v
tato droNe hate rAjanduryodhanamukhA nR^ipAH .
bhR^ishamudvignamanaso droNaputramupAgaman .. 1..\\
te droNamupashochantaH kashmalAbhihataujasaH .
paryupAsanta shokArtAstataH shAradvatI sutam .. 2..\\
muhUrta.n te samAshvAsya hetubhiH shAstrasaMmitaiH .
rAtryAgame mahIpAlAH svAni veshmAni bhejire .. 3..\\
visheShataH sUtaputro rAjA chaiva suyodhanaH .
duHshAsano.atha shakunirna nidrAm upalebhire .. 4..\\
te veshmasvapi kauravya pR^ithvIshA nApnuvansukham .
chintayantaH kShaya.n tIvraM nidrAM naivopalebhire .. 5..\\
sahitAste nishAyA.n tu duryodhana niveshane .
atiprachaNDAdvidveShAtpANDavAnAM mahAtmanAm .. 6..\\
yattaddyUtaparikliShTA.n kR^iShNAmAninyire sabhAm .
tatsmaranto.anvatapyanta bhR^ishamudvignachetasaH .. 7..\\
chintayantashcha pArthAnA.n tAnkleshAndyUtakAritAn .
kR^ichchhreNa kShaNadA.n rAjanninyurabda shatopamAm .. 8..\\
tataH prabhAte vimale sthitA diShTasya shAsane .
chakrurAvashyaka.n sarve vidhidR^iShTena karmaNA .. 9..\\
te kR^itvAvashya kAryANi samAshvasya cha bhArata .
yogamAGYApayAmAsuryuddhAya cha viniryayuH .. 10..\\
karNa.n senApati.n kR^itvA kR^itakautuka ma~NgalAH .
vAchayitvA dvijashreShThAndadhi pAtraghR^itAkShataiH .. 11..\\
niShkairgobhirhiraNyena vAsobhishcha mahAdhanaiH .
vardhyamAnA jayAshIrbhiH sUtamAgadhabandibhiH .. 12..\\
tathaiva pANDavA rAjankR^itasarvAhNika kriyAH .
shibirAnniryayU rAjanyuddhAya kR^itanishchayAH .. 13..\\
tataH pravavR^ite yuddha.n tumula.n romaharShaNam .
kurUNAM pANDavAnA.n cha parasparavadhaiShiNAm .. 14..\\
tayordve divase yuddha.n kurupANDavasenayoH .
karNe senApatau rAjannabhUdadbhutadarshanam .. 15..\\
tataH shatrukShaya.n kR^itvA sumahAnta.n raNe vR^iShaH .
pashyatA.n dhArtarAShTrANAM phalgunena nipAtitaH .. 16..\\
tatastatsa~njayaH sarva.n gatvA nAgAhvayaM puram .
Achakhyau dhR^itarAShTrAya yadvR^itta.n kurujA~Ngale .. 17..\\
j
Apageya.n hataM shrutvA droNa.n cha samare paraiH .
yo jagAma parAmArti.n vR^iddho rAjAmbikA sutaH .. 18..\\
sa shrutvA nihata.n karNaM duryodhanahitaiShiNam .
katha.n dvija varaprANAnadhArayata duHkhitaH .. 19..\\
yasmi~njayAshAM putrANAmamanyata sa pArthivaH .
tasminhate sa kauravyaH kathaM prANAnadhArayat .. 20..\\
durmaraM bata manye.ahaM nR^iShA.n kR^ichchhre.api vartatAm .
yatra karNa.n hataM shrutvA nAtyajajjIvitaM nR^ipaH .. 21..\\
tathA shAntanava.n vR^iddhaM brahmanbAhlikameva cha .
droNa.n cha somadattaM cha bhUrishravasameva cha .. 22..\\
tathaiva chAnyAnsuhR^idaH putrapautrAMshcha pAtitAn .
shrutvA yannAjahAtprANA.nstanmanye duShkara.n dvija .. 23..\\
etanme sarvamAchakShva vistareNa tapodhana .
na hi tR^ipyAmi pUrveShA.n shR^iNvAnashcharitaM mahat .. 24..\\
v
hate karNe mahArAja nishi gAvalgaNistadA .
dIno yayau nAgapuramashvairvAtasamairjave .. 25..\\
sa hAstinapura.n gatvA bhR^ishamudvignamAnasaH .
jagAma dhR^itarAShTrasya kShayaM prakShINabAndhavam .. 26..\\
sa samudvIkShya rAjAna.n kashmalAbhihataujasam .
vavande prA~njalirbhUtvA mUrdhnA pAdau nR^ipasya ha .. 27..\\
sampUjya cha yathAnyAya.n dhR^itarAShTraM mahIpatim .
hA kaShTamiti choktvA sa tato vachanamAdade .. 28..\\
sa~njayo.aha.n kShitipate kachchidAste sukhaM bhavAn .
svadoSheNApadaM prApya kachchinnAdya vimuhyasi .. 29..\\
hitAnyuktAni vidura droNa gA~Ngeya keshavaiH .
agR^ihItAnyanusmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 30..\\
rAma nArada kaNvaishcha hitamukta.n sabhA tale .
na gR^ihItamanusmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 31..\\
suhR^idastvaddhite yuktAnbhIShmadroNamukhAnparaiH .
nihatAnyudhi sa.nsmR^itya kachchinna kuruShe vyathAm .. 32..\\
tameva.n vAdinaM rAjA sUtaputra.n kR^itA~njalim .
sudIrghamabhiniHshvasya duHkhArta idamabravIt .. 33..\\
gA~Ngeye nihate shUre divyAstravati sa~njaya .
droNe cha parameShvAse bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 34..\\
yo rathAnA.n sahasrANi daMshitAnA.n dashaiva hi .
ahanyahani tejasvI nijaghne vasu sambhavaH .. 35..\\
sa hato yaGYasenasya putreNeha shikhaNDinA .
pANDaveyAbhiguptena bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 36..\\
bhArgavaH pradadau yasmai paramAstraM mahAtmane .
sAkShAdrAmeNa yo bAlye dhanurveda upAkR^itaH .. 37..\\
yasya prasAdAtkaunteyA rAjaputrA mahAbalAH .
mahArathatva.n samprAptAstathAnye vasudhAdhipAH .. 38..\\
ta.n droNaM nihata.n shrutvA dhR^iShTadyumnena sa.nyuge .
satyasandhaM maheShvAsaM bhR^ishaM me vyathitaM manaH .. 39..\\
trailokye yasya shAstreShu na pumAnvidyate samaH .
ta.n droNaM nihata.n shrutvA kimakurvata mAmakAH .. 40..\\
saMshaptakAnA.n cha bale pANDavena mahAtmanA .
dhana~njayena vikramya gamite yamasAdanam .. 41..\\
nArAyaNAstre nihate droNaputrasya dhImataH .
hatasheSheShvanIkeShu kimakurvata mAmakAH .. 42..\\
vipradrutAnahaM manye nimagnaH shokasAgare .
pravamAnAnhate droNe sannanaukAnivArNave .. 43..\\
duryodhanasya karNasya bhojasya kR^itavarmaNaH .
madrarAjasya shalyasya drauNeshchaiva kR^ipasya cha .. 44..\\
matputra sheShasya tathA tathAnyeShA.n cha sa~njaya .
viprakIrNeShvanIkeShu mukhavarNo.abhavatkatham .. 45..\\
etatsarva.n yathAvR^itta.n tattvaM gAvalgaNe raNe .
AchakShva pANDaveyAnAM mAmakAnA.n cha sarvashaH .. 46..\\
s
pANDaveyairhi yadvR^itta.n kauraveyeShu mAriSha .
tachchhrutvA mA vyathA.n kArShIdiShTe na vyathate manaH .. 47..\\
yasmAdabhAvI bhAvI vA bhavedartho naraM prati .
aprAptau tasya vA prAptau na kashchidvyathate budhaH .. 48..\\
dhr
na vyathA shR^iNvataH kA chidvidyate mama sa~njaya .
diShTametatpurA manye kathayasva yathechchhakam .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2}
s
hate droNe maheShvAse tava putrA mahArathAH .
babhUvurAshvasta mukhA viShaNNA gatachetasaH .. 1..\\
avA~NmukhAH shastrabhR^itaH sarva eva vishAM pate .
aprekShamANAH shokArtA nAbhyabhAShanparasparam .. 2..\\
tAndR^iShTvA vyathitAkArAnsainyAni tava bhArata .
UrdhvamevAbhyavekShanta duHkhatrastAnyanekashaH .. 3..\\
shastrANyeShA.n cha rAjendra shoNitAktAnyasheShataH .
prAbhrashyanta karAgrebhyo dR^iShTvA droNaM nipAtitam .. 4..\\
tAni baddhAnyaniShTAni lambamAnAni bhArata .
adR^ishyanta mahArAja nakShatrANi yathA divi .. 5..\\
tathArta.n stimita.n dR^iShTvA gatasattvamiva sthitam .
svaM bala.n tanmahArAja rAjA duryodhano.abravIt .. 6..\\
bhavatAM bAhuvIrya.n hi samAshritya mayA yudhi .
pANDaveyAH samAhUtA yuddha.n chedaM pravartitam .. 7..\\
tadidaM nihate droNe viShaNNamiva lakShyate .
yudhyamAnAshcha samare yodhA vadhyanti sarvataH .. 8..\\
jayo vApi vadho vApi yudhyamAnasya sa.nyuge .
bhavetkimatra chitra.n vai yudhyadhvaM sarvato mukhAH .. 9..\\
pashyadhva.n cha mahAtmAnaM karNa.n vaikartanaM yudhi .
pracharantaM maheShvAsa.n divyairastrairmahAbalam .. 10..\\
yasya vai yudhi santrAsAtkuntIputro dhana~njayaH .
nivartate sadAmarShAtsi.nhAtkShudramR^igo yathA .. 11..\\
yena nAgAyuta prANo bhImaseno mahAbalaH .
mAnuSheNaiva yuddhena tAmavasthAM praveshitaH .. 12..\\
yena divyAstravichchhUro mAyAvI sa ghaTotkachaH .
amoghayA raNe shaktyA nihato bhairavaM nadan .. 13..\\
tasya duShpAra vIryasya satyasandhasya dhImataH .
bAhvordraviNamakShayyamadya drakShyatha sa.nyuge .. 14..\\
droNaputrasya vikrAnta.n rAdheyasyaiva chobhayoH .
pANDupA~nchAla sainyeShu drakShyathApi mahAtmanoH .. 15..\\
sarva eva bhavantashcha shUrAH prAGYAH kulodgatAH .
shIlavantaH kR^itAstrAshcha drakShyathAdya parasparam .. 16..\\
evamukte mahArAja karNo vaikartano nR^ipaH .
si.nhanAda.n vinadyochchaiH prAyudhyata mahAbalaH .. 17..\\
sa sR^i~njayAnA.n sarveShAM pA~nchAlAnA.n cha pashyatAm .
kekayAnA.n videhAnAmakarotkadanaM mahat .. 18..\\
tasyeShu dhArAH shatashaH prAdurAsa~nsharAsanAt .
agre pu~Nkhe cha sa.nsaktA yathA bhramarapa~NktayaH .. 19..\\
sa pIDayitvA pA~nchAlAnpANDavAMshcha tarasvinaH .
hatvA sahasrasho yodhAnarjunena nipAtitaH .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3}
vai
etachchhrutvA mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
shokasyAntamapashyanvai hataM matvA suyodhanam .
vihvalaH patito bhUmau naShTachetA iva dvipaH .. 1..\\
tasminnipatite bhUmau vihvale rAjasattame .
ArtanAdo mahAnAsItstrINAM bharatasattama .. 2..\\
sa shabdaH pR^ithivI.n sarvAM pUrayAmAsa sarvashaH .
shokArNave mahAghore nimagnA bharata striyaH .. 3..\\
rAjAna.n cha samAsAdya gAndhArI bharatarShabha .
niHsa~nj~nA patitA bhUmau sarvANyantaHpurANi cha .. 4..\\
tatastAH sa~njayo rAjansamAshvAsayadAturAH .
muhyamAnAH subahusho mu~nchantyo vAri netrajam .. 5..\\
samAshvastAH striyastAstu vepamAnA muhurmuhuH .
kadalya iva vAtena dhUyamAnAH samantataH .. 6..\\
rAjAna.n vidurashchApi praGYA chakShuShamIshvaram .
AshvAsayAmAsa tadA si~ncha.nstoyena kauravam .. 7..\\
sa labdhvA shanakaiH sa~nj~nA.n tAshcha dR^iShTvA striyo nR^ipa .
unmatta iva rAjA sa sthitastUShNI.n vishAM pate .. 8..\\
tato dhyAtvA chira.n kAlaM niHshvasaMshcha punaH punaH .
svAnputrAngarhayAmAsa bahu mene cha pANDavAn .. 9..\\
garhayitvAtmano buddhi.n shakuneH saubalasya cha .
dhyAtvA cha suchira.n kAla.n vepamAno muhurmuhuH .. 10..\\
sa.nstabhya cha mano bhUyo rAjA dhairyasamanvitaH .
punargAvalgaNi.n sUtaM paryapR^ichchhata sa~njayam .. 11..\\
yattvayA kathita.n vAkyaM shrutaM sa~njaya tanmayA .
kachchidduryodhanaH sUta na gato vai yamakShayam .
brUhi sa~njaya tattvena punaruktA.n kathAmimAm .. 12..\\
evamukto.abravItsUto rAjAna.n janamejaya .
hato vaikartano rAjansaha putrairmahArathaiH .
bhrAtR^ibhishcha maheShvAsaiH sUtaputraistanutyajaiH .. 13..\\
duHshAsanashcha nihataH pANDavena yashasvinA .
pIta.n cha rudhiraM kopAdbhImasenena sa.nyuge .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4}
vai
etachchhrutvA mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
abravItsa~njaya.n sUtaM shokavyAkula chetanaH .. 1..\\
duShpraNItena me tAta manasAbhiplutAtmanaH .
hata.n vaikartanaM shrutvA shoko marmANi kR^intati .. 2..\\
kR^itAstra paramAH shalye duHkhapAra.n titIrShavaH .
kurUNA.n sR^i~njayAnA.n cha ke nu jIvanti ke mR^itAH .. 3..\\
s
hataH shAntanavo rAjandurAdharShaH pratApavAn .
hatvA pANDava yodhAnAmarbuda.n dashabhirdinaiH .. 4..\\
tato droNo maheShvAsaH pA~nchAlAnA.n rathavrajAn .
nihatya yudhi durdharShaH pashchAdrukmaratho hataH .. 5..\\
hatashiShTasya bhIShmeNa droNena cha mahAtmanA .
ardhaM nihatya sainyasya karNo vaikartano hataH .. 6..\\
viviMshatirmahArAja rAjaputro mahAbalaH .
AnartayodhA~nshatasho nihatya nihato raNe .. 7..\\
atha putro vikarNaste kShatravratamanusmaran .
kShINavAhAyudhaH shUraH sthito.abhimukhataH parAn .. 8..\\
ghorarUpAnparikleshAnduryodhanakR^itAnbahUn .
pratiGYA.n smaratA chaiva bhImasenena pAtitaH .. 9..\\
vindAnuvindAvAvantyau rAjaputrau mahAbalau .
kR^itvA na sukara.n karma gatau vaivasvatakShayam .. 10..\\
sindhurAShTramukhAnIha dasha rAShTrANi yasya vai .
vashe tiShThanti vIrasya yaH sthitastava shAsane .. 11..\\
akShauhiNIrdashaikA.n cha nirjitya nishitaiH sharaiH .
arjunena hato rAjanmahAvIryo jayadrathaH .. 12..\\
tathA duryodhana sutastarasvI yuddhadurmadaH .
vartamAnaH pituH shAstre saubhadreNa nipAtitaH .. 13..\\
tathA dauHshAsanirvIro bAhushAlI raNotkaTaH .
draupadeyena vikramya gamito yamasAdanam .. 14..\\
kirAtAnAmadhipatiH sAgarAnUpavAsinAm .
devarAjasya dharmAtmA priyo bahumataH sakhA .. 15..\\
bhagadatto mahIpAlaH kShatradharmarataH sadA .
dhana~njayena vikramya gamito yamasAdanam .. 16..\\
tathA kaurava dAyAdaH saumadattirmahAyashAH .
hato bhUrishravA rAja~nshUraH sAtyakinA yudhi .. 17..\\
shrutAyurapi chAmbaShThaH kShatriyANA.n dhanurdharaH .
charannabhItavatsa~Nkhye nihataH savyasAchinA .. 18..\\
tava putraH sadA sa~Nkhye kR^itAstro yuddhadurmadaH .
duHshAsano mahArAja bhImasenena pAtitaH .. 19..\\
yasya rAjangajAnIkaM bahusAhasramadbhutam .
sudakShiNaH sa sa~NgrAme nihataH savyasAchinA .. 20..\\
kosalAnAmadhipatirhatvA bahushatAnparAn .
saubhadreNa hi vikramya gamito yamasAdanam .. 21..\\
bahusho yodhayitvA cha bhImasenaM mahArathaH .
chitrasenastava suto bhImasenena pAtitaH .. 22..\\
madrarAjAtmajaH shUraH pareShAM bhayavardhanaH .
asi charma dharaH shrImAnsaubhadreNa nipAtitaH .. 23..\\
samaH karNasya samare yaH sa karNasya pashyataH .
vR^iShaseno mahAtejAH shIghrAstraH kR^itanishchayaH .. 24..\\
abhimanyorvadha.n smR^itvA pratiGYAmapi chAtmanaH .
dhana~njayena vikramya gamito yamasAdanam .. 25..\\
nityaprasaktavairo yaH pANDavaiH pR^ithivIpatiH .
vishrAvya vairaM pArthena shrutAyuH sa nipAtitaH .. 26..\\
shalya putrastu vikrAntaH sahadevena mAriSha .
hato rukmaratho rAjanbhrAtA mAtulajo yudhi .. 27..\\
rAjA bhagIratho vR^iddho bR^ihatkShatrashcha kekayaH .
parAkramantau vikrAntau nihatau vIryavattarau .. 28..\\
bhagadattasuto rAjankR^itapraGYo mahAbalaH .
shyenavachcharatA sa~Nkhye nakulena nipAtitaH .. 29..\\
pitAmahastava tathA bAhlikaH saha bAhlikaiH .
bhImasenena vikramya gamito yamasAdanam .. 30..\\
jayatsenastathA rAja~njArAsandhirmahAbalaH .
mAgadho nihataH sa~Nkhye saubhadreNa mahAtmanA .. 31..\\
putraste durmukho rAjanduHsahashcha mahArathaH .
gadayA bhImasenena nihatau shUramAninau .. 32..\\
durmarShaNo durviShaho durjayashcha mahArathaH .
kR^itvA na sukara.n karma gatA vaivasvatakShayam .. 33..\\
sachivo vR^iShavarmA te sUtaH paramavIryavAn .
bhImasenena vikramya gamito yamasAdanam .. 34..\\
nAgAyuta balo rAjA nAgAyuta balo mahAn .
sagaNaH pANDuputreNa nihataH savyasAchinA .. 35..\\
vasAtayo mahArAja dvisAhasrAH prahAriNaH .
shUrasenAshcha vikrAntAH sarve yudhi nipAtitAH .. 36..\\
abhIShAhAH kavachinaH praharanto mahotkaTAH .
shibayashcha rathodArAH kali~Nga sahitA hatAH .. 37..\\
gokule nityasa.nvR^iddhA yuddhe paramakovidAH .
shreNayo bahusAhasrAH saMshaptaka gaNAsh cha ye .
te sarve pArthamAsAdya gatA vaivasvatakShayam .. 38..\\
syAlau tava mahArAja rAjAnau vR^iShakAchalau .
tvadarthe samparAkrAntau nihatau savyasAchinA .. 39..\\
ugrakarmA maheShvAso nAmataH karmatastathA .
shAlvarAjo mahArAja bhImasenena pAtitaH .. 40..\\
oghavAMshcha mahArAja bR^ihantaH sahito raNe .
parAkramantau mitrArthe gatau vaivasvatakShayam .. 41..\\
tathaiva rathinA.n shreShThaH kShemadhUrtirvishAM pate .
nihato gadayA rAjanbhImasenena sa.nyuge .. 42..\\
tathA rAjA maheShvAso jalasandho mahAbalaH .
sumahatkadana.n kR^ittvA hataH sAtyakinA raNe .. 43..\\
alAyudho rAkShasendraH kharabandhura yAnagaH .
ghaTotkachena vikramya gamito yamasAdanam .. 44..\\
rAdheyAH sUtaputrAshcha bhrAtarashcha mahArathAH .
kekayAH sarvashashchApi nihatAH savyasAchinA .. 45..\\
mAlavA madrakAshchaiva draviDAshchogravikramAH .
yaudheyAshcha lalitthAshcha kShudrakAshchApyushInarAH .. 46..\\
mAvellakAstuNDikerAH sAvitrI putra kA~nchalAh .
prAchyodIchyAH pratIchyAshcha dAkShiNAtyAshcha mAriSha .. 47..\\
pattInAM nihatAH sa~NghA hayAnAmayutAni cha .
rathavrajAshcha nihatA hatAshcha varavAraNAH .. 48..\\
sa dhvajAH sAyudhAH shUrAH sa varmAmbara bhUShaNAH .
kAlena mahatA yattAH kule ye cha vivardhitAH .. 49..\\
te hatAH samare rAjanpArthenAkliShTa karmaNA .
anye tathAmita balAH parasparavadhaiShiNaH .. 50..\\
ete chAnye cha bahavo rAjAnaH sagaNA raNe .
hatAH sahasrasho rAjanyanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
evameSha kShayo vR^ittaH karNArjuna samAgame .. 51..\\
mahendreNa yathA vR^itro yathA rAmeNa rAvaNaH .
yathA kR^iShNena nihato muro raNanipAtitaH .
kArtavIryashcha rAmeNa bhArgaveNa hato yathA .. 52..\\
sa GYAtibAndhavaH shUraH samare yuddhadurmadaH .
raNe kR^itvA mahAyuddha.n ghoraM trailokyavishrutam .. 53..\\
tathArjunena nihato dvairathe yuddhadurmadaH .
sAmAtyabAndhavo rAjankarNaH praharatA.n varaH .. 54..\\
jayAshA dhArtarAShTrANA.n vairasya cha mukhaM yataH .
tIrNa.n tatpANDavai rAjanyatpurA nAvabudhyase .. 55..\\
uchyamAno mahArAja bandhubhirhitakA~NkShibhiH .
tadida.n samanuprAptaM vyasana.n tvAM mahAtyayam .. 56..\\
putrANA.n rAjyakAmAnA.n tvayA rAjanhitaiShiNA .
ahitAnIva chIrNAni teShA.n te phalamAgatam .. 57..\\
dhr
AkhyAtA mAmakAstAta nihatA yudhi pANDavaiH .
nihatAnpANDaveyAnAM mAmakairbrUhi sa~njaya .. 58..\\
s
kuntayo yudhi vikrAntA mahAsattvA mahAbalAH .
sAnubandhAH sahAmAtyA bhIShmeNa yudhi pAtitAH .. 59..\\
samaH kirITinA sa~Nkhye vIryeNa cha balena cha .
satyajitsatyasandhena droNena nihato raNe .. 60..\\
tathA virATadrupadau vR^iddhau saha sutau nR^ipau .
parAkramantau mitrArthe droNena nihatau raNe .. 61..\\
yo bAla eva samare saMmitaH savyasAchinA .
keshavena cha durdharSho baladevena chAbhibhUH .. 62..\\
sa eSha kadana.n kR^itvA mahadraNavishAradaH .
parivArya mahAmAtraiH ShaDbhiH paramakai rathaiH .
ashaknuvadbhirbIbhatsumabhimanyurnipAtitaH .. 63..\\
ta.n kR^ita.n virathaM vIraM kShatradharme vyavasthitam .
dauHshAsanirmahArAja saubhadra.n hatavAnraNe .. 64..\\
bR^ihantastu maheShvAsaH kR^itAstro yuddhadurmadaH .
duHshAsanena vikramya gamito yamasAdanam .. 65..\\
maNimAndaNDadhArashcha rAjAnau yuddhadurmadau .
parAkramantau mitrArthe droNena vinipAtitau .. 66..\\
aMshumAnbhojarAjastu saha sainyo mahArathaH .
bhAradvAjena vikramya gamito yamasAdanam .. 67..\\
chitrAyudhashchitrayodhI kR^itvA tau kadanaM mahat .
chitramArgeNa vikramya karNena nihatau yudhi .. 68..\\
vR^ikodara samo yuddhe dR^iDhaH kekayajo yudhi .
kekayenaiva vikramya bhrAtrA bhrAtA nipAtitaH .. 69..\\
janamejayo gadAyudhI pArvatIyaH pratApavAn .
durmukhena mahArAja tava putreNa pAtitaH .. 70..\\
rochamAnau naravyAghrau rochamAnau grahAviva .
droNena yugapadrAjandiva.n sampreShitau sharaiH .. 71..\\
nR^ipAshcha pratiyudhyantaH parAkrAntA vishAM pate .
kR^itvA na sukara.n karma gatA vaivasvatakShayam .. 72..\\
purujitkuntibhojashcha mAtulaH savyasAchinaH .
sa~NgrAmanirjitA.NllokAngamito droNa sAyakaiH .. 73..\\
abhibhUH kAshirAjashcha kAshikairbahubhirvR^itaH .
vasu dAnasya putreNa nyAsito dehamAhave .. 74..\\
amitaujA yudhAmanyuruttamaujAshcha vIryavAn .
nihatya shatashaH shUrAnparairvinihatau raNe .. 75..\\
kShatradharmA cha pA~nchAlyaH kShatravarmA cha mAriSha .
droNena parameShvAsau gamitau yamasAdanam .. 76..\\
shikhaNDitanayo yuddhe kShatradevo yudhAM patiH .
lakShmaNena hato rAja.nstava pautreNa bhArata .. 77..\\
suchitrashchitradharmA cha pitA putrau mahArathau .
pracharantau mahAvIryau droNena nihatau raNe .. 78..\\
vArdhakShemirmahArAja kR^itvA kadanamAhave .
bAhlikena mahArAja kauraveNa nipAtitaH .. 79..\\
dhR^iShTaketurmahArAja chedInAM pravaro rathaH .
kR^itvA na sukara.n karma gato vaivasvatakShayam .. 80..\\
tathA satyadhR^itistAta kR^itvA kadanamAhave .
pANDavArthe parAkrAnto gamito yamasAdanam .. 81..\\
putrastu shishupAlasya suketuH pR^ithivIpate .
nihatya shAtravAnsa~Nkhye droNena nihato yudhi .. 82..\\
tathA satyadhR^itirvIro madirAshvashcha vIryavAn .
sUryadattashcha vikrAnto nihato droNa sAyakaiH .. 83..\\
shreNimAMshcha mahArAja yudhyamAnaH parAkramI .
kR^itvA na sukara.n karma gato vaivasvatakShayam .. 84..\\
tathaiva yudhi vikrAnto mAgadhaH paravIrahA .
bhIShmeNa nihato rAjanyudhyamAnaH parAkramI .. 85..\\
vasu dAnashcha kadana.n kurvANo.atIva sa.nyuge .
bhAradvAjena vikramya gamito yamasAdanam .. 86..\\
ete chAnye cha bahavaH pANDavAnAM mahArathAH .
hatA droNena vikramya yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 87..\\
dhr
hatapravIre sainye.asminmAmake vadatA.n vara .
ahatA~nsha.nsa me sUta ye.atra jIvanti ke chana .. 88..\\
eteShu nihateShvadya ye tvayA parikIrtitAH .
ahatAnmanyase yA.nstva.n te.api svargajito matAH .. 89..\\
s
yasminmahAstrANi samarpitAni
chitrANi shubhrANi chaturvidhAni .
divyAni rAjannihitAni chaiva
droNena vIra dvijasattamena .. 90..\\
mahArathaH kR^itimAnkShiprahasto
dR^iDhAyudho dR^iDhamuShTirdR^iDheShuH .
sa vIryavAndroNaputrastarasvI
vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 91..\\
AnartavAsI hR^idikAtmajo.asau
mahArathaH sAtvatAnA.n variShThaH .
svayaM bhojaH kR^itavarmA kR^itAstro
vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 92..\\
shAradvato gautamashchApi rAjan
mahAbalo bahu chitrAstra yodhI .
dhanushchitra.n sumahadbhArasAhaM
vyavasthito yotsyamAnaH pragR^ihya .. 93..\\
ArtAyaniH samare duShprakampyaH
senAgraNIH prathamastAvakAnAm .
svasreyA.nstAnpANDaveyAnvisR^ijya
satyA.n vAcha.n tAM chikIrShustarasvI .. 94..\\
tejovadha.n sUtaputrasya sa~Nkhye
pratishrutvAjAta shatroH purastAt .
durAdharShaH shakrasamAnavIryaH
shalyaH sthito yuddu kAmastvadarthe .. 95..\\
AjAneyaiH saindhavaiH pArvatIyair
nadIja kAmbojavanAyu bAhlikaiH .
gAndhArarAjaH svabalena yukto
vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 96..\\
tathA sutaste jvalanArkavarNaM
ratha.n samAsthAya kurupravIra .
vyavasthitaH kuru mitro narendra
vyabhre sUryo bhrAjamAno yathA vai .. 97..\\
duryodhano nAgakulasya madhye
mahAvIryaH saha sainyapravIraiH .
rathena jAmbUnadabhUShaNena
vyavasthitaH samare yoddhukAmaH .. 98..\\
sa rAjamadhye puruShapravIro
rarAja jAmbUnadachitravarmA .
padmaprabho vahnirivAlpadhUmo
meghAntare sUrya iva prakAshaH .. 99..\\
tathA suSheNo.apyasi charma pANis
tavAtmajaH satyasenashcha vIraH .
vyavasthitau chitrasenena sArdhaM
hR^iShTAtmAnau samare yoddhukAmau .. 100..\\
hrIniShedhA bharatA rAjaputrAsh
chitrAyudhaH shrutakarmA jayash cha .
shalashcha satyavrataduHshalau cha
vyavasthitA balino yoddhukAmAH .. 101..\\
kaitavyAnAmadhipaH shUramAnI
raNe raNe shatruhA rAjaputraH .
patrI hayI nAgarathaprayAyI
vyavasthito yoddhukAmastvadarthe .. 102..\\
vIraH shrutAyushcha shrutAyudhash cha
chitrA~NgadashchitravarmA sa vIraH .
vyavasthitA ye tu sainye narAgryAH
prahAriNo mAninaH satyasandhAH .. 103..\\
karNAtmajaH satyaseno mahAtmA
vyavasthitaH samare yoddhukAmaH .
athAparau karNasutau varArhau
vyavasthitau laghuhastau narendra .
balaM mahaddurbhidamalpadhairyaiH
samAshritau yotsyamAnau tvadarthe .. 104..\\
etaishcha mukhyairaparaishcha rAjan
yodhapravIrairamitaprabhAvaiH .
vyavasthito nAgakulasya madhye
yathA mahendraH kururAjo jayAya .. 105..\\
dhr
AkhyAtA jIvamAnA ye parebhyo.anye yathAtatham .
itIdamabhigachchhAmi vyaktamarthAbhipattitaH .. 106..\\
vai
evaM bruvanneva tadA dhR^itarAShTro.abmikA sutaH .
hatapravIra.n vidhvasta.n kiM chichchheShaM svakaM balam .
shrutvA vyAmohamagamachchhokavyAkulitendriyaH .. 107..\\
muhyamAno.abravIchchApi muhUrta.n tiShTha sa~njaya .
vyAkulaM me manastAta shrutvA sumahadapriyam .
naShTachittastataH so.atha babhUva jagatIpatiH .. 108..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5}
j
shrutvA karNa.n hataM yuddhe putrAMshchaivApalAyinaH .
narendraH ki.n chidAshvasto dvijashreShTha kimabravIt .. 1..\\
prAptavAnparama.n duHkhaM putravyasanajaM mahat .
tasminyaduktavAnkAle tanmamAchakShva pR^ichchhataH .. 2..\\
vai
shrutvA karNasya nidhanamashraddheyamivAdbhutam .
bhUtasaMmohanaM bhImaM meroH paryasana.n yathA .. 3..\\
chittamohamivAyuktaM bhArgavasya mahAmateH .
parAjayamivendrasya dviShadbhyo bhImakarmaNaH .. 4..\\
divaH prapatanaM bhAnorurvyAmiva mahAdyuteH .
saMshoShaNamivAchintya.n samudrasyAkShayAmbhasaH .. 5..\\
mahI viyaddigIshAnA.n sarvanAshamivAdbhutam .
karmaNoriva vaiphalyamubhayoH puNyapApayoH .. 6..\\
sa~ncintya nipuNaM buddhyA dhR^itarAShTro janeshvaraH .
nedamastIti sa~ncintya karNasya nidhanaM prati .. 7..\\
prANinAmetadAtmatvAtsyAdapIti vinAshanam .
shokAgninA dahyamAno dhamyamAna ivAshayaH .. 8..\\
vidhvastAtmA shvasandIno hAhetyuktvA suduHkhitaH .
vilalApa mahArAja dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .. 9..\\
dhr
sa~njayAdhiratho vIraH si.nhadviradavikramaH .
vR^iShamapratimaskandho vR^iShabhAkSha gatisvanaH .. 10..\\
vR^iShabho vR^iShabhasyeva yo yuddhe na nivartate .
shatrorapi mahendrasya vajrasa.nhanano yuvA .. 11..\\
yasya jyAtalashabdena sharavR^iShTiraveNa cha .
rathAshvanaramAta~NgA nAvatiShThanti sa.nyuge .. 12..\\
yamAshritya mahAbAhu.n dviShatsa~Nghaghnamachyutam .
duryodhano.akarodvairaM pANDuputrairmahAbalaiH .. 13..\\
sa katha.n rathinAM shreShThaH karNaH pArthena sa.nyuge .
nihataH puruShavyAghraH prasahyAsahya vikramaH .. 14..\\
yo nAmanyata vai nityamachyutaM na dhana~njayam .
na vR^iShNInapi tAnanyAnsvabAhubalamAshritaH .. 15..\\
shAr~NgagANDIvadhanvAnau sahitAvaparAjitau .
aha.n divyAdrathAdekaH pAtayiShyAmi sa.nyuge .. 16..\\
iti yaH satataM mandamavochallobhamohitam .
duryodhanamapAdIna.n rAjyakAmukamAtulam .. 17..\\
yashchAjaiShIdatibalAnamitrAnapi durjayAn .
gAndhArAnmadrakAnmatsyA.nstrigartA.nsta~NgaNA~nshakAn .. 18..\\
pA~nchAlAMshcha videhAMshcha kuNindAnkAshikosalAn .
suhyAna~NgAMshcha puNDrAMshcha niShAdAnva~Nga kIchakAn .. 19..\\
vatsAnkali~NgA.nstaralAnashmakAnR^iShikA.nstathA .
yo jitvA samare vIrashchakre balibhR^itaH purA .. 20..\\
uchchaiHshravA varo.ashvAnA.n rAGYAM vaishravaNo varaH .
varo mahendro devAnA.n karNaH praharatA.n varaH .. 21..\\
ya.n labdhvA mAgadho rAjA sAntvamAnArtha gauravaiH .
arautsItpArthiva.n kShatramR^ite kaurava yAdavAn .. 22..\\
ta.n shrutvA nihata.n karNaM dvairathe savyasAchinA .
shokArNave nimagno.ahamaplavaH sAgare yathA .. 23..\\
IdR^ishairyadyaha.n duHkhairna vinashyAmi sa~njaya .
vajrAddR^iDhataraM manye hR^idayaM mama durbhidam .. 24..\\
GYAtisambandhimitrANAmima.n shrutvA parAjayam .
ko madanyaH pumA.Nlloke na jahyAtsUta jIvitam .. 25..\\
viShamagniM prapAta.n vA parvatAgrAdahaM vR^iNe .
na hi shakShyAmi duHkhAni soDhu.n kaShTAni sa~njaya .. 26..\\
s
shriyA kulena yashasA tapasA cha shrutena cha .
tvAmadya santo manyante yayAtimiva nAhuSham .. 27..\\
shrute maharShipratimaH kR^itakR^ityo.asi pArthiva .
paryavasthApayAtmAnaM mA viShAde manaH kR^ithAH .. 28..\\
dhr
daivameva paraM manye dhikpauruShamanarthakam .
yatra rAma pratIkAshaH karNo.ahanyata sa.nyuge .. 29..\\
hatvA yudhiShThirAnIkaM pA~nchAlAnA.n rathavrajAn .
pratApya sharavarSheNa dishaH sarvA mahArathaH .. 30..\\
mohayitvA raNe pArthAnvajrahasta ivAsurAn .
sa kathaM nihataH shete vAtarugNa iva drumaH .. 31..\\
shokasyAntaM na pashyAmi samudrasyeva viplukAH .
chintA me vardhate tIvrA mumUrShA chApi jAyate .. 32..\\
karNasya nidhana.n shrutvA vijayaM phalgunasya cha .
ashraddheyamahaM manye vadha.n karNasya sa~njaya .. 33..\\
vajrasAra mayaM nUna.n hR^idayaM sudR^iDhaM mama .
yachchhrutvA puruShavyAghra.n hata.n karNaM na dIryate .. 34..\\
AyurnUna.n sudIrghaM me vihita.n daivataiH purA .
yatra karNa.n hataM shrutvA jIvAmIha suduHkhitaH .. 35..\\
dhigjIvitamidaM me.adya suhR^iddhInasya sa~njaya .
adya chAha.n dashAmetAM gataH sa~njaya garhitAm .
kR^ipaNa.n vartayiShyAmi shochyaH sarvasya mandadhIH .. 36..\\
ahameva purA bhUtvA sarvalokasya satkR^itaH .
paribhUtaH katha.n sUta punaH shakShyAmi jIvitum .
duHkhAtsuduHkha.n vyasanaM prAptavAnasmi sa~njaya .. 37..\\
tasmAdbhIShma vadhe chaiva droNasya cha mahAtmanaH .
nAtra sheShaM prapashyAmi sUtaputre hate yudhi .. 38..\\
sa hi pAraM mahAnAsItputrANAM mama sa~njaya .
yuddhe vinihataH shUro visR^ijansAyakAnbahUn .. 39..\\
ko hi me jIvitenArthastamR^ite puruSharShabham .
rathAdatiratho nUnamapatatsAyakArditaH .. 40..\\
parvatasyeva shikhara.n vajrapAta vidAritam .
shayIta pR^ithivIM nUna.n shobhayanrudhirokShitaH .
mAta~Nga iva mattena mAta~Ngena nipAtitaH .. 41..\\
yadbala.n dhArtarAShTrANAM pANDavAnA.n yato bhayam .
so.arjunena hataH karNaH pratimAna.n dhanuShmatAm .. 42..\\
sa hi vIro maheShvAsaH putrANAmabhaya~NkaraH .
shete vinihato vIraH shakreNeva yathAbalaH .. 43..\\
pa~NgorivAdhva gamana.n daridrasyeva kAmitam .
duryodhanasya chAkUta.n tR^iShitasyeva piplukAH .. 44..\\
anyathA chintita.n kAryamanyathA tattu jAyate .
aho nu balavaddaiva.n kAlashcha duratikramaH .. 45..\\
palAyamAnaH kR^ipaNa.n dInAtmA dInapauruShaH .
kachchinna nihataH sUtaputro duHshAsano mama .. 46..\\
kachchinna nIchAcharita.n kR^itavA.nstAta sa.nyuge .
kachchinna nihataH shUro yathA na kShatriyA hatAH .. 47..\\
yudhiShThirasya vachanaM mA yuddhamiti sarvadA .
duryodhano nAbhyagR^ihNAnmUDhaH pathyamivauShadham .. 48..\\
sharatalpe shayAnena bhIShmeNa sumahAtmanA .
pAnIya.n yAchitaH pArthaH so.avidhyanmedinI talam .. 49..\\
jalasya dhArA.n vihitA.n dR^iShTvA tAM pANDavena ha .
abravItsa mahAbAhustAta saMshAmya pANDavaiH .. 50..\\
prashamAddhi bhavechchhAntirmadanta.n yuddhamastu cha .
bhrAtR^ibhAvena pR^ithivIM bhu~NkShva pANDusutaiH saha .. 51..\\
akurvanvachana.n tasya nUna.n shochati me sutaH .
tadida.n samanuprAptaM vachana.n dIrghadarshinaH .. 52..\\
aha.n tu nihatAmAtyo hataputrashcha sa~njaya .
dyUtataH kR^ichchhramApanno lUnapakSha iva dvijaH .. 53..\\
yathA hi shakuni.n gR^ihya chhitvA pakShau cha sa~njaya .
visarjayanti sa.nhR^iShTAH krIDamAnAH kumArakAH .. 54..\\
chhinnapakShatayA tasya gamanaM nopapadyate .
tathAhamapi samprApto lUnapakSha iva dvijaH .. 55..\\
kShINaH sarvArthahInashcha nirbandhurGYAtivarjitaH .
kA.n dishaM pratipatsyAmi dInaH shatruvashaM gataH .. 56..\\
duryodhanasya vR^iddhyarthaM pR^ithivI.n yo.ajayatprabhuH .
sa jitaH pANDavaiH shUraiH samarthairvIryashAlibhiH .. 57..\\
tasminhate maheShvAse karNe yudhi kirITinA .
ke vIrAH paryavartanta tanmamAchakShva sa~njaya .. 58..\\
kachchinnaikaH parityaktaH pANDavairnihato raNe .
ukta.n tvayA purA vIra yathA vIrA nipAtitAH .. 59..\\
bhIShmamapratiyudhyanta.n shikhaNDI sAyakottamaiH .
pAtayAmAsa samare sarvashastrabhR^itA.n varam .. 60..\\
tathA draupadinA droNo nyastasarvAyudho yudhi .
yuktayogo maheShvAsaH sharairbahubhirAchitaH .
nihataH khaDgamudyamya dhR^iShTadyumnena sa~njaya .. 61..\\
antareNa hatAvetau chhalena cha visheShataH .
ashrauShamahametadvai bhIShmadroNau nipAtitau .. 62..\\
bhIShmadroNau hi samare na hanyAdvajrabhR^itsvayam .
nyAyena yudhyamAnau hi tadvai satyaM bravImi te .. 63..\\
karNa.n tvasyantamastrANi divyAni cha bahUni cha .
kathamindropama.n vIraM mR^ityuryuddhe samaspR^ishat .. 64..\\
yasya vidyutprabhA.n shakti.n divyAM kanakabhUShaNAm .
prAyachchhaddviShatA.n hantrI.n kuNDalAbhyAM purandaraH .. 65..\\
yasya sarpamukho divyaH sharaH kanakabhUShaNaH .
asheta nihataH patrI chandaneShvarisUdanaH .. 66..\\
bhIShmadroNamukhAnvIrAnyo.avamanya mahArathAn .
jAmadagnyAnmahAghoraM brAhmamastramashikShata .. 67..\\
yashcha droNa mukhAndR^iShTvA vimukhAnarditA~nsharaiH .
saubhadrasya mahAbAhurvyadhamatkArmuka.n sharaiH .. 68..\\
yashcha nAgAyuta prANa.n vAtara.nhasamachyutam .
virathaM bhrAtara.n kR^itvA bhImasenamupAhasat .. 69..\\
sahadeva.n cha nirjitya sharaiH saMnataparvabhiH .
kR^ipayA viratha.n kR^itvA nAhanaddharmavittayA .. 70..\\
yashcha mAyA sahasrANi dhva.nsayitvA raNotkaTam .
ghaTotkacha.n rAkShasendraM shakra shaktyAbhijaghnivAn .. 71..\\
etAni divasAnyasya yuddhe bhIto dhana~njayaH .
nAgamaddvairatha.n vIraH sa kathaM nihato raNe .. 72..\\
rathasa~Ngo na chettasya dhanurvA na vyashIryata .
na chedastrANi nirNeshuH sa kathaM nihataH paraiH .. 73..\\
ko hi shakto raNe karNa.n vidhunvAnaM mahaddhanuH .
vimu~nchanta.n sharAnghorAndivyAnyastrANi chAhave .
jetuM puruShashArdUla.n shArdUlamiva vegitam .. 74..\\
dhruva.n tasya dhanushchhinna.n ratho vApi gato mahIm .
astrANi vA pranaShTAni yathA sha.nsasi me hatam .
na hyanyadanupashyAmi kAraNa.n tasya nAshane .. 75..\\
na hanyAmarjuna.n yAvattAvatpAdau na dhAvaye .
iti yasya mahAghora.n vratamAsInmahAtmanaH .. 76..\\
yasya bhIto vane nitya.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
trayodasha samA nidrAM na lebhe puruSharShabhaH .. 77..\\
yasya vIryavato vIrya.n samAshritya mahAtmanaH .
mama putraH sabhAM bhAryAM pANDUnAM nItavAnbalAt .. 78..\\
tatra chApi sabhAmadhye pANDavAnA.n cha pashyatAm .
dAsabhAryeti pA~nchAlImabravItkurusa.nsadi .. 79..\\
yashcha gANDIvamuktAnA.n sparshamugramachintayan .
apatirhyasi kR^iShNeti bruvanpArthAnavaikShata .. 80..\\
yasya nAsIdbhayaM pArthaiH saputraiH sajanArdanaiH .
svabAhubalamAshritya muhUrtamapi sa~njaya .. 81..\\
tasya nAha.n vadhaM manye devairapi sa vAsavaiH .
pratIpamupadhAvadbhiH kiM punastAta pANDavaiH .. 82..\\
na hi jyA.n spR^ishamAnasya talatre chApi gR^ihNataH .
pumAnAdhiratheH kashchitpramukhe sthAtumarhati .. 83..\\
api syAnmedinI hInA somasUryaprabhAMshubhiH .
na vadhaH puruShendrasya samareShvapalAyinaH .. 84..\\
yadi mandaH sahAyena bhrAtrA duHshAsanena cha .
vAsudevasya durbuddhiH pratyAkhyAnamarochayat .. 85..\\
sa nUnamR^iShabhaskandha.n dR^iShTvA karNaM nipAtitam .
duHshAsana.n cha nihataM manye shochati putrakaH .. 86..\\
hata.n vaikartanaM shrutvA dvairathe savyasAchinA .
jayataH pANDavAndR^iShTvA ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 87..\\
durmarShaNa.n hataM shrutvA vR^iShasena.n cha sa.nyuge .
prabhagna.n cha balaM dR^iShTvA vadhyamAnaM mahArathaiH .. 88..\\
parA~NmukhA.nstathA rAGYaH palAyanaparAyaNAn .
vidrutAnrathino dR^iShTvA manye shochati putrakaH .. 89..\\
aneyashchAbhimAnena bAla buddhiramarShaNaH .
hatotsAhaM bala.n dR^iShTvA ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 90..\\
bhrAtaraM nihata.n dR^iShTvA bhImasenena sa.nyuge .
rudhiraM pIyamAnena ki.nsvidduryodhano.abravIt .. 91..\\
saha gAndhArarAjena sabhAyA.n yadabhAShata .
karNo.arjuna.n raNe hantA hate tasminkimabravIt .. 92..\\
dyUta.n kR^itvA purA hR^iShTo va~nchayitvA cha pANDavAn .
shakuniH saubalastAta hate karNe kimabravIt .. 93..\\
kR^itavarmA maheShvAsaH sAtvatAnAM mahArathaH .
karNa.n vinihata.n dR^iShTvA hArdikyaH kimabhAShata .. 94..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyA yasya shikShAmupAsate .
dhanurveda.n chikIrShanto droNaputrasya dhImataH .. 95..\\
yuvA rUpeNa sampanno darshanIyo mahAyashAH .
ashvatthAmA hate karNe kimabhAShata sa~njaya .. 96..\\
AchAryatva.n dhanurvede gataH paramatattvavit .
kR^ipaH shAradvatastAta hate karNe kimabravIt .. 97..\\
madrarAjo maheShvAsaH shalyaH samitishobhanaH .
diShTa.n tena hi tatsarva.n yathA karNo nipAtitaH .. 98..\\
ye cha ke chana rAjAnaH pR^ithivyA.n yoddhumAgatAH .
vaikartana.n hata.n dR^iShTvA kimabhAShanta sa~njaya .. 99..\\
karNe tu nihate vIre rathavyAghre nararShabhe .
ki.n vo mukhamanIkAnAmAsItsa~njaya bhAgashaH .. 100..\\
madrarAjaH katha.n shalyo niyukto rathinAM varaH .
vaikartanasya sArathye tanmamAchakShva sa~njaya .. 101..\\
ke.arakShandakShiNa.n chakra.n sUtaputrasya sa.nyuge .
vAma.n chakra.n rarakShurvA ke vA vIrasya pR^iShThataH .. 102..\\
ke karNa.n vAjahuH shUrAH ke kShudrAH prAdravanbhayAt .
katha.n cha vaH sametAnA.n hataH karNo mahArathaH .. 103..\\
pANDavAshcha katha.n shUrAH pratyudIyurmahAratham .
sR^ijanta.n sharavarShANi vAridhArA ivAmbudam .. 104..\\
sa cha sarpamukho divyo maheShu pravarastadA .
vyarthaH katha.n samabhavattanmamAchakShva sa~njaya .. 105..\\
mAmakasyAsya sainyasya hR^itotsedhasya sa~njaya .
avasheShaM na pashyAmi kakude mR^idite sati .. 106..\\
tau hi vIrau maheShvAsau madarthe kurusattamau .
bhIShmadroNau hatau shrutvA ko nvartho jIvitena me .. 107..\\
na mR^iShyAmi cha rAdheya.n hatamAhavashobhinam .
yasya bAhvorbala.n tulyaM ku~njarANA.n shataM shatam .. 108..\\
droNe hate cha yadvR^itta.n kauravANAM paraiH saha .
sa~NgrAme naravIrANA.n tanmamAchakShva sa~njaya .. 109..\\
yathA cha karNaH kaunteyaiH saha yuddhamayojayat .
yathA cha dviShatA.n hantA raNe shAntastaduchyatAm .. 110..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6}
s
hate droNe maheShvAse tasminnahani bhArata .
kR^ite cha moghasa~Nkalpe droNaputre mahArathe .. 1..\\
dravamANe mahArAja kauravANAM bale tathA .
vyUhya pArthaH svaka.n sainyamatiShThadbhrAtR^ibhiH saha .. 2..\\
tamavasthitamAGYAya putraste bharatarShabha .
dravachcha svabala.n dR^iShTvA pauruSheNa nyavArayat .. 3..\\
svamanIkamavasthApya bAhuvIrye vyavasthitaH .
yuddhvA cha suchira.n kAlaM pANDavaiH saha bhArata .. 4..\\
labdhalakShaiH parairhR^iShTairvyAyachchhadbhishchira.n tadA .
sandhyAkAla.n samAsAdya pratyAhAramakArayat .. 5..\\
kR^itvAvahAra.n sainyAnAM pravishya shibiraM svakam .
kuravo.a.atmahitaM mantraM mantrayA.n chakrire tadA .. 6..\\
parya~NkeShu parArdhyeShu spardhyAstaraNavatsu cha .
varAsaneShUpaviShTAH sukhashayyAsvivAmarAH .. 7..\\
tato duryodhano rAjA sAmnA paramavalgunA .
tAnAbhAShya maheShvAsAnprAptakAlamabhAShata .. 8..\\
matiM matimatA.n shreShThAH sarve prabrUta mAchiram .
eva~Ngate tu yatkAryaM bhavetkAryakaraM nR^ipAH .. 9..\\
evamukte narendreNa narasi.nhA yuyutsavaH .
chakrurnAnAvidhAshcheShTAH si.nhAsanagatAstadA .. 10..\\
teShAM nishamye~NgitAni yuddhe prANA~njuhUShatAm .
samudvIkShya mukha.n rAGYo bAlArkasamavarchasaH .
AchArya putro medhAvI vAkyaGYo vAkyamAdade .. 11..\\
rAgo yogastathA dAkShyaM nayashchetyarthasAdhakAH .
upAyAH paNDitaiH proktAH sarve daivasamAshritAH .. 12..\\
lokapravIrA ye.asmAka.n devakalpA mahArathAH .
nItimantastathAyuktA dakShA raktAshcha te hatAH .. 13..\\
na tveva kAryaM nairAshyamasmAbhirvijayaM prati .
sunItairiha sarvArthairdaivamapyanulomyate .. 14..\\
te vayaM pravaraM nR^INA.n sarvairguNaguNairyutam .
karNa.n senApati.n kR^itvA pramathiShyAmahe ripUn .. 15..\\
tato duryodhanaH prItaH priya.n shrutvA vachastadA .
prItisa.nskAra sa.nyukta.n tathyamAtmahita.n shubham .. 16..\\
svaM manaH samavasthApya bAhuvIryamupAshritaH .
duryodhano mahArAja rAdheyamidamabbravIt .. 17..\\
karNa jAnAmi te vIrya.n sauhR^ida.n cha paraM mayi .
tathApi tvAM mahAbAho pravakShyAmi hita.n vachaH .. 18..\\
shrutvA yatheShTa.n cha kuruvIra yattava rochate .
bhavAnprAGYatamo nityaM mama chaiva parA gatiH .. 19..\\
bhIShmadroNAvatirathau hatau senApatI mama .
senApatirbhavAnastu tAbhyA.n draviNavattaraH .. 20..\\
veddhau cha tau maheShvAsau sApekShau cha dhana~njaye .
mAnitau cha mayA vIrau rAdheya vachanAttava .. 21..\\
pitAmahatva.n samprekShya pANDuputrA mahAraNe .
rakShitAstAta bhIShmeNa divasAni dashaiva ha .. 22..\\
nyastashastre cha bhavati hato bhIShmaH pitAmahaH .
shikhaNDinaM puraskR^itya phalgunena mahAhave .. 23..\\
hate tasminmahAbhAge sharatalpagate tadA .
tvayokte puruShavyAghra droNo hyAsItpuraHsaraH .. 24..\\
tenApi rakShitAH pArthAH shiShyatvAdiha sa.nyuge .
sa chApi nihato vR^iddho dhR^iShTadyumnena sa tvaram .. 25..\\
nihatAbhyAM pradhAnAbhyA.n tAbhyAm amitavikrama .
tvatsama.n samare yoddhaM nAnyaM pashyAmi chintayan .. 26..\\
bhavAneva tu naH shakto vijayAya na saMshayaH .
pUrvaM madhye cha pashchchAchcha tavaiva vidita.n hi tat .. 27..\\
sa bhavAndhuryavatsa~Nkhye duramudvoDhumarhasi .
abhiShechaya senAnye svayamAtmAnamAtmanA .. 28..\\
devatAnA.n yathA skandaH senAnIH prabhuravyayaH .
tathA bhavAnimA.n senA.n dhArtarAShTrIM bibhartu me .
jahi shatrugaNAnsarvAnmahendra iva dAnavAn .. 29..\\
avasthita.n raNe GYAtvA pANDavAstvAM mahAratham .
draviShyanti sa pA~nchAlA viShNu.n dR^iShTveva dAnavAH .
tasmAttvaM puruShavyAghra prakarShethA mahAchamUm .. 30..\\
bhavatyavasthite yatte pANDavA gatachetasaH .
bhaviShyanti sahAmAtyAH pA~nchAlaiH sR^i~njayaiH saha .. 31..\\
yathA hyabhyuditaH sUryaH pratapansvena tejasA .
vyapohati tamastIvra.n tathA shatrUnvyapoha naH .. 32..\\
karna
uktametanmayA pUrva.n gAndhare tava saMnidhau .
jeShyAmi pANDavAnrAjansaputrAnsajanArdanAn .. 33..\\
senApatirbhaviShyAmi tavAhaM nAtra saMshayaH .
sthiro bhava mahArAja jitAnviddhi cha pANDavAn .. 34..\\
s
evamukto mahAtejAstato duryodhano nR^ipaH .
uttasthau rAjabhiH sArdha.n devairiva shatakratuH .
senApatyena satkartu.n karNa.n skandamivAmarAH .. 35..\\
tato.abhiShiShichustUrNa.n vidhidR^iShTena karmaNA .
duryodhanamukhA rAjanrAjAno vijayaiShiNaH .
shAtakaumbha mayaiH kumbhairmAheyaishchAbhimantritaiH .. 36..\\
toyapUrNairviShANaishcha dvIpikhaDgamaharShabhaiH .
maNimuktA mayaishchAnyaiH puNyagandhaistathauShadhaiH .. 37..\\
audumbare samAsInamAsane kShaumasa.nvR^itam .
shAstradR^iShTena vidhinA sambhAraishcha susambhR^itaiH .. 38..\\
jaya pArthAnsa govindAnsAnugA.nstvaM mahAhave .
iti taM bandinaH prAhurdvijAshcha bharatarShabha .. 39..\\
jahi pArthAnsapA~nchAlAnrAdheya vijayAya naH .
udyanniva sadA bhAnustamA.nsyugrairgabhastibhiH .. 40..\\
na hyala.n tvadvisR^iShTAnA.n sharANAM te sa keshavAH .
kR^itaghnAH sUryarashmInA.n jvalatAmiva darshane .. 41..\\
na hi pArthAH sapA~nchAlAH sthAtu.n shaktAstavAgrataH .
