 17..\\
ashivenAtivAmorurajasraM netravAriNA .
stanAvapatitau bAlA sahitAvabhivarShatI .
uvAcha vAkya.n taM kShudra.n vaidehI patidevatA .. 18..\\
asakR^idvadato vAkyamIdR^isha.n rAkShaseshvara .
viShAdayuktametatte mayA shrutamabhAgyayA .. 19..\\
tadbhadra sukhabhadra.n te mAnasa.n vinivartyatAm .
paradArAsmyalabhyA cha satata.n cha pativratA .. 20..\\
na chaivaupayikI bhAryA mAnuShI kR^ipaNA tava .
vivashA.n dharShayitvA cha kAM tvaM prItimavApsyasi .. 21..\\
prajApatisamo vipro brahmayoniH pitA tava .
na cha pAlayase dharma.n lokapAlasamaH katham .. 22..\\
bhrAtara.n rAjarAjAnaM maheshvara sakhaM prabhum .
dhaneshvara.n vyapadishankatha.n tviha na lajjase .. 23..\\
ityuktvA prArudatsItA kampayantI payodharau .
shirodharA.n cha tanva~NgI mukhaM prachchhAdya vAsasA .. 24..\\
tasyA rudatyA bhAminyA dIrghA veNI susa.nyatA .
dadR^ishe svasitA snigdhA lAkI vyAlIva mUrdhani .. 25..\\
tachchhrutvA rAvaNo vAkya.n sItayoktaM suniShThuram .
pratyAkhyAto.api durmedhAH punarevAbravIdvachaH .. 26..\\
kAmama~NgAni me sIte dunotu makaradhvajaH .
na tvAmakAmA.n sushroNIM sameShye chAruhAsinIm .. 27..\\
kiM nu shakyaM mayA kartu.n yattvamadyApi mAnuSham .
AhArabhUtamasmAka.n rAmamevAnurudhyase .. 28..\\
ityuktvA tAmanindyA~NgI.n sa rAkShasagaNeshvaraH .
tatraivAntarhito bhUtvA jagAmAbhimatA.n disham .. 29..\\
rAkShasIbhiH parivR^itA vaidehI shokakarshitA .
sevyamAnA trijaTayA tatraiva nyavasattadA .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 266}
maark
rAghavastu sasaumitriH sugrIveNAbhipAlitaH .
vasanmAlyavataH pR^iShThe dadarsha vimalaM nabhaH .. 1..\\
sa dR^iShTvA vimale vyomni nirmala.n shashalakShaNam .
grahanakShatratArAbhiranuyAtamamitrahA .. 2..\\
kumudotpala padmAnA.n gandhamAdAya vAyunA .
mahIdharasthaH shItena sahasA pratibodhitha .. 3..\\
prabhAte lakShmaNa.n vIramabhyabhAShata durmanAH .
sItA.n sa.nsmR^itya dharmAtmA ruddhAM rAkShasa veshmani .. 4..\\
gachchha lakShmaNa jAnIhi kiShkindhAyA.n kapIshvaram .
pramatta.n grAmyadharmeShu ketaghna.n svArthapaNDitam .. 5..\\
yo.asau kulAdhamo mUDho mayA rAjye.abhiShechitaH .
sarvavAnaragopuchchhA yamR^ikShAsh cha bhajanti vai .. 6..\\
yadarthaM nihato vAlI mayA raghukulodvaha .
tvayA saha mahAbAho kiShkindhopavane tadA .. 7..\\
kR^itaghna.n tamahaM manye vAnarApasadaM bhuvi .
yo mAmeva~Ngato mUDho na jAnIte.adya lakShmaNa .. 8..\\
asau manye na jAnIte samayapratipAdanam .
kR^itopakAraM mAM nUnamavamanyAlpayA dhiyA .. 9..\\
yadi tAvadanudyuktaH shete kAmasukhAtmakaH .
netavyo vAlimArgeNa sarvabhUtagati.n tvayA .. 10..\\
athApi ghaTate.asmAkamarthe vAnarapu~NgavaH .
tamAdAyaihi kAkutstha tvarAvAnbhava mAchiram .. 11..\\
ityukto lakShmaNo bhrAtrA guruvAkyahite rataH .
pratasthe ruchira.n gR^ihya samArgaNa guNaM dhanuH .
kiShkindhA dvAramAsAdya praviveshAnivAritaH .. 12..\\
sakrodha iti taM matvA rAjA pratyudyayau hariH .
ta.n sadAro vinItAtmA sugrIvaH plavagAdhipaH .
pUjayA pratijagrAha prIyamANastadarhayA .. 13..\\
tamabravIdrAmavacho saumitrirakutobhayaH .
sa tatsarvamasheSheNa shrutvA prahvaH kR^itA~njaliH .. 14..\\
sabhR^ityadAro rAjendra sugrIvo vAnarAdhipaH .
idamAha vacho prIto lakShmaNaM naraku~njaram .. 15..\\
nAsmi lakShmaNa durmedhA na kR^itaghno na nirghR^iNaH .
shrUyatA.n yaH prayatno me sItA paryeShaNe kR^itaH .. 16..\\
dishaH prasthApitAH sarve vinItA harayo mayA .
sarveShA.n cha kR^itaH kAlo mAsenAgamanaM punaH .. 17..\\
yairiya.n savanA sAdriH sapurA sAgarAmbarA .
vichetavyA mahI vIra sagrAma nagarAkarA .. 18..\\
sa mAsaH pa~ncharAtreNa pUrNo bhavitumarhati .
tataH shroShyasi rAmeNa sahitaH sumahatpriyam .. 19..\\
ityukto lakShmaNastena vAnarendreNa dhImatA .
tyaktvA roShamadInAtmA sugrIvaM pratyapUjayat .. 20..\\
sa rAma.n saha sugrIvo mAlyavatpR^iShThamAsthitam .
abhigamyodaya.n tasya kAryasya pratyavedayat .. 21..\\
ityeva.n vAnarendrAste samAjagmuH sahasrashaH .
dishastisro vichityAtha na tu ye dakShiNA.n gatAH .. 22..\\
Achakhyuste tu rAmAya mahI.n sAgaramekhalAm .
vichitAM na tu vaidehyA darshana.n rAvaNasya vA .. 23..\\
gatAstu dakShiNAmAshA.n ye vai vAnarapu~NgavAH .
AshAvA.nsteShu kAkutsthaH prAnAnArto.apyadhArayat .. 24..\\
dvimAsoparame kAle vyatIte plavagAstataH .
sugrIvamabhigamyeda.n tvaritA vAkyamabruvan .. 25..\\
rakShita.n vAlinA yattatsphItaM madhuvanaM mahat .
tvayA cha plavagashreShTha tadbhu~Nkte pavanAtmajaH .. 26..\\
vAliputro.a~Ngadashchaiva ye chAnye plavagarShabhAH .
vichetu.n dakShiNAmAshA.n rAjanprasthApitAstvayA .. 27..\\
teShA.n taM praNaya.n shrutvA mene sa kR^itakR^ityatAm .
kR^itArthAnA.n hi bhR^ityAnAmetadbhavati cheShTitam .. 28..\\
sa tadrAmAya medhAvI shasha.nsa plavagarShabhaH .
rAmashchApyanumAnena mene dR^iShTA.n tu maithilIm .. 29..\\
hanUmatpramukhAshchApi vishrAntAste plava~NgamAH .
abhijagmurharIndra.n ta.n rAmalakShmaNasaMnidhau .. 30..\\
gati.n cha mukhavarNaM cha dR^iShTvA rAmo hanUmataH .
agamatpratyayaM bhUyo dR^iShTA sIteti bhArata .. 31..\\
hanUmatpramukhAste tu vAnarAH pUrNamAnasAH .
praNemurvidhivadrAma.n sugrIvaM lakShmaNa.n tathA .. 32..\\
tAnuvAchAgatAnrAmaH pragR^ihya sashara.n dhanuH .
api mA.n jIvayiShyadhvamapi vaH kR^itakR^ityatA .. 33..\\
api rAjyamayodhyAyA.n kArayiShyAmyahaM punaH .
nihatya samare shatrUnAhR^itya janakAtmajAm .. 34..\\
amokShayitvA vaidehImahatvA cha ripUnraNe .
hR^itadAro.avadhUtashcha nAha.n jIvitumutsahe .. 35..\\
ityuktavachana.n rAmaM pratyuvAchAnilAtmajaH .
priyamAkhyAmi te rAma dR^iShTA sA jAnakI mayA .. 36..\\
vichitya dakShiNAmAshA.n saparvatavanAkarAm .
shrAntAH kAle vyatIte sma dR^iShTavanto mahAguhAm .. 37..\\
pravishAmo vaya.n tAM tu bahuyojanamAyatAm .
andhakArA.n suvipinA.n gahanAM kITa sevitAm .. 38..\\
gatvA sumahadadhvAnamAdityasya prabhA.n tataH .
dR^iShTavantaH sma tatraiva bhavana.n divyamantarA .. 39..\\
mayasya kila daityasya tadAsIdveshma rAghava .
tatra prabhAvatI nAma tapo.atapyata tApasI .. 40..\\
tayA dattAni bhojyAni pAnAni vividhAni cha .
bhuktvA labdhabalAH santastayoktena pathA tataH .. 41..\\
niryAya tasmAduddeshAtpashyAmo lavaNAmbhasaH .
samIpe sahyamalayau dardura.n cha mahAgirim .. 42..\\
tato malayamAruhya pashyanto varuNAlayam .
viShaNNA vyathitAH khinnA nirAshA jIvite bhR^isham .. 43..\\
anekashatavistIrNa.n yojanAnAM mahodadhim .
timinakra jhaShAvAsa.n chintayantaH suduHkhitAH .. 44..\\
tatrAnashana sa~Nkalpa.n kR^itvAsInA vayaM tadA .
tataH kathAnte gR^idhrasya jaTAyorabhavatkathA .. 45..\\
tataH parvatashR^i~NgAbha.n ghorarUpaM bhayAvaham .
pakShiNa.n dR^iShTavantaH sma vainateyamivAparam .. 46..\\
so.asmAnatarkayadbhoktumathAbhyetya vacho.abravIt .
bhoH ka eSha mama bhrAturjaTAyoH kurute kathAm .. 47..\\
sampAtirnAma tasyAha.n jyeShTho bhrAtA khagAdhipaH .
anyonyaspardhayArUDhAvAvAmAdityasa.nsadam .. 48..\\
tato dagdhAvimau pakShau na dagdhau tu jaTAyuShaH .
tadA me chiradR^iShTaH sa bhrAtA gR^idhrapatiH priyaH .
nirdagdhapakShaH patito hyahamasminmahAgirau .. 49..\\
tasyaiva.n vadato.asmAbhirhato bhrAtA niveditaH .
vyasanaM bhavatashcheda.n sa~NkShepAdvai niveditam .. 50..\\
sa sampAtistadA rAja~nshrutvA sumahadapriyam .
viShaNNachetAH paprachchha punarasmAnarindama .. 51..\\
kaH sa rAmaH katha.n sItA jaTAyushcha kathaM hataH .
ichchhAmi sarvamevaitachchhrotuM plavagasattamAH .. 52..\\
tasyAha.n sarvamevaitaM bhavato vyasanAgamam .
prAyopaveshane chaiva hetu.n vistarato.abruvam .. 53..\\
so.asmAnutthApayAmAsa vAkyenAnena pakShirAj .
rAvaNo vidito mahya.n la~NkA chAsya mahApurI .. 54..\\
dR^iShTA pAre samudrasya trikUTagirikandare .
bhavitrI tatra vaidehI na me.astyatra vichAraNA .. 55..\\
iti tasya vacho shrutvA vayamutthAya satvarAH .
sAgaraplavane mantraM mantrayAmaH parantapa .. 56..\\
nAdhyavasyadyadA kashchitsAgarasya vila~Nghane .
tataH pitaramAvishya pupluve.ahaM mahArNavam .
shatayojanavistIrNaM nihatya jalarAkShasIm .. 57..\\
tatra sItA mayA dR^iShTA rAvaNAntaHpure satI .
upavAsatapaH shIlA bhartR^idarshanalAlasA .
jaTilA maladigdhA~NgI kR^ishA dInA tapasvinI .. 58..\\
nimittaistAmaha.n sItAmupalabhya pR^ithagvidhaiH .
upasR^ityAbruva.n chAryAmabhigamya rahogatAm .. 59..\\
sIte rAmasya dUto.aha.n vAnaro mArutAtmajaH .
tvaddarshanamabhiprepsuriha prApto vihAyasA .. 60..\\
rAjaputrau kushalinau bhrAtarau rAmalakShmaNau .
sarvashAkhA mR^igendreNa sugrIveNAbhipAlitau .. 61..\\
kushala.n tvAbravIdrAmaH sIte saumitriNA saha .
sakhibhAvAchcha sugrIvaH kushala.n tvAnupR^ichchhati .. 62..\\
kShiprameShyati te bhartA sarvashAkA mR^igaiH saha .
pratyaya.n kuru me devi vAnaro.asmi na rAkShasaH .. 63..\\
muhUrtamiva cha dhyAtvA sItA mAM pratyuvAcha ha .
avaimi tvA.n hanUmantamavindhya vachanAdaham .. 64..\\
avindhyo hi mahAbAho rAkShaso vR^iddhasaMmataH .
kathitastena sugrIvastvadvidhaiH sachivairvR^itaH .. 65..\\
gamyatAmiti choktvA mA.n sItA prAdAdimaM maNim .
dhAritA yena vaidehI kAlametamaninditA .. 66..\\
pratyayArtha.n kathAM chemAM kathayAmAsa jAnakI .
kShiprAmiShIkA.n kAkasya chitrakUTe mahAgirau .
bhavatA puruShavyAghra pratyabhiGYAna kAraNAt .. 67..\\
shrAvayitvA tadAtmAna.n tato dagdhvA cha tAM purIm .
samprApta iti ta.n rAmaH priyavAdinamarchayat .. 68..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 267}
maark
tatastatraiva rAmasya samAsInasya taiH saha .
samAjagmuH kapishreShThAH sugrIvavachanAttadA .. 1..\\
vR^itaH koTisahasreNa vAnarANA.n tarasvinAm .
shvashuro vAlinaH shrImAnsuSheNo rAmamabhyayAt .. 2..\\
koTIshatavR^itau chApi gajo gavaya eva cha .
vAnarendrau mahAvIryau pR^ithakpR^ithagadR^ishyatAm .. 3..\\
ShaShTikoTisahasrANi prakarShanpratyadR^ishyata .
golA~NgUlo mahArAja gavAkSho bhImadarshanaH .. 4..\\
gandhamAdanavAsI tu prathito gandhamAdanaH .
koTIsahasramugrANA.n harINAM samakarShata .. 5..\\
panaso nAma medhAvI vAnaraH sumahAbalaH .
koTIrdasha dvAdasha cha triMshatpa~ncha prakarShati .. 6..\\
shrImAndadhimukho nAma harivR^iddho.api vIryavAn .
prachakarSha mahatsainya.n harINAM bhIma tejasAm .. 7..\\
kR^iShNAnAM mukhapuNDANAmR^ikShANAM bhImakarmaNAm .
koTIshatasahasreNa jAmbavAnpratyadR^ishyata .. 8..\\
ete chAnye cha bahavo hariyUthapayUthapAH .
asa~NkhyeyA mahArAja samIyU rAmakAraNAt .. 9..\\
shirISha kusumAbhAnA.n si.nhAnAmiva nardatAm .
shrUyate tumulaH shabdastatra tatra pradhAvatAm .. 10..\\
girikUTa nibhAH ke chitke chinmahiShasaMnibhAH .
sharadabhrapratIkAshAH piShTa hi~Ngula kAnanAH .. 11..\\
utpatantaH patantashcha plavamAnAshcha vAnarAH .
uddhunvanto.apare reNUnsamAjagmuH samantataH .. 12..\\
sa vAnaramahAlokaH pUrNasAgara saMnibhaH .
niveshamakarottatra sugrIvAnumate tadA .. 13..\\
tatasteShu harIndreShu samAvR^itteShu sarvashaH .
tithau prashaste nakShatre muhurte chAbhipUjite .. 14..\\
tena vyUDhena sainyena lokAnudvartayanniva .
prayayau rAghavaH shrImAnsugrIvasahitastadA .. 15..\\
mukhamAsIttu sainyasya hanUmAnmArutAtmajaH .
jaghanaM pAlayAmAsa saumitrirakutobhayaH .. 16..\\
baddhagodhA~Nguli trANau rAghavau tatra rejatuH .
vR^itau hari mahAmAtraishchandrasUryau grahairiva .. 17..\\
prababhau harisainya.n tachchhAla tAlashilAyudham .
sumahachchhAli bhavana.n yathA sUryodayaM prati .. 18..\\
nala nIlA~NgadakrAtha mainda dviradapAlitA .
yayau sumahatI senA rAghavasyArthasiddhaye .. 19..\\
vidhivatsuprashasteShu bahumUlaphaleShu cha .
prabhUtamadhu mA.nseShu vArimatsu shiveShu cha .. 20..\\
nivasanti nirAbAdhA tathaiva girisAnuShu .
upAyAddhari senA sA kShArodamatha sAgaram .. 21..\\
dvitIya sAgaranibha.n tadbalaM bahula dhvajam .
velAvana.n samAsAdya nivAsamakarottadA .. 22..\\
tato dAsharathiH shrImAnsugrIvaM pratyabhAShata .
madhye vAnaramukhyAnAM prAptakAlamida.n vachaH .. 23..\\
upAyaH ko nu bhavatAM mahatsAgarala~Nghane .
iya.n cha mahatI senAsAgarashchApi dustaraH .. 24..\\
tatrAnye vyAharanti sma vAnarAH paTu mAninaH .
samarthA la~Nghane sindhorna tu kR^itsnasya vAnarAH .. 25..\\
ke chinnaubhirvyavasyanti kechIchcha vividhaiH plavaiH .
neti rAmashcha tAnsarvAnsAntvayanpratyabhAShata .. 26..\\
shatayojanavistAraM na shaktAH sarvavAnarAH .
krAntu.n toyanidhi.n vIrA naiShA vo naiShThikI matiH .. 27..\\
nAvo na santi senAyA bahvyastArayitu.n tathA .
vaNijAmupaghAta.n cha kathamasmadvidhash charet .. 28..\\
vistIrNa.n chaiva naH sainya.n hanyAchchhidreShu vai paraH .
plavoDupa pratArashcha naivAtra mama rochate .. 29..\\
aha.n tvimaM jalanidhi.n samArapsyAmyupAyataH .
pratisheShyAmyupavasandarshayiShyati mA.n tataH .. 30..\\
na cheddarshayitA mArga.n dhakShyAmyenamahaM tataH .
mahAstrairapratihatairatyagni pavanojjvalaiH .. 31..\\
ityuktvA saha saumitrirupaspR^ishyAtha rAghavaH .
pratishishye jalanidhi.n vidhivatkushasa.nstare .. 32..\\
sAgarastu tataH svapne darshayAmAsa rAghavam .
devo nadanadI bhartA shrImAnyAdogaNairvR^itaH .. 33..\\
kausalyA mAtarityevamAbhAShya madhura.n vachaH .
idamityAha ratnAnAmAkaraiH shatasho vR^itaH .. 34..\\
brUhi ki.n te karomyatra sAhAyyaM puruSharShabha .
ikShvAkurasmi te GYAtiriti rAmastamabravIt .. 35..\\
mArgamichchhAmi sainyasya dattaM nadanadIpate .
yena gatvA dashagrIva.n hanyAM paulastya pA.nsanam .. 36..\\
yadyeva.n yAchato mArgaM na pradAsyati me bhavAn .
sharaistvA.n shoShayiShyAmi divyAstrapratimantritaiH .. 37..\\
ityevaM bruvataH shrutvA rAmasya varuNAlayaH .
uvAcha vyathito vAkyamiti baddhA~njaliH sthitaH .. 38..\\
nechchhAmi pratighAta.n te nAsmi vighnakarastava .
shR^iNu cheda.n vacho rAma shrutvA kartavyamAchara .. 39..\\
yadi dAsyAmi te mArga.n sainyasya vrajato.a.aGYayA .
anye.apyAGYApayiShyanti mAmeva.n dhanuSho balAt .. 40..\\
asti tvatra nalo nAma vAnaraH shilpisaMmataH .
tvaShTurdevasya tanayo balavAnvishvakarmaNaH .. 41..\\
sa yatkAShTha.n tR^iNa.n vApi shilAM vA kShepsyate mayi .
sarva.n taddhArayiShyAmi sa te seturbhaviShyati .. 42..\\
ityuktvAntarhite tasminrAmo nalamuvAcha ha .
kuru setu.n samudre tvaM shakto hyasi mato mama .. 43..\\
tenopAyena kAkutsthaH setubandhamakArayat .
dashayojanavistAramAyata.n shatayojanam .. 44..\\
nalaseturiti khyAto yo.adyApi prathito bhuvi .
rAmasyAGYAM puraskR^itya dhAryate girisaMnibhaH .. 45..\\
tatrastha.n sa tu dharmAtmA samAgachchhadvibhIShaNaH .
bhrAtA vai rAkShasendrasya chaturbhiH sachivaiH saha .. 46..\\
prajijagrAha rAmasta.n svAgatena mahAmanAH .
sugrIvasya tu sha~NkAbhUtpraNidhiH syAditi sma ha .. 47..\\
rAghavastasya cheShTAbhiH samyakcha charite~NgitaiH .
yadA tattvena tuShTo.abhUttata enamapUjayat .. 48..\\
sarvarAkShasa rAjye chApyabhyaShi~nchadvibhIShaNam .
chakre cha mantrAnuchara.n suhR^idaM lakShmaNasya cha .. 49..\\
vibhIShaNa mate chaiva so.atyakrAmanmahArNavam .
sasainya.n setunA tena mAsenaiva narAdhipa .. 50..\\
tato gatvA samAsAdya la~NkodyAnAnyanekashaH .
bhedayAmAsa kapibhirmahAnti cha bahUni cha .. 51..\\
tatrAstA.n rAvaNAmAtyau rAkShasau shukasAraNau .
chArau vAnararUpeNa tau jagrAha vibhIShaNaH .. 52..\\
pratipannau yadA rUpa.n rAkShasa.n tau nishAcharau .
darshayitvA tataH sainya.n rAmaH pashchAdavAsR^ijat .. 53..\\
niveshyopavane sainya.n tachchhUraH prAGYavAnaram .
preShayAmAsa dautyena rAvaNasya tato.a~Ngadam .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 268}
maark
prabhUtAnnodake tasminbahumUlaphale vane .
senAM niveshya kAkutstho vidhivatparyarakShata .. 1..\\
rAvaNashcha vidhi.n chakre la~NkAyA.n shAstranirmitam .
prakR^ityaiva durAdharShA dR^iDhaprAkAratoraNA .. 2..\\
aghAdha toyAH parikhA mInanakra samAkulAH .
babhUvuH sapta durdharShAH khAdiraiH sha~NkubhishchitAH .. 3..\\
karNATTa yantradurdharShA babhUvuH sahuDopalAH .
sAshIviSha ghaTAyodhAH sasarja rasapA.nsavaH .. 4..\\
musalAlAta nArAchatomarAsi parashvadhaiH .
anvitAshcha shataghnIbhiH samadhUchchhiShTa mudgarAH .. 5..\\
puradvAreShu sarveShu gulmAH sthAvaraja~NgamAH .
babhUvuH pattibahulAH prabhUtagajavAjinaH .. 6..\\
a~Ngadastvatha la~NkAyA dvAradeshamupAgataH .
vidito rAkShasendrasya pravivesha gatavyathaH .. 7..\\
madhye rAkShasa koTInAM bahvInA.n sumahAbalaH .
shushubhe meghamAlAbhirAditya iva sa.nvR^itaH .. 8..\\
sa samAsAdya paulastyamamAtyairabhisa.nvR^itam .
rAma sandeshamAmantrya vAgmI vaktuM prachakrame .. 9..\\
Aha tvA.n rAghavo rAjankosalendro mahAyashAH .
prAptakAlamida.n vAkya.n tadAdatsva kuruShva cha .. 10..\\
akR^itAtmAnamAsAdya rAjAnamanaye ratam .
vinashyantyanayAviShTA deshAshcha nagarANi cha .. 11..\\
tvayaikenAparAddhaM me sItAmAharatA balAt .
vadhAyAnaparAddhAnAmanyeShA.n tadbhaviShyati .. 12..\\
ye tvayA baladarpAbhyAmAviShTena vanecharAH .
R^iShayo hi.nsitAH pUrva.n devAshchApyavamAnitAH .. 13..\\
rAjarShayashcha nihatA rudantyashchAhR^itAH striyaH .
tadida.n samanuprAptaM phala.n tasyAnayasya te .. 14..\\
hantAsmi tvA.n sahAmAtyaM yudhyasva puruSho bhava .
pashya me dhanuSho vIryaM mAnuShasya nishAchara .. 15..\\
muchyatA.n jAnakI sItA na me mokShyasi karhi chit .
arAkShasamima.n loka.n kartAsmi nishitaiH sharaiH .. 16..\\
iti tasya bruvANasya dUtasya paruSha.n vachaH .
shrutvA na mamR^iShe rAjA rAvaNaH krodhamUrchhitaH .. 17..\\
i~NgitaGYAstato bhartushchatvAro rajanIcharAH .
chaturShva~NgeShu jagR^ihuH shArdUlamiva pakShiNaH .. 18..\\
tA.nstathA~NgeShu sa.nsaktAna~Ngado rajanIcharAn .
AdAyaiva khamutpatya prAsAdatalamAvishat .. 19..\\
vegenotpatatastasya petuste rajanIcharAH .
bhuvi sambhinnahR^idayAH prahAra paripIDitAH .. 20..\\
sa mukto harmyashikharAttasmAtpunaravApatat .
la~NghayitvA purI.n la~NkAM svabalasya samIpataH .. 21..\\
kosalendramathAbhyetya sarvamAvedya chA~NgadaH .
vishashrAma sa tejasvI rAghaveNAbhinanditaH .. 22..\\
tataH sarvAbhisAreNa harINA.n vAtara.nhasAm .
bhedayAmAsa la~NkAyAH prAkAra.n raghunandanaH .. 23..\\
vibhIShaNarkShAdhipatI puraskR^ityAtha lakShmaNaH .
dakShiNaM nagaradvAramavAmR^idnAddurAsadam .. 24..\\
karabhAruNa gAtrANA.n harINAM yuddhashAlinAm .
koTIshatasahasreNa la~NkAmabhyapatattadA .. 25..\\
utpatadbhiH patadbhishcha nipatadbhishcha vAnaraiH .
nAdR^ishyata tadA sUryo rajasA nAshita prabhaH .. 26..\\
shAliprasUna sadR^ishaiH shirISha kusumaprabhaiH .
taruNAdityasadR^ishaiH sharagauraishcha vAnaraiH .. 27..\\
prAkAra.n dadR^ishuste tu samantAtkapilI kR^itam .
rAkShasA vismitA rAjansastrI vR^iddhAH samantataH .. 28..\\
vibhiduste maNistambhAnkarNATTa shikharANi cha .
bhagnonmathita vegAni yantrANi cha vichikShipuH .. 29..\\
parigR^ihya shataghnIshcha sachakrAH sahuDopalAH .
chikShipurbhujavegena la~NkA madhye mahAbalAH .. 30..\\
prAkArasthAshcha ye ke chinnishAcharagaNAstadA .
pradudruvuste shatashaH kapibhiH samabhidrutAH .. 31..\\
tatastu rAjavachanAdrAkShasAH kAmarUpiNaH .
niryayurvikR^itAkArAH sahasrashatasa~NghashaH .. 32..\\
shastravarShANi varShanto drAvayanto vanaukasaH .
prAkAra.n shodhayantaste paraM vikramamAsthitAH .. 33..\\
sa mASharAshisadR^ishairbabhUva kShaNadAcharaiH .
kR^ito nirvAnaro bhUyaH prAkAro bhImadarshanaiH .. 34..\\
petuH shUlavibhinnA~NgA bahavo vAnararShabhAH .
stambhatoraNa bhagnAshcha petustatra nishAcharAH .. 35..\\
keshA keshyabhavadyuddha.n rakShasAM vAnaraiH saha .
nakhairdantaishcha vIrANA.n khAdatA.n vai parasparam .. 36..\\
niShTananto hyabhayatastatra vAnararAkShasAH .
hatA nipatitA bhUmau na mu~nchanti parasparam .. 37..\\
rAmastu sharajAlAni vavarSha jalado yathA .
tAni la~NkA.n samAsAdya jaghnustAnrajanIcharAn .. 38..\\
saumitrirapi nArAchairdR^iDhadhanvA jitaklamaH .
AdishyAdishya durgasthAnpAtayAmAsa rAkShasAn .. 39..\\
tataH pratyavahAro.abhUtsainyAnA.n rAghavAGYayA .
kR^ite vimarde la~NkAyA.n labdhalakSho jayottaraH .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 269}
maark
tato nivishamAnA.nstAnsainikAnrAvaNAnugAH .
abhijagmurgaNAneke pishAchakShudrarakShasAm .. 1..\\
parvaNaH pUtano jambhaH kharaH krodhavasho hariH .
prarujashchArujashchaiva praghasashchaivamAdayaH .. 2..\\
tato.abhipatatA.n teShAmadR^ishyAnAM durAtmanAm .
antardhAnavadha.n tajGYashchakAra sa vibhIShaNaH .. 3..\\
te dR^ishyamAnA haribhirbalibhirdUrapAtibhiH .
nihatAH sarvasho rAjanmahI.n jagmurgatAsavaH .. 4..\\
amR^iShyamANaH sabalo rAvaNo niryayAvatha .
vyUhya chaushanasa.n vyUhaM harInsarvAnahArayat .. 5..\\
rAghavastvabhiniryAya vyUDhAnIka.n dashAnanam .
bArhaspatya.n vidhi.n kR^itvA pratyavyUhannishAcharam .. 6..\\
sametya yuyudhe tatra tato rAmeNa rAvaNaH .
yuyudhe lakShmaNashchaiva tathaivendra jitA saha .. 7..\\
virUpAkSheNa sugrIvastAreNa cha nikharvaTaH .
tuNDena cha nalastatra paTushaH panasena cha .. 8..\\
viShahya.n yaM hi yo mene sa sa tena sameyivAn .
yuyudhe yuddhavelAyA.n svabAhubalamAshritha .. 9..\\
sa samprahAro vavR^idhe bhIrUNAM bhayavardhanaH .
loma sa.nharShaNo ghoraH purA devAsure yathA .. 10..\\
rAvaNo rAmamAnarchchhachchhakti shUlAsivR^iShTibhiH .
nishitairAyasaistIkShNai rAvaNa.n chApi rAghavaH .. 11..\\
tathaivendra jita.n yattaM lakShmaNo marmabhedibhiH .
indrajichchApi saumitriM bibheda bahubhiH sharaiH .. 12..\\
vibhIShaNaH prahasta.n cha prahastashcha vibhIShaNam .
khagapatraiH sharaistIkShNairabhyavarShadgatavyathaH .. 13..\\
teShAM balavatAmAsInmahAstrANA.n samAgamaH .
vivyathuH sakalA yena trayo lokAshcharAcharAH .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 270}
maark
tataH prahastaH sahasA samabhyetya vibhIShaNam .
gadayA tADayAmAsa vinadya raNakarvashaH .. 1..\\
sa tayAbhihato dhImAngadayA bhImavegayA .
nAkampata mahAbAhurhimavAniva susthiraH .. 2..\\
tataH pragR^ihya vipulA.n shataghaNTAM vibhIShaNaH .
abhimantrya mahAshakti.n chikShepAsya shiro prati .. 3..\\
patantyA sa tayA vegAdrAkShasAshani nAdayA .
hR^itottamA~Ngo dadR^ishe vAtarugNa iva drumaH .. 4..\\
ta.n dR^iShTvA nihata.n sa~Nkhye prahastaM kShaNadAcharam .
abhidudrAva dhUmrAkSho vegena mahatA kapIn .. 5..\\
tasya meghopama.n sainyamApatadbhImadarshanam .
dR^iShTvaiva sahasA dIrNA raNe vAnarapu~NgavAH .. 6..\\
tatastAnsahasA dIrNAndR^iShTvA vAnarapu~NgavAn .
niryAya kapishArdUlo hanUmAnparyavasthitaH .. 7..\\
ta.n dR^iShTvAvasthita.n sa~Nkhye harayaH pavanAtmajam .
vegena mahatA rAjansaMnyavartanta sarvashaH .. 8..\\
tataH shabdo mahAnAsIttumulo lomaharShaNaH .
rAmarAvaNa sainyAnAmanyonyamabhidhAvatAm .. 9..\\
tasminpravR^itte sa~NgrAme ghore rudhirakardame .
dhUmrAkShaH kapisainya.n taddrAvayAmAsa patribhiH .. 10..\\
ta.n rAkShasa mahAmAtramApatantaM sapatnajit .
tarasA pratijagrAha hanUmAnpavanAtmajaH .. 11..\\
tayoryuddhamabhUdghora.n harirAkShasavIrayoH .
jigIShatoryudhAnyonyamindra prahlAdayoriva .. 12..\\
gadAbhiH parighaishchaiva rAkShaso jaghnivAnkapim .
kapishcha jaghnivAnrakSho saskandhaviTapairdrumaiH .. 13..\\
tatastamatikAyena sAshva.n saratha sArathim .
dhUmrAkShamavadhIddhImAnhanUmAnmArutAtmajaH .. 14..\\
tatastaM nihata.n dR^iShTvA dhUmrAkSha.n rAkShasottamam .
harayo jAtavisrambhA jaghnurabhyetya sainikAn .. 15..\\
te vadhyamAnA balibhirharibhirjitakAshibhiH .
rAkShasA bhagnasa~NkalpA la~NkAmabhyapatadbhayAt .. 16..\\
te.abhipatya puraM bhagnA hatasheShA nishAcharAH .
sarva.n rAGYe yathAvR^ittaM rAvaNAya nyavedayan .. 17..\\
shrutvA tu rAvaNastebhyaH prahastaM nihata.n yudhi .
dhUmrAkSha.n cha maheShvAsa.n sasainyaM vAnararShabhaiH .. 18..\\
sudIrghamiva niHshvasya samutpatya varAsanAt .
uvAcha kumbhakarNasya karmakAlo.ayamAgataH .. 19..\\
ityevamuktvA vividhairvAditraiH sumahAsvanaiH .
shayAnamatinidrAlu.n kumbhakarNamabodhayat .. 20..\\
prabodhya mahatA chaina.n yatnenAgata sAdhvasaH .
svasthamAsInamavyagra.n vinidraM rAkShasAdhipaH .
tato.abravIddashagrIvaH kumbhakarNaM mahAbalam .. 21..\\
dhanyo.asi yasya te nidrA kumbhakarNeyamIdR^ishI .
ya ima.n dAruNaM kAlaM na jAnIShe mahAbhayam .. 22..\\
eSha tIrtvArNava.n rAmaH setunA haribhiH saha .
avamanyeha naH sarvAnkaroti kadanaM mahat .. 23..\\
mayA hyapahR^itA bhAryA sItA nAmAsya jAnakI .
tAM mokShayiShurAyAto baddhvA setuM mahArNave .. 24..\\
tena chaiva prahastAdirmahAnnaH svajano hataH .
tasya nAnyo nihantAsti tvadR^ite shatrukarshana .. 25..\\
sa daMshito.abhiniryAya tvamadya balinA.n vara .
rAmAdInsamare sarvA~njahi shatrUnarindama .. 26..\\
dUShaNAvarajau chaiva vajravegapramAthinau .
tau tvAM balena mahatA sahitAvanuyAsyataH .. 27..\\
ityuktvA rAkShasapatiH kumbhakarNa.n tarasvinam .
sandideshetikartavye vajravegapramAthinau .. 28..\\
tathetyuktvA tu tau vIrau rAvaNa.n dUShaNAnujau .
kumbhakarNaM puraskR^itya tUrNaM niryayatuH purAt .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 271}
maark
tato viniryAya purAtkumbhakarNaH sahAnugaH .
apashyatkapisainya.n tajjitakAshyagrataH sthitam .. 1..\\
tamabhyetyAshu harayaH parivArya samantataH .
abhyaghnaMshcha mahAkAyairbahubhirjagatI ruhaiH .
karajairatudaMshchAnye vihAya bhayamuttamam .. 2..\\
bahudhA yudhyamAnAste yuddhamArgaiH plava~NgamAH .
nAnApraharaNairbhIma.n rAkShasendramatADayan .. 3..\\
sa tADyamAnaH prahasanbhakShayAmAsa vAnarAn .
panasa.n cha gavAkShaM cha vajrabAhuM cha vAnaram .. 4..\\
taddR^iShTvA vyathana.n karma kumbhakarNasya rakShasaH .
udakroshanparitrastAstAraprabhR^itayastadA .. 5..\\
ta.n tAramuchchaiH kroshantamanyAMshcha hariyUthapAn .
abhidudrAva sugrIvaH kumbhakarNamapetabhIH .. 6..\\
tato.abhipatya vegena kumbhakarNaM mahAmanAH .
shAlena jaghnivAnmUrdhni balena kapiku~njaraH .. 7..\\
sa mahAtmA mahAvegaH kumbhakarNasya mUrdhani .
bibheda shAla.n sugrIvo na chaivAvyathayatkapiH .. 8..\\
tato vinadya prahasa~nshAlasparsha vibodhitha .
dorbhyAmAdAya sugrIva.n kumbhakarNo.aharadbalAt .. 9..\\
hriyamANa.n tu sugrIvaM kumbhakarNena rakShasA .
avekShyAbhyadravadvIraH saumitrirmitranandanaH .. 10..\\
so.abhipatya mahAvega.n rukmapu~NkhaM mahAsharam .
prAhiNotkumbhakarNAya lakShmaNaH paravIrahA .. 11..\\
sa tasya devAvaraNaM bhittvA deha.n cha sAyakaH .
jagAma dArayanbhUmi.n rudhireNa samukShitaH .. 12..\\
tathA sa bhinnahR^idayaH samutsR^ijya kapIshvaram .
kumbhakarNo maheShvAsaH pragR^ihItashilAyudhaH .
abhidudrAva saumitrimudyamya mahatI.n shalAm .. 13..\\
tasyAbhidravatastUrNa.n kShurAbhyAm uchchhritau karau .
chichchheda nishitAgrAbhyA.n sa babhUva chaturbhujaH .. 14..\\
tAnapyasya bhujAnsarvAnpragR^ihItashilAyudhAn .
kShuraishchichchheda laghvastra.n saumitriH pratidarshayan .. 15..\\
sa babhUvAtikAyAshcha bahu pAdashiro bhujaH .
taM brahmAstreNa saumitrirdadAhAdrichayopamam .. 16..\\
sa papAta mahAvIryo divyAstrAbhihato raNe .
mahAshani vinirdagdhaH pApapo.a~NkuravAniva .. 17..\\
ta.n dR^iShTvA vR^itra sa~NkAshaM kumbhakarNaM tarasvinam .
gatAsuM patitaM bhUmau rAkShasAH prAdravanbhayAt .. 18..\\
tathA tAndravato yodhAndR^iShTvA tau dUShaNAnujau .
avasthApyAtha saumitri.n sa~NkruddhAvabhyadhAvatAm .. 19..\\
tAvAdravantau sa~Nkruddho vajravegapramAthinau .
pratijagrAha saumitrirvinadyobhau patatribhiH .. 20..\\
tataH sutumula.n yuddhamabhavallomaharShaNam .
dUShaNAnujayoH pArtha lakShmaNasya cha dhImataH .. 21..\\
mahatA sharavarSheNa rAkShasau so.abhyavarShata .
tau chApi vIrau sa~NkruddhAvubhau tau samavarShatAm .. 22..\\
muhUrtamevamabhavadvajravegapramAthinoH .
saumitreshcha mahAbAhoH samprahAraH sudAruNaH .. 23..\\
athAdrishR^i~NgamAdAya hanUmAnmArutAtmajaH .
abhidrutyAdade prANAnvajravegasya rakShasaH .. 24..\\
nIlashcha mahatA grAvNA dUShaNAvaraja.n hariH .
pramAthinamabhidrutya pramamAtha mahAbalaH .. 25..\\
tataH prAvartata punaH sa~NgrAmaH kaTukodayaH .
rAmarAvaNa sainyAnAmanyonyamabhidhAvatAm .. 26..\\
shatasho nairR^itAnvanyA jaghnurvanyAMshcha nairR^itAH .
nairR^itAstatra vadhyante prAyasho na tu vAnarAH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 272}
maark
tataH shrutvA hata.n sa~Nkhye kumbhakarNaM sahAnugam .
prahasta.n cha maheShvAsaM dhUmrAkShaM chAtitejasam .. 1..\\
putramindrajita.n shUraM rAvaNaH pratyabhAShata .
jahi rAmamamitraghna sugrIva.n cha salakShmaNam .. 2..\\
tvayA hi mama satputra yasho dIptamupArjitam .
jitvA vajradhara.n sa~Nkhye sahasrAkShaM shachIpatim .. 3..\\
antarhitaH prakAsho vA divyairdattavaraiH sharaiH .
jahi shatrUnamitraghna mama shastrabhR^itA.n vara .. 4..\\
rAmalakShmaNa sugrIvAH sharasparshaM na te.anagha .
samarthAH pratisa.nsoDhu.n kutastadanuyAyinaH .. 5..\\
akR^itA yA prahastena kumbhakarNena chAnagha .
kharasyApachitiH sa~Nkhye tA.n gachchhasva mahAbhuja .. 6..\\
tvamadya nishitairbANairhatvA shatrUnsasainikAn .
pratinandaya mAM putrapurA baddhvaiva vAsavam .. 7..\\
ityuktaH sa tathetyuktvA rathamAsthAya daMshitaH .
prayayAvindrajidrAja.nstUrNamAyodhanaM prati .. 8..\\
tatra vishrAvya vispaShTaM nAma rAkShasapu~NgavaH .
AhvayAmAsa samare lakShmaNa.n shubhalakShaNam .. 9..\\
ta.n lakShmaNo.apyabhyadhAvatpragR^ihya sashara.n dhanuH .
trAsaya.nstalaghoSheNa si.nhaH kShudramR^iga.n yathA .. 10..\\
tayoH samabhavadyuddha.n sumahajjaya gR^iddhinoH .
divyAstraviduShostIvramanyonyaspardhinostadA .. 11..\\
rAvaNistu yadA naina.n visheShayati sAyakaiH .
tato gurutara.n yatnamAtiShThadbalinAM varaH .. 12..\\
tata enaM mahAvegairardayAmAsa tomaraiH .
tAnAgatAnsa chichchheda saumitrirnishitaiH sharaiH .
te nikR^ittAH sharaistIkShNairnyapatanvasudhAtale .. 13..\\
tama~Ngado vAlisutaH shrImAnudyamya pAdapam .
abhidrutya mahAvegastADayAmAsa mUrdhani .. 14..\\
tasyendrajidasambhrAntaH prAsenorasi vIryavAn .
prahartumaichchhatta.n chAsya prAsaM chichchheda lakShmaNaH .. 15..\\
tamabhyAshagata.n vIrama~NgadaM rAvaNAtmajaH .
gadayAtADayatsavye pArshve vAnarapu~Ngavam .. 16..\\
tamachintyaprahAra.n sabalavAnvAlinaH sutaH .
sasarjendrajitaH krodhAchchhAla skandhamamitrajit .. 17..\\
so.a~Ngadena ruShotsR^iShTo vadhAyendrajitastaruH .
jaghAnendrajitaH pArtharatha.n sAshvaM sasArathim .. 18..\\
tato hatAshvAtpraskandya rathAtsa hatasArathiH .
tatraivAntardadhe rAjanmAyayA rAvaNAtmajaH .. 19..\\
antarhita.n viditvA taM bahu mAya.n cha rAkShasam .
rAmasta.n deshamAgamya tatsainyaM paryarakShata .. 20..\\
sa rAmamuddishya sharaistato dattavaraistadA .
vivyAdha sarvagAtreShu lakShmaNa.n cha mahAratham .. 21..\\
tamadR^ishya.n sharaiH shUrau mAyayAntarhita.n tadA .
yodhayAmAsaturubhau rAvaNi.n rAmalakShmaNau .. 22..\\
sa ruShA sarvagAtreShu tayoH puruShasi.nhayoH .
vyasR^ijatsAyakAnbhUyo shatasho.atha sahasrashaH .. 23..\\
tamadR^ishya.n vichinvantaH sR^ijantamanishaM sharAn .
harayo vivishurvyoma prahR^ihya mahatIH shilAH .. 24..\\
tAMshcha tau chApyadR^ishyaH sa sharairvivyAdha rAkShasaH .
sa bhR^isha.n tADayanvIro rAvaNirmAyayA vR^itaH .. 25..\\
tau sharairAchitau vIrau bhrAtarau rAmalakShmaNau .
petaturgaganAdbhUmi.n sUryA chandramasAviva .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 273}
maark
tAvubhau patitau dR^iShTvA bhrAtarAvamitaujasau .
babandha rAvaNirbhUyo sharairdattavaraistadA .. 1..\\
tau vIrau sharajAlena baddhAvindrajitA raNe .
rejatuH puruShavyAghrau shakuntAviva pa~njare .. 2..\\
tau dR^iShTvA patitau bhUmau shatashaH sAyakaish chitau .
sugrIvaH kapibhiH sArdhaM parivArya tataH sthitaH .. 3..\\
suSheNa maindadvividaiH kumudenA~Ngadena cha .
hanUmannIlatAraishcha nalena cha kapIshvaraH .. 4..\\
tatasta.n deshamAgamya kR^itakarmA vibhIShaNaH .
bodhayAmAsa tau vIrau praGYAstreNa prabodhitau .. 5..\\
vishalyau chApi sugrIvaH kShaNenobhau chakAra tau .
vishalyayA mahauShadhyA divyamantraprayuktayA .. 6..\\
tau labdhasa~nj~nau nR^ivarau vishalyAvudatiShThatAm .
gatatandrI klamau chAstA.n kShaNenobhau mahArathau .. 7..\\
tato vibhIShaNaH pArtha rAmamikShvAkunandanam .
uvAcha vijvara.n dR^iShTvA kR^itA~njalirida.n vachaH .. 8..\\
ayamambho gR^ihItvA tu rAjarAjasya shAsanAt .
guhyako.abhyAgataH shvetAttvatsakAshamarindama .. 9..\\
idamambho kuberaste mahArAjaH prayachchhati .
antarhitAnAM bhUtAnA.n darshanArthaM parantapa .. 10..\\
anena spR^iShTanayano bhUtAnyantarhitAnyuta .
bhavAndrakShyati yasmai cha bhavAnetatpradAsyati .. 11..\\
tatheti rAmastadvAri pratigR^ihyAtha satkR^itam .
chakAra netrayoH shaucha.n lakShmaNashcha mahAmanAH .. 12..\\
sugrIva jAmbavantau cha hanUmAna~NgadastathA .
maindadvivida nIlAshcha prAyo pravagasattamAH .. 13..\\
tathA samabhavachchApi yaduvAcha vibhIShaNaH .
kShaNenAtIndriyANyeShA.n chakShUMShyAsanyudhiShThira .. 14..\\
indrajitkR^itakarmA tu pitre karma tadAtmanaH .
nivedya punarAgachchhattvayarAji shiro prati .. 15..\\
tamApatanta.n sa~NkruddhaM punareva yuyutsayA .
abhidudrAva saumitrirvibhIShaNa mate sthitaH .. 16..\\
akR^itAhnikamevaina.n jighA.nsurjitakAshinam .
sharairjaghAna sa~NkruddhaH kR^itasa~nj~no.atha lakShmaNaH .. 17..\\
tayoH samabhavadyuddha.n tadAnyonyaM jigIShatoH .
atIva chitramAshcharya.n shakra prahlAdayoriva .. 18..\\
avidhyadindrajittIkShNaiH saumitriM marmabhedibhiH .
saumitrishchAnala sparshairavidhyadrAvaNi.n sharaiH .. 19..\\
saumitrisharasa.nsparshAdrAvaNiH krodhamUrchhitaH .
asR^ijallakShmaNAyAShTau sharAnAshIviShopamAn .. 20..\\
tasyAsUnpAvakasparshaiH saumitriH patribhistribhiH .
yathA niraharadvIrastanme nigadataH shR^iNu .. 21..\\
ekenAsya dhanurmantaM bAhu.n dehAdapAtayat .
dvitIyena sanArAchaM bhujaM bhUmau nyapAtayat .. 22..\\
tR^itIyena tu bANena pR^ithu dhAreNa bhAsvatA .
jahAra sunasa.n chAru shiro bhrAjiShNu kuNDalam .. 23..\\
vinikR^ittabhujaskandha.n kabandhaM bhImadarshanam .
ta.n hatvA sUtamapyastrairjaghAna balinAM varaH .. 24..\\
la~NkAM praveshayAmAsurvAjinasta.n ratha.n tadA .
dadarsha rAvaNasta.n cha rathaM putra vinAkR^itam .. 25..\\
saputraM nihata.n dR^iShTvA trAsAtsambhrAntalochanaH .
rAvaNaH shokamohArto vaidehI.n hantumudyataH .. 26..\\
ashokavanikAsthA.n tA.n rAmadarshanalAlasAm .
khaDgamAdAya duShTAtmA javenAbhipapAta ha .. 27..\\
ta.n dR^iShTvA tasya durbuddheravindhyaH pApanishchayam .
shamayAmAsa sa~Nkruddha.n shrUyatAM yena hetunA .. 28..\\
mahArAjye sthito dIpte na striya.n hantumarhasi .
hataivaiShA yadA strI cha bandhanasthA cha te gR^ihe .. 29..\\
na chaiShA dehabhedena hatA syAditi me matiH .
jahi bhartAramevAsyA hate tasminhatA bhavet .. 30..\\
na hi te vikrame tulyaH sAkShAdapi shatakratuH .
asakR^iddhi tvayA sendrAstrAsitAstridashA yudhi .. 31..\\
evaM bahuvidhairvAkyairavindhyo rAvaNa.n tadA .
kruddha.n saMshamayAmAsa jagR^ihe cha sa tadvachaH .. 32..\\
niryANe sa mati.n kR^itvA nidhAyAsiM kShapAcharaH .