Attashastrasya samare mahendrasyeva dAnavAH .. 42..\\
abhiShiktastu rAdheyaH prabhayA so.amitaprabhaH .
vyatyarichyata rUpeNa divAkara ivAparaH .. 43..\\
senApatyena rAdheyamabhiShichya sutastava .
amanyata tadAtmAna.n kR^itArthaM kAlachoditaH .. 44..\\
karNo.api rAjansamprApya senApatyamarindamaH .
yogamAGYApayAmAsa sUryasyodayanaM prati .. 45..\\
tava putrairvR^itaH karNaH shushubhe tatra bhArata .
devairiva yathA skandaH sa~NgrAme tArakA maye .. 46..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7}
dhr
senApatya.n tu samprApya karNo vaikartanastadA .
tathoktashcha svaya.n rAGYA snigdhaM bhrAtR^isamaM vachaH .. 1..\\
yogamAGYApya senAyA Aditye.abhyudite tadA .
akarotkiM mahAprAGYastanmamAchakShva sa~njaya .. 2..\\
s
karNasya matamAGYAya putraste bharatarShabha .
yogamAGYApayAmAsa nAndI tUryapuraHsaram .. 3..\\
mahatyapararAtre tu tava putrasya mAriSha .
yogo gogeti sahasA prAdurAsInmahAsvanaH .. 4..\\
nAgAnA.n kalpamAnAnA.n rathAnAM cha varUthinAm .
saMnahyatAM padAtInA.n vAjinA.n cha vishAM pate .. 5..\\
kroshatA.n chApi yodhAnAM tvaritAnAM parasparam .
babhUva tumulaH shabdo divaspR^iksumahA.nstadA .. 6..\\
tataH shvetapatAkena bAlArkAkAra vAjinA .
hemapR^iShThena dhanuShA hastikakShyeNa ketunA .. 7..\\
tUNena sharapUrNena sA~Ngadena varUthinA .
shataghnI ki~NkiNI shaktishUlatomara dhAriNA .. 8..\\
kArmukeNopapannena vimalAditya varchasA .
rathenAtipatAkena sUtaputro vyadR^ishyata .. 9..\\
dhamanta.n vArija.n tAta hemajAlavibhUShitam .
vidhunvAnaM mahachchApa.n kArtasvaravibhUShitam .. 10..\\
dR^iShTvA karNaM maheShvAsa.n rathasthaM rathinAM varam .
bhAnumantamivodyanta.n tamo ghnanta.n sahasrashaH .. 11..\\
na bhIShma vyasana.n ke chinnApi droNasya mAriSha .
nAnyeShAM puruShavyAghra menire tatra kauravAH .. 12..\\
tatastu tvarayanyodhA~nsha~Nkhashabdena mAriSha .
karNo niShkAsayAmAsa kauravANA.n varUthinIm .. 13..\\
vyUha.n vyUhya maheShvAso mAkaraM shatrutApanaH .
pratyudyayau tadA karNaH pANDavAnvijigIShayA .. 14..\\
makarasya tu tuNDe vai karNo rAjanvyavasthitaH .
netrAbhyA.n shakuniH shUra ulUkashcha mahArathaH .. 15..\\
droNaputrastu shirasi grIvAyA.n sarvasodarAH .
madhye duryodhano rAjA balena mahatA vR^itaH .. 16..\\
vAme pAde tu rAjendra kR^itavarmA vyavasthitaH .
nArAyaNa balairyukto gopAlairyuddhadurmadaH .. 17..\\
pAde tu dakShiNe rAjangautamaH satyavikramaH .
trigartaishcha maheShvAsairdAkShiNAtyaishcha sa.nvR^itaH .. 18..\\
anupAdastu yo vAmastatra shalyo vyavasthitaH .
mahatyA senayA sArdhaM madradeshasamutthayA .. 19..\\
dakShiNe tu mahArAja suSheNaH satyasa~NgaraH .
vR^ito rathasahasraishcha dantinA.n cha shataistathA .. 20..\\
puchchhe AstAM mahAvIrau bhrAtarau pArthivau tadA .
chitrasenashcha chitrashcha mahatyA senayA vR^itau .. 21..\\
tataH prayAte rAjendra karNe naravarottame .
dhana~njayamabhiprekShya dharmarAjo.abravIdidam .. 22..\\
pashya pArtha mahAsenA.n dhArtarAShTrasya sa.nyuge .
karNena nirmitA.n vIra guptAM vIrairmahArathaiH .. 23..\\
hatavIratamA hyeShA dhArtarAShTrI mahAchamUH .
phalgu sheShA mahAbAho tR^iNaistulyA matA mama .. 24..\\
eko hyatra maheShvAsaH sUtaputro vyavasthitaH .
sa devAsuragandharvaiH sa kiMnaramahoragaiH .
charAcharaistribhirlokairyo.ajayyo rathinA.n varaH .. 25..\\
ta.n hatvAdya mahAbAho vijayastava phalgunA .
uddhR^itashcha bhavechchhalyo mama dvAdasha vArShikaH .
eva.n GYAtvA mahAbAho vyUhaM vyUha yathechchhasi .. 26..\\
bhrAtustadvachana.n shrutvA pANDavaH shvetavAhanaH .
ardhachandreNa vyUhena pratyavyUhata tA.n chamUm .. 27..\\
vAmapArshve.abhavadrAjanbhImaseno vyavasthitaH .
dakShiNe cha maheShvAso dhR^iShTadyumno mahAbalaH .. 28..\\
madhye vyUhasya sAkShAttu pANDavaH kR^iShNasArathiH .
nakulaH sahadevashcha dharmarAjashcha pR^iShThataH .. 29..\\
chakrarakShau tu pA~nchAlyau yudhAmanyUttamaujasau .
nArjuna.n jahaturyuddhe pAlyamAnau kirITinA .. 30..\\
sheShA nR^ipatayo vIrAH sthitA vyUhasya daMshitAH .
yathA bhAva.n yathotsAhaM yathA sattva.n cha bhArata .. 31..\\
evametanmahAvyUha.n vyUhya bhArata pANDavAH .
tAvakAshcha maheShvAsA yuddhAyaiva mano dadhuH .. 32..\\
dR^iShTvA vyUDhA.n tava chamU.n sUtaputreNa sa.nyuge .
nihatAnpANDavAnmene tava putraH sahAnvayaH .. 33..\\
tathaiva pANDavI.n senAM vyUDhA.n dR^iShTvA yudhiShThiraH .
dhArtarAShTrAnhatAnmene sa karNAnvai janAdhipa .. 34..\\
tataH sha~NkhAshcha bheryashcha paNavAnakagomukhAH .
sahasaivAbhyahanyanta sa shabdAshcha samantataH .. 35..\\
senayorubhayo rAjanprAvAdyanta mahAsvanAH .
si.nhanAdashcha sa~njaGYe shUrANA.n jaya gR^iddhinAm .. 36..\\
hayaheShita shabdAshcha vAraNAnA.n cha bR^i.nhitam .
rathanemi svanAshchogrAH sambabhUvurjanAdhipa .. 37..\\
na droNa vyasana.n kashchijjAnIte bharatarShabha .
dR^iShTvA karNaM maheShvAsaM mukhe vyUhasya daMshitam .. 38..\\
ubhe sene mahAsattve prahR^iShTanaraku~njare .
yoddhukAme sthite rAjanhantumanyonyama~njasA .. 39..\\
tatra yattau susa.nrabdhau dR^iShTvAnyonya.n vyavasthitau .
anIkamadhye rAjendra rejatuH karNapANDavau .. 40..\\
nR^ityamAne tu te sene sameyAtAM parasparam .
tayoH pakShaiH prapakShaishcha nirjagmurvai yuyutsavaH .. 41..\\
tataH pravavR^ite yuddhaM naravAraNavAjinAm .
rathinA.n cha mahArAja anyonyaM nighnatAM dR^iDham .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8}
s
te sene.anyonyamAsAdya prahR^iShTAshvanaradvipe .
bR^ihatyau samprajahrAte devAsurachamUpame .. 1..\\
tato gajA rathAshchAshvAH pattayashcha mahAhave .
samprahAraM para.n chakrurdeva pApma praNAshanam .. 2..\\
pUrNachandrArka padmAnA.n kAnti tviDgandhataH samaiH .
uttamA~NgairnR^isi.nhAnAM nR^isi.nhAstastarurmahIm .. 3..\\
ardhachandraistathA bhallaiH kShuraprairasi paTTishaiH .
parashvadhaishchApyakR^intannuttamA~NgAni yudhyatAm .. 4..\\
vyAyatAyata bAhUnA.n vyAyatAyata bAhubhiH .
vyAyatA bAhavaH petushchhinnamuShTyAyudhA~NgadAH .. 5..\\
taiH sphuradbhirmahI bhAti raktA~Nguli talaistadA .
garuDa prahatairugraiH pa~nchAsyairiva pannagaiH .. 6..\\
hayasyandana nAgebhyaH peturvIrA dviShaddhatAH .
vimAnebhyo yathA kShINe puNye svargasadastathA .. 7..\\
gadAbhiranyairgurvIbhiH parighairmusalairapi .
pothitAH shatashaH peturvIrA vIratarai raNe .. 8..\\
rathA rathairvinihatA mattA mattairdvipairdvipAH .
sAdinaH sAdibhishchaiva tasminparamasa~Nkule .. 9..\\
rathA vararathairnAgairashvArohAshcha pattibhiH .
ashvArohaiH padAtAshcha nihatA yudhi sherate .. 10..\\
rathAshvapattayo nAgai rathairnAgAshcha pattayaH .
rathapattidvipAshchAshvairnR^ibhishchAshvarathadvipAH .. 11..\\
rathAshvebha narANA.n cha narAshvebha rathaiH kR^itam .
pANipAdaishcha shastraishcha rathaishcha kadanaM mahat .. 12..\\
tathA tasminbale shUrairvadhyamAne hate.api cha .
asmAnabhyAgamanpArthA vR^ikodara purogamAH .. 13..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha draupadeyAH prabhadrakAH .
sAtyakishchekitAnashcha draviDaiH sainikaiH saha .. 14..\\
bhR^itA vittena mahatA pANDyAshchauDrAH sa keralAH .
vyUDhoraskA dIrghabhujAH prAMshavaH priyadarshanAH .. 15..\\
ApIDino raktadantA mattamAta~NgavikramAH .
nAnA virAga vasanA gandhachUrNAvachUrNitAH .. 16..\\
baddhAsayaH pAshahastA vAraNaprativAraNAH .
samAnamR^ityavo rAjannanIkasthAH parasparam .. 17..\\
kalApinashchApahastA dIrghakeshAH priyAhavAH .
pattayaH sAtyakerandhrA ghorarUpaparAkramAH .. 18..\\
athApare punaH shUrAshchedipA~nchAlakekayAH .
karUShAH kosalAH kAshyA mAgadhAshchApi dudruvuH .. 19..\\
teShA.n rathAshcha nAgAshcha pravarAshchApi pattayaH .
nAnAvidha ravairhR^iShTA nR^ityanti cha hasanti cha .. 20..\\
tasya sainyasya mahato mahAmAtravarairvR^itaH .
madhya.n vR^ikodaro.abhyAgAttvadIyaM nAgadhUrgataH .. 21..\\
sa nAgapravaro.atyugro vidhivatkalpito babhau .
udayAdryagryabhavana.n yathAbhyudita bhAskaram .. 22..\\
tasyAyasa.n varma varaM vararatnavibhUShitam .
tArodbhAsasya nabhasaH shAradasya samatviSham .. 23..\\
sa tomaraprAsakarashchAru mauliH svala~NkR^itaH .
charanmadhyandinArkAbhastejasA vyadahadripUn .. 24..\\
ta.n dR^iShTvA dviradaM dUrAtkShemadhUrtirdvipasthitaH .
AhvayAno.abhidudrAva pramanAH pramanastaram .. 25..\\
tayoH samabhavadyuddha.n dvipayorugrarUpayoH .
yadR^ichchhayA drumavatormahAparvatayoriva .. 26..\\
sa.nsaktanAgau tau vIrau tomarairitaretaram .
balavatsUryarashmyAbhairbhittvA bhittvA vinedatuH .. 27..\\
vyapasR^itya tu nAgAbhyAM maDalAni vicheratuH .
pragR^ihya chaiva dhanuShI jaghnaturvai parasparam .. 28..\\
kShveDitAsphoTita ravairbANashabdaishcha sarvashaH .
tau janAnharShayitvA cha si.nhanAdAnprachakratuH .. 29..\\
samudyatakarAbhyA.n tau dvipAbhyAM kR^itinAvubhau .
vAtoddhUta patAkAbhyA.n yuyudhAte mahAbalau .. 30..\\
tAvanyonyasya dhanuShI chhittvAnyonya.n vinedatuH .
shaktitomara varSheNa prAvR^iNmeghAvivAmbubhiH .. 31..\\
kShemadhUrtistadA bhIma.n tomareNa stanAntare .
nirbibheda tu vegena ShaDbhishchApyaparairnadan .. 32..\\
sa bhImasenaH shushubhe tomaraira~NgamAshritaiH .
krodhadIptavapurmeghaiH sapta saptirivAMshumAn .. 33..\\
tato bhAskaravarNAbhama~njo gatimaya smayam .
sasarja tomaraM bhImaH pratyamitrAya yatnavAn .. 34..\\
tataH kulUtAdhipatishchApamAyamya sAyakaiH .
dashabhistomara.n chhittvA shaktyA vivyAdha pANDavam .. 35..\\
atha kArmukamAdAya mahAjalada nisvanam .
riporabhyardayannAgamunmadaH pANDavaH sharaiH .. 36..\\
sa sharaughArdito nAgo bhImasenena sa.nyuge .
nigR^ihyamANo nAtiShThadvAtadhvasta ivAmbudaH .. 37..\\
tAmabhyadhAvaddviradaM bhImasenasya nAgarAT .
mahAvAteritaM megha.n vAtoddhUta ivAmbudaH .. 38..\\
saMnivartyAtmano nAga.n kShemadhUrtiH prayatnataH .
vivyAdhAbhidrutaM bANairbhImasena.n sa ku~njaram .. 39..\\
tataH sAdhu visR^iShTena kShureNa puruSharShabhaH .
chhittvA sharAsana.n shatrornAgamAmitramArdayat .. 40..\\
tataH khajA kayA bhIma.n kShemadhUrtiH parAbhinat .
jaghAna chAsya dviradaM nArAchaiH sarvamarmasu .. 41..\\
purA nAgasya patanAdavaplutya sthito mahIm .
bhImaseno ripornAga.n gadayA samapothayat .. 42..\\
tasmAtpramathitAnnAgAtkShemadhUrtimavadrutam .
udyatAsimupAyAnta.n gadayAhanvR^ikodaraH .. 43..\\
sa papAta hataH sAsirvyasuH svamabhito dvipam .
vajraprarugNamachala.n si.nho vajrahato yathA .. 44..\\
nihataM nR^ipati.n dR^iShTvA kulUtAnA.n yashaskaram .
prAdravadvyathitA senA tvadIyA bharatarShabha .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9}
s
tataH karNo maheShvAsaH pANDavAnAmanIkinIm .
jaghAna samare shUraH sharaiH saMnataparvabhiH .. 1..\\
tathaiva pANDavA rAja.nstava putrasya vAhinIm .
karNasya pramukhe kruddhA vinijaghnurmahArathAH .. 2..\\
karNo rAjanmahAbAhurnyavadhItpANDavI.n chamUm .
nArAchairarkarashmyAbhaiH karmAra parimArjitaiH .. 3..\\
tatra bhArata karNena nArAchaistADitA gajAH .
neduH sedushcha mamlushcha babhramushcha disho dasha .. 4..\\
vadhyamAne bale tasminsUtaputreNa mAriSha .
nakulo.abhyadravattUrNa.n sUtaputraM mahAraNe .. 5..\\
bhImasenastathA drauNi.n kurvANaM karma duShkaram .
vindAnuvindau kaikeyau sAtyakiH samavArayat .. 6..\\
shrutakarmANamAyAnta.n chitraseno mahIpatiH .
prativindhya.n tathA chitrashchitraketana kArmukaH .. 7..\\
duryodhanastu rAjAna.n dharmaputra.n yudhiShThiram .
saMshaptaka gaNAnkruddho abhyadhAvaddhana~njayaH .. 8..\\
dhR^iShTadyumnaH kR^ipa.n chAtha tasminvIravarakShaye .
shikhaNDI kR^itavarmANa.n samAsAdayadachyutam .. 9..\\
shrutakIrtistathA shalyaM mAdrIputraH suta.n tava .
duHshAsanaM mahArAja sahadevaH pratApavAn .. 10..\\
kekayau sAtyaki.n yuddhe sharavarSheNa bhAsvatA .
sAtyakiH kekayau chaiva chhAdayAmAsa bhArata .. 11..\\
tAvenaM bhAratau vIra.n jaghnaturhR^idaye bhR^isham .
viShANAbhyA.n yathA nAgau pratinAgaM mahAhave .. 12..\\
sharasambhinna varmANau tAvubhau bhrAtarau raNe .
sAtyaki.n satyakarmANaM rAjanvivyadhatuH sharaiH .. 13..\\
tau sAtyakirmahArAja prahasansarvatodisham .
chhAdaya~nsharavarSheNa vArayAmAsa bhArata .. 14..\\
vAryamANo tatastau tu shaineya sharavR^iShTibhiH .
shaineyasya ratha.n tUrNaM chhAdayAmAsatuH sharaiH .. 15..\\
tayostu dhanuShI chitre chhittvA shaurirmahAhave .
atha tau sAyakaistIkShNaishchhAdayAmAsa duHsahaiH .. 16..\\
athAnye dhanuShI mR^iShTe pragR^ihya cha mahAsharAn .
sAtyakiM pUrayantau tau cheraturlaghu suShThu cha .. 17..\\
tAbhyAM muktA mahAbANAH ka~NkabarhiNa vAsasaH .
dyotayanto dishaH sarvAH sampetuH svarNabhUShaNAH .. 18..\\
bANAndha kAramabhavattayo rAjanmahAhave .
anyonyasya dhanushchaiva chichchhiduste mahArathAH .. 19..\\
tataH kruddho mahArAja sAtvato yuddhadurmadaH .
dhanuranyatsamAdAya sa jya.n kR^itvA cha sa.nyuge .
kShurapreNa sutIkShNena anuvinda shiro.aharat .. 20..\\
tachchhiro nyapatadbhUmau kuNDalotpIDitaM mahat .
shambarasya shiro yadvannihatasya mahAraNe .
shoShayankekayAnsarvA~njagAmAshu vasundharAm .. 21..\\
ta.n dR^iShTvA nihata.n shUraM bhrAtA tasya mahArathaH .
sa jyamanyaddhanuH kR^itvA shaineyaM pratyavArayat .. 22..\\
sa shaktyA sAtyaki.n viddhvA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH .
nanAda balavannAda.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 23..\\
sa sAtyakiM punaH kruddhaH kekayAnAM mahArathaH .
sharairagnishikhAkArairbAhvorurasi chArdayat .. 24..\\
sa sharaiH kShatasarvA~NgaH sAtvataH sattvakovidaH .
rarAja samare rAjansa patra iva kiMshukaH .. 25..\\
sAtyakiH samare viddhaH kekayena mahAtmanA .
kekayaM pa~nchaviMshatyA vivyAdha prahasanniva .. 26..\\
shatachandra chite gR^ihya charmaNI subhujau tu tau .
vyarochetAM mahAra~Nge nistriMshavaradhAriNau .
yathA devAsure yuddhe jambha shakrau mahAbalau .. 27..\\
maNDalAni tatastau cha vicharantau mahAraNe .
anyonyamasibhistUrNa.n samAjaghnaturAhave .. 28..\\
kekayasya tatashcharma dvidhA chichchheda sAtvataH .
sAtyakeshcha tathaivAsau charma chichchheda pArthivaH .. 29..\\
charma chhittvA tu kaikeyastArAgaNashatairvR^itam .
chachAra maNDalAnyeva gatapratyAgatAni cha .. 30..\\
ta.n charantaM mahAra~Nge nistriMshavaradhAriNam .
apahastena chichchheda shaineyastvarayAnvitaH .. 31..\\
sa varmA kekayo rAjandvidhA chhinno mahAhave .
nipapAta maheShvAso vajranunna ivAchalaH .. 32..\\
taM nihatya raNe shUraH shaineyo rathasattamaH .
yudhAmanyo ratha.n tUrNamAruroha parantapaH .. 33..\\
tato.anya.n rathamAsthAya vidhivatkalpitaM punaH .
kekayAnAM mahatsainya.n vyadhamatsAtyakiH sharaiH .. 34..\\
sA vadhyamAnA samare kekayasya mahAchamUH .
tamutsR^ijya ratha.n shatruM pradudrAva disho dasha .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10}
s
shrutakarmA mahArAja chitrasenaM mahIpatim .
Ajaghne samare kruddhaH pa~nchAshadbhiH shilImukhaiH .. 1..\\
abhisArastu ta.n rAjA navabhirnishitaiH sharaiH .
shrutakarmANamAhatya sUta.n vivyAdha pa~nchabhiH .. 2..\\
shrutakarmA tataH kruddhashchitrasena.n chamUmukhe .
nArAchena sutIkShNena marma deshe samardayat .. 3..\\
etasminnantare chaina.n shrutakIrtirmahAyashAH .
navatyA jagatI pAla.n chhAdayAmAsa patribhiH .. 4..\\
pratilabya tataH sa~nj~nA.n chitraseno mahArathaH .
dhanushchichchheda bhallena ta.n cha vivyAdha saptabhiH .. 5..\\
so.anyatkArmukamAdAya vegaghna.n rukmabhUShaNam .
chitrarUpatara.n chakre chitrasena.n sharormibhiH .. 6..\\
sa sharaishchitrito rAjaMshchitramAlyadharo yuvA .
yuveva samashobhatsa goShThImadhye svala~NkR^itaH .. 7..\\
shrutakarmANamatha vai nArAchena stanAntare .
bibheda samare kruddhastiShTha tiShTheti chAbravIt .. 8..\\
shrutakarmApi samare nArAchena samarditaH .
susrAva rudhiraM bhUri gaurikAmbha ivAchalaH .. 9..\\
tataH sa rudhirAktA~Ngo rudhireNa kR^itachchhaviH .
rarAja samare rAjansa puShpa iva kiMshukaH .. 10..\\
shrutakarmA tato rAja~nshatrUNA.n samabhidrutaH .
shatrusa.nvaraNa.n kR^itvA dvidhA chichchheda kArmukam .. 11..\\
athaina.n chhinnadhanvAnaM nArAchAnAM tribhiH shataiH .
vivyAdha bharatashreShTha shrutakarmA mahAyashAH .. 12..\\
tato.apareNa bhallena bhR^isha.n tIShkNena sa tvaraH .
jahAra sa shirastrANa.n shirastasya mahAtmanaH .. 13..\\
tachchhiro nyapatadbhUmau sumahachchitravarmaNaH .
yadR^ichchhayA yathA chandrashchyutaH svargAnmahItale .. 14..\\
rAjAnaM nihata.n dR^iShTvA abhisAraM cha mAriSha .
abhyadravanta vegena chitrasenasya sainikAH .. 15..\\
tataH kruddho maheShvAsastatsainyaM prAdravachchharaiH .
antakAle yathA kruddhaH sarvabhUtAni pretarAT .
drAvayanniShubhistUrNa.n shrutakarmA vyarochata .. 16..\\
prativindhyastatashchitraM bhittvA pa~nchabhirAshugaiH .
sArathi.n tribhirAnarchchhaddhvajamekeShuNA tataH .. 17..\\
ta.n chitro navabhirbhallairbAhvorurasi chArdayat .
svarNapu~NkhaiH shilA dhautaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .. 18..\\
prativindhyo dhanustasya chhittvA bhArata sAyakaiH .
pa~nchabhirnishitairbANairathaina.n samprajaghnivAn .. 19..\\
tataH shaktiM mahArAja hemadaNDA.n durAsadAm .
prAhiNottava putrAya ghorAmagnishikhAm iva .. 20..\\
tAmApatantI.n sahasA shaktimulkAmivAmbarAt .
dvidhA chichchheda samare prativindhyo hasanniva .. 21..\\
sA papAta tadA chhinnA prativindhya sharaiH shitaiH .
yugAnte sarvabhUtAni trAsayantI yathAshaniH .. 22..\\
shakti.n tAM prahatAM dR^iShTvA chitro gR^ihya mahAgadAm .
prativindhyAya chikShepa rukmajAlavibhUShitAm .. 23..\\
sA jaghAna hayA.nstasya sArathi.n cha mahAraNe .
rathaM pramR^idya vegena dharaNIm anvapadyata .. 24..\\
etasminneva kAle tu rathAdAplutya bhArata .
shakti.n chikShepa chitrAya svarNaghaNTAmala~NkR^itAm .. 25..\\
tAmApatantI.n jagrAha chitro rAjanmahAmanAH .
tatastAmeva chikShepa prativindhyAya bhArata .. 26..\\
samAsAdya raNe shUraM prativindhyaM mahAprabhA .
nirbhidya dakShiNaM bAhuM nipapAta mahItale .
patitAbhAsayachchaiva ta.n deshamashaniryathA .. 27..\\
prativindhyastato rAja.nstomara.n hemabhUShitam .
preShayAmAsa sa~Nkruddhashchitrasya vadhakAmyayA .. 28..\\
sa tasya devAvaraNaM bhittvA hR^idayameva cha .
jagAma dharaNI.n tUrNaM mahoraga ivAshayam .. 29..\\
sa papAta tadA rAja.nstomareNa samAhataH .
prasArya vipulau bAhU pInau parighasaMnibhau .. 30..\\
chitrma samprekShya nihata.n tAvakA raNashobhinaH .
abhyadravanta vegena prativindhya.n samantataH .. 31..\\
sR^ijanto vividhAnbANA~nshataghnIshcha sa ki~NkiNIH .
ta ena.n chhAdayAmAsuH sUryamabhragaNA iva .. 32..\\
tAnapAsya mahAbAhuH sharajAlena sa.nyuge .
vyadrAvayattava chamU.n vajrahasta ivAsurIm .. 33..\\
te vadhyamAnAH samare tAvakAH pANDavairnR^ipa .
viprakIryanta sahasA vAtanunnA ghanA iva .. 34..\\
vipradrute bale tasminvadhyamAne samantataH .
drauNireko.abhyayAttUrNaM bhImasenaM mahAbalam .. 35..\\
tataH samAgamo ghoro babhUva sahasA tayoH .
yathA devAsure yuddhe vR^itravAsavayorabhUt .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11}
s
bhImasena.n tato drauNI rAjanvivyAdha patriNA .
tvarayA parayA yukto darshayannastralAghavam .. 1..\\
athainaM punarAjaghne navatyA nishitaiH sharaiH .
sarvamarmANi samprekShya marmaGYo laghuhastavat .. 2..\\
bhImasenaH samAkIrNo drauNinA nishitaiH sharaiH .
rarAja samare rAjanrashmivAniva bhAskaraH .. 3..\\
tataH sharasahasreNa suprayuktena pANDavaH .
droNaputramavachchhAdya si.nhanAdamamu~nchata .. 4..\\
sharaiH sharA.nstato drauNiH sa.nvArya yudhi pANDavam .
lalATe.abhyahanadrAjannArAchena smayanniva .. 5..\\
lalATastha.n tato bANaM dhArayAmAsa pANDavaH .
yathA shR^i~Nga.n vane dR^iptaH khaDgo dhArayate nR^ipa .. 6..\\
tato drauNi.n raNe bhImo yatamAnaM parAkramI .
tribhirvivyAdha nArAchairlalATe vismayanniva .. 7..\\
lalATasthaistato bANairbrAhmaNaH sa vyarochata .
prAvR^iShIva yathA siktastrishR^i~NgaH parvatottamaH .. 8..\\
tataH sharashatairdrauNirmadayAmAsa pANDavaH .
na chaina.n kampayAmAsa mAtarishveva parvatam .. 9..\\
tathaiva pANDava.n yuddhe drauNiH sharashataiH shitaiH .
nAkampayata sa.nhR^iShTo vAryogha iva parvatam .. 10..\\
tAvanyonya.n sharairghoraishchhAdayAnau mahArathau .
rathacharyA gatau shUrau shushubhAte raNotkaTau .. 11..\\
AdityAviva sandIptau lokakShayakarAvubhau .
svarashmibhirivAnyonya.n tApayantau sharottamaiH .. 12..\\
kR^itapratikR^ite yatna.n kurvANau cha mahAraNe .
kR^itapratikR^ite yatna.n chakrAte tAvabhItavat .. 13..\\
vyAghrAviva cha sa~NgrAme cheratustau mahArathau .
sharadaMShTrau durAdharShau chApavyAttau bhayAnakau .. 14..\\
abhUtA.n tAvadR^ishyau cha sharajAlaiH samantataH .
meghajAlairiva chchhannau gagane chandrabhAskarau .. 15..\\
prakAshau cha muhUrtena tatraivAstAmarindamau .
vimuktau meghajAlena shashisUryau yathA divi .. 16..\\
apasavya.n tatashchakre drauNistatra vR^ikodaram .
kira~nsharashatairugrairdhArAbhiriva parvatam .. 17..\\
na tu tanmamR^iShe bhImaH shatrorvijayalakShaNam .
pratichakre cha ta.n rAjanpANDavo.apyapasavyataH .. 18..\\
maNDalAnA.n vibhAgeShu gatapratyAgateShu cha .
babhUva tumula.n yuddha.n tayostatra mahAmR^idhe .. 19..\\
charitvA vividhAnmArgAnmaNDala.n sthAnameva cha .
sharaiH pUrNAyatotsR^iShTairanyonyamabhijaghnatuH .. 20..\\
anyonyasya vadhe yatna.n chakratustau mahArathau .
IShaturviratha.n chaiva kartumanyonyamAhave .. 21..\\
tato drauNirmahAstrANi prAdushchakre mahArathaH .
tAnyastraireva samare pratijaghne.asya pANDavaH .. 22..\\
tato ghoraM mahArAja astrayuddhamavartata .
grahayuddha.n yathA ghoraM prajAsa.nharaNe abhUt .. 23..\\
te bANAH samasajjanta kShiptAstAbhyA.n tu bhArata .
dyotayanto dishaH sarvAstachcha sainya.n samantataH .. 24..\\
bANasa~NghAvR^ita.n ghoramAkAsha.n samapadyata .
uklA pAtakR^ita.n yadvatprajAnAM sa~NkShaye nR^ipa .. 25..\\
bANAbhighAtAtsa~njaGYe tatra bhArata pAvakaH .
sa visphuli~Ngo dIptArchiH so.adahadvAhinI dvayam .. 26..\\
tatra siddhA mahArAja sampatanto.abruvanvachaH .
ati yuddhAni sarvANi yuddhametattato.adhikam .. 27..\\
sarvayuddhAni chaitasya kalAM nArhanti ShoDashIm .
naitAdR^ishaM punaryuddhaM na bhUtaM na bhaviShyati .. 28..\\
aho GYAnena sa.nyuktAvubhau chograparAkramau .
aho bhIme balaM bhImametayoshcha kR^itAstratA .. 29..\\
aho vIryasya sAratvamaho sauShThavametayoH .
sthitAvetau hi samare kAlAntakayamopamau .. 30..\\
rudrau dvAviva sambhUtau yathA dvAviva bhAskarau .
yamau vA puruShavyAghrau ghorarUpAvimau raNe .. 31..\\
shrUyante sma tadA vAchaH siddhAnA.n vai muhurmuhuH .
si.nhanAdashcha sa~njaGYe sametAnA.n divaukasAm .
adbhuta.n chApyachintyaM cha dR^iShTvA karma tayormR^idhe .. 32..\\
tau shUrau samare rAjanparasparakR^itAgasau .
parasparamudaikShetA.n krodhAdudvR^itya chAkShuShI .. 33..\\
krodharaktekShaNau tau tu krodhAtprasphuritAdharau .
krodhAtsandaShTa dashanau sandaShTa dashanachchhadau .. 34..\\
anyonya.n chhAdayantau sma sharavR^iShTyA mahArathau .
sharAmbudhArau samare shastravidyutprakAshinau .. 35..\\
tAvanyonya.n dhvajau viddhvA sArathI cha mahArathau .
anyonyasya hayAnviddhvA bibhidAte parasparam .. 36..\\
tataH kruddhau mahArAja bANau gR^ihya mahAhave .
ubhau chikShipatustUrNamanyonyasya vadhaiShiNau .. 37..\\
tau sAyakau mahArAja dyotamAnau chamUmukhe .
AjaghrAte samAsAdya vajravegau durAsadau .. 38..\\
tau parasparavegAchcha sharAbhyA.n cha bhR^ishAhatau .
nipetaturmahAvIrau svarathopasthayostadA .. 39..\\
tatastu sArathirGYAtvA droNaputramachetanam .
apovAha raNAdrAjansarvakShatrasya pashyataH .. 40..\\
tathaiva pANDava.n rAjanvihvalantaM muhurmuhuH .
apovAha rathenAjau sArathiH shatrutApanam .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12}
dhr
yathA saMshaptakaiH sArdhamarjunasyAbhavadraNaH .
anyeShA.n cha madIyAnAM pANDavaistadbravIhi me .. 1..\\
s
shR^iNu rAjanyathAvR^itta.n sa~NgrAmaM bruvato mama .
vIrANA.n shatrubhiH sArdha.n dehapApma praNAshanam .. 2..\\
pArthaH saMshaptaka gaNaM pravishyArNava saMnibham .
vyakShobhayadamitraghno mahAvAta ivArNavam .. 3..\\
shirA.nsyunmathya vIrANA.n shitairbhallairdhana~njayaH .
pUrNachandrAbhavaktrANi svakShibhrU dashanAni cha .
santastAra kShiti.n kShipra.n vinAlairnalinairiva .. 4..\\
suvR^ittAnAyatAnpuShTAMshchandanAgurubhUShitAn .
sAyudhAnsa tanutrANAnpa~nchAsyoraga saMnibhAn .
bAhUnkShurairamitrANA.n vichakartArjuno raNe .. 5..\\
dhuryAndhuryatarAnsUtAndhvajAMshchApAni sAyakAn .
pANInaratnAnasakR^idbhallaishchichchheda pANDavaH .. 6..\\
dvipAnhayAnrathAMshchaiva sArohAnarjuno raNe .
sharairanekasAhasrai rAjanninye yamakShayam .. 7..\\
taM pravIraM pratIyAtA nardamAnA ivarShabhAH .
vAshitArthamabhikruddhA hu~NkR^itvA chAbhidudruvuH .
nighnantamabhijaghnuste sharaiH shR^i~NgairivarShabhAH .. 8..\\
tasya teShA.n cha tadyuddhamabhavallomaharShaNam .
trailokyavijaye yAdR^igdaityAnA.n saha vajriNA .. 9..\\
astrairastrANi sa.nvArya dviShatA.n sarvato.arjunaH .
iShubhirbahubhistUrNa.n viddhvA prANAnrarAsa saH .. 10..\\
chhinnatriveNuchakrAkShAnhatayodhAshvasArathIn .
vidhvastAyudha tUNIrAnsamunmathita ketanAn .. 11..\\
sa~nchinnayoktra rashmIkAnvi triveNUnvi kUbarAn .
vidhvastabandhurayugAnvishastAyudha maNDalAn .
rathAnvishakalIkurvanmahAbhrANIva mArutaH .. 12..\\
vismApayanprekShaNIya.n dviShAtAM bhayavardhanam .
mahArathasahasrasya sama.n karmArjuno.akarot .. 13..\\
siddhadevarShisa~NghAshcha chAraNAshchaiva tuShTuvuH .
devadundubhayo neduH puShpavarShANi chApatan .
keshavArjunayormUrdhni prAha vAkchAsharIriNI .. 14..\\
chandrArkAnila vahnInA.n kAnti dIptibaladyutIH .
yau sadA bibhraturvIrau tAvimau keshavArjunau .. 15..\\
brahmeshAnAvivAjayyau vIrAvekarathe sthitau .
sarvabhUtavarau vIrau naranArAyaNAvubhau .. 16..\\
ityetanmahadAshcharya.n dR^iShTvA shrutvA cha bhArata .
ashvatthAmA susa.nyattaH kR^iShNAvabhyadravadraNe .. 17..\\
atha pANDavamasyanta.n yama kAlAntakA~nsharAn .
seShuNA pANinAhUya hasandrauNirathAbravIt .. 18..\\
yadi mAM manyase vIra prAptamarhamivAtithim .
tataH sarvAtmanAdya tva.n yuddhAtithyaM prayachchha me .. 19..\\
evamAchArya putreNa samAhUto yuyutsayA .
bahu mene.arjuno.a.atmAnamida.n chAha janArdanam .. 20..\\
saMshaptakAshcha me vadhyA drauNirAhvayate cha mAm .
yadatrAnantaraM prAptaM prashAdhi tvaM mahAbhuja .. 21..\\
evamukto.avahatpArtha.n kR^iShNo droNAtmajAntikam .
jaitreNa vidhinAhUta.n vAyurindramivAdhvare .. 22..\\
tamAmantryaika manasA keshavo drauNimabravIt .
ashvatthAmansthiro bhUtvA praharAshu sahasva cha .. 23..\\
nirveShTuM bhartR^ipiNDa.n hi kAlo.ayamupajIvinAm .
sUkShmo vivAdo viprANA.n sthUlau kShAtrau jayAjayau .. 24..\\
yAM na sa~NkShamase mohAddivyAM pArthasya satkriyAm .
tAmAptumichchhanyudhyasva sthiro bhUtvAdya pANDavam .. 25..\\
ityukto vAsudevena tathetyuktvA dvijottamaH .
vivyAdha keshava.n ShaShTyA nArAchairarjuna.n tribhiH .. 26..\\
tasyArjunaH susa~NkruddhastribhirbhallaiH sharAsanam .
chichchhedAthAnyadAdatta drauNirghoratara.n dhanuH .. 27..\\
sa jya.n kR^itvA nimeShAttadvivyAdhArjuna keshavau .
tribhiH sharairvAsudeva.n sahasreNa cha pANDavam .. 28..\\
tataH sharasahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
sasR^ije drauNirAyastaH sa.nstabhya cha raNe.arjunam .. 29..\\
iShudherdhanuSho jyAyA a~NgulIbhyashcha mAriSha .
bAhvoH karAbhyAmuraso vadanaghrANanetrataH .. 30..\\
karNAbhyA.n shiraso.a~Ngebhyo loma vartmabhya eva cha .
rathadhvajebhyashcha sharA niShpeturbrahmavAdinaH .. 31..\\
sharajAlena mahatA viddhvA keshava pANDavau .
nanAda mudito drauNirmahAmeghaughanisvanaH .. 32..\\
tasya nAnadataH shrutvA pANDavo.achyutamabravIt .
pashya mAdhava daurAtmya.n droNaputrasya mAM prati .. 33..\\
vadhaprAptau manyate nau praveshya sharaveshmani .
eSho.asya hanmi sa~Nkalpa.n shikShayA cha balena cha .. 34..\\
ashvatthAmnaH sharAnastAMshchhittvaikaika.n tridhA tridhA .
vyadhamadbharatashreShTho nIhAramiva mArutaH .. 35..\\
tataH saMshaptakAnbhUyaH sAshvasUta rathadvipAn .
dhvajapattigaNAnugrairbANairvivyAdha pANDavaH .. 36..\\
ye ye dadR^ishire tatra yadyadrUpa.n yathA yathA .
te te tattachchharairvyAptaM menire.a.atmAnameva cha .. 37..\\
te gANDIvapraNuditA nAnArUpAH patatriNaH .
kroshe sAgre sthitAnghnanti dvipAMshcha puruShAnraNe .. 38..\\
bhallaishchhinnAH karAH petuH kariNAM madakarShiNAm .
chhinnA yathA parashubhiH pravR^iddhAH sharadi drumAH .. 39..\\
pashchAttu shailavatpetuste gajAH saha sAdibhiH .
vajrivajrapramathitA yathaivAdrichayAstathA .. 40..\\
gandharvanagarAkArAnvidhivatkalpitAnrathAn .
vinItajavanAnyuktAnAsthitAnyuddhadurmadAn .. 41..\\
sharairvishakalIkurvannamitrAnabhyavIvR^iShat .
ala~NkR^itAnashvasAdInpatiMshchAhandhana~njayaH .. 42..\\
dhana~njaya yugAntArkaH saMshaptaka mahArNavam .
vyashoShayata duHshoSha.n tIvraiH sharagabhastibhiH .. 43..\\
punardrauNimahAshailaM nArAchaiH sUryasaMnibhaiH .
nirbibheda mahAvegaistvaranvajrIva parvatam .. 44..\\
tamAchArya sutaH kruddhaH sAshvayantAramAshugaiH .
yuyutsurnAshakadyoddhuM pArthastAnantarAchchhinat .. 45..\\
tataH paramasa~NkruddhaH kANDakoshAnavAsR^ijat .
ashvatthAmAbhirUpAya gR^ihAnatithaye yathA .. 46..\\
atha saMshaptakA.nstyaktvA pANDavo drauNimabhyayAt .
apA~Nkteyamiva tyaktvA dAtA pA~Nkteyamarthinam .. 47..\\
tataH samabhavadyuddha.n shukrA~Ngirasa varchasoH .
nakShatramabhito vyomni shukrA~Ngirasayoriva .. 48..\\
santApayantAvanyonya.n dIptaiH sharagabhastibhiH .
lokatrAsa karAvAstA.n vimArgasthau grahAviva .. 49..\\
tato.avidhyadbhruvormadhye nArAchenArjuno bhR^isham .
sa tena vibabhau drauNirUrdhvarashmiryathA raviH .. 50..\\
atha kR^iShNau sharashatairashvatthAmnArditau bhR^isham .
sarashmi jAlanikarau yugAntArkAvivAsatuH .. 51..\\
tato.arjunaH sarvato dhAramastram
avAsR^ijadvAsudevAbhiguptaH .
drauNAyani.n chAbhyahanatpR^iShatkair
vajrAgnivaivasvatadaNDakalpaiH .. 52..\\
sa keshava.n chArjunaM chAtitejA
vivyAdha marmasvatiraudra karmA .
bANaiH sumuktairatitIvra vegair
yairAhato mR^ityurapi vyatheta .. 53..\\
drauNeriShUnarjunaH saMnivArya
vyAyachchhatastaddviguNaiH supu~NkhaiH .
ta.n sAshvasUta dhvajamekavIram
AvR^itya saMshaptaka sainyamArchhat .. 54..\\
dhanUMShi bANAniShudhIrdhanurjyAH
pANInbhujAnpANigata.n cha shastram .
chhatrANi ketU.nsturagAnathaiShAM
vastrANi mAlyAnyatha bhUShaNAni .. 55..\\
charmANi varmANi manorathAMsh cha
priyANi sarvANi shirA.nsi chaiva .
chichchheda pArtho dviShatAM pramuktair
bANaiH sthitAnAmaparA~NmukhAnAm .. 56..\\
sukalpitAH syandanavAjinAgAH
samAsthitAH kR^itayatnairnR^ivIraiH .
pArtheritairbANagaNairnirastAs
taireva sArdhaM nR^ivarairnipetuH .. 57..\\
padmArka pUrNendusamAnanAni
kirITamAlA mukuTotkaTAni .
bhallArdha chandra kShura hi.nsitAni
prapetururvyAM nR^ishirA.nsyajasram .. 58..\\
atha vipairdevapatidvipAbhair
devAri darpolbaNa manyudarpaiH .
kali~Nga va~NgA~NganiShAdavIrA
jighA.nsavaH pANDavamabhyadhAvan .. 59..\\
teShA.n dvipAnA.n vichakarta pArtho
varmANi marmANi karAnniyantR^In .
dhvajAH patAkAshcha tataH prapetur
vajrAhatAnIva gireH shirA.nsi .. 60..\\
teShu prarugNeShu gurostanUjaM
bANaiH kirITI nava sUryavarNaiH .
prachchhAdayAmAsa mahAbhrajAlair
vAyuH samudyuktamivAMshumantam .. 61..\\
tato.arjuneShUniShubhirnirasya
drauNiH sharairarjuna vAsudevau .
prachchhAdayitva divi chandrasUryau
nanAda so.ambhoda ivAtapAnte .. 62..\\
tamarjunastAMshcha punastvadIyAn
abhyarditastairavikR^itta shastraiH .
bANAndha kAra.n sahasaiva kR^itvA
vivyAdha sarvAniShubhiH supu~NkhaiH .. 63..\\
nApyAdadatsandadhannaiva mu~nchan
bANAnraNe.adR^ishyata savyasAchI .
hatAMshcha nAgA.nsturagAnpadAtIn
sa.nsyUta dehAndadR^ishU rathAMsh cha .. 64..\\
sandhAya nArAchavarAndashAshu
drauNistvarannekamivotsasarja .
teShA.n cha pa~nchArjunamabhyavidhyan
pa~nchAchyutaM nirbibhiduH sumuktAH .. 65..\\
tairAhatau sarvamanuShyamukhyAv
asR^ikkSharantau dhanadendra kalpau .
samAptavidyena yathAbhibhUtau
hatau svidetau kimu menire.anye .. 66..\\
athArjunaM prAha dashArha nAthaH
pramAdyase ki.n jahi yodhametam .
kuryAddhi doSha.n samupekShito.asau
kaShTo bhavedvyAdhirivAkriyAvAn .. 67..\\
tatheti choktvAchyutamapramAdI
drauNiM prayatnAdiShubhistatakSha .
chhittvAshvarashmI.nsturagAnavidhyat
te ta.n raNAdUhuratIva dUram .. 68..\\
AvR^itya neyeSha punastu yuddhaM
pArthena sArdhaM matimAnvimR^ishya .
jAna~njayaM niyata.n vR^iShNivIre
dhana~njaye chA~NgirasA.n variShThaH .. 69..\\
pratIpa kAye tu raNAdashvatthAmni hR^ite hayaiH .
mantrauShadhikriyA dAnairvyAdhau dehAdivAhR^ite .. 70..\\
saMshaptakAnabhimukhau prayAtau keshavArjunau .
vAtoddhUta patAkena syandanenaughanAdinA .. 71..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13}
s
athottareNa pANDUnA.n senAyA.n dhvanirutthitaH .
rathanAgAshvapattInA.n daNDadhAreNa vadhyatAm .. 1..\\
nivartayitvA tu ratha.n keshavo.arjunamabravIt .
vAhayanneva turagAngaruDAnilara.nhasaH .. 2..\\
mAgadho.athApyatikrAnto dviradena pramAthinA .
bhagadattAdanavaraH shikShayA cha balena cha .. 3..\\
ena.n hatvA nihantAsi punaH saMshaptakAniti .
vAkyAnte prApayatpArtha.n daNDadhArAntikaM prati .. 4..\\
sa mAgadhAnAM pravaro.a~Nkusha graho
graheShvasahyo vikacho yathA grahaH .
sapatnasenAM pramamAtha dAruNo
mahI.n samagrAM vikacho yathA grahaH .. 5..\\
sukalpita.n dAnava nAgasaMnibhaM
mahAbhrasa.nhrAdamamitramardanam .
rathAshvamAta~NgagaNAnsahasrashaH
samAsthito hanti sharairdvipAnapi .. 6..\\
rathAnadhiShThAya sa vAjisArathIn
rathAMsh cha padbhistvarito vyapothayat .
dvipAMshcha padbhyA.n charaNaiH kareNa cha
dvipAsthito hanti sa kAlachakravat .. 7..\\
narAMshcha kArShNAyasa varma bhUShaNAn
nipAtya sAshvAnapi pattibhiH saha .
vyapothayaddanti vareNa shuShmiNA
sa shabdavatsthUlanaDAnyathAtathA .. 8..\\
athArjuno jyAtalanemi nisvane
mR^ida~NgabherIbahu sha~NkhanAdite .
narAshvamAta~NgasahasranAditai
rathottamenAbhyapataddvipottamam .. 9..\\
tato.arjuna.n dvAdashabhiH sharottamair
janArdana.n ShoDashabhiH samArdayat .
sa daNDadhArasturagA.nstribhistribhis
tato nanAda prajahAsa chAsakR^it .. 10..\\
tato.asya pArthaH sa guNeShu kArmukaM
chakarta bhallairdhvajamapyala~NkR^itam .
punarniyantR^Insaha pAdagoptR^ibhis
tatastu chukrodha girivrajeshvaraH .. 11..\\
tato.arjunaM bhinnakaTena dantinA
ghanAghanena anilatulyara.nhasA .
atIva chukShobhayiShurjanArdanaM
dhana~njaya.n chAbhijaghAna tomaraiH .. 12..\\
athAsya bAhU dvipahastasaMnibhau
shirashcha pUrNendunibhAnana.n tribhiH .
kShuraiH prachichchheda sahaiva pANDavas
tato dvipaM bANashataiH samArdayat .. 13..\\
sa pArtha bANaistapanIyabhUShaNaiH
samAruchatkA~nchanavarma bhR^iddvipaH .
tathA chakAshe nishi parvato yathA
davAgninA prajvalitauShadhi drumaH .. 14..\\
sa vedanArto.ambudanisvano nadaMsh
chalanbhramanpraskhalito.a.aturo dravan .
papAta rugNaH saniyantR^ikastathA
yathA girirvajranipAta chUrNitaH .. 15..\\
himAvadAtena suvarNamAlinA
himAdrikUTapratimena dantinA .
hate raNe bhrAtari daNDa Avrajaj
jighA.nsurindrAvaraja.n dhana~njayam .. 16..\\
sa tomarairarkakaraprabhaistribhir
janArdanaM pa~nchabhireva chArjunam .
samarpayitvA vinanAda chArdaryas
tato.asya bAhU vichakarta pANDavaH .. 17..\\
kShura prakR^ittau subhR^isha.n sa tomarau
chyutA~Ngadau chandanarUShitau bhujau .
gajAtpatantau yugapadvirejatur
yathAdrishR^i~NgAtpatitau mahoragau .. 18..\\
athArdhachandreNa hR^ita.n kirITinA
papAta daNDasya shiraH kShiti.n dvipAt .
tachchhoNitAbhaM nipatadvireje
divAkaro.astAdiva pashchimA.n disham .. 19..\\
atha dvipa.n shvetanagAgra saMnibhaM
divAkarAMshu pratimaiH sharottamaiH .
bibheda pArtaH sa papAta nAnadan
himAdrikUTaH kulishAhato yathA .. 20..\\
tato.apare tatppratimA jagottamA
jigIShavaH sa.nyati savyasAchinam .
tathA kR^itAstena yathaiva tau dvipau
tataH prabhagna.n sumahadriporbalam .. 21..\\
gajA rathAshvAH puruShAshcha sa~NghashaH
parasparaghnAH paripeturAhave .
parasparapraskhalitAH samAhatA
bhR^isha.n cha tattatkulabhAShiNo hatAH .. 22..\\
athArjuna.n sve parivArya sainikAH
purandara.n devagaNA ivAbruvan .
abhaiShma yasmAnmaraNAdiva prajAH
sa vIra diShTyA nihatastvayA ripuH .. 23..\\
na chetparitrAsya imA~njanAnbhayAd
dviShadbhirevaM balibhiH prapIDitAn .
tathAbhaviShyaddviShatAM pramodanaM
yathA hateShveShviha no.ariShu tvayA .. 24..\\
itIva bhUyashcha suhR^idbhirIritA
nishamya vAchaH sumanAstato.arjunaH .
yathAnurUpaM pratipUjya ta.n janaM
jagAma saMshaptaka sa~NghahA punaH .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14}
s
pratyAgatya punarjiShNurahansaMshaptakAnbahUn .
vakrAnuvakra gamanAda~NgAraka iva grahaH .. 1..\\
pArtha bANahatA rAjannarAshvarathaku~njarAH .
vichelurbabhramurneduH peturmamlushcha mAriSha .. 2..\\
dhurya.n dhuryatarAnsUtAnrathAMshcha parisa~NkShipan .
pANInpANigata.n shastraM bAhUnapi shirA.nsi cha .. 3..\\
bhallaiH kShurairardhachandrairvatsadantaishcha pANDavaH .
chichchhedAmitra vIrANA.n samare pratiyudhyatAm .. 4..\\
vAshitArthe yuyutsanto vR^iShabhA vR^iShabha.n yathA .
Apatantyarjuna.n shUrAH shatasho.atha sahasrashaH .. 5..\\
teShA.n tasya cha tadyuddhamabhavallomaharShaNam .
trailokyavijaye yAdR^igdaityAnA.n saha vajriNA .. 6..\\
tamavidhyattribhirbANairdanda shUkairivAhibhiH .
ugrAyudhastatastasya shiraH kAyAdapAharat .. 7..\\
te.arjuna.n sarvataH kruddhA nAnAshastrairavIvR^iShan .
marudbhiH preShitA meghA himavantamivoShNage .. 8..\\
astrairastrANi sa.nvArya dviShatA.n sarvato.arjunaH .
samyagastaiH sharaiH sarvAnsahitAnahanadbahUn .. 9..\\
chhinnatriveNuja~NgheShAnnihatapArShNi sArathIn .
sa~nchinnarashmi yoktrAkShAnvyanukarSha yugAnrathAn .
vidhvastasarvasaMnAhAnbANaish chakre.arjunastvaran .. 10..\\
te rathAstatra vidhvastAH parArdhyA bhAntyanekashaH .
dhaninAmiva veshmAni hatAnyagnyanilAmbubhiH .. 11..\\
dvipAH sambhinnamarmANo vajrAshanisamaiH sharaiH .
peturgiryagraveshmAni vajravAtAgnibhiryathA .. 12..\\
sArohAsturagAH peturbahavo.arjuna tADitAH .
nirjihvAntrAH kShitau kShINA rudhirArdrAH sudurdR^ishaH .. 13..\\
narAshvanAgA nArAchaiH sa.nsyUtAH savyasAchinA .
babhramushchaskhaluH peturnedurmamlushcha mAriSha .. 14..\\
aNakaishcha shilA dhAtairvajrAshaniviShopamaiH .
sharairnijaghnivAnpArtho mahendra iva dAnavAn .. 15..\\
mahArhavarmAbharaNA nAnArUpAmbarAyudhAH .
sa rathAH sa dhvajA vIrA hatAH pArthena sherate .. 16..\\
vijitAH puNyakarmANo vishiShTAbhijana shrutAH .
gatAH sharIrairvasudhAmUrjitaiH karmabhirdivam .. 17..\\
athArjuna ratha.n vIrAstvadIyAH samupAdravan .
nAnAjanapadAdhyakShAH sagaNA jAtamanyavaH .. 18..\\
uhyamAnA rathAshvaiste pattayashcha jighA.nsavaH .
samabhyadhAvannasyanto vividha.n kShipramAyudham .. 19..\\
tadAyudha mahAvarSha.n kShipta.n yodhamahAmbudaiH .
vyadhamannishitairbANaiH kShipramarjuna mArutaH .. 20..\\
sAshvapattidviparathaM mahAshastraughamaplavam .
sahasA santitIrShantaM pArtha.n shastrAstrasetunA .. 21..\\
athAbravIdvAsudevaH pArtha.n kiM krIDase.anagha .
saMshaptakAnpramathyaitA.nstataH karNavadhe tvara .. 22..\\
tathetyuktvArjunaH kShipra.n shiShTAnsaMshaptakA.nstadA .
AkShipya shastreNa balAddaityAnindra ivAvadhIt .. 23..\\
AdadhatsandadhannAShUndR^iShTaH kaishchidraNe.arjunaH .
vimu~nchanvA sharA~nshIghra.n dR^ishyate sma hi kairapi .. 24..\\
Ashcharyamiti govindo bruvannashvAnachodayat .
ha.nsA.nsa gaurAste senA.n ha.nsAH sara ivAvishan .. 25..\\
tataH sa~NgrAmabhUmi.n tA.n vartamAne janakShaye .
avekShamANo govindaH savyasAchinamabravIt .. 26..\\
eSha pArtha mahAraudro vartate bharatakShayaH .
pR^ithivyAM pArthivAnA.n vai duryodhanakR^ite mahAn .. 27..\\
pashya bhArata chApAni rukmapR^iShThAni dhanvinAm .
mahatAmapaviddhAni kalApAniShudhIstathA .. 28..\\
jAtarUpamayaiH pu~NkhaiH sharAMshcha nataparvaNaH .
tailadhautAMshcha nArAchAnnirmuktAniva pannagAn .. 29..\\
hastidanta tsarUnkhaDgA~njAtarUpapariShkR^itAn .
AkIrNA.nstomarAMshchApAMshchitrAnhemavibhUShitAn .. 30..\\
varmANi chApaviddhAni rukmapR^iShThAni bhArata .
suvarNavikR^itAnprAsA~nshaktIH kanakabhUShitAH .. 31..\\
jAmbUnadamayaiH paTTairbaddhAshcha vipulA gadAH .
jAtarUpamayIshcharShTIH paTTishAnhemabhUShitAn .. 32..\\
daNDaiH kanakachitraishcha vipraviddhAnparashvadhAn .
ayaH kushAntAnpatitAnmusalAni gurUNi cha .. 33..\\
shataghnIH pashya chitrAshcha vipulAnparighA.nstathA .
chakrANi chApaviddhAni mudgarAMshcha bahUnraNe .. 34..\\
nAnAvidhAni shastrANi pragR^ihya jaya gR^iddhinaH .
jIvanta iva lakShyante gatasattvAstarasvinaH .. 35..\\
gadA vimathitairgAtrairmusalairbhinnamastakAn .
gajavAjirathakShuNNAnpashya yodhAnsahasrashaH .. 36..\\
manuShyagajavAjInA.n sharashaktyR^iShTitomaraiH .
nistriMshaiH paTTishaiH prAsairnakharairlaguDairapi .. 37..\\
sharIrairbahudhA bhinnaiH shoNitaughapariplutaiH .
gatAsubhiramitraghna sa.nvR^itA raNabhUmayaH .. 38..\\
bAhubhishchandanAdigdhaiH sA~NgadaiH shubhabhUShaNaiH .
sa talatraiH sa keyUrairbhAti bhArata medinI .. 39..\\
sA~NgulitrairbhujAgraishcha vipraviddhairala~NkR^itaiH .
hastihastopamaishchhinnairUrubhishcha tarasvinAm .. 40..\\
baddhachUDA maNivaraiH shirobhishcha sakuNDalaiH .
nikR^ittairvR^iShabhAkShANA.n virAjati vasundharA .. 41..\\
kabandhaiH shoNitAdigdhaishchhinnagAtrashiro dharaiH .
bhUrbhAti bharatashreShTha shAntArchirbhirivAgnibhiH .. 42..\\
rathAnbahuvidhAnbhagnAnhemaki~NkiNinaH shubhAn .
ashvAMshcha bahudhA pashya shoNitena pariplutAn .. 43..\\
yodhAnA.n cha mahAsha~NkhAnpANDurAMshcha prakIrNakAn .
nirastajihvAnmAta~NgA~nshayAnAnparvatopamAn .. 44..\\
vaijayantI vichitrAMshcha hatAMshcha gajayodhinaH .
vAraNAnAM paristomAnsuyuktAmbara kambalAn .. 45..\\
vipATinA vichitrAshcha rUpachitrAH kuthAstathA .
bhinnAshcha bahudhA ghaNTAH patadbhishchUrNitA gajaiH .. 46..\\
vaiDUrya maNidaNDAMshcha patitAna~NkushAnbhuvi .
baddhAH sAdidhvajAgreShu suvarNavikR^itAH kashAH .. 47..\\
vichitrAnmaNichitrAMshcha jAtarUpapariShkR^itAn .
ashvAstara paristomAnrA~NkavAnpatitAnbhuvi .. 48..\\
chUDAmaNInnarendrANA.n vichitrAH kA~nchanasrajaH .
chhatrANi chApaviddhAni chAmAra vyajanAni cha .. 49..\\
chandra nakShatrabhAsaishcha vadanaishchArukuNDalaiH .
kL^ipta shmashrubhiratyartha.n vIrANAM samala~NkR^itaiH .
vadanaiH pashya sa~nchannAM mahI.n shoNitakardamAm .. 50..\\
sa jIvAMshcha narAnpashya kUjamAnAnsamantataH .
upAsyamAnAnbahubhirnyastashastrairvishAM pate .. 51..\\
GYAtibhiH sahitaistatra rodamAnairmuhurmuhuH .
vyutkrAntAnaparAnyodhAMshchhAdayitvA tarasvinaH .
punaryuddhAya gachchhanti jaya gR^iddhAH pramanyavaH .. 52..\\
apare tatra tatraiva paridhAvanti mAninaH .
GYAtibhiH patitaiH shUrairyAchyamAnAstathodakam .. 53..\\
jalArtha.n cha gatAH ke chinniShprANA bahavo.arjuna .
saMnivR^ittAshcha te shUrAstAndR^iShTvaiva vichetasaH .. 54..\\
jala.n dR^iShTvA pradhAvanti kroshamAnAH parasparam .
jalaM pItvA mR^itAnpashya pibato.anyAMshcha bhArata .. 55..\\
parityajya priyAnanye bAndhavAnbAndhavapriya .
vyutkrAntAH samadR^ishyanta tatra tatra mahAraNe .. 56..\\
pashyAparAnnarashreShTha sandaShTauShTha puTAnpunaH .
bhrukuTI kuTilairvaktraiH prekShamANAnsamantataH .. 57..\\
etattavaivAnurUpa.n karmArjuna mahAhave .
divi vA devarAjasya tvayA yatkR^itamAhave .. 58..\\
eva.n tAM darshayankR^iShNo yuddhabhUmiM kirITine .
gachchhannevAshR^iNochchhabda.n duryodhana bale mahat .. 59..\\
sha~NkhadundubhinirghoShAnbherI paNavamishritAn .
rathAshvagajanAdAMshcha shasttra shabdAMshcha dAruNAn .. 60..\\
pravishya tadbala.n kR^iShNasturagairvAtavegibhiH .
pANDyenAbhyarditA.n senA.n tvadIyAM vIkShya dhiShThitaH .. 61..\\
sahi nAnAvidhairbANairiShvAsa pravaro yudhi .
nyahanaddviShatA.n vrAtAngatAsUnantako yathA .. 62..\\
gajavAjimanuShyANA.n sharIrANi shitaiH sharaiH .
bhittvA praharatA.n shreShTho videhAsUMshchakAra saH .. 63..\\
shatrupravIrairastAni nAnAshastrANi sAyakaiH .
bhittvA tAnahanatpANDyaH shatrU~nshakra ivAsurAn .. 64..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15}
dhr
proktastvayA pUrvameva pravIro lokavishrutaH .
na tvasya karmasa~NgrAme tvayA sa~njaya kIrtitam .. 1..\\
tasya vistarato brUhi pravIrasyAdya vikramam .
shikShAM prabhAva.n vIrya.n cha pramANaM darpameva cha .. 2..\\
s
droNa bhIShma kR^ipa drauNikarNArjuna janArdanAn .
samAptavidyAndhanuShi shreShThAnyAnmanyase yudhi .. 3..\\
tulyatA karNa bhIShmAbhyAmAtmano yena dR^ishyate .
vAsudevArjunAbhyA.n cha nyUnatAM nAtmanIchchhati .. 4..\\
sa pANDyo nR^ipatishreShThaH sarvashastrabhR^itA.n varaH .
karNasyAnIkamavadhItparibhUta ivAntakaH .. 5..\\
tadudIrNarathAshva.n cha pattipravara ku~njaram .
kulAla chakravadbhrAntaM pANDyenAdhiShThitaM balam .. 6..\\
vyashva sUta dhvajarathAnvipraviddhAyudhAnripUn .
samyagastaiH sharaiH pANDyo vAyurmeghAnivAkShipat .. 7..\\
dviradAnprahata prothAnvipatAka dhvajAyudhAn .
sa pAdarakShAnavadhIdvajreNArInivArihA .. 8..\\
sa shaktiprAsa tUNIrAnashvArohAnhayAnapi .
pulinda khasha bAhlIkAnniShAdAndhraka ta~NgaNAn .. 9..\\
dAkShiNAtyAMshcha bhojAMshcha krUrAnsa~NgrAmakarkashAn .
vishastra kavachAnbANaiH kR^itvA pANDyo.akarodvyasUn .. 10..\\
chatura~NgaM balaM bANairnighnantaM pANDyamAhave .
dR^iShTvA drauNirasambhrAntamasambhrAntataro.abhyayAt .. 11..\\
AbhAShya chainaM madhuramabhi nR^ityannabhItavat .
prAha praharatA.n shreShThaH smitapUrvaM samAhvayan .. 12..\\
rAjankamalapatrAkSha pradhAnAyudha vAhana .
vajrasa.nhanana prakhyapradhAnabalapauruSha .. 13..\\
muShTishliShTAyudhAbhyA.n cha vyAyatAbhyAM mahaddhanuH .
dorbhyA.n visphArayanbhAsi mahAjaladavadbhR^isham .. 14..\\
sharavarShairmahAvegairamitrAnabhivarShataH .
madanyaM nAnupashyAmi prativIra.n tavAhave .. 15..\\
rathadviradapattyashvAnekaH pramathase bahUn .
mR^igasa~NghAnivAraNye vibhIrbhImabalo hariH .. 16..\\
mahatA rathaghoSheNa divaM bhUmi.n cha nAdayan .
varShAnte sasyahA pItho bhAbhirApUrayanniva .. 17..\\
sa.nspR^ishAnaH sharA.nstIkShNA.nstUNAdAshIviShopamAn .
mayaivaikena yudhyasva tryambakeNAndhako yathA .. 18..\\
evamuktastathetyuktvA prahareti cha tADitaH .
karNinA droNa tanaya.n vivyAdha malayadhvajaH .. 19..\\
marmabhedibhiratyugrairbANairagnishikhopamaiH .
smayannabhyahanaddrauNiH pANDyamAchArya sattamaH .. 20..\\
tato navAparA.nstIkShNAnnArAchAnka~NkavAsasaH .
gatyA dashamyA sa.nyuktAnashvatthAmA vyavAsR^ijat .. 21..\\
teShAM pa~nchAchchhinatpANDyaH pa~nchabhirnishitaiH sharaiH .
chatvAro.abhyAhananvAhAnAshu te vyasavo.abhavan .. 22..\\
atha droNasutasyeShU.nstAMshchhittvA nishitaiH sharaiH .
dhanurjyA.n vitatAM pANDyashchichchhedAditya varchasaH .. 23..\\
vijya.n dhanurathAdhijyaM kR^itvA drauNiramitrahA .
tataH sharasahasrANi preShayAmAsa pANDyataH .
iShusambAdhamAkAshamakaroddisha eva cha .. 24..\\
tatastAnasyataH sarvAndrauNerbANAnmahAtmanaH .
jAnAno.apyakShayAnpANDyo.ashAtayatpuruSharShabhaH .. 25..\\
prahitA.nstAnprayatnena chhittvA drauNeriShUnariH .
chakrarakShau tatastasya prANudannishitaiH sharaiH .. 26..\\
athArerlAghava.n dR^iShTvA maNDalIkR^itakArmukaH .
prAsyaddroNasuto bANAnvR^iShTiM pUShAnujo yathA .. 27..\\
aShTAvaShTa gavAnyUhuH shakaTAni yadAyudham .
ahnastadaShTa bhAgena drauNishchikShepa mAriSha .. 28..\\
tamantakamiva kruddhamantakAlAntakopamam .
ye ye dAdR^ishire tatra visa~nj~nAH prAyasho.abhavan .. 29..\\
parjanya iva gharmAnte vR^iShTyA sAdridrumAM mahIm .