AGYApayAmAsa tadA ratho me kalpyatAm iti .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 274}
maark
tataH kruddho dashagrIvaH priyaputre nipAtite .
niryayau rathamAsthAya hemaratnavibhUShitam .. 1..\\
sa.nvR^ito rAkShasairghorairvividhAyudhapANibhiH .
abhidudrAva rAma.n sa pothayanhariyUthapAn .. 2..\\
tamAdravanta.n sa~NkruddhaM mainda nIlanalA~NgadAH .
hanUmA~njAmbuvAMshchaiva sasainyAH paryavArayan .. 3..\\
te dashagrIva sainya.n tadR^ikShavAnarayUthapAH .
drumairvidhva.nsayA.n chakrurdashagrIvasya pashyataH .. 4..\\
tataH svasainyamAlokya vadhyamAnamarAtibhiH .
mAyAvI vyadadhAnmAyA.n rAvaNo rAkShaseshvaraH .. 5..\\
tasya dehAdviniShkrAntAH shatasho.atha sahasrashaH .
rAkShasAH patyadR^ishyanta sharashaktyR^iShTipANayaH .. 6..\\
tAnrAmo jaghnivAnsarvAndivyenAstreNa rAkShasAn .
atha bhUyo.api mAyA.n sa vyadadhAdrAkShasAdhipaH .. 7..\\
kR^itvA rAmasya rUpANi lakShmaNasya cha bhArata .
abhidudrAva rAma.n cha lakShmaNaM cha dashAnanaH .. 8..\\
tataste rAmamarchhanto lakShmaNa.n cha kShapAcharAH .
abhipetustadA rAjanpragR^ihItochcha kArmukAH .. 9..\\
tA.n dR^iShTvA rAkShasendrasya mAyAmikShvAkunandanaH .
uvAcha rAma.n saumitrirasambhrAnto bR^ihadvachaH .. 10..\\
jahImAnrAkShasAnpApAnAtmanaH pratirUpakAn .
jaghAna rAmastAMshchAnyAnAtmanaH pratirUpakAn .. 11..\\
tato haryashva yuktena rathenAdityavarchasA .
upatasthe raNe rAmaM mAtaliH shakrasArathiH .. 12..\\
maatali
aya.n haryashva yugjaitro maghonaH syandanottamaH .
anena shakraH kAkutstha samare daityadAnavAn .
shatashaH puruShavyAghra rathodAreNa jaghnivA .. 13..\\
tadanena naravyAghra mayA yattena sa.nyuge .
syandanena jahi kShipra.n rAvaNaM mAchira.n kR^ithAH .. 14..\\
ityukto rAghavastathya.n vacho.asha~Nkata mAtaleH .
mAyeya.n rAkShasasyeti tamuvAcha vibhIShaNaH .. 15..\\
neyaM mAyA naravyAghra rAvaNasya durAtmanaH .
tadAtiShTha ratha.n shIghramimamaindraM mahAdyute .. 16..\\
tataH prahR^iShTaH kAkutsthastathetyuktvA vibhIShaNam .
rathenAbhipapAtAshu dashagrIva.n ruShAnvitaH .. 17..\\
hAhAkR^itAni bhUtAni rAvaNe samabhidrute .
si.nhanAdAH sapaTahA divi divyAshcha nAnadan .. 18..\\
sa rAmAya mahAghora.n visasarja nishAcharaH .
shUlamindrAshaniprakhyaM brahmadaNDamivodyatam .. 19..\\
tachchhUlamantarA rAmashchichchheda nishitaiH sharaiH .
taddR^iShTvA duShkara.n karma rAvaNaM bhayamAvishat .. 20..\\
tataH kruddhaH sasarjAshu dashagrIvaH shitA~nsharAn .
sahasrAyutasho rAme shastrANi vividhAni cha .. 21..\\
tato bhushuNDIH shUlAMshcha musalAni parashvadhAn .
shaktIshcha vividhAkArAH shataghnIshcha shitakShurAH .. 22..\\
tAM mAyA.n vikR^itA.n dR^iShTvA dashagrIvasya rakShasaH .
bhayAtpradudruvuH sarve vAnarAH sarvatodisham .. 23..\\
tataH supatra.n sumukhaM hemapu~NkhaM sharottamam .
tUNAdAdAya kAkutstho brahmAstreNa yuyoja ha .. 24..\\
taM bANavarya.n rAmeNa brahmAstreNAbhimantritam .
jahR^iShurdevagandharvA dR^iShTvA shakrapurogamAH .. 25..\\
alpAvasheShamAyushcha tato.amanyanta rakShasaH .
brahmAstrodIraNAchchhatrordevagandharvakiMnarAH .. 26..\\
tataH sasarja ta.n rAmaH sharamapratima ojasam .
rAvaNAnta kara.n ghoraM brahmadaNDamivodyatam .. 27..\\
sa tena rAkShasashreShThaH sarathaH sAshvasArathiH .
prajajvAla majA jvAlenAgninAbhipariShkR^itaH .. 28..\\
tataH prahR^iShTAstridashAH sagandharvAH sachAraNAH .
nihata.n rAvaNa.n dR^iShTvA rAmeNAkliShTakarmaNA .. 29..\\
tatyajustaM mahAbhAgaM pa~ncha bhUtAni rAvaNam .
bhraMshitaH sarvalokeShu sa hi brahmAsta tejasA .. 30..\\
sharIradhAtavo hyasya mA.nsa.n rudhirameva cha .
neshurbrahmAstra nirdagdhA na cha bhasmApyadR^ishyata .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 275}
maark
sa hatvA rAvaNa.n kShudra.n rAkShasendraM suradviSham .
babhUva hR^iShTaH sasuhR^idrAmaH saumitriNA saha .. 1..\\
tato hate dashagrIve devAH sarShipurogamAH .
AshIrbhirjaya yuktAbhirAnarchustaM mahAbhujam .. 2..\\
rAma.n kamalapatrAkShaM tuShTuvuH sarvadevatAH .
gandharvAH puShpavarShaishcha vAgbhishcha tridashAlayAH .. 3..\\
pUjayitvA yathA rAmaM pratijagmuryathAgatam .
tanmahotsava sa~NkAshamAsIdAkAshamachyuta .. 4..\\
tato hatvA dashagrIva.n la~NkAM rAmo mayA yashAH .
vibhIShaNAya pradadau prabhuH parapura~njayaH .. 5..\\
tataH sItAM puraskR^itya vibhIShaNapuraskR^itAm .
avindhyo nAma supraGYo vR^iddhAmAtyo viniryayau .. 6..\\
uvAcha cha mahAtmAna.n kAkutsthaM dainyamAsthitam .
pratIchchha devI.n sadvR^ittAM mahAtma~njAnakIm iti .. 7..\\
etachchhrutvA vachastasmAdavatIrya rathottamAt .
bAShpeNApihitA.n sItA.n dadarshekShvAkunandanaH .. 8..\\
tA.n dR^iShTvA chArusarvA~NgIM jaTilAM kR^iShNavAsasam .
malopachitasarvA~NgI.n jaTilAM kR^iShNavAsasam .. 9..\\
uvAcha rAmo vaidehIM parAmarshavisha~NkitaH .
gachchha vaidehi muktA tva.n yatkArya.n tanmayA kR^itam .. 10..\\
mAmAsAdya patiM bhadre na tva.n rAkShasa veshmani .
jarA.n vrajethA iti me nihato.asau nishAcharaH .. 11..\\
katha.n hyasmadvidho jAtu jAnandharmavinishchayam .
parahastagatAM nArIM muhUrtamapi dhArayet .. 12..\\
suvR^ittAmasuvR^ittA.n vApyaha.n tvAm adya maithili .
notsahe paribhogAya shvAvalIDha.n haviryathA .. 13..\\
tataH sA sahasA bAlA tachchhrutvA dAruNa.n vachaH .
papAta devI vyathitA nikR^ittA kadalI yathA .. 14..\\
yo hyasyA harShasambhUto mukharAgastadAbhavat .
kShaNena sa punarbhraShTo niHshvAsAdiva darpaNe .. 15..\\
tataste harayaH sarve tachchhrutvA rAma bhAShitam .
gatAsukalpA nishcheShTA babhUvuH saha lakShmaNAH .. 16..\\
tato devo vishuddhAtmA vimAnena chaturmukhaH .
pitAmaho jagatsraShTA darshayAmAsa rAghavam .. 17..\\
shakrashchAgnishcha vAyushcha yamo varuNa eva cha .
yakShAdhipashcha bhagavA.nstathA saptarShayo.amalAH .. 18..\\
rAjA dasharathashchaiva divyabhAsvaramUrtimAn .
vimAnena mahArheNa ha.nsayuktena bhAsvatA .. 19..\\
tato.antarikSha.n tatsarvaM devagandharvasa~Nkulam .
shushubhe tArakA chitra.n sharadIva nabhastalam .. 20..\\
tata utthAya vaidehi teShAM madhye yashasvinI .
uvAcha vAkya.n kalyANI rAmaM pR^ithula vakShasam .. 21..\\
rAjaputra na te kopa.n karomi viditA hi me .
gatiH strINAM narANA.n cha shR^iNu cheda.n vacho mama .. 22..\\
antashcharati bhUtAnAM mAtarishvA sadAgatiH .
sa me vimu~nchatu prANAnyadi pApa.n charAmyaham .. 23..\\
agirApastathAkAshaM pR^ithivI vAyureva cha .
vimu~nchantu mama prANAnyadi pApa.n charAmyaham .. 24..\\
tato.antarikShe vAgAsItsarvA vishrAvayandishaH .
puNyA sa.nharShaNI teShA.n vAnarANAM mahAtmanAm .. 25..\\
vaayu
bho bho rAghava satya.n vai vAyurasmi sadAgatiH .
apApA maithilI rAjansa~Ngachchha saha bhAryayA .. 26..\\
agnir
ahamantaH sharIrastho bhUtAnA.n raghunandana .
susUkShmamapi kAkutstha maithilI nAparAdhyati .. 27..\\
varuna
rasA vai matprasUtA hi bhUtadeheShu rAghava .
aha.n vai tvAM prabravImi maithilI pratigR^ihyatAm .. 28..\\
brahmaa
putra naitadihAshcharya.n tvayi rAjarShidharmiNi .
sAdho sadvR^ittamArgasthe shR^iNu cheda.n vacho mama .. 29..\\
shatrureSha tvayA vIra devagandharvabhoginAm .
yakShANA.n dAnavAnAM cha maharShINAM cha pAtitaH .. 30..\\
avadhyaH sarvabhUtAnAM matprasAdAtpurAbhavat .
kasmAchchitkAraNAtpApaH ka.n chitkAlamupekShitaH .. 31..\\
vadhArthamAtmanastena hR^itA sItA durAtmanA .
nalakUbara shApena rakShA chAsyAH kR^itA mayA .. 32..\\
yadi hyakAmAmAsevetstriyamanyAm api dhruvam .
shatadhAsya phaleddeha ityuktaH so.abhavatpurA .. 33..\\
nAtra sha~NkA tvayA kAryA pratIchhemAM mahAdyute .
kR^ita.n tvayA mahatkAryaM devAnAm amaraprabha .. 34..\\
dazaratha
prIto.asmi vatsa bhadra.n te pitA darashatho.asmi te .
anujAnAmi rAjya.n cha prashAdhi puruShottama .. 35..\\
raama
abhivAdaye tvA.n rAjendra yadi tva.n janako mama .
gamiShyAmi purI.n ramyAmayodhyAM shAsanAttava .. 36..\\
maark
tamuvAcha pitA bhUyo prahR^iShTo manujAdhipa .
gachchhAyodhyAM prashAdhi tva.n rAma raktAntalochana .. 37..\\
tato devAnnamaskR^itya suhR^idbhirabhinanditaH .
mahendra iva paulomyA bhAryayA sa sameyivAn .. 38..\\
tato vara.n dadau tasmai avindhyAya parantapaH .
trijaTA.n chArthamAnAbhyA.n yojayAmAsa rAkShasIm .. 39..\\
tamuvAcha tato brahmA devaiH shakra mukhairvR^itaH .
kausalyA mAtariShTA.nste varAnadya dadAni kAn .. 40..\\
vavre rAmaH sthiti.n dharme shatrubhishchAparAjayam .
rAkShasairnihatAnA.n cha vAnarANA.n samudbhavam .. 41..\\
tataste brahmaNA prokte tatheti vachane tadA .
samuttasthurmahArAja vAnarA labdhachetasaH .. 42..\\
sitA chApi mahAbhAgA vara.n hanumate dadau .
rAma kIrtyA samaM putra jIvita.n te bhaviShyati .. 43..\\
divyAstvAmupabhogAshcha matprasAda kR^itAH sadA .
upasthAsyanti hanumanniti sma harilochana .. 44..\\
tataste prekShamANAnA.n teShAmakliShTakarmaNAm .
antardhAna.n yayurdevAH sarve shakrapurogamAH .. 45..\\
dR^iShTvA tu rAma.n jAnakyA sameta.n shakrasArathiH .
uvAcha paramaprItaH suhR^inmadhya ida.n vachaH .. 46..\\
devagandharvayakShANAM mAnuShAsurabhoginAm .
apanIta.n tvayA duHkhamida.n satyaparAkrama .. 47..\\
sadevAsuragandharvA yakSharAkShasa pannagAH .
kathayiShyanti lokAstvA.n yAvadbhUmirdhariShyati .. 48..\\
ityevamuktvAnuGYApya rAma.n shastrabhR^itAM varam .
sampUjyApAkramattena rathenAdityavarchasA .. 49..\\
tataH sItAM puraskR^itya rAmaH saumitriNA saha .
sugrIva pramukhairshchaiva sahitaH sarvavAnaraiH .. 50..\\
vidhAya rakShA.n la~NkAyAM vibhIShaNapuraskR^itaH .
santatAra punastena setunA makarAlayam .. 51..\\
puShpakeNa vimAnena khechareNa virAjatA .
kAmagena yathAmukhyairamAtyaiH sa.nvR^ito vashI .. 52..\\
tatastIre samudrasya yatra shishye sa pArthivaH .
tatraivovAsa dharmAtmA sahitaH sarvavAnaraiH .. 53..\\
athainA.n rAghavaH kAle samAnIyAbhipUjya cha .
visarjayAmAsa tadA ratnaiH santoShya sarvashaH .. 54..\\
gateShu vAnarendreShu gopuchchharkSheShu teShu cha .
sugrIvasahito rAmaH kiShkindhAM punarAgamat .. 55..\\
vibhIShaNenAnugataH sugrIvasahitastadA .
puShpakeNa vimAnena vaidehyA darshayanvanam .. 56..\\
kiShkindhA.n tu samAsAdya rAmaH praharatA.n varaH .
a~Ngada.n kR^itakarmANa.n yauva rAjye.abhiShechayat .. 57..\\
tatastaireva sahito rAmaH saumitriNA saha .
yathAgatena mArgeNa prayayau svapuraM prati .. 58..\\
ayodhyA.n sa samAsAdya purIM rAShTrapatistataH .
bharatAya hanUmanta.n dUtaM prasthApayattadA .. 59..\\
lakShayitve~Ngita.n sarvaM priya.n tasmai nivedya cha .
vAyuputre punaH prApte nandigrAmamupAgamat .. 60..\\
sa tatra maladigdhA~NgaM bharata.n chIravAsasam .
agrataH pAduke kR^itvA dadarshAsInamAsane .. 61..\\
sametya bharatenAtha shatrughnena cha vIryavAn .
rAghavaH saha saumitrirmumude bharata rShabha .. 62..\\
tathA bharatashatrughnau sametau guruNA tadA .
vaidehyA darshanenobhau praharSha.n samavApatuH .. 63..\\
tasmai tadbharato rAjyamAgatAyAbhisatkR^itam .
nyAsaM niryAtayAmAsa yuktaH paramayA mudA .. 64..\\
tatasta.n vaiShNavaM shUraM nakShatre.abhimate.ahani .
vasiShTho vAmadevashcha sahitAvabhyaShi~nchatAm .. 65..\\
so.abhiShiktaH kapishreShTha.n sugrIvaM sasuhR^ijjanam .
vibhIShaNa.n cha paulastyamanvajAnAdgR^ihAnprati .. 66..\\
abhyarchya vividhai ratnaiH prItiyuktau mudA yutau .
samAdhAyetikartavya.n duHkhena visasarja ha .. 67..\\
puShpaka.n cha vimAnaM tatpUjayitvA sarAghavaH .
prAdAdvaishravaNAyaiva prItyA sa raghunandanaH .. 68..\\
tato devarShisahitaH sarita.n gomatIm anu .
dashAshvamedhAnAjahre jArUthyAnsa nirargalAn .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 276}
maark
evametanmahAbAho rAmeNAmitatejasA .
prApta.n vyasanamatyugraM vanavAsa kR^itaM purA .. 1..\\
mA shuchaH puruShavyAghra kShatriyo.asi parantapa .
bAhuvIryAshraye mArge vartase dIptanirNaye .. 2..\\
na hi te vR^ijina.n kiM chiddR^ishyate paramaNvapi .
asminmArge viShIdeyuH sendrA api surAsurAH .. 3..\\
sa.nhatya nihato vR^itro marudbhirvajrapANinA .
namuchishchaiva durdharSho dIrghajihvA cha rAkShasI .. 4..\\
sahAyavati sarvArthAH santiShThantIha sarvashaH .
kiM nu tasyAjita.n sa~Nkhye bhrAtA yasya dhana~njayaH .. 5..\\
aya.n cha balinA.n shreShTho bhImo bhImaparAkramaH .
yuvAnau cha maheShvAsau yamau mAdravatIsutau .
ebhiH sahAyaiH kasmAttva.n viShIdasi parantapa .. 6..\\
ya ime vajriNaH senA.n jayeyuH samarudgaNAm .
tvamapyebhirmaheShvAsaiH sahAyairdevarUpibhiH .
vijeShyasi raNe sarvAnamitrAnbharatarShabha .. 7..\\
itashcha tvamimAM pashya saindhavena durAtmanA .
balinA vIryamattena hR^itAmebhirmahAtmabhiH .. 8..\\
AnItA.n draupadIM kR^iShNAM kR^itvA karma suduShkaram .
jayadratha.n cha rAjAna.n vijitaM vashamAgatam .. 9..\\
asahAyena rAmeNa vaidehI punarAhR^itA .
hatvA sa~Nkhe dashagrIva.n rAkShasaM bhImavikramam .. 10..\\
yasya shAkhAmR^igA mitrA R^ikShAH kAlamukhAstathA .
jAtyantaragatA rAjannetadbuddhyAnuchintaya .. 11..\\
tasmAttva.n kurushArdUla mAshucho bharatarShabha .
tvadvidhA hi mahAtmAno na shochanti parantapa .. 12..\\
vai
evamAshvAsito rAjA mArkaNDeyena dhImatA .
tyaktvA duHkhamadInAtmA punarevedamabravIt .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 277}
y
nAtmAnamanushochAmi nemAnbhrAtR^InmahAmune .
haraNa.n chApi rAjyasya yathemAM drupadAtmajAm .. 1..\\
dyUte durAtmabhiH kliShTAH kR^iShNayA tAritA vayam .
jayadrathena cha punarvanAdapahR^itA balAt .. 2..\\
asti sImantinI kA chiddR^iShTapUrvAtha vA shrutA .
pativratA mahAbhAgA yatheya.n drupadAtmajA .. 3..\\
maark
shR^iNu rAjankulastrINAM mahAbhAgya.n yudhiShThira .
sarvametadyathA prApta.n sAvitryA rAjakanyayA .. 4..\\
AsInmadreShu dharmAtmA rAjA paramadhArmikaH .
brahmaNyashcha sharaNyashcha satyasandho jitendriyaH .. 5..\\
yajvA dAnapatirdakShaH paurajAnapada priyaH .
pAthivo.ashvapatirnAma sarvabhUtahite rataH .. 6..\\
kShamAvAnanapatyashcha satyavAgvijitendriyaH .
atikrAntena vayasA santApamupajagmivAn .. 7..\\
apatyotpAdanArtha.n sa tIvraM niyamamAsthitaH .
kAle parimitAhAro brahma chArI jitendriyaH .. 8..\\
hutvA shatasahasra.n sa sAvitryA rAjasattama .
ShaShThe ShaShThe tadA kAle babhUva mita bhojanaH .. 9..\\
etena niyamenAsIdvarShANyaShTAdashaiva tu .
pUrNe tvaShTAdashe varShe sAvitrI tuShTimabhyagAt .
svarUpiNI tadA rAjandarshayAmAsa taM nR^ipam .. 10..\\
agnihotrAtsamutthAya harSheNa mahatAnvitA .
uvAcha chaina.n varadA vachanaM pArthiva.n tadA .. 11..\\
brahmacharyeNa shuddhena damena niyamena cha .
sarvAtmanA cha madbhaktyA tuShTAsmi tava pArthiva .. 12..\\
vara.n vR^iNIShvAshvapate madrA rAjayathepsitam .
na pramAdashcha dharmeShu kartavyaste katha.n chana .. 13..\\
azvapati
apatyArthaH samArambhaH kR^ito dharmepsayA mayA .
putrA me bahavo devi bhaveyuH kulabhAvanAH .. 14..\\
tuShTAsi yadi me devi kAmameta.n vR^iNomyaham .
santAna.n hi paro dharma ityAhurmA.n dvijAtayaH .. 15..\\
saavitrii
pUrvameva mayA rAjannabhiprAyamima.n tava .
GYAtvA putrArthamukto vai tava hetoH pitAmahaH .. 16..\\
prasAdAchchaiva tasmAtte svayambhuvihitAdbhuvi .
kanyA tejasvinI saumya kShiprameva bhaviShyati .. 17..\\
uttara.n cha na te kiM chidvyAhartavyaM kathaM chana .
pitAmaha nisargeNa tuShTA hyetadbravImi te .. 18..\\
maark
sa tatheti pratiGYAya sAvitryA vachanaM nR^ipaH .
prasAdayAmAsa punaH kShipramevaM bhavediti .. 19..\\
antarhitAyA.n sAvitryA.n jagAma svagR^ihaM nR^ipaH .
svarAjye chAvasatprItaH prajA dharmeNa pAlayan .. 20..\\
kasmiMshchittu gate kAle sa rAjA niyatavrataH .
jyeShThAyA.n dharmachAriNyAM mahiShyAM garbhamAdadhe .. 21..\\
rAjaputryA.n tu garbhaH sa mAlavyAM bharatarShabha .
vyavardhata yathA shukle tArApatirivAmbare .. 22..\\
prApte kAle tu suShuve kanyA.n rAjIvalochanAm .
kriyAshcha tasyA muditashchakre sa nR^ipatistadA .. 23..\\
sAvitryA prItayA dattA sAvitryA hutayA hyapi .
sAvitrItyeva nAmAsyAshchakrurviprAstathA pitA .. 24..\\
sA vigrahavatIva shrIrvyavardhata nR^ipAtmajA .
kAlena chApi sA kanyA yauvanasthA babhUva ha .. 25..\\
tA.n sumadhyAM pR^ithushroNIM pratimA.n kA~nchanIm iva .
prApteya.n devakanyeti dR^iShTvA saMmenire janAH .. 26..\\
tA.n tu padmapalAshAkShIM jvalantImiva tejasA .
na kashchidvarayAmAsa tejasA prativAritaH .. 27..\\
athopoShya shiraHsnAtA daivatAnyabhigamya sA .
hutvAgni.n vidhivadviprAnvAchayAmAsa parvaNi .. 28..\\
tataH sumanasaH sheShAH pratigR^ihya mahAtmanaH .
pituH sakAshamagamaddevI shrIriva rUpiNI .. 29..\\
sAbhivAdya pituH pAdau sheShAH pUrvaM nivedya cha .
kR^itA~njalirvarArohA nR^ipateH pArshvataH sthitA .. 30..\\
yauvanasthA.n tu tAM dR^iShTvA svA.n sutAM devarUpiNIm .
ayAchyamAnA.n cha varairnR^ipatirduHkhito.abhavat .. 31..\\
raajaa
putri pradAnakAlaste na cha kashchidvR^iNoti mAm .
svayamanvichchha bhartAra.n guNaiH sadR^ishamAtmanaH .. 32..\\
prArthitaH puruSho yashcha sa nivedyastvayA mama .
vimR^ishyAhaM pradAsyAmi varaya tva.n yathepsitam .. 33..\\
shruta.n hi dharmashAstre me paThyamAna.n dvijAtibhiH .
tathA tvamapi kalyANi gadato me vachaH shR^iNu .. 34..\\
apradAtA pitA vAchyo vAchyashchAnupayanpatiH .
mR^ite bhartari putrashcha vAchyo mAturarakShitA .. 35..\\
idaM me vachana.n shrutvA bharturanveShaNe tvara .
devatAnA.n yathA vAchyo na bhaveya.n tathA kuru .. 36..\\
maark
evamuktvA duhitara.n tathA vR^iddhAMshchamantriNaH .
vyAdideshAnuyAtra.n cha gamyatAm ityachodayat .. 37..\\
sAbhivAdya pituH pAdau vrIDiteva manasvinI .
piturvachanamAGYAya nirjagAmAvichAritam .. 38..\\
sA haima.n rathamAsthAya sthaviraiH sachivairvR^itA .
tapovanAni ramyANi rAjarShINA.n jagAm aha .. 39..\\
mAnyAnA.n tatra vR^iddhAnAM kR^itvA pAdAbhivandanam .
vanAni kramashastAta sarvANyevAbhyagachchhata .. 40..\\
eva.n sarveShu tIrtheShu dhanotsargaM nR^ipAtmajA .
kurvatI dvijamukhyAnA.n taM taM deshaM jagAm aha .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 278}
maark
atha madrAdhipo rAjA nAradena samAgataH .
upaviShTaH sabhAmadhye kathA yogena bhArata .. 1..\\
tato.abhigamya tIrthAni sarvANyevAshramA.nstathA .
AjagAma piturveshma sAvitrI saha mantribhiH .. 2..\\
nAradena sahAsIna.n dR^iShTvA sA pitara.n shubhA .
ubhayoreva shirasa chakre pAdAbhivandanam .. 3..\\
naarada
kva gatAbhUtsuteya.n te kutashchaivAgatA nR^ipa .
kimartha.n yuvatIM bhartre na chainAM samprayachchhasi .. 4..\\
azvapati
kAryeNa khalvanenaiva preShitAdyaiva chAgatA .
tadasyAH shR^iNu devarShe bhartAra.n yo.anayA vR^itaH .. 5..\\
maark
sA brUhi vistareNeti pitrA sa~ncoditA shubhA .
daivatasyeva vachanaM pratigR^ihyedamabravIt .. 6..\\
AsIchchhAlveShu dharmAtmA kShatriyaH pR^ithivIpatiH .
dyumatsena iti khyAtaH pashchAdandho babhUva ha .. 7..\\
vinaShTa chakShurastasya bAla putrasya dhImataH .
sAmIpyena hR^ita.n rAjya.n chhidre.asminpUrvavairiNA .. 8..\\
sa bAlavatsayA sArdhaM bhAryayA prasthito vanam .
mahAraNyagatashchApi tapastepe mahAvrataH .. 9..\\
tasya putraH pure jAtaH sa.nvR^iddhash cha tapovane .
satyavAnanurUpo me bharteti manasA vR^itaH .. 10..\\
naarada
aho bata mahatpApa.n sAvitryA nR^ipate kR^itam .
ajAnantyA yadanayA guNavAnsatyavAnvR^itaH .. 11..\\
satya.n vadatyasya pitA satyaM mAtA prabhAShate .
tato.asya brAhmaNAshchakrurnAmaitatsatyavAniti .. 12..\\
bAlasyAvAH priyAshchAsya karotyashvAMshcha mR^inmayAn .
chitre.api cha likhatyashvAMshchitrAshva iti chochyate .. 13..\\
raajaa
apIdAnI.n sa tejasvI buddhimAnvA nR^ipAtmajaH .
kShamAvAnapi vA shUraH satyavAnpitR^inandanaH .. 14..\\
naarada
vivasvAniva tejasvI bR^ihaspatisamo matau .
mahendra iva shUrashcha vasudheva kShamAnvitaH .. 15..\\
azvapati
api rAjAtmajo dAtA brahmaNyo vApi satyavAn .
rUpavAnapyudAro vApyatha vA priyadarshanaH .. 16..\\
naarada
sA~NkR^ite rantidevasya sa shaktyA dAnataH samaH .
brahmaNyaH satyavAdI cha shibiraushInaro yathA .. 17..\\
yayAtiriva chodAraH somavatpriyadarshanaH .
rUpeNAnyatamo.ashvibhyA.n dyumatsenasuto balI .. 18..\\
sa dAntaH sa mR^iduH shUraH sa satyaH sa jitendriyaH .
sa maitraH so.anasUyashcha sa hrImAndhR^itimAMshcha saH .. 19..\\
nityashashchArjava.n tasminsthitistasyaiva cha dhruvA .
sampShepatastapovR^iddhaiH shIlavR^iddhaish cha kathyate .. 20..\\
azvapati
guNairupeta.n sarvaistaM bhagavanprabravIShi me .
doShAnapyasya me brUhi yadi santIha ke chana .. 21..\\
naarada
eko doSho.asya nAnyo.asti so.adya prabhR^iti satyavAn .
sa.nvatsareNa kShINAyurdehanyAsa.n kariShyati .. 22..\\
raajaa
ehi sAvitri gachchha tvamanya.n varaya shobhane .
tasya doSho mahAneko guNAnAkramya tiShThati .. 23..\\
yathA me bhagavAnAha nArado devasatkR^itaH .
sa.nvatsareNa so.alpAyurdehanyAsa.n kariShyati .. 24..\\
saavitrii
sakR^idaMsho nipatati sakR^itkanyA pradIyate .
sakR^idAha dadAnIti trINyetAni sakR^itsakR^it .. 25..\\
dIrghAyuratha vAlpAyuH saguNo nirguNo.api vA .
sakR^idvR^ito mayA bhartA na dvitIya.n vR^iNomyaham .. 26..\\
manasA nishchaya.n kR^itvA tato vAchAbhidhIyate .
kriyate karmaNA pashchAtpramANaM me manastataH .. 27..\\
naarada
sthirA buddhirnarashreShTha sAvitryA duhitustava .
naiShA chAlayitu.n shakyA dharmAdasmAtkatha~ncanan .. 28..\\
nAnyasminpuruShe santi ye satyavati vai guNAH .
pradAnameva tasmAnme rochate duhitustava .. 29..\\
raajaa
avichAryametadukta.n hi tathyaM bhagavatA vachaH .
kariShyAmyetadeva.n cha gururhi bhagavAnmama .. 30..\\
naarada
avighnamastu sAvitryAH pradAne duhitustava .
sAdhayiShyAmahe tAvatsarveShAM bhadramastu vaH .. 31..\\
maark
evamuktvA khamutpatya nAradastridiva.n gataH .
rAjApi duhituH sarva.n vaivAhikamakArayat .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 279}
maark
atha kanyApradAne sa tamevArtha.n vichintayan .
samAninye cha tatsarvaM bhANDa.n vaivAhikaM nR^ipaH .. 1..\\
tato vR^iddhAndvijAnsarvAnR^itvijaH sapurohitAn .
samAhUya tithau puNye prayayau saha kanyayA .. 2..\\
medhyAraNya.n sa gatvA cha dyumatsenAshramaM nR^ipaH .
padbhyAmeva dvijaiH sArdha.n rAjarShi.n tamupAgamat .. 3..\\
tatrApashyanmahAbhAga.n shAlavR^ikShamupAshritam .
kaushyAM bR^isyA.n samAsIna.n chakShurhInaM nR^ipaM tadA .. 4..\\
sa rAjA tasya rAjarSheH kR^itvA pUjA.n yathArhataH .
vAchA suniyato bhUtvA chakArAtma nivedanam .. 5..\\
tasyArghyamAsana.n chaiva gAM chAvedya sa dharmavit .
kimAgamanamityeva.n rAjA rAjAnamabravIt .. 6..\\
tasya sarvamabhiprAyamitikartavyatA.n cha tAm .
satyavanta.n samuddishya sarvameva nyavedayat .. 7..\\
azvapati
sAvitrI nAma rAjarShe kanyeyaM mama shobhanA .
tA.n svadharmeNa dharmaGYa snuShArthe tva.n gR^ihANa me .. 8..\\
chyutAH sma rAjyAdvanavAsamAshritAsh
charAma dharmaM niyatAstapasvinaH .
katha.n tvanarhA vanavAsamAshrame
sahiShyate kleshamima.n sutA tava .. 9..\\
azvapati
sukha.n cha duHkhaM cha bhavAbhavAtmakaM
yadA vijAnAti sutAhameva cha .
na madvidhe yujyati vAkyamIdR^ishaM
vinishchayenAbhigato.asmi te nR^ipa .. 10..\\
AshAM nArhasi me hantu.n sauhR^idAdraNayena cha .
abhitashchAgataM premNA pratyAkhyAtuM na mArhasi .. 11..\\
anurUpo hi sa.nyoge tvaM mamAha.n tavApi cha .
snuShAM pratIchchha me kanyAM bhAryA.n satyavataH sutAm .. 12..\\
dyumatsena
pUrvamevAbhilaShitaH sambhandho me tvayA saha .
bhraShTarAjyastvahamiti tata etadvichAritam .. 13..\\
abhiprAyastvaya.n yo me pUrvamevAbhikA~NkShitaH .
sa nirvartatu me.adyaiva kA~NkShito hyasi me.atithiH .. 14..\\
maark
tataH sarvAnsamAnIya dvijAnAshramavAsinaH .
yathAvidhi samudvAha.n kArayAmAsaturnR^ipau .. 15..\\
dattvA tvashvapatiH kanyA.n yathArha.n cha parichchhadam .
yayau svameva bhavana.n yuktaH paramayA mudA .. 16..\\
satyavAnapi bhAryA.n tA.n labdhvA sarvaguNAnvitAm .
mumude sA cha ta.n labdhvA bhartAraM manasepsitam .. 17..\\
gate pitari sarvANi saMnyasyAbharaNAni sA .
jagR^ihe valkalAnyeva vastra.n kAShAyameva cha .. 18..\\
parichArairguNaishchaiva prashrayeNa damena cha .
sarvakAmakriyAbhishcha sarveShA.n tuShTimAvahat .. 19..\\
shvashrU.n sharIrasatkAraiH sarvairAchhAdanAdibhiH .
shvashura.n devakAryaishcha vAchaH sa.nyamanena cha .. 20..\\
tathaiva priyavAdena naipuNena shamena cha .
raho chaivopachAreNa bhartAraM paryatoShayat .. 21..\\
eva.n tatrAshrame teShAM tadA nivasatA.n satAm .
kAlastapasyatA.n kashchidatichakrAmabhArata .. 22..\\
sAvitryAstu shayAnAyAstiShThantyAshcha divAnisham .
nAradena yadukta.n tadvAkyaM manasi vartate .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 280}
maark
tataH kAle bahutithe vyatikrAnte kadA chana .
prAptaH sa kAlo martavya.n yatra satyavatA nR^ipa .. 1..\\
gaNayantyAshcha sAvitryA divase divase gate .
tadvAkyaM nAradenokta.n vartate hR^idi nityashaH .. 2..\\
chaturthe.ahani martavyamiti sa~ncintya bhAminI .
vrata.n trirAtramuddishya divArAtra.n sthitAbhavat .. 3..\\
ta.n shrutvA niyama.n duHkhaM vadhvA duHkhAnvito nR^ipaH .
utthAya vAkya.n sAvitrImabravItparisAntvayan .. 4..\\
atitIvro.ayamArambhastvayArabdho nR^ipAtmaje .
tisR^iNA.n vasatInAM hi sthAnaM paramaduShkaram .. 5..\\
saavitrii
na kAryastAta santApaH pAriyiShyAmyaha.n vratam .
vyavasAyakR^ita.n hIdaM vyavasAyashcha kAraNam .. 6..\\
dyumatsena
vrataM bhindhIti vaktu.n tvAM nAsmi shaktaH kathaM chana .
pArayasveti vachana.n yuktamasmadvidho vadet .. 7..\\
maark
evamuktvA dyumatseno virarAma mahAmanAH .
tiShThantI chApi sAvitrI kAShThabhUteva lakShyate .. 8..\\
shvobhUte bhartR^imaraNe sAvitryA bharatarShabha .
duHkhAnvitAyAstiShThantyAH sA rAtrirvyatyavartata .. 9..\\
adya taddivasa.n cheti hutvA dIpta.n hutAshanam .
yugamAtrodite sUrye kR^itvA paurvAhNikAH kriyAH .. 10..\\
tataH sarvAndvijAnvR^iddhA~nshvashrU.n shvashurameva cha .
abhivAdyAnupUrvyeNa prA~njalirniyatA sthitA .. 11..\\
avaidhavyAshiraste tu sAvitryartha.n hitAH shubhAH .
UchustapasvinaH sarve tapovananivAsinaH .. 12..\\
evamastviti sAvitrI dhyAnayogaparAyaNA .
manasA tA giraH sarvAH pratyagR^ihNAttapasvinAm .. 13..\\
ta.n kAlaM chamuhUrtaM cha pratIkShantI nR^ipAtmajA .
yathoktaM nArada vacho chintayantI suhuHkhitA .. 14..\\
tatastu shvashrU shvashurAvUchatustAM nR^ipAtmajAm .
ekAntasthamida.n vAkyaM prItyA bharatasattama .. 15..\\
zvazrau
vrato yathopadiShTo.aya.n yathAvatpAritastvayA .
AhArakAlaH samprAptaH kriyatA.n yadanantaram .. 16..\\
saavitrii
asta.n gate mayAditye bhoktavyaM kR^itakAmayA .
eSha me hR^idi sa~NkalpaH samayashcha kR^ito mayA .. 17..\\
maark
eva.n sambhAShamANAyAH sAvitryA bhojanaM prati .
skandhe parashumAdAya satyavAnprasthito vanam .. 18..\\
sAvitrI tvAha bhartAraM naikastva.n gantumarhasi .
saha tvayAgamiShyAmi na hi tvA.n hAtumutsahe .. 19..\\
satyavaan
vanaM na gatapUrva.n te duHkhaH panthAshcha bhAmini .
vratopavAsakShAmA cha kathaM padbhyA.n gamiShyasi .. 20..\\
saavitrii
upavAsAnna me glAnirnAsti chApi parishramaH .
gamane cha kR^itotsAhAM pratiSheddhuM na mArhasi .. 21..\\
satyavaan
yadi te gamanotsAhaH kariShyAmi tava priyam .
mama tvAmantraya gurUnna mA.n doShaH spR^ishedayam .. 22..\\
maark
sATabhigmyAbravIchchhvashrU.n shvashura.n cha mahAvratA .
aya.n gachchhati me bhartA phalAhAro mahAvanam .. 23..\\
ichchheyamabhyanuGYAtumAryayA shvashureNa cha .
anena saha nirgantuM na hi me virahaH kShamaH .. 24..\\
gurvagnihotrArtha kR^ite prasthitash cha sutastava .
na nivAryo nivAryaH syAdanyathA prasthito vanam .. 25..\\
sa.nvatsaraH ki.n chidUno na niShkrAntAhamAshramAt .
vana.n kusumitaM draShTuM paraM kautUhara.n hi me .. 26..\\
dyumatsena
yataH prabhR^iti sAvitrI pitrA dattasnuShA mama .
nAnayAbhyarthanA yuktamuktapUrva.n smarAmyaham .. 27..\\
tadeShA labhatA.n kAma.n yathAbhilaShitaM vadhUH .
apramAdashcha kartavyaH putri satyavataH pathi .. 28..\\
maark
ubhAbhyAmabhyanuGYAtA sA jagAma yashasvinI .
saha bhartrA hasantIva hR^idayena vidUyatA .. 29..\\
sA vanAni vichitrANi ramaNIyAni sarvashaH .
mayUrarava ghuShTAni dadarsha vipulekShaNA .. 30..\\
nadIH puNyavahAshchaiva puShpitAMshcha nagottamAn .
satyavAnAha pashyeti sAvitrIM madhurAkSharam .. 31..\\
nirIkShamANA bhartAra.n sarvAvasthamaninditA .
mR^itameva hi taM mene kAle munivacho smaran .. 32..\\
anuvartatI tu bhartAra.n jagAma mR^idu gAminI .
dvidheva hR^idaya.n kR^itvA taM cha kAlamavekShatI .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 281}
maark
atha bhAryAsahAyaH sa phalAnyAdAya vIryavAn .
kaThinaM pUrayAmAsa tataH kAShThAnyapATayat .. 1..\\
tasya pATayataH kAShTha.n svedo vai samajAyata .
vyAyAmena cha tenAsya jaGYe shirasi vedanA .. 2..\\
so.abhigamya priyAM bhAryAmuvAcha shramapIDitaH .
vyAyamena mamAnena jAtA shirasi vedanA .. 3..\\
a~NgAni chaiva sAvitri hR^idaya.n dUyatIva cha .
asvasthamiva chAtmAna.n lakShaye mita bhAShiNi .. 4..\\
shUlairiva shiro viddhamida.n sa.nlakShayAmyaham .
tatsvaptumichchhe kalyANi na sthAtu.n shaktirasti me .. 5..\\
samAsAdyAtha sAvitrI bhartAramupagUhya cha .
utsa~Nge.asya shiro kR^itvA niShasAda mahItale .. 6..\\
tataH sA nArada vacho vimR^ishantI tapasvinI .
taM muhUrta.n kShaNa.n velAM divasaM cha yuyoja ha .. 7..\\
muhUrtAdiva chApashyatpuruShaM pItavAsasam .
baddhamauli.n vapuShmantamAdityasamatejasam .. 8..\\
shyAmAvadAta.n raktAkShaM pAshahastaM bhayAvaham .
sthita.n satyavataH pArshve nirIkShanta.n tameva cha .. 9..\\
ta.n dR^iShTvA sahasotthAya bharturnyasya shanaiH shiraH .
kR^itA~njaliruvAchArtA hR^idayenapravepatA .. 10..\\
daivata.n tvAbhijAnAmi vapuretaddhyamAnuSham .
kAmayA brUhi me devakastva.n kiM cha chikIrShasi .. 11..\\
yama
pativratAsi sAvitri tathaiva cha tapo.anvitA .
atastvAmabhibhAShAmi viddhi mA.n tva.n shubhe yamam .. 12..\\
aya.n te satyavAnbhartA kShINAyuH pArthivAtmajaH .
neShyAmyenamahaM baddhvA viddhyetanme chikIrShitam .. 13..\\
maark
ityuktvA pitR^irAjastAM bhagavAnsva.n chikIrShitam .
yathAvatsarvamAkhyAtu.n tatpriyArthaM prachakrame .. 14..\\
aya.n hi dharmasa.nyukto rUpavAnguNasAgaraH .
nArho matpuruShairnetumato.asmi svayamAgataH .. 15..\\
tataH satyavataH kAyAtpAshabaddha.n vasha~Ngatam .
a~NguShTha mAtraM puruShaM nishchakarSha yamo balAt .. 16..\\
tataH samuddhR^itaprANa.n gatashvAsa.n hataprabham .
nirvicheShTa.n sharIra.n tadbabhUvApriyadarshanam .. 17..\\
yamastu ta.n tathA baddhvA prayAto dakShiNAmukhaH .
sAvitrI chApi duHkhArtA yamamevAnvagachchhata .
niyamavratasa.nsiddhA mahAbhAgA pativratA .. 18..\\
yama
nivarta gachchha sAvitri kuruShvAsyaurdhvadehikam .
kR^itaM bhartustvayAnR^iNya.n yAvadgamya.n gataM tvayA .. 19..\\
saavitrii
yatra me nIyate bhartA svaya.n vA yatra gachchhati .
mayApi tatra gantavyameSha dharmaH sanAtanaH .. 20..\\
tapasA guruvR^ittyA cha bhartuH snehAdvratena cha .
tava chaiva prasAdena na me pratihatA gatiH .. 21..\\
prAhuH sapta padaM mitraM budhAstattvArtha darshinaH .
mitratA.n cha puraskR^itya kiM chidvakShyAmi tachchhR^iNu .. 22..\\
nAnAtmavantastu vanecharanti
dharma.n cha vAsaM cha parishramaM cha .
viGYAnato dharmamudAharanti
tasmAtsanto dharmamAhuH pradhAnam .. 23..\\
ekasya dharmeNa satAM matena
sarve sma taM mArgamanuprapannAH .
mA vai dvitIyaM mA tR^itIya.n cha vA~nchhe
tasmAtsanto dharmamAhuH pradhAnam .. 24..\\
yama
nivarta tuShTo.asmi tavAnayA girA
svarAkShara vya~njana hetuyuktayA .
vara.n vR^iNIShveha vinAsya jIvitaM
dadAni te sarvamanindite varam .. 25..\\
saavitrii
chyutaH svarAjyAdvanavAsamAshrito
vinaShTa chakShuH shvaShuro mamAshrame .
sa labdhachakShurbalavAnbhavennR^ipas
tava prasAdAjjvalanArkasaMnibhaH .. 26..\\
yama
dadAni te sarvamanindite varaM
yathA tvayoktaM bhavitA cha tattathA .
tavAdhvanA glAnimivopalakShaye
nivarta gachchhasva na te shramo bhavet .. 27..\\
saavitrii
kutaH shramo bhartR^isamIpato hi me
yato hi bhartA mama sA gatirdhruvA .
yataH patiM neShyasi tatra me gatiH
suresha bhUyo cha vacho nibodha me .. 28..\\
satA.n sakR^itsa~NgatamIpsitaM paraM
tataH paraM mitramiti prachakShate .
na chAphala.n satpuruSheNa sa~NgataM
tataH satA.n saMnivasetsamAgame .. 29..\\
yama
mano.anukUlaM budha buddhivardhanaM
tvayAhamukto vachana.n hitAshrayam .
vinA punaH satyavato.asya jIvitaM
vara.n dvitIya.n varayasva bhAmini .. 30..\\
saavitrii
hR^itaM purA me shvashurasya dhImataH
svameva rAjya.n sa labheta pArthivaH .
jahyAtsvadharmaM na cha me gurur
yathA dvitIyameta.n varayAmi te varam .. 31..\\
yama
svameva rAjyaM pratipatsyate.achirAn
na cha svadharmAtparihAsyate nR^ipaH .
kR^itena kAmena mayA nR^ipAtmaje
nivarta gachchhasva na te shramo bhavet .. 32..\\
saavitrii
prajAstvayemA niyamena sa.nyatA
niyamya chaitA nayase na kAmayA .
ato yamatva.n tava deva vishrutaM
nibodha chemA.n giramIritAM mayA .. 33..\\
adrohaH sarvabhUteShu karmaNA manasA girA .
anugrahashcha dAna.n cha satAM dharmaH sanAtanaH .. 34..\\
evaM prAyo cha loko.ayaM manuShyAH shaktipeshalAH .
santastvevApyamitreShu dayAM prApteShu kurvate .. 35..\\
yama
pipAsitasyeva yathA bhavetpayas
tathA tvayA vAkyamida.n samIritam .
vinA punaH satyavato.asya jIvitaM
vara.n vR^iNIShveha shubhe yadichchhasi .. 36..\\
saavitrii
mamAnapatyaH pR^ithivIpatiH pitA
bhavetpituH putrashataM mamaurasam .
kulasya santAnakara.n cha yadbhavet
tR^itIyameta.n varayAmi te varam .. 37..\\
yama
kulasya santAnakara.n suvarchasaM
shata.n sutAnAM piturastu te shubhe .
kR^itena kAmena narAdhipAtmaje
nivarta dUra.n hi pathastvamAgatA .. 38..\\
saavitrii
na dUrametanmama bhartR^isaMnidhau
mano hi me dUrataraM pradhAvati .
tathA vrajanneva gira.n samudyatAM
mayochyamAnA.n shR^iNu bhUya eva cha .. 39..\\
vivasvatastva.n tanayaH pratApavA.ns
tato hi vaivasvata uchyase budhaiH .
shamena dharmeNa cha ra~njitAH prajAs
tatastaveheshvara dharmarAjatA .. 40..\\
Atmanyapi na vishvAsastAvAnbhavati satsu yaH .
tasmAtsatsu visheSheNa sarvaH praNayamichchhati .. 41..\\
sauhR^idAtsarvabhUtAnA.n vishvAso nAma jAyate .
tasmAtsatsu visheSheNa vishvAsa.n kurute janaH .. 42..\\
yama
udahR^ita.n te vachana.n yada~Ngane
shubhe na tAdR^iktvadR^ite mayA shrutam .
anena tuShTo.asmi vinAsya jIvitaM
vara.n chaturtha.n varayasva gachchha cha .. 43..\\
saavitrii
mamAtmaja.n satyavatastathaurasaM
bhavedubhAbhyAm iha yatkulodvaham .
shata.n sutAnAM balavIryashAlinAm
ida.n chaturtha.n varayAmi te varam .. 44..\\
yama
shata.n sutAnAM balavIryashAlinAM
bhaviShyati prItikara.n tavAbale .
parishramaste na bhavennR^ipAtmaje
nivarta dUra.n hi pathastvamAgatA .. 45..\\
saavitrii
satA.n sadA shAshvatI dharmavR^ittiH
santo na sIdanti na cha vyathanti .
satA.n sadbhirnAphalaH sa~Ngamo.asti
sadbhyo bhayaM nAnuvartanti santaH .. 46..\\
santo hi satyena nayanti sUryaM
santo bhUmi.n tapasA dhArayanti .
santo gatirbhUtabhavyasya rAjan
satAM madhye nAvasIdanti santaH .. 47..\\
Arya juShTamida.n vR^ittamiti viGYAya shAshvatam .
santaH parArtha.n kurvANA nAvekShante pratikriyAm .. 48..\\
na cha prasAdaH satpuruSheShu mogho
na chApyartho nashyati nApi mAnaH .
yasmAdetanniyata.n satsu nityaM
tasmAtsanto rakShitAro bhavanti .. 49..\\
yama
yathA yathA bhAShasi dharmasa.nhitaM
mano.anukUla.n supadaM mahArthavat .
tathA tathA me tvayi bhaktiruttamA
vara.n vR^iNIShvApratimaM yatavrate .. 50..\\
saavitrii
na te.apavargaH sukR^itAdvinAkR^itas
tathA yathAnyeShu vareShu mAnada .
vara.n vR^iNe jIvatu satyavAnayaM
yathA mR^itA hyevamaha.n vinA patim .. 51..\\
na kAmaye bhartR^ivinAkR^itA sukhaM
na kAmaye bhartR^ivinAkR^itA divam .
na kAmaye bhartR^ivinAkR^itA shriyaM
na bhartR^ihInA vyavasAmi jIvitum .. 52..\\
varAtisargaH shataputratA mama
tvayaiva datto hriyate cha me patiH .
vara.n vR^iNe jIvatu satyavAnayaM
tavaiva satya.n vachanaM bhaviShyati .. 53..\\
maark
tathetyuktvA tu tAnpAshAnmuktvA vaivasvato yamaH .
dharmarAjaH prahR^iShTAtmA sAvitrImidamabravIt .. 54..\\
eSha bhadre mayA mukto bhartA te kulanandini .
arogastava neyashcha siddhArthashcha bhaviShyati .. 55..\\
chaturvarSha shata.n chAyustvayA sArdhamavApsyati .
iShTvA yaGYaishcha dharmeNa khyAti.n loke gamiShyati .. 56..\\
tvayi putrashata.n chaiva satyavA~njanayiShyati .
te chApi sarve rAjAnaH kShatriyAH putrapautriNaH .
khyAtAstvannAmadheyAshcha bhaviShyantIha shAshvatAH .. 57..\\
pitushcha te putrashataM bhavitA tava mAtari .
mAlavyAM mAlavA nAma shAshvatAH putrapautriNaH .
bhrAtaraste bhaviShyanti kShatriyAstridashopamAH .. 58..\\
eva.n tasyai varaM dattvA dharmarAjaH pratApavAn .
nivartayitvA sAvitrI.n svameva bhavanaM yayau .. 59..\\
sAvitryapi yame yAte bhartAraM pratilabhya cha .
jagAma tatra yatrAsyA bhartuH shAva.n kalevaram .. 60..\\
sA bhUmau prekShya bhartAramupasR^ityopagUhya cha .
utsa~Nge shira Aropya bhUmAvupavivesha ha .. 61..\\
sa~nj~nA.n cha satyavA.NllabdhvA sAvitrImabhyabhAShata .
proShyAgata iva premNA punaH punarudIkShya vai .. 62..\\
satyavaan
suchiraM bata supto.asmi kimarthaM nAvabodhitaH .
kva chAsau puruShaH shyAmo yo.asau mA.n sa~ncakarSha ha .. 63..\\
saavitrii
suchiraM bata supto.asi mamA~Nke puruSharShabha .
gataH sa bhagavAndevaH prajA sa.nyamano yamaH .. 64..\\
vishrAnto.asi mahAbhAga vinidrashcha nR^ipAtmaja .
yadi shakya.n samuttiShTha vigADhAM pashya sharvarIm .. 65..\\
maark
upalabhya tataH sa~nj~nA.n sukhasupta ivotthitaH .
dishaH sarvA vanAntAMshcha nirIkShyovAcha satyavAn .. 66..\\
phalAhAro.asmi niShkrAntastvayA saha sumadhyame .
tataH pATayataH kAShTha.n shiraso me rujAbhavat .. 67..\\
shiro.abhitApa santaptaH sthAtu.n chiramashaknuvan .
tavotsa~Nge prasupto.ahamiti sarva.n smare shubhe .. 68..\\
tvayopagUDhasya cha me nidrayApahR^itaM manaH .
tato.apashya.n tamo ghoraM puruShaM cha mahaujasam .. 69..\\
tadyadi tva.n vijAnAsi ki.n tadbrUhi sumadhyame .
svapno me yadi vA dR^iShTo yadi vA satyameva tat .. 70..\\
tamuvAchAtha sAvitrI rajanI vyavagAhate .
shvaste sarva.n yathAvR^ittamAkhyAsyAmi nR^ipAtmaja .. 71..\\
utthiShThottiShTha bhadra.n te pitarau pashya suvrata .
vigADhA rajanI cheyaM nivR^ittashcha divAkaraH .. 72..\\
nakta~ncarAshcharantyete hR^iShTAH krUrAbhibhAShiNaH .
shrUyante parNashabdAshcha mR^igANA.n charatA.n vane .. 73..\\
etAH shivA ghoranAdA disha.n dakShiNapashchimAm .