AchArya putrastA.n senAM bANavR^iShTyAbhyavIvR^iShat .. 30..\\
drauNiparjanyamuktA.n tAM bANavR^iShTi.n suduHsahAm .
vAyavyAstreNa sa kShipra.n ruddhvA pANDyAnilo.anadat .. 31..\\
tasya nAnadataH ketu.n chandanAgurubhUShitam .
malayapratimadrauNishchhittvAshvAMsh chaturo.ahanat .. 32..\\
sUtamekeShuNA hatvA mahAjalada nisvanam .
dhanushchhittvArdha chandreNa vyadhamattilasho ratham .. 33..\\
astrairastrANi sa.nvArya chhittvA sarvAyudhAni cha .
prAptamapyahita.n drauNirna jaghAna raNepsayA .. 34..\\
hateshvaro danti varaH sukalpitas
tvarAbhisR^iShTaH pratisharmago balI .
tamadhyatiShThanmalayeshvaro mahAn
yathAdrishR^i~Nga.n harirunnada.nstathA .. 35..\\
sa tomaraM bhAskararashmisaMnibhaM
balAstra sargottama yatnamanyubhiH .
sasarja shIghraM pratipIDayangajaM
guroH sutAyAdripatIshvaro nadan .. 36..\\
maNipratAnottama vajrahATakair
ala~NkR^ita.n chAMshuka mAlyamauktikaiH .
hato.asyasAvityasakR^inmudA nadan
parAbhinaddrauNivarA~NgabhUShaNam .. 37..\\
tadarkachandra grahapAvakatviShaM
bhR^ishAbhighAtAtpatita.n vichUrNitam .
mahendravajrAbhihataM mahAvanaM
yathAdrishR^i~Nga.n dharaNItale tathA .. 38..\\
tataH prajajvAla pareNa manyunA
padAhato nAgapatiryathAtathA .
samAdadhe chAntaka daNDasaMnibhAn
iShUnamitrAnta karAMshchaturdasha .. 39..\\
dvipasya pAdAgra karAnsa pa~nchabhir
nR^ipasya bAhU cha shiro.atha cha tribhiH .
jaghAna ShaDbhiH ShaDR^itUttama tviShaH
sa pANDya rAjAnucharAnmahArathAn .. 40..\\
sudIrgha vR^ittau varachandanokShitau
suvarNamuktA maNivajra bhUShitau .
bhujau dharAyAM patitau nR^ipasya tau
viveShTaturtArkShya hatAvivoragau .. 41..\\
shirashcha tatpUrNashashiprabhAnanaM
saroShatAmrAyata netramunnasam .
kShitau vibabhrAja patatsakuNDalaM
vishAkhayormadhyagataH shashI yathA .. 42..\\
samAptavidya.n tu guroH sutaM nR^ipaH
samAptakarmANamupetya te sutaH .
suhR^idvR^ito.atyarthamapUjayanmudA
jite balau viShNumivAmareshvaraH .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16}
dhr
pANDye hate kimakarodarjuno yudhi sa~njaya .
ekavIreNa karNena drAviteShu pareShu cha .. 1..\\
samAptavidyo balavAnyukto vIrashcha pANDavaH .
sarvabhUteShvanuGYAtaH sha~NkareNa mahAtmanA .. 2..\\
tasmAnmahadbhaya.n tIvramamitraghnAddhana~njayAt .
sa yattatrAkarotpArthastanmamAchakShva sa~njaya .. 3..\\
s
hate pANDye.arjuna.n kR^iShNastvarannAha vacho hitam .
pashyAtimAnya.n rAjAnamapayAtAMshcha pANDavAn .. 4..\\
ashvatthAmnashcha sa~NkalpAddhatAH karNena sR^i~njayAH .
tathAshvanaranAgAnA.n kR^itaM cha kadanaM mahat .
ityAchaShTa sudurdharSho vAsudevaH kirITine .. 5..\\
etachchhrutvA cha dR^iShTvA cha bhrAturghore mahadbhayam .
vAhayAshvAnhR^iShIkesha kShipramityAha pANDavaH .. 6..\\
tataH prAyAddhR^iShIkesho rathenApratiyodhinA .
dAruNashcha punastatra prAdurAsItsamAgamaH .. 7..\\
tataH pravavR^ite bhUyaH sa~NgrAmo rAjasattama .
karNasya pANDavAnA.n cha yama rAShTravivardhanaH .. 8..\\
dhanUMShi bANAnparighAnasi tomarapaTTishAn .
musalAni bhushuNDIshcha shakti.DShTi parashvadhAn .. 9..\\
gadAH prAsAnasInkuntAnbhiNDipAlAnmahA~NkushAn .
pragR^ihya kShipramApetuH parasparajigIShayA .. 10..\\
bANajyA talashabdena dyA.n dishaH pradisho viyat .
pR^ithivIM nemighoSheNa nAdayanto.abhyayuH parAn .. 11..\\
tena shabdena mahatA sa.nhR^iShTAshchakrurAhavam .
vIrA vIrairmahAghora.n kalahAntaM titIrShavaH .. 12..\\
jyAtalatra dhanuH shabdAH ku~njarANA.n cha bR^i.nhitam .
tADitAnA.n cha patatAM ninAdaH sumahAnabhUt .. 13..\\
bANashabdAMshcha vividhA~nshUrANAmabhigarjatAm .
shrutvA shabdaM bhR^isha.n tresurjaghnurmamlushcha bhArata .. 14..\\
teShAM nAnadyatA.n chaiva shastravR^iShTiM cha mu~nchatAm .
bahUnAdhirathiH karNaH pramamAtha raNeShubhiH .. 15..\\
pa~ncha pA~nchAla vIrANA.n rathAndasha cha pa~ncha cha .
sAshvasUta dhvajAnkarNaH sharairninye yamakShayam .. 16..\\
yodhamukhyA mahAvIryAH pANDUnA.n karNamAhave .
shIghrAstrA divamAvR^itya parivavruH samantataH .. 17..\\
tataH karNo dviShatsenA.n sharavarShairviloDayan .
vijagAhe.aNDajApUrNAM padminImiva yUthapaH .. 18..\\
dviShanmadhyamavaskandya rAdheyo dhanuruttamam .
vidhunvAnaH shitairbANaiH shirA.nsyunmathya pAtayat .. 19..\\
charma varmANi sa~nchindya nirvApamiva dehinAm .
viShehurnAsya samparka.n dvitIyasya patatriNaH .. 20..\\
varma dehAsu mathanairdhanuShaH prachyutaiH sharaiH .
maurvyA talatrairnyavadhItkashayA vAjino yathA .. 21..\\
pANDusR^i~njaya pA~nchAlA~nsharagocharamAnayat .
mamarda karNastarasA si.nho mR^igagaNAniva .. 22..\\
tataH pA~nchAla putrAshcha draupadeyAshcha mAriSha .
yamau cha yuyudhAnashcha sahitAH karNamabhyayuH .. 23..\\
vyAyachchhamAnAH subhR^isha.n kurupANDavasR^i~njayAH .
priyAnasUnraNe tyaktvA yodhA jagmuH parasparam .. 24..\\
susaMnaddhAH kavachinaH sa shirastrANabhUShaNAH .
gadAbhirmusalairchAnye parighairshcha mahArathAH .. 25..\\
samabhyadhAvanta bhR^isha.n devA daNDairivodyataiH .
nadantashchAhvayantashcha pravalgantashcha mAriSha .. 26..\\
tato nijaghnuranyonyaM petushchAhavatADitAH .
vamanto rudhira.n gAtrairvimastiShkekShaNA yudhi .. 27..\\
dantapUrNaiH sa rudhirairvaktrairdADima saMnibhaiH .
jIvanta iva chApyete tasthuH shastropabR^i.nhitAH .. 28..\\
paraspara.n chApyapare paTTishairasibhistathA .
shaktibhirbhiNDipAlaishcha nakharaprAsatomaraiH .. 29..\\
tatakShushchichchhidushchAnye bibhidushchikShipustathA .
sa~ncakartushcha jaghnushcha kruddhA nirbibhidush cha ha .. 30..\\
peturanyonyanihatA vyasavo rudhirokShitAH .
kSharantaH svarasa.n raktaM prakR^itAshchandanA iva .. 31..\\
rathai rathA vinihatA hastinashchApi hastibhiH .
narA naravaraiH peturashvAshchAshvaiH sahasrashaH .. 32..\\
dhvajAH shirA.nsi chchhatrANi dvipahastA nR^iNAM bhujAH .
kShurairbhallArdha chandraishcha chhinnAH shastrANi tatyajuH .. 33..\\
narAMshcha nAgAMshcha rathAnhayAnmamR^idurAhave .
ashvArohairhatAH shUrAshchhinnahastAshcha dantinaH .. 34..\\
sa patAkAdhvajAH peturvishIrNA iva parvatAH .
pattibhishcha samAplutya dviradAH syandanAstathA .. 35..\\
prahatA hanyamAnAshcha patitAshchaiva sarvashaH .
ashvArohAH samAsAdya tvaritAHpattibhirhatAH .
sAdibhiH pattisa~NghAshcha nihatA yudhi sherate .. 36..\\
mR^iditAnIva padmAni pramlAnA iva cha srajaH .
hatAnA.n vadanAnyAsangAtrANi cha mahAmate .. 37..\\
rUpANyatyartha kAmyAni dviradAshvanR^iNAM nR^ipa .
samunnAnIva vastrANi prApurdurdarshatAM param .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17}
s
hastibhistu mahAmAtrAstava putreNa choditAH .
dhR^iShTadyumna.n jighA.nsantaH kruddhAH pArShatamabhyayuH .. 1..\\
prAchyAshcha dAkShiNAtyAshcha pravIrA gajayodhinaH .
a~NgA va~NgAshcha puNDrAshcha mAgadhAstAmraliptakAH .. 2..\\
mekalAH koshalA madrA dashArNA niShadhAstathA .
gajayuddheShu kushalAH kali~NgaiH saha bhArata .. 3..\\
sharatomara nArAchairvR^iShTimanta ivAmbudAH .
siShichuste tataH sarve pA~nchAlAchalamAhave .. 4..\\
tAnsaMmimardiShurnAgAnpArShNya~NguShThA~NkushairbhR^isham .
pothitAnpArShato bANairnArAchaishchAbhyavIvR^iShat .. 5..\\
ekaika.n dashabhiH ShaDbhiraShTAbhirapi bhArata .
dviradAnabhivivyAdha kShiptairgirinibhA~nsharaiH .
prachchhAdyamAno dviradairmeghairiva divAkaraH .. 6..\\
paryAsuH pANDupA~nchAlA nadanto nishitAyudhAH .
tAnnAgAnabhivarShanto jyAtantrI sharanAditaiH .. 7..\\
nakulaH sahadevashcha draupadeyAH prabhadrakAH .
sAtyakishcha shikhaNDI cha chekitAnashcha vIryavAn .. 8..\\
te mlechchhaiH preShitA nAgA narAnashvAnrathAnapi .
hastairAkShipya mamR^iduH padbhishchApyatimanyavaH .. 9..\\
bibhidushcha viShANAgraiH samAkShipya cha vikShipuH .
viShANa lagnaishchApyanye paripeturvibhIShaNAH .. 10..\\
pramukhe vartamAna.n tu dvipa.n va~Ngasya sAtyakiH .
nArAchenogra vegena bhittvA marmaNyapAtayat .. 11..\\
tasyAvarjitanAgasya dviradAdutpatiShyataH .
nArAchenAbhinadvakShaH so.apatadbhuvi sAtyakeH .. 12..\\
puNDrasyApatato nAga.n chalantamiva parvatam .
sahadevaH prayatnAttairnArAchairvyahanattribhiH .. 13..\\
vipatAka.n viyantAraM vivarma dhvajajIvitam .
ta.n kR^itvA dviradaM bhUyaH sahadevo.a~NgamabhyagAt .. 14..\\
sahadeva.n tu nakulo vArayitvA~NgamArdayat .
nArAchairyamadaNDAbhaistribhirnAga.n shatena cha .. 15..\\
divAkarakaraprakhyAna~NgashchikShepa tomarAn .
nakulAya shatAnyaShTau tridhaikaika.n tu so.achchhinat .. 16..\\
tathArdha chandreNa shirastasya chichchheda pANDavaH .
sa papAta hato mlechchhastenaiva saha dantinA .. 17..\\
AchArya putre nihate hastishikShA vishArade .
a~NgAH kruddhA mahAmAtrA nAgairnakulamabhyayuH .. 18..\\
chalatpatAkaiH pramukhairhemakakShyA tanuchchhadaiH .
mimardishantastvaritAH pradIptairiva parvataiH .. 19..\\
mekalotkala kAli~NgA niShAdAstAmraliptakAH .
sharatomara varShANi vimu~nchanto jighA.nsavaH .. 20..\\
taishchhAdyamAnaM nakula.n divAkaramivAmbudaiH .
pari petuH susa.nrabdhAH pANDupA~nchAla somakAH .. 21..\\
tatastadabhavadyuddha.n rathinAM hastibhiH saha .
sR^ijatA.n sharavarShANi tomarAMshcha sahasrashaH .. 22..\\
nAgAnAM prasphuTuH kumbhA marmANi vividhAni cha .
dantAshchaivAtividdhAnAM nArAchairbhUShaNAni cha .. 23..\\
teShAmaShTau mahAnAgAMshchatuHShaShTyA sutejanaiH .
sahadevo jaghAnAshu te petuH saha sAdibhiH .. 24..\\
a~njo gatibhirAyamya prayatnAddhanuruttamam .
nArAchairahanannAgAnnakulaH kuranandana .. 25..\\
tataH shaineya pA~nchAlyau draupadeyAH prabhadrakAH .
shikhaNDI cha mahAnAgAnsiShichuH sharavR^iShTibhiH .. 26..\\
te pANDuyodhAmbudharaiH shatrudviradaparvatAH .
bANavarShairhatAH peturvajravarShairivAchalAH .. 27..\\
eva.n hatvA tava gajA.nste pANDunaraku~njarAH .
druta.n senAmavaikShanta bhinnakUlAmivApagAm .. 28..\\
te tA.n senAmavAlokya pANDuputrasya sainikAH .
vikShobhayitvA cha punaH karNamevAbhidudruvuH .. 29..\\
sahadeva.n tataH kruddhaM dahantaM tava vAhinIm .
duHshAsano mahArAja bhrAtA bhrAtaramabhyayAt .. 30..\\
tau sametau mahAyuddhe dR^iShTvA tatra narAdhipAH .
si.nhanAda ravAMshchakrurvAsA.nsyAdudhuvush cha ha .. 31..\\
tato bhArata kruddhena tava putreNa dhanvinA .
pANDuputrastribhirbANairvakShasyabhihato balI .. 32..\\
sahadevastato rAjannArAchena tavAtmajam .
viddhvA vivyAdha saptatyA sArathi.n cha tribhistribhiH .. 33..\\
duHshAsanastadA rAjaMshchhittvA chApaM mahAhave .
sahadeva.n trisaptatyA bAhvorurasi chArdayat .. 34..\\
sahadevastataH kruddhaH khaDga.n gR^ihya mahAhave .
vyAvidhyata yudhA.n shreShThaH shrImA.nstava sutaM prati .. 35..\\
sa mArgaNagaNa.n chApaM chhittvA tasya mahAnasiH .
nipapAta tato bhUmau chyutaH sarpa ivAmbarAt .. 36..\\
athAnyaddhanurAdAya sahadevaH pratApavAn .
duHshAsanAya chikShepa bANamantakara.n tataH .. 37..\\
tamApatanta.n vishikhaM yamadaNDopamatviSham .
khaDgena shitadhAreNa dvidhA chichchheda kauravaH .. 38..\\
tamApatanta.n sahasA nistriMshaM nishitaiH sharaiH .
pAtayAmAsa samare sahadevo hasanniva .. 39..\\
tato bANAMshchatuHShaShTi.n tava putro mahAraNe .
sahadeva rathe tUrNaM pAtayAmAsa bhArata .. 40..\\
tA~nsharAnsamare rAjanvegenApatato bahUn .
ekaikaM pa~nchabhirbANaiH sahadevo nyakR^intata .. 41..\\
sa nivArya mahAbANA.nstava putreNa preShitAn .
athAsmai subahUnbbANA.nrmAdrIputraH samAchinot .. 42..\\
tataH kruddho mahArAja sahadevaH pratAvanA .
samAdhatta shara.n ghoraM mR^ityukAlAntakopamam .
vikR^iShya balavachchApa.n tava putrAya so.asR^ijat .. 43..\\
sa taM nirbhidya vegena bhittvA cha kavachaM mahat .
prAvishaddharaNI.n rAjanvalmIkamiva pannagaH .
tataH sa mumuhe rAja.nstava putro mahArathaH .. 44..\\
mUDha.n chaina.n samAlakShya sArathistvarito ratham .
apovAha bhR^isha.n trasto vadhyamAna.n shitaiH sharaiH .. 45..\\
parAjitya raNe ta.n tu pANDavaH pANDupUrvaja .
duryodhana bala.n hR^iShTaH prAmathadvai samantataH .. 46..\\
pipIlikA puTa.n rAjanyathAmR^idnAnnaro ruShA .
tathA sA kauravI senA mR^iditA tena bhArata .. 47..\\
nakula.n rabhasaM yuddhe dArayantaM varUthinIm .
karNo vaikartano rAjanvArayAmAsa vai tadA .. 48..\\
nakulashcha tadA karNaM prahasannidamabravIt .
chirasya bata dR^iShTo.aha.n daivataiH saumya chakShuShA .. 49..\\
yasya me tva.n raNe pApachakShurviShayamAgataH .
tva.n hi mUlamanarthAnAM vairasya kalahasya cha .. 50..\\
tvaddoShAtkuravaH kShINAH samAsAdya parasparam .
tvAmadya samare hatvA kR^itakR^ityo.asmi vijvaraH .. 51..\\
evamuktaH pratyuvAcha nakula.n sUtanandanaH .
sadR^isha.n rAjaputrasya dhanvinashcha visheShataH .. 52..\\
praharasva raNe bAla pashyAmastava pauruSham .
karmakR^itvA raNe shUra tataH katthitumarhasi .. 53..\\
anuktvA samare tAta shUrA yudhyanti shaktitaH .
sa yudhyasva mayA shaktyA vineShye darpamadya te .. 54..\\
ityuktvA prAharattUrNaM pANDuputrAya sUtajaH .
vivyAdha chaina.n samare trisaptatyA shilImukhaiH .. 55..\\
nakulastu tato viddhaH sUtaputreNa bhArata .
ashItyAshIviShaprakhyaiH sUtaputramavidhyata .. 56..\\
tasya karNo dhanushchhittvA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH .
triMshatA parameShvAsaH sharaiH pANDavamArdayat .. 57..\\
te tasya kavachaM bhittvA papuH shoNitamAhave .
AshIviShA yathA nAgA bhittvA gA.n salilaM papuH .. 58..\\
athAnyaddhanurAdAya hemapR^iShTha.n durAsadam .
karNa.n vivyAdha viMshatyA sArathi.n cha tribhiH sharaiH .. 59..\\
tataH kruddho mahArAja nakulaH paravIrahA .
kShurapreNa sutIkShNena karNasya dhanurachchhinat .. 60..\\
athaina.n chhinnadhanvAna.n sAyakAnAM shataistribhiH .
Ajaghne prahasanvIraH sarvalokamahAratham .. 61..\\
karNamabhyardita.n dR^iShTvA pANDuputreNa mAriSha .
vismayaM parama.n jagmU rathinaH saha daivataiH .. 62..\\
athAnyaddhanurAdAya karNo vaikartanastadA .
nakulaM pa~nchabhirbANairjatru deshe samArdayat .. 63..\\
uraHsthairatha tairbANairmAdrIputro vyarochata .
svarashmibhirivAdityo bhuvane visR^ijanprabhAm .. 64..\\
nakukastu tataH karNa.n viddhvA saptabhirAyasaiH .
athAsya dhanuShaH koTiM punashchichchheda mAriSha .. 65..\\
so.anyatkArmukamAdAya samare vegavattaram .
nakulasya tato bANaiH sarvato.avArayaddishaH .. 66..\\
sa~nchAdyamAnaH sahasA karNa chApachyutaiH sharaiH .
chichchheda sa sharA.nstUrNa.n sharaireva mahArathaH .. 67..\\
tato bANamaya.n jAla.n vitataM vyomnyadR^ishyata .
khadyotAnA.n gaNaireva.n sampatadbhiryathA nabhaH .. 68..\\
tairvimuktaiH sharashataishchhAdita.n gaganaM tadA .
shalabhAnA.n yathA vrAtaistadvadAsItsamAkulam .. 69..\\
te sharA hemavikR^itAH sampatanto muhurmuhuH .
shreNI kR^itA abhAsanta ha.nsAH shreNI gatA iva .. 70..\\
bANajAlAvR^ite vyomni chhAdite cha divAkare .
samasarpattato bhUta.n kiM chideva vishAM pate .. 71..\\
niruddhe tatra mArge tu sharasa~NghaiH samantataH .
vyarochatAM mahAbhAgau bAlasUryAvivoditau .. 72..\\
karNa chApachyutairbANairvadhyamAnAstu somakAH .
avAlIyanta rAjendra vedanArtAH sharArditAH .. 73..\\
nakulasya tathA bANairvadhyamAnA chamUstava .
vyashIryata disho rAjanvAtanunnA ivAmbudAH .. 74..\\
te sene vadhyamAne tu tAbhyA.n divyairmahAsharaiH .
sharapAtamapakramya tataH prekShakavatsthite .. 75..\\
protsArite jane tasminkarNa pANDavayoH sharaiH .
vivyAdhAte mahAtmAnAvanyonya.n sharavR^iShTibhiH .. 76..\\
nidarshayantau tvastrANi divyAni raNamUrdhani .
chhAdayantau cha sahasA parasparavadhaiShiNau .. 77..\\
nakulena sharA muktAH ka~NkabarNiNa vAsasaH .
te tu karNamavachchhAdya vyatiShThanta yathA pure .. 78..\\
sharaveshma praviShTau tau dadR^ishAte na kaish chana .
chandrasUryau yathA rAjaMshchhAdyamAnau jalAgame .. 79..\\
tataH kruddho raNe karNaH kR^itvA ghoratara.n vapuH .
pANDava.n chhAddayAmAsa samantAchchharavR^iShTibhiH .. 80..\\
sachchhAdyamAnaH samare sUtaputreNa pANDavaH .
na chakAra vyathA.n rAjanbhAskaro jaladairyathA .. 81..\\
tataH prahasyAdhirathiH sharajAlAni mAriSha .
preShayAmAsa samare shatasho.atha sahasrashaH .. 82..\\
ekachchhAyamabhUtsarva.n tasya bANairmahAtmanaH .
abhrachchhAyeva sa~njaGYe sampatadbhiH sharottamaiH .. 83..\\
tataH karNo mahArAja dhanushchhittvA mahAtmanaH .
sArathiM pAtayAmAsa rathanIDAddhasanniva .. 84..\\
tathAshvAMshchaturashchAsya chaturbhirnishitaiH sharaiH .
yamasya sadana.n tUrNaM preShayAmAsa bhArata .. 85..\\
athAsya ta.n ratha.n tUrNaM tilasho vyadhamachchharaiH .
patAkA.n chakrarakShau cha dhvajaM khaDgaM cha mAriSha .
shatachandra.n tatashcharma sarvopakaraNAni cha .. 86..\\
hatAshvo virathashchaiva vivarmA cha vishAM pate .
avatIrya rathAttUrNaM parigha.n gR^ihya viShThitaH .. 87..\\
tamudyataM mahAghoraM parigha.n tasya sUtajaH .
vyahanatsAyakai rAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 88..\\
vyAyudha.n chainamAlakShya sharaiH saMnataparvabhiH .
ArdayadbahushaH karNo na chaina.n samapIDayat .. 89..\\
sa vadhyamAnaH samare kR^itAstreNa balIyasA .
prAdravatsahasA rAjannakulo vyAkulendriyaH .. 90..\\
tamabhidrutya rAdheyaH prahasanvai punaH punaH .
sa jyamasya dhanuH kaNThe so.avAsR^ijata bhArata .. 91..\\
tataH sa shushubhe rAjankaNThAsaktamahAdhanuH .
pariveShamanuprApto yathA syAdvyomni chandramAH .
yathaiva cha sito meghaH shakrachApena shobhitaH .. 92..\\
tamabravIttadA karNo vyartha.n vyAhR^itavAnasi .
vadedAnIM punarhR^iShTo vadhyaM mA.n tvaM punaH punaH .. 93..\\
mA yotsIrgurubhiH sArdhaM balavadbhishcha pANDava .
sadR^ishaistAta yudhyasva vrIDAM mA kuru pANDava .
gR^iha.n vA gachchha mAdreya yatra vA kR^iShNa phalgunau .. 94..\\
evamuktvA mahArAja vyasarjayata ta.n tataH .
vadhaprApta.n tu ta.n rAjannAvadhItsUtanandanaH .
smR^itvA kuntyA vacho rAja.nstata ena.n vyasarjayat .. 95..\\
visR^iShTaH pANDavo rAjansUtaputreNa dhanvinA .
vrIDanniva jagAmAtha yudhiShThira rathaM prati .. 96..\\
Aruroha ratha.n chApi sUtaputra pratApinaH .
niHshvasanduHkhasantaptaH kumbhe kShipta ivoragaH .. 97..\\
ta.n visR^ijya raNe karNaH pA~nchAlA.nstvarito yayau .
rathenAtipatAkena chandra varNahayena cha .. 98..\\
tatrAkrando mahAnAsItpANDavAnA.n vishAM pate .
dR^iShTvA senApati.n yAntaM pA~nchAlAnAM rathavrajAn .. 99..\\
tatrAkaronmahArAja kadana.n sUtanandanaH .
madhya.n gate dinakare chakravatpracharanprabhuH .. 100..\\
bhagnachakrai rathaiH kechchichchhannadhvajapatAkibhiH .
sasUtairhatasUtaishcha bhagnAkShaishchaiva mAriSha .
hriyamANAnapashyAma pA~nchAlAnA.n rathavrajAn .. 101..\\
tatra tatra cha sambhrAntA vichcherurmattaku~njarAH .
davAgninA parItA~NgA yathaiva syurmahAvane .. 102..\\
bhinnakumbhA virudhirAshchhinnahastAshcha vAraNAH .
bhinnagAtravarAshchaiva chhinnavAlAshcha mAriSha .
chhinnAbbhrANIva sampeturvadhyamAnA mahAtmanA .. 103..\\
apare trAsitA nAgA nArAchashatatomaraiH .
tamevAbhimukhA yAnti shalabhA iva pAvakam .. 104..\\
apare niShTanantaH sma vyadR^ishyanta mahAdvipAH .
kSharantaH shoNita.n gAtrairnagA iva jalaplavam .. 105..\\
urashchhadairvimuktAshcha vAlabandhaishcha vAjinaH .
rAjataishcha tathA kA.nsyaiH sauvarNaishchaiva bhUShaNaiH .. 106..\\
hInA AstaraNaishchaiva khalInaishcha vivarjitAH .
chAmaraishcha kuthAbhishcha tUNIraiH patitairapi .. 107..\\
nihataiH sAdibhishchaiva shUrairAhavashobhibhiH .
apashyAma raNe tatra bhrAmyamANAnhayottamAn .. 108..\\
prAsaiH khaDgaishcha sa.nsyUtAnR^iShTibbhishcha narAdhipa .
hayayodhAnapashyAma ka~nchukoShNISha dhAriNaH .. 109..\\
rathAnhemapariShkArAnsuyuktA~njavanairhayaiH .
bhramamANAnapashyAma hateShu rathiShu drutam .. 110..\\
bhagnAkShakUbarAnkAMshchichchhinnachakrAMshcha mAriSha .
vipatAkAdhvajAMshchAnyA~nchhinneShAyuga bandhurAn .. 111..\\
vihInAnrathinastatra dhAvamAnAnsamantataH .
sUryaputra sharaistrastAnapashyAma vishAM pate .. 112..\\
vishastrAMshcha tathaivAnyAnsashastrAMshcha bahUnhatAn .
tAvakA~njAlasa~nchannAnuro ghaNTA vibhUShitAn .. 113..\\
nAnAvarNavichitrAbhiH patAkAbhirala~NkR^itAn .
padAtInanvapashyAma dhAvamAnAnsamantataH .. 114..\\
shirA.nsi bAhUnUrUMshcha chhinnAnanyA.nstathA yudhi .
karNa chApa chyutairbANairapashyAma vinAkR^itAn .. 115..\\
mahAnvyatikaro raudro yodhAnAmanvadR^ishyata .
karNa sAyakanunnAnA.n hatAnAM nishitaiH sharaiH .. 116..\\
te vadhyamAnAH samare sUtaputreNa sR^i~njayAH .
tamevAbhimukhA yAnti pata~NgA iva pAvakam .. 117..\\
ta.n dahantamanIkAni tatra tatra mahAratham .
kShatriyA varjayAmAsuryugAntAgnimivolbaNam .. 118..\\
hatasheShAstu ye vIrAH pA~nchAlAnAM mahArathAH .
tAnprabhagnAndrutAnkarNaH pR^iShThato vikira~nsharaiH .
abhyadhAvata tejasvI vishIrNakavachadhvajAn .. 119..\\
tApayAmAsa tAnbANaiH sUtaputro mahArathaH .
madhyandinamanuprApto bhUtAnIva tamonudaH .. 120..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18}
s
yuyutsu.n tava putraM tu prAdravantaM mahadbalam .
ulUko.abhyapatattUrNa.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 1..\\
yuyutsustu tato rAja~nshitadhAreNa patriNA .
ulUka.n tADayAmAsa vajreNendra ivAchalam .. 2..\\
ulUkastu tataH kruddhastava putrasya sa.nyuge .
kShurapreNa dhanushchhittvA tADayAmAsa karNinA .. 3..\\
tadapAsya dhanushchhinna.n yuyutsurvegavattaram .
anyadAdatta sumahachchApa.n sa.nraktalochanaH .. 4..\\
shAkuni.n cha tataH ShaShTyA vivyAdha bharatarShabha .
sArathi.n tribhirAnarchhattaM cha bhUyo vyavidhyata .. 5..\\
ulUkasta.n tu viMshatyA viddhvA hemavibhUShitaiH .
athAsya samare kruddho dhvaja.n chichchheda kA~nchanam .. 6..\\
sachchhinnayaShTiH sumahA~nshIryamANo mahAdhvajaH .
papAta pramukhe rAjanyuyutsoH kA~nchanojjvalaH .. 7..\\
dhvajamunmathita.n dR^iShTvA yuyutsuH krodhamUrchhitaH .
ulUkaM pa~nchabhirbANairAjaghAna stanAntare .. 8..\\
ulUkastasya bhallena tailadhautena mAriSha .
shirashchichchheda sahasA yanturbharatasattama .. 9..\\
jaghAna chaturo.ashvAMshcha ta.n cha vivyAdha pa~nchabhiH .
so.atividdho balavatA pratyapAyAdrathAntaram .. 10..\\
taM nirjitya raNe rAjannulUkastvarito yayau .
pA~nchAlAnsR^i~njayAMshchaiva vinighnannishitaiH sharaiH .. 11..\\
shatAnIkaM mahArAja shrutakarmA sutastava .
vyashva sUta ratha.n chakre nimeShArdhAdasambhramam .. 12..\\
hatAshve tu rathe tiShTha~nshatAnIko mahAbalaH .
gadA.n chikShepa sa~Nkruddhastava putrasya mAriSha .. 13..\\
sA kR^itvA syandanaM bhasma hayAMshchaiva sasArathIn .
papAta dharaNI.n tUrNaM dArayantIva bhArata .. 14..\\
tAvubhau viratho vIrau kurUNA.n kIrtivardhanau .
apAkrametA.n yuddhArtau prekShamANau parasparam .. 15..\\
putrastu tava sambhrAnto vivitso rathamAvishat .
shatAnIko.api tvaritaH prativindhya ratha.n gataH .. 16..\\
suta somastu shakuni.n vivyAdha nishitaiH sharaiH .
nAkampayata sa.nrabdho vAryogha iva parvatam .. 17..\\
suta somastu ta.n dR^iShTvA pituratyantavairiNam .
sharairanekasAhasraishchhAdayAmAsa bhArata .. 18..\\
tA~nsharA~nshakunistUrNa.n chichchhedAnyaiH patatribhiH .
ladhvastrashchitrayodhI cha jitakAshI cha sa.nyuge .. 19..\\
nivArya samare chApi sharA.nstAnnishitaiH sharaiH .
AjaghAna susa~NkruddhaH suta soma.n tribhiH sharaiH .. 20..\\
tasyAshvAnketana.n sUta.n tilasho vyadhamachchharaiH .
syAlastava mahAvIryastataste chukrushurjanAH .. 21..\\
hatAshvo virathashchaiva chhinnadhanvA cha mAriSha .
dhanvI dhanurvara.n gR^ihya rathAdbhUmAvatiShThata .
vyasR^ijatsAyakAMshchaiva svarNapu~NkhA~nshilAshitAn .. 22..\\
chhAdayAmAsuratha te tava syAlasya ta.n ratham .
pata~NgAnAmiva vrAtAH sharavrAtA mahAratham .. 23..\\
rathopasthAnsamIkShyApi vivyathe naiva saubalaH .
pramR^idnaMshcha sharA.nstA.nstA~nsharavrAtairmahAyashAH .. 24..\\
tatrAtuShyanta yodhAshcha siddhAshchApi divi sthitAH .
suta somasya tatkarma dR^iShTvAshraddheyamadbhutam .
rathasthaM nR^ipati.n taM tu padAtiH sannayodhayat .. 25..\\
tasya tIkShNairmahAvegairbhallaiH saMnataparvabhiH .
vyahanatkArmuka.n rAjA tUNIra.n chaiva sarvashaH .. 26..\\
sachchhinnadhanvA samare khaDgamudyamya nAnadan .
vaiDUryotpala varNAbha.n hastidanta maya tsarum .. 27..\\
bhrAmyamANa.n tatastaM tu vimalAmbbara varchasam .
kAlopama tato mene suta somasya dhImataH .. 28..\\
so.acharatsahasA khaDgI maNDalAni sahasrashaH .
chaturviMshanmahArAja shikShA balasamanvitaH .. 29..\\
saubalastu tatastasya sharAMshchikShepa vIryavAn .
tAnApatata evAshu chichchheda paramAsinA .. 30..\\
tataH kruddho mahArAja saubalaH paravIrahA .
prAhiNotsuta somasya sharAnAshIviShopamAn .. 31..\\
chichchheda tAMshcha khaDgena shikShayA cha balena cha .
darshaya.NllAghava.n yuddhe tArkShya vIryasamadyutiH .. 32..\\
tasya sa~ncarato rAjanmaNDalAvartane tadA .
kShurapreNa sutIkShNena khaDga.n chichchheda suprabham .. 33..\\
sachchhinnaH sahasA bhUmau nipapAta mahAnasiH .
avashasya sthita.n haste ta.n khaDgaM satsaruM tadA .. 34..\\
chhinnamAGYAya nistriMshamavaplutya padAni ShaT .
prAvidhyata tataH sheSha.n suta somo mahArathaH .. 35..\\
sachchhittvA saguNa.n chApa.n raNe tasya mahAtmanaH .
papAta dharaNI.n tUrNa.n svarNavajravibhUShitaH .
suta somastato.agachchhachchhruta kIrtermahAratham .. 36..\\
saubalo.api dhanurgR^ihya ghoramanyatsuduHsaham .
abhyayAtpANDavAnIkaM nighna~nshatrugaNAnbahUn .. 37..\\
tatra nAdo mahAnAsItpANDavAnA.n vishAM pate .
saubala.n samare dR^iShTvA vicharantamabhItavat .. 38..\\
tAnyanIkAni dR^iptAni shastravanti mahAnti cha .
drAvyamANAnyadR^ishyanta saubalena mahAtmanA .. 39..\\
yathA daitya chamU.n rAjandevarAjo mamarda ha .
tathaiva pANDavI.n senAM saubaleyo vyanAshayat .. 40..\\
dhR^iShTadyumna.n kR^ipo rAjanvArayAmAsa sa.nyuge .
yathA dR^ipta.n vane nAgaM sharabho vArayedyudhi .. 41..\\
niruddhaH pArShatastena gautamena balIyasA .
padAtpada.n vichalituM nAshaknottatra bhArata .. 42..\\
gautamasya vapurdR^iShTvA dhR^iShTadyumna rathaM prati .
vitresuH sarvabhUtAni kShayaM prApta.n cha menire .. 43..\\
tatrAvochanvimanaso rathinaH sAdinastathA .
droNasya nidhane nUna.n sa~Nkruddho dvipadAM varaH .. 44..\\
shAradvato mahAtejA divyAstravidudAradhIH .
api svasti bhavedadya dhR^iShTadyumnasya gautamAt .. 45..\\
apIya.n vAhinI kR^itsnA muchyeta mahato bhayAt .
apyayaM brAhmaNaH sarvAnna no hanyAtsamAgatAn .. 46..\\
yAdR^isha.n dR^ishyate rUpamantakapratimaM bhR^isham .
gamiShyatyadya padavIM bhAradvAjasya sa.nyuge .. 47..\\
AchAryaH kShiprahastashcha vijayI cha sadA yudhi .
astravAnvIryasampannaH krodhena cha samanvitaH .. 48..\\
pArShatashcha bhR^isha.n yuddhe vimukho.adyApi lakShyate .
ityeva.n vividhA vAchastAvakAnAM paraiH saha .. 49..\\
viniHshvasya tataH kruddhaH kR^ipaH shAradvato nR^ipa .
pArShata.n chhAdayAmAsa nishcheShTa.n sarvamarmasu .. 50..\\
sa vadhyamAnaH samare gautamena mahAtmanA .
kartavyaM na prajAnAti mohitaH paramAhave .. 51..\\
tamabravIttato yantA kachchitkShemaM nu pArShata .
IdR^isha.n vyasanaM yuddhe na te dR^iShTa.n kadA chana .. 52..\\
daivayogAttu te bANA nAtaranmarmabhedinaH .
preShitA dvijamukhyena marmANyuddishya sarvashaH .. 53..\\
vyAvartaye tatra rathaM nadIvegamivArNavAt .
avadhyaM brAhmaNaM manye yena te vikramo hataH .. 54..\\
dhR^iShTadyumnastato rAja~nshanakairabravIdvachaH .
muhyate me manastAta gAtre svedashcha jAyate .. 55..\\
vepathu.n cha sharIre me romaharShaM cha pashya vai .
varjayanbrAhmaNa.n yuddhe shanairyAhi yato.achyutaH .. 56..\\
arjunaM bhImasena.n vA samare prApya sArathe .
kShemamadya bhavedyantariti me naiShThikI matiH .. 57..\\
tataH prAyAnmahArAja sArathistvarayanhayAn .
yato bhImo maheShvAso yuyudhe tava sainikaiH .. 58..\\
pradruta.n tu rathaM dR^iShTvA dhR^iShTadyumnasya mAriSha .
kira~nsharashatAnyeva gautamo.anuyayau tadA .. 59..\\
sha~Nkha.n cha pUrayAmAsa muhurmuhurarindamaH .
pArShataM prAdravadyantaM mahendra iva shambaram .. 60..\\
shikhaNDina.n tu samare bhIShmamR^ityuM durAsadam .
hArdikyo vArayAmAsa smayanniva muhurmuhuH .. 61..\\
shikhaNDI cha samAsAdya hR^idikAnAM mahAratham .
pa~nchabhirnishitairbhallairjatru deshe samArdayat .. 62..\\
kR^itavarmA tu sa~Nkruddho bhittvA ShaShTibhirAshugaiH .
dhanurekena chichchheda hasanrAjanmahArathaH .. 63..\\
athAnyaddhanurAdAya drupadasyAtmajo balI .
tiShTha tiShTheti sa~Nkruddho hArdikyaM pratyabhAShata .. 64..\\
tato.asya navatiM bANAnrukmapu~NkhAnsutejanAn .
preShayAmAsa rAjendra te.asyAbhrashyanta varmaNaH .. 65..\\
vitathA.nstAnsamAlakShya patitAMshcha mahItale .
kShurapreNa sutIkShNena kArmuka.n chichchhide balI .. 66..\\
athaina.n chhinnadhanvAnaM bhagnashR^i~NgamivarShabham .
ashItyA mArgaNaiH kruddho bAhvorurasi chArdayat .. 67..\\
kR^itavarmA tu sa~Nkruddho mArgaNaiH kR^itavikShataH .
dhanuranyatsamAdAya samArgaNa gaNaM prabho .
shikhaNDinaM bANavaraiH skandhadeshe.abhyatADayat .. 68..\\
skandhadeshe sthitairbANaiH shikhaNDI cha rarAja ha .
shAkhA pratAnairvimalaiH sumahAnsa yathA drumaH .. 69..\\
tAvanyonyaM bhR^isha.n viddhvA rudhireNa samukShitau .
anyonyashR^i~NgAbhihatau rejaturvR^iShabhAviva .. 70..\\
anyonyasya vadhe yatna.n kurvANau tau mahArathau .
rathAbhyA.n cheratustatra maNDalAni sahasrashaH .. 71..\\
kR^itavarmA mahArAja pArShataM nishitaiH sharaiH .
raNe vivyAdha saptatyA svarNapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 72..\\
tato.asya samare bANaM bhojaH praharatA.n varaH .
jIvitAntakara.n ghora.n vyasR^ijattvarayAnvitaH .. 73..\\
sa tenAbhihato rAjanmUrchhAmAshu samAvishat .
dhvajayaShTi.n cha sahasA shishriye kashmalAvR^itaH .. 74..\\
apovAha raNAtta.n tu sArathI rathinA.n varam .
hArdikya sharasantaptaM niHshvasantaM punaH punaH .. 75..\\
parAjite tataH shUre drupadasya sute prabho .
prAdravatpANDavI senA vadhyamAnA samantataH .. 76..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19}
s
shvetAshvo.api mahArAja vyadhamattAvakaM balam .
yathA vAyuH samAsAdya tUlA rAshi.n samantataH .. 1..\\
pratyudyayustrigartAsta.n shibayaH kauravaiH saha .
shAlvAH saMshaptakAshchaiva nArAyaNa bala.n cha yat .. 2..\\
satyasenaH satyakIrtirmitra devaH shruta.n jayaH .
saushrutishchitrasenashcha mitra varmA cha bhArata .. 3..\\
trigartarAjaH samare bhrAtR^ibhiH parivAritaH .
putraishchaiva maheShvAsairnAnAshastradharairyudhi .. 4..\\
te sR^ijantaH sharavrAtAnkiranto.arjunamAhave .
abhyadravanta samare vAryoghA iva sAgaram .. 5..\\
te tvarjuna.n samAsAdya yodhAH shatasahasrashaH .
agachchhanvilaya.n sarve tArkShya.n dR^iShTveva pannagAH .. 6..\\
te vadhyamAnAH samare nAjahuH pANDava.n tadA .
dahyamAnA yathA rAja~nshalabhA iva pAvakam .. 7..\\
satyasenastribhirbANairvivyAdha yudhi pANDavam .
mitra devastriShaShTyA cha chandra devashcha saptabhiH .. 8..\\
mitra varmA trisaptatyA saushrutishchApi pa~nchabhiH .
shatru~njayashcha viMshatyA susharmA navabhiH sharaiH .. 9..\\
shatru~njaya.n cha rAjAna.n hatvA tatra shilAshitaiH .
saushruteH sashirastrANa.n shiraH kAyAdapAharat .
tvaritashchandra deva.n cha sharairninye yamakShayam .. 10..\\
athetarAnmahArAja yatamAnAnmahArathAn .
pa~nchabhiH pa~nchabhirbANairekaikaM pratyavArayat .. 11..\\
satyasenastu sa~Nkruddhastomara.n vyasR^ijanmahat .
samuddishya raNe kR^iShNa.n si.nhanAdaM nanAda cha .. 12..\\
sa nirbhidya bhuja.n savyaM mAdhavasya mahAtmanaH .
ayo mayo mahAchaNDo jagAma dharaNI.n tadA .. 13..\\
mAdhavasya tu viddhasya tomareNa mahAraNe .
pratodaH prApataddhastAdrashmayashcha vishAM pate .. 14..\\
sa pratodaM punargR^ihya rashmIMshchaiva mahAyashAH .
vAhayAmAsa tAnashvAnsatyasenarathaM prati .. 15..\\
viShvaksena.n tu nirbhinnaM prekShya pArtho dhana~njayaH .
satyasena.n sharaistIkShNairdArayitvA mahAbalaH .. 16..\\
tataH sunishitairbANai rAGYastasya mahachchhiraH .
kuNDalopachita.n kAyAchchakarta pR^itanAntare .. 17..\\
taM nihatya shitairbANairmitra varmANamAkShipat .
vatsadantena tIkShNena sArathi.n chAsya mAriSha .. 18..\\
tataH sharashatairbhUyaH saMshaptaka gaNAnvashI .
pAtayAmAsa sa~NkruddhaH shatasho.atha sahasrashaH .. 19..\\
tato rajatapu~Nkhena rAGYaH shIrShaM mahAtmanaH .
mitra devasya chichchheda kShurapreNa mahAyashAH .
susharmANa.n cha sa~Nkruddho jatru deshe samArdayat .. 20..\\
tataH saMshaptakAH sarve parivArya dhana~njayam .
shastraughairmamR^iduH kruddhA nAdayanto disho dasha .. 21..\\
abhyarditastu tairjiShNuH shakratulyaparAkramaH .
aindramastramameyAtmA prAdushchakre mahArathaH .
tataH sharasahasrANi prAdurAsanvishAM pate .. 22..\\
dhvajAnA.n chhidyamAnAnAM kArmukANAM cha sa.nyuge .
rathAnA.n sapatAkAnA.n tUNIrANAM sharaiH saha .. 23..\\
akShANAmatha yoktrANA.n chakrANA.n rashmibhiH saha .
kUbarANA.n varUthAnAM pR^iShatkAnA.n cha sa.nyuge .. 24..\\
ashmanAM patatA.n chaiva prAsAnAmR^iShTibhiH saha .
gadAnAM parighANA.n cha shaktInAM tomaraiH saha .. 25..\\
shataghnInA.n sachakrANAM bhujAnAmUrubhiH saha .
kaNThasUtrA~NgadAnA.n cha keyUrANAM cha mAriSha .. 26..\\
harANAmatha niShkANA.n tanutrANAM cha bhArata .
chhatrANA.n vyajanAnA.n cha shirasAM mukuTaiH saha .
ashrUyata mahA~nshabdastatra tatra vishAM pate .. 27..\\
sakuNDalAni svakShINi pUrNachandra nibhAni cha .
shirA.nsyurvyAmadR^ishyanta tArAgaNa ivAmbare .. 28..\\
susragvINi suvAsA.nsi chandanenokShitAni cha .
sharIrANi vyadR^ishyanta hatAnA.n cha mahItale .
gandharvanagarAkAra.n ghoramAyodhanaM tadA .. 29..\\
nihatai rAjaputraishcha kShatriyaishcha mahAbalaiH .
hastibhiH patitaishchaiva turagaishchAbhavanmahI .
agamyamArgA samare vishIrNairiva parvataiH .. 30..\\
nAsIchchakrapathashchaiva pANDavasya mahAtmanaH .
nighnataH shAtravAnbhallairhastyashva.n chAmitammahat .. 31..\\
A tumbAdavasIdanti rathachakrANi mAriSha .
raNe vicharatastasya tasmi.Nllohitakardame .. 32..\\
sIdamAnAni chakrANi samUhusturagA bhR^isham .
shrameNa mahatA yuktA manomArutara.nhasaH .. 33..\\
vadhyamAna.n tu tatsainyaM pANDuputreNa dhanvinA .
prAyasho vimukha.n sarvaM nAvatiShThata sa.nyuge .. 34..\\
tA~njitvA samare jiShNuH saMshaptaka gaNAnbahUn .
rarAja sa mahArAja vidhUmo.agniriva jvalan .. 35..\\
yudhiShThiraM mahArAja visR^ijanta.n sharAnbahUn .
svaya.n duryodhano rAjA pratyagR^ihNAdabhItavat .. 36..\\
tamApatanta.n sahasA tava putraM mahAbalam .
dharmarAjo druta.n viddhvA tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 37..\\
sA cha taM prativivyAdha navabhirnishitaiH sharaiH .
sArathi.n chAsya bhallena bhR^ishaM kruddho.abhyatADayat .. 38..\\
tato yudhiShThiro rAjA hemapu~NkhA~nshilImukhAn .
duryodhanAya chikShepa trayodasha shilAshitAn .. 39..\\
chaturbhishchaturo vAhA.nstasya hatvA mahArathaH .
pa~nchamena shiraH kAyAtsArathestu samAkShipat .. 40..\\
ShaShThena cha dhvaja.n rAGYaH saptamena cha kArmukam .
aShTamena tathA khaDgaM pAtayAmAsa bhUtale .
pa~nchabhirnR^ipati.n chApi dharmarAjo.ardayadbhR^isham .. 41..\\
hatAshvAttu rathAttasmAdavaplutya sutastava .
uttama.n vyasanaM prApto bhUmAveva vyatiShThata .. 42..\\
ta.n tu kR^ichchhragataM dR^iShTvA karNa drauNikR^ipAdayaH .
abhyavartanta sahitAH parIpsanto narAdhipam .. 43..\\
atha pANDusutAH sarve parivArya yudhiShThiram .
abhyayuH samare rAja.nstato yuddhamavartata .. 44..\\
atha tUryasahasrANi prAvAdyanta mahAmR^idhe .
kShveDAH kilalilA shabdAH prAdurAsanmahIpate .
yadabhyagachchhansamare pA~nchAlAH kauravaiH saha .. 45..\\
narA naraiH samAjagmurvAraNA varavAraNaiH .
rathAshcha rathibhiH sArdha.n hayAshcha hayasAdibhiH .. 46..\\
dvandvAnyAsanmahArAja prekShaNIyAni sa.nyuge .
vismApanAnyachintyAni shastravantyuttamAni cha .. 47..\\
ayudhyanta mahAvegAH parasparavadhaiShiNaH .
anyonya.n samare jaghnuryodhavratamanuShThitAH .
na hi te samara.n chakruH pR^iShThato vai kathaM chana .. 48..\\
muhUrtameva tadyuddhamAsInmadhuradarshanam .
tata unmattavadrAjannirmaryAdamavartata .. 49..\\
rathI nAga.n samAsAdya vicharanraNamUrdhani .
preShayAmAsa kAlAya sharaiH saMnataparvabhiH .. 50..\\
nAgA hayAnsamAsAdya vikShipanto bahUnatha .
drAvayAmAsuratyugrAstatra tatra tadA tadA .. 51..\\
vidrAvya cha bahUnashvAnnAgA rAjanbalotkaTAH .
viShANaishchApare jaghnurmamR^idushchApare bhR^isham .. 52..\\
sAshvArohAMshcha turagAnviShANairbibhidU raNe .
aparAMshchikShipurvegAtpragR^ihyAtibalAstathA .. 53..\\
pAdAtairAhatA nAgA vivareShu samantataH .
chakrurArtasvara.n ghora.n vyadravanta disho dasha .. 54..\\
padAtInA.n tu sahasA pradrutAnAM mahAmR^idhe .
utsR^ijyAbharaNa.n tUrNamavaplutya raNAjire .. 55..\\
nimittaM manyamAnAstu pariNamya mahAgajAH .
jagR^ihurbibhidushchaiva chitrANyAbharaNAni cha .. 56..\\
pratimAneShu kumbheShu dantaveShTeShu chApare .
nigR^ihItA bhR^ishaM nAgAH prAsatomara shaktibhiH .. 57..\\
nigR^ihya cha gadAH ke chitpArshvasthairbhR^ishadAruNaiH .
rathAshvasAdibhistatra sambhinnA nyapatanbhuvi .. 58..\\
saratha.n sAdina.n tatra apare tu mahAgajAH .
bhUmAvamR^idnanvegena savarmANaM patAkinam .. 59..\\
rathaM nAgAH samAsAdya dhuri gR^ihya cha mAriSha .
vyAkShipansahasA tatra ghorarUpe mahAmR^idhe .. 60..\\
nArAchairnihatashchApi nipapAta mahAgajaH .
parvatasyeva shikhara.n vajrabhagnaM mahItale .. 61..\\
yodhA yodhAnsamAsAdya muShTibhirvyahananyudhi .
kesheShvanyonyamAkShipya chichchhidurbibhiduH saha .. 62..\\
udyamya cha bhujAvanyo nikShipya cha mahItale .
padA choraH samAkramya sphurato vyahanachchhiraH .. 63..\\
mR^itamanyo mahArAja padbhyA.n tADitavA.nstadA .
jIvatashcha tathaivAnyaH shastra.n kAye nyamajjayat .. 64..\\
muShTiyuddhaM mahachchAsIdyodhAnA.n tatra bhArata .
tathA keshagrahashchogro bAhuyuddha.n cha kevalam .. 65..\\
samAsaktasya chAnyena aviGYAtastathAparaH .
jahAra samare prANAnnAnAshastrairanekadhA .. 66..\\
sa.nsakteShu cha yodheShu vartamAne cha sa~Nkule .
kabandhAnyutthitAni sma shatasho.atha sahasrashaH .. 67..\\
lohitaiH sichyamAnAni shastrANi kavachAni cha .
mahAra~NgAnuraktAni vastrANIva chakAshire .. 68..\\
evametanmahAyuddha.n dAruNaM bhR^ishasa~Nkulam .
unmattara~Ngapratima.n shabdenApUrayajjagat .. 69..\\
naiva sve na pare rAjanviGYAyante sharAturAH .
yoddhavyamiti yudhyante rAjAno jaya gR^iddhinaH .. 70..\\
svAnsve jaghnurmahArAja parAMshchaiva samAgatAn .
ubhayoH senayorvIrairvyAkula.n samapadyata .. 71..\\
rathairbhagnairmahArAja vAraNaishcha nipAtitaiH .
hayaishcha patitaistatra naraishcha vinipAtitaiH .. 72..\\
agamyarUpA pR^ithivI mA.nsashoNitakardamA .
kShaNenAsInmahArAja kShatajaughapravartinI .. 73..\\
pA~nchAlAnavadhItkarNastrigartAMshcha dhana~njayaH .
bhImasenaH kurUnrAjanhastyanIka.n cha sarvashaH .. 74..\\
evameSha kShayo vR^ittaH kurupANDavasenayoH .
aparAhNe mahArAja kA~NkShantyorvipula.n jayam .. 75..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20}
dhr
atitIvrANi duHkhAni duHsahAni bahUni cha .
tavAha.n sa~njayAshrauShaM putrANAM mama sa~NkShayam .. 1..\\
tathA tu me kathayase yathA yuddha.n tu vartate .
na santi sUta kauravyA iti me naiShThikI matiH .. 2..\\
duryodhanastu virathaH kR^itastatra mahAraNe .
dharmaputraH katha.n chakre tasminvA nR^ipatiH katham .. 3..\\
aparAhNe katha.n yuddhamabhavalloma hArShaNam .
tanmamAchakShva tattvena kushalo hyasi sa~njaya .. 4..\\
s
sa.nsakteShu cha sainyeShu yudhyamAneShu bhAgashaH .
rathamanya.n samAsthAya putrastava vishAM pate .. 5..\\
krodhena mahatAviShTaH saviSho bhujago yathA .
duryodhanastu dR^iShTvA vai dharmarAja.n yudhiShThiram .
uvAcha sUta tvarita.n yAhi yAhIti bhArata .. 6..\\
atra mAM prApaya kShipra.n sArathe yatra pANDavaH .
dhriyamANena chhatreNa rAjA rAjati daMshitaH .. 7..\\
sasUtashchodito rAGYA rAGYaH syandanamuttamam .
yudhiShThirasyAbhimukhaM preShayAmAsa sa.nyuge .. 8..\\
tato yudhiShThiraH kruddhaH pramatta iva sadgavaH .
sArathi.n chodayAmAsa yAhi yatra suyodhanaH .. 9..\\
tau samAjagmaturvIrau bhrAtarau rathasAttamau .
sametya cha mahAvIryau saMnaddhau yuddhadurmadau .
tatakShaturmaheShvAsau sharairanyonyamAhave .. 10..\\
tato duryodhano rAjA dharmashIlasya mAriSha .
shilAshitena bhallena dhanushchichchheda sa.nyuge .
taM nAmR^iShyata sa~Nkruddho vyavasAya.n yudhiShThiraH .. 11..\\
apavidhya dhanushchhinna.n krodhasa.nraktalochanaH .
anyatkArmukamAdAya dharmaputrashchamUmukhe .. 12..\\
duryodhanasya chichchheda dhvaja.n kArmukameva cha .
athAnyaddhanurAdAya pratyavidhyata pANDavam .. 13..\\
tAvanyonya.n susa.nrabdhau sharavarShANyamu~nchatAm .
si.nhAviva susa~Nkruddhau parasparajigIShayA .. 14..\\
anyonya.n jaghnatushchaiva nardamAnau vR^iShAviva .
anyonyaM prekShamANau cha cheratustau mahArathau .. 15..\\
tataH pUrNAyatotsR^iShTairanyonya.n sukR^itavraNau .
virejaturmahArAja puShTitAviva kiMshukau .. 16..\\
tato rAjanpratibhayAnsi.nhanAdAnmuhurmuhuH .
talayoshcha tathA shabdAndhanuShoshcha mahAhave .. 17..\\
sha~NkhashabdaravAMsh chaiva chakratustau rathottamau .
anyonya.n cha mahArAja pIDayAM chakraturbhR^isham .. 18..\\
tato yudhiShThiro rAjA tava putra.n tribhiH sharaiH .
AjaghAnorasi kruddho vajravego durAsadaH .. 19..\\
prativivyAdha ta.n tUrNaM tava putro mahIpatim .
pa~nchabhirnishitairbANairhemapu~NkhaiH shilAshitaiH .. 20..\\
tato duryodhano rAjA shakti.n chikShepa bhArata .
sarvapArashavI.n tIkShNAM maholkA pratimAM tadA .. 21..\\
tAmApatantI.n sahasA dharmarAjaH shilAshitaiH .
tribhishchichchheda sahasA ta.n cha vivyAdha saptabhiH .. 22..\\
nipapAta tataH sAtha hemadaNDA mahAghanA .
nipatantI maholkeva vyarAjachchhikhi saMnibhA .. 23..\\
shakti.n vinihatA.n dR^iShTvA putrastava vishAM pate .
navabhirnishitairbhallairnijaghAna yudhiShThiram .. 24..\\
so.atividdho balavatAmagraNIH shatrutApanaH .
duryodhana.n samuddishya bANa.n jagrAha satvaraH .. 25..\\
samAdhatta cha taM bANa.n dhanuShyugraM mahAbalaH .
chikShepa cha tato rAjA rAGYaH kruddhaH parAkramI .. 26..\\
sa tu bANaH samAsAdya tava putraM mahAratham .
vyamohayata rAjAna.n dharaNIM cha jagAma ha .. 27..\\
tato duryodhanaH kruddho gadAmudyamya vegitaH .
vidhitsuH kalahasyAntamabhidudrAva pANDavam .. 28..\\
tamAlakShyodyata gada.n daNDahastamivAntakam .
dharmarAjo mahAshaktiM prAhiNottava sUnave .
dIpyamAnAM mahAvegAM maholkA.n jvalitAm iva .. 29..\\
rathasthaH sa tayA viddho varma bhittvA mahAhave .
bhR^isha.n sa.nvignahR^idayaH papAta cha mumoha cha .. 30..\\
tatastvaritamAgatya kR^itavarmA tavAtmajam .
pratyapadyata rAjAnaM magna.n vai vyasanArNave .. 31..\\
bhImo.api mahatI.n gR^ihya gadA.n hemapariShkR^itAm .
abhidudrAva vegena kR^itavarmANamAhave .
eva.n tadabhavadyuddhaM tvadIyAnAM paraiH saha .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21}
s
tataH karNaM puraskR^itya tvadIyA yuddhadurmadAH .
punarAvR^itya sa~NgrAma.n chakrurdevAsuropamam .. 1..\\
dviradarathanarAshvasha~NkhashabdaiH
parihR^iShitA vividhaishcha shastrapAtaiH .
dviradarathapadAtisArthavAhAH
paripatitAbhimukhAH prajahrire te .. 2..\\
sharaparashu varAsi paTTishair
iShubhiranekavidhaishcha sAditAH .
dviradarathahayA mahAhave
varapuruShaiH puruShAshcha vAhanaiH .. 3..\\
kamaladinakarendu saMnibhaiH
sitadashanaiH sumukhAkShi nAsikaiH .
ruchiramukuTa kuNDalairmahI
puruShashirobhiravastR^itA babhau .. 4..\\
parighamusala shaktitomarair
nakharabhushuNDi gadA shatairdrutAH .
dviradanarahayAH sahasrasho
rudhiranadI pravahAstadAbbhavan .. 5..\\
prahata nararathAshvaku~njaraM
pratibhaya darshanamulbaNa.n tadA .
tadahitanihataM babhau balaM
pitR^iparirAShTramiva prajA kShaye .. 6..\\
atha tava naradeva sainikAs
tava cha sutAH surasUnu saMnibhAH .
amitabalapuraHsarA raNe
kuru vR^iShabhAH shiniputramabhyayuH .. 7..\\
tadatiruchira bhImamAbabhau
puruShavarAshvarathadvipAkulam .
lavaNajalasamuddhata svanaM
balamamarAsurasainyasaMnibham .. 8..\\
surapatisamavikramastatas
tridashavarAvarajopama.n yudhi .
dinakarakiraNa prabhaiH pR^iShatkair
avitanayo.abhyahanachchhini pravIram .. 9..\\
tamapi saratha vAjisArathiM
shinivR^iShabho vividhaiH sharaistvaran .
bhujaga viShasamaprabhai raNe
puruShavara.n samavAstR^iNottadA .. 10..\\
shinivR^iShabha sharaprapIDittaM
tava suhR^ido vasuSheNamabhyayuH .
tvaritamatirathA ratharShabhaM
dviradarathAshvapadAtibhiH saha .. 11..\\
tamudadhi nibhamAdravadbalI
tvaritataraiH samabhidrutaM paraiH .
drupada suta sakhastadAkarot
puruSharathAshvagajakShayaM mahat .. 12..\\
atha puruShavarau kR^itAhnikau
bhavamabhipUjya yathAvidhi prabhum .
arivadha kR^itanishchayau drutaM
tava balamarjuna keshavau sR^itau .. 13..\\
jaladaninadanisvana.n rathaM
pavanavidhUtapatAka ketanam .
sitahayamupayAntamantikaM
hR^itamanaso dadR^ishustadArayaH .. 14..\\
atha visphArya gANDIva.n raNe nR^ityannivArjunaH .
sharasambAdhamakarotkha.n dishaH pradishastathA .. 15..\\
rathAnvimAnapratimAnsajjayantrAyudha dhvajAn .
sasArathI.nstadA bANairabhrANIvAnilo.avadhIt .. 16..\\
gajAngajaprayantR^IMshcha vaijayantyayudha dhvajAn .
sAdino.ashvAMshcha pattIMshcha sharairninye yamakShayam .. 17..\\
tamantakamiva kruddhamanivAryaM mahAratham .
duryodhano.abhyayAdeko nighnanbANaiH pR^ithagvidhaiH .. 18..\\
tasyArjuno dhanuH sUta.n ketumashvAMshcha sAyakaiH .
hatvA saptabhirekaika.n chhatraM chichchheda patriNA .. 19..\\
navama.n cha samAsAdya vyajR^ijatpratighAtinam .
duryodhanAyeShu vara.n taM drauNiH saptadhAchchhinat .. 20..\\
tato drauNerdhanushchhittvA hatvA chAshvavarA~nsharaiH .
kR^ipasyApi tathAtyugra.n dhanushchichchheda pANDavaH .. 21..\\
hArdikyasya dhanushchhittvA dhvaja.n chAshvaM tathAvadhIt .
duHshAsanasyeShu vara.n chhittvA rAdheyamabhyayAt .. 22..\\
atha sAtyakimutsR^ijya tvarankarNo.arjuna.n tribhiH .
viddhvA vivyAdha viMshatyA kR^iShNaM pArthaM punastribhiH .. 23..\\
atha sAtyakirAgatya karNa.n viddhvA shitaiH sharaiH .
navatyA navabhishchograiH shatena punarArdayat .. 24..\\
tataH pravIrAH pANDUnA.n sarve karNamapIDayan .
yudhAmanyuH shikhaNDI cha draupadeyAH prabhadrakAH .. 25..\\
uttamaujA yuyutsushcha yamau pArShata eva cha .
chedikArUSha matsyAnA.n kekayAnAM cha yadbalam .
chekitAnashcha balavAndharmarAjashcha suvrataH .. 26..\\
ete rathAshvadviradaiH pattibhishchogravikramaiH .
parivArya raNe karNaM nAnAshastrairavAkiran .
bhAShanto vAgbhirugrAbhiH sarve karNavadhe vR^itAH .. 27..\\
tA.n shastravR^iShTiM bahudhA chhittvA karNaH shitaiH sharaiH .
apovAha sma tAnsarvAndrumAnbha~Nktveva mArutaH .. 28..\\
rathinaH samahA mAtrAngajAnashvAnsasAdinaH .
sharavrAtAMshcha sa~Nkruddho nighnankarNo vyadR^ishyata .. 29..\\
tadvadhyamAnaM pANDUnAM bala.n karNAstra tejasA .
vishastra kShatadeha.n cha prAya AsItparA~Nmukham .. 30..\\
atha karNAstramastreNa pratihatyArjunaH svayam .
dishaH kha.n chaiva bhUmiM cha prAvR^iNochchharavR^iShTibhiH .. 31..\\
musalAnIva niShpetuH parighA iva cheShavaH .
shataghnya iva chApyanye vajrANyugrANi vApare .. 32..\\
tairvadhyamAna.n tatsainya.n sapattyashvarathadvipam .
nimIlitAkShamatyarthamudabhrAmyatsamantataH .. 33..\\
niShkaivalya.n tadA yuddhaM prApurashvanaradvipAH .
vadhyamAnAH sharairanye tadA bhItAH pradudruvuH .. 34..\\
eva.n teShAM tadA yuddhe sa.nsaktAnAM jayaiShiNAm .
girimasta.n samAsAdya pratyapadyata bhAnumAn .. 35..\\
tamasA cha mahArAja rajasA cha visheShataH .
na ki.n chitpratyapashyAma shubha.n vA yadi vAshubham .. 36..\\
te trasanto maheShvAsA rAtriyuddhasya bhArata .
apayAna.n tatashchakruH sahitAH sarvavAjibhiH .. 37..\\
kauraveShu cha yAteShu tadA rAjandinakShaye .
jaya.n sumanasaH prApya pArthAH svashibiraM yayuH .. 38..\\
vAditrashabdairvividhaiH si.nhanAdaishcha nartitaiH .
parAnavahasantashcha stuvantashchAchyutArjunau .. 39..\\
kR^ite.avahAre tairvIraiH sainikAH sarva eva te .
AshiShaH pANDaveyeShu prAyujyanta nareshvarAH .. 40..\\
tataH kR^ite.avahAre cha prahR^iShTAH kurupANDavAH .
nishAyA.n shibira.n gatvA nyavishanta nareshvarAH .. 41..\\
yakSharakShaHpishAchAshcha shvApadAni cha sa~NghashaH .
jagmurAyodhana.n ghora.n rudrasyAnartanopamam .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22}
dhr
svenachchhandena naH sarvAnnAvadhIdvyaktamarjunaH .
na hyasyA samare muchyetAntako.apyAtatAyinaH .. 1..\\
pArtho hyeko.aharadbhadrAmekashchAgnimatarpayat .
ekashchemAM mahI.n jitvA chakre balibhR^ito nR^ipAn .. 2..\\
eko nivAtakavachAnavadhIddivyakArmukaH .
ekaH kirAta rUpeNa sthita.n sharvamayodhayat .. 3..\\
eko.abhyarakShadbharatAneko bhavamatoShayat .
tenaikena jitAH sarve madIyA ugratejasaH .
te na nindyAH prashasyAshcha yatte chakrurbravIhi tat .. 4..\\
s
hataprahata vidhvastA vivarmAyudha vAhanAH .
dInasvarA dUyamAnA mAninaH shatrubhirjitAH .. 5..\\
shibirasthAH punarmantraM mantrayanti sma kauravAH .
bhagnadaMShTrA hataviShAH padAkrAntA ivoragAH .. 6..\\
tAnabravIttataH karNaH kruddhaH sarpa iva shvasan .
kara.n kareNAbhipIDya prekShamANastavAtmajam .. 7..\\
yatto dR^iDhashcha dakShashcha dhR^itimAnarjunaH sadA .
sa bodhayati chApyenaM prAptakAlamadhokShajaH .. 8..\\
sahasrAstra visargeNa vaya.n tenAdya va~njitAH .
shvastvaha.n tasya sa~Nkalpa.n sarvaM hantA mahIpate .. 9..\\
evamuktastathetyuktvA so.anujaGYe nR^ipottamAn .
sukhoShitAste rajanI.n hR^iShTA yuddhAya niryayuH .. 10..\\
te.apashyanvihita.n vyUha.n dharmarAjena durjayam .
prayatnAtkurumukhyena bR^ihaspatyushano matAt .. 11..\\
atha pratIpa kartAra.n satataM vijitAtmanAm .
sasmAra vR^iShabhaskandha.n karNaM duryodhanastadA .. 12..\\
purandarasama.n yuddhe marudgaNasamaM bale .
kArtavIrya sama.n vIrye karNaM rAGYo.agamanmanaH .
sUtaputraM maheShvAsaM bandhumAtyayikeShviva .. 13..\\
dhr
yadvo.agamanmano mandAH karNa.n vaikartana.n tadA .
apyadrAkShata ta.n yUyaM shItArtA iva bhAskaram .. 14..\\
kR^ite.avahAre sainyAnAM pravR^itte cha raNe punaH .
katha.n vaikartanaH karNastatrAyudhyata sa~njaya .
katha.n cha pANDavAH sarve yuyudhustatra sUtajam .. 15..\\
karNo hyeko mahAbAhurhanyAtpArthAnsasomakAn .
karNasya bhujayorvIrya.n shakra viShNusamaM matam .
tathAstrANi sughorANi vikramashcha mahAtmanaH .. 16..\\
duryodhana.n tadA dR^iShTvA pANDavena bhR^ishArditam .
parAkrAntAnpANDusutAndR^iShTvA chApi mahAhave .. 17..\\
karNamAshritya sa~NgrAme darpo duryodhane punaH .
jetumutsahate pArthAnsaputrAnsaha keshavAn .. 18..\\
aho bata mahadduHkha.n yatra pANDusutAnraNe .
nAtaradrabhasaH karNo daivaM nUnaM parAyaNam .
aho dyUtasya niShTheya.n ghorA samprati vartate .. 19..\\
aho duHkhAni tIvrANi duryodhanakR^itAnyaham .
sahiShyAmi sughorANi shalya bhUtAni sa~njaya .. 20..\\
saubala.n cha tathA tAta nItimAniti manyate .. 21..\\
yuddheShu nAma divyeShu vartamAneShu sa~njaya .
ashrauShaM nihatAnputrAnnityameva cha nirjitAn .. 22..\\
na pANDavAnA.n samare kashchidasti nivArakaH .
strImadhyamiva gAhanti daiva.n hi balavattaram .. 23..\\
s
atikrAnta.n hi yatkAryaM pashchAchchintayatIti cha .
tachchAsya na bhavetkArya.n chintayA cha vinashyati .. 24..\\
tadida.n tava kAryaM tu dUraprApta.n vijAnatA .
na kR^ita.n yattvayA pUrvaM prAptAprApta vichAraNe .. 25..\\
ukto.asi bahudhA rAjanmA yudhyasveti pANDavaiH .
gR^ihNIShe na cha tanmohAtpANDaveShu vishAM pate .. 26..\\
tvayA pApAni ghorANi samAchIrNAni pANDuShu .
tvatkR^ite vartate ghoraH pArthivAnA.n janakShayaH .. 27..\\
tattvidAnImatikramya mA shucho bharatarShabha .
shR^iNu sarva.n yathAvR^itta.n ghoraM vaishasamachyuta .. 28..\\
prabhAtAyA.n rajanyA.n tu karNo rAjAnamabhyayAt .
sametya cha mahAbAhurduryodhanamabhAShata .. 29..\\
adya rAjansameShyAmi pANDavena yashasvinA .
haniShyAmi cha ta.n vIraM sa vA mAM nihaniShyati .. 30..\\
bahutvAnmama kAryANA.n tathA pArthasya pArthiva .
nAbhUtsamAgamo rAjanmama chaivArjunasya cha .. 31..\\
ida.n tu me yathA praGYa.n shR^iNu vAkyaM vishAM pate .
anihatya raNe pArthaM nAhameShyAmi bhArata .. 32..\\
hatapravIre sainye.asminmayi chaiva sthite yudhi .
abhiyAsyati mAM pArthaH shakra shaktyA vinAkR^itam .. 33..\\
tataH shreyaH kara.n yatte tannibodha janeshvara .
AyudhAnA.n cha yadvIryaM dravyANAm arjunasya cha .. 34..\\
kAyasya mahato bhede lAghave dUrapAtane .
sauShThave chAstrayoge cha savyasAchI na matsamaH .. 35..\\
sarvAyudhamahAmAtra.n vijayaM nAma taddhanuH .
indrArthamabhikAmena nirmita.n vishvakarmaNA .. 36..\\
yena daitya gaNAnrAja~njitavAnvai shatakratuH .
yasya ghoSheNa daityAnA.n vimuhyanti disho dasha .
tadbhArgavAya prAyachchhachchhakraH paramasaMmatam .. 37..\\
taddivyaM bhArgavo mahyamadadAddhanuruttamam .
yena yotsye mahAbAhumarjuna.n jayatA.n varam .
yathendraH samare sarvAndaiteyAnvai samAgatAn .. 38..\\
dhanurghora.n rAmadatta.n gANDIvAttadvishiShyate .
triH saptakR^itvaH pR^ithivI dhanuShA tena nirjitA .. 39..\\
dhanuSho yasya karmANi divyAni prAha bhArgavaH .
tadrAmo hyadadAnmahya.n yena yotsyAmi pANDavam .. 40..\\
adya duryodhanAha.n tvAM nandayiShye sabAndhavam .
nihatya samare vIramarjuna.n jayatA.n varam .. 41..\\
saparvatavanadvIpA hatadviDbhiH sasAgarA .
putrapautra pratiShThA te bhaviShyatyadya pArthiva .. 42..\\
nAsAdhya.n vidyate me.adya tvatpriyArthaM visheShataH .
samyagdharmAnuraktasya siddhirAtmavato yathA .. 43..\\
na hi mA.n samare soDhuM sa shakto.agni.n taruryathA .
avashya.n tu mayA vAchya.n yena hIno.asmi phalgunAt .. 44..\\
jyA tasya dhanuSho divyA tathAkShayyau maheShudhI .
tasya divya.n dhanuHshreShThaM gANDIvamajara.n yudhi .. 45..\\
vijaya.n cha mahaddivyaM mamApi dhanuruttamam .
tatrAhamadhikaH pArthAddhanuShA tena pArthiva .. 46..\\
mayA chAbhyadhiko vIraH pANDavastannibodha me .
rashmigrAhashcha dAshArhaH sarvalokanamaskR^itaH .. 47..\\
agnidattashcha vai divyo rathaH kA~nchanabhUShaNaH .
achchhedyaH sarvato vIra vAjinashcha manojavAH .
dhvajashcha divyo dyutimAnvAnaro vismaya.n karaH .. 48..\\
kR^iShNashcha sraShTA jagato ratha.n tamabhirakShati .
ebhirdravyairaha.n hIno yoddhumichchhAmi pANDavam .. 49..\\
aya.n tu sadR^isho vIraH shalyaH samitishobhanaH .
sArathya.n yadi me kuryAddhruvaste vijayo bhavet .. 50..\\
tasya me sArathiH shalyo bhavatvasu karaH paraiH .
nArAchAngArdhrapatrAMshcha shakaTAni vahantu me .. 51..\\
rathAshcha mukhyA rAjendra yuktA vAjibhiruttamaiH .
AyAntu pashchAtsatataM mAmeva bharatarShabha .. 52..\\
evamabhyadhikaH pArthAdbhaviShyAmi guNairaham .
shalyo hyabhyadhikaH kR^iShNAdarjunAdadhiko hyaham .. 53..\\
yathAshvahR^idaya.n veda dAshArhaH paravIrahA .
tathA shalyo.api jAnIte hayAnA.n vai mahArathaH .. 54..\\
bAhuvIrye samo nAsti madrarAjasya kash chana .
tathAstrairmatsamo nAsti kashchideva dhanurdharaH .. 55..\\
tathA shalya samo nAsti hayayAne ha kash chana .
so.ayamabhyadhikaH pArthAdbhaviShyati ratho mama .. 56..\\
etatkR^itaM mahArAja tvayechchhAmi parantapa .
eva.n kR^ite kR^itaM mahya.n sarvakAmairbhaviShyati .. 57..\\
tato draShTAsi samare yatkariShyAmi bhArata .
sarvathA pANDavAnsarvA~njeShyAmyadya samAgatAn .. 58..\\
dur
sarvametatkariShyAmi yathA tva.n karNa manyase .
sopAsa~NgA rathAH sAshvA anuyAsyanti sUtaja .. 59..\\
nArAchAngArdhrapakShAMshcha shakaTAni vahantu te .
anuyAsyAma karNa tvA.n vayaM sarve cha pArthivAH .. 60..\\
s
evamuktvA mahArAja tava putrAH pratApavAn .
abhigamyAbravIdrAjA madrarAjamida.n vachaH .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23}
s
putrastava mahArAja madrarAjamida.n vachaH .
vinayenopasa~Ngamya praNayAdvAkyamabravIt .. 1..\\
satyavrata mahAbhAga dviShatAm aghavardhana .
madreshvara raNe shUra parasainyabhaya~Nkara .. 2..\\
shrutavAnasi karNasya bruvato vadatA.n vara .
yathA nR^ipatisi.nhAnAM madhye tvA.n varayatyayam .. 3..\\
tasmAtpArtha vinAshArtha.n hitArthaM mama chaiva hi .
sArathya.n rathinAM shreShTha sumanAH kartumarhasi .. 4..\\
asyAbhIshu graho loke nAnyo.asti bhavatA samaH .
sa pAtu sarvataH karNaM bhavAnbrahmeva sha~Nkaram .. 5..\\
pArthasya sachivaH kR^iShNo yathAbhIshu graho varaH .
tathA tvamapi rAdheya.n sarvataH paripAlaya .. 6..\\
bhIShmo droNaH kR^ipaH karNo bhavAnbhojashcha vIryavAn .
shakuniH saubalo drauNirahameva cha no balam .
eShAmeva kR^ito bhAgo navadhA pR^itanA pate .. 7..\\
naiva bhAgo.atra bhIShmasya droNasya cha mahAtmanaH .
tAbhyAmatItya tau bhAgau nihatA mama shatravaH .. 8..\\
vR^iddhau hi tau naravyAghrau chhalena nihatau cha tau .
kR^itvA nasukara.n karma gatau svargamito.anagha .. 9..\\
tathAnye puruShavyAghrAH parairvinihatA yudhi .
asmadIyAshcha bahavaH svargAyopagatA raNe .
tyaktvA prANAnyathAshakti cheShTAH kR^itvA cha puShkalAH .. 10..\\
karNo hyeko mahAbAhurasmatpriyahite rataH .
bhavAMshcha puruShavyAghra sarvalokamahArathaH .
tasmi~njayAshA vipulA mama madrajanAdhipa .. 11..\\
pArthasya samare kR^iShNo yathAbhIshu varagrahaH .
tena yukto raNe pArtho rakShyamANashcha pArthiva .
yAni karmANi kurute pratyakShANi tathaiva te .. 12..\\
pUrvaM na samare hyevamavadhIdarjuno ripUn .
ahanyahani madresha drAvayandR^ishyate yudhi .. 13..\\
bhAgo.avashiShTaH karNasya tava chaiva mahAdyute .
taM bhAga.n saha karNena yugapannAshayAhave .. 14..\\
sUryAruNau yathAdR^iShTvA tamo nashyati mAriSha .
tathA nashyantu kaunteyAH sapA~nchAlAH sasR^i~njayAH .. 15..\\
rathAnAM pravaraH karNo yantR^INAM pravaro bhavAn .
saMnipAtaH samo loke bhavatornAsti kash chana .. 16..\\
yathA sarvAsvavasthAsu vArShNeyaH pAti pANDavam .
tathA bhavAnparitrAtu karNa.n vaikartanaM raNe .. 17..\\
tvayA sArathinA hyeSha apradhR^iShyo bhaviShyati .
devatAnAmapi raNe sashakrANAM mahIpate .
kiM punaH pANDaveyAnAM mAtisha~NkIrvacho mama .. 18..\\
duryodhana vachaH shrutvA shalyaH krodhasamanvitaH .
trishikhAM bhrukuTI.n kR^itvA dhunvanhastau punaH punaH .. 19..\\
krodharakte mahAnetre parivartya mahAbhujaH .
kulaishvaryashrutibalairdR^iptaH shalyo.abravIdidam .. 20..\\
avamanyase mA.n gAndhAre dhruvaM mAM parisha~Nkase .
yanmAM bravIShi visrabdha.n sArathya.n kriyatAm iti .. 21..\\
asmatto.abhyadhika.n karNaM manyamAnaH prasha.nsasi .
na chAha.n yudhi rAdheya.n gaNaye tulyamAtmanA .. 22..\\
AdishyatAmabhyadhiko mamAMshaH pR^ithivIpate .
tamaha.n samare hatvA gamiShyAmi yathAgatam .. 23..\\
atha vApyeka evAha.n yotsyAmi kurunandana .
pashya vIryaM mamAdya tva.n sa~NgrAme dahato ripUn .. 24..\\
na chAbhikAmAnkauravya vidhAya hR^idaye pumAn .
asmadvidhaH pravarteta mA mA tvamatisha~NkithAH .. 25..\\
yudhi chApyavamAno me na kartavyaH katha.n chana .
pashya hImau mama bhujau vajrasa.nhananopamau .. 26..\\
dhanuH pashya cha me chitra.n sharAMshchAshIviShopamAn .
rathaM pashya cha me kL^ipta.n sadashvairvAtavegitaiH .
gadA.n cha pashya gAndhAre hemapaTTa vibhUShitAm .. 27..\\
dArayeyaM mahI.n kruddho vikireyaM cha parvatAn .
shoShayeya.n samudrAMshcha tejasA svena pArthiva .. 28..\\
tanmAmeva.nvidha.n jAnansamarthamarinigrahe .
kasmAdyunakShi sArathye nyUnasyAdhirathernR^ipa .. 29..\\
na nAma dhuri rAjendra prayoktu.n tvamihArhasi .
na hi pApIyasaH shreyAnbhUtvA preShyatvamutsahe .. 30..\\
yo hyabhyupagataM prItyA garIyA.nsa.n vashe sthitam .
vashe pApIyaso dhatte tatpApamadharottaram .. 31..\\
brAhmaNA brahmaNA sR^iShTA mukhAtkShatramathorasaH .
UrubhyAmasR^ijadvaishyA~nshUdrAnpadbhyAmiti shrutiH .
tebhyo varNavisheShAshcha pratilomAnulomajAH .. 32..\\
athAnyonyasya sa.nyogAchchAturvarNyasya bhArata .
goptAraH sa~NgrahItArau dAtAraH kShatriyAH smR^itAH .. 33..\\
yAjanAdhyApanairviprA vishuddhaishcha pratigrahaiH .
lokasyAnugrahArthAya sthApitA brahmaNA bhuvi .. 34..\\
kR^iShishcha pAshupAlya.n cha vishAM dAnaM cha sarvashaH .
brahmakShatravishA.n shUdrA vihitAH parichArakAH .. 35..\\
brahmakShatrasya vihitaH sUtA vai parichArakAH .
na viTshUdrasya tatraiva shR^iNu vAkyaM mamAnagha .. 36..\\
so.ahaM mUrdhAvasiktaH sanrAjarShikulasambhavaH .
mahArathaH samAkhyAtaH sevyaH stavyashcha bandinAm .. 37..\\
so.ahametAdR^isho bhUtvA nehAri kulamardana .
sUtaputrasya sa~NgrAme sArathya.n kartumutsahe .. 38..\\
avamAnamahaM prApya na yotsyAmi katha.n chana .
ApR^ichchhya tvAdya gAndhAre gamiShyAmi yathAgatam .. 39..\\
evamuktvA naravyAghraH shalyaH samitishobhanaH .
utthAya prayayau tUrNa.n rAjamadhyAdamarShitaH .. 40..\\
praNayAdbahumAnAchcha taM nigR^ihya sutastava .
abravInmadhura.n vAkyaM sAma sarvArthasAdhakam .. 41..\\
yathA shalya tvamAtthedamevametadasaMshayam .
abhiprAyastu me kashchittaM nibodha janeshvara .. 42..\\
na karNo.abhyadhikastvattaH sha~Nke naiva katha.n chana .
na hi madreshvaro rAjA kuryAdyadanR^itaM bhavet .. 43..\\
R^itameva hi pUrvAste vahanti puruShottamAH .
tasmAdArtAyaniH prokto bhavAniti matirmama .. 44..\\
shalya bhUtashcha shatrUNA.n yasmAttvaM bhuvi mAnada .
tasmAchchhalyeti te nAma kathyate pR^ithivIpate .. 45..\\
yadeva vyAhR^itaM pUrvaM bhavatA bhUridakShiNa .
tadeva kuru dharmaGYa madartha.n yadyaduchyase .. 46..\\
na cha tvatto hi rAdheyo na chAhamapi vIryavAn .
vR^iNImastvA.n hayAgryANAM yantAramiti sa.nyuge .. 47..\\
yathA hyabhyadhika.n karNaM guNaistAta dhana~njayAt .
vAsudevAdapi tvA.n cha loko.ayamiti manyate .. 48..\\
karNo hyabhyadhikaH pArthAdastraireva nararShabha .
bhavAnapyadhikaH kR^iShNAdashvayAne bale tathA .. 49..\\
yathAshvahR^idaya.n veda vAsudevo mahAmanAH .
dviguNa.n tvaM tathA vettha madrarAja na saMshayaH .. 50..\\
z
yanmA bravIShi gAndhAre madhye sainyasya kaurava .
vishiShTa.n devakIputrAtprItimAnasmyahaM tvayi .. 51..\\
eSha sArathyamAtiShThe rAdheyasya yashasvinaH .
yudhyataH pANDavAgryeNa yathA tva.n vIra manyase .. 52..\\
samayashcha hi me vIra kashchidvaikartanaM prati .
utsR^ijeya.n yathAshraddhamahaM vAcho.asya saMnidhau .. 53..\\
s
tatheti rAjanputraste saha karNena bhArata .
abravInmadrarAjasya sutaM bharatasattama .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24}
dur
bhUya eva tu madresha yatte vakShyAmi tachchhR^iNu .
yathA purAvR^ittamida.n yuddhe devAsure vibho .. 1..\\
yaduktavAnpiturmahyaM mArkaNDeyo mahAnR^iShiH .
tadasheSheNa bruvato mama rAjarShisattama .
tvaM nibodha na chApyatra kartavyA te vichAraNA .. 2..\\
devAnAmasurANA.n cha mahAnAsItsamAgamaH .
babhUva prathamo rAjansa~NgrAmastArakA mayaH .
nirjitAshcha tadA daityA daivatairiti naH shrutam .. 3..\\
nirjiteShu cha daityeShu tArakasya sutAstrayaH .
tArAkShaH kamalAkShashcha vidyunmAlI cha pArthiva .. 4..\\
tapa ugra.n samAsthAya niyame parame sthitAH .
tapasA karshayAmAsurdehAnsvA~nshatrutApana .. 5..\\
damena tapasA chaiva niyamena cha pArthiva .
teShAM pitAmahaH prIto varadaH pradadau varAn .. 6..\\
avadhyatva.n cha te rAjansarvabhUteShu sarvadA .
sahitA varayAmAsuH sarvalokapitAmaham .. 7..\\
tAna bravIttadA devo lokAnAM prabhurIshvaraH .
nAsti sarvAmaratva.n hi nivartadhvamato.asurAH .
varamanya.n vR^iNIdhvaM vai yAdR^ishaM samprarochate .. 8..\\
tataste sahitA rAjansampradhAryAsakR^idbahu .
sarvalokeshvara.n vAkyaM praNamyainamathAbruvan .. 9..\\
asmAka.n tva.n varaM deva prayachchhemaM pitAmaha .
vayaM purANi trINyeva samAsthAya mahImimAm .
vichariShyAma loke.asmi.nstvatprasAda puraskR^itAH .. 10..\\
tato varShasahasre tu sameShyAmaH parasparam .
ekIbhAva.n gamiShyanti purANyetAni chAnagha .. 11..\\
samAgatAni chaitAni yo hanyAdbhagava.nstadA .
ekeShuNA devavaraH sa no mR^ityurbhaviShyati .
evamastviti tAndevaH pratyuktvA prAvishaddivam .. 12..\\
te tu labdhavarAH prItAH sampradhArya parasparam .
puratraya visR^iShTyarthaM maya.n vavrurmahAsuram .
vishvakarmANamajara.n daityadAnava pUjitam .. 13..\\
tato mayaH svatapasA chakre dhImAnpurANi ha .
trINi kA~nchanameka.n tu raupyaM kArShNAyasaM tathA .. 14..\\
kA~nchana.n divi tatrAsIdantarikShe cha rAjatam .
Ayasa.n chAbhavadbhUmau chakrasthaM pR^ithivIpate .. 15..\\
ekaika.n yojanashataM vistArAyAma saMmitam .
gR^ihATTATTAlaka yutaM bR^ihatprAkAratoraNam .. 16..\\
guNaprasava sambAdhamasambAdhamanAmayam .
prAsAdairvividhaishchaiva dvAraishchApyupashobhitam .. 17..\\
pureShu chAbhavanrAjanrAjAno vai pR^ithakpR^ithak .
kA~nchana.n tArakAkShasya chitramAsInmahAtmanaH .
rAjata.n kamalAkShasya vidyunmAlina Ayasam .. 18..\\
trayaste daitya rAjAnastrI.NllokAnAshu tejasA .
Akramya tasthurvarShANAM pUgAnnAma prajApatiH .. 19..\\
teShA.n dAnavamukhyAnAM prayutAnyarbudAni cha .
koTyashchAprativIrANA.n samAjagmustatastataH .
mahadaishvaryamichchhantastripura.n durgamAshritAH .. 20..\\
sarveShA.n cha punasteShA.n sarvayogavaho mayaH .
tamAshritya hi te sarve avartantAkuto bhayAH .. 21..\\
yo hi yaM manasA kAma.n dadhyau tripurasaMshrayaH .
tasmai kAmaM mayasta.n ta.n vidadhe mAyayA tadA .. 22..\\
tArakAkSha sutashchAsIddharirnAma mahAbalaH .
tapastepe paramaka.n yenAtuShyatpitAmahaH .. 23..\\
sa tuShTamavR^iNoddeva.n vApI bhavatu naH pure .
shastrairvinihatA yatra kShiptAH syurbalavattarAH .. 24..\\
sa tu labdhvA vara.n vIrastArakAkSha suto hariH .
sasR^ije tatra vApI.n tAM mR^itAnAM jIvanIM prabho .. 25..\\
yena rUpeNa daityastu yena veSheNa chaiva ha .
mR^itastasyAM parikShiptastAdR^ishenaiva jaGYivAn .. 26..\\
tAM prApya traipurasthAstu sarvA.NllokAnbabAdhire .
mahatA tapasA siddhAH surANAM bhayavardhanAH .
na teShAmabhavadrAjankShayo yuddhe katha.n chana .. 27..\\
tataste lobhamohAbhyAmabhibhUtA vichetasaH .
nirhrIkAH sa.nsthiti.n sarve sthApitAM samalUlupan .. 28..\\
vidrAvya sagaNAndevA.nstatra tatra tadA tadA .
vicheruH svena kAmena varadAnena darpitAH .. 29..\\
devAraNyAni sarvANi priyANi cha divaukasAm .
R^iShINAmAshramAnpuNyAnyUpA~njana padA.nstathA .
vyanAshayanta maryAdA dAnavA duShTachAriNaH .. 30..\\
te devAH sahitAH sarve pitAmahamarindama .
abhijagmustadAkhyAtu.n vipra kAraM suretaraiH .. 31..\\
te tattva.n sarvamAkhyAya shirasAbhipraNamya cha .
vadhopAyamapR^ichchhanta bhagavantaM pitAmaham .. 32..\\
shrutvA tadbhagavAndevo devAnidamuvAcha ha .
asurAshcha durAtmAnaste chApi vibhudha dviShaH .
aparAdhyanti satata.n ye yuShmAnpIDayantyuta .. 33..\\
aha.n hi tulyaH sarveShAM bhUtAnAM nAtra saMshayaH .
adhArmikAstu hantavyA ityahaM prabravImi vaH .. 34..\\
te yUya.n sthANumIshAna.n jiShNumakliShTakAriNam .
yoddhAra.n vR^iNutAdityAH sa tAnhantA suretarAn .. 35..\\
iti tasya vachaH shrutvA devAH shakrapurogamAH .
brahmANamagrataH kR^itvA vR^iShA~Nka.n sharaNaM yayuH .. 36..\\
tapaH para.n samAtasthurgR^iNanto brahma shAshvatam .
R^iShibhiH sahadharmaGYA bhava.n sarvAtmanA gatAH .. 37..\\
tuShTuvurvAgbhirarthyAbhirbhayeShvabhayakR^ittamam .
sarvAtmAnaM mahAtmAna.n yenAptaM sarvamAtmanA .. 38..\\
tapo visheShairbahubhiryoga.n yo veda chAtmanaH .
yaH sA~NkhyamAtmano veda yasya chAtmA vashe sadA .. 39..\\
te ta.n dadR^ishurIshAnaM tejorAshimumApatim .
ananyasadR^isha.n loke vratavantamakalmaSham .. 40..\\
eka.n cha bhagavantaM te nAnArUpamakalpayan .
AtmanaH pratirUpANi rUpANyatha mahAtmani .
parasparasya chApashyansarve paramavismitAH .. 41..\\
sarvabhUtamaya.n cheshaM tamajaM jagataH patim .
devA brahmarShayashchaiva shirobhirdharaNI.n gatAH .. 42..\\
tAnsvasti vAkyenAbhyarchya samutthApya cha sha~NkaraH .
brUta brUteti bhagavAnsmayamAno.abhyabhAShata .. 43..\\
tryambakeNAbhyanuGYAtAstataste.asvasthachetasaH .
namo namaste.astu vibho tata ityabruvanbhavam .. 44..\\
namo devAtidevAya dhanvine chAtimanyave .
prajApatimakhaghnAya prajApatibhirIDyase .. 45..\\
namaH stutAya stutyAya stUyamAnAya mR^ityave .
vilohitAya rudrAya nIlagrIvAya shUline .. 46..\\
amoghAya mR^igAkShAya pravarAyudha yodhine .
durvAraNAya shukrAya brahmaNe brahmachAriNe .. 47..\\
IshAnAyAprameyAya niyantre charma vAsase .
taponityAya pi~NgAya vratine kR^itti vAsase .. 48..\\
kumAra pitre tryakShAya pravarAyudha dhAriNe .
prapannArti vinAshAya brahma dviTsa~NghaghAtine .. 49..\\
vanaspatInAM pataye narANAM pataye namaH .
gavA.n cha pataye nitya.n yaGYAnAM pataye namaH .. 50..\\
namo.astu te sasainyAya tryambakAyogra tejase .
manovAkkarmabhirdeva tvAM prapannAnbhajasva naH .. 51..\\
tataH prasanno bhagavAnsvAgatenAbhinandya tAn .
provAcha vyetu vastrAso brUta ki.n karavANi vaH .. 52..\\
pitR^idevarShisa~Nghebhyo vare datte mahAtmanA .
satkR^itya sha~NkaraM prAha brahmA lokahita.n vachaH .. 53..\\
tavAtisargAddevesha prAjApatyamidaM padam .
mayAdhitiShThatA datto dAnavebhyo mahAnvaraH .. 54..\\
tAnatikrAnta maryAdAnnAnyaH sa.nhartumarhati .
tvAmR^ite bhUtabhavyesha tva.n hyeShAM pratyarirvadhe .. 55..\\
sa tva.n deva prapannAnA.n yAchatAM cha divaukasAm .
kuru prasAda.n devesha dAnavA~njahi shUlabhR^it .. 56..\\
bhag
hantavyAH shatravaH sarve yuShmAkamiti me matiH .
na tveko.aha.n vadhe teShAM samartho vai suradviShAm .. 57..\\
te yUya.n sahitAH sarve madIyenAstra tejasA .
jayadhva.n yudhi tA~nshatrUnsa~NghAto hi mahAbalaH .. 58..\\
devaah
asmattejobala.n yAvattAvaddviguNameva cha .
teShAmiti ha manyAmo dR^iShTatejobalA hi te .. 59..\\
bhag
vadhyAste sarvataH pApA ye yuShmAsvaparAdhinaH .
mama tejobalArdhena sarvA.nstAnghnata shAtravAn .. 60..\\
devaah
bibhartu.n tejaso.ardhaM te na shakShyAmo maheshvara .
sarveShAM no balArdhena tvameva jahi shAtravAn .. 61..\\
dur
tatastatheti deveshastairukto rAjasattama .
ardhamAdAya sarvebhyastejasAbhyadhiko.abhavat .. 62..\\
sa tu devo balenAsItsarvebhyo balavattaraH .
mahAdeva iti khyAtastadA prabhR^iti sha~NkaraH .. 63..\\
tato.abravInmahAdevo dhanurbANadharastvaham .
haniShyAmi rathenAjau tAnripUnvai divaukasaH .. 64..\\
te yUyaM me ratha.n chaiva dhanurbANaM tathaiva cha .
pashyadhva.n yAvadadyaitAnpAtayAmi mahItale .. 65..\\
devaah
mUrti sarvasvamAdAya trailokyasya tatastataH .
ratha.n te kalpayiShyAma deveshvara mahaujasam .. 66..\\
tathaiva buddhyA vihita.n vishvakarma kR^itaM shubham .
tato vibudhashArdUlAsta.n rathaM samakalpayan .. 67..\\
vandhuraM pR^ithivI.n devI.n vishAlapuramAlinIm .
saparvatavanadvIpA.n chakrUrbhUtadharAM tadA .. 68..\\
mandaraM parvata.n chAkShaM ja~NghAstasya mahAnadIH .
dishashcha pradishashchaiva parivAra.n rathasya hi .. 69..\\
anukarShAngrahAndIptAnvarUtha.n chApi tArakAH .
dharmArthakAmasa.nyukta.n triveNuM chApi bandhuram .
oShadhIrvividhAstatra nAnApuShpaphalodgamAH .. 70..\\
sUryA chandramasau kR^itvA chakre rathavarottame .
pakShau pUrvAparau tatra kR^ite rAtryahanI shubhe .. 71..\\
dashanAgapatInIShAmdhR^itarAShTra mukhAndR^iDhAm .
dyA.n yugaM yugacharmANi sa.nvartaka balAhakAn .. 72..\\
shamyA.n dhR^itiM cha meghAM cha sthiti.n saMnatimeva cha .
grahanakShatratArAbhishcharma chitraM nabhastalam .. 73..\\
surAmbupretavittAnAM patI.NllokeshvarAnhayAn .
sinIvAlImanumati.n kuhU.n rAkAM cha suvratAm .
yoktrANi chakrurvAhAnA.n rohakAMshchApi kaNThakam .. 74..\\
karma satya.n tapo.arthashcha vihitAstatra rashmayaH .
adhiShThAnaM manastvAsItparirathya.n sarasvatI .. 75..\\
nAnAvarNAshcha chitrAshcha patAkAH pavaneritAH .
vidyudindra dhanurnaddha.n ratha.n dIptaM vyadIpayat .. 76..\\
eva.n tasminmahArAja kalpite rathasattame .
devairmanujashArdUla dviShatAm abhimardane .. 77..\\
svAnyAyudhAni mukhyAni nyadadhAchchha~Nkaro rathe .
rathayaShTi.n viyatkR^iShTAM sthApayAmAsa govR^iSham .. 78..\\
brahmadaNDaH kAladaNDo rudra daNDastathA jvaraH .
pariskandA rathasyAsya sarvatodishamudyatAH .. 79..\\
atharvA~NgirasAvAstA.n chakrarakShau mahAtmanaH .
R^igvedaH sAmavedashcha purANa.n cha puraHsarAH .. 80..\\
itihAsa yajurvedau pR^iShTharakShau babhUvatuH .
divyA vAchashcha vidyAshcha paripArshva charAH kR^itAH .. 81..\\
tottrAdayashcha rAjendra vaShaTkArastathaiva cha .
o~NkArashcha mukhe rAjannatishobhA karo.abhavat .. 82..\\
vichitramR^itubhiH ShaDbhiH kR^itvA sa.nvatsara.n dhanuH .
tasmAnnR^INA.n kAlarAtrirjyA kR^itA dhanuSho.ajarA .. 83..\\
iShushchApyabhavadviShNurjvalanaH soma eva cha .
agnI Shomau jagatkR^itsna.n vaiShNava.n chochyate jagat .. 84..\\
viShNushchAtmA bhagavato bhavasyAmita tejasaH .
tasmAddhanurjyA sa.nsparshaM na viShehurharasya te .. 85..\\
tasmi~nshare tigmamanyurmumochAviShahaM prabhuH .
bhR^igva~Ngiro manyubhava.n krodhAgnimatiduHsaham .. 86..\\
sa nIlalohito dhUmraH kR^ittivAsA bhaya~NkaraH .
AdityAyuta sa~NkAshastejo jvAlAvR^ito jvalan .. 87..\\
dushchyAvashchyAvano jetA hantA brahma dviShA.n haraH .
nitya.n trAtA cha hantA cha dharmAdharmAshritA~njanAn .. 88..\\
pramAthibhirghorarUpairbhImodagrairgaNairvR^itaH .
vibhAti bhagavAnsthANustairevAtma guNairvR^itaH .. 89..\\
tasyA~NgAni samAshritya sthita.n vishvamida.n jagat .
ja~NgamAja~Ngama.n rAja~nshushubhe.adbhutadarshanam .. 90..\\
dR^iShTvA tu ta.n ratha.n divyaM kavachI sa sharAsanI .
bANamAdatta ta.n divya.n somaviShNvagnisambhavam .. 91..\\
tasya vAjA.nstato devAH kalpayA.n chakrire vibhoH .
puNyagandhavaha.n rAja~nshvasanaM rAjasattama .. 92..\\
tamAsthAya mahAdevastrAsayandaivatAnyapi .
Aruroha tadA yattaH kampayanniva rodasI .. 93..\\
sa shobhamAno varadaH khaDgI bANI sharAsanI .
hasannivAravIddevo sArathiH ko bhaviShyati .. 94..\\
tamabruvandevagaNA yaM bhavAnsaMniyokShyate .
sa bhaviShyati devesha sArathiste na saMshayaH .. 95..\\
tAnabravItpunardevo mattaH shreShThataro hi yaH .
ta.n sArathi.n kurudhvaM me svayaM sa~ncintya mAchiram .. 96..\\
etachchhrutvA tato devA vAkyamuktaM mahAtmanA .
gatvA pitAmaha.n devaM prasAdyaiva.n vacho.abruvan .. 97..\\
deva tvayeda.n kathitaM tridashArinibarhaNam .
tathA cha kR^itamasmAbhiH prasanno vR^iShabhadhvajaH .. 98..\\
rathashcha vihito.asmAbhirvichitrAyudha sa.nvR^itaH .
sArathi.n tu na jAnImaH kaH syAttasminrathottame .. 99..\\
tasmAdvidhIyatA.n kashchitsArathirdeva sattama .
saphalA.n tAM giraM devakartumarhasi no vibho .. 100..\\
evamasmAsu hi purA bhagavannuktavAnasi .
hita~NkartAsmi bhavatAm iti tatkartumarhasi .. 101..\\
sa deva yukto rathasattamo no
durAvaro drAvaNaH shAtravANAm .
pinAka pANirvihito.atra yoddhA
vibhIShayandAnavAnudyato.asau .. 102..\\
tathaiva vedAshchaturo hayAgryA
dharA sashailA cha ratho mahAtman .
nakShatravaMsho.anugato varUthe
yasminyoddhA sArathinAbhirakShyaH .. 103..\\
tatra sArathireShTavyaH sarvairetairvisheShavAn .
tatpratiShTho ratho deva hayA yoddhA tathaiva cha .
kavachAni cha shastrANi kArmuka.n cha pitAmaha .. 104..\\
tvAmR^ite sArathi.n tatra nAnyaM pashyAmahe vayam .
tva.n hi sarvairguNairyukto devatAbhyo.adhikaH prabho .
sArathye tUrNamAroha sa.nyachchha paramAnhayAn .. 105..\\
iti te shirasA natvA trilokeshaM pitAmaham .
devAH prasAdayAmAsuH sArathyAyeti naH shrutam .. 106..\\
brahmaa
nAtra ki.n chinmR^iShA vAkya.n yaduktaM vo divaukasaH .
sa.nyachchhAmi hayAneSha yudhyato vai kapardinaH .. 107..\\
tataH sa bhagavAndevo lokasraShTA pitAmahaH .
sArathye kalpito devairIshAnasya mahAtmanaH .. 108..\\
tasminnArohati kShipra.n syandanaM lokapUjite .
shirobhiragama.nstUrNa.n te hayA vAtara.nhasaH .. 109..\\
maheshvare tvAruhati jAnubhyAmagamanmahIm .. 110..\\
abhIshUnhi trilokeshaH sa~NgR^ihya prapitAmahaH .
tAnashvAMshchodayAmAsa manomArutara.nhasaH .. 111..\\
tato.adhirUDhe varade prayAte chAsurAnprati .
sAdhu sAdhviti vishveshaH smayamAno.abhyabhAShata .. 112..\\
yAhi deva yato daityAshchodayAshvAnatandritaH .
pashya bAhvorbalaM me.adya nighnataH shAtravAnraNe .. 113..\\
tatastAMshchodayAmAsa vAyuvegasamA~njave .
yena tantripura.n rAjandaityadAnavarakShitam .. 114..\\
athAdhijya.n dhanuH kR^itvA sharvaH sandhAya ta.n sharam .
yuktvA pAshupatAstreNa tripura.n samachintayat .. 115..\\
tasminsthite tadA rAjankruddhe vidhR^ita kArmuke .
purANi tAni kAlena jagmurekatvatA.n tadA .. 116..\\
ekIbhAva.n gate chaiva tripure samupAgate .
babhUva tumulo harSho daivatAnAM mahAtmanAm .. 117..\\
tato devagaNAH sarve siddhAshcha paramarShayaH .
jayeti vAcho mumuchuH sa.nstuvanto mudAnvitAH .. 118..\\
tato.agrato prAdurabhUttripura.n jaghnuSho.asurAn .
anirdeshyogra vapuSho devasyAsahya tejasaH .. 119..\\
sa tadvikR^iShya bhagavAndivya.n lokeshvaro dhanuH .
trailokyasAra.n tamiShuM mumocha tripuraM prati .
tatsAsuragaNa.n dagdhvA prAkShipatpashchimArNave .. 120..\\
eva.n tattripuraM dagdhaM dAnavAshchApyasheShataH .
maheshvareNa kruddhena trailokyasya hitaiShiNA .. 121..\\
sa chAtmakrodhajo vahnirhAhetyuktvA nivAritaH .
mA kArShIrbhasmasAllokAniti tryakSho.abravIchcha tam .. 122..\\
tataH prakR^itimApannA devA lokAstatharShayaH .
tuShTuvurvAgbhirarthyAbhiH sthANumapratimaujasam .. 123..\\
te.anuGYAtA bhagavatA jagmuH sarve yathAgatam .
kR^itakAmAH prasannena prajApatimukhAH surAH .. 124..\\
yathaiva bhagavAnbrahmA lokadhAtA pitA mahaH .
sa.nyachchha tva.n hayAnasya rAdheyasya mahAtmanaH .. 125..\\
tva.n hi kR^iShNAchcha karNAchcha phalgunAchcha visheShataH .
vishiShTo rAjashArdUla nAsti tatra vichAraNA .. 126..\\
yuddhe hyaya.n rudra kalpastva.n cha brahma samo.anagha .
tasmAchchhaktau yuvA.n jetuM machchhatrU.nstAvivAsurAn .. 127..\\
yathA shalyAdya karNo.aya.n shvetAshva.n kR^iShNasArathim .
pramathya hanyAtkaunteya.n tathA shIghra.n vidhIyatAm .
tvayi karNashcha rAjya.n cha vayaM chaiva pratiShThitAH .. 128..\\
iMma.n chApyaparaM bhUya itihAsaM nibodha me .
piturmama sakAshe yaM brAhmaNaH prAha dharmavit .. 129..\\
shrutvA chaitadvachashchitra.n hetukAryArtha sa.nhitam .
kuru shalya vinishchitya mA bhUdatra vichAraNA .. 130..\\
bhArgavANA.n kule jAto jamadagnirmahAtapAH .
tasya rAmeti vikhyAtaH putrastejo guNAnvitaH .. 131..\\
sa tIvra.n tapa AsthAya prasAdayitavAnbhavam .
astrahetoH prasannAtmA niyataH sa.nyatendriyaH .. 132..\\
tasya tuShTo mahAdevo bhaktyA cha prashamena cha .
hR^idgata.n chAsya viGYAya darshayAmAsa sha~NkaraH .. 133..\\
izvara
rAma tuShTo.asmi bhadra.n te viditaM me tavepsitam .
kuruShva pUtamAtmAna.n sarvametadavApsyasi .. 134..\\
dAsyAmi te tadAstrANi yadA pUto bhaviShyasi .
apAtramasamartha.n cha dahantyastrANi bhArgava .. 135..\\
ityukto jAmadagnyastu devadevena shUlinA .
pratyuvAcha mahAtmAna.n shirasAvanataH prabhum .. 136..\\
yadA jAnAsi devesha pAtraM mAmastradhAraNe .
tadA shushrUShate.astrANi bhavAnme dAtumarhati .. 137..\\
dur
tataH sa tapasA chaiva damena niyamena cha .
pUjopahAra balibhirhomamantrapuraskR^itaiH .. 138..\\
ArAdhayitavA~nsharvaM bahUnvarShagaNA.nstadA .
prasannashcha mahAdevo bhArgavasya mahAtmanaH .. 139..\\
abravIttasya bahusho guNAndevyAH samIpataH .
bhaktimAneSha satataM mayi rAmo dR^iDhavrataH .. 140..\\
eva.n tasya guNAnprIto bahusho.akathayatprabhuH .
devatAnAM pitR^INA.n cha samakShamarisUdanaH .. 141..\\
etasminneva kAle tu daityA AsanmahAbalAH .
taistadA darpamohAndhairabAdhyanta divaukasaH .. 142..\\
tataH sambhUya vibudhAstAnhantu.n kR^itanishchayAH .
chakruH shatruvadhe yatnaM na shekurjetumeva te .. 143..\\
abhigamya tato devA maheshvaramathAbruvan .
prasAdayantastaM bhaktyA jahi shatrugaNAniti .. 144..\\
pratiGYAya tato devo devatAnA.n ripukShayam .
rAmaM bhArgavamAhUya so.abhyabhAShata sha~NkaraH .. 145..\\
ripUnbhArgava devAnA.n jahi sarvAnsamAgatAn .
lokAnA.n hitakAmArthaM matprItyartha.n tathaiva cha .. 146..\\
raama
akR^itAstrasya devesha kA shaktirme maheshvara .
nihantu.n dAnavAnsarvAnkR^itAstrAnyuddhadurmadAn .. 147..\\
izvara
gachchha tvaM madanudhyAnAnnihaniShyasi dAnavAn .
vijitya cha ripUnsarvAnguNAnprApsyasi puShkalAn .. 148..\\
dur
etachchhrutvA cha vachanaM pratigR^ihya cha sarvashaH .
rAmaH kR^itasvastyayanaH prayayau dAnavAnprati .. 149..\\
avadhIddevashatrU.nstAnmadadarpa balAnvitAn .
vajrAshanisamasparshaiH prahAraireva bhArgavaH .. 150..\\
sa dAnavaiH kShatatanurjAmadagnyo dvijottamaH .
sa.nspR^iShTaH sthANunA sadyo nirvraNaH samajAyata .. 151..\\
prItashcha bhagavAndevaH karmaNA tena tasya vai .
varAnprAdAdbrahma vide bhArgavAya mahAtmane .. 152..\\
uktashcha devadevena prItiyuktena shUlinA .
nipAtAttava shastrANA.n sharIre yAbhavadrujA .. 153..\\
tayA te mAnuSha.n karma vyapoDhaM bhR^igunandana .
gR^ihANAstrANi divyAni matsakAshAdyathepsitam .. 154..\\
tato.astrANi samastAni varAMshcha manasepsitAn .
labdhvA bahuvidhAnrAmaH praNamyA shirasA shivam .. 155..\\
anuGYAM prApya deveshA~njagAma sa mahAtapAH .
evametatpurAvR^itta.n tadA kathitavAnR^iShiH .. 156..\\
bhArgavo.apyadadAtsarva.n dhanurvedaM mahAtmane .
karNAya puruShavyAghra suprItenAntarAtmanA .. 157..\\
vR^ijina.n hi bhavetki.n chidyadi karNasya pArthiva .
nAsmai hyastrANi divyAni prAdAsyadbhR^igunandanaH .. 158..\\
nApi sUta kule jAtma karNaM manye katha.n chana .
devaputramahaM manye kShatriyANA.n kulodbhavam .. 159..\\
sakuNDala.n sakavacha.n dIrghabAhuM mahAratham .
kathamAdityasadR^ishaM mR^igI vyAghra.n janiShyati .. 160..\\
pashya hyasya bhujau pInau nAgarAjakaropamau .
vakShaH pashya vishAla.n cha sarvashatrunibarhaNam .. 161..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25}
dur
eva.n sa bhagavAndevaH sarvalokapitAmahaH .
sArathyamakarottatra yatra rudro.abhavadrathI .. 1..\\
rathinAbhyadhiko vIraH kartavyo rathasArathiH .
tasmAttvaM puruShavyAghra niyachchha turagAnyudhi .. 2..\\
s
tataH shalyaH pariShvajya suta.n te vAkyamabravIt .
duryodhanamamitraghnaH prIto madrAdhipastadA .. 3..\\
eva.n chenmanyase rAjangAndhAre priyadarshana .
tasmAtte yatpriya.n kiM chittatsarvaM karavANyaham .. 4..\\
yatrAsmi bharatashreShTha yogyaH karmaNi karhi chit .
tatra sarvAtmanA yukto vakShye kAryadhura.n tava .. 5..\\
yattu karNamahaM brUyA.n hitakAmaH priyApriyam .
mama tatkShamatA.n sarvaM bhavAnkarNashcha sarvashaH .. 6..\\
karna
IshAnasya yathA brahmA yathA pArthasya keshavaH .
tathA nitya.n hite yukto madrarAjabhajasva naH .. 7..\\
zalya
AtmanindAtmapUjA cha paranindA parastavaH .
anAcharitamAryANA.n vR^ittametachchaturvidham .. 8..\\
yattu vidvAnpravakShyAmi pratyayArthamaha.n tava .
AtmanaH stavasa.nyukta.n tannibodha yathAtatham .. 9..\\
aha.n shakrasya sArathye yogyo mAtalivatprabho .
apramAda prayogAchcha GYAnavidyA chikitsitaiH .. 10..\\
tataH pArthena sa~NgrAme yudhyamAnasya te.anagha .
vAhayiShyAmi turagAnvijvaro bhava sUtaja .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26}
dur
aya.n te karNa sArathyaM madrarAjaH kariShyati .
kR^iShNAdabhyadhiko yantA devendrasyeva mAtaliH .. 1..\\
yathA harihayairyukta.n sa~NgR^ihNAti sa mAtaliH .
shalyastava tathAdyAya.n sa.nyantA rathavAjinAm .. 2..\\
yodhe tvayi rathasthe cha madrarAje cha sArathau .
rathashreShTho dhruva.n sa~Nkhye pArtho nAbhibhaviShyati .. 3..\\
s
tato duryodhano bhUyo madrarAja.n tarasvinam .
uvAcha rAjansa~NgrAme sa.nyachchhanta.n hayottamAn .. 4..\\
tvayAbhigupto rAdheyo vijeShyati dhana~njayam .
ityukto rathamAsthAya tatheti prAha bhArata .. 5..\\
shalye.abhyupagate karNaH sArathi.n sumano.abravIt .
sva.n sUta syandanaM mahya.n kalpayetyasakR^ittvaran .. 6..\\
tato jaitra.n rathavara.n gandharvanagaropamam .
vidhivatkalpitaM bhartre jayetyuktvA nyavedayat .. 7..\\
ta.n rathaM rathinAM shreShThaH karNo.abhyarchya yathAvidhi .
sampAditaM brahmavidA pUrvameva purodhasA .. 8..\\
kR^itvA pradakShiNa.n yatnAdupasthAya cha bhAskaram .
samIpasthaM madrarAja.n samAropayadagrataH .. 9..\\
tataH karNasya durdharSha.n syandanapravaraM mahat .
Aruroha mahAtejAH shalyaH si.nha ivAchalam .. 10..\\
tataH shalyAsthita.n rAjankarNaH svarathamuttamam .
adhyatiShThadyathAmbhoda.n vidyutvanta.n divAkaraH .. 11..\\
tAvekarathamArUDhAvAdityAgnisamatviShau .
vyabhrAjetA.n yathA meghaM sUryAgnI sahitau divi .. 12..\\
sa.nstUyamAnau tau vIrau tadAstA.n dyutimattarau .