AsthAya viruvantyugrAH kampayantyo mano mama .. 74..\\
satyavaan
vanaM pratibhayAkAra.n ghanena tamasA vR^itam .
na viGYAsyasi panthAna.n gantuM chaiva na shakShyasi .. 75..\\
saavitii
asminnadya vane dagdhe shuShkavR^ikShaH sthito jvalan .
vAyunA dhamyamAno.agnirdR^ishyate.atra kva chitkva chit .. 76..\\
tato.agnimAnayitveha jvAlayiShyAmi sarvataH .
kAShThAnImAni santIha jahi santApamAtmanaH .. 77..\\
yadi notsahase gantu.n saruja.n tvAbhilakShaye .
na cha GYAsyasi panthAna.n tamasA sa.nvR^ite vane .. 78..\\
shvaHprabhAte vane dR^ishye yAsyAvo.anumate tava .
vasAveha kShapAmetA.n ruchitaM yadi te.anagha .. 79..\\
satyavaan
shiro rujA nivR^ittA me svasthAnya~NgAni lakShaye .
mAtA pitR^ibhyAmichchhAmi sa~Ngama.n tvatprasAdajam .. 80..\\
na kadA chidvikAle hi gatapUrvo mayAshramaH .
anAgatAyA.n sandhyAyAM mAtA me praruNaddhi mAm .. 81..\\
divApi mayi niShkrAnte santapyete gurU mama .
vichinoti cha mA.n tAtaH sahaivAshramavAsibhiH .. 82..\\
mAtrA pitrA cha subhR^isha.n duHkhitAbhyAmahaM purA .
upAlabdhaH subahushashchireNAgachchhasIti ha .. 83..\\
kA tvavasthA tayoradya madarthamiti chintaye .
tayoradR^ishye mayi cha mahadduHkhaM bhaviShyati .. 84..\\
purA mAmUchatushchaiva rAtrAvasrAyamANakau .
bhR^isha.n suduHkhitau vR^iddhau bahushaH prItisa.nyutau .. 85..\\
tvayA hInau na jIvAva muhUrtamapi putraka .
yAvaddhariShyase putra tAvannau jIvita.n dhruvam .. 86..\\
vR^iddhayorandhayoryaShTistvayi vaMshaH pratiShThitaH .
tvayi piNDashcha kIrtishcha santAna.n chAvayoriti .. 87..\\
mAtA vR^iddhA pitA vR^iddhastayoryaShTiraha.n kila .
tau rAtrau mAmapashyantau kAmavasthA.n gamiShyataH .. 88..\\
nidrAyAshchAbhyasUyAmi yasyA hetoH pitA mama .
mAtA cha saMshayaM prAptA matkR^ite.anapakAriNI .. 89..\\
aha.n cha saMshayaM prAptaH kR^ichchhrAmApadamAsthitaH .
mAtA pitR^ibhyA.n hi vinA nAha.n jIvitumutsahe .. 90..\\
vyaktamAkulayA buddhyA praGYA chakShuH pitA mama .
ekaikamasyA.n velAyAM pR^ichchhatyAshramavAsinam .. 91..\\
nAtmAnamanushochAmi yathAhaM pitara.n shubhe .
bhartAra.n chApyanugatAM mAtaraM paridurbalAm .. 92..\\
matkR^itena hi tAvadya santApaM parameShyataH .
jIvantAvanujIvAmi bhartavyau tau mayeti ha .
tayoH priyaM me kartavyamiti jIvAmi chApyaham .. 93..\\
maark
evamuktvA sa dharmAtmA guruvartI gurupriyaH .
uchchhritya bAhU duHkhArtaH sasvaraM praruroda ha .. 94..\\
tato.abravIttathA dR^iShTvA bhartAra.n shokakarshitam .
pramR^ijyAshrUNi netrAbhyA.n sAvitrI dharmachAriNI .. 95..\\
yadi me.asti tapastapta.n yadi dattaM hutaM yadi .
shvashrU shvashura bhartR^INAM mama puNyAstu sharvarI .. 96..\\
na smarAmyuktapUrvA.n vai svaireShvapyanR^itA.n giram .
tena satyena tAvadya dhriyetA.n shvashurau mama .. 97..\\
satyavaan
kAmaye darshanaM pitroryAhi sAvitri mAchiram .
purA mAtuH piturvApi yadi pashyAmi vipriyam .
na jIviShye varArohe satyenAtmAnamAlabhe .. 98..\\
yadi dharme cha te buddhirmA.n chejjIvantamichchhasi .
mama priya.n vA kartavya.n gachchhasvAshramamantikAt .. 99..\\
maark
sAvitrI tata utthAya keshAnsa.nyamya bhAminI .
patimutthApayAmAsa bAhubhyAM parigR^ihya vai .. 100..\\
utthAya satyavAMshchApi pramR^ijyA~NgAni pANinA .
dishaH sarvAH samAlokya kaThine dR^iShTimAdadhe .. 101..\\
tamuvAchAtha sAvitrI shvaH phalAnIha neShyasi .
yogakShemArthametatte neShyAmi parashu.n tvaham .. 102..\\
kR^itvA kaThina bhAra.n sA vR^ikShashAkhAvalambinam .
gR^ihItvA parashuM bhartuH sakAshaM punarAgamat .. 103..\\
vAme skandhe tu vAmorurbharturbAhuM niveshya sA .
dakShiNena pariShvajya jagAma mR^idu gAminI .. 104..\\
satyavaan
abhyAsagamanAdbhIru panthAno viditA mama .
vR^ikShAntarAlokitayA jyotsnayA chApi lakShaye .. 105..\\
Agatau svaH pathA yena phalAnyavachitAni cha .
yathAgata.n shubhe gachchha panthAnaM mA vichAraya .. 106..\\
palAshaShaNDe chaitasminpanthA vyAvartate dvidhA .
tasyottareNa yaH panthAstena gachchha tvarasva cha .
svastho.asmi balavAnasmi didR^ikShuH pitarAvubhau .. 107..\\
maark
bruvanneva.n tvarAyuktaH sa prAyAdAshramaM prati .. 108..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 282}
maark
etasminneva kAle tu dyumatseno mahAvane .
labdhachakShuH prasannAtmA dR^iShTyA sarva.n dadarsha ha .. 1..\\
sa sarvAnAshramAngatvA shaibyayA saha bhAryayA .
putra hetoH parAmArti.n jagAma manujarShabha .. 2..\\
tAvAshramAnnadIshchaiva vanAni cha sarA.nsi cha .
tA.nstAndeshAnvichinvantau dampatI parijagmatuH .. 3..\\
shrutvA shabda.n tu yatkiM chidunmukhau suta sha~NkayA .
sAvitrI sahito.abhyeti satyavAnityadhAvatAm .. 4..\\
bhinnaishcha paruShaiH pAdaiH savraNaiH shoNitaukShitaiH .
kushakaNTakaviddhA~NgAvunmattAviva dhAvataH .. 5..\\
tato.abhisR^itya tairvipraiH sarvairAshramavAsibhiH .
parivArya samAshvAsya samAnItau svamAshramam .. 6..\\
tatra bhAryA sahAyaH sa vR^ito vR^iddhairtapodhanaiH .
AshvAsito vichitrArthaiH pUrvarAGYA.n kathAshrayaiH .. 7..\\
tatastau punarAshvastau vR^iddhau putra didR^ikShayA .
bAlye vR^ittAni putrasya smarantau bhR^ishaduHkhitau .. 8..\\
punaruktvA cha karuNA.n vAcha.n tau shokakarshitau .
hA putra hA sAdhvi vadhUH kvAsi kvAsItyarodatAm .. 9..\\
suvarchas
yathAsya bhAryA sAvitrI tapasA cha damena cha .
AchAreNa cha sa.nyuktA tathA jIvati satyavAn .. 10..\\
gautama
vedAH sA~NgA mayAdhItAstapo me sa~ncitaM mahat .
kaumAraM brahmacharyaM me guravo.agnishcha toShitAH .. 11..\\
samAhitena chIrNAni sarvANyeva vratAni me .
vAyubhakShopavAsashcha kushalAni cha yAni me .. 12..\\
anena tapasA vedmi sarvaM parichikIrShitam .
satyametannibodha tva.n dhriyate satyavAniti .. 13..\\
zisya
upAdhyAyasya me vaktrAdyathA vAkya.n viniHsR^itam .
naitajjAtu bhavenmithyA tathA jIvati satyavAn .. 14..\\
rsayah
yathAsya bhAryA sAvitrI sarvaireva sulakShaNaiH .
avaidhavya karairyuktA tathA jIvati satyavAn .. 15..\\
bhaaradvaaja
yathAsya bhAryA sAvitrI tapasA cha damena cha .
AchAreNa cha sa.nyuktA tathA jIvati satyavAn .. 16..\\
daalbhya
yathAdR^iShTiH pravR^ittA te sAvitryAshcha yathA vratam .
gatAhAramakR^itvA cha tathA jIvati satyavAn .. 17..\\
maandavya
yathA vadanti shAntAyA.n dishi vai mR^igapakShiNaH .
pArthivI cha pravR^ittiste tathA jIvati satyavAn .. 18..\\
dhaumya
sarvairguNairupetaste yathA putro janapriyaH .
dIrghAyurlakShaNopetastathA jIvati satyavAn .. 19..\\
maark
evamAshvAsitastaistu satyavAgbhistapasvibhiH .
tA.nstAnvigaNayannarthAnavasthita ivAbhavat .. 20..\\
tato muhUrtAtsAvitrI bhartrA satyavatA saha .
AjagAmAshrama.n rAtrau prahR^iShTA pravivesha ha .. 21..\\
braahmanaah
putreNa sa~Ngata.n tvAdya chakShurmantaM nirIkShya cha .
sarve vaya.n vai pR^ichchhAmo vR^iddhi.n te pR^ithivIpate .. 22..\\
samAgamena putrasya sAvitryA darshanena cha .
chakShuSho chAtmano lAbhAttribhirdiShTyA vivardhase .. 23..\\
sarvairasmAbhirukta.n yattathA tannAtra saMshayaH .
bhUyo bhUyo cha vR^itthiste kShiprameva bhaviShyati .. 24..\\
maark
tato.agni.n tatra sa~njvAlya dvijAste sarva eva hi .
upAsA.n chakrire pArtha dyumatsenaM mahIpatim .. 25..\\
shaibyA cha satyavAMshchaiva sAvitrI chaikataH sthitAH .
sarvaistairabhyanuGYAtA vishokAH samupAvishan .. 26..\\
tato rAGYA sahAsInAH sarve te vanavAsinaH .
jAtakautUhalAH pArtha paprachchhurnR^ipateH sutam .. 27..\\
prAgeva nAgata.n kasmAtsabhAryeNa tvayA vibho .
virAtre chAgata.n kasmAtko.anubandhash cha te.abhavat .. 28..\\
santApitaH pitA mAtA vaya.n chaiva nR^ipAtmaja .
nAkasmAditi jAnImastatsarva.n vaktumarhasi .. 29..\\
satyavaan
pitrAhamabhyanuGYAtaH sAvitrI sahito gataH .
atha me.abhUchchhiroduHkha.n vane kAShThAni bhindataH .. 30..\\
suptashchAha.n vedanayA chiramityupalakShaye .
tAvatkAla.n cha na mayA supta pUrvaM kadA chana .. 31..\\
sarveShAmeva bhavatA.n santApo mA bhavediti .
ato virAtrAgamanaM nAnyadastIha kAraNam .. 32..\\
gautama
akasmAchchakShuraH prAptirdyumatsenasya te pituH .
nAsya tva.n kAraNa.n vettha sAvitrI vaktumarhati .. 33..\\
shrotumichchhAmi sAvitri tva.n hi vettha parAvaram .
tvA.n hi jAnAmi sAvitri sAvitrImiva tejasA .. 34..\\
tvamatra hetu.n jAnIShe tasmAtsatyaM niruchyatAm .
rahasya.n yadi te nAsti ki.n chidatra vadasva naH .. 35..\\
saavitrii
evametadyathA vettha sa~Nkalpo nAnyathA hi vaH .
na cha ki.n chidrahasyaM me shrUyatAM tathyamatra yat .. 36..\\
mR^ityurme bharturAkhyAto nAradena mahAtmanA .
sa chAdya divasaH prAptastato naina.n jahAmyaham .. 37..\\
supta.n chaina.n yamaH sAkShAdupAgachchhatsaki~NkaraH .
sa enamanayadbaddhvA dishaM pitR^iniShevitAm .. 38..\\
astauSha.n tamahaM deva.n satyena vachasA vibhum .
pa~ncha vai tena me dattA varAH shR^iNuta tAnmama .. 39..\\
chakShurI cha svarAjya.n cha dvau varau shvashurasya me .
labdhaM pituH putrashataM putrANAmAtmanaH shatam .. 40..\\
chaturvarSha shatAyurme bhartA labdhashcha satyavAn .
bharturhi jIvitArtha.n tu mayA chIrNa.n sthiraM vratam .. 41..\\
etatsatyaM mayAkhyAta.n kAraNa.n vistareNa vaH .
yathAvR^itta.n sukhodarkamida.n duHkhaM mahanmama .. 42..\\
rsayah
nimajjamAna.n vyasanairabhidrutaM
kulaM narendrasya tamo maye hrade .
tvayA sushIle dhR^itadharmapuNyayA
samuddhR^ita.n sAdhvi punaH kulInayA .. 43..\\
maark
tathA prashasya hyabhipUjya chaiva te
varastriya.n tAmR^iShayaH samAgatAH .
narendramAmandrya saputrama~njasA
shivena jagmurmuditAH svamAlayam .. 44..\\
maark
tasyA.n rAtryAM vyatItAyAmudite sUryamaNDale .. 1..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 283}
kR^itapUrvAhNikAH sarve sameyuste tapodhanAH .. 1..\\
tadeva sarva.n sAvitryA mahAbhAgyaM maharShayaH .
dyumatsenAya nAtR^ipyankathayantaH punaH punaH .. 2..\\
tataH prakR^itayaH sarvAH shAlvebhyo.abhyAgatA nR^ipa .
Achakhyurnihata.n chaiva svenAmAtyena taM nR^ipam .. 3..\\
taM mantriNA hata.n shrutvA sasahAyaM sabAndhavam .
nyavedayanyathAtattva.n vidruta.n cha dviShadbalam .. 4..\\
aikamatya.n cha sarvasya janasyAtha nR^ipaM prati .
sachakShurvApyachakShurvA sa no rAjA bhavatviti .. 5..\\
anena nishchayeneha vayaM prasthApitA nR^ipa .
prAptAnImAni yAnAni chatura~Nga.n cha te balam .. 6..\\
prayAhi rAjanbhadra.n te ghuShTaste nagare jayaH .
adhyAssva chirarAtrAya pitR^ipaitAmahaM padam .. 7..\\
chakShurmanta.n cha taM dR^iShTvA rAjAna.n vapuShAnvitam .
mUrdhabhiH patitAH sarve vismayotphullalochanAH .. 8..\\
tato.abhivAdya tAnvR^iddhAndvijAnAshramavAsinaH .
taishchAbhipUjitaH sarvaiH prayayau nagaraM prati .. 9..\\
shaibyA cha saha sAvitryA svAstIrNena suvarchasA .
narayuktena yAnena prayayau senayA vR^itA .. 10..\\
tato.abhiShiShichuH prItyA dyumatsenaM purohitAH .
putra.n chAsya mahAtmAna.n yauvarAjye.abhaShechayan .. 11..\\
tataH kAlena mahatA sAvitryAH kIrtivardhanam .
tadvai putrashata.n jaGYe shUrANAmanivartinAm .. 12..\\
bhrAtR^INA.n sodarANA.n cha tathaivAsyAbhavachchhatam .
madrAdhipasyAshvapatermAlavyA.n sumahAbalam .. 13..\\
evamAtmA pitA mAtA shvashrUH shvashura eva cha .
bhartuH kula.n cha sAvitryA sarvaM kR^ichchhrAtsamuddhR^itam .. 14..\\
tathaivaiShApi kalyANI draupadI shIlasaMmatA .
tArayiShyati vaH sarvAnsAvitrIva kulA~NganA .. 15..\\
vai
eva.n sa pANDavastena anunIto mahAtmanA .
vishoko vijvaro rAjankAmyake nyavasattadA .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 284}
janam
yattattadA mahAbrahma.Nllomasho vAkyamabravIt .
indrasya vachanAdetya pANDuputra.n yudhiShThiram .. 1..\\
yachchApi te bhaya.n tIvraM na cha kIrtayase kva chit .
tachchApyapahariShyAmi savyasAchAvihAgate .. 2..\\
kiM nu tadviduShA.n shreShTha karNaM prati mahadbhayam .
AsInna cha sa dharmAtmA kathayAmAsa kasya chit .. 3..\\
vai
aha.n te rAjashArdUla kathayAmi kathAmimAm .
pR^ichchhate bharatashreShTha shushrUShasva giraM mama .. 4..\\
dvAdashe samatikrAnte varShe prApte trayodashe .
pANDUnA.n hitakR^ichchhakraH karNaM bhikShitumudyataH .. 5..\\
abhiprAyamatho GYAtvA mahendrasya vibhAvasuH .
kuNDalArthe mahArAja sUryaH karNamupAgamat .. 6..\\
mahArhe shayane vIra.n spardhyAstaraNa sa.nvR^ite .
shayAnamabhivishvastaM brahmaNya.n satyavAdinam .. 7..\\
svapnAnte nishi rAjendra darshayAmAsa rashmivAn .
kR^ipayA parayAviShTaH putrasnehAchcha bhArata .. 8..\\
brAhmaNo vedavidbhUtvA sUryo yogAddhi rUpavAn .
hitArthamabravItkarNa.n sAntvapUrvamidaM vachaH .. 9..\\
karNa madvachana.n tAta shR^iNu satyabhR^itA.n vara .
bruvato.adya mahAbAho sauhR^idAtparama.n hitam .. 10..\\
upAyAsyati shakrastvAM pANDavAnA.n hitepsayA .
brAhmaNa chhadmanA karNa kuNDalApajihIrShayA .. 11..\\
vidita.n tena shIlaM te sarvasya jagatastathA .
yathA tvaM bhikShitaH sadbhirdadAsyeva na yAchase .. 12..\\
tva.n hi tAta dadAsyeva brAhmaNebhyaH prayAchitaH .
vitta.n yachchAnyadapyAhurna pratyAkhyAsi karhi chit .. 13..\\
ta.n tvAmeva.nvidha.n GYAtvA svayaM vai pAkashAsanaH .
AgantA kuNDalArthAya kavacha.n chaiva bhikShitum .. 14..\\
tasmai prayAchamAnAya na deye kuNDale tvayA .
anuneyaH para.n shaktyA shreya etaddhi te param .. 15..\\
kuNDalArthe bruva.nstAta kAraNairbahubhistvayA .
anyairbahuvidhairvittaiH sa nivAryaH punaH punaH .. 16..\\
ratnaiH strIbhistathA bhogairdhanairbahuvidhairapi .
nidarshanaishcha bahubhiH kuNDalepsuH purandaraH .. 17..\\
yadi dAsyasi karNa tva.n sahaje kuNDale shubhe .