R^itviksadasyairindrAgnI hUyamAnAvivAdhvare .. 13..\\
sa shalya sa~NgR^ihItAshve rathe karNaH sthito.abhavat .
dhanurvisphArayanghoraM pariveShIva bhAskaraH .. 14..\\
AsthitaH sa rathashreShTha.n karNaH sharagabhastimAn .
prababhau puruShavyAghro mandarastha ivAMshumAn .. 15..\\
ta.n rathasthaM mahAvIraM yAnta.n chAmitatejasam .
duryodhanaH sma rAdheyamida.n vachanamabravIt .. 16..\\
akR^ita.n droNa bhIShmAbhyAM duShkaraM karma sa.nyuge .
kuruShvAdhirathe vIra miShatA.n sarvadhanvinAm .. 17..\\
manogataM mama hyAsIdbhIShmadroNau mahArathau .
arjunaM bhImasena.n cha nihantArAviti dhruvam .. 18..\\
tAbhyA.n yadakR^itaM vIra vIrakarma mahAmR^idhe .
tatkarma kuru rAdheya vajrapANirivAparaH .. 19..\\
gR^ihANa dharmarAja.n vA jahi vA tva.n dhana~njayam .
bhImasena.n cha rAdheya mAdrIputrau yamAvapi .. 20..\\
jayashcha te.astu bhadra.n cha prayAhi puruSharShabha .
pANDuputrasya sainyAni kuru sarvANi bhasmasAt .. 21..\\
tatastUryasahasrANi bherINAmayutAni cha .
vAdyamAnAnyarochanta meghashabdA yathA divi .. 22..\\
pratigR^ihya tu tadvAkya.n rathastho rathasattamaH .
abhyabhAShata rAdheyaH shalya.n yuddhavishAdaram .. 23..\\
chodayAshvAnmahAbAho yAvaddhanmi dhana~njayam .
bhImasena.n yamau chobhau rAjAna.n cha yudhiShThiram .. 24..\\
adya pashyatu me shalya bAhuvIrya.n dhana~njayaH .
asyataH ka~NkapatrANA.n sahasrANi shatAni cha .. 25..\\
adya kShepsyAmyaha.n shalya sharAnparamatejanAn .
pANDavAnA.n vinAshAya duryodhana jayAya cha .. 26..\\
zalya
sUtaputra kathaM nu tvaM pANDavAnavamanyase .
sarvAstraGYAnmaheShvAsAnsarvAneva mahArathAn .. 27..\\
anivartino mahAbhAgAnajeyAnsatyavikramAn .
api sa~njanayeyurye bhaya.n sAkShAchchhatakratoH .. 28..\\
yadA shroShyasi nirghoSha.n visphUrjitamivAshaneH .
rAdheya gANDivasyAjau tadA naiva.n vadiShyasi .. 29..\\
s
anAdR^itya tu tadvAkyaM madrarAjena bhAShitam .
drakShyasyadyetyavochadvai shakya.n karNo nareshvara .. 30..\\
dR^iShTvA karNaM maheShvAsa.n yuyutsuM samavasthitam .
chukrushuH kuravaH sarve hR^iShTarUpAH parantapa .. 31..\\
tato dundubhighoSheNa bherINAM ninadena cha .
bANashabdaishcha vividhairgarjitaishcha tarasvinAm .
niryayustAvakA yuddhe mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 32..\\
prayAte tu tataH karNe yodheShu muditeShu cha .
chachAla pR^ithivI rAjanrarAsa cha suvisvaram .. 33..\\
nishcharanto vyadR^ishyanta sUryAtsapta mahAgrahAH .
ulkA pAtashcha sa~njaGYe dishA.n dAhastathaiva cha .
tathAshanyashcha sampeturvavurvAtAshcha dAruNAH .. 34..\\
mR^igapakShigaNAshchaiva bahushaH pR^itanA.n tava .
apasavya.n tadA chakrurvedayanto mahadbhayam .. 35..\\
prasthitasya cha karNasya nipetusturagA bhuvi .
asthi varSha.n cha patitamantarikShAdbhayAnakam .. 36..\\
jajvalushchaiva shastrANi dhvajAsh chaiva chakampire .
ashrUNi cha vyamu~nchanta vAhanAni vishAM pate .. 37..\\
ete chAnye cha bahava utpAtAstatra mAriSha .
samutpeturvinAshAya kauravANA.n sudAruNAH .. 38..\\
na cha tAngaNayAmAsuH sarve te daivamohitAH .
prasthita.n sUtaputra.n cha jayetyUchurnarA bhuvi .
nirjitAnpANDavAMshchaiva menire tava kauravAH .. 39..\\
tato rathasthaH paravIra hantA
bhIShmadroNAvAttavIryau nirIkShya .
samajvaladbhArata pAvakAbho
vaikartano.asau rathaku~njaro vR^iShaH .. 40..\\
sa shalyamAbhAShya jagAda vAkyaM
pArthasya karmApratima.n cha dR^iShTvA .
mAnena darpeNa cha dahyamAnaH
krodhena dIpyanniva niHshvasitvA .. 41..\\
nAhaM mahendrAdapi vajravANeH
kruddhAdbibhemyAttadhanU rathasthaH .
dR^iShTvA tu bhIShma pramukhA~nshayAnAn
na tveva mA.n sthiratA sa~njahAti .. 42..\\
mahendra viShNupratimAvaninditau
rathAshvanAgapravara pramAthinau .
avadhyakalpau nihatau yadA parais
tato mamAdyApi raNe.asti sAdhvasam .. 43..\\
samIkShya sa~Nkhye.atibAlAnnarAdhipair
narAshvamAta~NgarathA~nsharairhatAn .
kathaM na sarvAnahitAnraNe.avadhIn
mahAstravidbrAhmaNapu~Ngavo guruH .. 44..\\
sa sa.nsmarandroNa havaM mahAhave
bravImi satya.n kuravo nibodhata .
na vo madanyaH prasahedraNe.arjunaM
kramAgataM mR^ityumivograrUpiNam .. 45..\\
shikShA prasAdashcha bala.n dhR^itish cha
droNe mahAstrANi cha saMnatish cha .
sa chedagAnmR^ityuvashaM mahAtmA
sarvAnanyAnAturAnadya manye .. 46..\\
neha dhruva.n kiM chidapi prachintyaM
vidurloke karmaNo.anitya yogAt .
sUryodaye ko hi vimuktasaMshayo
garva.n kurvItAdya gurau nipAtite .. 47..\\
na nUnamastrANi balaM parAkramaH
kriyA sunItaM paramAyudhAni vA .
alaM manuShyasya sukhAya vartituM
tathA hi yuddhe nihataH parairguruH .. 48..\\
hutAshanAditya samAnatejasaM
parAkrame viShNupurandaropamam .
naye bR^ihaspatyushanaH sama.n sadA
na chainamastra.n tadapAtsuduHsaham .. 49..\\
samprakruShTe ruditastrI kumAre
parAbhUte pauruShe dhArtarAShTre .
mayA kR^ityamiti jAnAmi shalya
prayAhi tasmAddviShatAmanIkam .. 50..\\
yatra rAjA pANDavAH satyasandho
vyavasthito bhImasenArjunau cha .
vAsudevaH sR^i~njayAH sAtyakish cha
yamau cha kastau viShahenmadanyaH .. 51..\\
tasmAtkShipraM madrapate prayAhi
raNe pA~nchAlAnpANDavAnsR^i~njayAMsh cha .
tAnvA haniShyAmi sametya sa~Nkhye
yAsyAmi vA droNa mukhAya manye .. 52..\\
na tvevAhaM na gamiShyAmi madhyaM
teShA.n shUrANAmiti mA shalyaviddhi .
mitradroho marShaNIyo na me.ayaM
tyaktvA prANAnanuyAsyAmi droNam .. 53..\\
prAGYasya mUDhasya cha jIvitAnte
prANapramokSho.antakavaktragasya .
ato vidvannabhiyAsyAmi pArthaM
diShTaM na shakya.n vyativartituM vai .. 54..\\
kalyANa vR^ittaH satata.n hi rAjan
vaichitravIryasya suto mamAsIt .
tasyArthasiddhyarthamaha.n tyajAmi
priyAnbhogAndustyaja.n jIvitaM cha .. 55..\\
vaiyAghracharmANamakUjanAkShaM
haimatrikosha.n rajatatriveNum .
rathaprabarha.n turagaprabarhair
yuktaM prAdAnmahyamida.n hi rAmaH .. 56..\\
dhanUMShi chitrANi nirIkShya shalya
dhvaja.n gadA.n sAyakAMshchograrUpAn .
asi.n cha dIptaM paramAyudhaM cha
sha~Nkha.n cha shubhra.n svanavantamugram .. 57..\\
patAkina.n vajranipAta nisvanaM
sitAshvayukta.n shubhatUNa shobhitam .
ima.n samAsthAya rathaM ratharShabhaM
raNe haniShyAmyahamarjunaM balAt .. 58..\\
ta.n chenmR^ityuH sarvaharo.abhirakShate
sadA pramattaH samare pANDuputram .
ta.n vA haniShyAmi sametya yuddhe
yAsyAmi vA bhIShma mukho yamAya .. 59..\\
yama varuNa kubera vAsavA vA
yadi yugapatsagaNA mahAhave .
jugupiShava ihaitya pANDavaM
kimu bahunA saha tairjayAmi tam .. 60..\\
iti raNarabhasasya katthatas
tadupanishamya vachaH sa madrarAT .
avahasadavamanya vIryavAn
pratiShiShidhe cha jAgAda chottaram .. 61..\\
virama virama karNa katthanAd
atirabhaso.asyati chApyayuktavAk .
kva cha hi naravaro dhana~njayaH
kva punariha tvamupAramAbudha .. 62..\\
yadusadanamupendra pAlitaM
tridivamivAmara rAjarakShitam .
prasabhamiha vilokya ko haret
puruShavarAvarajAmR^ite.arjunAt .. 63..\\
tribhuvana sR^ijamIshvareshvaraM
ka iha pumAnbhavamAhvayedyudhi .
mR^igavadha kalahe R^ite.arjunAt
surapativIryasamaprabhAvataH .. 64..\\
asurasuramahoragAnnarAn
garuDa pishAcha sayakSharAkShasAn .
iShubhirajayadagnigauravAt
svabhilaShita.n cha havirdadau jayaH .. 65..\\
smarasi nanu yadA parairhR^itaH
sa cha dhR^itarAShTra suto vimokShitaH .
dinakaraja narottamairyadA
maruShu bahUnvinihatya tAnarIn .. 66..\\
prathamamapi palAyite tvayi
priya kalahA dhR^itarAShTra sUnavaH .
smarasi nanu yadA pramochitAH
khachara gaNAnavajitya pANDavaiH .. 67..\\
samudita balavAhanAH punaH
puruShavareNa jitAH stha gograhe .
saguru guru sutAH sabhIShmakAH
kimu na jitaH sa tadA tvayArjunaH .. 68..\\
idamaparamupasthitaM punas
tava nidhanAya suyuddhamadya vai .
yadi na ripubhayAtpalAyase
samaragato.adya hato.asi sUtaja .. 69..\\
s
iti bahu paruShaM prabhAShati
pramanasi madrapatau ripustavam .
bhR^ishamatiruShitaH para.n vR^iShaH
kuru pR^itanA patirAha madrapam .. 70..\\
bhavatu bhavatu ki.n vikatthase
nanu mama tasya cha yuddhamudyatam .
yadi sa jayati mAM mahAhave
tata idamastu sukatthita.n tava .. 71..\\
evamastviti madresha uktvA nottaramuktavAn .
yAhi madresha chApyena.n karNaH prAha yuyutsayA .. 72..\\
sa rathaH prayayau shatrU~nshvetAshvaH shalya sArathiH .
nighnannamitrAnsamare tamo ghnansavitA yathA .. 73..\\
tataH prAyAtprItimAnvai rathena
vaiyAghreNa shvetayujAtha karNaH .
sa chAlokya dhvajinIM pANDavAnAM
dhana~njaya.n tvarayA paryapR^ichchhat .. 74..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27}
s
prayAneva tadA karNo harShayanvAhinI.n tava .
ekaika.n samare dR^iShTvA pANDavaM paryapR^ichchhata .. 1..\\
yo mamAdya mahAtmAna.n darshayechchhveta vAhanam .
tasmai dadyAmabhipreta.n varaM yaM manasechchhati .. 2..\\
sa chettadabhimanyeta tasmai dadyAmahaM punaH .
shaktaTa.n ratnasampUrNaM yo me brUyAddhana~njayam .. 3..\\
sa chettadabhimanyeta puruSho.arjuna darshivAn .
anya.n tasmai punardadyA.n sauvarNaM hastiShaDgavam .. 4..\\
tathA tasmai punardadyA.n strINAM shatamala~NkR^itam .
shyAmAnAM niShkakaNThInA.n gItavAdya vipashchitAm .. 5..\\
sa chettadabhimanyeta puruSho.arjuna darshivAn .
anya.n tasmai varaM dadyA.n shvetAnpa~ncha shatAnhayAn .. 6..\\
hemabhANDa parichchhannAnsumR^iShTamaNikuNDalAn .
sudAntAnapi chaivAha.n dadyAmaShTa shatAnparAn .. 7..\\
ratha.n cha shubhra.n sauvarNaM dadyAM tasmai svala~NkR^itam .
yuktaM paramakAmbojairyo me brUyAddhana~njayam .. 8..\\
anya.n tasmai varaM dadyAM ku~njarANA.n shatAni ShaT .
kA~nchanairvividhairbhANDairAchchhannAnhemamAlinaH .
utpannAnaparAnteShu vinItAnhastishikShakaiH .. 9..\\
sa chettadabhimanyeta puruSho.arjuna darshivAn .
anya.n tasmai varaM dadyA.n yamasau kAmayetsvayam .. 10..\\
putradArAnvihArAMsh cha yadanyadvittamasti me .
tachcha tasmai punardadyA.n yadyatsa manasechchhati .. 11..\\
hatvA cha sahitau kR^iShNau tayorvittAni sarvashaH .
tasmai dadyAmaha.n yo me prabrUyAtkeshavArjunau .. 12..\\
etA vAchaH subahushaH karNa uchchArayanyudhi .
dadhmau sAgarasambhUta.n susvanaM sha~Nkhamuttamam .. 13..\\
tA vAchaH sUtaputrasya tathAyuktA nishamya tu .
duryodhano mahArAja prahR^iShTaH sAnugo.abhavat .. 14..\\
tato dundubhinirghoSho mR^ida~NgAnA.n cha sarvashaH .
si.nhanAdaH savAditraH ku~njarANAmanisvanaH .. 15..\\
prAdurAsIttadA rAja.nstvatsainye bharatarShabha .
yodhAnA.n samprahR^iShTAnA.n tathA samabhavatsvanaH .. 16..\\
tathA prahR^iShTe sainye tu pravamAnaM mahAratham .
vikatthamAna.n samare rAdheyamarikarshanam .
madrarAjaH prahasyeva.n vachanaM prathyabhAShata .. 17..\\
mA sUtaputra mAnena sauvarNa.n hastiShaDgavam .
prayachchha puruShAyAdya drakShyasi tva.n dhana~njayam .. 18..\\
bAlyAdiva tva.n tyajasi vasu vaishravaNo yathA .
ayatnenaiva rAdheya draShTAsyadya dhana~njayam .. 19..\\
parAsR^ijasi mithyA ki.n kiM cha tvaM bahu mUDhavat .
apAtra dAne ye doShAstAnmohAnnAvabudhyase .. 20..\\
yatpravedayase vittaM bahutvena khalu tvayA .
shakyaM bahuvidhairyaGYairyaShTu.n sUta yajasva taiH .. 21..\\
yachcha prArthayase hantu.n kR^iShNau mohAnmR^iShaiva tat .
na hi shushruma saMmarde kroShTrA si.nhau nipAtitau .. 22..\\
aprArthitaM prArthayase suhR^ido na hi santi te .
ye tvAM na vArayantyAshu prapatanta.n hutAshane .. 23..\\
kAlakAryaM na jAnIShe kAlapakvo.asyasaMshayam .
bahvabaddhamakarNIya.n ko hi brUyAjjijIviShuH .. 24..\\
samudrataraNa.n dorbhyAM kaNThe baddhvA yathA shilAm .
giryagrAdvA nipatana.n tAdR^iktava chikIrShitam .. 25..\\
sahitaH sarvayodhaistva.n vyUDhAnIkaiH surakShitaH .
dhana~njayena yudhyasva shreyashchetprAptumichchhasi .. 26..\\
hitArtha.n dhArtarAShTrasya bravImi tvA na hi.nsayA .
shraddhatsvaitanmayA prokta.n yadi te.asti jijIviShA .. 27..\\
karna
svavIrye.ahaM parAshvasya prArthayAmyarjuna.n raNe .
tva.n tu mitra mukhaH shatrurmAM bhIShayitumichchhasi .. 28..\\
na mAmasmAdabhiprAyAtkash chidadya nivartayet .
apIndro vajramudyamya kiM nu martyaH kariShyati .. 29..\\
s
iti karNasya vAkyAnte shalyaH prAhottara.n vachaH .
chukopayiShuratyartha.n karNaM madreshvaraH punaH .. 30..\\
yadA vai tvAM phalguna veganunnA
jyA choditA hastavatA visR^iShTAH .
anvetAraH ka~NkapatrAH shitAgrAs
tadA tapsyasyarjunasyAbhiyogAt .. 31..\\
yadA divya.n dhanurAdAya pArthaH
prabhAsayanpR^itanA.n savyasAchI .
tvAmardayeta nishitaiH pR^iShatkais
tadA pashchAttapsyase sUtaputra .. 32..\\
bAlashchandraM mAtura~Nke shayAno
yathA kashchitprArthayate.apahartum .
tadvanmohAdyatamAno rathasthas
tvaM prArthayasyarjunamadya jetum .. 33..\\
trishUlamAshliShya sutIkShNadhAraM
sarvANi gAtrANi nigharShasi tvam .
sutIkShNadhAropama karmaNA tvaM
yuyutsase yo.arjunenAdya karNa .. 34..\\
siddha.n si.nha.n kesariNaM bR^ihantaM
bAlo mUDhaH kShudramR^igastarasvI .
samAhvayettadvadetattavAdya
samAhvAna.n sUtaputrArjunasya .. 35..\\
mA sUtaputrAhvaya rAjaputraM
mahAvIrya.n kesariNa.n yathaiva .
vane sR^igAlaH pishitasya tR^ipto
mA mArthamAsAdya vina~NkShyasi tvam .. 36..\\
IShAdantaM mahAnAgaM prabhinnakaraTA mukham .
shashaka Ahvayase yuddhe karNa pArtha.n dhana~njayam .. 37..\\
bilastha.n kR^iShNasarpaM tvaM bAlyAtkAShThena vidhyasi .
mahAviShaM pUrNakosha.n yatpArthaM yoddhumichchhasi .. 38..\\
si.nha.n kesariNaM kruddhamatikramyAbhinardasi .
sR^igAla iva mUDhatvAnnR^isi.nha.n karNa pANDavam .. 39..\\
suparNaM patagashreShTha.n vainateya.n tarasvinam .
laTvevAhvayase pAte karNa pArtha.n dhana~njayam .. 40..\\
sarvAmbho nilayaM bhImamUrmimanta.n jhaShAyutam .
chandrodaye vivartantamaplavaH santitIrShasi .. 41..\\
R^iShabha.n dundubhigrIvaM tIkShNashR^i~NgaM prahAriNam .
vatsa Ahvayase yuddhe karNa pArtha.n dhana~njayam .. 42..\\
mahAghoShaM mahAmegha.n darduraH pratinardasi .
kAmatoya prada.n loke naraparjanyamarjunam .. 43..\\
yathA cha svagR^ihasthaH shvA vyAghra.n vanagataM bhaShet .
tathA tvaM bhaShase karNa naravyAghra.n dhana~njayam .. 44..\\
sR^igAlo.api vane karNa shashaiH parivR^ito vasan .
manyate si.nhamAtmAna.n yAvatsi.nhaM na pashyati .. 45..\\
tathA tvamapi rAdheya si.nhamAtmAnamichchhasi .
apashya~nshatrudamanaM naravyAghra.n dhana~njayam .. 46..\\
vyAghra.n tvaM manyase.a.atmAna.n yAvatkR^iShNau na pashyasi .
samAsthitAvekarathe sUryachandramasAviva .. 47..\\
yAvadgANDIvanirghoShaM na shR^iNoShi mahAhave .
tAvadeva tvayA karNa shakya.n vaktuM yathechchhasi .. 48..\\
rathashabdadhanuH shabdairnAdayanta.n disho dasha .
nardantamiva shArdUla.n dR^iShTvA kroShTA bhaviShyasi .. 49..\\
nityameva sR^igAjastvaM nitya.n si.nho dhana~njayaH .
vIra pradveShaNAnmUDha nitya.n kroShTeva lakShyase .. 50..\\
yathAkhuH syAdbiDAlashcha shvA vyAghrashcha balAbale .
yathA sR^igAlaH si.nhashcha yathA cha shashaku~njarau .. 51..\\
yathAnR^ita.n cha satyaM cha yathA chApi vR^iShAmR^ite .
tathA tvamapi pArthashcha prakhyAtAvAtmakarmabhiH .. 52..\\
s
adhikShiptastu rAdheyaH shalyenAmita tejasA .
shalyamAha susa~Nkruddho vAkshalyamavadhArayan .. 53..\\
guNAnguNavataH shalya guNavAnvetti nAguNaH .
tva.n tu nityaM guNairhInaH ki.n GYAsyasyaguNo guNAn .. 54..\\
arjunasya mahAstrANi krodha.n vIrya.n dhanuH sharAn .
aha.n shalyAbhijAnAmi na tva.n jAnAsi tattathA .. 55..\\
evamevAtmano vIryamaha.n vIrya.n cha pANDave .
jAnannevAhvaye yuddhe shalya nAgniM pata~Ngavat .. 56..\\
asti chAyamiShuH shalya supu~Nkho rathabhojanaH .
ekatUNI shayaH patrI sudhautaH samala~NkR^itaH .. 57..\\
shete chandanapUrNena pUjito bahulAH samAH .
Aheyo viShavAnugro narAshvadvipasa~NghahA .. 58..\\
ekavIro mahAraudrastanutrAsthi vidAraNaH .
nirbhindyA.n yena ruShTo.ahamapi meruM mahAgirim .. 59..\\
tamaha.n jAtu nAsyeyamanyasminphalgunAdR^ite .
kR^iShNAdvA devakIputrAtsatya.n chAtra shR^iNuShva me .. 60..\\
tenAhamiShuNA shalya vAsudevadhana~njayau .
yotsye paramasa~Nkruddhastatkarma sadR^ishaM mama .. 61..\\
sarveShA.n vAsudevAnA.n kR^iShNe lakShmIH pratiShThitA .
sarveShAM pANDuputrANA.n jayaH pArthe pratiShThitaH .
ubhaya.n tatsamAsAdya ko.ativartitumarhati .. 62..\\
tAvetau puruShavyAghrau sametau syandane sthitau .
mAmekamabhisa.nyAtau sujAta.n shalya pashya me .. 63..\\
pitR^iShvasA mAtulajau bhrAtarAvaparAjitau .
maNI sUtra iva proktau draShTAsi nihatau mayA .. 64..\\
arjune gANDiva.n kR^iShNe chakraM tArkShya kapidhvajau .
bhIrUNA.n trAsajananau shalya harShakarau mama .. 65..\\
tva.n tu duShprakR^itirmUDho mahAyuddheShvakovidaH .
bhayAvatIrNaH santrAsAdabaddhaM bahu bhAShase .. 66..\\
sa.nstauShi tva.n tu kenApi hetunA tau kudeshaja .
tau hatvA samare hantA tvAmaddhA sahabAndhavam .. 67..\\
pApadeshaja durbuddhe kShudrakShatriyapA.nsana .
suhR^idbhUtvA ripuH kiM mA.n kR^iShNAbhyAM bhIShayannasi .. 68..\\
tau vA mamAdya hantArau hantAsmi samare sthitau .
nAhaM bibhemi kR^iShNAbhyA.n vijAnannAtmano balam .. 69..\\
vAsudeva sahasra.n vA phalgunAnAM shatAni cha .
ahameko haniShyAmi joShamAssva kudeshaja .. 70..\\
striyo bAlAshcha vR^iddhAshcha prAyaH krIDA gatA janAH .
yA gAthAH sampragAyanti kurvanto.adhyayana.n yathA .
tA gAthAH shR^iNu me shalya madrakeShu durAtmasu .. 71..\\
brAhmaNaiH kathitAH pUrva.n yathAvadrAjasaMnidhau .
shrutvA chaikamanA mUDha kShama vA brUhi vottamam .. 72..\\
mitradhrunmadrako nitya.n yo no dveShTi sa madrakaH .
madrake sa~NgataM nAsti kShudravAkye narAdhame .. 73..\\
durAtmA madrako nityaM nitya.n chAnR^itiko.anR^ijuH .
yAvadanta.n hi daurAtmyaM madrakeShviti naH shrutam .. 74..\\
pitA mAtA cha putrashcha shvashrU shvashura mAtulAH .
jAmAtA duhitA bhrAtA naptA te te cha bAndhavAH .. 75..\\
vayasyAbhyAgatAshchAnye dAsIdAsa.n cha sa~Ngatam .
pumbhirvimishrA nAryashcha GYAtAGYAtAH svayechchhayA .. 76..\\
yeShA.n gR^iheShu shiShTAnA.n saktu manthAshinAM sadA .
pItvA sIdhu.n sago mA.nsaM nardanti cha hasanti cha .. 77..\\
yAni chaivApyabaddhAni pravartante cha kAmataH .
kAmapralApino.anyonya.n teShu dharmaH kathaM bhavet .. 78..\\
madrakeShu vilupteShu prakhyAtAshubha karmasu .
nApi vairaM na sauhArdaM madrakeShu samAcharet .. 79..\\
madrake sa~NgataM nAsti madrako hi sachApalaH .
madrakeShu cha duHsparsha.n shaucha.n gAndhArakeShu cha .. 80..\\
rAjayAjaka yAjyena naShTa.n datta.n havirbhavet .. 81..\\
shUdra sa.nskArako vipro yathA yAti parAbhavam .
tathA brahma dviSho nitya.n gachchhantIha parAbhavam .. 82..\\
madrake sa~NgataM nAsti hata.n vR^ishchikato viSham .
AtharvaNena mantreNa sarvA shAntiH kR^itA bhavet .. 83..\\
iti vR^ishchika daShTasya nAnA viShahatasya cha .
kurvanti bheShajaM prAGYAH satya.n tachchApi dR^ishyate .
eva.n vidva~njoShamAssva shR^iNu chAtrottaraM vachaH .. 84..\\
vAsA.nsyutsR^ijya nR^ityanti striyo yA madya mohitAH .
mithune.asa.nyatAshchApi yathA kAmacharAshcha tAH .
tAsAM putraH katha.n dharmaM madrako vaktumarhati .. 85..\\
yAstiShThantyaH pramehanti yathaivoShTrI dasherake .
tAsA.n vibhraShTalajjAnAM nirlajjAnA.n tatastataH .
tvaM putrastAdR^ishInA.n hi dharmaM vaktumihechchhasi .. 86..\\
suvIraka.n yAchyamAnA madrakA kaShati sphijau .
adAtu kAmA vachanamida.n vadati dAruNam .. 87..\\
mA mA suvIraka.n kashchidyAchatAM dayito mama .
putra.n dadyAM pratipadaM na tu dadyA.n suvIrakam .. 88..\\
nAryo bR^ihatyo nirhrIkA madrakAH kambalAvR^itAH .
ghasmarA naShTashauchAshcha prAya ityanushushruma .. 89..\\
evamAdi mayAnyairvA shakya.n vaktuM bhavedbahu .
A keshAgrAnnakhAgrAchcha vaktavyeShu kuvartmasu .. 90..\\
madrakAH sindhusauvIrA dharma.n vidyuH katha.n tviha .
pApadeshodbhavA mlechchhA dharmANamavichakShaNAH .. 91..\\
eSha mukhyatamo dharmaH kShatriyasyeti naH shrutam .
yadAjau nihataH shete sadbhiH samabhipUjitaH .. 92..\\
AyudhAnA.n samparAye yanmuchyeyamaha.n tataH .
na me sa prathamaH kalpo nidhane svargamichchhataH .. 93..\\
so.ahaM priyaH sakhA chAsmi dhArtarAShTrasya dhImataH .
tadarthe hi mama prANA yachcha me vidyate vasu .. 94..\\
vyakta.n tvamapyupahitaH pANDavaiH pApadeshaja .
yathA hyamitravatsarva.n tvamasmAsu pravartase .. 95..\\
kAmaM na khalu shakyo.aha.n tvadvidhAnA.n shatairapi .
sa~NgrAmAdvimukhaH kartu.n dharmaGYa iva nAstikaiH .. 96..\\
sAra~Nga iva gharmArtaH kAma.n vilapa shuShya cha .
nAhaM bhIShayitu.n shakyaH kShatravR^itte vyavasthitaH .. 97..\\
tanu tyajAM nR^isi.nhAnAmAhaveShvanivartinAm .
yA gatirguruNA prA~Nme proktA rAmeNa tA.n smara .. 98..\\
sveShA.n trANArthamudyukta.n vadhAya dviShatAm api .
viddhi mAmAsthita.n vR^ittaM paurUrava samuttamam .. 99..\\
na tadbhUtaM prapashyAmi triShu lokeShu madraka .
yo mAmasmAdabhiprAyAdvArayediti me matiH .. 100..\\
eva.n vidva~njoShamAssva trAsAtkiM bahu bhAShase .
mA tvA hatvA pradAsyAmi kravyAdbhyo madrakAdhama .. 101..\\
mitra pratIkShayA shalya dhArtarAShTrasya chobhayoH .
apavAdatitikShAbhistribhiretairhi jIvasi .. 102..\\
punashchedIddR^isha.n vAkyaM madrarAjavadiShyasi .
shiraste pAtayiShyAmi gadayA vajrakalpayA .. 103..\\
shrotArastvidamadyeha draShTAro vA kudeshaja .
karNa.n vA jaghnatuH kR^iShNau karNo vApi jaghAna tau .. 104..\\
evamuktvA tu rAdheyaH punareva vishAM pate .
abravInmadrarAjAna.n yAhi yAhItyasambhramam .. 105..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28}
s
mAriShAdhiratheH shrutvA vacho yuddhAbhinandinaH .
shalyo.abravItpunaH karNaM nidarshanamudAharan .. 1..\\
yathaiva matto madyena tva.n tathA na cha vA tathA .
tathAha.n tvAM pramAdyantaM chikitsAmi suhR^ittayA .. 2..\\
imA.n kAkopamAM karNa prochyamAnAM nibodha me .
shrutvA yatheShTa.n kuryAstva.n vihInakulapA.nsana .. 3..\\
nAhamAtmani ki.n chidvai kilbiShaM karNa sa.nsmare .
yena tvaM mAM mahAbAho hantumichchhasyanAgasam .. 4..\\
avashya.n tu mayA vAchyaM budhyatA.n yadi te hitam .
visheShato rathasthena rAGYashchaiva hitaiShiNA .. 5..\\
sama.n cha viShamaM chaiva rathinashcha balAbalam .
shramaH khedashcha satata.n hayAnAM rathinA saha .. 6..\\
Ayudhasya pariGYAna.n ruta.n cha mR^igapakShiNAm .
bhArashchApyatibhArashcha shalyAnA.n cha pratikriyA .. 7..\\
astrayogashcha yuddha.n cha nimittAni tathaiva cha .
sarvametanmayA GYeya.n rathasyAsya kuTumbinA .
atastvA.n kathaye karNa nidarshanamidaM punaH .. 8..\\
vaishyaH kila samudrAnte prabhUtadhanadhAnyavAn .
yajvA dAnapatiH kShAntaH svakarmastho.abhavachchhuchiH .. 9..\\
bahuputraH priyApatyaH sarvabhUtAnukampakaH .
rAGYo dharmapradhAnasya rAShTre vasati nirbhayaH .. 10..\\
putrANA.n tasya bAlAnAM kumArANA.n yashasvinAm .
kAko bahUnAmabhavaduchchiShTa kR^itabhojanaH .. 11..\\
tasmai sadA prayachchhanti vaishya putrAH kumArakAH .
mA.nsaudana.n dadhi kShIraM pAyasaM madhusarpiShI .. 12..\\
sa chochchhiShTa bhR^itaH kAko vaishya putraiH kumArakaiH .
sadR^ishAnpakShiNo dR^iptaH shreyasashchAvamanyate .. 13..\\
atha ha.nsAH samudrAnte kadA chidabhipAtitaH .
garuDasya gatau tulyAshchakrA~NgA hR^iShTachetasaH .. 14..\\
kumArakAstato ha.nsAndR^iShTvA kAkamathAbruvan .
bhavAneva vishiShTo hi patatribhyo viha~Ngama .. 15..\\
pratAryamANastu sa tairalpabuddhibhiraNDajaH .
tadvachaH satyamityeva maurkhyAddarpAchcha manyate .. 16..\\
tAnso.abhipatya jiGYAsuH ka eShA.n shreShTha bhAgiti .
uchchhiShTa darpitaH kAko bahUnA.n dUrapAtinAm .. 17..\\
teShA.n yaM pravaraM mene ha.nsAnA.n dUrapAtinAm .
tamAhvayata durbuddhiH patAma iti pakShiNam .. 18..\\
tachchhrutvA prAhasanha.nsA ye tatrAsansamAgatAH .
bhAShato bahu kAkasya balinaH patatA.n varAH .
idamUchushcha chakrA~NgA vachaH kAka.n viha~NgamAH .. 19..\\
vaya.n ha.nsAshcharAmemAM pR^ithivIM mAnasaukasaH .
pakShiNA.n cha vayaM nityaM dUrapAtena pUjitAH .. 20..\\
kathaM nu ha.nsaM balina.n vajrA~Nga.n dUrapAtinam .
kAko bhUtvA nipatane samAhvAyasi durmate .
katha.n tvaM patanaM kAka sahAsmAbhirbravIShi tat .. 21..\\
atha ha.nsavacho mUDhaH kutsayitvA punaH punaH .
prajagAdottara.n kAkaH katthano jAtilAghavAt .. 22..\\
shatameka.n cha pAtAnAM patitAsmi na saMshayaH .
shatayojanamekaika.n vichitraM vividha.n tathA .. 23..\\
uDDInamavaDIna.n cha praDInaM DInameva cha .
niDInamatha saNDIna.n tiryakchAtigatAni cha .. 24..\\
viDInaM pariDIna.n cha parADIna.n suDInakam .
atiDInaM mahADInaM niDInaM pariDInakam .. 25..\\
gatAgata pratigatA bahvIshcha nikuDInikAH .
kartAsmi miShatA.n vo.adya tato drakShyatha me balam .. 26..\\
evamukte tu kAkena prahasyaiko viha~NgamaH .
uvAcha ha.nsasta.n kAka.n vachanaM tannibodha me .. 27..\\
shatameka.n cha pAtAnAM tvaM kAkapatitA dhruvam .
ekameva tu ye pAta.n viduH sarve viha~NgamAH .. 28..\\
tamahaM patitA kAkanAnya.n jAnAmi kaM chana .
pata tvamapi raktAkSha yena vA tena manyase .. 29..\\
atha kAkAH prajahasurye tatrAsansamAgatAH .
kathamekena pAtena ha.nsaH pAtashata.n jayet .. 30..\\
ekenaiva shatasyaikaM pAtenAbhibhaviShyati .
ha.nsasya patita.n kAko balavAnAshu vikramaH .. 31..\\
prapetatuH spardhayAtha tatastau ha.nsavAyasau .
ekapAtI cha chakrA~NgaH kAkaH pAtashatena cha .. 32..\\
petivAnatha chakrA~NkaH petivAna tha vAyasaH .
visismApayiShuH pAtairAchakShANo.a.atmanaH kriyAm .. 33..\\
atha kAkasya chitrANi patitAnItarANi cha .
dR^iShTvA pramuditAH kAkA vineduratha taiH svaraiH .. 34..\\
ha.nsAMshchAvahasanti sma prAvadannapriyANi cha .
utpatyotpatya cha prAhurmuhUrtamiti cheti cha .. 35..\\
vR^ikShAgrebhyaH sthalebhyash cha nipatantyutpatanti cha .
kurvANA vividhAnrAvAnAsha.nsantastadA jayam .. 36..\\
ha.nsastu mR^idukenaiva vikrAntumupachakrame .
pratyahIyata kAkAchcha muhUrtamiva mAriSha .. 37..\\
avamanya raya.n ha.nsAnidaM vachanamabravIt .
yo.asAvutpatito ha.nsaH so.asAveva prahIyate .. 38..\\
atha ha.nsaH sa tachchhrutvA prApatatpashchimA.n disham .
uparyupari vegena sAgara.n varuNAlayam .. 39..\\
tato bhIH prAvishatkAka.n tadA tatra vichetasam .
dvIpadrumAnapashyantaM nipatanta.n shramAnvitam .
nipateya.n kva nu shrAnta iti tasmi~njalArNave .. 40..\\
aviShahyaH samudro hi bahu sattvagaNAlayaH .
mahAbhUtashatodbhAsI nabhaso.api vishiShyate .. 41..\\
gAmbhIryAddhi samudrasya na visheShaH kulAdhama .
digambarAmbhasA.n karNa samudrasthA hi durjayAH .
vidUra pAtAttoyasya kiM punaH karNa vAyasaH .. 42..\\
atha ha.nso.abhyatikramya muhUrtamiti cheti cha .
avekShamANasta.n kAkaM nAshaknodvyapasarpitum .
atikramya cha chakrA~NgaH kAka.n ta.n samudaikShata .. 43..\\
ta.n tathA hIyamAnaM cha ha.nso dR^iShTvAbravIdidam .
ujjihIrShurnimajjanta.n smaransatpuruShavratam .. 44..\\
bahUni patanAni tvamAchakShANo muhurmuhuH .
patasyavyAharaMshchedaM na no guhyaM prabhAShase .. 45..\\
kiMnAma patana.n kAkayattvaM patasi sAmpratam .
jala.n spR^ishasi pakShAbhyA.n tuNDena cha punaH punaH .. 46..\\
sa pakShAbhyA.n spR^ishannArtastuNDena jalamarNave .
kAko dR^iDhaM parishrAntaH sahasA nipapAta ha .. 47..\\
hamsa
shatameka.n cha pAtAnA.n yatprabhAShasi vAyasa .
nAnAvidhAnIha purA tachchAnR^itamihAdya te .. 48..\\
kaaka
uchchhiShTa darpito ha.nsa manye.a.atmAna.n suparNavat .
avamanya bahUMshchAha.n kAkAnanyAMshcha pakShiNaH .
prANairha.nsaprapadye tva.n dvIpAtnaM prApayasva mAm .. 49..\\
yadyaha.n svastimAnha.nsasvadeshaM prApnuyAM punaH .
na ka.n chidavamanyeyamApado mA.n samuddhara .. 50..\\
tameva.n vAdina.n dInaM vilapantamachetanam .
kAkakAketi vAshantaM nimajjantaM mahArNave .. 51..\\
tathaitya vAyasa.n ha.nso jalaklinnaM sudurdasham .
padbhyAmutkShipya vepantaM pR^iShThamAropayachchhanaiH .. 52..\\
Aropya pR^iShTha.n kAkaM ta.n ha.nsaH karNa vichetasam .
AjagAma punardvIpa.n spardhayA petaturyataH .. 53..\\
sa.nsthApya ta.n chApi punaH samAshvAsya cha khecharam .
gato yathepsita.n desha.n ha.nso mana ivAshugaH .. 54..\\
uchchhiShTa bhojanAtkAko yathA vaishya kule tu saH .
eva.n tvamuchchhiShTa bhR^ito dhArtarAShTrairna saMshayaH .
sadR^ishA~nshreyasashchApi sarvAnkarNAtimanyase .. 55..\\
droNa drauNikR^ipairgupto bhIShmeNAnyaishcha kauravaiH .
virATanagare pArthameka.n kiM nAvadhIstadA .. 56..\\
yatra vyastAH samastAshcha nirjitAH stha kirITinA .
sR^igAlA iva si.nhena kva te vIryamabhUttadA .. 57..\\
bhrAtara.n cha hataM dR^iShTvA nirjitaH savyasAchinA .
pashyatA.n kuruvIrANAM prathamaM tvaM palAyathAH .. 58..\\
tathA dvaitavane karNa gandharvaiH samabhidrutaH .
kurUnsamagrAnutsR^ijya prathama.n tvaM palAyathAH .. 59..\\
hatvA jitvA cha gandharvAMshchitrasenamukhAnraNe .
karNaduryodhanaM pArthaH sabhArya.n samamochayat .. 60..\\
punaH prabhAvaH pArthasya purANaH keshavasya cha .
kathitaH karNa rAmeNa sabhAyA.n rAjasa.nsadi .. 61..\\
satata.n cha tadashrauShIrvachanaM droNa bhIShmayoH .
avadhyau vadatoH kR^iShNau saMnidhau vai mahIkShitAm .. 62..\\
kiyanta.n tatra vakShyAmi yena yena dhana~njayaH .
tvatto.atiriktaH sarvebhyo bhUtebhyo brAhmaNo yathA .. 63..\\
idAnImeva draShTAsi pradhane syandane sthitau .
putra.n cha vasudevasya pANDavaM cha dhana~njayam .. 64..\\
devAsuramanuShyeShu prakhyAtau yau nararShabhau .
prakAshenAbhivikhyAtau tva.n tu khadyotavannR^iShu .. 65..\\
eva.n vidvAnmAvama.nsthAH sUtaputrAchyutArjunau .
nR^isi.nhau tau narashvA tva.n joShamAssva vikatthana .. 66..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29}
s
madrAdhipasyAdhirathistadaivaM
vacho nishamyApriyamapratItaH .
uvAcha shalya.n viditaM mamaitad
yathAvidhAvarjuna vAsudevau .. 1..\\
shaure ratha.n vAhayato.arjunasya
balaM mahAstrANi cha pANDavasya .
aha.n vijAnAmi yathAvadadya
parokShabhUta.n tava tattu shalyal .. 2..\\
tau chApradhR^iShyau shastrabhR^itA.n variShThau
vyapetabhIryodhayiShyAmi kR^iShNau .
santApayatyabhyadhika.n tu rAmAch
chhApo.adya mAM brAhmaNasattamAchcha .. 3..\\
avAtsa.n vai brAhmaNachchhadmanAhaM
rAme purA divyamastra.n chikIrShuH .
tatrApi me devarAjena vighno
hitArthinA phalgunasyaiva shalya .. 4..\\
kR^ito.avabhedena mamorumetya
pravishya kITasya tanu.n virUpAm .
gurorbhayAchchApi na chelivAnahaM
tachchAvabuddho dadR^ishe sa vipraH .. 5..\\
pR^iShThashchAha.n tamavochaM maharShiM
sUto.ahamasmIti sa mA.n shashApa .
sUtopadhAvAptamida.n tvayAstraM
na karmakAle pratibhAsyati tvAm .. 6..\\
anyatra yasmAttava mR^ityukAlAd
abrAhmaNe brahma na hi dhruva.n syAt .
tadadya paryAptamatIva shastram
asminsa~NgrAme tumule tAta bhIme .. 7..\\
apAM patirvegavAnaprameyo
nimajjayiShyannivahAnprajAnAm .
mahAnaga.n yaH kurute samudraM
velaiva ta.n vArayatyaprameyam .. 8..\\
pramu~nchantaM bANasa~NghAnamoghAn
marmachchhido vIra haNaH sapatrAn .
kuntIputraM pratiyotsyAmi yuddhe
jyA karShiNAm uttamamadya loke .. 9..\\
evaM balenAtibalaM mahAstraM
samudrakalpa.n sudurApamugram .
sharaughiNaM pArthivAnmajjayantaM
veleva pArthamiShubhiH sa.nsahiShye .. 10..\\
adyAhave yasya na tulyamanyaM
manye manuShya.n dhanurAdadAnam .
surAsurAnvai yudhi yo jayeta
tenAdya me pashya yuddha.n sughoram .. 11..\\
atimAnI pANDavo yuddhakAmo
amAnuShaireShyati me mahAstraiH .
tasyAstramastrairabhihatya sa~Nkhye
sharottamaiH pAtayiShyAmi pArtham .. 12..\\
divAkareNApi sama.n tapantaM
samAptarashmi.n yashasA jvalantam .
tamonudaM megha ivAtimAtro
dhana~njaya.n chhAdayiShyAmi bANaiH .. 13..\\
vaishvAnara.n dhUmashikhaM jvalantaM
tejasvina.n lokamima.n dahantam .
megho bhUtvA sharavarShairyathAgniM
tathA pArtha.n shamayiShyAmi yuddhe .. 14..\\
pramAthinaM balavantaM prahAriNaM
prabha~njanaM mAtarishvAnamugram .
yuddhe sahiShye himavAnivAchalo
dhana~njaya.n kruddhamamR^iShyamANam .. 15..\\
vishArada.n rathamArgeShvasaktaM
dhuryaM nitya.n samareShu pravIram .
loke vara.n sarvadhanurdharANAM
dhana~njaya.n sa.nyuge sa.nsahiShye .. 16..\\
adyAhave yasya na tulyamanyaM
madhye manuShya.n dhanurAdadAnam .
sarvAmimA.n yaH pR^ithivIM saheta
tathA vidvAnyotsyamAno.asmi tena .. 17..\\
yaH sarvabhUtAni sadevakAni
prasthe.ajayatkhANDave savyasAchI .
ko jIvita.n rakShamANo hi tena
yuyutsate mAmR^ite mAnuSho.anyaH .. 18..\\
aha.n tasya pauruShaM pANDavasya
brUyA.n hR^iShTaH samitau kShatriyANAm .
ki.n tvaM mUrkhaH prabhaShanmUDha chetA
mAmavochaH pauruShamarjunasya .. 19..\\
apriyo yaH paruSho niShThuro hi
kShudraH kSheptA kShamiNashchAkShamAvAn .
hanyAmaha.n tAdR^ishAnA.n shatAni
kShamAmi tvA.n kShamayA kAlayogAt .. 20..\\
avochastvaM pANDavArthe.apriyANi
pradharShayanmAM mUDhavatpApakarman .
mayyArjave jihmagatirhatastvaM
mitradrohI sapta pada.n hi mitram .. 21..\\
kAlastvayaM mR^ityumayo.atidAruNo
duryodhano yuddhamupAgamadyat .
tasyArthasiddhimabhikA~NkShamANas
tamabhyeShye yatra naikAntyamasti .. 22..\\
mitraM midernandateH prIyatervA
santrAyatermAnada modatervA .
bravIti tachchAmuta vipra pUrvAt
tachchApi sarvaM mama duryodhane.asti .. 23..\\
shatruH shadeH shAsateH shAyatervA
shR^iNAtervA shvayatervApi sarge .
upasargAdbahudhA sUdatesh cha
prAyeNa sarva.n tvayi tachcha mahyam .. 24..\\
duryodhanArtha.n tava chApriyArthaM
yasho.arthamAtmArthamapIshvarArtham .
tasmAdahaM pANDava vAsudevau
yotsye yatnAtkarma tatpashya me.adya .. 25..\\
astrANi pashyAdya mamottamAni
brAhmANi divyAnyatha mAnuShANi .
AsAdayiShyAmyahamugravIryaM
dvipottamaM mattamivAbhimattaH .. 26..\\
astraM brAhmaM manasA taddhyajayyaM
kShepsye pArthAyApratima.n jayAya .
tenApi me naiva muchyeta yuddhe
na chetpatedviShame me.adya chakram .. 27..\\
vaivasvatAddaNDahastAdvaruNAdvApi pAshinaH .
sagadAdvA dhanapateH savarjAdvApi vAsavAt .. 28..\\
nAnyasmAdapi kasmAchchidbibhimo hyAtatAyinaH .
iti shalya vijAnIhi yathA nAhaM bibhemyabhIH .. 29..\\
tasmAdbhayaM na me pArthAnnApi chaiva janArdanAt .
adya yuddha.n hi tAbhyAM me samparAye bhaviShyati .. 30..\\
shvabhre te patatA.n chakramiti me brAhmaNo.avadat .
yudhyamAnasya sa~NgrAme prAptasyaikAyane bhayam .. 31..\\
tasmAdbibhemi balavadbrAhmaNa vyAhR^itAdaham .
ete hi somarAjAna IshvarAH sukhaduHkhayoH .. 32..\\
homadhenvA vatsamasya pramatta iShuNAhanam .
charantamajane shalya brAhmaNAttapaso nidheH .. 33..\\
IShAdantAnsaptashatAndAsIdAsa shatAni cha .
dadato dvijamukhyAya prasAdaM na chakAra me .. 34..\\
kR^iShNAnA.n shvetavatsAnAM sahasrANi chaturdasha .
Aharanna labhe tasmAtprasAda.n dvijasattamAt .. 35..\\
R^iddha.n geha.n sarvakAmairyachcha me vasu kiM chana .
tatsarvamasmai satkR^itya prayachchhAmi na chechchhati .. 36..\\
tato.abravInmA.n yAchantamaparAddhaM prayatnataH .
vyAhR^ita.n yanmayA sUta tattathA na tadanyathA .. 37..\\
anR^itoktaM prajA hanyAttataH pApamavApnuyAt .
tasmAddharmAbhirakShArthaM nAnR^ita.n vakktumutsahe .. 38..\\
mA tvaM brahma gati.n hi.nsyAH prAyashchitta.n kR^itaM tvayA .
madvAkyaM nAnR^ita.n loke kashchitkuryAtsamApnuhi .. 39..\\
ityetatte mayA prokta.n kShiptenApi suhR^ittayA .
jAnAmi tvAdhikShipanta.n joShamAssvottara.n shR^iNu .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30}
s
tataH punarmahArAja madrarAjamarindamam .
abhyabhAShata rAdheyaH saMnivAryottara.n vachaH .. 1..\\
yattvaM nidarshanArthaM mA.n shalya jalpitavAnasi .
nAha.n shakyastvayA vAchA vibhIShayitumAhave .. 2..\\
yadi mA.n devatAH sarvA yodhayeyuH savAsavAH .
tathApi me bhayaM na syAtkimu pArthAtsakeshavAt .. 3..\\
nAhaM bhIShayitu.n shakyo vAnmAtreNa katha.n chana .
anya.n jAnIhi yaH shakyastvayA bhIShayitu.n raNe .. 4..\\
nIchasya balametAvatpAruShya.n yattvamAttha mAm .
ashakto.asmadguNAnprAptu.n valgase bahu durmate .. 5..\\
na hi karNaH samudbhUto bhayArthamiha mAriSha .
vikramArthamaha.n jAto yasho.arthaM cha tathaiva cha .. 6..\\
ida.n tu me tvamekAgraH shR^iNu madrajanAdhipa .
saMnidhau dhR^itarAShTrasya prochyamAnaM mayA shrutam .. 7..\\
deshAMshcha vividhAMshchitrAnpUrvavR^ittAMshcha pArthivAn .
brAhmaNAH kathayantaH sma dhR^itarAShThamupAsate .. 8..\\
tatra vR^iddhaH purAvR^ittAH kathAH kAshchiddvijottamaH .
bAhlIka deshaM madrAMshcha kutsayanvAkyamabravIt .. 9..\\
bahiShkR^itA himavatA ga~NgayA cha tiraskR^itAH .
sarasvatyA yamunayA kurukShetreNa chApi ye .. 10..\\
pa~nchAnA.n sindhuShaShThAnAM nadInAM ye.antarAshritAH .
tAndharmabAhyAnashuchInbAhlIkAnparivarjayet .. 11..\\
govardhano nAma vaTaH subhANDaM nAma chatvaram .
etadrAjakuladvAramAkumAraH smarAmyaham .. 12..\\
kAryeNAtyartha gADhena bAhlIkeShUShitaM mayA .
tata eShA.n samAchAraH sa.nvAsAdvidito mama .. 13..\\
shAkalaM nAma nagaramApagA nAma nimnagA .
jartikA nAma bAhlIkAsteShA.n vR^ittaM suninditam .. 14..\\
dhAnA gauDAsave pItvA gomA.nsa.n lashunaiH saha .
apUpa mA.nsavATyAnAmAshinaH shIlavarjitAH .. 15..\\
hasanti gAnti nR^ityanti strIbhirmattA vivAsasaH .
nagarAgAra vapreShu bahirmAlyAnulepanAH .. 16..\\
mattAvagItairvividhaiH kharoShTraninadopamaiH .
AhuranyonyamuktAni prabruvANA madotkaTAH .. 17..\\
hAhate hAhatetyeva svAmibhartR^ihateti cha .
AkroshantyaH pranR^ityanti mandAH parvasvasa.nyatAH .. 18..\\
teShA.n kilAvaliptAnAM nivasankurujA~Ngale .
kashchidbAhlIka mukhyAnAM nAtihR^iShTamanA jagau .. 19..\\
sA nUnaM bR^ihatI gaurI sUkShmakambalavAsinI .
mAmanusmaratI shete bAhlIka.n kuru vAsinam .. 20..\\
shatadruka nadI.n tIrtvA tAM cha ramyAmirAvatIm .
gatvA svadesha.n drakShyAmi sthUlasha~NkhAH shubhAH striyaH .. 21..\\
manaHshilojjvalApA~NgA gauryastrikakudA~njanAH .
kevalAjinasa.nvItAH kUrdantyaH priyadarshanAH .. 22..\\
mR^ida~NgAnaka sha~NkhAnAM mardalAnA.n cha nisvanaiH .
kharoShTrAshvataraishchaiva mattA yAsyAmahe sukham .. 23..\\
shamI pIlu karIrANA.n vaneShu sukhavartmasu .
apUpAnsaktu piNDIshcha khAdanto mathitAnvitAH .. 24..\\
pathiShu prabalA bhUtvA kadAsa mR^idite.adhvani .
khalopahAra.n kurvANAstADayiShyAma bhUyasaH .. 25..\\
eva.n hIneShu vrAtyeShu bAhlIkeShu durAtmasu .
kashchetayAno nivasenmuhUrtamapi mAnavaH .. 26..\\
IdR^ishA brAhmaNenoktA bAhlIkA moghachAriNaH .
yeShA.n ShaDbhAgahartA tvamubhayoH shubhapApayoH .. 27..\\
ityuktvA brAhmaNaH sAdhuruttaraM punaruktavAn .
bAhlIkeShvavinIteShu prochyamAnaM nibodhata .. 28..\\
tatra sma rAkShasI gAti sadA kR^iShNa chaturdashIm .
nagare shAkale sphIte Ahatya nishi dundubhim .. 29..\\
kadA vA ghoShikA gAthAH punargAsyanti shAkale .
gavyasya tR^iptA mA.nsasya pItvA gauDaM mahAsavam .. 30..\\
gaurIbhiH saha nArIbhirbR^ihatIbhiH svala~NkR^itAH .
palANDu gANDUSha yutAnkhAdante chaiDakAnbahUn .. 31..\\
vArAha.n kaukkuTaM mA.nsaM gavyaM gArdabhamauShTrakam .
aiDa.n cha ye na khAdanti teShAM janma nirarthakam .. 32..\\
iti gAyanti ye mattAH shIdhunA shAkalAvataH .
sabAlavR^iddhAH kUrdantasteShu vR^itta.n kathaM bhavet .. 33..\\
iti shalya vijAnIhi hanta bhUyo bravImi te .
yadanyo.apyuktavAnasmAnbrAhmaNaH kurusa.nsadi .. 34..\\
pa~ncha nadyo vahantyetA yatra pIlu vanAnyapi .
shatadrushcha vipAshA cha tR^itIyerAvatI tathA .
chandra bhAgA vitastA cha sindhuShaShThA bahirgatAH .. 35..\\
AraTTA nAma te deshA naShTadharmAnna tAnvrajet .
vrAtyAnA.n dAsamIyAnA.n videhAnAmayajvanAm .. 36..\\
na devAH pratigR^ihNanti pitaro brAhmaNAstathA .
teShAM pranaShTadharmANAM bAhlIkAnAmiti shrutiH .. 37..\\
brAhmaNena tathA prokta.n viduShA sAdhu sa.nsadi .
kAShThakuNDeShu bAhlIkA mR^iNmayeShu cha bhu~njate .
saktu vATyAvalipteShu shvAdi lIDheShu nirghR^iNAH .. 38..\\
Avika.n chauShTrikaM chaiva kShIraM gArdabhameva cha .
tadvikArAMshcha bAhlIkAH khAdanti cha pibanti cha .. 39..\\
putra sa~NkariNo jAlmAH sarvAnnakShIra bhojanAH .
AraTTA nAma bAhlIkA varjanIyA vipashchitA .. 40..\\
uta shalya vijAnIhi hanta bhUyo bravImi te .
yadanyo.apyuktavAnsabhyo brAhmaNaH kurusa.nsadi .. 41..\\
yuga.n dhare payaH pItvA proShya chApyachyutasthale .
tadvadbhUtilaye snAtvA katha.n svarga.n gamiShyati .. 42..\\
pa~ncha nadyo vahantyetA yatra niHsR^itya parvatAt .
AraTTA nAma bAhlIkA na teShvAryo dvyaha.n vaset .. 43..\\
bahishcha nAma hlIkashcha vipAshAyAM pishAchakau .
tayorapatyaM bAhlIkA naiShA sR^iShTiH prajApateH .. 44..\\
kAraH karAnmahiShakAnkali~NgAnkIkaTATavIn .
karkoTakAnvIrakAMshcha durdharmAMsh cha vivarjayet .. 45..\\
iti tIrthAnusartAra.n rAkShasI kA chidabravIt .
ekarAtrA shamI gehe maholUkhala mekhalA .. 46..\\
AraTTA nAma te deshA bAhlIkA nAma te janAH .
vasAti sindhusauvIrA iti prAyo vikutsitAH .. 47..\\
uta shalya vijAnIhi hanta bhUyo bravImi te .
uchyamAnaM mayA samyaktadekAgramanAH shR^iNu .. 48..\\
brAhmaNaH shilpino gehamabhyagachchhatpurAtithiH .
AchAra.n tatra samprekShya prItaH shilpinamabravIt .. 49..\\
mayA himavataH shR^i~NgamekenAdhyuShita.n chiram .
dR^iShTAshcha bahavo deshA nAnAdharmasamAkulAH .. 50..\\
na cha kena cha dharmeNa virudhyante prajA imAH .
sarve hi te.abruvandharma.n yathoktaM vedapAragaiH .. 51..\\
aTatA tu sadA deshAnnAnAdharmasamAkulAn .
AgachchhatA mahArAja bAhlIkeShu nishAmitam .. 52..\\
tatraiva brAhmaNo bhUtvA tato bhavati kShatriyaH .
vaishyaH shUdrashcha bAhlIkastato bhavati nApitaH .. 53..\\
nApitashcha tato bhUtvA punarbhavati brAhmaNaH .
dvijo bhUtvA cha tatraiva punardAso.api jAyate .. 54..\\
bhavatyekaH kule vipraH shiShTAnye kAmachAriNaH .
gAndhArA madrakAshchaiva bAhlIkAH ke.apyachetasaH .. 55..\\
etanmayA shruta.n tatra dharmasa~NkarakArakam .
kR^itsnAmaTitvA pR^ithivIM bAhlIkeShu viparyayaH .. 56..\\
uta shalya vijAnIhi hanta bhUyo bravImi te .
yadapyanyo.abravIdvAkyaM bAhlIkAnA.n vikutsitam .. 57..\\
satI purA hR^itA kA chidAraTTA kila dasyubhiH .
adharmatashchopayAtA sA tAnabhyashapattataH .. 58..\\
bAlAM bandhumatI.n yanmAmadharmeNopagachchhatha .
tasmAnnAryo bhaviShyanti bandhakyo vai kuleShu vaH .
na chaivAsmAtpramokShyadhva.n ghorAtpApAnnarAdhamAH .. 59..\\
kuravaH sahapA~nchAlAH shAlvA matsyAH sanaimiShAH .
kosalAH kAshayo.a~NgAshcha kali~NgA magadhAstathA .. 60..\\
chedayashcha mahAbhAgA dharma.n jAnanti shAshvatam .
nAnAdesheShu santashcha prAyo bAhyA layAdR^ite .. 61..\\
A matsyebhyaH kurupA~nchAladeshyA
A naimiShAchchedayo ye vishiShTAH .
dharmaM purANamupajIvanti santo
madrAnR^ite pa~ncha nadAMshcha jihmAn .. 62..\\
eva.n vidvandharmakathAMshcha rAja.ns
tUShNImbhUto jaDavachchhalya bhUyAh .
tva.n tasya goptA cha janasya rAjA
ShaDbhAgahartA shubhaduShkR^itasya .. 63..\\
atha vA duShkR^itasya tva.n hartA teShAmarakShitA .
rakShitA puNyabhAgrAjA prajAnA.n tvaM tvapuNya bhAk .. 64..\\
pUjyamAne purA dharme sarvadesheShu shAshvate .
dharmaM pA~nchanada.n dR^iShTvA dhigityAha pitAmahaH .. 65..\\
vrAtyAnA.n dAshamIyAnAM kR^ite.apyashubha karmaNAm .
iti pA~nchanada.n dharmamavamene pitAmahaH .
svadharmastheShu varNeShu so.apyetaM nAbhipUjayet .. 66..\\
uta shalya vijAnIhi hanta bhUyo bravImi te .
kalmAShapAdaH sarasi nimajjanrAkShaso.abravIt .. 67..\\
kShatriyasya malaM bhaikShaM brAhmaNasyAnR^itaM malam .
malaM pR^ithivyA bAhlIkAH strINAM madrastriyo malam .. 68..\\
nimajjamAnamuddhR^itya kashchidrAjA nishAcharam .
apR^ichchhattena chAkhyAtma proktavAnyannibodha tat .. 69..\\
mAnuShANAM malaM mechchhA mechchhAnAM mauShTikA malam .
mauShTikAnAM mala.n shaNDAH shaNDAnAM rAjayAjakAH .. 70..\\
rAjayAjaka yAjyAnAM madrakANA.n cha yanmalam .
tadbhavedvai tava mala.n yadyasmAnna vimu~nchasi .. 71..\\
iti rakShopasR^iShTeShu viShavIryahateShu cha .
rAkShasaM bheShajaM prokta.n sa.nsiddhaM vachanottaram .. 72..\\
brAhmaM pA~nchAlA kauraveyAH svadharmaH
satyaM matsyAH shUrasenAshcha yaGYaH .
prAchyA dAsA vR^iShalA dAkShiNAtyAH
stenA bAhlIkAH sa~NkarA vai surAShTrAH .. 73..\\
kR^itaghnatA paravittApahAraH
surA pAna.n guru dArAvamarshaH .
yeShA.n dharmastAnprati nAstyadharma
AraTTakAnpA~nchanadAndhigastu .. 74..\\
A pA~nchAlebhyaH kuravo naimiShAsh cha
matsyAshchaivApyatha jAnanti dharmam .
kali~NgakAshchA~NgakA mAgadhAsh cha
shiShTAndharmAnupajIvanti vR^iddhAH .. 75..\\
prAchI.n disha.n shritA devA jAtavedaH purogamAH .
dakShiNAM pitaro guptA.n yamena shubhakarmaNA .. 76..\\
pratIchI.n varuNaH pAti pAlayannasurAnbalI .
udIchIM bhagavA.n somo brahmaNyo brAhmaNaiH saha .. 77..\\
rakShaHpishAchAnhimavAnguhyakAngandhamAdanaH .
dhruvaH sarvANi bhUtAni viShNurlokA~njanArdanaH .. 78..\\
i~NgitaGYAshcha magadhAH prekShitaGYAshcha kosalAH .
ardhoktAH kurupA~nchAlAH shAlvAH kR^itsnAnushAsanAH .
pArvatIyAshcha viShamA yathaiva girayastathA .. 79..\\
sarvaGYA yavanA rAja~nshUrAshchaiva visheShataH .
mlechchhAH svasa~nj~nA niyatA nAnukta itaro janaH .. 80..\\
pratirabdhAstu bAhlIkA na cha ke chana madrakAH .
sa tvametAdR^ishaH shalya nottara.n vaktumarhasi .. 81..\\
etajGYAtvA joShamAssva pratIpaM mA sma vai kR^ithAH .
sa tvAM pUrvamaha.n hatvA haniShye keshavArjunau .. 82..\\
zalya
AturANAM parityAgaH svadArasuta vikrayaH .
a~NgeShu vartate karNa yeShAmadhipatirbhavAn .. 83..\\
rathAtiratha sa~NkhyAyA.n yattvA bhIShmastadAbravIt .
tAnviditvAtmano doShAnnirmanyurbhava mA krudhaH .. 84..\\
sarvatra brAhmaNAH santi santi sarvatra kShatriyAH .
vaishyAH shUdrAstathA karNa striyaH sAdhvyashcha suvratAH .. 85..\\
ramante chopahAsena puruShAH puruShaiH saha .
anyonyamavatakShanto deshe deshe samaithunAH .. 86..\\
paravAchyeShu nipuNaH sarvo bhavati sarvadA .