AyuraH prakShaya.n gatvA mR^ityorvashamupeShyasi .. 18..\\
kavachena cha sa.nyuktaH kuNDalAbhyA.n cha mAnada .
avadhyastva.n raNe.arINAm iti viddhi vacho mama .. 19..\\
amR^itAdutthita.n hyetadubhayaM ratnasambhavam .
tasmAdrakShya.n tvayA karNa jIvitaM chetpriyaM tava .. 20..\\
karna
ko mAmevaM bhavAnprAha darshayansauhR^idaM param .
kAmayA bhagavanbrUhi ho bhavAndvija veShadhR^ik .. 21..\\
braa
aha.n tAta sahasrAMshuH sauhR^idAttvAM nidarshaye .
kuruShvaitadvacho me tvametachchhreyo para.n hi te .. 22..\\
karna
shreya eva mamAtyanta.n yasya me gopatiH prabhuH .
pravaktAdya hitAnveShI shR^iNu cheda.n vacho mama .. 23..\\
prasAdaye tvA.n varadaM praNayAchcha bravImyaham .
na nivAryo vratAdasmAdaha.n yadyasmi te priyaH .. 24..\\
vrata.n vai mama loko.ayaM vetti kR^itsno vibhAvaso .
yathAha.n dvijamukhyebhyo dadyAM prANAnapi dhruvam .. 25..\\
yadyAgachchhati shakro mAM brAhmaNa chhadmanAvR^itaH .
hitArthaM pANDuputrANA.n khecharottama bhikShitum .. 26..\\
dAsyAmi vibudhashreShTha kuNDale varma chottamam .
na me kIrtiH praNashyeta triShu lokeShu vishrutA .. 27..\\
madvidhasyAyashasya.n hi na yuktaM prANarakShaNam .
yukta.nhi yashasA yuktaM maraNa.n lokasaMmatam .. 28..\\
so.ahamindrAya dAsyAmi kuNDale saha varmaNA .
yadi mAM balavR^itraghno bhikShArthamupayAsyati .. 29..\\
hitArthaM pANDuputrANA.n kuNDale me prayAchitum .
tanme kIrtikara.n loke tasyAkIrtirbhaviShyati .. 30..\\
vR^iNomi kIrti.n loke hi jIvitenApi bhAnuman .
kIrtimAnashnute svarga.n hInakIrtistu nashyati .. 31..\\
kIrtirhi puruSha.n loke sa~njIvayati mAtR^ivat .
akIrtirjIvita.n hanti jIvato.api sharIriNaH .. 32..\\
ayaM purANaH shloko hi svaya.n gIto vibhAvaso .
dhAtrA lokeshvara yathA kIrtirAyurnarasya vai .. 33..\\
puruShasya pare loke kIrtireva parAyaNam .
iha loke vishuddhA cha kIrtirAyurvivardhanI .. 34..\\
so.aha.n sharIraje dattvA kIrtiM prApsyAmi shAshvatIm .
dattvA cha vidhivaddAnaM brAhmaNebhyo yathAvidhi .. 35..\\
hutvA sharIra.n sa~NgrAme kR^itvA karma suduShkaram .
vijitya vA parAnAjau yasho prApsyAmi kevalam .. 36..\\
bhItAnAmabhaya.n dattvA sa~NgrAme jIvitArthinAm .
vR^iddhAnbAlAndvijAtIMshcha mokShayitvA mahAbhayAt .. 37..\\
prApsyAmi parama.n loke yashaH svarbhAnu sUdana .
jIvitenApi me rakShyA kIrtistadviddhi me vratam .. 38..\\
so.aha.n dattvA maghavate bhikShAmetAmanuttamAm .
brAhmaNa chhadmine devaloke gantA parA.n gatim .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 285}
suurya
mAhita.n karNa kArShIstvamAtmanaH suhR^idAM tathA .
putrANAmatha bhAryANAmatho mAturatho pituH .. 1..\\
sharIrasyAvirodhena prANinAM prANabhR^idvara .
iShyate yashasaH prAptiH kIrtishcha tridive sthirA .. 2..\\
yastvaM prANavirodhena kIrtimichchhasi shAshvatIm .
sA te prANAnsamAdAya gamiShyati na saMshayaH .. 3..\\
jIvatA.n kurute kAryaM pitA mAtA sutAstathA .
ye chAnye bAndhavAH ke chilloke.asminpuruSharShabha .
rAjAnashcha naravyAghra pauruSheNa nibodha tat .. 4..\\
kIrtishcha jIvataH sAdhvI puruShasya mahAdyute .
mR^itasya kIrtyA ki.n kAryaM bhasmIbhUtasya dehinaH .
mR^itaH kIrtiM na jAnAti jIvankIrti.n samashnute .. 5..\\
mR^itasya kIrtirmartyasya yathA mAlA gatAyuraH .
aha.n tu tvAM bravImyetadbhakto.asIti hitepsayA .. 6..\\
bhaktimanto hi me rakShyA ityetenApi hetunA .
bhako.ayaM parayA bhaktyA mAmityeva mahAbhuja .
mamApi bhaktirutpannA sa tva.n kuru vacho mama .. 7..\\
asti chAtra para.n kiM chidadhyAtmaM devanirmitam .
atashcha tvAM bravImyetatkriyatAmavisha~NkayA .. 8..\\
deva guhya.n tvayA GYAtuM na shakyaM puruSharShabha .
tasmAnnAkhyAmi te guhya.n kAle vetsyati tadbhavAn .. 9..\\
punarukta.n cha vakShyAmi tva.n rAdheya nibodha tat .
mAsmai te kuNDale dadyA bhikShave vajrapANaye .. 10..\\
shobhase kuNDalAbhyA.n hi ruchirAbhyAM mahAdyute .
vishAkhayormadhyagataH shashIva vimalo divi .. 11..\\
kIrtishcha jIvataH sAdhvI puruShasyeti viddhi tat .
pratyAkhyeyastvayA tAta kuNDalArthe purandaraH .. 12..\\
shakyA bahuvidhairvAkyaiH kuNDalepsA tvayAnagha .
vihantu.n devarAjasya hetuyuktaiH punaH punaH .. 13..\\
upapattyupapannArthairmAdhuryakR^itabhUShaNaiH .
purandarasya karNa tvaM buddhimetAmapAnuda .. 14..\\
tva hi nityaM naravyAghra spardhase savyasAchinA .
savyasAchI tvayA chaiva yudhi shUraH sameShyati .. 15..\\
na tu tvAmarjunaH shaktaH kuNDalAbhyA.n samanvitam .
vijetu.n yudhi yadyasya svayamindraH sharo bhavet .. 16..\\
tasmAnna deye shakrAya tvayaite kuNDale shubhe .
sa~NgrAme yadi nirjetu.n karNa kAmayase.arjunam .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 286}
karna
bhagavantamahaM bhakto yathA mA.n vettha gopate .
tathA paramatigmAMsho nAnya.n devaM kathaM chana .. 1..\\
na me dArA na me putrA na chAtmA suhR^ido na cha .
tatheShTA vai sadA bhaktyA yathA tva.n gopate mama .. 2..\\
iShTAnA.n cha mahAtmAno bhaktAnAM cha na saMshayaH .
kurvanti bhaktimiShTA.n cha jAnIShe tvaM cha bhAskara .. 3..\\
iShTo bhaktishcha me karNo na chAnyaddaivata.n divi .
jAnIta iti vai kR^itvA bhagavAnAha maddhitam .. 4..\\
bhUyo cha shirasA yAche prasAdya cha punaH punaH .
iti bravImi tigmAMsho tva.n tu me kShantumarhasi .. 5..\\
bibhemi na tathA mR^ityoryathA bibhye.anR^itAdaham .
visheSheNa dvijAtInA.n sarveShAM sarvadA satAm .
pradAne jivitasyApi na me.atrAsti vichAraNA .. 6..\\
yachcha mAmAttha deva tvaM pANDavaM phalgunaM prati .
vyetu santApaja.n duHkhaM tava bhAskaramAnasam .
arjunaM prati mA.n chaiva vijeShyAmi raNe.arjunam .. 7..\\
tavApi vidita.n deva mamApyastrabalaM mahat .
jAmadagnyAdupAtta.n yattathA droNAnmahAtmanaH .. 8..\\
ida.n tvamanujAnIhi surashreShTha vrataM mama .
bhikShate vajriNe dadyAmapi jIvitamAtmanaH .. 9..\\
suurya
yadi tAta dadAsyete vajriNe kuNDale shubhe .
tvamapyenamatho brUyA vijayArthaM mahAbala .. 10..\\
niyamena pradadyAstva.n kuNDale vai shatakratoH .
avadhyo hyasi bhUtAnA.n kuNDalAbhyA.n samanvitaH .. 11..\\
arjunena vinAsha.n hi tava dAnava sUdanaH .
prArthayAno raNe vatsa kuNDale te jihIrShati .. 12..\\
sa tvamapyenamArAdhya sUnR^itAbhiH punaH punaH .
abhyarthayethA deveshamamoghArthaM purandaram .. 13..\\
amoghA.n dehi me shaktimamitravinibarhiNIm .
dAsyAmi te sahasrAkSha kuNDale varma chottamam .. 14..\\
ityevaM niyamena tva.n dadyAH shakrAya kuNDale .
tayA tva.n karNa sa~NgrAme haniShyasi raNe ripUn .. 15..\\
nAhatvA hi mahAbAho shatrUneti karaM punaH .
sA shaktirdevarAjasya shatasho.atha sahasrashaH .. 16..\\
vai
evamuktvA sahasrAMshuH sahasAntaradhIyata .
tataH sUryAya japyAnte karNaH svapnaM nyavedayat .. 17..\\
yathAdR^iShTa.n yathAtattvaM yathoktamubhayornishi .
tatsarvamAnupUrvyeNa shasha.nsAsmai vR^iShastadA .. 18..\\
tachchhrutvA bhagavAndevo bhAnuH svarbhAnu sUdanaH .
uvAcha ta.n tathetyeva karNa.n sUryaH smayanniva .. 19..\\
tatastattvamiti GYAtvA rAdheyaH paravIrahA .
shaktimevAbhikA~NkShanvai vAsavaM pratyapAlayat .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 287}
janam
ki.n tadguhyaM na chAkhyAtaM karNAyehoShNa rashminA .
kIdR^ishe kuNDale te cha kavacha.n chaiva kIdR^isham .. 1..\\
kutashcha kavacha.n tasya kuNDale chaiva sattama .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tanme brUhi tapodhana .. 2..\\
vazampaayana
aya.n rAjanbravImyetadyattadguhyaM vibhAvasoH .
yAdR^ishe kuNDale chaiva kavacha.n chaiva yAdR^isham .. 3..\\
kuntibhojaM purA rAjanbrAhmaNaH samupasthitaH .
tigmatejA mahAprAMshuH shmashrudaNDajaTA dharaH .. 4..\\
darshanIyo.anavadyA~NgastejasA prajvalanniva .
madhu pi~Ngo madhuravAktapaH svyAdhyAya bhUShaNaH .. 5..\\
sa rAjAna.n kuntibhojamabravItsumahAtapAH .
bhikShAmichchhAmyahaM bhoktu.n tava gehe vimatsara .. 6..\\
na me vyalIka.n kartavyaM tvayA vA tava chAnugaiH .
eva.n vatsyAmi te gehe yadi te rochate.anagha .. 7..\\
yathAkAma.n cha gachchheyamAgachchheyaM tathaiva cha .
shayyAsane cha me rAjannAparAdhyeta kash chana .. 8..\\
tamabravItkuntibhojaH prItiyuktamida.n vachaH .
evamastu para.n cheti punashchainamathAbravIt .. 9..\\
mama kanyA mahAbrahmanpR^ithA nAma yashasvinI .
shIlavR^ittAnvitA sAdhvI niyatA na cha mAninI .. 10..\\
upasthAsyati sA tvA.n vai pUjayAnavamanya cha .
tasyAshcha shIlavR^ittena tuShTi.n samupayAsyasi .. 11..\\
evamuktvA tu ta.n vipramabhipUjya yathAvidhi .
uvAcha kanyAmabhyetya pR^ithAM pR^ithula lochanAm .. 12..\\
aya.n vatse mahAbhAgo brAhmaNo vastumichchhati .
mama gehe mayA chAsya tathetyevaM pratishrutam .. 13..\\
tvayi vatse parAshvasya brAhmaNasyAbhirAdhanam .
tanme vAkyaM na mithyA tva.n kartumarhasi karhi chit .. 14..\\
aya.n tapasvI bhagavAnsvAdhyAyaniyato dvijaH .
yadyadbrUyAnmahAtejAstattaddeyamamatsarAt .. 15..\\
brAhmaNA hi para.n tejo brAhmaNA hi parantapaH .
brAhmaNAnAM namaH kArairsUryo divi virAjate .. 16..\\
amAnayanhi mAnArhAnvAtApishcha mahAsuraH .
nihato brahmadaNDena tAlaja~Nghastathaiva cha .. 17..\\
so.aya.n vatse mahAbhAra Ahitastvayi sAmpratam .
tva.n sadA niyatA kuryA brAhmaNasyAbhirAdhanam .. 18..\\
jAnAmi praNidhAna.n te bAlyAtprabhR^iti nandini .
brAhmaNeShviha sarveShu guru bandhuShu chaiva ha .. 19..\\
tathA preShyeShu sarveShu mitra sambandhimAtR^iShu .
mayi chaiva yathAvattva.n sarvamAdR^itya vartase .. 20..\\
na hyatuShTo jano.astIha pare chAntaHpure cha te .
samyagvR^ittyAnavadyA~Ngi tava bhR^ityajaneShvapi .. 21..\\
sandeShTavyA.n tu manye tvAM dvijAtiM kopanaM prati .
pR^ithe bAleti kR^itvA vai sutA chAsi mameti cha .. 22..\\
vR^iShNInA.n tvaM kule jAtA shUrasya dayitA sutA .
dattA prItimatA mahyaM pitrA bAlA purA svayam .. 23..\\
vasudevasya bhaginI sutAnAM pravarA mama .
agryamagre pratiGYAya tenAsi duhitA mama .. 24..\\
tAdR^ishe hi kule jAtA kule chaiva vivardhitA .
sukhAtsukhamanuprAptA hradAddhradamivAgatA .. 25..\\
dauShkuleyA visheSheNa katha.n chitpragrahaM gatAH .
bAlabhAvAdvikurvanti prAyashaH pramadAH shubhe .. 26..\\
pR^ithe rAjakule janma rUpa.n chAdbhutadarshanam .
tena tenAsi sampannA samupetA cha bhAminI .. 27..\\
sA tva.n darpaM parityajya dambhaM mAnaM cha bhAmini .
ArAdhya varada.n vipraM shreyasA yokShyase pR^ithe .. 28..\\
evaM prApsyasi kalyANi kalyANamanaghe dhruvam .
kopite tu dvijashreShThe kR^itsna.n dahyeta me kulam .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 288}
kuntii
brAhmaNa.n yantritA rAjanupasthAsyAmi pUjayA .
yathApratiGYa.n rAjendra na cha mithyA bravImyaham .. 1..\\
eSha chaiva svabhAvo me pUjayeya.n dvijAniti .
tava chaiva priya.n kArya.n shreyo chaitatparaM mama .. 2..\\
yadyevaiShyati sAyAhne yadi prAtaratho nishi .
yadyardharAtre bhagavAnna me kopa.n kariShyati .. 3..\\
lAbho mamaiSha rAjendra yadvai pUjayatI dvijAn .
Adeshe tava tiShThantI hita.n kuryAM narottama .. 4..\\
visrabdho bhava rAjendra na vyalIka.n dvijottamaH .
vasanprApsyati te gehe satyametadbravImi te .. 5..\\
yatpriya.n cha dvijasyAsya hitaM chaiva tavAnagha .
yatiShyAmi tathA rAjanvyetu te mAnaso jvaraH .. 6..\\
brAhmaNA hi mahAbhAgAH pUjitAH pR^ithivIpate .
tAraNAya samarthAH syurviparIte vadhAya cha .. 7..\\
sAhametadvijAnantI toShayiShye dvijottamam .
na matkR^ite vyathA.n rAjanprApsyasi dvijasattamAt .. 8..\\
aparAdhe hi rAjendra rAGYAmashreyase dvijAH .
bhavanti chyavano yadvatsukanyAyAH kR^ite purA .. 9..\\
niyamena pareNAhamupasthAsye dvijottamam .
yathA tvayA narendredaM bhAShitaM brAhmaNaM prati .. 10..\\
raajaa
evametattvayA bhadre kartavyamavisha~NkayA .
maddhitArtha.n kulArthaM cha tathAtmArthaM cha nandini .. 11..\\
vai
evamuktvA tu ta.n kanyAM kuntibhojo mahAyashAH .
pR^ithAM paridadau tasmai dvijAya suta vatsalaH .. 12..\\
iyaM brahmanmama sutA bAlA sukhavivardhitA .
aparAdhyeta yatki.n chinna tatkArya.n hR^idi tvayA .. 13..\\
dvijAtayo mahAbhAgA vR^iddhabAla tapasviShu .
bhavantyakrodhanAH prAyo viruddheShvapi nityadA .. 14..\\
sumahatyaparAdhe.api kShAntiH kAryA dvijAtibhiH .
yathAshakti yathotsAhaM pUjA grAhyA dvijottama .. 15..\\
tatheti brAhmaNenokte sa rAjA prItimAnasaH .
ha.nsachandrAshmu sa~NkAsha.n gR^ihamasya nyavedayat .. 16..\\
tatrAgnisharaNe kL^iptamAnasa.n tasya bhAnumat .
AhArAdi cha sarva.n tattathaiva pratyavedayat .. 17..\\
nikShipya rAjaputrI tu tandrIM mAna.n tathaiva cha .
Atasthe parama.n yatnaM brAhmaNasyAbhirAdhane .. 18..\\
tatra sA brAhmaNa.n gatvA pR^ithA shauchaparA satI .
vidhivatparichArArha.n devavatparyatoShayat .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 289}
vai
sA tu kanyA mahArAja brAhmaNa.n saMshitavratam .
toShayAmAsa shuddhena manasA saMshitavratA .. 1..\\
prAtarAyAsya ityuktvA kadA chiddvijasattamaH .
tata AyAti rAjendra sAye rAtrAvatho punaH .. 2..\\
ta.n cha sarvAsu velAsu bhakShyabhojya pratishrayaiH .
pUjayAmAsa sA kanyA vardhamAnaistu sarvadA .. 3..\\
annAdi samudAchAraH shayyAsanakR^itastathA .
divase divase tasya vardhate na tu hIyate .. 4..\\
nirbhartsanApavAdaishcha tathaivApriyayA girA .
brAhmaNasya pR^ithA rAjanna chakArApriya.n tadA .. 5..\\
vyaste kAle puno chaiti na chaiti bahusho dvijaH .
durlabhyamapi chaivAnna.n dIyatAmiti so.abravIt .. 6..\\
kR^itameva cha tatsarvaM pR^ithA tasmai nyavedayat .
shiShyavatputravachchaiva svasR^ivachcha susa.nyatA .. 7..\\
yathopajoSha.n rAjendra dvijAtipravarasya sA .
prItimutpAdayAmAsa kanyA yatnairaninditA .. 8..\\
tasyAstu shIlavR^ittena tutoSha dvijasattamaH .
avadhAnena bhUyo.asya para.n yatnamathAkarot .. 9..\\
tAM prabhAte cha sAye cha pitA paprachchha bhArata .
api tuShyati te putri brAhmaNaH paricharyayA .. 10..\\
ta.n sA paramamityeva pratyuvAcha yashasvinI .
tataH prItimavApAgryA.n kuntibhojo mahAmanaH .. 11..\\
tataH sa.nvatsare pUrNe yadAsau japatA.n varaH .
nApashyadduShkR^ita.n kiM chitpR^ithAyAH sauhR^ide rataH .. 12..\\
tataH prItamanA bhUtvA sa enAM brAhmaNo.abravIt .
prIto.asmi paramaM bhadre parichAreNa te shubhe .. 13..\\
varAnvR^iNIShva kalyANi durApAnmAnuShairiha .
yaistva.n sImantinIH sarvA yashasAbhibhaviShyasi .. 14..\\
untii
kR^itAni mama sarvANi yasyA me vedavittama .
tvaM prasannaH pitA chaiva kR^ita.n vipra varairmama .. 15..\\
braa
yadi nechchhasi bhadre tva.n varaM mattaH shuchismite .
imaM mantra.n gR^ihANa tvamAhvAnAya divaukasAm .. 16..\\
ya.n ya.n devaM tvametena mantreNAvAhayiShyasi .
tena tena vashe bhadre sthAtavya.n te bhaviShyati .. 17..\\
akAmo vA sakAmo vA na sa naiShyati te vasham .
vibudho mantrasaMshAnto vAkye bhR^itya ivAnataH .. 18..\\
vai
na shashAka dvitIya.n sA pratyAkhyAtumaninditA .
ta.n vai dvijAtipravara.n tadA shApabhayAnnR^ipa .. 19..\\
tatastAmanavadyA~NgI.n grAhayAmAsa vai dvijaH .
mantragrAma.n tadA rAjannatharvashirasi shrutam .. 20..\\
taM pradAya tu rAjendra kuntibhojamuvAcha ha .
uShito.asmi sukha.n rAjankanyayA paritoShitaH .. 21..\\
tava gehe suvihitaH sadA supratipUjitaH .
sAdhayiShyAmahe tAvadityuktvAntaradhIyata .. 22..\\
sa tu rAjA dvija.n dR^iShTvA tatraivAntarhitaM tadA .
babhUva vismayAviShTaH pR^ithA.n cha samapUjayat .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 290}
vai
gate tasmindvijashreShThe kasmiMshchitkAlaparyaye .
chintayAmAsa sA kanyA mantragrAma balAbalam .. 1..\\
aya.n vai kIdR^ishastena mama datto mahAtmanA .
mantragrAmo bala.n tasya GYAsye nAtichirAdiva .. 2..\\
eva.n sa~ncintayantI sA dadarshartuM yadR^ichchhayA .
vrIDitA sAbhavadbAlA kanyA bhAve rajasvalA .. 3..\\
athodyanta.n sahasrAMshuM pR^ithA dIpta.n dadarsha ha .
na tatarpa cha rUpeNa bhAnoH sandhyAgatasya sA .. 4..\\
tasyA dR^iShTirabhUddivyA sApashyaddivyadarshanam .
Amuktakavacha.n devaM kuNDalAbhyA.n vibhUShitam .. 5..\\
tasyAH kautUhala.n tvAsInmantraM prati narAdhipa .
AhvAnamakarotsAtha tasya devasya bhAminI .. 6..\\
prANAnupaspR^ishya tadA AjuhAva divAkaram .
AjagAma tato rAja.nstvaramANo divAkaraH .. 7..\\
madhu pi~Ngo mahAbAhuH kambugrIvo hasanniva .
a~NgadI baddhamukuTo dishaH prajvAlayanniva .. 8..\\
yogAtkR^itvA dvithAtmAnamAjagAma tatApa cha .
AbabhAShe tataH kuntI.n sAmnA paramavalgunA .. 9..\\
Agato.asmi vashaM bhadre tava mantrabalAtkR^itaH .
ki.n karomyavasho rAGYi brUhi kartA tadasmi te .. 10..\\
kuntii
gamyatAM bhagava.nstatra yato.asi samupAgataH .
kautUhalAtsamAhUtaH prasIda bhagavanniti .. 11..\\
suurya
gamiShye.aha.n yathA mA.n tvaM bravIShi tanumadhyame .
na tu deva.n samAhUya nyAyyaM preShayituM vR^ithA .. 12..\\
tavAbhisandhiH subhage sUryAtputro bhavediti .
vIryeNApratimo loke kavachI kuNDalIti cha .. 13..\\
sA tvamAtmapradAna.n vai kuruShva gajagAmini .
utpatsyati hi putraste yathA sa~Nkalpama~Ngane .. 14..\\
atha gachchhAmyahaM bhadre tvayAsa~Ngamya susmite .
shapsyAmi tvAmaha.n kruddho brAhmaNaM pitaraM cha te .. 15..\\
tvatkR^ite tAnpradhakShyAmi sarvAnapi na saMshayaH .
pitara.n chaiva te mUDha.n yo na vetti tavAnayam .. 16..\\
tasya cha brAhmaNasyAdya yo.asau mantramadAttava .
shIlavR^ittamaviGYAya dhAsyAmi vinayaM param .. 17..\\
ete hi vibudhAH sarve purandara mukhA divi .
tvayA pralabdhaM pashyanti smayanta iva bhAmini .. 18..\\
pashya chainAnsuragaNAndivya.n chakShurida.n hi te .
pUrvameva mayA datta.n dR^iShTavatyasi yena mAm .. 19..\\
vai
tato.apashyattridashAnrAjaputrI
sarvAneva sveShu dhiShNyeShu khasthAn .
prabhAsantaM bhAnumantaM mahAntaM
yathAditya.n rochamAna.n tathaiva .. 20..\\
sA tAndR^iShTvA vrIDamAneva bAlA
sUrya.n devI vachanaM prAha bhItA .
gachchha tva.n vai gopate svaM vimAnaM
kanyA bhAvAdduHkha eShopachAraH .. 21..\\
pitA mAtA guravash chaiva ye.anye
dehasyAsya prabhavanti pradAne .
nAha.n dharma.n lopayiShyAmi loke
strINA.n vR^ittaM pUjyate deharakShA .. 22..\\
mayA mantrabala.n GYAtumAhUtastvaM vibhAvaso .
bAlyAdbAleti kR^itvA tatkShantumarhasi me vibho .. 23..\\
suurya
bAleti tR^itvAnunaya.n tavAhaM
dadAni nAnyAnunaya.n labheta .
AtmapradAna.n kuru kunti kanye
shAntistavaiva.n hi bhavechcha bhIru .. 24..\\
na chApi yukta.n gantu.n hi mayA mithyA kR^itena vai .
gamiShyAmyanavadyA~Ngi loke samavahAsyatAm .
sarveShA.n vibudhAnA.n cha vaktavyaH syAmahaM shubhe .. 25..\\
sA tvaM mayA samAgachchha putra.n lapsyasi mAdR^isham .
vishiShTA sarvalokeShu bhaviShyasi cha bhAmini .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 291}
vai
sA tu kanyA bahuvidhaM bruvantI madhura.n vachaH .
anunetu.n sahasrAMshuM na shashAka manasvinI .. 1..\\
na shashAka yadA bAlA pratyAkhyAtu.n tamonudam .
bhItA shApAttato rAjandadhyau dIrghamathAntaram .. 2..\\
anAgasaH pituH shApo brAhmaNasya tathaiva cha .
mannimittaH kathaM na syAtkruddhAdasmAdvibhAvasoH .. 3..\\
bAlenApi satA mohAdbhR^isha.n sApahnavAnyapi .
nAtyAsAdayitavyAni tejA.nsi cha tapA.nsi cha .. 4..\\
sAhamadya bhR^ishaM bhItA gR^ihItA cha kare bhR^isham .
katha.n tvakAryaM kuryA.n vai pradAnaM hyAtmanaH svayam .. 5..\\
saiva.n shApaparitrastA bahu chintayatI tadA .
mohenAbhiparItA~NgI smayamAnA punaH punaH .. 6..\\
ta.n devamabravIdbhItA bandhUnA.n rAjasattama .
vrIDA vihvalayA vAchA shApatrastA vishAM pate .. 7..\\
kuntii
pitA me dhriyate deva mAtA chAnye cha bAndhavAH .
na teShu dhriyamANeShu vidhilopo bhavedayam .. 8..\\
tvayA me sa~Ngamo devayadi syAdvidhivarjitaH .
mannimitta.n kulasyAsya loke kIrtirnashettataH .. 9..\\
atha vA dharmameta.n tvaM manyase tapasA.n vara .