AtmavAchyaM na jAnIte jAnannapi vimuhyati .. 87..\\
s
karNo.api nottaraM prAha shalyo.apyabhimukhaH parAn .
punaH prahasya rAdheyaH punaryAhItyachodayat .. 88..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31}
s
tataH parAnIka bhida.n vyUhamapratimaM paraiH .
samIkShya karNaH pArthAnA.n dhR^iShTadyumnAbhirakShitam .. 1..\\
prayayau rathaghoSheNa si.nhanAda raveNa cha .
vAditrANA.n cha ninadaiH kampayanniva medinIm .. 2..\\
vepamAna iva krodhAdyuddhashauNDaH parantapaH .
pativyUhya mahAtejA yathAvadbharatarShabha .. 3..\\
vyadhamatpANDavI.n senAmAsurIM maghavAniva .
yudhiShThira.n chAbhibhavannasapavyaM chakAra ha .. 4..\\
dhr
katha.n sa~njaya rAdheyaH pratyavyUhata pANDavAn .
dhR^iShTadyumnamukhAnvIrAnbhImasenAbhirakShitAn .. 5..\\
ke cha prapakShau pakShau vA mama sainyasya sa~njaya .
pravibhajya yathAnyAya.n katha.n vA samavasthitAH .. 6..\\
kathaM pANDusutashchApi pratyavyUhanta mAmakAn .
katha.n chaitAnmahAyuddhaM prAvartata sudAruNam .. 7..\\
kva cha bIbhatsurabhavadyatkarNo.ayAdyudhiShThiram .
ko hyarjunasya sAMnidhye shakto.abhyetu.n yudhiShThiram .. 8..\\
sarvabhUtAni yo hyekaH khANDave jitavAnpurA .
kastamanyatra rAdheyAtpratiyudhyejjijIviShuH .. 9..\\
s
shR^iNu vyUhasya rachanAmarjunashcha yathAgataH .
paridAya nR^ipa.n tebhyaH sa~NgrAmashchAbhavadyathA .. 10..\\
kR^ipaH shAradvato rAjanmAgadhashcha tarasvinaH .
sAtvataH kR^itavarmA cha dakShiNaM pakShamAshritAH .. 11..\\
teShAM prapakShe shakunirulUkashcha mahArathaH .
sAdibhirvimalaprAsaistavAnIkamarakShatAm .. 12..\\
gAndhAribhirasambhrAntaiH pArvatIyaishcha durjayaiH .
shalabhAnAmiva vrAtaiH pishAchairiva durdR^ishaiH .. 13..\\
chatustriMshatsahasrANi rathAnAmanivartinAm .
saMshaptakA yuddhashauNDA vAmaM pArshvamapAlayan .. 14..\\
samuchchitAstava sutaiH kR^iShNArjuna jighA.nsavaH .
teShAM prapakShaH kAmbojAH shakAshcha yavanaiH saha .. 15..\\
nideshAtsUtaputrasya sarathAH sAshvapattayaH .
Ahvayanto.arjuna.n tasthuH keshavaM cha mahAbalam .. 16..\\
madhye senAmukha.n karNo vyavAtiShThata daMshitaH .
chitravarmA~NgadaH sragvI pAlayandhvajjinI mukham .. 17..\\
rakShyamANaH susa.nrabdhaiH putraiH shastrabhR^itA.n varaH .
vAhinI pramukha.n vIraH samprakarShannashobhata .. 18..\\
ayo.aratnirmahAbAhuH sUryavaishvAnara dyutiH .
mahAdvipa skandhagataH pi~NgalaH priyadarshanaH .
duHshAsano vR^itaH sainyaiH sthito vyUhasya pR^iShThyataH .. 19..\\
tamanvayAnmahArAja svaya.n duryodhano nR^ipaH .
chitrAshvaishchitrasaMnAhaiH sodaryairabhirakShitaH .. 20..\\
rakShyamANo mahAvIryaiH sahitairmadrakekayaiH .
ashobhata mahArAja devairiva shatakratuH .. 21..\\
ashvatthAmA kurUNA.n cha ye pravIrA mahArathAH .
nityamattAshcha mAta~NgAH shUrairmlechchhairadhiShThitAH .
anvayustadrathAnIka.n kSharanta iva toyadAH .. 22..\\
te dhvajairvaijayantIbhirjvaladbhiH paramAyudhaiH .
sAdibhishchAsthitA rejurdrumavanta ivAchalAH .. 23..\\
teShAM padAtinAgAnAM pAdarakShAH sahasrashaH .
paTTishAsi dharAH shUrA babhUvuranivartinaH .. 24..\\
sAdibhiH syandanairnAgairadhika.n samala~NkR^itaiH .
sa vyUha rAjo vibabhau devAsurachamUpamaH .. 25..\\
bArhaspatyaH suvihito nAyakena vipashchitA .
nR^ityatIva mahAvyUhaH pareShAmAdadhadbhayam .. 26..\\
tasya pakShaprapakShebhyo niShpatanti yuyutsavaH .
pattyashvarathamAta~NgAH prAvR^iShIva balAhakAH .. 27..\\
tataH senAmukhe karNa.n dR^iShTvA rAjA yudhiShThiraH .
dhana~njayamamitraghnamekavIramuvAcha ha .. 28..\\
pashyArjuna mahAvyUha.n karNena vihita.n raNe .
yuktaM pakShaiH prapakShaishcha senAnIkaM prakAshate .. 29..\\
tadetadvai samAlokya pratyamitraM mahadbalam .
yathA nAbhibhavatyasmA.nstathA nItirvidhIyatAm .. 30..\\
evamukto.arjuno rAGYA prA~njalirnR^ipamabravIt .
yathA bhavAnAha tathA tatsarvaM na tadanyathA .. 31..\\
yastvasya vihito ghAtasta.n kariShyAmi bhArata .
pradhAnavadha evAsya vinAshasta.n karomyaham .. 32..\\
y
yasmAttvameva rAdheyaM bhImasenaH suyodhanam .
vR^iShasena.n cha nakulaH sahadevo.api saubalam .. 33..\\
duHshAsana.n shatAnIko hArdikyaM shinipu~NgavaH .
dhR^iShTadyumnastathA drauNi.n svayaM yAsyAmyaha.n kR^ipam .. 34..\\
draupadeyA dhArtarAShTrA~nshiShTAnsaha shikhaNDinA .
te te cha tA.nstAnahitAnasmAka.n ghnantu mAmakAH .. 35..\\
s
ityukto dharmarAjena tathetyuktvA dhana~njayaH .
vyAdidesha svasainyAni svaya.n chAgAchchamUmukham .. 36..\\
atha ta.n rathamAyAnta.n dR^iShTvAtyadbhuta darshanam .
uvAchAdhirathi.n shalyaH punastaM yuddhadurmadam .. 37..\\
aya.n sa ratha AyAti shvetAshvaH kR^iShNasArathiH .
nighnannamitrAnkaunteyo ya.n ya.n tvaM paripR^ichchhasi .. 38..\\
shrUyate tumulaH shabdo rathanemi svano mahAn .
eSha reNuH samudbhUto divamAvR^itya tiShThati .. 39..\\
chakranemi praNunnA cha kampate karNa medinI .
pravAtyeSha mahAvAyurabhitastava vAhinIm .
kravyAdA vyAharantyete mR^igAH kurvanti bhairavam .. 40..\\
pashya karNa mahAghoraM bhayada.n lomaharShaNam .
kabandhaM meghasa~NkAshaM bhAnumAvR^itya sa.nsthitam .. 41..\\
pashya yUthairbahuvidhairmR^igANA.n sarvatodisham .
balibhirdR^iptashArdUlairAdityo.abhinirIkShyate .. 42..\\
pashya ka~NkAMshcha gR^idhrAMshcha samavetAnsahasrashaH .
sthitAnabhimukhAnghorAnanyonyamabhibhAShataH .. 43..\\
sitAshchAshvAH samAyuktAstava karNa mahArathe .
pradarAH prajvalantyete dhvajash chaiva prakampate .. 44..\\
udIryato hayAnpashya mahAkAyAnmahAjavAn .
plavamAnAndarshanIyAnAkAshe garuDAniva .. 45..\\
dhruvameShu nimitteShu bhImimAvR^itya pArthivAH .
svapsyanti nihatAH karNa shatasho.atha sahasrashaH .. 46..\\
sha~NkhAnA.n tumulaH shabdaH shrUyate lomaharShaNaH .
AnakAnA.n cha rAdheya mR^ida~NgAnAM cha sarvashaH .. 47..\\
bANashabdAnbahuvidhAnnarAshvarathanisvanA .
jyAtalatreShu shabdAMshcha shR^iNu karNa mahAtmanAm .. 48..\\
hemarUpya pramR^iShTAnA.n vAsasAM shilpinirmitAH .
nAnAvarNA rathe bhAnti shvasanena prakampitAH .. 49..\\
sahema chandra tArArkAH patAkAH ki~NkiNI yutAH .
pashya karNArjunasyaitAH saudAminya ivAmbude .. 50..\\
dhvajAH kaNakaNAyante vAtenAbhisamIritAH .
sapatAkA rathAshchApi pA~nchAlAnAM mahAtmanAm .. 51..\\
nAgAshvarathapattyaughA.nstAvakAnsamabhighnataH .
dhvajAgra.n dR^ishyate tvasya jyAshabdashchApi shrUyate .. 52..\\
adya draShTAsi ta.n vIraM shvetAshva.n kR^iShNasArathim .
nighnanta.n shAtravAnsa~Nkhye ya.n karNa paripR^ichchhasi .. 53..\\
adya tau puruShavyAghrau lohitAkShau parantapau .
vAsudevArjunau karNa draShTAsyekarathasthitau .. 54..\\
sArathiryasya vArShNeyo gANDIva.n yasya kArmukam .
ta.n cheddhantAsi rAdheya tvaM no rAjA bhaviShyasi .. 55..\\
eSha saMshaptakAhUtastAnevAbhimukho gataH .
karoti kadana.n chaiShA.n sa~NgrAme dviShatAM balI .
iti bruvANaM madresha.n karNaH prAhAtimanyumAn .. 56..\\
pashya saMshaptakaiH kruddhaiH sarvataH samabhidrutaH .
eSha sUrya ivAmbhodairshchhannaH pArtho na dR^ishyate .
etadanto.arjunaH shalya nimagnaH shokasAgare .. 57..\\
zalya
varuNa.n ko.ambhasA hanyAdindhanena cha pAvakam .
ko vAnilaM nigR^ihNIyAtpibedvA ko mahArNavam .. 58..\\
IdR^igrUpamahaM manye pArthasya yudhi nigraham .
na hi shakyo.arjuno jetu.n sendraiH sarvaiH surAsuraiH .. 59..\\
athaivaM paritoShaste vAchoktvA sumanA bhava .
na sa shakyo yudhA jetumanya.n kuru manoratham .. 60..\\
bAhubhyAmuddharedbhUmi.n dahetkruddha imAH prajAH .
pAtayettridivAddevAnyo.arjuna.n samare jayet .. 61..\\
pashya kuntIsuta.n vIraM bhImamakliShTakAriNam .
prabhAsantaM mahAbAhu.n sthitaM merumivAchalam .. 62..\\
amarShI nityasa.nrabdhashchira.n vairamanusmaran .
eSha bhImo jaya prepsuryudhi tiShThati vIryavAn .. 63..\\
eSha dharmabhR^itA.n shreShTho dharmarAjo yudhiShThiraH .
tiShThatyasukaraH sa~Nkhye paraiH parapura~njayaH .. 64..\\
etau cha puruShavyAghrAvashvinAviva sodarau .
nakulaH sahadevashcha tiShThato yudhi durjayau .. 65..\\
dR^ishyanta ete kArShNeyAH pa~ncha pa~nchAchalA iva .
vyavasthitA yotsyamAnAH sarve.arjuna samA yudhi .. 66..\\
ete drupadaputrAshcha dhR^iShTadyumnapurogamAH .
hInAH satyajitA vIrAstiShThanti paramaujasaH .. 67..\\
iti sa.nvadatoreva tayoH puruShasi.nhayoH .
te sene samasajjetA.n ga~NgA yamunavadbhR^iSham .. 68..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32}
dhr
tathA vyUDheShvanIkeShu sa.nsakteShu cha sa~njaya .
saMshaptakAnkathaM pArtho gataH karNashcha pANDavAn .. 1..\\
etadvistarato yuddhaM prabrUhi kushalo hyasi .
na hi tR^ipyAmi vIrANA.n shR^iNvAno vikramAnraNe .. 2..\\
s
tatsthAne samavasthApya pratyamitraM mahAbalam .
avyUhatArjuno vyUhaM putrasya tava durnaye .. 3..\\
tatsAdinAgakalilaM padAtirathasa~Nkulam .
dhR^iShTadyumnamukhairvyUDhamashobhata mahadbalam .. 4..\\
pArAvata savarNAshvashchandrAditya samadyutiH .
pArShataH prababhau dhanvI kAlo vigrahavAniva .. 5..\\
pArShata.n tvabhi santasthurdraupadeyA yuyutsavaH .
sAnugA bhImavapushashchandra.n tArAgaNA iva .. 6..\\
atha vyUDheShvanIkeShu prekShya saMshaptakAnraNe .
kruddho.arjuno.abhidudrAva vyAkShipangANDiva.n dhanuH .. 7..\\
atha saMshaptakAH pArthamabhyadhAvanvadhaiShiNaH .
vijaye kR^itasa~NkalpA mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 8..\\
tadashvasa~Ngha bahulaM mattanAgarathAkulam .
pattimachchhUra vIraughairdrutamarjunamAdravat .. 9..\\
sa samprahArastumulasteShAmAsItkirITinA .
tasyaiva naH shruto yAdR^i~NnivAtakavachaiH saha .. 10..\\
rathAnashvAndhvajAnnAgAnpattInrathapatInapi .
iShUndhanUMShi khaDgAMshcha chakrANi cha parashvadhAn .. 11..\\
sAyudhAnudyatAnbAhUnudyatAnyAyudhAni cha .
chichchheda dviShatAM pArthaH shirA.nsi cha sahasrashaH .. 12..\\
tasminsainye mahAvarte pAtAlAvarta saMnibhe .
nimagna.n ta.n rathaM matvA neduH saMshaptakA mudA .. 13..\\
sa purastAdarInhatvA pashchArdhenottareNa cha .
dakShiNena cha bIbhatsuH kruddho rudraH pashUniva .. 14..\\
atha pA~nchAla chedInA.n sR^i~njayAnA.n cha mAriSha .
tvadIyaiH saha sa~NgrAma AsItparamadAruNaH .. 15..\\
kR^ipashcha kR^itavarmA cha shakunishchApi saubalaH .
hR^iShTasenAH susa.nrabdhA rathAnIkaiH prahAriNaH .. 16..\\
kosalaiH kAshimatsyaishcha kArUShaiH kekayairapi .
shUrasenaiH shUra vIrairyuyudhuryuddhadurmadAH .. 17..\\
teShAmantakara.n yuddha.n dehapApma praNAshanam .
shUdra viTkShatravIrANA.n dharmya.n svargyaM yashaH karam .. 18..\\
duryodhano.api sahito bhrAtR^ibhirbharatarShabha .
guptaH kurupravIraishcha madrANA.n cha mahArathaiH .. 19..\\
pANDavaiH sahapA~nchAlaishchedibhiH sAtyakena cha .
yudhyamAna.n raNe karNa.n kuruvIro.abhyapAlayat .. 20..\\
karNo.api nishitairbANairvinihatya mahAchamUm .
pramR^idya cha rathashreShThAnyudhiShThiramapIDayat .. 21..\\
vipatrAyudha dehAsUnkR^itvA shatrUnsahasrashaH .
yuktvA svargayashobhyA.n cha svebhyo mudamudAvahat .. 22..\\
dhr
yattatpravishya pArthAnA.n senA.n kurva~njanakShayam .
karNo rAjAnamabhyarchchhattanmamAchakShva sa~njaya .. 23..\\
ke cha pravIrAH pArthAnA.n yudhi karNamavArayan .
kAMshcha pramathyAdhirathiryudhiShThiramapIDayat .. 24..\\
s
dhR^iShTadyumnamukhAnpArthAndR^iShTvA karNo vyavasthitAn .
samabhyadhAvattvaritaH pA~nchAlA~nshatrukarshanaH .. 25..\\
ta.n tUrNamabhidhAvantaM pA~nchAlA jitakAshinaH .
pratyudyayurmahArAja ha.nsA iva mahArNavam .. 26..\\
tataH sha~NkhasahasrANAM nisvano hR^idaya~NgamaH .
prAdurAsIdubhayato bherIshabdashcha dAruNaH .. 27..\\
nAnA vAditranAdashcha dvipAshvarathanisvanaH .
si.nhanAdashcha vIrANAmabhavaddAruNastadA .. 28..\\
sAdri drumArNavA bhUmiH savAtAmbudamambaram .
sArkendu grahanakShatrA dyaushcha vyakta.n vyaghUrNata .. 29..\\
ati bhUtAni ta.n shabdaM menire.ati cha vivyathuH .
yAni chAplava sattvAni prAyastAni mR^itAni cha .. 30..\\
atha karNo bhR^isha.n kruddhaH shIghramastramudIrayan .
jaghAna pANDavI.n senAmAsurIM maghavAniva .. 31..\\
sa pANDavarathA.nstUrNaM pravishya visR^ija~nsharAn .
prabhadrakANAM pravarAnahanatsapta saptatim .. 32..\\
tataH supu~Nkhairnishitai rathashreShTho ratheShubhiH .
avadhItpa~nchaviMshatyA pA~nchAlAnpa~nchaviMshatim .. 33..\\
suvarNapu~NkhairnArAchaiH parakAyavidAraNaiH .
chedikAnavadhIdvIraH shatasho.atha sahasrashaH .. 34..\\
ta.n tathA samare karma kurvANamatimAnuSham .
parivavrurmahArAja pA~nchAlAnA.n rathavrajAH .. 35..\\
tataH sandhAya vishikhAnpa~ncha bhArata duHsahAn .
pA~nchAlAnavadhItpa~ncha karNo vaikartano vR^iShaH .. 36..\\
bhAnudeva.n chitrasena.n senA binduM cha bhArata .
tapana.n shUrasena.n cha pA~nchAlAnavadhIdraNe .. 37..\\
pA~nchAleShu cha shUreShu vadhyamAneShu sAyakaiH .
hAhAkAro mahAnAsItpA~nchAlAnAM mahAhave .. 38..\\
teShA.n sa~NkIryamANAnAM hAhAkArakR^itA dishaH .
punareva cha tAnkarNo jaghAnAshu patatribhiH .. 39..\\
chakrarakShau tu karNasya putrau mAriSha durjayau .
suSheNaH satyasenashcha tyaktvA prANAnayudhyatAm .. 40..\\
pR^iShThagopastu karNasya jyeShThaH putro mahArathaH .
vR^iShasenaH svaya.n karNaM pR^iShThataH paryapAlayat .. 41..\\
dhR^iShTadyumnaH sAtyakishcha draupadeyA vR^ikodaraH .
janamejayaH shikhaNDI cha pravIrAshcha prabhadrakAH .. 42..\\
chedikekayapA~nchAlA yamau matsyAshcha daMshitAH .
samabhyadhAvanrAdheya.n jighA.nsantaH prahAriNaH .. 43..\\
ta ena.n vividhaiH shastraiH sharadhArAbhireva cha .
abhyavarShanvimR^idnantaH prAvR^iShIvAmbudA girim .. 44..\\
pitara.n tu parIpsantaH karNa putrAH prahAriNaH .
tvadIyAshchApare rAjanvIrA vIrAnavArayan .. 45..\\
suSheNo bhImasenasya chhittvA bhallena kArmukam .
nArAchaiH saptabhirviddhvA hR^idi bhImaM nanAda ha .. 46..\\
athAnyaddhanurAdAya sudR^iDhaM bhImavikramaH .
sajya.n vR^ikodaraH kR^itvA suSheNasyAchchhinaddhanuH .. 47..\\
vivyAdha chainaM navabhiH kruddho nR^ityanniveShubhiH .
karNa.n cha tUrNa.n vivyAdha trisaptatyA shitaiH sharaiH .. 48..\\
satyasena.n cha dashabhiH sAshvasUtadhvajAyudham .
pashyatA.n suhR^idAM madhye karNa putramapAtayat .. 49..\\
kShurapra Nunna.n tattasya shirashchandranibhAnanam .
shubhadarshanamevAsInnAlabhraShTamivAmbujam .. 50..\\
hatvA karNasutaM bhImastAvakAnpunarArdayat .
kR^ipa hArdikyayoshchhittvA chApe tAvapyathArdayat .. 51..\\
duHshAsana.n tribhirviddhvA shakuni.n ShaDbhirAyasaiH .
ulUka.n cha patatriM cha chakAra virathAvubhau .. 52..\\
he suSheNa hato.asIti bruvannAdatta sAyakam .
tamasya karNashchichchheda tribhishchainamatADayat .. 53..\\
athAnyamapi jagrAha suparvANa.n sutejanam .
suSheNAyAsR^ijadbhImastamapyasyAchchhinadvR^iShaH .. 54..\\
punaH karNastrisaptatyA bhImasena.n ratheShubhiH .
putraM parIpsanvivyAdha krUra.n krUrairjighA.nsayA .. 55..\\
suSheNastu dhanurgR^ihya bhArasAdhanamuttamam .
nakulaM pa~nchabhirbANairbAhvorurasi chArdayat .. 56..\\
nakulasta.n tu viMshatyA viddhvA bhArasahairdR^iDhaiH .
nanAda balavannAda.n karNasya bhayamAdadhat .. 57..\\
ta.n suSheNo mahArAja viddhvA dashabhirAshugaiH .
chichchheda cha dhanuH shIghra.n kShurapreNa mahArathaH .. 58..\\
athAnyaddhanurAdAya nakulaH krodhamUrchchhitaH .
suSheNaM bahubhirbANairvArayAmAsa sa.nyuge .. 59..\\
sa tu bANairdisho rAjannAchchhAdya paravIrahA .
Ajaghne sArathi.n chAsya suSheNaM cha tatastribhiH .
chichchheda chAsya sudR^iDha.n dhanurbhallaistribhistridhA .. 60..\\
athAnyaddhanurAdAya suSheNaH krodhamUrchhitaH .
avidhyannakula.n ShaShTyA sahadeva.n cha saptabhiH .. 61..\\
tadyuddha.n sumahadghoramAsIddevAsuropamam .
nighnatA.n sAyakaistUrNamanyonyasya vadhaM prati .. 62..\\
sAtyakirvR^iShasenasya hatvA sUta.n tribhiH sharaiH .
dhanushchichchheda bhallena jaghAnAshvAMshcha saptabhiH .
dhvajamekeShuNonmathya tribhista.n hR^idyatADayat .. 63..\\
athAvasannaH svarathe muhUrtAtpunarutthitaH .
atho jighA.nsuH shaineya.n khaDgacharma bhR^idabhyayAt .. 64..\\
tasya chAplavataH shIghra.n vR^iShasenasya sAtyakiH .
varAhakarNairdashabhiravidhyadasi charmaNI .. 65..\\
duHshAsanastu ta.n dR^iShTvA viratha.n vyAyudhaM kR^itam .
Aropya svarathe tUrNamapovAha rathAntaram .. 66..\\
athAnya.n rathamAsthAya vR^iShaseno mahArathaH .
karNasya yudhi durdharShaH punaH pR^iShThamapAlayat .. 67..\\
duHshAsana.n tu shaineyo navairnavabhirAshugaiH .
visUtAshvaratha.n kR^itvA lalADe tribhirArpayat .. 68..\\
sa tvanya.n rathamAsthAya vidhivatkalpitaM punaH .
yuyudhe pANDubhiH sArdha.n karNasyApyAyayanbalam .. 69..\\
dhR^iShTadyumnastataH karNamavidhyaddashabhiH sharaiH .
draupadeyAstrisaptatyA yuyudhAnastu saptabhiH .. 70..\\
bhImasenashchatuHShaShTyA sahadevashcha pa~nchabhiH .
nakulastriMshatA bANaiH shatAnIkashcha saptabhiH .
shikhaNDI dashabhirvIro dharmarAjaH shatena tu .. 71..\\
ete chAnye cha rAjendra pravIrA jaya gR^iddhinaH .
abhyardayanmaheShvAsa.n sUtaputraM mahAmR^idhe .. 72..\\
tAnsUtaputro vishikhairdashabhirdashabhiH shitaiH .
rathe chAru charanvIraH patyavidhyadarindamaH .. 73..\\
tatrAstra vIrya.n karNasya lAghavaM cha mahAtmanaH .
apashyAma mahArAja tadadbhutamivAbhavat .. 74..\\
na hyAdadAna.n dadR^ishuH sandadhAnaM cha sAyakAn .
vimu~nchanta.n cha sa.nrambhAddadR^ishuste mahAratham .. 75..\\
dyaurviyadbhUrdishashchAshu praNunnA nishitaiH sharaiH .
aruNAbhrAvR^itAkAra.n tasmindeshe babhau viyat .. 76..\\
nR^ityanniva hi rAdheyashchApahastaH pratApavAn .
yairviddhaH pratyavidhyattAnekaika.n triguNaiH sharaiH .. 77..\\
dashabhirdashabhishchainAnpunarviddhvA nanAda ha .
sAshvasUta dhvajachchhatrAstataste vivara.n daduH .. 78..\\
tAnpramR^idnanmaheShvAsAnrAdheyaH sharavR^iShTibhiH .
rAjAnIkamasambAdhaM prAvishachchhatrukarshanaH .. 79..\\
sa rathA.nstrishatAnhatvA chedInAmanivartinAm .
rAdheyo nishitairbANairtato.abhyArchchhadyudhiShThiram .. 80..\\
tataste pANDavA rAja~nshikhaNDI cha sasAtyakiH .
rAdheyAtparirakShanto rAjAnaM paryavArayan .. 81..\\
tathaiva tAvakAH sarve karNa.n durvAraNa.n raNe .
yattAH senA maheShvAsAH paryarakShanta sarvashaH .. 82..\\
nAnA vAditraghoShAshcha prAdurAsanvishAM pate .
si.nhanAdashcha sa~njaGYe shUrANAmanivartinAm .. 83..\\
tataH punaH samAjagmurabhItAH kurupANDavAH .
yudhiShThira mukhAH pArthAH sUtaputra mukhA vayam .. 84..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33}
s
vidArya karNastA.n senA.n dharmarAjamupAdravat .
rathahastyashvapattInA.n sahasraiH parivAritaH .. 1..\\
nAnAyudha sahasrANi preShitAnyaribhirvR^iShaH .
chhittvA bANashatairugraistAna vidhyadasambhramaH .. 2..\\
nichakarta shirA.nsyeShAM bAhUnUrUMshcha sarvashaH .
te hatA vasudhAM peturbhagnAshchAnye vidudruvuH .. 3..\\
draviDAndhra niShAdAstu punaH sAtyakichoditAH .
abhyardaya~njighA.nsantaH pattayaH karNamAhave .. 4..\\
te vibAhu shirastrANAH prahatAH karNa sAyakaiH .
petuH pR^ithivyA.n yugapachchhinnaM shAlavanaM yathA .. 5..\\
eva.n yodhashatAnyAjau sahasrANyayutAni cha .
hatAnIyurmahI.n dehairyashasApUrayandishaH .. 6..\\
atha vaikartana.n karNa.n raNe kruddhamivAntakam .
rurudhuH pANDupA~nchAlA vyAdhiM mantrauShadhairiva .. 7..\\
sa tAnpramR^idyAbhyapatatpunareva yudhiShThiram .
mantrauShadhikriyAtIto vyAdhirityulbaNo yathA .. 8..\\
sa rAjagR^iddhibhI ruddhaH pANDupA~nchAla kekayaiH .
nAshakattAnatikrAntuM mR^ityurbrahmavido yathA .. 9..\\
tato yudhiShThiraH karNamadUrasthaM nivAritam .
abravItparavIraghnaH krodhasa.nraktalochanaH .. 10..\\
karNa karNa vR^ithA dR^iShTe sUtaputra vachaH shR^iNu .
sadA spardhasi sa~NgrAme phalgunena yashasvinA .
tathAsmAnbAdhase nitya.n dhArtarAShTra mate sthitaH .. 11..\\
yadbala.n yachcha te vIryaM pradveSho yashcha pANDuShu .
tatsarva.n darshayasvAdya pauruShaM mahadAsthitaH .
yuddhashraddhA.n sa te.adyAhaM vineShyAmi mahAhave .. 12..\\
evamuktvA mahArAja karNaM pANDusutastadA .
suvarNapu~NkhairdashabhirvivyAdhAyo mayaiH shitaiH .. 13..\\
ta.n sUtaputro navabhiH pratyavidhyadarindamaH .
vatsadantairmaheShvAsaH prahasanniva bhArata .. 14..\\
tataH kShurAbhyAM pA~nchAlyau chakrarakShau mahAtmanaH .
jaghAna samare shUraH sharaiH saMnataparvabhiH .. 15..\\
tAvubhau dharmarAjasya pravIrau paripArshvataH .
rathAbhyAshe chakAshete chandrasyeva punarvasU .. 16..\\
yudhiShThiraH punaH karNamavidhyattriMshatA sharaiH .
suSheNa.n satyasena.n cha tribhistribhiratADayat .. 17..\\
shalyaM navatyA vivyAdha trisaptatyA cha sUtajam .
tAMshchAsya goptR^InvivyAdha tribhistribhirajihmagaiH .. 18..\\
tataH prahasyAdhirathirvidhunvAnaH sa kArmukam .
bhittvA bhallena rAjAna.n viddhvA ShaShTyAnadanmudA .. 19..\\
tataH pravIrAH pANDUnAmabhyadhAvanyudhiShThiram .
sUtaputrAtparIpsantaH karNamabhyardaya~nsharaiH .. 20..\\
sAtyakishchekitAnashcha yuyutsuH pANDya eva cha .
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha draupadeyAH prabhadrakAH .. 21..\\
yamau cha bhImasenashcha shishupAlasya chAtmajaH .
kArUShA matsyasheShAshcha kekayAH kAshikosalAH .
ete cha tvaritA vIrA vasuSheNamavArayan .. 22..\\
janamejayashcha pA~nchAlyaH karNa.n vivyAdha sAyakaiH .
varAhakarNairnArAchairnAlIkairnishitaiH sharaiH .
vatsadantairvipAThaishcha kShurapraishchaTakA mukhaiH .. 23..\\
nAnApraharaNaishchograi rathahastyashvasAdinaH .
sarvato.abhyAdravankarNaM parivArya jighA.nsayA .. 24..\\
sa pANDavAnAM pravaraiH sarvataH samabhidrutaH .
udairayadbrAhmamastra.n sharaiH sampUrayandishaH .. 25..\\
tathA sharamahAjvAlo vIryoShmA karNa pAvakaH .
nirdahanpANDava vana.n chAru paryacharadraNe .. 26..\\
sa sa.nvArya mahAstrANi maheShvAso mahAtmanAm .
prahasya puruShendrasya sharaishchichchheda kArmukam .. 27..\\
tatha sandhAya navatiM nimeShAnnataparvaNAm .
bibheda kavacha.n rAGYo raNe karNaH shitaiH sharaiH .. 28..\\
tadvarma hemavikR^ita.n rarAja nipatattadA .
savidyudabhra.n savituH shiShTaM vAtahataM yathA .. 29..\\
tada~NgaM puruShendrasya bhraShTavarma vyarochata .
ratnairala~NkR^ita.n divyairvyabhraM nishi yathA nabhaH .. 30..\\
sa vivarmA sharaiH pArtho rudhireNa samukShitaH .
kruddhaH sarvAyasI.n shakti.n chikShepAdhirathiM prati .. 31..\\
tA.n jvalantImivAkAshe sharaishchichchheda saptabhiH .
sA chhinnA bhUmimapatanmaheShvAsasya sAyakaiH .. 32..\\
tato bAhvorlalATe cha hR^idi chaiva yudhiShThiraH .
chaturbhistomaraiH karNa.n tADayitvA mudAnadat .. 33..\\
udbhinna rudhiraH karNaH kruddhaH sarpa iva shvasan .
dhvaja.n chichchheda bhallena tribhirvivyAdha pANDavam .
iShudhI chAsya chichchheda ratha.n cha tilasho.achchhinat .. 34..\\
evaM pArtho vyapAyAtsa nihataprArShTi sArathiH .
ashaknuvanpramukhataH sthAtu.n karNasya durmanAH .. 35..\\
tamabhidrutya rAdheyaH skandha.n sa.nspR^ishya pANinA .
abravItprahasanrAjankutsayanniva pANDavam .. 36..\\
kathaM nAma kule jAtaH kShatradharme vyavasthitaH .
prajahyAtsamare shatrUnprANAnrakShanmahAhave .. 37..\\
na bhavAnkShatradharmeShu kushalo.asIti me matiH .
brAhme bale bhavAnyuktaH svAdhyAye yaGYakarmaNi .. 38..\\
mA.n sma yudhyasva kaunteya mA cha vIrAnsamAsadaH .
mA chainAnapriyaM brUhi mA cha vraja mahAraNam .. 39..\\
evamuktvA tataH pArtha.n visR^ijya cha mahAbalaH .
nyahanatpANDavI.n senAM vajrahasta ivAsurIm .
tataH prAyAddruta.n rAjanvrIDanniva janeshvaraH .. 40..\\
atha prayAnta.n rAjAnamanvayuste tadAchyutam .
chedipANDava pA~nchAlAH sAtyakishcha mahAratha .
draupadeyAstathA shUrA mAdrIputrau cha pANDavau .. 41..\\
tato yudhiShThirAnIka.n dR^iShTvA karNaH parA~Nmukham .
kurubhiH sahito vIraiH pR^iShThagaiH pR^iShThamanvayAt .. 42..\\
sha~NkhabherI ninAdaishcha kArmukANA.n cha nisvanaiH .
babhUva dhArtarAShTrANA.n si.nhanAda ravastadA .. 43..\\
yudhiShThirastu kauravya rathamAruhya satvaraH .
shrutakIrtermahArAja dR^iShTavAnkarNa vikramam .. 44..\\
kAlyamAnaM bala.n dR^iShTvA dharmarAjo yudhiShThiraH .
tAnyodhAnabravItkruddho hataina.n vai sahasrashaH .. 45..\\
tato rAGYAbhyanuGYAtAH pANDavAnAM mahArathAH .
bhImasenamukhAH sarve putrA.nste pratyupAdravan .. 46..\\
abhavattumulaH shabdo yodhAnA.n tatra bhArata .
hastyashvarathapattInA.n shastrANA.n cha tatastataH .. 47..\\
uttiShThata praharata praitAbhipatateti cha .
iti bruvANA anyonya.n jaghnuryodhA raNAjire .. 48..\\
abhrachchhAyeva tatrAsIchchharavR^iShTibhirambare .
samAvR^ittairnaravarairnighnadbhiritaretaram .. 49..\\
vipatAkA dhvajachchhatrA vyashva sUtAyudhA raNe .
vya~NgA~NgAvayavAH petuH kShitau kShINA hateshvarAH .. 50..\\
pravarANIva shailAnA.n shikharANi dvipottamAH .
sArohA nihatAH peturvajrabhinnA ivAdrayaH .. 51..\\
chhinnabhinna viparyastairvarmAla~NkAra vigrahaiH .
sArohAsturagAH peturhatavIrAH sahasrashaH .. 52..\\
vipra viddhAyudhA~NgAshcha dviradAshvarathairhatAH .
prativIraishcha saMmarde pattisa~NghAH sahasrashaH .. 53..\\
vishAlAyatatAmrAkShaiH padmendu sadR^ishAnanaiH .
shirobhiryuddhashauNDAnA.n sarvataH sa.nstR^itA mahI .. 54..\\
tathA tu vitate vyomni nisvana.n shushruvurjanAH .
vimAnairapsaraH sa~NghairgItavAditranisvanaiH .. 55..\\
hatAnkR^ittAnabhimukhAnvIrAnvIraiH sahasrashaH .
AropyAropya gachchhanti vimAneShvapsarogaNAH .. 56..\\
taddR^iShTvA mahadAshcharyaM pratyakSha.n svargalipsayA .
prahR^iShTamanasaH shUrAH kShipra.n jagmuH parasparam .. 57..\\
rathino rathibhiH sArdha.n chitra.n yuyudhurAhave .
pattayaH pattibhirnAgA nAgaiH saha hayairhayAH .. 58..\\
evaM pravR^itte sa~NgrAme gajavAjijanakShaye .
sainye cha rajasA vyApte sve svA~njaghnuH pare parAn .. 59..\\
kachAkachi babhau yuddha.n dantA danti nakhA nakhi .
muShTiyuddhaM niyuddha.n cha dehapApma vinAshanam .. 60..\\
tathA vartati sa~NgrAme gajavAjijanakShaye .
narAshvagajadehebhyaH prasR^itA lohitApagA .
narAshvagajadehAnsA vyuvAha patitAnbahUn .. 61..\\
narAshvagajasambAdhe narAshvagajasAdinAm .
lohitodA mahAghorA nadI lohitakardamA .
narAshvagajadehAnsA vahantI bhIru bhIShaNI .. 62..\\
tasyAH paramapAra.n cha vrajanti vijayaiShiNaH .
gAdhena cha plavantashcha nimajjyonmajjya chApare .. 63..\\
te tu lohitadigdhA~NgA raktavarmAyudhAmbarAH .
sasnustasyAmpapushchAsR^inmamlushcha bharatarShabha .. 64..\\
rathAnashvAnnarAnnAgAnAyudhAbharaNAni cha .
vasanAnyatha varmANi hanyamAnAnhatAnapi .
bhUmi.n khaM dyAM dishashchaiva prAyaH pashyAma lohitam .. 65..\\
lohitasya tu gandhena sparshena cha rasena cha .
rUpeNa chAtiriktena shabdena cha visarpatA .
viShAdaH sumahAnAsItprAyaH sainyasya bhArata .. 66..\\
tattu viprahata.n sainyaM bhImasenamukhaistava .
bhUyaH samAdravanvIrAH sAtyakipramukhA rathAH .. 67..\\
teShAmApatatA.n vegamaviShahya mahAtmanAm .
putrANA.n te mahatsainyamAsIdrAjanparA~Nmukham .. 68..\\
tatprakIrNarathAshvebhaM naravAji samAkulam .
vidhvastacharma kavachaM praviddhAyudha kArmukam .. 69..\\
vyadravattAvaka.n sainyaM loDyamAnaM samantataH .
si.nhArditaM mahAraNye yathA gajakula.n tathA .. 70..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34}
s
tAnabhidravato dR^iShTvA pANDavA.nstAvakaM balam .
kroshatastava putrasya na sma rAjannyavartata .. 1..\\
tataH pakShAtprapakShAchcha prapakShaishchApi dakShiNAt .
udasta shastrAH kuravo bhImamabhyadravanraNe .. 2..\\
karNo.api dR^iShTvA dravato dhArtarAShTrAnparA~NmukhAn .
ha.nsavarNAnhayAgryA.nstAnpraiShIdyatra vR^ikodaraH .. 3..\\
te preShitA mahArAja shalyenAhava shobhinA .
bhImasenarathaM prApya samasajjanta vAjinaH .. 4..\\
dR^iShTvA karNa.n samAyAntaM bhImaH krodhasamanvitaH .
mati.n dadhre vinAshAya karNasya bharatarShabha .. 5..\\
so.abravItsAtyaki.n vIra.n dhR^iShTadyumnaM cha pArShatam .
ena.n rakShata rAjAna.n dharmAtmAnaM yudhiShThiram .
saMshayAnmahato mukta.n kathaM chitprekShito mama .. 6..\\
agrato me kR^ito rAjA chhinnasarvaparichchhadaH .
duryodhanasya prItyartha.n rAdheyena durAtmanA .. 7..\\
antamadya kariShyAmi tasya duHkhasya pArShata .
hantA vAsmi raNe karNa.n sa vA mAM nihaniShyati .
sa~NgrAmeNa sughoreNa satyametadbravImi vaH .. 8..\\
rAjAnamadya bhavatAM nyAsabhUta.n dadAmi vai .
asya sa.nrakShaNe sarve yatadhva.n vigatajvarAH .. 9..\\
evamuktvA mahAbAhuH prAyAdAdhirathiM prati .
si.nhanAdena mahatA sarvAH saMnAdayandishaH .. 10..\\
dR^iShTvA tvaritamAyAntaM bhIma.n yuddhAbhinandinam .
sUtaputramathovAcha madrANAmIshvaro vibhuH .. 11..\\
pashya karNa mahAbAhu.n kruddhaM pANDavanandanam .
dIrghakAlArjita.n krodhaM moktu kAmaM tvayi dhruvam .. 12..\\
IdR^ishaM nAsya rUpaM me dR^iShTapUrva.n kadA chana .
abhimanyau hate karNe rAkShase vA ghaTotkache .. 13..\\
trailokyasya samastasya shaktaH kruddho nivAraNe .
bibharti yAdR^isha.n rUpa.n kAlAgnisadR^ishaM shubham .. 14..\\
iti bruvati rAdheyaM madrANAmIshvare nR^ipa .
abhyavartata vai karNa.n krodhadIpto vR^ikodaraH .. 15..\\
tathAgata.n tu samprekShya bhIma.n yuddhAbhinandinam .
abravIdvachana.n shalyaM rAdheyaH prahasanniva .. 16..\\
yadukta.n vachanaM me.adya tvayA madrajaneshvara .
bhImasenaM prati vibho tatsatyaM nAtra saMshayaH .. 17..\\
eSha shUrashcha vIrashcha krodhanashcha vR^ikodaraH .
nirapekShaH sharIre cha prANatashcha balAdhikaH .. 18..\\
aGYAtavAsa.n vasatA virATanagare tadA .
draupadyAH priyakAmena kevalaM bAhusaMshrayAt .
gUDhabhAva.n samAshritya kIchakaH sagaNo hataH .. 19..\\
so.adya sa~NgrAmashirasi sannaddhaH krodhamUrchchhitaH .
ki~Nkarodyata daNDena mR^ityunApi vrajedraNam .. 20..\\
chirakAlAbhilaShito mamAya.n tu manorathaH .
arjuna.n samare hanyAM mAM vA hanyAddhana~njayaH .
sa me kadA chidadyaiva bhavedbhIma samAgamAt .. 21..\\
nihate bhIma sete tu yadi vA virathI kR^ite .
abhiyAsyati mAM pArthastanme sAdhu bhaviShyati .
atra yanmanyase prApta.n tachchhIghra.n sampradhAraya .. 22..\\
etachchhrutvA tu vachana.n rAdheyasya mahAtmanaH .
uvAcha vachana.n shalyaH sUtaputra.n tathAgatam .. 23..\\
abhiyAsi mahAbAho bhImasenaM mahAbalam .
nirasya bhImasena.n tu tataH prApsyasi phalgunam .. 24..\\
yaste kAmo.abhilaShitashchirAtprabhR^iti hR^idgataH .
sa vai sampatsyate karNa satyametadbravImi te .. 25..\\
evamukte tataH karNaH shalyaM punarabhAShata .
hantAhamarjuna.n sa~Nkhye mAM vA hantA dhana~njayaH .
yuddhe manaH samAdhAya yAhi yAhItyachodayat .. 26..\\
tataH prAyAdrathenAshu shalyastatra vishAM pate .
yatra bhImo maheShvAso vyadrAvayata vAhinIm .. 27..\\
tatastUryaninAdashcha bherINA.n cha mahAsvanaH .
udatiShThata rAjendra karNa bhIma samAgame .. 28..\\
bhImaseno.atha sa~Nkruddhastava sainya.n durAsadam .
nArAchairvimalaistIkShNairdishaH prAdrAvayadbalI .. 29..\\
sa saMnipAtastumulo bhImarUpo vishAM pate .
AsIdraudro mahArAja karNa pANDavayormR^idhe .
tato muhUrtAdrAjendra pANDavaH karNamAdravat .. 30..\\
tamApatanta.n samprekShya karNo vaikartano vR^iShaH .
AjaghAnorasi kruddho nArAchena stanAntare .
punashchainamameyAtmA sharavarShairavAkirat .. 31..\\
sa viddhaH sUtaputreNa chhAdayAmAsa patribhiH .
vivyAdha nishitaiH karNa navabhirnataparvabhiH .. 32..\\
tasya karNo dhanurmadhye dvidhA chichchheda patriNA .
atha ta.n chhinnadhanvAnamabhyavidhyatstanAntare .
nArAchena sutIkShNena sarvAvaraNabhedinA .. 33..\\
so.anyatkArmukamAdAya sUtaputra.n vR^ikodaraH .
rAjanmarmasu marmaGYo viddhvA sunishitaiH sharaiH .
nanAda balavannAda.n kampayanniva rodasI .. 34..\\
ta.n karNaH pa~nchaviMshatyA nArAchAnA.n samArdayat .
madotkaTa.n vane dR^iptamulkAbhiriva ku~njaram .. 35..\\
tataH sAyakabhinnA~NgaH pANDavaH krodhamUrchchhitaH .
sa.nrambhAmarSha tAmrAkShaH sUtaputra vadhechchhayA .. 36..\\
sa kArmuke mahAvegaM bhArasAdhanamuttamam .
girINAmapi bhettAra.n sAyakaM samayojayat .. 37..\\
vIkR^iShya balavachchApamA karNAdatimArutiH .
taM mumocha maheShvAsaH kruddhaH karNa jighA.nsayA .. 38..\\
sa visR^iShTo balavatA bANo vajrAshanisvanaH .
adArayadraNe karNa.n vajravega ivAchalam .. 39..\\
sa bhImasenAbhihato sUtaputraH kurUdvahA .
niShasAda rathopasthe visa~nj~naH pR^itanA patiH .. 40..\\
tato madrAdhipo dR^iShTvA visa~nj~na.n sUtanandanam .
apovAha rathenAjau karNamAhavashobhinam .. 41..\\
tataH parAjite karNe dhArtarAShTrIM mahAchamUm .
vyadrAvayadbhImaseno yathendro dAnavI.n chamUm .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35}
dhr
suduShkaramida.n karmakR^itaM bhImena sa~njaya .
yena karNo mahAbAhU rathopasthe nipAtitaH .. 1..\\
karNo hyeko raNe hantA sR^i~njayAnpANDavaiH saha .
iti duryodhanaH sUta prAbravInmAM muhurmuhuH .. 2..\\
parAjita.n tu rAdheyaM dR^iShTvA bhImena sa.nyuge .
tataH para.n kimakarotputro duryodhano mama .. 3..\\
s
vibhrAntaM prekShya rAdheya.n sUtaputraM mahAhave .
mahatyA senayA rAjansodaryAnsamabhAShata .. 4..\\
shIghra.n gachchhata bhadra.n vo rAdheyaM parirakShata .
bhImasenabhayAgAdhe majjanta.n vyasanArNave .. 5..\\
te tu rAGYaH samAdiShTA bhImasenajighA.nsavaH .
abhyavartanta sa~NkruddhAH pata~NgA iva pAvakam .. 6..\\
shrutAyurdurdharaH krAtho vivitsurvikaTaH samaH .
niSha~NgI kavachI pAshI tathA nandopanandakau .. 7..\\
duShpradharShaH subAhushcha vAtavegasuvarchasau .
dhanurgrAho durmadashcha tathA sattvasamaH sahaH .. 8..\\
ete rathaiH parivR^itA vIryavanto mahAbalAH .
bhImasena.n samAsAdya samantAtparyavArayan .
te vyamu~ncha~nsharavrAtAnnAnA li~NgAnsamantataH .. 9..\\
sa tairabhyardyamAnastu bhImaseno mahAbalaH .
teShAmApatatA.n kShipra.n sutAnAM te narAdhipa .
rathaiH pa~nchAshatA sArdhaM pa~nchAshannyahanadrathAn .. 10..\\
vivitsostu tataH kruddho bhallenApAharachchhiraH .
sakuNDala shirastrANaM pUrNachandropama.n tadA .
bhImena cha mahArAja sa papAta hato bhuvi .. 11..\\
ta.n dR^iShTvA nihata.n shUraM bhrAtaraH sarvataH prabho .
abbhyadravanta samare bhImaM bhImaparAkramam .. 12..\\
tato.aparAbhyAM bhallAbhyAM putrayoste mahAhave .
jahAra samare prANAnbhImo bhImaparAkramaH .. 13..\\
tau dharAmanvapadyetA.n vAtarugNAviva drumau .
vikaTashcha samashchobhau devagarbhasamau nR^ipa .. 14..\\
tatastu tvarito bhImaH krAthaM ninye yamakShayam .
nArAchena sutIkShNena sa hato nyapatadbhuvi .. 15..\\
hAhAkArastatastIvraH sambabhUva janeshvara .
vadhyamAneShu te rAja.nstadA putreShu dhanviShu .. 16..\\
teShA.n sa.nlulite sainye bhImaseno mahAbalaH .
nandopanandau samare prApayadyamasAdanam .. 17..\\
tataste prAdravanbhItAH putrAste vihvalI kR^itAH .
bhImasena.n raNe dR^iShTvA kAlAntakayamopamam .. 18..\\
putrA.nste nihatAndR^iShTvA sUtaputro mahAmanAH .
ha.nsavarNAnhayAnbhUyaH prAhiNodyatra pANDavaH .. 19..\\
te preShitA mahArAja madrarAjena vAjinaH .
bhImasenarathaM prApya samasajjanta vegitAH .. 20..\\
sa saMnipAtastumulo ghorarUpo vishAM pate .
AsIdraudro mahArAja karNa pANDavayormR^idhe .. 21..\\
dR^iShTvA mama mahArAja tau sametau mahArathau .
AsIdbuddhiH kathaM nUnametadadya bhaviShyati .. 22..\\
tato muhUrtAdrAjendra nAtikR^ichchhrAddhasanniva .
virathaM bhImakarmANaM bhIma.n karNashchakAra ha .. 23..\\
viratho bharatashreShThaH prahasannanilopamaH .
gadAhasto mahAbAhurapatatsyandanottamAt .. 24..\\
nAgAnsaptashatAnrAjAnnISha dantAnprahAriNaH .
vyadhamatsahasA bhImaH kruddha rUpAH parantapaH .. 25..\\
dantaveShTeShu netreShu kambheShu sa kaTeShu cha .
marmasvapi cha marmaGYo ninadanvyadhamadbhR^isham .. 26..\\
tataste prAdravanbhItAH pratIpaM prahitAH punaH .
mahAmAtraistamAvavrurmeghA iva divAkaram .. 27..\\
tAnsa saptashatAnnAgAnsArohAyudha ketanAn .
bhUmiShTho gadayA jaghne sharanmeghAnivAnilaH .. 28..\\
tataH subala putrasya nAgAnatibalAnpunaH .
pothayAmAsa kaunteyo dvApa~nchAshatamAhave .. 29..\\
tathA rathashata.n sAgraM pattIMshcha shatasho.aparAn .
nyahanatpANDavo yuddhe tApaya.nstava vAhinIm .. 30..\\
pratApyamAna.n sUryeNa bhImena cha mahAtmanA .
tava sainya.n sa~ncchukocha charma vahni gataM yathA .. 31..\\
te bhIma bhayasantrastAstAvakA bharatarShabha .
vihAya samare bhIma.n dudruvurvai disho dasha .. 32..\\
rathAH pa~nchashatAshchAnye hrAdinashcharma varmiNaH .
bhImamabhyadrava.nstUrNa.n sharapUgaiH samantataH .. 33..\\
tAnsasUta rathAnsarvAnsapatAkA dhvajAyudhAn .
pothayAmAsa gadayA bhImo viShNurivAsurAn .. 34..\\
tataH shakuninirdiShTAH sAdinaH shUra saMmatAH .
trisAhasrA yayurbhIma.n shaktyR^iShTi prAsapANayaH .. 35..\\
tAnpratyudgamya yavanAnashvArohAnvarArihA .
vicharanvividhAnmArgAnghAtayAmAsa pothayan .. 36..\\
teShAmAsInmahA~nshabdastADitAnA.n cha sArvashaH .
asibhishchhidyamAnAnAM naDAnAmiva bhArata .. 37..\\
eva.n subala putrasya trisAhasrAnhayottamAn .
hatvAnya.n rathamAsthAya kruddho rAdheyamabhyayAt .. 38..\\
karNo.api samare rAjandharmaputramarindamam .
sharaiH prachchhAdayAmAsa sArathi.n chApyapAtayat .. 39..\\
tataH saMmpradruta.n sa~Nkhye ratha.n dR^iShTvA mahArathaH .
anvadhAvatkiranbANaiH ka~NkapatrairajihmagaiH .. 40..\\
rAjAnamabhi dhAvanta.n sharairAvR^itya rodasI .
kruddhaH prachchhAdayAmAsa sharajAlena mArutiH .. 41..\\
saMnivR^ittastatastUrNa.n rAdheyaH shatrukarshanaH .
bhImaM prachchhAdayAmAsa samantAnnishitaiH sharaiH .. 42..\\
bhImasenarathavyagra.n karNaM bhArata sAtyakiH .
abhyardayadameyAtmA pArShNigrahaNakAraNAt .
abhyavartata karNastamardito.api sharairbhR^isham .. 43..\\
tAvanyonya.n samAsAdya vR^iShAbhau sarvadhanvinAm .
visR^ijantau sharAMshchitrAnvibhrAjetAM manasvinau .. 44..\\
tAbhyA.n viyati rAjendra vitataM bhImadarshanam .
krau~nchapR^iShThAruNa.n raudraM bANajAlaM vyadR^ishyata .. 45..\\
naiva sUryaprabhA.n kha.n vA na dishaH pradishaH kutaH .
prAGYAsiShma vaya.n tAbhyA.n sharairmuktaiH sahasrashaH .. 46..\\
madhyAhne tapato rAjanbhAskarasya mahAprabhAH .
hR^itAH sarvAH sharaughaistaiH karNamAdhavayostadA .. 47..\\
saubala.n kR^itavarmANaM drauNimAdhirathiM kR^ipam .
sa.nsaktAnpANDavairdR^iShTvA nivR^ittAH kuravaH punaH .. 48..\\
teShAmApatatA.n shabdastIvra AsIdvishAM pate .
uddhUtAnA.n yathA vR^iShTyA sAgarANAM bhayAvahaH .. 49..\\
te sene bhR^ishasa.nvigne dR^iShTvAnyonyaM mahAraNe .
harSheNa mahatA yukte parigR^ihya parasparam .. 50..\\
tataH pravavR^ite yuddhaM madhyaM prApte divAkare .
yAdR^ishaM na kadAchiddhi dR^iShTapUrvaM na cha shrutam .. 51..\\
balaughastu samAsAdya balaugha.n sahasA raNe .
upAsarpata vegena jalaugha iva sAgaram .. 52..\\
AsInninAdaH sumahAnbalaughAnAM parasparam .
garjatA.n sAgaraughANAM yathA syAnnisvano mahAn .. 53..\\
te tu sene samAsAdya vegavatyau parasparam .
ekIbhAvamanuprApte nadyAviva samAgame .. 54..\\
tataH pravavR^ite yuddha.n ghorarUpa.n vishAM pate .
kurUNAM pANDavAnA.n cha lipsatA.n sumahadyashaH .. 55..\\
kurUNA.n garjatAM tatra avichchheda kR^itA giraH .
shrUyante vividhA rAjannAmAnyuddishya bhArata .. 56..\\
yasya yaddhi raNe nya~NgaM pitR^ito mAtR^ito.api vA .
karmataH shIlato vApi sa tachchhrAvayate yudhi .. 57..\\
tAndR^iShTvA samare shUrA.nstarjayAnAnparasparam .
abbhavanme matI rAjanneShAmastIti jIvitam .. 58..\\
teShA.n dR^iShTvA tu kruddhAnA.n vapUMShyamitatejasAm .
abhavanme bhaya.n tIvraM kathametadbhaviShyati .. 59..\\
tataste pANDavA rAjankauravAshcha mahArathAH .
tatakShuH sAyakaistIkShNairnighnanto hi parasparam .. 60..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36}
kShatriyAste mahArAja parasparavadhaiShiNaH .
anyonya.n samare jaghnuH kR^itavairAH parasparam .. 1..\\
rathaughAshcha hayaughAshcha naraughAshcha samantataH .
gajaughAshcha mahArAja sa.nsaktAH sma parasparam .. 2..\\
gadAnAM parighANA.n cha kaNapAnAM cha sarpatAm .
prAsAnAM bhiNDipAlAnAM bhushuNDInA.n cha sarvashaH .. 3..\\
sampAta.n chAnvapashyAma sa~NgrAme bhR^ishadAruNe .
shalabhA iva sampetuH samantAchchharavR^iShTayaH .. 4..\\
nAgA nAgAnsamAsAdya vyadhamanta parasparam .
hayA hayAMshcha samare rathino rathinastathA .
pattayaH pattisa~Nghaishcha hayasa~NghairhayAstathA .. 5..\\
pattayo rathamAta~NgAnrathA hastyashvameva cha .
nAgAshcha samare trya~NgaM mamR^iduH shIghragA nR^ipa .. 6..\\
patatA.n tatra shUrANAM kroshatAM cha parasparam .
ghoramAyodhana.n jaGYe pashUnA.n vaishasaM yathA .. 7..\\
rudhireNa samAstIrNA bhAti bhArata medinI .
shakra gopa gaNAkIrNA prAvR^iShIva yathA dharA .. 8..\\
yathA vA vAsasI shukle mahArajana ra~njite .
bibhR^ityAdyuvatiH shyAmA tadvadAsIdvasundharA .
mA.nsashoNitachitreva shAtakaumbhamayIva cha .. 9..\\
chhinnAnA.n chottamA~NgAnAM bAhUnAM chorubhiH saha .
kuNDalAnAM praviddhAnAM bhUShaNAnA.n cha bhArata .. 10..\\
niShkANAmadhisUtrANA.n sharIrANA.n cha dhanvinAm .
varmaNA.n sapatAkAnAM sa~NghAstatrApatanbhuvi .. 11..\\
gajAngajAH samAsAdya viShANAgrairadArayan .
viShANAbhihatAste cha bhrAjante dviradA yathA .. 12..\\
rudhireNAvasiktA~NgA gairikaprasravA iva .
yathA bhrAjanti syandantaH parvatA dhAtumaNDitAH .. 13..\\
tomarAngajibhirmuktAnpratIpAnAsthitAnbahUn .
hastairvicheruste nAgA babha~njushchApare tathA .. 14..\\
nArAchaishchhinnavarmANo bhrAjante sma gajottamAH .
himAgame mahArAja vyabhrA iva mahIdharAH .. 15..\\
sharaiH kanakapu~Nkhaistu chitA rejurgajottamAH .
ulkAbhiH sampradIptAgrAH parvatA iva mAriSha .. 16..\\
kechchidabhyAhatA nAgA nAgairnaganibhA bhuvi .
nipetuH samare tasminpakShavanta ivAdrayaH .. 17..\\
apare prAdravannAgAH shalyArtA vraNapIDitAH .
pratimAnaishcha kumbhaishcha petururvyAM mahAhave .. 18..\\
niSheduH si.nhavachchAnye nadanto bhairavAnravAn .
mamlushcha bahavo rAjaMshchukUjushchApare tathA .. 19..\\
hayAshcha nihatA bAkaiH svarNabhANDa parichchhadAH .
niShedushchaiva mamlushcha babhramushcha disho dasha .. 20..\\
apare kR^iShyamANAshcha viveShTanto mahItale .
bhAvAnbahuvidhAMshchakrustADitAH sharatomaraiH .. 21..\\
narAstu nihatA bhUmau kUjantastatra mAriSha .
dR^iShTvA cha bAndhavAnanye pitR^Inanye pitAmahAn .. 22..\\
dhAvamAnAnparAMshchaiva dR^iShTvAnye tatra bhArata .
gotra nAmAni khyAtAni shasha.nsuritaretaram .. 23..\\
teShA.n chhinnA mahArAja bhujAH kanakabhUShaNAH .
udveShTante viveShTante patante chotpatanti cha .. 24..\\
nipatanti tathA bhUmau sphuranti cha sahasrashaH .
vegAMshchAnye raNe chakruH sphuranta iva pannagAH .. 25..\\
te bhujA bhogi bhogAbhAshchandanAktA vishAM pate .
lohitArdrA bhR^isha.n rejustapanIyadhvajA iva .. 26..\\
vartamAne tathA ghore sa~Nkule sarvatodisham .
aviGYAtAH sma yudhyante vinighnantaH parasparam .. 27..\\
bhaumena rajasA kIrNe shastrasampAta sa~Nkule .
naiva sve na pare rAjanvyaGYAyanta tamovR^ite .. 28..\\
tathA tadabhavadyuddha.n ghorarUpaM bhayAnakam .
shoNitodA mahAnadyaH prasasrustatra chAsakR^it .. 29..\\
shIrSha pAShANa sa~nchannAH keshashaivalashAdvalAH .
asthi sa~NghAtasa~NkIrNA dhanuH sharavarottamAH .. 30..\\
mA.nsakardama pa~NkAshcha shoNitaughAH sudAruNAH .
nadIH pravartayAmAsuryama rAShTravivardhanIH .. 31..\\
tA nadyo ghorarUpAshcha nayantyo yamasAdanam .
avagADhA majjayantyaH kShatrasyAjanayanbhayam .. 32..\\
kravyAdAnAM naravyAghra nardatA.n tatra tatra ha .
ghoramAyodhana.n jaGYe pretarAjapuropamam .. 33..\\
utthitAnyagaNeyAni kabandhAni samantataH .
nR^ityanti vai bhUtagaNAH santR^iptA mA.nsashoNitaiH .. 34..\\
pItvA cha shoNita.n tatra vasAM pItvA cha bhArata .
medo majjA vasA tR^iptAstR^iptA mA.nsasya chaiva hi .
dhAvamAnAshcha dR^ishyante kAkagR^idhrabalAstathA .. 35..\\
shUrAste samare rAjanbhaya.n tyaktvA sudustyajam .
yodhavratasamAkhyAtAshchakruH karmANyabhItavat .. 36..\\
sharashaktisamAkIrNe kravyAdagaNasa~Nkule .
vyacharanta gaNaiH shUrAH khyApayantaH svapauruSham .. 37..\\
anyonya.n shrAvayanti sma nAmagotrANi bhArata .
pitR^inAmAni cha raNe gotra nAmAni chAbhitaH .. 38..\\
shrAvayanto hi bahavastatra yodhA vishAM pate .
anyonyamavamR^idnantaH shaktitomarapaTTishaiH .. 39..\\
vartamAne tadA yuddhe ghorarUpe sudAruNe .
vyaShIdatkauravI senA bhinnA nauriva sAgare .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37}
s
vartamAne tadA yuddhe kShatriyANAM nimajjane .
gANDIvasya mahAnghoShaH shushruve yudhi mAriSha .. 1..\\
saMshaptakAnA.n kadanamakarodyatra pANDavaH .
kosalAnA.n tathA rAjannArAyaNa balasya cha .. 2..\\
saMshaptakAstu samare sharavR^iShTi.n samantataH .
apAtayanpArtha mUrdhni jaya gR^iddhAH pramanyavaH .. 3..\\
tA.n vR^iShTiM sahasA rAja.nstarasA dhArayanprabhuH .
vyagAhata raNe pArtho vinighnanrathinA.n varaH .. 4..\\
nigR^ihya tu rathAnIka.n ka~NkapatraiH shilAshitaiH .