R^ite pradAnAdbandhubhyastava kAma.n karomyaham .. 10..\\
AtmapradAna.n durdharSha tava kR^itvA satI tvaham .
tvayi dharmo yasho chaiva kIrtirAyushcha dehinAm .. 11..\\
suurya
na te pitA na te mAtA guravo vA shuchismite .
prabhavanti varArohe bhadra.n te shR^iNu me vachaH .. 12..\\
sarvAnkAmayate yasmAtkanerdhAtoshcha bhAmini .
tasmAtkanyeha sushroNi svatantrA varavarNini .. 13..\\
nAdharmashcharitaH kashchittvayA bhavati bhAmini .
adharma.n kuta evAhaM chareya.n lokakAmyayA .. 14..\\
anAvR^itAH striyaH sarvA narAshcha varavarNini .
svabhAva eSha lokAnA.n vikAro.anya iti smR^itaH .. 15..\\
sA mayA saha sa~Ngamya punaH kanyA bhaviShyasi .
putrashcha te mahAbAhurbhaviShyati mahAyashAH .. 16..\\
kuntii
yadi putro mama bhavettvattaH sarvatamo.apaha .
kuNDalI kavachI shUro mahAbAhurmahAbalaH .. 17..\\
suurya
bhaviShyati mahAbAhuH kuNDalI divyavarma bhR^it .
ubhaya.n chAmR^itamayaM tasya bhadre bhaviShyati .. 18..\\
kuntii
yadyetadamR^itAdasti kuNDale varma chottamam .
mama putrasya ya.n vai tvaM matta utpAdyayiShyasi .. 19..\\
astu me sa~Ngamo deva yathoktaM bhagava.nstvayA .
tvadvIryarUpasattvaujA dharmayukto bhavetsa cha .. 20..\\
suurya
adityA kuNDale rAGYi datte me mattakAshini .
te.asya dAsyAmi vai bhIru varma chaivedamuttamam .. 21..\\
prthaa
paramaM bhavagandeva sa~NgamiShye tvayA saha .
yadi putro bhavedeva.n yathA vadasi gopate .. 22..\\
vai
tathetyuktvA tu tA.n kuntImAvisheSha viha~NgamaH .
svarbhAnu shatruryogAtmA nAbhyAM pasparsha chaiva tAm .. 23..\\
tataH sA vihvalevAsItkanyA sUryasya tejasA .
papAtAtha cha sA devI shayane mUDha chetanA .. 24..\\
suurya
sAdhayiShyAmi sushroNi putra.n vai janayiShyasi .
sarvashastrabhR^itA.n shreShTha.n kanyA chaiva bhaviShyasi .. 25..\\
vai
tataH sA vrIDitA bAlA tadA sUryamathAbravIt .
evamastviti rAjendraprasthitaM bhUri varchasam .. 26..\\
iti smoktA kunti rAjAtmajA sA
vivasvanta.n yAchamAnA salajjA .
tasminpuNye shayanIye papAta
mohAviShTA bhajyamAnA lateva .. 27..\\
tA.n tigmAMshustejasA mohayitvA
yogenAviShyAtma sa.nsthA.n chakAra .
na chaivainA.n dUShayAmAsa bhAnuH
sa~nj~nA.n lebhe bhUya evAtha bAlA .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 292}
vai
tato garbhaH samabhavatpR^ithAyAH pR^ithivIpate .
shukle dashottare pakShe tArApatirivAmbare .. 1..\\
sA bAndhavabhayAdbAlA ta.n garbha.n vinigUhati .
dhArayAmAsa sushroNI na chainAM bubudhe janaH .. 2..\\
na hi tA.n veda naryanyA kA chiddhAtreyikAmR^ite .
kanyA puragatAM bAlAM nipuNAM parirakShaNe .. 3..\\
tataH kAlena sA garbha.n suShuve varavarNinI .
kanyaiva tasya devasya prasAdAdamaraprabham .. 4..\\
tathaiva baddhakavacha.n kanakojjvala kuNDalam .
haryakSha.n vR^iShabhaskandhaM yathAsya pitara.n tathA .. 5..\\
jAtamAtra.n cha taM garbhaM dhAtryA saMmantrya bhAminI .
ma~njUShAyAmavadadhe svAstIrNAyA.n samantataH .. 6..\\
madhUchchhiShTa sthitAyA.n sA sukhAyAM rudatI tathA .
shlakShNAyA.n supidhAnAyAmashvanadyAmavAsR^ijat .. 7..\\
jAnatI chApyakartavya kanyAyA garbhadhAraNam .
putrasnehena rAjendra karuNaM paryadevayat .. 8..\\
samutsR^ijantI ma~njUShAmashvanadyAstadA jale .
uvAcha rudatI kuntI yAni vAkyAni tachchhR^iNu .. 9..\\
svasti te.astvAntarikShebhyaH pArthivebhyash cha putraka .
divyebhyashchaiva bhUtebhyastathA toyacharAsh cha ye .. 10..\\
shivAste santu panthAno mA cha te paripanthinaH .
AgamAshcha tathA putra bhavantvadroha chetasaH .. 11..\\
pAtu tvAM paruNo rAjA salile salileshvaraH .
antarikShe.antarikShasthaH pavanaH sarvagastathA .. 12..\\
pitA tvAM pAtu sarvatra tapanastapatA.n varaH .
yena datto.asi me putra divyena vidhinA kila .. 13..\\
AdityA vasavo rudrAH sAdhyA vishve cha devatAH .
marutashcha sahendreNa dishashcha sadishIshvarAH .. 14..\\
rakShantu tvA.n surAH sarve sameShu viShameShu cha .
vetsyAmi tvA.n videshe.api kavachenopasUchitam .. 15..\\
dhanyaste putra janako devo bhAnurvibhAvasuH .
yastvA.n drakShyati divyena chakShuShA vAhinI gatam .. 16..\\
dhanyA sA pramadA yA tvAM putratve kalpayiShyati .
yasyAstva.n tR^iShitaH putra stanaM pAsyasi devaja .. 17..\\
ko nu svapnastayA dR^iShTo yA tvAmAdityavarchasam .
divyavarma samAyukta.n divyakuNDalabhUShitam .. 18..\\
padmAyata vishAlAkShaM padmatAmra talojjvalam .
sulalATa.n sukeshAntaM putratve kalpayiShyati .. 19..\\
dhanyA drakShyanti putra tvAM bhUmau sa.nsarpamANakam .
avyaktakala vAkyAni vadanta.n reNuguNThitam .. 20..\\
dhanyA drakShyanti putra tvAM punaryauvanage mukhe .
himavadvanasambhUta.n si.nha.n kesariNaM yathA .. 21..\\
evaM bahuvidha.n rAjanvilapya karuNaM pR^ithA .
avAsR^ijata ma~njUShAmashvanadyAstadA jale .. 22..\\
rudatI putrashokArtA nishIthe kamalekShaNA .
dhAtryA saha pR^ithA rAjanputradarshanalAlasA .. 23..\\
visarjayitvA ma~njUShA.n sambhodhana bhayAtpituH .
vivesha rAjabhavanaM punaH shokAturA tataH .. 24..\\
ma~njUShA tvashvanadyAH sA yayau charmaNvatIM nadIm .
charmaNvatyAshcha yamunA.n tato ga~NgAM jagAm aha .. 25..\\
ga~NgAyAH sUta viShaya.n champAmabhyAyayau purIm .
sa ma~njUShA gato garbhastara~NgairuhyamAnakaH .. 26..\\
amR^itAdutthita.n divyaM tattu varma sakuNDalam .
dhArayAmAsa ta.n garbhaM daivaM cha vidhinirmitam .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 293}
vai
etasminneva kAle tu dhR^itarAShTrasya vai sakhA .
sUto.adhiratha ityeva sadAro jAhnavI.n yayau .. 1..\\
tasya bhAryAbhavadrAjanrUpeNAsadR^ishI bhuvi .
rAdhA nAma mahAbhAgA na sA putramavindata .
apatyArthe para.n yatnamakarochcha visheShataH .. 2..\\
sA dadarshAtha ma~njUShAmuhyamAnA.n yadR^ichchhayA .
dattarakShA pratisarAmanvAlabhana shobhitAm .
UrmI tara~NgairjAhnavyAH samAnItAm upahvaram .. 3..\\
sA tA.n kautUhalAtprAptAM grAhayAmAsa bhAminI .
tato nivedayAmAsa sUtasyAdhirathasya vai .. 4..\\
sa tAmuddhR^itya ma~njUShAmutsArya jalamantikAt .
yantrairudghATayAmAsa yo.apashyattatra bAlakam .. 5..\\
taruNAdityasa~NkAsha.n hemavarma dhara.n tathA .
mR^iShTakuNDalayuktena vadanena virAjitA .. 6..\\
sasUto bhAryayA sArdha.n vismayotphullalochanaH .
a~NkamAropya taM bAlaM bhAryA.n vachanamabravIt .. 7..\\
idamatyadbhutaM bhIru yato jAto.asmi bhAmini .
dR^iShTavAndevagarbho.ayaM manye.asmAnsamupAgataH .. 8..\\
anapatyasya putro.aya.n devairdatto dhruvaM mama .
ityuktvA ta.n dadau putra.n rAdhAyairsa mahIpate .. 9..\\
pratijagrAha ta.n rAdhA vidhivaddivyarUpiNam .
putra.n kamalagarbhAbhaM devagarbha.n shriyA vR^itam .. 10..\\
pupoSha chaina.n vidhivadvavR^idhe sa cha vIryavAn .
tataH prabhR^iti chApyanye prAbhavannaurasAH sutAH .. 11..\\
vasu varma dhara.n dR^iShTvA taM bAla.n hemakuNDalam .
nAmAsya vasuSheNeti tatashchakrurdvijAtayaH .. 12..\\
eva.n sasUtaputratva.n jagAmAmita vikramaH .
vasuSheNa iti khyAto vR^iSha ityeva cha prabhuH .. 13..\\
sa jyeShThaputraH sUtasya vavR^idhe.a~NgeShu vIryavAn .
chAreNa viditashchAsItpR^ithAyA divyavarma bhR^it .. 14..\\
sUtastvadhirathaH putra.n vivR^iddhaM samaye tataH .
dR^iShTvA prasthApayAmAsa pura.n vAraNasAhvayam .. 15..\\
tatropasadana.n chakre droNasyeShvastrakarmaNi .
sakhya.n duryodhanenaivamagachchhatsa cha vIryavAn .. 16..\\
droNAtkR^ipAchcha rAmAchcha so.astragrAma.n chaturvidham .
labdhvA loke.abhavatkhyAtaH parameShvAsatA.n gataH .. 17..\\
sandhAya dhArtarAShTreNa pArthAnA.n vipriye sthitaH .
yoddhumAsha.nsate nityaM phAlgunena mahAtmanA .. 18..\\
sadA hi tasya spardhAsIdarjunena vishAM pate .
arjunasya cha karNena yato dR^iShTo babhUva saH .. 19..\\
ta.n tu kuNDalinaM dR^iShTvA varmaNA cha samanvitam .
avadhya.n samare matvA paryatapyadyudhiShThiraH .. 20..\\
yadA tu karNo rAjendra bhAnumanta.n divAkaram .
stauti madhyandine prApte prA~njaliH salile sthitaH .. 21..\\
tatrainamupatiShThanti brAhmaNA dhanahetavaH .
nAdeya.n tasya tatkAle kiM chidasti dvijAtiShu .. 22..\\
tamindro brAhmaNo bhUtvA bhikShA.n dehItyupasthitaH .
svAgata.n cheti rAdheyastamatha pratyabhAShata .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 294}
vai
devarAjamanuprAptaM brAhmaNa chhadmanA vR^iShaH .
dR^iShTvA svAgatamityAha na bubodhAsya mAnasam .. 1..\\
hiraNyakaNThIH pramadA grAmAnvA bahu gokulAn .
ki.n dadAnIti ta.n vipramuvAchAdhirathistataH .. 2..\\
braa
hiraNyakaNThyaH pramadA yachchAnyatprItivardhanam .
nAha.n dattamihechchhAmi tadarthibhyaH pradIyatAm .. 3..\\
yadetatsahaja.n varma kuNDale cha tavAnagha .
etadutkR^itya me dehi yadi satyavrato bhavAn .. 4..\\
etadichchhAmyaha.n kShipraM tvayA dattaM parantapa .
eSha me sarvalAbhAnA.n lAbhaH paramako matiH .. 5..\\
karna
avaniM pramadA gAshcha nirvApaM bahu vArShikam .
tatte vipra pradAsyAmi na tu varma na kuNDale .. 6..\\
vai
evaM bahuvidhairvAkyairyAchyamAnaH sa tu dvijaH .
karNena bharatashreShTha nAnya.n varamayAchata .. 7..\\
santvitashcha yathAshakti pUjitashcha yathAvidhi .
naivAnya.n sa dvijashreShThaH kAmayAmAsa vai varam .. 8..\\
yadA nAnyaM pravR^iNute vara.n vai dvijasattamaH .
tadainamabravIdbhUyo rAdheyaH prahasanniva .. 9..\\
sahaja.n varma me vipra kuNDale chAmR^itodbhave .
tenAvadhyo.asmi lokeShu tato naitaddadAmyaham .. 10..\\
vishAlaM pR^ithivI rAjya.n kShemaM nihatakaNTakam .
pratigR^ihNIShva mattastva.n sAdhu brAhmaNapu~Ngava .. 11..\\
kuNDalAbhyA.n vimukto.ahaM varmaNA sahajena cha .
gamanIyo bhaviShyAmi shatrUNA.n dvijasattama .. 12..\\
vai
yadA nAnya.n varaM vavre bhagavAnpAkashAsanaH .
tataH prahasya karNastaM punarityabravIdvachaH .. 13..\\
vidito devadevesha prAgevAsi mama prabho .
na tu nyAyyaM mayA dAtu.n tava shakra vR^ithA varam .. 14..\\
tva.n hi deveshvaraH sAkShAttvayA deyo varo mama .
anyeShA.n chaiva bhUtAnAmIshvaro hyasi bhUtakR^it .. 15..\\
yadi dAsyAmi te devakuNDale kavacha.n tathA .
vadhyatAmupayAsyAmi tva.n cha shakrAvahAsyatAm .. 16..\\
tasmAdvinimaya.n kR^itvA kuNDale varma chottamam .
harasva shakra kAmaM me na dadyAmahamanyathA .. 17..\\
zakra
vidito.aha.n raveH pUrvamAyanneva tavAntikam .
tena te sarvamAkhyAtamevametanna saMshayaH .. 18..\\
kAmamastu tathA tAta tava karNa yathechchhasI .
varjayitvA tu me vajraM pravR^iNIShva yadichchhasi .. 19..\\
vai
tataH karNaH prahR^iShTastu upasa~Ngamya vAsavam .
amoghA.n shaktimabhyetya vavre sampUrNamAnasaH .. 20..\\
karna
varmaNA kuNDalAbhyA.n cha shaktiM me dehi vAsava .
amoghA.n shatrusa~NghAnA.n ghAtinIM pR^itanA mukhe .. 21..\\
tataH sa~ncintya manasA muhUrtamiva vAsavaH .
shaktyarthaM pR^ithivIpAla karNa.n vAkyamathAbravIt .. 22..\\
kuNDale me prayachchhasva varma chaiva sharIrajam .
gR^ihANa karNa shakti.n tvamanena samayena me .. 23..\\
amoghA hanti shatashaH shatrUnmama karachyutA .
punashcha pANimabhyeti mama daityAnvinighnataH .. 24..\\
seya.n tava karaM prApya hatvaika.n ripumUrjitam .
garjantaM pratapanta.n cha mAmevaiShyati sUtaja .. 25..\\
karna
ekamevAhamichchhAmi ripu.n hantuM mahAhave .
garjantaM pratapanta.n cha yato mama bhayaM bhavet .. 26..\\
indra
eka.n haniShyasi ripu.n garja~NgaM balinaM raNe .
tva.n tu yaM prArthayasyeka.n rakShyate sa mahAtmanA .. 27..\\
yamAhurveda vidvA.nso varAhamajita.n harim .
nArAyaNamachintya.n cha tena kR^iShNena rakShyate .. 28..\\
karna
evamapyastu bhagavannekavIra vadhe mama .
amoghA pravarA shaktiryena hanyAM pratApinam .. 29..\\
utkR^itya tu pradAsyAmi kuNDale kavacha.n cha te .
nikR^itteShu cha gAtreShu na me bIbhatsatA bhavet .. 30..\\
indra
na te bIbhatsatA karNa bhaviShyati katha.n chana .
vraNashchApi na gAtreShu yastvaM nAnR^itamichchhasi .. 31..\\
yAdR^ishaste piturvarNastejo cha vadatA.n vara .
tAdR^iShenaiva varNena tva.n karNa bhavitA punaH .. 32..\\
vidyamAneShu shastreShu yadyamoghAmasaMshaye .
pramatto mokShyase chApi tvayyevaiShA patiShyati .. 33..\\
karna
saMshayaM paramaM prApya vimokShye vAsavImimAm .
yathA mAmAttha shakra tva.n satyametadbravImi te .. 34..\\
vai
tataH shaktiM prajvalitAM pratigR^ihya vishAM pate .
shastra.n gR^ihItvA nishita.n sarvagAtrANyakR^intata .. 35..\\
tato devA mAnavA dAnavAsh cha
nikR^intanta.n karNamAtmAnamevam .
dR^iShTvA sarve siddhasa~NghAsh cha nedur
na hyasyAsIdduHkhajo vai vikAraH .. 36..\\
tato divyA dundubhayaH praNeduH
papAtochchaiH puShpavarSha.n cha divyam .
dR^iShTvA karNa.n Shastra sa~NkR^ittagAtraM
muhushchApi smayamAnaM nR^ivIram .. 37..\\
tato chhitvA kavacha.n divyama~NgAt
tathaivArdraM pradadau vAsavAya .
tathotkR^itya pradadau kuNDale te
vaikartanaH karmaNA tena karNaH .. 38..\\
tataH shakraH prahasanva~nchayitvA
karNa.n loke yashasA yojayitvA .
kR^ita.n kAryaM pANDavAnA.n hi mene
tataH pashchAddivamevotpapAta .. 39..\\
shrutvA karNaM muShita.n dhArtarAShTrA
dInAH sarve bhagnadarpA ivAsan .
tA.n chAvasthAM gamita.n sUtaputraM
shrutvA pAthA jahR^iShuH kAnanasthAH .. 40..\\
janam
kvasthA vIrAH pANDavAste babhUvuH
kutashchaitachchhrutavantaH priya.n te .
ki.n vAkArShurdvAdashe.abde vyatIte
tanme sarvaM bhagavAnvyAkarotu .. 41..\\
vai
labdhvA kR^iShNA.n saindhava.n drAvayitvA
vipraiH sArdha.n kAmyakAdAshramAtte .
mArkaNDeyAchchhrutavantaH purANaM
devarShINA.n charita.n vistareNa .. 42..\\
pratyAjagmuH sarathAH sAnuyAtrAH
sarvaiH sArdha.n sUdapaurogavaish cha .
tataH puNya.n dvaitavanaM nR^ivIrA
nistIryogra.n vanavAsaM samagram .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 295}
janam
eva.n hR^itAyA.n kR^iShNAyAM prApya kleshamanuttamam .
pratilabhya tataH kR^iShNA.n kimakurvanta pANDavAH .. 1..\\
vai
eva.n hR^itAyA.n kR^iShNAyAM prApya kleshamanuttamam .
vihAya kAmyaka.n rAjA saha bhrAtR^ibhirachyutaH .. 2..\\
punardvaitavana.n ramyamAjagAma yudhiShThiraH .
svAdumUlaphala.n ramyaM mArkaNDeyAshramaM prati .. 3..\\
anugupta phalAhArAH sarva eva mitAshanAH .
nyavasanpANDavAstatra kR^iShNayA saha bhArata .. 4..\\
vasandvaitavane rAjA kuntIputro yudhiShThiraH .
bhImaseno.arjunashchaiva mAdrIputrau cha pANDavau .. 5..\\
brAhmaNArthe parAkrAntA dharmAtmAno yatavratAH .
kleshamArchhanta vipula.n sukhodarkaM parantapAH .. 6..\\
ajAtashatrumAsInaM bhratR^ibhiH sahita.n vane .
Agamya brAhmaNastUrNa.n santapta idamabravIt .. 7..\\
araNI sahitaM mahya.n samAsaktaM vanaspatau .
mR^igasya gharShamANasya viShANe samasajjata .. 8..\\
tadAdAya gato rAja.nstvaramANo mahAmR^igaH .
AshramAttvaritaH shIghraM plavamAno mahAjavaH .. 9..\\
tasya gatvA pada.n shIghramAsAdya cha mahAmR^igam .
agnihotraM na lupyeta tadAnayata pANDavAH .. 10..\\
brAhmaNasya vacho shrutvA santapto.atha yudhiShThiraH .
dhanurAdAya kaunteyaH prAdravadbhrAtR^ibhiH saha .. 11..\\
sannaddhA dhanvinaH sarve prAdravannarapu~NgavAH .
brAhmaNArthe yatantaste shIghramanvagamanmR^igam .. 12..\\
karNinAlIkanArAchAnutsR^ijanto mahArathAH .
nAvidhyanpANDavAstatra pashyanto mR^igamantikAt .. 13..\\
teShAM prayatamAnAnAM nAdR^ishyata mahAmR^igaH .
apashyanto mR^iga.n shrAntA duHkhaM prAptA manasvinaH .. 14..\\
shItalachhAyamAsAdya nyagrodha.n gahane vane .
kShutpipAsAparItA~NgAH pANDavAH samupAvishan .. 15..\\
teShA.n samupaviShTAnAM nakulo duHkhitastadA .
abravIdbhrAtara.n jyeShThamamarShAtkurusattama .. 16..\\
nAsminkule jAtu mamajja dharmo
na chAlasyAdarthalopo babhUva .
anuttarAH sarvabhUteShu bhUyaH
samprAptAH smaH saMshaya.n kena rAjan .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 296}
y
nApadAmasti maryAdA na nimittaM na kAraNam .
dharmastu vibhajatyatra ubhayoH puNyapApayoH .. 1..\\
bhiima
prAtikAmyanayatkR^iShNA.n sabhAyAM preShyavattadA .
na mayA nihatastatra tena prAptAH sma saMshayam .. 2..\\
arj
vAchastIkShNAsthi bhedinyaH sUtaputreNa bhAShitAH .
atitIkShNA mayA kShAntAstena prAptaH sma saMshayam .. 3..\\
sahadeva
shakunistvA.n yadAjaiShIdakShadyUtena bhArata .
sa mayA na hatastatra tena prAptAH sma saMshayam .. 4..\\
vai
tato yudhiShThiro rAjA nakula.n vAkyamabravIt .
Aruhya vR^ikShaM mAdreya nirIkShasva disho dasha .. 5..\\
pAnIyamantike pashya vR^ikShAnvApyudakAshrayAn .
ime hi bhrAtaraH shrAntAstava tAta pipAsitAH .. 6..\\
nakulastu tathetyuktvA shIghramAruhya pAdamam .
abravIdbhrAtara.n jyeShThamabhivIkShya samantataH .. 7..\\
pashyAmi bahulAnrAjanvR^ikShAnudakasaMshrayAn .
sArasAnA.n cha nirhrAdamatrodakamasaMshayam .. 8..\\
tato.abravItsatyadhR^itiH kuntIputro yudhiShThiraH .
gachchha saumya tataH shIghra.n tUrNaM pAnIyamAnaya .. 9..\\
nakulastu tathetyuktvA bhrAturjyeShThasya shAsanAt .
prAdravadyatra pAnIya.n shIghra.n chaivAnvapadyata .. 10..\\
sa dR^iShTvA vimala.n toya.n sArasaiH parivAritam .
pAtu kAkastato vAchamantarikShAtsa shushruve .. 11..\\
mA tAta sAhasa.n kArShIrmama pUrvaparigrahaH .
prashnAnuktvA tu mAdreya tataH piba harasva cha .. 12..\\
anAdR^itya tu tadvAkyaM nakulaH supipAsitaH .
apibachchhItala.n toyaM pItvA cha nipapAta ha .. 13..\\
chirAyamANe nakule kuntIputro yudhiShThiraH .
abravIdbhrAtara.n vIraM sahadevamarindamam .. 14..\\
bhrAtA chirAyate tAta sahadeva tavAgrajaH .
ta.n chaivAnaya sodaryaM pAnIyaM cha tvamAnaya .. 15..\\
sahadevastathetyuktvA tA.n dishaM pratyapadyata .
dadarsha cha hataM bhUmau bhrAtaraM nakula.n tadA .. 16..\\
bhrAtR^ishokAbhisantaptastR^iShayA cha prapIDitaH .
abhidudrAva pAnIya.n tato vAgabhyabhAShata .. 17..\\
mA tAta sAhasa.n kArShIrmama pUrvaparigrahaH .
prashnAnuktvA yathAkAma.n tataH piba harasva cha .. 18..\\
anAdR^itya tu tadvAkya.n sahadevaH pipAsitaH .
apibachchhItala.n toyaM pItvA cha nipapAta ha .. 19..\\
athAbravItsa vijaya.n kuntIputro yudhiShThiraH .
bhrAtarau te chiragatau bIbhatso shatrukarshana .
tau chaivAnaya bhadra.n te pAnIyaM cha tvamAnaya .. 20..\\
evamukto guDAkeshaH pragR^ihya sashara.n dhanuH .