AsasAda raNe pArthaH susharmANaM mahAratham .. 5..\\
sa tasya sharavarShANi vavarSha rathinA.n varaH .
tathA saMshaptakAshchaiva pArthasya samare sthitAH .. 6..\\
susharmA tu tataH pArthA.n viddhvA navabhirAshugaiH .
janArdana.n tribhirbANairabhyahandakShiNe bhuje .
tato.apareNa bhallena ketu.n vivyAdha mAriSha .. 7..\\
sa vAnaravaro rAjanvishvakarma kR^ito mahAn .
nanAda sumahAnnAdaM bhIShayanvai nanarda cha .. 8..\\
kapestu ninada.n shrutvA santrastA tava vAhinI .
bhaya.n vipulamAdAya nishcheShTA samapadyata .. 9..\\
tataH sA shushubhe senA nishcheShTAvasthitA nR^ipa .
nAnApuShpasamAkIrNa.n yathA chaitrarathaM vanam .. 10..\\
pratilabhya tataH sa~nj~nA.n yodhAste kurusattama .
arjuna.n siShichurbANaiH parvata.n jaladA iva .
parivavrustadA sarve pANDavasya mahAratham .. 11..\\
te hayAnrathachakre cha ratheShAshchApi bhArata .
nigR^ihya balavattUrNa.n si.nhanAdamathAnadan .. 12..\\
apare jagR^ihushchaiva keshavasya mahAbhujau .
pArthamanye mahArAja rathastha.n jagR^ihurmudA .. 13..\\
keshavastu tadA bAhU vidhunvanraNamUrdhani .
pAtayAmAsa tAnsarvAnduShTahastIva hastinaH .. 14..\\
tataH kruddho raNe pArthaH sa.nvR^itastairmahArathaiH .
nigR^ihIta.n ratha.n dR^iShTvA keshavaM chApyabhidrutam .
rathArUDhAMshcha subahUnpadAtIMshchApyapAtayat .. 15..\\
AsannAMshcha tato yodhA~nsharairAsanna yodhibhiH .
chyAvayAmAsa samare keshava.n chedamabravIt .. 16..\\
pashya kR^iShNa mahAbAho saMshaptaka gaNAnmayA .
kurvANAndAruNa.n karma vadhyamAnAnsahasrashaH .. 17..\\
rathabandhamida.n ghoraM pR^ithivyAM nAsti kash chana .
yaH saheta pumA.Nlloke madanyo yadupu~Ngava .. 18..\\
ityevamuktvA bIbhatsurdevadattamathAdhamat .
pA~nchajanya.n cha kR^iShNo.api pUrayanniva rodasI .. 19..\\
ta.n tu sha~Nkhasvana.n shrutvA saMshaptaka varUthinI .
sa~ncachAla mahArAja vitrastA chAbhavadbhR^iSham .. 20..\\
padabandha.n tatashchakre pANDavaH paravIrahA .
nAgamastraM mahArAja samprodIrya muhurmuhuH .. 21..\\
yAnuddishya raNe pArthaH padabandha.n chakAra ha .
te baddhAH padabandhena pANDavena mahAtmanA .
nishcheShTA abhavanrAjannashmasAramayA iva .. 22..\\
nishcheShTA.nstu tato yodhAnavadhItpANDunandanaH .
yathenduH samare daityA.nstArakasya vadhe purA .. 23..\\
te vadhyamAnAH samare mumuchusta.n rathottamam .
AyudhAni cha sarvANi visraShTumupachakramuH .. 24..\\
tataH susharmA rAjendra gR^ihItA.n vIkShya vAhinIm .
sauparNamastra.n tvaritaH prAdushchakre mahArathaH .. 25..\\
tataH suparNAH sampeturbhakShayanto bhuja~NgamAn .
te vai vidudruvurnAgA dR^iShTvA tAnkhacharAnnR^ipa .. 26..\\
babhau bala.n tadvimuktaM padabandhAdvishAM pate .
meghavR^indAdyathA mukto bhAskarastApayanprajAH .. 27..\\
vipramuktAstu te yodhAH phalgunasya rathaM prati .
sasR^ijurbANasa~NghAMshcha shastrasa~NghAMshcha mAriSha .. 28..\\
tAM mahAstra mayI.n vR^iShTiM sa~nchidya sharavR^iShTibhiH .
vyavAtiShThattato yodhAnvAsaviH paravIrahA .. 29..\\
susharmA tu tato rAjanbANenAnata parvaNA .
arjuna.n hR^idaye viddhvA vivyAdhAnyaistribhiH sharaiH .
sa gADhaviddho vyathito rathopastha upAvishat .. 30..\\
pratilabhya tataH sa~nj~nA.n shvetAshvaH kR^iShNasArathiH .
aindramastramameyAtmA prAdushchakre tvarAnvitaH .
tato bANasahasrANi samutpannAni mAriSha .. 31..\\
sarvadikShu vyadR^ishyanta sUdayanto nR^ipa dvipAn .
hayAnrathAMshcha samare shastraiH shatasahasrashaH .. 32..\\
vadhyamAne tataH sainye vipulA bhIH samAvishat .
saMshaptaka gaNAnA.n cha gopAlAnAM cha bhArata .
na hi kashchitpumA.nstatra yo.arjunaM pratyayudhyata .. 33..\\
pashyatA.n tatra vIrANAm ahanyata mahadbalam .
hanyamAnamapashyaMshcha nishcheShTAH sma parAkrame .. 34..\\
ayuta.n tatra yodhAnA.n hatvA pANDusuto raNe .
vyabhrAjata raNe rAjanvidhUmo.agniriva jvalan .. 35..\\
chaturdashasahasrANi yAni shiShTAni bhArata .
rathAnAmayuta.n chaiva trisAhasrAshcha dantinaH .. 36..\\
tataH saMshaptakA bhUyaH parivavrurdhana~njayam .
martavyamiti nishchitya jaya.n vApi nivartanam .. 37..\\
tatra yuddhaM mahaddhyAsIttAvakAnA.n vishAM pate .
shUreNa balinA sArdhaM pANDavena kirITinA .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38}
s
kR^itavarmA kR^ipo drauNiH sUtaputrashcha mAriSha .
ulUkaH saubalashchaiva rAjA cha saha sodaraiH .. 1..\\
sIdamAnA.n chamUM dR^iShTvA pANDuputra bhayArditAm .
samujjihIrShurvegena bhinnAM nAvamivArNave .. 2..\\
tato yuddhamatIvAsInmuhUrtamiva bhArata .
bhIrUNA.n trAsajanana.n shUrANAM harShavardhanam .. 3..\\
kR^ipeNa sharavarShANi vipra muktAni sa.nyuge .
sR^i~njayAH shAtayAmAsuH shalabhAnA.n vrajA iva .. 4..\\
shikhaNDI tu tataH kruddho gautama.n tvarito yayau .
vavarSha sharavarShANi samantAdeva brAhmaNe .. 5..\\
kR^ipastu sharavarSha.n tadvinihatya mahAstravit .
shikhaNDina.n raNe kruddho vivyAdha dashabhiH sharaiH .. 6..\\
tataH shikhaNDI kupItaH sharaiH saptabhirAhave .
kR^ipa.n vivyAdha subhR^isha.n ka~NkapatrairajihmagaiH .. 7..\\
tataH kR^ipaH sharaistIkShNaiH so.atividdho mahArathaH .
vyashva sUta ratha.n chakre pArShataM tu dvijottamaH .. 8..\\
hatAshvAttu tato yAnAdavaplutya mahArathaH .
charmakhaDge cha sa~NgR^ihya satvaraM brAhmaNa.n yayau .. 9..\\
tamApatanta.n sahasA sharaiH saMnataparvabhiH .
chhAdayAmAsa samare tadadbhutamivAbhavat .. 10..\\
tatrAdbhutamapashyAma shilAnAM plavana.n yathA .
nishcheShTo yadraNe rAja~nshikhaNDI samatiShThata .. 11..\\
kR^ipeNa chhAdita.n dR^iShTvA nR^ipottama shikhaNDinam .
pratyudyayau kR^ipa.n tUrNaM dhR^iShTadyumno mahAratha .. 12..\\
dhR^iShTadyumna.n tato yAnta.n shAradvata rathaM prati .
pratijagrAha vegena kR^itavarmA mahArathaH .. 13..\\
yudhiShThiramathAyAnta.n shAradvata rathaM prati .
saputra.n sahasena.n cha droNaputro nyavArayat .. 14..\\
nakula.n sahadeva.n cha tvaramANau mahArathau .
pratijagrAha te putraH sharavarSheNa vArayan .. 15..\\
bhImasena.n karUShAMshcha kekayAnsahasR^i~njayAn .
karNo vaikartano yuddhe vArayAmAsa bhArata .. 16..\\
shikhaNDinastato bANAnkR^ipaH shAradvato yudhi .
prAhiNottvarayA yukto didhakShuriva mAriSha .. 17..\\
tA~nsharAnpreShitA.nstena samantAddhemabhUShaNAn .
chichchheda khaDgamAvidhya bhrAmayaMshcha punaH punaH .. 18..\\
shatachandra.n tatashcharma gautamaH pArShatasya ha .
vyadhamatsAyakaistUrNa.n tata uchchukrushurjanAH .. 19..\\
sa vicharmA mahArAja khaDgapANirupAdravat .
kR^ipasya vashamApanno mR^ityorAsyamivAturaH .. 20..\\
shAradvata sharairgrasta.n klishyamAnaM mahAbalam .
chitraketusuto rAjansuketustvarito yayau .. 21..\\
vikiranbrAhmaNa.n yuddhe bahubhirnishitaiH sharaiH .
abhyApatadameyAtmA gautamasya rathaM prati .. 22..\\
dR^iShTvAviShahya.n ta.n yuddhe brAhmaNaM charitavratam .
apayAtastatastUrNa.n shikhaNDI rAjasattama .. 23..\\
suketustu tato rAjangautamaM navabhiH sharaiH .
viddhvA vivyAdha saptatyA punashchaina.n tribhiH sharaiH .. 24..\\
athAsya sashara.n chApaM punashchichchheda mAriSha .
sArathi.n cha shareNAsya bhR^ishaM marmaNyatADayat .. 25..\\
gautamastu tataH kruddho dhanurgR^ihya nava.n dR^iDham .
suketu.n triMshatA bANaiH sarvamarmasvatADayat .. 26..\\
sa vihvalitasarvA~NgaH prachachAla rathottame .
bhUmichAle yathA vR^ikShashchalatyAkampito bhR^isham .. 27..\\
chalatastasya kAyAttu shiro jvalitakuNDalam .
soShNISha.n sashirastrANa.n kShurapreNAnvapAtayat .. 28..\\
tachchhiraH prApatadbhUmau shyenAhR^itamivAmiSham .
tato.asya kAyo vasudhAM pashchAtprApa tadA chyutaH .. 29..\\
tasminhate mahArAja trastAstasya padAnugAH .
gautama.n samare tyaktvA dudruvuste disho dasha .. 30..\\
dhR^iShTadyumna.n tu samare saMnivArya mahAbalaH .
kR^itavarmAbravIddhR^iShTastiShTha tiShTheti pArShatam .. 31..\\
tadabhUttumula.n yuddhaM vR^iShNipArShatayo raNe .
AmiShArthe yathA yuddha.n shyenayorgR^iddhayornR^ipa .. 32..\\
dhR^iShTadyumnastu samare hArdikyaM navabhiH sharaiH .
AjaghAnorasi kruddhaH pIDayanhR^idikAtmajam .. 33..\\
kR^itavarmA tu samare pArShatena dR^iDhAhataH .
pArShata.n sarathaM sAshva.n chhAdayAmAsa sAyakaiH .. 34..\\
sarathashchhAdito rAjandhR^iShTadyumno na dR^ishyate .
meghairiva parichchhanno bhAskaro jaladAgame .. 35..\\
vidhUya taM bANagaNa.n sharaiH kanakabhUShaNaiH .
vyarochata raNe rAjandhR^iShTadyumnaH kR^itavraNaH .. 36..\\
tatastu pArShataH kruddhaH shastravR^iShTi.n sudAruNAm .
kR^itavarmANamAsAdya vyasR^ijatpR^itanA patiH .. 37..\\
tAmApatantI.n sahasA shastravR^iShTiM nirantarAm .
sharairanekasAhasrairhArdikyo vyadhamadyudhi .. 38..\\
dR^iShTvA tu dAritA.n yuddhe shastravR^iShTi.n duruttarAm .
kR^itavarmANamabhyetya vArayAmAsa pArShataH .. 39..\\
sArathi.n chAsya tarasA prAhiNodyamasAdanam .
bhallena shitadhAreNa sa hataH prApatadrathAt .. 40..\\
dhR^iShTadyumnastu balavA~njitvA shatruM mahAratham .
kauravAnsamare tUrNa.n vArayAmAsa sAyakaiH .. 41..\\
tataste tAvakA yodhA dhR^iShTadyumnamupAdravan .
si.nhanAda rava.n kR^itvA tato yuddhamavartata .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39}
s
drauNiryudhiShThira.n dR^iShTvA shaineyenAbhirakShitam .
draupadeyaistathA shUrairabhyavartata hR^iShTavat .. 1..\\
kiranniShugaNAnghorAnsvarNapu~NkhA~nshilAshitAn .
darshayanvividhAnmArgA~nshikShArtha.n laghuhastavat .. 2..\\
tataH khaM pUrayAmAsa sharairdivyAstramantritaiH .
yudhiShThira.n cha samare paryavArayadastravit .. 3..\\
drauNAyani sharachchhannaM na prAGYAyata ki.n chana .
bANabhUtamabhUtsarvamAyodhana shiro hi tat .. 4..\\
bANajAla.n diviShThaM tatsvarNajAlavibhUShitam .
shushubhe bharatashreShTha vitAnamiva viShThitam .. 5..\\
tena chhanne raNe rAjanbANajAlena bhAsvatA .
abhrachchhAyeva sa~njaGYe bANaruddhe nabhastale .. 6..\\
tatrAshcharyamapashyAma bANabhUte tathAvidhe .
na sma sampatate bhUmau dR^iShTvA drauNeH parAkramam .. 7..\\
lAghava.n droNaputrasya dR^iShTvA tatra mahArathAH .
vyasmayanta mahArAja na chainaM prativIkShitum .
shekuste sarvarAjAnastapantamiva bhAskaram .. 8..\\
sAtyakiryatamAnastu dharmarAjashcha pANDavaH .
tathetarANi sainyAni na sma chakruH parAkramam .. 9..\\
vadhyamAne tataH sainye draupadeyA mahArathAH .
sAtyakirdharmarAjashcha pA~nchAlAshchApi sa~NgatAH .
tyaktvA mR^ityubhaya.n ghoraM drauNAyanimupAdravan .. 10..\\
sAtyakiH pa~nchaviMshatyA drauNi.n viddhvA shilA mukhaiH .
punarvivyAdha nArAchaiH saptabhiH svarNabhUShitaiH .. 11..\\
yudhiShThirastrisaptatyA prativindhyashcha saptabhiH .
shrutakarmA tribhirbANaiH shrutakIrtistu saptabhiH .. 12..\\
suta somashcha navabhiH shatAnIkashcha saptabhiH .
anye cha bahavaH shUrA vivyadhusta.n samantataH .. 13..\\
so.atikruddhastato rAjannAshIviSha iva shvasan .
sAtyakiM pa~nchaviMshatyA prAvidhyata shilAshitaiH .. 14..\\
shrutakIrti.n cha navabhiH suta somaM cha pa~nchabhiH .
aShTabhiH shrutakarmANaM prativindhya.n tribhiH sharaiH .
shatAnIka.n cha navabhirdharmaputraM cha saptabhiH .. 15..\\
athetarA.nstataH shUrAndvAbhyA.n dvAbhyAmatADayat .
shrutakIrtestathA chApa.n chichchheda nishitaiH sharaiH .. 16..\\
athAnyaddhanurAdAya shrutakIrtirmahArathaH .
drauNAyani.n tribhirviddhvA vivyAdhAnyaiH shitaiH sharaiH .. 17..\\
tato drauNirmahArAja sharavarSheNa bhArata .
chhAdayAmAsa tatsainya.n samantAchcha sharairnR^ipAn .. 18..\\
tataH punarameyAtmA dharmarAjasya kArmukam .
drauNishchichchheda vihasanvivyAdha cha sharaistribhiH .. 19..\\
tato dharmasuto rAjanpragR^ihyAnyanmahaddhanuH .
drauNi.n vivyAdha saptatyA bAhvorurasi chArdayat .. 20..\\
sAtyakistu tataH kruddho drauNeH praharato raNe .
ardhachandreNa tIkShNena dhanushchhittvAnadadbhR^isham .. 21..\\
chhinnadhanvA tato drauNiH shaktyA shaktimatA.n varaH .
sArathiM pAtayAmAsa shaineyasya rathAddrutam .. 22..\\
athAnyaddhanurAdAya droNaputraH pratApavAn .
shaineya.n sharavarSheNa chhAdayAmAsa bhArata .. 23..\\
tasyAshvAH pradrutAH sa~Nkhye patite rathasArathau .
tatra tatraiva dhAvantaH samadR^ishyanta bhArata .. 24..\\
yudhiShThirapurogAste drauNi.n shastrabhR^itAM varam .
abhyavarShanta vegena visR^ijantaH shitA~nsharAn .. 25..\\
AgachchhamAnA.nstAndR^iShTvA raudrarUpAnparantapaH .
prahasanpratijagrAha droNaputro mahAraNe .. 26..\\
tataH sharashatajvAlaH senA kakShaMmahA rathaH .
drauNirdadAha samare kakShamagniryathA vane .. 27..\\
tadbalaM pANDuputrasya droNaputra pratApitam .
chukShubhe bharatashreShTha timineva nadI mukham .. 28..\\
dR^iShTvA te cha mahArAja droNaputra parAkramam .
nihatAnmenire sarvAnpANDUndroNasutena vai .. 29..\\
yudhiShThirastu tvarito drauNi.n shliShya mahAratham .
abravIddroNaputra.n tu roShAmarShasamanvitaH .. 30..\\
naiva nAma tava prItirnaiva nAma kR^itaGYatA .
yatastvaM puruShavyAghra mAmevAdya jighA.nsasi .. 31..\\
brAhmaNena tapaH kArya.n dAnamadhyayanaM tathA .
kShatriyeNa dhanurnAmya.n sa bhavAnbrAhmaNa bruvaH .. 32..\\
miShataste mahAbAho jeShyAmi yudhi kauravAn .
kuruShva samare karma brahma bandhurasi dhruvam .. 33..\\
evamukto mahArAja droNaputraH smayanniva .
yuktatva.n tachcha sa~ncintya nottaraM kiM chidabravIt .. 34..\\
anuktvA cha tataH ki.n chichchharavarSheNa pANDavam .
chhAdayAmAsa samare kruddho.antaka iva prajAH .. 35..\\
sa~nchAdyamAnastu tadA droNaputreNa mAriSha .
pArtho.apayAtaH shIghra.n vai vihAya mahatI.n chamUm .. 36..\\
apayAte tatastasmindharmaputre yudhiShThire .
droNaputraH sthito rAjanpratyAdeshAnmahAtmanaH .. 37..\\
tato yudhiShThiro rAjA tyaktvA drauNiM mahAhave .
prayayau tAvaka.n sainyaM yuktaH krUrAya karmaNe .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40}
s
bhImasena.n sapA~nchAlya.n chedikekayasa.nvR^itam .
vaikartanaH svaya.n ruddhvA varayAmAsa sAyakaiH .. 1..\\
tatastu chedikArUShAnsR^i~njayAMshcha mahArathAn .
karNo jaghAna sa~Nkruddho bhImasenasya pashyataH .. 2..\\
bhImasenastataH karNa.n vihAya rathasattamam .
prayayau kaurava.n sainya.n kakShamagniriva jvalan .. 3..\\
sUtaputro.api samare pA~nchAlAnkekayA.nstathA .
sR^i~njayAMshcha maheShvAsAnnijaghAna sahasrashaH .. 4..\\
saMshaptakeShu pArthAshcha kauraveShu vR^ikodaraH .
pA~nchAleShu tathA karNaH kShaya.n chakrUrmahArathAH .. 5..\\
te kShatriyA dahyamAnAstribhistaiH pAvakopamaiH .
jagmurvinAsha.n samare rAjandurmantrite tava .. 6..\\
tato duryodhanaH kruddho nakulaM navabhiH sharaiH .
vivyAdha bharatashreShTha chaturashchAsya vAjinaH .. 7..\\
tataH punarameyAtmA tava putro janAdhipaH .
kShureNa sahadevasya dhvaja.n chichchheda kA~nchanam .. 8..\\
nakulastu tataH kruddhastava putra.n trisaptabhiH .
jaghAna samare rAjansahadevashcha pa~nchabhiH .. 9..\\
tAvubhau bharatashreShThau shreShThau sarvadhanuShmatAm .
vivyAdhorasi sa~NkruddhaH pa~nchabhiH pa~nchabhiH sharaiH .. 10..\\
tato.aparAbhyAM bhallAbhyA.n dhanuShI samakR^intata .
yamayoH prahasanrAjanvivyAdhaiva cha saptabhiH .. 11..\\
tAvanye dhanuShI shreShThe shakrachApanibhe shubhe .
pragR^ihya rejatuH shUrau devaputrasamau yudhi .. 12..\\
tatastau rabhasau yuddhe bhrAtarau bhrAtaraM nR^ipa .
sharairvavarShaturghorairmahAmeghau yathAchalam .. 13..\\
tataH kruddho mahArAja tava putro mahArathaH .
pANDuputrau maheShvAsau vArayAmAsa patribhiH .. 14..\\
dhanurmaNDalamevAsya dR^ishyate yudhi bhArata .
sAyakAshchaiva dR^ishyante nishcharantaH samantataH .. 15..\\
tasya sAyakasa~nchannau chakAshetA.n cha pANDavau .
meghachchhannau yathA vyomni chandrasUryau hataprabhau .. 16..\\
te tu bANA mahArAja hemapu~NkhAH shilAshitAH .
AchhAdayandishaH sarvAH sUryasyevAMshavastadA .. 17..\\
bANabhUte tatastasminsa~nchanne cha nabhastale .
yamAbhyA.n dadR^ishe rUpaM kAlAntakayamopamam .. 18..\\
parAkrama.n tu taM dR^iShTvA tava sUnormahArathAH .
mR^ityorupAntikaM prAptau mAdrIputrau sma menire .. 19..\\
tataH senApatI rAjanpANDavasya mahAtmanaH .
pArShataH prayayau tatra yatra rAjA suyodhanaH .. 20..\\
mAdrIputrau tataH shUrau vyatikramya mahArathau .
dhR^iShTadyumnastava suta.n tADayAmAsa sAyakaiH .. 21..\\
tamavidhyadameyAtmA tava putro.atyamarShaNaH .
pA~nchAlyaM pa~nchaviMshatyA prahasya puruSharShabha .. 22..\\
tataH punarameyAtmA putraste pR^ithivIpate .
viddhvA nanAda pA~nchAlya.n ShaShTyA pa~nchabhireva cha .. 23..\\
athAsya sashara.n chApa.n hastAvApaM cha mAriSha .
kShurapreNa sutIkShNena rAjA chichchheda sa.nyuge .. 24..\\
tadapAsya dhanushchhinnaM pA~nchAlyaH shakra karshanaH .
anyadAdatta vegena dhanurbhArasahaM navam .. 25..\\
prajvalanniva vegena sa.nrambhAdrudhirekShaNaH .
ashobhata maheShvAso dhR^iShTadyumnaH kR^itavraNaH .. 26..\\
sa pa~nchadasha nArAchA~nshvasataH pannagAniva .
jighA.nsurbharatashreShTha.n dhR^iShTadyumno vyavAsR^ijat .. 27..\\
te varma hemavikR^itaM bhittvA rAGYaH shilAshitAH .
vivishurvasudhA.n vegAtka~NkabarhiNa vAsasaH .. 28..\\
so.atividdho mahArAja putraste.ativyarAjata .
vasante puShpashabalaH sapuShpa iva kiMshukaH .. 29..\\
sa chhinnavarmA nArAchaiH prahArairjarjarachchhaviH .
dhR^iShTadyumnasya bhallena kruddhashchichchheda kArmukam .. 30..\\
athaina.n chhinnadhanvAnaM tvaramANo mahIpatiH .
sAyakairdashabhI rAjanbhruvormadhye samArdayat .. 31..\\
tasya te.ashobhayanvaktra.n karmAra parimArjitAH .
praphulla.n champaka.n yadvadbhramarA madhu lipsavaH .. 32..\\
tadapAsya dhanushchhinna.n dhR^iShTadyumno mahAmanAH .
anyadAdatta vegena dhanurbhallAMshcha ShoDasha .. 33..\\
tato duryodhanasyAshvAnhatvA sUta.n cha pa~nchabhiH .
dhanushchichchheda bhallena jAtarUpapariShkR^itam .. 34..\\
ratha.n sopaskara.n chhatraM shaktiM khaDgaM gadAM dhvajam .
bhallaishchichchheda navabhiH putrasya tava pArShataH .. 35..\\
tapanIyA~Ngada.n chitraM nAgaM maNimaya.n shubham .
dhvaja.n kurupateshchhinnaM dadR^ishuH sarvapArthivAH .. 36..\\
duryodhana.n tu virathaM chhinnasarvAyudha.n raNe .
bhrAtaraH paryarakShanta sodaryA bharatarShabha .. 37..\\
tamAropya rathe rAjandaNDadhAro janAdhipam .
apovAha cha sambhrAnto dhR^iShTadyumnasya pashyataH .. 38..\\
karNastu sAtyaki.n jitvA rAjagR^iddhI mahAbalaH .
droNa hantAramugreShu.n sasArAbhimukhaM raNe .. 39..\\
taM pR^iShThato.abhyayAttUrNa.n shaineyo vituda~nsharaiH .
vAraNa.n jaghanopAnte viShANAbhyAmiva dvipaH .. 40..\\
sa bhArata mahAnAsIdyodhAnA.n sumahAtmanAm .
karNa pArShatayormadhye tvadIyAnAM mahAraNaH .. 41..\\
na pANDavAnAM nAsmAka.n yodhaH kashchchitparA~NmukhaH .
pratyadR^ishyata yatkarNaH pA~nchAlA.nstvarito yayau .. 42..\\
tasminkShaNe narashreShTha gajavAjina rakShayaH .
prAdurAsIdubhayato rAjanmadhya.n gate.ahani .. 43..\\
pA~nchAlAstu mahArAja tvaritA vijigIShavaH .
sarvato.abhyadravankarNaM patatriNa iva drumam .. 44..\\
teShAmAdhirathiH kruddho yatamAnAnmanasvinaH .
vichinvanneva bANAgraiH samAsAdayadagrataH .. 45..\\
vyAghraketu.n susharmANaM sha~Nku.n chograM dhana~njayam .
shukla.n cha rochamAnaM cha si.nhasenaM cha durjayam .. 46..\\
te vIrA rathavegena parivavrurnarottaram .
sR^ijanta.n sAyakAnkruddha.n karNamAhavashobhinam .. 47..\\
yudhyamAnA.nstu tA~nshUrAnmanujendraH pratApavAn .
aShTAbhiraShTau rAdheyo nyahanannishitaiH sharaiH .. 48..\\
athAparAnmahArAja sUtaputraH pratApavAn .
jaghAna bahusAhasrAnyodhAnyuddhavishAradaH .. 49..\\
viShNu.n cha viShNukarmANaM devApiM bhadrameva cha .
daNDa.n cha samare rAjaMshchitraM chitrAyudha.n harim .. 50..\\
si.nhaketu.n rochamAnaM shalabha.n cha mahAratham .
nijaghAna susa~NkruddhashchedInA.n cha mahArathAn .. 51..\\
teShAmAdadataH prANAnAsIdAdhirathervapuH .
shoNitAbhyukShitA~Ngasya rudrasyevorjitaM mahat .. 52..\\
tatra bhArata karNena mAta~NgAstADitAH sharaiH .
sarvato.abhyadravanbhItAH kurvanto mahadAkulam .. 53..\\
nipetururvyA.n samare karNa sAyakapIDitAH .
kurvanto vividhAnnAdAnvajranunnA ivAchalAH .. 54..\\
gajavAjimanuShyaishcha nipatadbhiH samantataH .
rathaishchAvagatairmArge paryastIryata medinI .. 55..\\
naiva bhIShmo na cha droNo nApyanye yudhi tAvakAH .
chakruH sma tAdR^isha.n karma yAdR^isha.n vai kR^itaM raNe .. 56..\\
sUtaputreNa nAgeShu ratheShu cha hayeShu cha .
nareShu cha naravyAghra kR^ita.n sma kadanaM mahat .. 57..\\
mR^igamadhye yathA si.nho dR^ishyate nirbhayash charan .
pA~nchAlAnA.n tathA madhye karNo.acharadabhItavat .. 58..\\
yathA mR^igagaNA.nstrastAnsi.nho drAvayate dishaH .
pA~nchAlAnA.n rathavrAtAnkarNo drAvayate tathA .. 59..\\
si.nhAsya.n cha yathA prApya na jIvanti mR^igAH kva chit .
tathA karNamanuprApya na jIvanti mahArathAH .. 60..\\
vaishvAnara.n yathA dIpta.n dahyante prApya vai janAH .
karNAgninA raNe tadvaddagdhA bhArata sR^i~njayAH .. 61..\\
karNena chediShvekena pA~nchAleShu cha bhArata .
vishrAvya nAma nihatA bahavaH shUra saMmatAH .. 62..\\
mama chAsInmanuShyendra dR^iShTvA karNasya vikramam .
naiko.apyAdhiratherjIvanpA~nchAlyo mokShyate yudhi .. 63..\\
pA~nchAlAnvidhamansa~Nkhye sUtaputraH pratApavAn .
abhyadhAvata sa~Nkruddho dharmaputra.n yudhiShThiram .. 64..\\
dhR^iShTadyumnashcha rAjAna.n draupadeyAshcha mAriSha .
parivavruramitraghna.n shatashashchApare janAH .. 65..\\
shikhaNDI sahadevashcha nakulo nAkulistathA .
janamejayaH shinernaptA bahavashcha prabhadrakAH .. 66..\\
ete purogamA bhUtvA dhR^iShTadyumnasya sa.nyuge .
karNamasyantamiShvastrairvicheruramitaujasaH .. 67..\\
tA.nstatrAdhirathiH sa~Nkhye chedipA~nchAlapANDavAn .
eko bahUnabhyapatadgarutmanpAnnagAniva .. 68..\\
bhImasenastu sa~NkruddhaH kurUnmadrAnsakekayAn .
ekaH sa~Nkhye maheShvAso yodhayanbahvashobhata .. 69..\\
tatra marmasu bhImena nArAchaistADitA gajAH .
prapatanto hatArohAH kampayanti sma medinIm .. 70..\\
vAjinashcha hatArohAH pattayashcha gatAsavaH .
sherate yudhi nirbhinnA vamanto rudhiraM bahu .. 71..\\
sahasrashashcha rathinaH patitAH patitAyudhAH .
akShatAH samadR^ishyanta bhImAdbhItA gatAsavaH .. 72..\\
rathibhirvAjibhiH sUtaiH pattibhishcha tathA gajaiH .
bhImasenasharachchhinnairAstIrNA vasudhAbhavat .. 73..\\
tatstambhitamivAtiShThadbhImasenabalArditam .
duryodhana bala.n rAjannirutsAha.n kR^itavraNam .. 74..\\
nishcheShTa.n tumule dInaM babhau tasminmahAraNe .
prasannasalilaH kAle yathA syAtsAgaro nR^ipa .. 75..\\
manyuvIryabalopetaM balAtparyavaropitam .
abhavattava putrasya tatsainyamiShubhistadA .
rudhiraughapariklinna.n rudhirArdraM babhUva ha .. 76..\\
sUtaputro raNe kruddhaH pANDavAnAmanIkinIm .
bhImasenaH kurUMshchApi drAvayanbahvashobhata .. 77..\\
vartamAne tathA raudre sa~NgrAme.adbhutadarshane .
nihatya pR^itanA madhye saMshaptaka gaNAnbahUn .. 78..\\
arjuno jayatA.n shreShTho vAsudevamathAbravIt .
prabhagnaM balametaddhi yotsyamAna.n janArdana .. 79..\\
ete dhAvanti sagaNAH saMshaptaka mahArathAH .
apArayanto madbANAnsi.nhashabdAnmR^igA iva .. 80..\\
dIryate cha mahatsainya.n sR^i~njayAnAM mahAraNe .
hastikakShyo hyasau kR^iShNa ketuH karNasya dhImataH .
dR^ishyate rAjasainyasya madhye vicharato muhuH .. 81..\\
na cha karNa.n raNe shaktA jetumanye mahArathAH .
jAnIte hi bhavAnkarNa.n vIryavantaM parAkrame .. 82..\\
tatra yAhi yataH karNo drAvayatyeSha no balam .. 83..\\
varjayitvA raNe yAhi sUtaputraM mahAratham .
shramo mA bAdhate kR^iShNa yathA vA tava rochate .. 84..\\
etachchhrutvA mahArAja govindaH prahasanniva .
abravIdarjuna.n tUrNaM kauravA~njahi pANDava .. 85..\\
tatastava mahatsainya.n govinda preritA hayAH .
ha.nsavarNAH pravivishurvahantaH kR^iShNa pANDavau .. 86..\\
keshava prahitairashvaiH shvetaiH kA~nchanabhUShaNaiH .
pravishadbhistava bala.n chaturdishamabhidyata .. 87..\\
tau vidArya mahAsenA praviShTau keshavArjunau .
kruddhau sa.nrambharaktAkShau vyabhrAjetAM mahAdyutI .. 88..\\
yuddhashauNDau samAhUtAvaribhistau raNAdhvaram .
yajvabhirvidhinAhUtau makhe devAvivAshvinau .. 89..\\
kruddhau tau tu naravyAghrau vegavantaulbabhUvatuH .
talashabdena ruShitau yathA nAgau mahAhave .. 90..\\
vigAhansa rathAnIkamashvasa~NghAMshcha phalgunaH .
vyacharatpR^itanA madhye pAshahasta ivAntakaH .. 91..\\
ta.n dR^iShTvA yudhi vikrAnta.n senAyAM tava bhArata .
saMshaptaka gaNAnbhUyaH putraste samachodayat .. 92..\\
tato rathasahasreNa dviradAnA.n tribhiH shataiH .
chaturdashasahasraishcha turagANAM mahAhave .. 93..\\
dvAbhyA.n shatasahasrAbhyAM padAtInA.n cha dhanvinAm .
shUrANAM nAma labdhAnA.n viditAnAM samantataH .
abhyavartanta tau vIrau chhAdayanto mahArathAH .. 94..\\
sa chhAdyamAnaH samare sharaiH parabalArdanaH .
darshayanraudramAtmAnaM pAshahasta ivAntakaH .
nighnansaMshaptakAnpArthaH prekShaNIyataro.abhavat .. 95..\\
tato vidyutprabhairbANaiH kArtasvaravibhUShitaiH .
nirantaramivAkAshamAsInnunnaiH kirITinA .. 96..\\
kirITibhujanirmuktaiH sampatadbhirmahAsharaiH .
samAchchhannaM babhau sarva.n kAdraveyairiva prabho .. 97..\\
rukmapu~NkhAnprasannAgrA~nsharAnsaMnataparvaNaH .
adarshayadameyAtmA dikShu sarvAsu pANDavaH .. 98..\\
hatvA dashasahasrANi pArthivAnAM mahAratha .
saMshaptakAnA.n kaunteyaH prapakShaM tvarito.abhyayAt .. 99..\\
prapakSha.n sa samAsAdya pArthaH kAmbojarakShitam .
pramamAtha balAdbANairdAnavAniva vAsavaH .. 100..\\
prachichchhedAshu bhallaishcha dviShatAmAtatAyinAm .
shastrapANI.nstathA bAhU.nstathApi cha shirA.nsyuta .. 101..\\
a~NgA~NgAvayavaishchhinnairvyAyudhAste.apatankShitau .
viShvagvAtAbhisambhagnA bahushAkhA iva drumAH .. 102..\\
hastyashvarathapattInA.n vrAtAnnighnantamarjunam .
sudakShiNAdavarajaH sharavR^iShTyAbhyavIvR^iShat .. 103..\\
asyAsyato.ardhachandrAbhyA.n sa bAhU parighopamau .
pUrNachandrAbhavaktra.n cha kShureNAbhyahanachchhiraH .. 104..\\
sa papAta tato vAhAtsvalohita parisravaH .
manaHshilA gireH shR^i~Nga.n vajreNevAvadAritam .. 105..\\
sudakShiNAdavaraja.n kAmbojaM dadR^ishurhatam .
prAMshu.n kamalapatrAkShamatyarthaM priyadarshanam .
kA~nchanastambhasa~NkAshaM bhinna.n hemagiriM yathA .. 106..\\
tato.abhavatpunaryuddha.n ghoramadbhutadarshanam .
nAnAvasthAshcha yodhAnAM babhUvustatra yudhyatAm .. 107..\\
eteShvAvarjitairashvaiH kAmbojairyavanaiH shakaiH .
shoNitAktaistadA rakta.n sarvamAsIdvishAM pate .. 108..\\
rathai rathAshvasUtaishcha hatArohaishcha vAjibhiH .
dviradaishcha hatArohairmahAmAtrairhatadvipaiH .
anyonyena mahArAja kR^ito ghoro janakShayaH .. 109..\\
tasminprapakShe pakShe cha vadhyamAne mahAtmanA .
arjuna.n jayatA.n shreShThaM tvarito drauNirAyayau .. 110..\\
vidhunvAno mahachchApa.n kArtasvaravibhUShitam .
AdadAnaH sharAnghorAnsvA rashmIniva bhAskaraH .. 111..\\
taiH patadbhirmahArAja drauNimuktaiH samantataH .
sa~nchAditau rathasthau tAvubhau kR^iShNa dhana~njayau .. 112..\\
tataH sharashataistIkShNairbhAradvAjaH pratAvapAn .
nishcheShTau tAvubhau chakre yuddhe mAdhava pANDavau .. 113..\\
hAhAkR^itamabhUtsarva.n ja~Ngama.n sthAvaraM tathA .
charAcharasya goptArau dR^iShTvA sa~nchAditau sharaiH .. 114..\\
siddhachAraNasa~NghAshcha sampeturvai samantataH .
chintayanto bhavedadya lokAnA.n svastyapItyaha .. 115..\\
na mayA tAdR^isho rAjandR^iShTapUrvaH parAkramaH .
sa~njaGYe yAdR^isho drauNeH kR^iShNau sa~nchAdayiShyataH .. 116..\\
drauNestu dhanuShaH shabdamahitatrAsana.n raNe .
ashrauShaM bahusho rAjansi.nhasya nadato yathA .. 117..\\
jyA chAsya charato yuddhe savyadakShiNamasyataH .
vidyudambudamadhyasthA bhrAjamAneva sAbhavat .. 118..\\
sa tathA kShiprakArI cha dR^iDhahastashcha pANDavaH .
saMmohaM parama.n gatvA praikShata droNajaM tataH .. 119..\\
sa vikrama.n hR^itaM mene AtmAnaH sumahAtmanA .
tathAsya samare rAjanvapurAsItsudurdR^isham .. 120..\\
drauNipANDavayoreva.n vatamAne mahAraNe .
vardhamAne cha rAjendra droNaputre mahAbale .
hIyamAne cha kaunteye kR^iShNa.n roShaH samabhyayAt .. 121..\\
saroShAnniHshvasanrAjannirdahanniva chakShuShA .
drauNi.n hyapashyatsa~NgrAme phalguna.n cha muhurmuhuH .. 122..\\
tataH kruddho.abravItkR^iShNaH pArtha.n sapraNaya.n tadA .
atyadbhutamidaM pArtha tava pashyAmi sa.nyuge .
atishete hi yatra tvA droNaputro.adya bhArata .. 123..\\
kachchitte gANDiva.n haste rathe tiShThasi chArjuna .
kachchitkushalinau bAhU kachchidvIrya.n tadeva te .. 124..\\
evamuktastu kR^iShNena kShiptvA bhallAMshchaturdasha .
tvaramANastvarA kAle drauNerdhanurathAchchhinat .
dhvaja.n chhatraM patAkAM cha rathA.n shaktiM gadAM tathA .. 125..\\
jatru deshe cha subhR^isha.n vatsadantairatADayat .
sa pUrchchhAM paramA.n gatvA dhvajayaShTi.n samAshritaH .. 126..\\
ta.n visa~nj~naM mahArAja kirITibhayapIDitam .
apovAha raNAtsUto rakShamANo dhana~njayAt .. 127..\\
etasminneva kAle tu vijayaH shatrutApanaH .
nyavadhIttAvaka.n sainyaM shatasho.atha sahasrashaH .
pashyatastava putrasya tasya vIrasya bhArata .. 128..\\
evameSha kShayo vR^ittastAvakAnAM paraiH saha .
krUro vishasano ghoro rAjandurmantrite tava .. 129..\\
saMshaptakAMshcha kaunteyaH kurUMshchApi vR^ikodaraH .
vasuSheNa.n cha pA~nchAlaH kR^itsnena vyadhamadraNe .. 130..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41}
s
taramANaH punaH kR^iShNaH pArthamabhyavadachchhanaiH .
pashya kauravya rAjAnamapayAtAMshcha pANDavAn .. 1..\\
karNaM pashya mahAra~Nge jvalantamiva pAvakam .
asau bhImo maheShvAsaH saMnivR^itto raNaM prati .. 2..\\
tamete.anu nivartante dhR^iShTadyumnapurogamAH .
pA~nchAlAnA.n sR^i~njayAnAM pANDavAnA.n cha yanmukham .
nivR^ittaishcha tathA pArthairbhagna.n shatrubalaM mahat .. 3..\\
kauravAndravato hyeSha karNo dhArayate.arjuna .
antakapratimo vege shakratulyaparAkramaH .. 4..\\
asau gachchhati kauravya drauNirastrabhR^itA.n varaH .
tameSha pradrutaH sa~Nkhye dhR^iShTadyumno mahArathaH .. 5..\\
sarva.n vyAchaShTa durdharSho vAsudevaH kirITine .
tato rAjanprAdurAsInmahAghoro mahAraNaH .. 6..\\
si.nhanAda ravAshchAtra prAdurAsansamAgame .
ubhayoH senayo rAjanmR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 7..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42}
s
tataH punaH samAjagmurabhItAH kurusR^i~njayAH .
yudhiShThira mukhAH pArthA vaikartana mukhA vayam .. 1..\\
tataH pravavR^ite bhImaH sa~NgrAmo lomaharShaNaH .
karNasya pANDavAnA.n cha yama rAShTravivardhanaH .. 2..\\
tasminpravR^itte sa~NgrAme tumule shoNitodake .
saMshaptakeShu shUreShu ki.n chichchhiShTeShu bhArata .. 3..\\
dhR^iShTadyumno mahArAja sahitaH sarvarAjabhiH .
karNamevAbhidudrAva pANDavAshcha mahArathAH .. 4..\\
AgachchhamAnA.nstAnsa~Nkhye prahR^iShTAnvijayaiShiNaH .
dadhAraiko raNe karNo jalaughAniva parvataH .. 5..\\
tamAsAdya tu te karNa.n vyashIryanta mahArathaH .
yathAchala.n samAsAdya jalaughAH sarvatodisham .
tayorAsInmahArAja sa~NgrAmo lomaharShaNaH .. 6..\\
dhR^iShTadyumnastu rAdheya.n shareNa nataparvaNA .
tADayAmAsa sa~NkruddhastiShTha tiShTheti chAbravIt .. 7..\\
vijaya.n tu dhanuHshreShTha.n vidhunvAno mahArathaH .
pArShatasya dhanushchhittvA sharAnAshIviShopamAn .
tADayAmAsa sa~NkruddhaH pArShataM navabhiH sharaiH .. 8..\\
te varma hemavikR^itaM bhittvA tasya mahAtmanaH .
shoNitAktA vyarAjanta shakra gopA ivAnagha .. 9..\\
tadapAsya dhanushchhinna.n dhR^iShTadyumno mahArathaH .
anyaddhanurupAdAya sharAMshchAshIviShopamAn .
karNa.n vivyAdha saptatyA sharaiH saMnataparvabhiH .. 10..\\
tathaiva rAjankarNo.api pArShata.n shatrutApanam .
droNa shatruM maheShvAso vivyAdha nishitaiH sharaiH .. 11..\\
tasya karNo mahArAja shara.n kanakabhUShaNam .
preShayAmAsa sa~Nkruddho mR^ityudaNDamivAparam .. 12..\\
tamApatanta.n sahasA ghorarUpaM vishAM pate .
chichchheda saptadhA rAja~nshaineyaH kR^itahastavat .. 13..\\
dR^iShTvA vinihitaM bANa.n sharaiH karNo vishAM pate .
sAtyaki.n sharavarSheNa samantAtparyavArayat .. 14..\\
vivyAdha chaina.n samare nArAchaistatra saptabhiH .
taM pratyavidhyachchhaineyaH sharairhemavibhUShitaiH .. 15..\\
tato yuddhamatIvAsIchchakShuH shrotrabhayAvaham .
rAjanghora.n cha chitraM cha prekShaNIya.n samantataH .. 16..\\
sarveShA.n tatra bhUtAnA.n loma harSho vyajAyata .
taddR^iShTvA samare karma karNa shaineyayornR^ipa .. 17..\\
etasminnantare drauNirabhyayAtsumahAbalam .
pArShata.n shatrudamanaM shatruvIryAsu nAshanam .. 18..\\
abhyabhAShata sa~Nkruddho drauNirdUre dhana~njaye .
tiShTha tiShThAdya brahmaghna na me jIvanvimokShyase .. 19..\\
ityuktvA subhR^isha.n vIraH shIghrakR^innishitaiH sharaiH .
pArShata.n chhAdayAmAsa ghorarUpaiH sutejanaiH .
yatamAnaM para.n shaktyA yatamAno mahArathaH .. 20..\\
yathA hi samare drauNiH pArShata.n vIkShya mAriSha .
tathA drauNi.n raNe dR^iShTvA pArShataH paravIrahA .
nAtihR^iShTamanA bhUtvA manyate mR^ityumAtmanaH .. 21..\\
drauNistu dR^iShTvA rAjendra dhR^iShTadyumna.n raNe sthitam .
krodhena niHshvasanvIraH pArShata.n samupAdravat .
tAvanyonya.n tu dR^iShTvaiva sa.nrambhaM jagmatuH param .. 22..\\
athAbravInmahArAja droNaputraH pratApavAn .
dhR^iShTadyumna.n samIpastha.n tvaramANo vishAM pate .
pA~nchAlApasadAdya tvAM preShayiShyAmi mR^ityave .. 23..\\
pApa.n hi yattvayA karma ghnatA droNaM purA kR^itam .
adya tvA patsyate tadvai yathA hyakushala.n tathA .. 24..\\
arakShyamANaH pArthena yadi tiShThasi sa.nyuge .
nApakramasi vA mUDha satyametadbravImi te .. 25..\\
evamuktaH pratyuvAcha dhR^iShTadyumnaH pratApavAn .
prativAkya.n sa evAsirmAmako dAsyate tava .
yenaiva te piturdatta.n yatamAnasya sa.nyuge .. 26..\\
yadi tAvanmayA droNo nihato brAhmaNa bruvaH .
tvAmidAnI.n katha.n yuddhe na haniShyAmi vikramAt .. 27..\\
evamuktvA mahArAja senApatiramarShaNaH .
nishitenAtha bANena drauNi.n vivyAdha pArShata .. 28..\\
tato droNiH susa~NkruddhaH sharaiH saMnataparvabhiH .
prAchchhAdayaddisho rAjandhR^iShTadyumnasya sa.nyuge .. 29..\\
naivAntarikShaM na disho naiva yodhAH samantataH .
dR^ishyante vai mahArAja sharaishchhannAH sahasrashaH .. 30..\\
tathaiva pArShato rAjandrauNimAhavashobhinam .
sharaiH sa~nchAdayAmAsa sUtaputrasya pashyataH .. 31..\\
rAdheyo.api mahArAja pA~nchAlAnsaha pANDavaiH .
draupadeyAnyudhAmanyu.n sAtyaki.n cha mahAratham .
ekaH sa vArayAmAsa prekShaNIyaH samantataH .. 32..\\
dhR^iShTadyumno.api samare drauNeshchichchheda kArmukam .
tadapAsya dhanushchhinnamanyadAdatta kArmukam .
vegavatsamare ghora.n sharAMshchAshIviShopamAn .. 33..\\
sa pArShatasya rAjendra dhanuH shakti.n gadAM dhvajam .
hayAnsUta.n ratha.n chaiva nimeShAdvyadhamachchharaiH .. 34..\\
sa chhinnadhanvA viratho hatAshvo hatasArathiH .
khaDgamAdatta vipula.n shatachandra.n cha bhAnumat .. 35..\\
drauNistadapi rAjendra bhallaiH kShipraM mahArathaH .
chichchheda samare vIraH kShiprahasto dR^iDhAyudhaH .
rathAdanavarUDhasya tadadbhutamivAbhavat .. 36..\\
dhR^iShTadyumna.n tu viratha.n hatAshvaM chhinnakArmukam .
sharaishcha bahudhA viddhamastraishcha shakalIkR^itam .
nAtaradbharatashreShTha yatamAno mahArathaH .. 37..\\
tasyAntamiShubhI rAjanyadA drauNirna jagmivAn .
atha tyaktvA dhanurvIraH pArShata.n tvarito.anvagAt .. 38..\\
AsIdAdravato rAjanvegastasya mahAtmanaH .
garuDasyeva patato jighR^ikShoH pannagottamam .. 39..\\
etasminneva kAle tu mAdhavo.arjunamabravIt .
pashya pArtha yathA drauNiH pArShatasya vadhaM prati .
yatna.n karoti vipula.n hanyAchchainamasaMshayam .. 40..\\
taM mochaya mahAbAho pArShata.n shatrutApanam .
drauNerAsyamanuprAptaM mR^ityorAsya gata.n yathA .. 41..\\
evamuktvA mahArAja vAsudevaH pratApavAn .
praiShayattatra turagAnyatra drauNirvyavasthitaH .. 42..\\
te hayAshchandrasa~NkAshAH keshavena prachoditAH .
pibanta iva tadvyoma jagmurdrauNi rathaM prathi .. 43..\\
dR^iShTvAyAntau mahAvIryAvubhau kR^iShNa dhana~njayau .
dhR^iShTadyumna vadhe rAjaMshchakre yatnaM mahAbalaH .. 44..\\
vikR^iShyamANa.n dR^iShTvaiva dhR^iShTadyumnaM janeshvara .
sharAMshchikShepa vai pArtho drauNiM prati mahAbalaH .. 45..\\
te sharA hemavikR^itA gANDIvapreShitA bhR^isham .
drauNimAsAdya vivishurvalmIkamiva pannagAH .. 46..\\
sa viddhastaiH sharairghorairdroNaputraH pratApavAn .
rathamAruruhe vIro dhana~njaya sharArditaH .
pragR^ihya cha dhanuHshreShThaM pArtha.n vivyAdha sAyakaiH .. 47..\\
etasminnantare vIraH sahadevo janAdhipa .
apovAha rathenAjau pArShata.n shatrutApanam .. 48..\\
arjuno.api mahArAja drauNi.n vivyAdha patribhiH .
ta.n droNaputraH sa~Nkruddho bAhvorurasi chArdayat .. 49..\\
krodhitastu raNe pArtho nArAcha.n kAlasaMmitam .
droNaputrAya chikShepa kAladaNDamivAparam .
sa brAhmaNasyA.nsa deshe kAladaNDamivAparam .. 50..\\
sa vihvalo mahArAja sharavegena sa.nyuge .
niShasAda rathopasthe vyAkShipadvijaya.n dhanuH .. 51..\\
arjuna.n samare kruddhaH prekShamANo muhurmuhuH .
dvairatha.n chApi pArthena kAmayAno mahAraNe .. 52..\\
ta.n tu hitvA hata.n vIraM sArathiH shatrukarshanam .
apovAha rathenAjau tvaramANo raNAjirAt .. 53..\\
athotkruShTaM mahA rAjapA~nchAlairjitakAshibhiH .
mokShitaM pArShata.n dR^iShTvA droNaputraM cha pIDitam .. 54..\\
vAditrANi cha divyAni prAvAdyanta sahasrashaH .
si.nhanAdashcha sa~njaGYe dR^iShTvA ghoraM mahAdbhutam .. 55..\\
eva.n kR^itvAbravItpArtho vAsudevaM dhana~njayaH .
yAhi saMshaptakAnkR^iShNa kAryametatparaM mama .. 56..\\
tataH prayAto dAshArhaH shrutvA pANDava bhAShitam .
rathenAtipatAkena manomArutara.nhasA .. 57..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43}
s
etasminnantare kR^iShNaH pArtha.n vachanamabravIt .
darshayanniva kaunteya.n dharmarAja.n yudhiShThiram .. 1..\\
eSha pANDava te bhrAtA dhArtarAShTrairmahAbalaiH .
jighA.nsubhirmaheShvAsairdrutaM pArthAnusaryate .. 2..\\
tathAnuyAnti sa.nrabdhAH pA~nchAlA yuddhadurmadAH .
yudhiShThiraM mahAtmAnaM parIpsanto mahAjavAH .. 3..\\
eSha duryodhanaH pArtharathAnIkena daMshitaH .
rAjA sarvasya lokasya rAjAnamanudhAvati .. 4..\\
jighA.nsuH puruShavyAghraM bhrAtR^ibhiH sahito balI .
AshIviShA samasparshaiH sarvayuddhavishAradaiH .. 5..\\
ete jighR^ikShavo yAnti dvipAshvarathapattayaH .
yudhiShThira.n dhArtarAShTrA ratnottamamivArthinaH .. 6..\\
pashya sAtvata bhImAbhyAM niruddhAdhiShThitaH prabhuH .
jihIrShavo.amR^ita.n daityAH shakrAgnibhyAmivAvashAH .. 7..\\
ete bahutvAttvaritAH punargachchhanti pANDavam .
samudramiva vAryoghAH prAvR^iTkAle mahArathaH .. 8..\\
nadantaH si.nhanAdAMshcha dhamantashchApi vArijAn .
balavanto maheShvAsA vidhunvanto dhanUMShi cha .. 9..\\
mR^ityormukhagataM manye kuntIputra.n yudhiShTShhiram .
hutamagnau cha bhadra.n te duryodhana vasha~Ngatam .. 10..\\
yathA yuktamanIka.n hi dhArtarAShTrasya pANDava .
nAsya shakro.api muchyeta samprApto bANagochcharam .. 11..\\
duryodhanasya shUrasya drauNeH shAradvatasya cha .
karNasya cheShu vego vai parvatAnapi dArayet .. 12..\\
duryodhanasya shUrasya sharaughA~nshIghramasyataH .
sa~NkruddhasyAntakasyeva ko vega.n sa.nsahedraNe .. 13..\\
karNena cha kR^ito rAjA vimukhaH shatrutApanaH .
balavA.Nllaghu tastashcha kR^itI yuddhavishAradaH .. 14..\\
rAdheyaH pANDavashreShTha.n shaktaH pIDayituM raNe .
sahito dhR^itarAShTrasya putraiH shUro mahAtmabhiH .. 15..\\
tasyaiva.n yudhyamAnasya sa~NgrAme sa.nyatAtmanaH .
anyairapi cha pArthasya hR^ita.n varma mahArathaiH .. 16..\\
upavAsakR^isho rAjA bhR^ishaM bharatasattama .
brAhme bale sthito hyeSha na kShatre.atibale vibho .. 17..\\
na jIvati mahArAjo manye pArtha yudhiShThiraH .
yadbhImasenaH sahate si.nhanAdamamarShaNaH .. 18..\\
nardatA.n dhArtarAShTrANAM punaH punararindama .
dhamatA.n cha mahAsha~NkhAnsa~NgrAme jitakarshinAm .. 19..\\
yudhiShThiraM pANDaveya.n hateti bharatarShabha .
sa~ncodayatyasau karNo dhArtarAShTrAnmahAbalAn .. 20..\\
sthUNAkarNendu jAlena pArtha pAshupatena cha .
prachchhAdayanto rAjAnamanuyAnti mahArathAH .
Aturo me mato rAjA saMniShevyashcha bhArata .. 21..\\
yathainamanuvartante pA~nchAlAH saha pANDavaiH .
tvaramANAstvarA kAle sarvashastrabhR^itA.n varAH .
majjantamiva pAtAle balino.apyujjihIrShavaH .. 22..\\
na keturdR^ishyate rAGYaH karNena nihataH sharaiH .
pashyatoryamayoH pArtha sAtyakeshcha shikhaNDinaH .. 23..\\
dhR^iShTadyumnasya bhImasya shatAnIkasya vA vibho .
pA~nchAlAnA.n cha sarveShAM chedInAM chaiva bhArata .. 24..\\
eSha karNo raNe pArtha pANDavAnAmanIkinIm .
sharairvidhva.nsayati vai nalinImiva ku~njaraH .. 25..\\
ete dravanti rathinastvadIyAH pANDunandana .
pashya pashya yathA pArtha gachchhantyete mahArathAH .. 26..\\
ete bhArata mAta~NgAH karNenAbhihatA raNe .