AmuktakhaDgo medhAvI tatsaro pratyapadyata .. 21..\\
yataH puruShashArdUlau pAnIya haraNe gatu .
tau dadarsha hatau tatra bhrAtarau shvetavAhanaH .. 22..\\
prasuptAviva tau dR^iShTvA narasi.nhaH suduHkhitaH .
dhanurudyamya kaunteyo vyalokayata tadvanam .. 23..\\
nApashyattatra ki.n chitsa bhUtaM tasminmahAvane .
savyasAchI tataH shrAntaH pAnIya.n so.abhyadhAvata .. 24..\\
abhidhAva.nstato vAchamantarikShAtsa shushruve .
kimAsIdasi pAnIyaM naitachchhakyaM balAttvayA .. 25..\\
kaunteya yadi vai prashnAnmayoktAnpratipatsyase .
tataH pAsyasi pAnIya.n hariShyasi cha bhArata .. 26..\\
vAritastvabravItpArtho dR^ishyamAno nivAraya .
yAvadbANairvinirbhinnaH punarnaiva.n vadiShyasi .. 27..\\
evamuktvA tataH pArthaH sharairastrAnumantritaiH .
vavarSha tA.n dishaM kR^itsnA.n shabdavedhaM cha darshayan .. 28..\\
karNinAlIkanArAchAnutsR^ijanbharatarShabha .
anekairiShusa~NghAtairantarikSha.n vavarSha ha .. 29..\\
yaksa
ki.n vighAtena te pArtha prashnAnuktvA tataH piba .
anuktvA tu tataH prashnAnpItvaiva na bhaviShyasi .. 30..\\
vai
sa tvamoghAniShUnmuktvA tR^iShNayAbhiprapIDitaH .
aviGYAyaiva tAnprashnAnpItvaiva nipapAta ha .. 31..\\
athAbravIdbhImasena.n kuntIputro yudhiShThiraH .
nakulaH sahadevashcha bIbhatsushchAparAjitaH .. 32..\\
chira.n gatAstoyahetorna chAgachchhanti bhArata .
tAMshchaivAnaya bhadra.n te pAnIyaM cha tvamAnaya .. 33..\\
bhImasenastathetyuktvA tA.n dishaM patyapadyata .
yatra te puruShavyAghrA bhrAtaro.asya nipAtitAH .. 34..\\
tAndR^iShTvA duHkhito bhImastR^iShayA cha prapIDitaH .
amanyata mahAbAhuH karma tadyakSharakShasAm .
sa chintayAmAsa tadA yoddhavya.n dhruvamadya me .. 35..\\
pAsyAmi tAvatpAnIyamiti pArtho vR^ikodaraH .
tato.abhyadhAvatpAnIyaM pipAsuH puruSharShabhaH .. 36..\\
yaksa
mA tAta sAhasa.n kArShIrmama pUrvaparigrahaH .
prashnAnuktvA tu kaunteya tataH piba harasva cha .. 37..\\
vai
evamuktastato bhImo yakSheNAmita tejasA .
aviGYAyaiva tAnprashnAnpItvaiva nipapAta ha .. 38..\\
tataH kuntIsuto rAjA vichintya puruSharShabhaH .
samutthAya mahAbAhurdahyamAnena chetasA .. 39..\\
apetajananirghoShaM pravivesha mahAvanam .
rurubhishcha varAhaishcha pakShibhishcha niShevitam .. 40..\\
nIlabhAsvaravarNaishcha pAdapairupashobhitam .
bhramarairupagIta.n cha pakShibhishcha mahAyashaH .. 41..\\
sa gachchhankAnane tasminhemajAlapariShkR^itam .
dadarsha tatsaro shrImAnvishvakarma kR^ita.n yathA .. 42..\\
upetaM nalinI jAlaiH sindhuvAraishcha vetasaiH .
ketakaiH karavIraishcha pippalaishchaiva sa.nvR^itam .
shramArtastadupAgamya saro dR^iShTvAtha vismitaH .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 297}
vai
sa dadarsha hatAnbhrAtR^I.NllokapAlAniva chyutAn .
yugAnte samanuprApte shakra pratimagauravAn .. 1..\\
viprakIrNadhanurbANa.n dR^iShTvA nihatamarjunam .
bhImasena.n yamau chobhau nirvicheShTAngatAyuraH .. 2..\\
sa dIrghamuShNaM niHshvasya shokabAShpapariplutaH .
buddhyA vichintayAmAsa vIrAH kena nipAtitAH .. 3..\\
naiShA.n shastraprahAro.asti padaM nehAsti kasya chit .
bhUtaM mahadidaM manye bhrAtaro yena me hatAH .
ekAgra.n chintayiShyAmi pItvA vetsyAmi vA jalam .. 4..\\
syAttu duryodhanenedamupAMshu vihita.n kR^itam .
gandhAra rAjarachita.n satata.n jihmabuddhinA .. 5..\\
yasya kAryamakArya.n vA samameva bhavatyuta .
kastasya vishvasedvIro durmaterakR^itAtmanaH .. 6..\\
atha vA puruShairgUDhaiH prayogo.aya.n durAtmanaH .
bhavediti mahAbAhurbahudhA samachintayat .. 7..\\
tasyAsInna viSheNedamudaka.n dUShita.n yathA .
mukhavarNAH prasannA me bhrAtR^INAm ityachintayat .. 8..\\
ekaikashashchaughabalAnimAnpuruShasattamAn .
ko.anyaH pratisamAseta kAlAntakayamAdR^ite .. 9..\\
etenAdhyavasAyena tattoyamavagADhavAn .
gAhamAnashcha tattoyamantarikShAtsa shushruve .. 10..\\
yaksa
ahaM bakaH shaivalamatsyabhakSho
mayA nItAH pretavasha.n tavAnujAH .
tvaM pa~nchamo bhavitA rAjaputra
na chetprashnAnpR^ichchhato vyAkaroShi .. 11..\\
mA tAta sAhasa.n kArShIrmama pUrvaparigrahaH .
prashnAnuktvA tu kaunteya tataH piba harasva cha .. 12..\\
y
rudrANA.n vA vasUnAM vA marutAM vA pradhAnabhAk .
pR^ichchhAmi ko bhavAndevo naitachchhakuninA kR^itam .. 13..\\
himavAnpAriyAtrash cha vindhyo malaya eva cha .
chatvAraH parvatAH kena pAtitA bhuvi tejasA .. 14..\\
atIva te mahatkarmakR^itaM balavatA.n vara .
yanna devA na gandharvA nAsurA na cha rAkShasAH .
viShaheranmahAyuddhe kR^ita.n te tanmahAdbhutam .. 15..\\
na te jAnAmi yatkAryaM nAbhijAnAmi kA~NkShitam .
kautUhalaM mahajjAta.n sAdhvasa.n chAgataM mama .. 16..\\
yenAsmyudvignahR^idayaH samutpanna shiro jvaraH .
pR^ichchhAmi bhagava.nstasmAtko bhavAniha tiShThati .. 17..\\
yaksa
yakSho.ahamasmi bhadra.n te nAsmi pakShI jale charaH .
mayaite nihatAH sarve bhrAtaraste mahaujasaH .. 18..\\
vai
tatastAmashivA.n shrutvA vAchaM sa paruShAkSharAm .
yakShasya bruvato rAjannupakramya tadA sthitaH .. 19..\\
virUpAkShaM mahAkAya.n yakSha.n tAlasamuchchhrayam .
jvalanArkapratIkAshamadhR^iShyaM parvatopamam .. 20..\\
setumAshritya tiShThanta.n dadarsha bharatarShabhaH .
meghaganmIrayA vAchA tarjayantaM mahAbalam .. 21..\\
yaksa
ime te bhrAtaro rAjanvAryamANA mayAsakR^it .
balAttoya.n jihIrShantastato vai sUditA mayA .. 22..\\
na peyamudaka.n rAjanprANAniha parIpsatA .
pArtha mA sAhasa.n kArShIrmama pUrvaparigrahaH .
prashnAnuktvA tu kaunteya tataH piba harasva cha .. 23..\\
y
naivAha.n kAmaye yakSha tava pUrvaparigraham .
kAmanaitatprasha.nsanti santo hi puruShAH sadA .. 24..\\
yadAtmanA svamAtmAnaM prasha.nsetpuruShaH prabho .
yathA praGYa.n tu te prashnAnprativakShyAmi pR^ichchha mAm .. 25..\\
yaksa
ki.n svidAdityamunnayati kecha tasyAbhitashcharAH .
kashchainamastaM nayati kasmiMshcha pratitiShThati .. 26..\\
y
brahmAdityamunnayati devAstasyAbhitashcharAH .
dharmashchAstaM nayati cha satye cha pratitiShThati .. 27..\\
yaksa
kena svichchhrotriyo bhavati kena svidvindate mahat .
kena dvitIyavAnbhavati rAjankena cha buddhimAn .. 28..\\
y
shrutena shrotriyo bhavati tapasA vindate mahat .
dhR^ityA dvitIyavAnbhavati buddhimAnvR^iddhasevayA .. 29..\\
yakza
kiM brAhmaNAnA.n devatvaM kashcha dharmaH satAm iva .
kashchaiShAM mAnuSho bhAvaH kimeShAmasatAm iva .. 30..\\
y
svAdhyAya eShA.n devatvaM tapa eShA.n satAm iva .
maraNaM mAnuSho bhAvaH parivAdo.asatAm iva .. 31..\\
yaksa
ki.n kShatriyANAM devatvaM kashcha dharmaH satAm iva .
kashchaiShAM mAnuSho bhAvaH kimeShAmasatAm iva .. 32..\\
y
iShvastrameShA.n devatva.n yaGYa eShAM satAm iva .
bhaya.n vai mAnuSho bhAvaH parityAgo.asatAm iva .. 33..\\
yaksa
kimeka.n yaGYiyaM sAma kimekaM yaGYiyaM yajuH .
kA chaikA vR^ishchate yaGYa.n kA.n yaGYo nAtivartate .. 34..\\
y
prANo vai yaGYiya.n sAma mano vai yaGYiyaM yajuH .
vAgekA vR^ishchate yaGYa.n tA.n yaGYo nAtivartate .. 35..\\
yaksa
ki.n svidApatatAM shreShThaM bIjaM nipatatAM varam .
ki.n svitpratiShThamAnAnA.n kiM svitpravadatAM varam .. 36..\\
y
varShamApatatA.n shreShThaM bIjaM nipatatAM varam .
gAvaH pratiShThamAnAnAM putraH pravadatA.n varaH .. 37..\\
yaksa
indriyArthAnanubhavanbuddhimA.NllokapUjitaH .
saMmataH sarvabhUtAnAmuchchhvasanko na jIvati .. 38..\\
y
devatAtithibhR^ityAnAM pitR^INAmAtmanashcha yaH .
na nirvapati pa~nchAnAmuchchhvasanna sa jIvati .. 39..\\
yaksa
ki.n svidgurutaraM bhUmeH kiM sviduchchatara.n cha khAt .
ki.n svichchhIghrataraM vAyoH kiM svidbahutaraM nR^iNAm .. 40..\\
y
mAtA gurutarA bhUmeH pitA uchcharatashcha khAt .
mano shIghratara.n vAyoshchintA bahutarI nR^iNAm .. 41..\\
yaksa
ki.n svitsuptaM na nimiShati kiM svijjAtaM na chopati .
kasya sviddhR^idayaM nAsti ki.n svidvegena varghate .. 42..\\
y
matsyaH supto na nimiShatyaNDa.n jAtaM na chopati .
ashmano hR^idayaM nAsti nadIvegena vardhate .. 43..\\
yaksa
ki.n svitpravasato mitra.n kiM svinmitraM gR^ihe sataH .
Aturasya cha kiM mitra.n ki.n svinmitraM mariShyataH .. 44..\\
y
sArthaH pravasato mitraM bhAryA mitra.n gR^ihe sataH .
Aturasya bhiShanmitra.n dAnaM mitraM mariShyataH .. 45..\\
yaksa
ki.n svideko vicharati jAtaH ko jAyate punaH .
ki.n sviddhimasya bhaiShajya.n kiM svidAvapanaM mahat .. 46..\\
y
sUrya eko vicharati chandramA jAyate punaH .
agnirhimasya bhaiShajyaM bhUmirApavanaM mahat .. 47..\\
yaksa
ki.n svidekapada.n dharmyaM kiM svidekapadaM yashaH .
ki.n svidekapadaM svargya.n kiM svidekapadaM sukham .. 48..\\
y
dAkShyamekapada.n dharmyaM dAnamekapada.n yashaH .
satyamekapada.n svargyaM shIlamekapadaM sukham .. 49..\\
yaksa
ki.n svidAtmA manuShyasya kiM sviddaivakR^itaH sakhA .
upajIvana.n ki.n svidasya kiM svidasya parAyaNam .. 50..\\
y
putra AtmA manuShyasya bhAryA daivakR^itaH sakhA .
upajIvana.n cha parjanyo dAnamasya parAyaNam .. 51..\\
yaksa
dhanyAnAmuttama.n ki.n sviddhanAnAM kiM sviduttamam .
lAbhAnAmuttama.n ki.n svitkiM sukhAnAM tathottamam .. 52..\\
y
dhanyAnAmuttama.n dAkShyaM dhanAnAmuttama.n shrutam .
lAbhAnA.n shreShThamArogyaM sukhAnA.n tuShTiruttamA .. 53..\\
yaksa
kashcha dharmaH paro loke kashcha dharmaH sadA phalaH .
kiM niyamya na shochanti kaishcha sandhirna jIryate .. 54..\\
y
AnR^isha.nsyaM paro dharmastrayIdharmaH sadA phalaH .
ano yamya na shochanti sadbhiH sandhirna jIryate .. 55..\\
yaksa
kiM nu hitvA priyo bhavati kiM nu hitvA na shochati .
kiM nu hitvArthavAnbhavati kiM nu hitvA sukhI bhavet .. 56..\\
y
mAna.n hitvA priyo bhavati krodhaM hitvA na shochati .
kAma.n hitvArthavAnbhavati lobhaM hitvA sukhU bhavet .. 57..\\
yaksa
mR^ita.n katha.n syAtpuruShaH kathaM rAShTraM mR^itaM bhavet .
shrAdhaM mR^ita.n kathaM cha syAtkatha.n yaGYo mR^ito bhavet .. 58..\\
y
mR^ito daridraH puruSho mR^ita.n rAShTramarAjakam .
mR^itamashrotriya.n shrAddhaM mR^ito yaGYo tvadakShiNaH .. 59..\\
yaksa
kA dikkimudakaM prokta.n kimannaM pArtha ki.n viSham .
shrAddhasya kAlamAkhyAhi tataH piba harasva cha .. 60..\\
y
santo digjalamAkAsha.n gaurannaM prArthanA viSham .
shrAddhasya brAhmaNaH kAlaH katha.n vA yakSha manyase .. 61..\\
yaksa
vyAkhyAtA me tvayA prashnA yAthAtathyaM parantapa .
puruSha.n tvidAnImAkhyAhi yashcha sarvadhanI naraH .. 62..\\
y
diva.n spR^ishati bhUmi.n cha shabdaH puNyasya karmaNaH .
yAvatsa shabdo bhavati tAvatpuruSha uchyate .. 63..\\
tulye priyApriye yasya sukhaduHkhe tathaiva cha .
atItAnAgate chobhe sa vai sarvadhanI naraH .. 64..\\
yaksa
vyAkhyAtaH puruSho rAjanyashcha sarvadhanI naraH .
tasmAttavaiko bhrAtR^INA.n yamichchhasi sa jIvatu .. 65..\\
y
shyAmo ya eSha raktAkSho bR^ihachchhAla ivodgataH .
vyUDhorasko mahAbAhura~Nkulo yakSha jIvatu .. 66..\\
yaksa
priyaste bhImaseno.ayamarjuno vaH parAyaNam .
sa kasmAnnakula.n rAjansApatna.n jIvamichchhasi .. 67..\\
yasya nAgasahasreNa dasha sa~Nkhyena vai balam .
tulya.n taM bhImamutsR^ijya nakulaM jIvamichchhasi .. 68..\\
tathainaM manujAH prAhurbhImasenaM priya.n tava .
atha kenAnubhAvena sApatna.n jIvamichchhasi .. 69..\\
yasya bAhubala.n sarve pANDavAH samupAshritAH .
arjuna.n tamapAhAya nakulaM jIvamichchhasi .. 70..\\
y
AnR^isha.nsya paro dharmaH paramArthAchcha me matam .
AnR^isha.nsya.n chikIrShAmi nakulo yakSha jIvatu .. 71..\\
dharmashIlaH sadA rAjA iti mAM mAnavA viduH .
svadharmAnna chaliShyAmi nakulo yakSha jIvatu .. 72..\\
yathA kuntI tathA mAdrI visheSho nAsti me tayoH .
mAtR^ibhyA.n samamichchhAmi nakulo yakSha jIvatu .. 73..\\
yaksa
yasya te.arthAchcha kAmAchcha AnR^isha.nsyaM paraM matam .
asmAtte bhrAtaraH sarve jIvantu bharatarShabha .. 74..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 298}
vai
tataste yakShavachanAdudatiShThanta pANDavAH .
kShutpipAse cha sarveShA.n kShaNe tasminvyagachchhatAm .. 1..\\
y
rasasyekena pAdena tiShThantamaparAjitam .
pR^ichchhAmi ko bhavAndevo na me yakSho mato bhavAn .. 2..\\
vasUnA.n vA bhavAneko rudrANAmatha vA bhavAn .
atha vA marutA.n shreShTho varjI vA tridasheshvaraH .. 3..\\
mama hi bhrAtara ime sahasrashatayodhinaH .
na ta.n yogaM prapashyAmi yena syurvinipAtitAH .. 4..\\
sukhaM prativibuddhAnAmindriyANyupalakShaye .
sa bhavAnsuhR^idasmAkamatha vA naH pitA bhavAn .. 5..\\
yaksa
aha.n te janakastAta dharmo mR^idu parAkrama .
tvA.n didR^ikShuranuprApto viddhi mAM bharatarShabha .. 6..\\
yasho satya.n damaH shauchamArjava.n hrIrachApalam .
dAna.n tapo brahmacharyamityetAstanavo mama .. 7..\\
ahi.nsA samatA shAntistapo shauchamamatsaraH .
dvArANyetAni me viddhi priyo hyasi sadA mama .. 8..\\
diShTyA pa~nchasu rakto.asi diShTyA te ShaTpadI jitA .
dve pUrve madhyame dve cha dve chAnte sAmparAyike .. 9..\\
dharmo.ahamasmi bhadra.n te jiGYAsustvamihAgataH .
AnR^isha.nsyena tuShTo.asmi vara.n dAsyAmi te.anagha .. 10..\\
vara.n vR^iNIShva rAjendra dAtA hyasmi tavAnagha .
ye hi me puruShA bhaktA na teShAmasti durgatiH .. 11..\\
y
araNI sahita.n yasya mR^iga AdAya gachchhati .
tasyAgnayo na lupyeranprathamo.astu varo mama .. 12..\\
dharma
araNI sahita.n tasya brAhmaNasya hR^itaM mayA .
mR^igaveSheNa kaunteya jiGYAsArtha.n tava prabho .. 13..\\
vai
dadAnItyeva bhavagAnuttaraM pratyapadyata .
anya.n varaya bhadra.n te varaM tvamamaropama .. 14..\\
y
varShANi dvAdashAraNye trayodashamupasthitam .
tatra no nAbhijAnIyurvasato manujAH kva chit .. 15..\\
vai
dadAnItyeva bhagavAnuttaraM pratyapadyata .
bhUyo chAshvAsayAmAsa kaunteya.n satyavikramam .. 16..\\
yadyapi svena rUpeNa chariShyatha mahImimAm .
na vo viGYAsyate kashchittriShu lokeShu bhArata .. 17..\\
varSha.n trayodashaM chedaM matprasAdAtkurUrvahAH .
virATanagare gUDhA aviGYAtAshchariShyatha .. 18..\\
yadvaH sa~Nkalpita.n rUpaM manasA yasya yAdR^isham .
tAdR^isha.n tAdR^isha.n sarve chhandato dhArayiShyatha .. 19..\\
ariNI sahita.n chedaM brAhmaNAya prayachchhata .
jiGYAsArthaM mayA hyetadAhR^itaM mR^igarUpiNA .. 20..\\
tR^itIya.n gR^ihyatAM putra varamapratimaM mahat .
tva.n hi matprabhavo rAjanvidurashcha mamAMsha bhAk .. 21..\\
y
devadevo mayA dR^iShTo bhavAnsAkShAtsanAtanaH .
ya.n dadAsi varaM tuShTastaM grahIShyAmyahaM pitaH .. 22..\\
jayeya.n lobhamohau cha krodha.n chAhaM sadA vibho .
dAne tapasi satye cha mano me satataM bhavet .. 23..\\
dharma
upapanno guNaiH sarvaiH svabhAvenAsi pANDava .
bhavAndharmaH punashchaiva yathokta.n te bhaviShyati .. 24..\\
vai
ityuktvAntardadhe dharmo bhagavA.NllokabhAvanaH .
sametAH pANDavAshchaiva sukhasuptA manasvinaH .. 25..\\
abhyetya chAshrama.n vIrAH sarva eva gataklamAH .
AraNeya.n dadustasmai brAhmaNAya tapasvine .. 26..\\
ida.n samutthAna samAgamaM mahat
pitushcha putrasya cha kIrtivardhanam .
paThannaraH syAdvijItendriyo vashI
saputrapautraH shatavarSha bhAgbhavet .. 27..\\
na chApyadharme na suhR^idvibhedane
parasvahAre paradAramarshane .
kadarya bhAve na ramenmano sadA
nR^iNA.n sadAkhyAnamidaM vijAnatAm .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 299}
vai
dharmeNa te.abhyanuGYAtAH pANDavAH satyavikramAH .
aGYAtavAsa.n vatsyantashchhannA varSha.n trayodasham .
upopavishya vidvA.nsaH sahitAH saMshitavratAH .. 1..\\
ye tadbhaktA vasanti sma vanavAse tapasvinaH .
tAnabruvanmahAtmAnaH shiShTAH prAGYalayastadA .
abhyanuGYApayiShyantastaM nivAsa.n dhR^itavratAH .. 2..\\
viditaM bhavatA.n sarva.n dhArtarAShTrairyathA vayam .
chhadmanA hR^itarAjyAshcha niHsvAshcha bahushaH kR^itAH .. 3..\\
uShitAshcha vane kR^ichchhra.n yatra dvAdasha vatsarAn .
aGYAtavAsa samaya.n sheShaM varSha.n trayodasham .
tadvatsyAmo vaya.n chhannAstadanuGYAtumarhatha .. 4..\\
suyodhanashcha duShTAtmA karNashcha saha saubalaH .
jAnanto viShama.n kuryurasmAsvatyantavairiNaH .
yuktAchArAshcha yuktAsh cha paurasya svajanasya cha .. 5..\\
api nastadbhavedbhUyo yadvayaM brAhmaNaiH saha .
samastAH sveShu rAShTreShu svarAjyasthA bhavemahi .. 6..\\
ityuktvA duHkhashokArtA shuchirdharmasutastadA .
saMmUrchchhito.abhavadrAjA sAshrukaNTho yudhiShThiraH .. 7..\\
tamathAshvAsayansarve brAhmaNA bhrAtR^ibhiH saha .
atha dhaumyo.abravIdvAkyaM mahArthaM nR^ipati.n tadA .. 8..\\
rAjanvidvAnbhavAndAntaH satyasandho jitendriyaH .
naiva.nvidhAH pramuhyanti narAH kasyA.n chidApadi .. 9..\\
devairapyApadaH prAptAshchhannaishcha bahushastathA .
tatra tatra sapatnAnAM nigrahArthaM mahAtmabhiH .. 10..\\
indreNa niShadhAnprApya giriprasthAshrame tadA .
chhannenoShya kR^ita.n karma dviShatAM balanigrahe .. 11..\\
viShNunAshvashiro prApya tathAdityAM nivatsyatA .
garbhe vadhArtha.n daityAnAmaGYAtenoShitaM chiram .. 12..\\
prApya vAmana rUpeNa prachchhannaM brahmarUpiNA .
baleryathA hR^ita.n rAjyaM vikramaistachcha te shrutam .. 13..\\
aurveNa vasatA chhannamUrau brahmarShiNA tadA .
yatkR^ita.n tAta lokeShu tachcha sarva.n shrutaM tvayA .. 14..\\
prachchhanna.n chApi dharmaGYa hariNA vR^itra nigrahe .
vajraM pravishya shakrasya yatkR^ita.n tachcha te shrutam .. 15..\\
hutAshanena yachchApaH pravishya chhannamAsatA .
vibudhAnA.n kR^itaM karma tachcha sarva.n shrutaM tvayA .. 16..\\
eva.n vivasvatA tAta chhannenottama tejasA .
nirdagdhAH shatravaH sarve vasatA bhuvi sarvashaH .. 17..\\
viShNunA vasatA chApi gR^ihe dasharathasya vai .
dashagrIvo hatashchhanna.n sa.nyuge bhImakarmaNA .. 18..\\
evamete mahAtmAnaH prachchhannAstatra tatra ha .
ajayachchhAtravAnyuddhe tathA tvamapi jeShyasi .. 19..\\
tathA daumyena dharmaGYo vAkyaiH samparitoShitaH .
shAstrabuddhyA svabuddhyA cha na chachAla yudhiShThiraH .. 20..\\
athAbravInmahAbAhurbhImaseno mahAbalaH .
rAjAnaM balinA.n shreShTho girA sampariharShayan .. 21..\\
avekShayA mahArAja tava gANDIvadhanvanA .
dharmAnugatayA buddhyA na ki.n chitsAhasaM kR^itam .. 22..\\
sahadevo mayA nityaM nakulashcha nivAritau .
shaktau vidhva.nsane teShA.n shatrughnau bhImavikramau .. 23..\\
na vaya.n tatprahAsyAmo yasminyokShyati no bhavAn .
bhavAnvidhattA.n tatsarvaM kShipraM jeShyAmahe parAn .. 24..\\
ityukte bhimasenena brAhmaNAH paramAshiraH .
prayujyApR^ichchhya bharatAnyathA svAnsvAnyayurgR^ihAn .. 25..\\
sarve vedavido mukhyA yatayo munayastathA .
AshIruktvA yathAnyAyaM punardarshanakA~NkShiNaH .. 26..\\
saha dhaumyena vidvA.nsastathA te pa~ncha pANDavAH .
utthAya prayayurvIrAH kR^iShNAmAdAya bhArata .. 27..\\
kroshamAtamatikramya tasmAddeshAnnimittataH .
shvobhUte manujavyAghrAshchhannavAsArthamudyatAH .. 28..\\
pR^ithakshAstravidaH sarve sarve mantravishAradAH .
sandhivigrahakAlaGYA mantrAya samupAvishan .. 29..\\
##\end{multicols}##
##
\medskip\hrule\medskip
Last updated on \today ; Send corrections to sanskrit@cheerful.com
\end{document}