ArtanAdAnvikurvANA vidravanti disho dasha .. 27..\\
rathAnA.n dravatA.n vR^indaM pashya pArtha samantataH .
drAvyamANa.n raNe chaiva karNenAmitra karshinA .. 28..\\
hastikakShyA.n raNe pashya charantI.n tatra tatra ha .
rathastha.n sUtaputrasya ketu.n ketumatAM vara .. 29..\\
asau dhAvati rAdheyo bhImasenarathaM prati .
kira~nsharashatAnIva vinighna.nstava vAhinIm .. 30..\\
etAnpashya cha pA~nchAlAndrAvyamANAnmahAtmanA .
shakreNeva yathA daityAnhanyamAnAnmahAhave .. 31..\\
eSha karNo raNe jitvA pA~nchAlAnpANDusR^i~njayAn .
disho viprekShate sarvAstvadarthamiti me matiH .. 32..\\
pashya pArthadhanuHshreShTha.n vikarShansAdhu shobhate .
shatrU~njitvA yathA shakro devasa~NghaiH samAvR^itaH .. 33..\\
ete nadanti kauravyA dR^iShTvA karNasya vikramam .
trAsayanto raNe pArthAnsR^i~njayAMshcha sahasrashaH .. 34..\\
eSha sarvAtmanA pANDU.nstrAsayitvA mahAraNe .
abhibhAShati rAdheyaH sarvasainyAni mAnada .. 35..\\
abhidravata gachchhadhva.n drutaM dravata kauravAH .
yathA jIvanna vaH kashchinmuchyate yudhi sR^i~njayaH .. 36..\\
tathA kuruta sa.nyattA vaya.n yAsyAma pR^iShThataH .
evamuktvA yayAveSha pR^iShThato vikira~nsharaiH .. 37..\\
pashya karNa.n raNe pArtha shvetachchhavi virAjitam .
udayaM parvata.n yadvachchhobhayanvai divAkaraH .. 38..\\
pUrNachandra nikAshena mUrdhni chhatreNa bhArata .
dhriyamANena samare tathA shatashalAkinA .. 39..\\
eSha tvAM prekShate karNaH sakatAkSho vishAM pate .
uttama.n yatnamAsthAya dhruvAmeShyati sa.nyuge .. 40..\\
pashya hyenaM mahAbAho vidhunvAnaM mahaddhanuH .
sharAMshchAshIviShAkArAnvisR^ijantaM mahAbalam .. 41..\\
asau nivR^itto rAdheyo dR^ishyate vAnaradhvaja .
vadhAya chAtmano.abhyeti dIpasya shalabho yathA .. 42..\\
karNamekAkina.n dR^iShTvA rathAnIkena bhArata .
rirakShiShuH susa.nyatto dhArtarAShTro.abhivartate .. 43..\\
sArvaiH sahaibhirduShTAtmA vadhya eSha prayatnataH .
tvayA yashashcha rAjya.n cha sukhaM chottamamichchhatA .. 44..\\
AtmAna.n cha kR^itAtmAna.n samIkShya bharatarShabha .
kR^itAgasa.n cha rAdheyaM dharmAtmani yudhiShThire .. 45..\\
pratipadyasva rAdheyaM prAptakAlamanantaram .
AryA.n yuddhe mati.n kR^itvA pratyehi rathayUthapam .. 46..\\
pa~ncha hyetAni mikhyAnA.n rathAnAM rathasattama .
shatAnyAyAnti vegena balinAM bhIma tejasAm .. 47..\\
pa~ncha nAgasahasrANi dviguNA vAjinastathA .
abhisa.nhatya kaunteya padAtiprayutAni cha .
anyonyarakShita.n vIra bala.n tvAm abhivartate .. 48..\\
sUtaputre maheShvAse darshayAtmAnamAtmanA .
uttama.n yatnamAsthAya pratyehi bharatarShabha .. 49..\\
asau karNaH susa.nrabdhaH pA~nchAlAnabhidhAvati .
ketumasya hi pashyAmi dhR^iShTadyumna rathaM prati .
samuchchhetsyati pA~nchAlAniti manye parantapa .. 50..\\
AchakShe te priyaM pArtha tadevaM bharatarShabha .
rAjA jIvati kauravyo dharmaputro yudhiShThiraH .. 51..\\
asau bhimo mahAbAhuhlsaMnivR^ittashchamUmukhe .
vR^itaH sR^i~njaya sainyena sAtyakena cha bhAtata .. 52..\\
vadhyanta ete samare kauravA nishitaiH sharaiH .
bhImasenena kaunteya pA~nchAlaishcha mahAtmabhiH .. 53..\\
senA hi dhArtarAShTrasya vimukhA chAbhavadraNAt .
vipradhAvati vegena bhImasya nihatA sharaiH .. 54..\\
vipannasasyeva mahI rudhireNa samukShitA .
bhAratI bharatashreShTha senA kR^ipaNa darshanA .. 55..\\
nivR^ittaM pashya kaunteya bhImasena.n yudhAM patim .
AshIviShamiva kruddha.n tasmAddravati vAhinI .. 56..\\
pItaraktAsita sitAstArA chandrArka maNDitAH .
patAkAviprakIryante chhatrANyetAni chArjuna .. 57..\\
sauvarNA rAjatAshchaiva taijasAshcha pR^ithagvidhAH .
ketavo vinipAtyante hastyashva.n viprakIryate .. 58..\\
rathebhyaH prapatantyete rathino vigatAsavaH .
nAnAvarNairhatA bANaiH pA~nchAlairapalAyibhiH .. 59..\\
nirmanuShyAngajAnashvAnrathAMshchaiva dhana~njaya .
samAdravanti pA~nchAlA dhArtarAShTrA.nstarasvinaH .. 60..\\
mR^idnanti cha naravyAghrA bhImasenavyapAshrayAt .
balaM pareShA.n durdharShaM tyaktvA prANAnarindama .. 61..\\
ete nadanti pA~nchAlA dhamantyapi cha vArijAn .
abhidravanti cha raNe nighnantaH sAyakaiH parAn .. 62..\\
pashya svargasya mAhAtmyaM pA~nchAlA hi parantapa .
dhArtarAShTrAnvinighnanti kruddhAH si.nhA iva dvipAn .. 63..\\
sarvatashchAbhipannaiShA dhArtarAShTrI mahAchamUH .
pA~nchAlairmAnasAdetya ha.nsairga~Ngeva vegitaiH .. 64..\\
subhR^isha.n cha parAkrAntAH pA~nchAlAnAM nivAraNe .
kR^ipa karNAdayo vIrA R^iShabhANAmivarShabhAH .. 65..\\
sunimagnAMshcha bhImAstrairdhArtarAShTrAnmahArathAn .
dhR^iShTadyumnamukhA vIrA ghnanti shatrUnsahasrashaH .
viShaNNabhUyiShTha rathA dhArtarAShTrI mahAchamUH .. 66..\\
pashya bhImena nArAchaishchhinnA nAgAHpatantyamI .
vajrivajrAhatAnIva shikharANi mahIbhR^itAm .. 67..\\
bhImasenasya nirviddhA bANaiH saMnataparvabhiH .
svAnyanIkAni mR^idnanto dravatyete mahAgajAH .. 68..\\
nAbhijAnAsi bhImasya si.nhanAda.n durutsaham .
nadato.arjuna sa~NgrAme vIrasya jitakAshinaH .. 69..\\
eSha naiShAdirabbhyeti dvipamukhyena pANDavam .
jighA.nsustomaraiH kruddho daNDA pANirivAntakaH .. 70..\\
satomarAvasya bhujau chhinnau bhImena garjataH .
tIkShNairagnishikhA prakhyairnArAchairdashabhirhataH .. 71..\\
hatvainaM punarAyAti nAgAnanyAnprahAriNaH .
pashya nIlAmbudanibhAnmahAmAtrairadhiShThitAn .
shaktitomarasa~NkAshairvinighnanta.n vR^ikodaram .. 72..\\
sapta sapta cha nAga.nstAnvaijayantIshcha sadhvajAH .
nihatya nishitairbANaishchhinnAH pArthAgrajena te .
dashabhirdashabhishchaiko nArAchairnihato gajaH .. 73..\\
na chAsau dhArtarAShTrANA.n shrUyate ninadastathA .
purandarasame kruddhe nivR^itte bharatarShabhe .. 74..\\
akShauhiNyastathA tisro dhArtarAShTrasya sa.nhatAH .
kruddhena narasi.nhena bhImasenena vAritAH .. 75..\\
s
bhImasenena tatkarmakR^ita.n dR^iShTvA suduShkaram .
arjuno vyadhamachchhiShTAnahitAnnishitaiH sharaiH .. 76..\\
te vadhyamAnAH samare saMshaptaka gaNAH prabho .
shakrasyAtithitA.n gatvA vishokA hyabhavanmudA .. 77..\\
pArthashcha puruShavyAghraH sharaiH saMnataparvabhiH .
jaghAna dhArtarAShTrasya chaturvidha balA.n chamUm .. 78..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44}
dhr
nivR^itte bhImasene cha pANDave cha yudhiShThire .
vadhyamAne bale chApi mAmake pANDusR^i~njayaiH .. 1..\\
dravamANe balaughe cha nirAkrande muhurmuhuH .
kimakurvanta kuravastanmamAchakShva sa~njaya .. 2..\\
s
dR^iShTvA bhImaM mahAbAhu.n sUtaputraH pratApavAn .
krodharaktekShaNo rAjanbhImasenamupAdravat .. 3..\\
tAvaka.n cha balaM dR^iShTvA bhImasenAtparA~Nmukham .
yatnena mahatA rAjanparyavasthApayadbalI .. 4..\\
vyavasthApya mahAbAhustava putrasya vAhinIm .
pratyudyayau tadA karNaH pANDavAnyuddhadurmadAn .. 5..\\
pratyudyayustu rAdheyaM pANDavAnAM mahArathAH .
dhunvAnAH kArmukANyAjau vikShipantashcha sAyakAn .. 6..\\
bhImasenaH sinernaptA shikhaNDI janamejayaH .
dhR^iShTadyumnashcha balavAnsarve chApi prabhadrakAH .. 7..\\
pA~nchAlAshcha naravyAghrAH samantAttava vAhinIm .
abhyadravanta sa~NkruddhAH samare jitakAshinaH .. 8..\\
tathaiva tAvakA rAjanpANDavAnAmanIkinIm .
abhyadravanta tvaritA jighA.nsanto mahArathAH .. 9..\\
rathanAgAshvakalilaM pattidhvajasamAkulam .
babhUva puruShavyAghra sainyamadbhutadarshanam .. 10..\\
shikhaNDI cha yayau karNa.n dhR^iShTadyumnaH sutaM tava .
duHshAsanaM mahArAja mahatyA senayA vR^itam .. 11..\\
nakulo vR^iShasena.n cha chitrasena.n samabhyayAt .
ulUka.n samare rAjansahadevaH samabhyayAt .. 12..\\
sAtyakiH shakuni.n chApi bhImasenashcha kauravAn .
arjuna.n cha raNe yattaM droNaputro mahArathaH .. 13..\\
yudhAmanyuM maheShvAsa.n gautamo.abhyapatadraNe .
kR^itavarmA cha balavAnuttamaujasamAdravat .. 14..\\
bhImasenaH kurUnsarvAnputrAMshcha tava mAriSha .
sahAnIkAnmahAbAhureka evAbhyavArayat .. 15..\\
shikhaNDI cha tataH karNa.n vicharantamabhItavat .
bhIShma hantA mahArAja vArayAmAsa patribhiH .. 16..\\
pratirabdhastataH karNo roShAtprasphuritAdharaH .
shikhaNDina.n tribhirbANairbhruvormadhye vyatADayat .. 17..\\
dhAraya.nstu sa tAnbANA~nshikhaNDI bahvashobhata .
rAjataH parvato yadvattribhiH shR^i~NgaiH samanvitaH .. 18..\\
so.atividdho maheShvAsaH sUtaputreNa sa.nyuge .
karNa.n vivyAdha samare navatyA nishitaiH sharaiH .. 19..\\
tasya karNo hayAnhatvA sArathi.n cha tribhiH sharaiH .
unmamAtha dhvaja.n chAsya kShuprapreNa mahArathaH .. 20..\\
hatAshvAttu tato yAnAdavaplutya mahArathaH .
shakti.n chikShepa karNAya sa~NkruddhaH shatrutApanaH .. 21..\\
tA.n chhittvA samare karNastribhirbhArata sAyakaiH .
shikhaNDinamathAvidhyannavabhirnishitaiH sharaiH .. 22..\\
karNa chApachyutAnbANAnvarjaya.nstu narottamaH .
apayAtastatastUrNa.n shikhaNDI jayatAM varaH .. 23..\\
tataH karNo mahArAja pANDusainyAnyashAtayat .
tUlarAshi.n samAsAdya yathA vAyurmahAjavaH .. 24..\\
dhR^iShTadyumno mahArAja tava putreNa pIDitaH .
duHshAsana.n tribhirbANairabhyavidhyatstanAntare .. 25..\\
tasya duHshAsano bAhu.n savyaM vivyAdha mAriSha .
shitena rukmapu~Nkhena bhallena nataparvaNA .. 26..\\
dhR^iShTadyumnastu nirviddhaH shara.n ghoramamarShaNaH .
duHshAsanAya sa~NkruddhaH preShayAmAsa bhArata .. 27..\\
ApatantaM mahAvega.n dhR^iShTadyumna samIritam .
sharaishchichchheda putraste tribhireva vishAM pate .. 28..\\
athAparaiH sapta dashairbhallaiH kanakabhUShaNaiH .
dhR^iShTadyumna.n samAsAdya bAhvorurasi chArdayat .. 29..\\
tataH sa pArShataH kruddho dhanushchichchheda mAriSha .
kShurapreNa sutIkShNena tata uchchukrushurjanAH .. 30..\\
athAnyaddhanurAdAya putraste bharatarShabha .
dhR^iShTadyumna.n sharavrAtaiH samantAtparyavArayat .. 31..\\
tava putrasya te dR^iShTvA vikrama.n taM mahAtmanaH .
vyahasanta raNe yodhAH siddhAshchApsarasA.n gaNAH .. 32..\\
tataH pravavR^ite yuddha.n tAvakAnAM paraiH saha .
ghoraM prANabhR^itA.n kAle ghorarUpaM parantapa .. 33..\\
nakula.n vR^iShasenastu viddhvA pa~nchabhirAyasaiH .
pituH samIpe tiShThanta.n tribhiranyairavidhyata .. 34..\\
nakulastu tataH kruddho vR^iShasena.n smayanniva .
nArAchena sutIkShNena vivyAdha hR^idaye dR^iDham .. 35..\\
so.atividdho balavatA shatruNA shatrukarshanaH .
shatru.n vivyAdha viMshatyA sa cha taM pa~nchabhiH sharaiH .. 36..\\
tataH sharasahasreNa tAvubhau puruSharShabhau .
anyonyamAchchhAdayatAmathAbhajyata vAhinI .. 37..\\
dR^iShTvA tu pradrutA.n senA.n dhArtarAShTrasya sUtajaH .
nivArayAmAsa balAdanupatya vishAM pate .
nivR^itte tu tataH karNe nakulaH kauravAnyayau .. 38..\\
karNaputrastu samare hitvA nakulameva tu .
jugopa chakra.n tvarita.n rAdheyasyaiva mAriSha .. 39..\\
ulUkastu raNe kruddhaH sahadevena vAritaH .
tasyAshvAMshchaturo hatvA sahadevaH pratApavAn .
sArathiM preShayAmAsa yamasya sadanaM prati .. 40..\\
ulUkastu tato yAnAdavaplutya vishAM pate .
trigartAnAM balaM pUrNa.n jagAma pitR^inandanaH .. 41..\\
sAtyakiH shakuni.n viddhvA viMshatyA nishitaiH sharaiH .
dhvaja.n chichchheda bhallena saubalasya hasanniva .. 42..\\
saubalastasya samare kruddho rAjanpratApavAn .
vidArya kavachaM bhUyo dhvaja.n chichchheda kA~nchanam .. 43..\\
athainaM nishitairbANaiH sAtyakiH pratyavidhyata .
sArathi.n cha mahArAja tribhireva samArdayat .
athAsya vAhA.nstvaritaH sharairninye yamakShayam .. 44..\\
tato.avaplutya sahasA shakunirbharatarShabha .
Aruroha ratha.n tUrNamulUkasya mahArathaH .
apovAhAtha shIghra.n sa shaineyAdyuddhashAlinaH .. 45..\\
sAtyakistu raNe rAja.nstAvakAnAmanIkinIm .
abhidudrAva vegena tato.anIkamabhidyata .. 46..\\
shaineya sharanunna.n tu tataH sainya.n vishAM pate .
bheje dasha dishastUrNaM nyapatachcha gatAsuvat .. 47..\\
bhImasena.n tava suto vArayAmAsa sa.nyuge .
ta.n tu bhImo muhUrtena vyashva sUta rathadhvajam .
chakre lokeshvara.n tatra tenAtuShyanta chAraNAH .. 48..\\
tato.apAyAnnR^ipastatra bhImasenasya gocharAt .
kurusainya.n tataH sarvaM bhImasenamupAdravat .
tatra rAvo mahAnAsIdbhImameka.n jighA.nsatAm .. 49..\\
yudhAmanyuH kR^ipa.n viddhvA dhanurasyAshu chichchhide .
athAnyaddhanurAdAya kR^ipaH shastrabhR^itA.n varaH .. 50..\\
yudhAmanyordhvaja.n sUta.n chhatraM chApAtayatkShitau .
tato.apAyAdrathenaiva yudhAmanyurmahArathaH .. 51..\\
uttamaujAstu hArdikya.n sharairbhImaparAkramam .
chhAdayAmAsa sahasA megho vR^iShTyA yathAchalam .. 52..\\
tadyuddha.n sumahachchAsIdghorarUpaM parantapa .
yAdR^ishaM na mayA yuddha.n dR^iShTapUrva.n vishAM pate .. 53..\\
kR^itavarmA tato rAjannuttamaujasamAhave .
hR^idi vivyAdha sa tadA rathopastha upAvishat .. 54..\\
sArathistamapovAha rathena rathinA.n varam .
tatastu satvara.n rAjanpANDusainyamupAdravat .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45}
s
drauNistu rathavaMshena mahatA parivAritaH .
ApatatsahasA rAjanyatra rAjA vyavasthitha .. 1..\\
tamApatanta.n sahasA shUraH shauri sahAyavAn .
dadhAra sahasA pArtho veleva makalAlayam .. 2..\\
tataH kruddho mahArAja droNaputraH pratAvavAn .
arjuna.n vAsudeva.n cha chhAdayAmAsa patribhiH .. 3..\\
avachchhannau tataH kR^iShNau dR^iShTvA tatra mahArathAH .
vismayaM parama.n gatvA praikShAnta kuravastadA .. 4..\\
arjunastu tato divyamastra.n chakre hasanniva .
tadastraM brAhmaNo yuddhe vArayAmAsa bhArata .. 5..\\
yadyaddhi vyAkShipadyuddhe pANDavo.astra.n jighA.nsayA .
tattadastraM maheShvAso droNaputro vyashAtayat .. 6..\\
astrayuddhe tato rAjanartamAne bhayAvahe .
apashyAma raNe drauNi.n vyAttAnanamivAntakam .. 7..\\
sa disho vidishashchaiva chhAdayitvA vijihmagaiH .
vAsudeva.n tribhirbANairavidhyaddakShiNe bhuje .. 8..\\
tato.arjuno hayAnhatvA sarvA.nstasya mahAtmanaH .
chakAra samare bhUmi.n shoNitaughatara~NgiNIm .. 9..\\
nihatA rathinaH petuH pArtha chApachyutaiH sharaiH .
hayAshcha paryadhAvanta muktayoktrAstatastataH .. 10..\\
taddR^iShTvA karma pArthasya drauNirAhavashobhinaH .
avAkiradraNe kR^iShNa.n samantAnnishitaiH sharaiH .. 11..\\
tato.arjunaM mahArAja drauNirAyamya patriNA .
vakSho deshe samAsAdya tADayAmAsa sa.nyuge .. 12..\\
so.atividdho raNe tena droNaputreNa bhArata .
Adatta parigha.n ghoraM drauNeshchainamavAkShipat .. 13..\\
tamApatantaM parigha.n kArtasvaravibhUShitam .
drauNishchichchheda sahasA tata uchchukrushurjanAH .. 14..\\
so.anekadhApatadbhUmau bhAradvAjasya sAyakaiH .
vishIrNaH parvato rAjanyathA syAnmAtarishvanA .. 15..\\
tato.arjuno raNe drauNi.n vivyAdha dashabhiH sharaiH .
sArathi.n chAsya bhallena rathanIDAdapAharat .. 16..\\
sa sa~NgR^ihya svaya.n vAhAnkR^iNau prAchchhAdayachchharaiH .
tatrAdbhutamapashyAma drauNerAshu parAkramam .. 17..\\
ayachchhatturagAnyachcha phalguna.n chApyayodhayat .
tadasya samare rAjansarve yodhA apUjayan .. 18..\\
yadA tvagrasyata raNe droNa putreNa phalgunaH .
tato rashmInrathAshvAnA.n kShurapraishchichchhide jayaH .. 19..\\
prAdrava.nsturagAste tu sharavegaprabAdhitAH .
tato.abhUnninado bhUyastava sainyasya bhArata .. 20..\\
pANDavAstu jaya.n labdhvA tava sainyamupAdravan .
samantAnnishitAnbANAnvimu~nchanto jayaiShiNaH .. 21..\\
pANDavaistu mahArAja dhArtarAShTrI mahAchamUH .
punaH punaratho vIrairabhajyata jayoddhataiH .. 22..\\
pashyatA.n te mahArAja putrANAM chitrayodhinAm .
shakuneH saubaleyasya karNasya cha mahAtmanaH .. 23..\\
vAryamANA mahAsenA putraistava janeshvara .
nAvatiShThata sa~NgrAme tADyamAnA samantataH .. 24..\\
tato yodhairmahArAja palAyadbhistatastataH .
abhavadvyAkulaM bhItaiH putrANA.n te mahadbalam .. 25..\\
tiShTha tiShTheti satata.n sUtaputrasya jalpataH .
nAvatiShThata sA senA vadhyamAnA mahAtmabhiH .. 26..\\
athotkraShTaM mahArAja pANDavairjitakAshibhiH .
dhArtarAShTra bala.n dR^iShTvA dravamANa.n samantataH .. 27..\\
tato duryodhanaH karNamabravItpraNayAdiva .
pashya karNa yathA senA pANDavairarditA bhR^isham .. 28..\\
tvayi tiShThati santrAsAtpalAyati samantataH .
etajGYAtvA mahAbAho kuru prAptamarindama .. 29..\\
sahasrANi cha yodhAnA.n tvAmeva puruSharShabha .
kroshanti samare vIra drAvyamANAni pANDavaiH .. 30..\\
etachchhrutvA tu rAdheyo duryodhana vacho mahat .
madrarAjamida.n vAkyamabravItsUtanandanaH .. 31..\\
pashya me bhujayorvIryamastrANA.n cha janeshvara .
adya hanmi raNe sarvAnpA~nchAlAnpANDubhiH saha .
vAhayAshvAnnaravyAghra bhadreNaiva janeshvara .. 32..\\
evamuktvA mahArAja sUtaputraH pratApavAn .
pragR^ihya vijaya.n vIro dhanuH shreShThaM purAtanam .
sajya.n kR^itvA mahArAja saMmR^ijya cha punaH punaH .. 33..\\
saMnivArya cha yodhAnsvAnsAtyena shapathena cha .
prAyojayadameyAtmA bhArgavAstraM mahAbalaH .. 34..\\
tato rAjansahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
koTishashcha sharAstIkShNA niragachhanmahAmR^idhe .. 35..\\
jvalitaistairmahAghoraiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .
sa~nchannA pANDavI senA na prAGYAyata ki~ncchana .. 36..\\
hAhAkAro mahAnAsItpA~nchAlAnA.n vishAM pate .
pIDitAnAM balavatA bhArgavAstreNa sa.nyuge .. 37..\\
nipatadbhirgajai rAjannaraishchApi sahasrashaH .
rathaishchApi naravyAghra hayaishchApi samantataH .. 38..\\
prAkampata mahI rAjannihataistaistatastataH .
vyAkula.n sarvamabhavatpANDavAnAM mahadbalam .. 39..\\
karNastveko yudhA.n shreShTho vidhUma iva pAvakaH .
daha~nshatrUnnaravyAghra shushubhe sA parantapaH .. 40..\\
te vadhyamAnAH karNena pA~nchAlAshchedibhiH saha .
tatra tatra vyamuhyanta vanadAhe yathA dvipAH .
chukrushuste naravyAghra yathA prAgvA narottamAH .. 41..\\
teShA.n tu kroshatA.n shrutvA bhItAnAM raNamUrdhani .
dhAvatA.n cha disho rAjanvitrastAna.n samantataH .
ArtanAdo mahA.nstatra pretAnAmiva samplave .. 42..\\
vadhyamAnA.nstu tAndR^iShTvA sUtaputreNa mAriSha .
vitresuH sarvabhUtAni tiryagyonigatAnyapi .. 43..\\
te vadhyamAnAH samare sUtaputreNa sR^i~njayAH .
arjuna.n vAsudeva.n cha vyAkroshanta muhurmuhuH .
pretarAjapure yadvatpretarAja.n vichetasaH .. 44..\\
athAbravIdvAsudeva.n kuntIputro dhana~njayaH .
bhArgavAstraM mahAghora.n dR^iShTvA tatra sabhIritam .. 45..\\
pashya kR^iShNa mahAbAho bhArgavAstrasya vIkramam .
naitadastra.n hi samare shakyaM hantu.n kathaM chana .. 46..\\
sUtaputra.n cha sa.nrabdhaM pashya kR^iShNa mahAraNe .
antakapratima.n vIra.n kurvANaM karma dAruNam .. 47..\\
sutIkShNA.n chodayannashvAnprekate mAM muhurmuhuH .
na cha pashyAmi samare karNasya prapalAyitam .. 48..\\
jIvanprApnoti puruShaH sa~Nkhye jayaparAjayau .
jitasya tu hR^iShIkesha badha eva kuto jayaH .. 49..\\
tato janArdanaH prAyAddraShTumichchhanyudhiShThiram .
shrameNa grAhayiShyaMshcha karNa.n yuddhena mAriSha .. 50..\\
arjuna.n chAbravItkR^iShNo bhR^isha.n rAjA parikShataH .
tamAshvAsya kuru shreShTha tatAH karNa.n haniShyasi .. 51..\\
tato dhana~njayo draShTu.n rAjAnaM bANapIDitam .
rathena prayayau kShipra.n sa~NgrAme keshavAGYayA .. 52..\\
gachchhanneva tu kaunteyo dharmarAja didR^ikShayA .
sainyamAlokayAmAsa nApashyattatra chAgrajam .. 53..\\
yuddha.n kR^itvA tu kaunteyo droNaputreNa bhArata .
duHsaha.n vAjiNA sa~Nkhye parAjigye bhR^igoH sutam .. 54..\\
drauNiM parAjitya tato.agradhanvA
kR^itvA mahadduShkaramArya karma .
AlokayAmAsa tataH svasainyaM
dhana~njayaH shatrubhirapradhR^iShyaH .. 55..\\
sa yudhyamAnaH pR^itanA mukhasthA~n
shUrA~nshUro harShayansavyasAchI .
pUrvApadAnaiH prathitaiH prasha.nsan
sthirAMshchakArAtma rathAnanIke .. 56..\\
apashyamAnastu kirITamAlI
yudhi jyeShThaM bhrAtaramAjamIDham .
uvAcha bhIma.n tarasAbhyupetya
rAGYaH pravR^ittistviha keti rAjan .. 57..\\
bhm
apayAta ito rAjA dharmaputro yudhiShThiraH .
karNa bANavibhugnA~Ngo yadi jIvetkatha.n chana .. 58..\\
arj
tasmAdbhavA~nshIghramitaH prayAtu
rAGYaH pravR^ittyai kurusattamasya .
nUna.n hi viddho.atibhR^ishaM pR^iShatkaiH
karNena rAjA shibira.n gato.asau .. 59..\\
yaH samprahAre nishi sampravR^itte
droNena viddho.atibhR^isha.n tarasvI .
tasthau cha tatrApi jaya pratIkSho
droNena yAvanna hataH kilAsIt .. 60..\\
sa saMshaya.n gamitaH pANDavAgryaH
sa~Nkhye.adya karNena mahAnubhAvaH .
GYAtuM prayAhyAshu tamadya bhIma
sthAsyAmyaha.n shatrugaNAnnirudhya .. 61..\\
bhm
tvAmeva jAnIhi mahAnubhAva
rAGYaH pravR^ittiM bharatarShabhasya .
aha.n hi yadyarjuna yAmi tatra
vakShyanti mAM bhIta iti pravIrAH .. 62..\\
tato.abravIdarjuno bhImasenaM
saMshaptakAH pratyanIka.n sthitA me .
etAnahatvA na mayA tu shakyam
ito.apayAtu.n ripusa~Ngha goShThAt .. 63..\\
athAbravIdarjunaM bhImasenaH
svavIryamAshritya kurupravIra .
saMshaptakAnpratiyotsyAmi sa~Nkhye
sarvAnaha.n yAhi dhana~njayeti .. 64..\\
tadbhImasenasya vacho nishamya
sudurvachaM bhrAturamitramadhye .
draShTu.n kurushreShThamabhiprayAtuM
provAcha vR^iShNipravara.n tadAnIm .. 65..\\
chodayAshvAnhR^iShIkesha vigAhyaita.n rathArNavam .
ajAtashatru.n rAjAna.n draShTumichchhAmi keshava .. 66..\\
tato hayAnsarvadAshArha mukhyaH
prAchodayadbhImamuvAcha chedam .
naitachchitra.n tava karmAdya vIra
yAsyAmahe jahi bhImAri sa~NghAn .. 67..\\
tato yayau hR^iShIkesho yatra rAjA yudhiShThiraH .
shIghrAchchhIghratara.n rAjanvAjibhirgaruDopamaiH .. 68..\\
pratyanIke vyavasthApya bhImasenamarindamam .
sandishya chaiva rAjendra yuddhaM prati vR^ikodaram .. 69..\\
tatastu gatvA puruShapravIrau
rAjAnamAsAdya shayAnamekam .
rathAdubhau pratyavaruhya tasmAd
vavandaturdharmarAjasya pAdau .. 70..\\
tau dR^iShTvA puruShavyAghrau kShemiNau puruSharShabha .
mudAbhyupagatau kR^iShNAvashvinAviva vAsavam .. 71..\\
tAvabhyanandadrAjA hi vivasvAnashvinAviva .
hate mahAsure jambhe shakra viShNU yathA guruH .. 72..\\
manyamAno hata.n karNaM dharmarAjo yudhiShThiraH .
harShagadgadayA vAchA prItaH prAha parantapau .. 73..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46}
s
mahAsattvau tu tau dR^iShTvA sahitau keshavArjunau .
hatamAdhirathiM mene sa~Nkhye gANDIvadhanvanA .. 1..\\
tAvabhyanandatkaunteyaH sAmnA paramavalgunA .
smitapUrvamamitraghnaH pUjayanbharatarShabha .. 2..\\
y
svAgatva.n devakIputra svAgataM te dhana~njaya .
priyaM me darshanaM bADha.n yuvayorachyutArjunau .. 3..\\
akShatAbbhyAmariShTAbhyA.n katha.n yudhya mahAratha .
AshIviShasama.n yuddhe sarvashastravishAradam .. 4..\\
agraga.n dhArtarAShTrANA.n saveShAM sharma varma cha .
rakShita.n vR^iShasenena suSheNena cha dhanvinA .. 5..\\
anuGYAtaM mahAvIrya.n rameNAstreShu durjayam .
trAtAra.n dhArtarAShTrANAM gantAra.n vAhinImukhe .. 6..\\
hantAramarisainyAnAmamitragaNamardanam .
duryodhana hite yuktamasmadyuddhAya chodyatam .. 7..\\
apradhR^iShyaM mahAyuddhe devairapi savAsavaiH .
analAnilayostulya.n tejasA cha balena cha .. 8..\\
pAtAlamiva gambhIra.n suhR^idAnandavardhanam .
antakAbhamamitrANA.n karNa.n hatvA mahAhave .
diShTyA yuvAmanuprAptau jitvAsuramivAmarau .. 9..\\
tena yuddhamadInena mayA hyadyAchyutArjunau .
kupitenAntakeneva prajAH sarvA jighA.nsatA .. 10..\\
tena ketushcha me chhinno hatau cha pArShNisArathI .
hatavAhaH kR^itashchAsmi yuyudhAnasya pashyataH .. 11..\\
dhR^iShTadyumnasya yamayorvIrasya cha shikhaNDinaH .
pashyatA.n draupadeyAnAM pA~nchAlAnAM cha sarvashaH .. 12..\\
etA~njitvA mahAvIryAnkarNaH shatrugaNAnbahUn .
jitavAnmAM mahAbAho yatamAnaM mahAraNe .. 13..\\
anusR^ijya cha mA.n yuddhe paruShANyuktavAnbahu .
tatra tatra yudhA.n shreShThaH paribhUya na saMshayaH .. 14..\\
bhImasenaprabhAvAttu yajjIvAmi dhana~njaya .
bahunAtra kimuktena nAha.n tatsoDhumutsahe .. 15..\\
trayodashAha.n varShANi yasmAdbhIto dhana~njaya .
na sma nidrA.n labhe rAtrau na chAhani sukha.n kva chit .. 16..\\
tasya dveSheNa sa.nyuktaH paridahye dhana~njaya .
Atmano maraNA.n jAnanvAdhrINasa iva dvipaH .. 17..\\
yasyAyamagamatkAlashchintayAnasya me vibho .
katha.n shakyo mayA karNo yuddhe kShapayituM bhavet .. 18..\\
jAgratsvapaMshcha kaunteya karNameva sadA hyaham .
pashyAmi tatra tatraiva karNa bhUtamida.n jagat .. 19..\\
yatra yatra hi gachchhAmi karNAdbhIto dhana~njaya .
tatra tatra hi pashyAmi karNamevAgrataH sthitam .. 20..\\
so.aha.n tenaiva vIreNa samareShvapalAyinA .
sahayaH sarathaH pArtha jitvA jIvanvisArjitaH .. 21..\\
ko nu me jIvitenArtho rAjyenArtho.atha vA punaH .
mamaiva.n dhikkR^itasyeha karNenAhava shobhinA .. 22..\\
na prAptapUrva.n yadbhIShmAtkR^ipAddroNAchcha sa.nyuge .
tatprAptamadya me yuddhe sUtaputrAnmahArathAt .. 23..\\
tattvA pR^ichchhAmi kaunteya yathA hyakushalastathA .
tanmamAchakShva kArtsnyena yathA karNastvayA hataH .. 24..\\
shakra vIryasamo yuddhe yama tulyaparAkramaH .
rAma tulyastathAstre yaH sa katha.n vai niShUditaH .. 25..\\
mahArathaH samAkhyAtaH sarvayuddhavishAradaH .
dhanurdharANAM pravaraH sarveShAmekapUruShaH .. 26..\\
pUjito dhR^itarAShTreNa saputreNa vishAM pate .
sadA tvadartha.n rAdheyaH sa kathaM nihatastvayA .. 27..\\
dhR^itarAShTro hi yodheShu sarveShveva sadArjuna .
tava mR^ityu.n raNe karNaM manyate puruSharShabhaH .. 28..\\
sa tvayA puruShavyAghra katha.n yuddhe niShUditaH .
taM mamAchakShva bIbhatso yathA karNo hatastvayA .. 29..\\
sotsedhamasya cha shiraH pashyatA.n suhR^idAM hR^itam .
tvayA puruShashArdUla shArdUlena yathA ruroH .. 30..\\
yaH paryupAsItpradisho dishash cha
tvA.n sUtaputraH samare parIpsan .
ditsuH karNaH samare hastipUgaM
sa hIdAnI.n ka~NkapatraiH sutIkShNaiH .. 31..\\
tvayA raNe nihataH sUtaputraH
kachchichchhete bhUmitale durAtmA .
kachchitpriyaM me parama.n tvayAdya
kR^ita.n raNe sUtaputraM nihatya .. 32..\\
yaH sarvataH paryapatattvadarthe
mahAnvito garvitaH sUtaputraH .
sA shUramAnI samare sametya
kachchittvayA nihataH sa.nyuge.adya .. 33..\\
raukma.n rathaM hastivaraishcha yuktaM
ratha.n ditsuryaHparebhyastvadarthe .
sAdA raNe spardhate yaH sa pApaH
kachchittvayA nihatastAta yuddhe .. 34..\\
yo.asau nitya.n shUra madena matto
vikatthate sa.nsadi kauravANAm .
priyo.atyartha.n tasya suyodhanasya
kachchitsa pApo nihatastvayAdya .. 35..\\
kachchitsamAgamya dhanuHpramuktais
tvatpreShitairlohitArthairviha~NgaiH .
shete.adya pApaH sa vibhinnagAtraH
kachchidbhagno dhArtarAShTrasya bAhuH .. 36..\\
yo.asau sadA shlAghate rAjamadhye
duryodhana.n harShayandarpapUrNaH .
aha.n hantA phalgunasyeti mohAt
kachchiddhatastasya na vai tathA rathaH .. 37..\\
nAhaM pAdau dhAvayiShye kadA chid
yAvatsthitaH pArtha ityalpabuddhiH .
vrata.n tasyaitatsarvadA shakrasUno
kachchittvayA nihataH so.adya karNaH .. 38..\\
yo.asau kR^iShNAmabravIdduShTabuddhiH
karNaH sabhAyA.n kuruvIramadhye .
kiM pANDavA.nstvaM na jahAsi kR^iShNe
sudurbalAnpatitAnhInasattvAn .. 39..\\
yattatkarNaH pratyajAnAttvadarthe
nAhatvAha.n saha kR^iShNena pArtham .
ihopayAteti sa pApabuddhiH
kachchichchhete sharasambhinna gAtraH .. 40..\\
kachchitsa~NgrAme vidito vA tadAyaM
samAgamaH sR^i~njaya kauravANAm .
yatrAvasthAmIdR^ishIM prApito.ahaM
kachchittvayA so.adya hataH sametya .. 41..\\
kachchittvayA tasya sumandabuddher
gANDIvamuktairvishikhairjvaladbhiH .
sakuNDalaM bhAnumaduttamA~NgaM
kAyAtprakR^itta.n yudhi savyasAchin .. 42..\\
yattanmayA bANasamarpitena
dhyAto.asi karNasya vadhAya vIra .
tanme tvayA kachchidamoghamadya
dhyAta.n kR^itaM karNa nipAtanena .. 43..\\
yaddarpapUrNaH sa suyodhano.asmAn
avekShate karNa samAshrayeNa .
kachchittvayA so.adya samAshrayo.asya
bhagnaH parAkramya suyodhanasya .. 44..\\
yo naH purA ShaNDhatilAnavochat
sabhAmadhye pArthivAnA.n samakSham .
sa durmatiH kachchchidupetya sa~Nkhye
tvayA hataH sUtaputro.atyamarShI .. 45..\\
yaH sUtaputraH prahasandurAtmA
purAbravInnijitA.n saubalena .
svayaM prasahyAnaya yAGYasenIm
apIha kachchchitsa hatastvayAdya .. 46..\\
yaH shastrabhR^ichchhreShThatamaM pR^ithivyAM
pitAmaha.n vyAkShipadalpachetAH .
sa~NkhyAyamAno.ardharathaH sa kachchit
tvayA hato.adyAdhirathirdurAtmA .. 47..\\
amarShaNaM nikR^itisamIraNeritaM
hR^idi shrita.n jvalanamima.n sadA mama .
hato mayA so.adya sametya pApadhIr
iti bruvanprashamaya me.adya phalguna .. 48..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47}
s
taddharmashIlasya vacho nishamya
rAGYaH kruddhasyAdhirathau mahAtmA .
uvAcha durdharShamadInasattvaM
yudhiShThira.n jiShNuranantavIryaH .. 1..\\
saMshaptakairyudhyamAnasya me.adya
senAgrayAyI kurusainyasya rAjan .
AshIviShAbhAnkhagamAnpramu~nchan
drauNiH purastAtsahasA vyatiShThat .. 2..\\
dR^iShTvA rathaM meghanibhaM mamemam
ambaShTha senA maraNe vyatiShThat .
teShAmahaM pa~ncha shatAni hatvA
tato drauNimagamaM pArthivAgrya .. 3..\\
tato.aparAnbANasa~NghAnanekAn
AkarNapUrNAyata vipramuktAn .
sasarja shikShAstra balaprayatnair
tathA yathA prAvR^iShi kAmameghaH .. 4..\\
naivAdadAnaM na cha sandadhAnaM
jAnImahe katareNAsyati iti .
vAmena vA yadi vA dakShiNena
sa droNaputraH samare paryavartat .. 5..\\
avidhyanmAM pa~nchabhirdroNaputraH
shitaiH sharaiH pa~nchabhirvAsudevam .
aha.n tu taM triMshatA vajrakalpaiH
samArdayaM nimiShasyAntareNa .. 6..\\
sa vikSharanrudhira.n sarvagAtrai
rathAnIka.n sUta sUnorvivesha .
mayAbhibhUtaH sainikAnAM prabarhAn
asAvapashyanrudhireNa pradigdhAn .. 7..\\
tato.abhibhUta.n yudhi vIkShya sainyaM
vidhvastayodha.n drutavAjinAgam .
pa~nchAshatA rathamukhaiH sametaH
karNastvaranmAmupAyAtpramAthI .. 8..\\
tAnsUdayitvAhamapAsya karNaM
draShTuM bhavanta.n tvarayAbhiyAtaH .
sarve pA~nchAlA hyudvijante sma karNAd
gandhAdgAvaH kesariNo yathaiva .. 9..\\
mahAjhaShasyeva mukhaM prapannAH
prabhadrakAH karNamabhi dravanti .
mR^ityorAsya.n vyAttamivAnvapadyan
prabhadrakAH karNamAsAdya rAjan .. 10..\\
AyAhi pashyAdya yuyutsamAnaM
mA.n sUtaputra.n cha vR^itau jayAya .
ShaTsAhasrA bhArata rAjaputrAH
svargAya lokAya rathA nimagnAH .. 11..\\
sametyAha.n sUtaputreNa sa~Nkhye
vR^itreNa vajrIva narendramukhya .
yotsye bhR^ishaM bhArata sUtaputram
asminsa~NgrAme yadi vai dR^ishyate.adya .. 12..\\
karNaM na chedadya nihanmi rAjan
sabAndhava.n yudhyamAnaM prasahya .
pratishrutyAkurvatA.n vai gatiryA
kaShTA.n gachchheyaM tAmaha.n rAjasi.nha .. 13..\\
Amantraye tvAM brUhi jaya.n raNe me
purA bhIma.n dhArtarAShTrA grasante .
sauti.n haniShyAmi narendra si.nha
sainya.n tathA shatrugaNAMshcha sarvAn .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48}
s
shrutvA karNa.n kalyamudAravIryaM
kruddhaH pArthaH phalgunasyAmitaujAH .
dhana~njaya.n vAkyamuvAcha chedaM
yudhiShThiraH karNa sharAbhitaptaH .. 1..\\
ida.n yadi dvaitavane hyavakShyaH
karNa.n yoddhuM na prasahe nR^ipeti .
vaya.n tadA prAptakAlAni sarve
vR^ittAnyupaiShyAma tadaiva pArtha .. 2..\\
mayi pratishrutya vadha.n hi tasya
balasya chAptasya tathaiva vIra .
AnIya naH shatrumadhya.n sa kasmAt
samutkShipya sthaNDile pratyapiMShThAh .. 3..\\
anvAshiShma vayamarjuna tvayi
yiyAsavo bahukalyANamiShTam .
tannaH sarva.n viphalaM rAjaputra
phalArthinAM nichulevAtipuShpaH .. 4..\\
prachchhAditaM baDishamivAmiSheNa
prachchhAdito gavaya ivApavAchA .
anarthakaM me darshitavAnasi tvaM
rAjyArthino rAjyarUpa.n vinAsham .. 5..\\
yattatpR^ithA.n vAguvAchAntarikShe
saptAha jAte tvayi mandabuddhau .
jAtaH putro vAsava vikramo.ayaM
sarvA~nshUrA~nshAtravA~njeShyatIti .. 6..\\
aya.n jetA khANDave devasa~NghAn
sarvANi bhUtAnyapi chottamaujAH .
aya.n jetA madrakali~NgakekayAn
aya.n kurUnhanti cha rAjamadhye .. 7..\\
asmAtparo na bhavitA dhanurdharo
na vai bhUtaH kashchana jAtu jetA .
ichchhannAryaH sarvabhUtAni kuryAd
vashe vashIsarvasamApta vidyaH .. 8..\\
kAntyA shashA~Nkasya javena vAyoH
sthairyeNa meroH kShamayA pR^ithivyAH .
sUryasya bhAsA dhanadasya lakShmyA
shauryeNa shakrasya bbalena viShNoH .. 9..\\
tulyo mahAtmA tava kunti putro
jAto.aditerviShNurivAri hantA .
sveShA.n jayAya dviShatA.n vadhAya
khyAto.amitaujAH kulatantu kartA .. 10..\\
ityantarikShe shatashR^i~NgamUrdhni
tapasvinA.n shR^iNvatAM vAguvAcha .
eva.nvidha.n tvAM tachcha nAbhUttavAdya
devA hi nUnamanR^ita.n vadanti .. 11..\\
tathApareShAmR^iShisattamAnAM
shrutvA giraM pUjayatA.n sadaiva .
na saMnatiM praiti suyodhanasya
na tvA jAnAmyAdhiratherbhayArtam .. 12..\\
tvaShTA kR^ita.n vAhamakUjanAkShaM
shubha.n samAsthAya kapidhvaja.n tvam .
khaDga.n gR^ihItvA hemachitra.n samiddhaM
dhanushcheda.n gANDivaM tAlamAtram .
sa keshavenohyamAnaH kathaM nu
karNAdbhIto vyapayAto.asi pArtha .. 13..\\
dhanushchaitatkeshavAya pradAya
yantA bhaviShyastva.n raNe cheddurAtman .
tato.ahaniShyatkeshavaH karNamugraM
marutpatirvR^itramivAtta vajraH .. 14..\\
mAse.apatiShyaH pa~nchame tvaM prakR^ichchhre
na vA garbho.apyabhaviShyaH pR^ithAyAH .
tatte shramo rAjaputrAbhaviShyan
na sa~NgrAmAdapayAtu.n durAtman .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49}
s
yudhiShThireNaivamuktaH kaunteyaH shvetavAhanaH .
asi.n jagrAha sa~Nkruddho jighA.nsurbharatarShabham .. 1..\\
tasya kopa.n samudvIkShya chittaGYaH keshavastadA .
uvAcha kimidaM pArtha gR^ihItaH khaDga ityuta .. 2..\\
neha pashyAmi yoddhavya.n tava kiM chiddhana~njaya .
te dhvastA dhArtarAShTrA hi sarve bhImena dhImatA .. 3..\\
apayAto.asi kaunteya rAjA draShTavya ityapi .
sa rAjA bhavatA dR^iShTaH kushalI cha yudhiShThiraH .. 4..\\
ta.n dR^iShTvA nR^ipashArdUla shArdUla samavikramam .
harShakAle tu samprApte kasmAttvA manyurAvishat .. 5..\\
na taM pashyAmi kaunteya yaste vadhyo bhavediha .
kasmAdbhavAnmahAkhaDgaM parigR^ihNAti satvaram .. 6..\\
tattvA pR^ichchhAmi kaunteya kimida.n te chikIrShitam .
parAmR^ishasi yatkruddhaH khaDgamadbhutavikrama .. 7..\\
evamuktastu kR^iShNena prekShamANo yudhiShThiram .
arjunaH prAha govinda.n kruddhaH sarpa iva shvasan .. 8..\\
dada gANDIvamanyasmA iti mA.n yo.abhichodayet .
chhindyAmaha.n shirastasya ityupAMshu vrataM mama .. 9..\\
tadukto.ahamadInAtmanrAGYAmita parAkrama .
samakSha.n tava govinda na tatkShantumihotsahe .. 10..\\
tasmAdena.n vadhiShyAmi rAjAna.n dharmabhIrukam .
pratiGYAM pAlayiShyAmi hatvemaM narasattamam .
etadarthaM mayA khaDggo gR^ihIto yadunandana .. 11..\\
so.aha.n yudhiShThiraM hatvA satye.apyAnR^iNyatA.n gataH .
vishoko vijvarashchApi bhaviShyAmi janArdana .. 12..\\
ki.n vA tvaM manyase prAptamasminkAle samutthite .
tvamasya jagatastAta vettha sarva.n gatAgatam .
tattathA prakariShyAmi yathA mA.n vakShyate bhavAn .. 13..\\
k
idAnIM pAtha jAnAmi na vR^iddhAH sevitAstvayA .
akAle puruShavyAghra sa.nrambhakriyayAnayA .
na hi dharmavibhAgaGYaH kuryAdeva.n dhana~njaya .. 14..\\
akAryANA.n cha kAryANA.n sa.nyogaM yaH karoti vai .
kAryANAmakriyANA.n cha sa pArtha puruShAdhamaH .. 15..\\
anusR^itya tu ye dharma.n kavayaH samupasthitAH .
samAsa vistaravidAM na teShA.n vettha nishchayam .. 16..\\
anishchayaGYo hi naraH kAryAkAryavinishchaye .
avasho muhyate pArtha yathA tvaM mUDha eva tu .. 17..\\
na hi kAryamakArya.n vA sukhaM GYAtu.n kathaM chana .
shrutena GYAyate sarva.n tachcha tvaM nAvabudhyase .. 18..\\
aviGYAnAdbhavAnyachcha dharma.n rakShati dharmavit .
prANinA.n hi vadhaM pArtha dhArmiko nAvabudhyate .. 19..\\
prANinAmavadhastAta sarvajyAyAnmato mama .
anR^ita.n tu bhavedvAchyaM na cha hi.nsyAtkathaM chana .. 20..\\
sa kathaM bhrAtara.n jyeShTha.n rAjAnaM dharmakovidam .
hanyAdbhavAnnarashreShTha prAkR^ito.anyaH pumAniva .. 21..\\
ayudhyamAnasya vadhastathAshastrasya bhArata .
parA~Nmukhasya dravataH sharaNa.n vAbhigachchhataH .
kR^itA~njaleH prapannasya na vadhaH pujyate budhaiH .. 22..\\
tvayA chaiva vrataM pArtha bAlenaiva kR^itaM purA .
tasmAdadharmasa.nyuktaM mauDhyAtkarma vyavasyasi .. 23..\\
sa guruM pArtha kasmAttva.n hanyA dharmamanusmaran .
asampradhArya dharmANA.n gati.n sUkShmAM duranvayAm .. 24..\\
ida.n dharmarahasyaM cha vakShyAmi bharatarShabha .
yadbrUyAttava bhIShmo vA dharmaGYo vA yudhiShThiraH .. 25..\\
viduro vA tathA kShattA kuntI vApi yashasvinI .
tatte vakShyAmi tattvena tannibodha dhana~njaya .. 26..\\
satyasya vachana.n sAdhu na satyAdvidyate param .
tattvenaitatsudurGYeya.n yasya satyamanuShThitam .. 27..\\
bhavetsatyamavaktavya.n vaktavyamanR^itaM bhavet .
sarvasvasyApahAre tu vaktavyamanR^itaM bhavet .. 28..\\
prANAtyaye vivAhe cha vaktavyamanR^itaM bhavet .
yatrAnR^itaM bhavetsatya.n satya.n chApyanR^itaM bhavet .. 29..\\
tAdR^ishaM pashyate bAlo yasya satyamanuShThitam .
satyAnR^ite vinishchityaltato bhavati dharmavit .. 30..\\
kimAshcharya.n kR^itapraGYaH puruSho.api sudAruNaH .
sumahatprApnuyAtpuNyaM balAko.andhavadhAdiva .. 31..\\
kimAshcharyaM punarmUDho dharmakAmo.apyapaNDitaH .
sumahatprApnuyAtpApamApagAmiva kaushikaH .. 32..\\
arj
AchakShva bhagavannetadyathA vidyAmaha.n tathA .
balAkAndhAbhisambaddhaM nadInA.n kaushikasya cha .. 33..\\
k
mR^igavyAdho.abhavatkashchidbalAko nAma bhArata .
yAtrArthaM putradArasya mR^igAnhanti na kAmataH .. 34..\\
so.andhau cha mAtA pitarau bibhartyanyAMshcha saMshritAn .
svadharmanirato nitya.n satyavAganasUyakaH .. 35..\\
sa kadA chinmR^igA.NllipsurnAnvavindatprayatnavAn .
athApashyatsa pItoda.n shvApada.n ghrANachakShuSham .. 36..\\
adR^iShTapUrvamapi tatsattva.n tena hataM tadA .
anveva cha tato vyomnaH puShpavarShamavApatat .. 37..\\
apsarogItavAditrairnAdita.n cha manoramam .
vimAnamAgamatsvargAnmR^igavyAdha ninIShayA .. 38..\\
tadbhUta.n sara bhUtAnAmabhAvAya kilArjuna .
tapastaptvA varaM prApta.n kR^itamandha.n svayaM bhuvA .. 39..\\
taddhatvA sarvabhUtAnAmabhAva kR^itanishchayam .
tato balAkaH svaragAdeva.n dharmaH sudurvidaH .. 40..\\
kaushiko.apyabhavadviprastapasvI na bahushrutaH .
nadInA.n sa~Ngame grAmAdadUre sa kilAvasat .. 41..\\
satyaM mayA sadA vAchyamiti tasyAbhavadvratam .
satyavAdIti vikhyAtaH sa tadAsIddhana~njaya .. 42..\\
atha dasyu bhayAtkechittadA tadvanamAvishan .
dasyavo.api gatAH krUrA vyamArganta prayatnataH .. 43..\\
atha kaushikamabhyetya prAhusta.n satyavAdinam .
katamena pathA yAtA bhagavanbahavo janAH .
satyena pR^iShThaprabrUhi yadi tAnvettha sha.nsa naH .. 44..\\
sa pR^iShThaH kaushikaH satya.n vachana.n tAnuvAcha ha .
bahuvR^ikSha latAgulmametadvanamupAshritAH .
tataste tAnsamAsAdya krUrA jaghnuriti shrutiH .. 45..\\
tenAdharmeNa mahatA vAgduruktena kaushikaH .
gataH sukaShTaM naraka.n sUkShmadharmeShvakovidaH .
aprabhUta shruto mUDho dharmANAmavibhAgavit .. 46..\\
vR^iddhAnapR^iShTvA sandehaM mahachchhvabhramito.arhati .
tatra te lakShaNoddeshaH kashchideva bhaviShyati .. 47..\\
duShkaraM paramaGYAna.n karteNAtra vyavasyati .
shrutirdharma iti hyeke vadanti bahavo janAH .. 48..\\
na tvetatpratisUyAmi na hi sarva.n vidhIyate .
prabhavArthAya bhUtAnA.n dharmapravachanaM kR^itam .. 49..\\
dhAraNAddharmamityAhurdharmo dhArayati prajAH .
yaH syAddhAraNa sa.nyuktaH sa dharma iti nishchayaH .. 50..\\
ye.anyAyena jihIrShanto janA ichchhanti karhi chit .
akUjanena chenmokSho nAtra kUjetkatha.n chana .. 51..\\
avashya.n kUjitavya.n vA sha~NkeranvApyakUjataH .
shreyastatrAnR^ita.n vaktuM satyAditi vichAritam .. 52..\\
prANAtyaye vivAhe vA sarvaGYAti dhanakShaye .
narmaNyabhipravR^itte vA pravaktavyaM mR^iShA bhavet .
adharmaM nAtra pashyanti dharmatattvArtha darshinaH .. 53..\\
yaH stenaiH saha sambandhAnmuchyate shapathairapi .
shreyastatrAnR^ita.n vaktu.n tatsatyamavichAritam .. 54..\\
na cha tebhyo dhana.n deya.n shakye sati kathaM chana .
pApebhyo hi dhana.n deya.n shakye sati kathaM chana .
tasmAddharmArthamanR^itamuktvA nAnR^ita vAgbhavet .. 55..\\
eSha te lakShaNoddeshaH samuddiShTo yathAvidhi .
etachchhrutvA brUhi pArtha yadi vadhyo yudhiShThiraH .. 56..\\
arj
yathA brUyAnmahAprAGYo yathA brUyAnmahAmatiH .
hita.n chaiva yathAsmAkaM tathaitadvachanaM tava .. 57..\\
bhavAnmAtR^isamo.asmAka.n tathA pitR^isamo.api cha .
gatishcha paramA kR^iShNa tena te vAkyamadbhutam .. 58..\\
na hi te triShu lokeShu vidyate.avidita.n kva chit .
tasmAdbhavAnpara.n dharma.n veda sarvaM yathAtatham .. 59..\\
avadhyaM pANDavaM manye dharmarAja.n yudhiShThiram .
yasminsamayasa.nyoge brUhi ki.n chidanugraham .
ida.n chAparamatraiva shR^iNu hR^itstha.n vivakShitam .. 60..\\
jAnAmi dAshArha mama vrata.n tvaM
yo mAM brUyAtkashchana mAnuSheShu .
anyasmai tva.n gANDivaM dehi pArtha
yastvatto.astrairbhavitA vA vishiShTaH .. 61..\\
hanyAmaha.n keshava taM prasahya
bhImo hanyAttUbaraketi choktaH .
tanme rAjA proktavA.nste samakShaM
dhanurdehItyasakR^idvR^iShNisi.nha .. 62..\\
ta.n hatvA chetkeshava jIvaloke
sthAtA kAlaM nAhamapyalpamAtram .
sA cha pratiGYA mama lokaprabuddhA
bhavetsatyA dharmabhR^itA.n variShTha .
yathA jIvetpANDavo.aha.n cha kR^iShNa
tathA buddhi.n dAtumadyArhasi tvam .. 63..\\
vaa
rAjA shrAnto jagato vikShatash cha
karNena sa~Nkhye nishitairbANasa~NghaiH .
tasmAtpArtha tvAM paruShANyavochat
karNe dyUta.nhyadya raNe nibaddham .. 64..\\
tasminhate kuravo nirjitAH syur
evaM buddhiH pArthivo dharmaputraH .
yadAvamAna.n labhate mahAntaM
tadA jIvanmR^ita ityuchyate saH .. 65..\\
tanmAnitaH pArthivo.aya.n sadaiva
tvayA sabhImena tathA yamAbhyAm .
vR^iddhaishcha loke puruShapravIrais
tasyAvamAna.n kalayA tvaM prayu~NkShva .. 66..\\
tvamityatra bhavanta.n tvaM brUhi pArtha yudhiShThiram .
tvamityukto hi nihato gururbhavati bhArata .. 67..\\
evamAchara kaunteya dharmarAje yudhiShThire .
adharmayukta.n sa.nyoga.n kuruShvaivaM kurUdvaha .. 68..\\
atharvA~NgirasI hyeShA shrutInAmuttamA shrutiH .
avichAryaiva kAryaiShA shreyaH kAmairnaraiH sadA .. 69..\\
vadho hyayaM pANDava dharmarAGYas
tvatto yukto vetsyate chaivameShaH .
tato.asya pAdAvabhivAdya pashchAch
chhamaM brUyAH sAntvapUrva.n cha pArtham .. 70..\\
bhrAtA prAGYastava kopaM na jAtu
kuryAdrAjA ka.n chana pANDaveyaH .
mukto.anR^itAdbhrAtR^ivadhAchcha pArtha
hR^iShTaH karNa.n tvaM jahi sUtaputram .. 71..\\
s
ityevamuktastu janArdanena
pArthaH prashasyAtha suhR^idvadha.n tam .
tato.abravIdarjuno dharmarAjam
anuktapUrvaM paruShaM prasahya .. 72..\\
mA tva.n rAjanvyAhara vyAharatsu
na tiShThase kroshamAtre raNArdhe .
bhImastu mAmarhati garhaNAya
yo dyudhyate sarvayodhapravIraH .. 73..\\
kAle hi shatrUnpratipIDya sa~Nkhye
hatvA cha shUrAnpR^ithivIpatI.nstAn .
yaH ku~njarANAmadhika.n sahasraM
hatvAnadattumula.n si.nhanAdam .. 74..\\
suduShkara.n karma karoti vIraH
kartu.n yathA nArhasi tva.n kadA chit .
rathAdavaplutya gadAM parAmR^isha.ns
tayA nihantyashvanaradvipAnraNe .. 75..\\
varAsinA vAjirathAshvaku~njarA.ns
tathA rathA~NgairdhanuShA cha hantyarIn .
pramR^idya padbhyAmahitAnnihanti yaH
punashcha dorbhyA.n shatamanyuvikramaH .. 76..\\
mahAbalo vaishravaNAntakopamaH
prasahya hantA dviShatA.n yathArham .
sa bhImaseno.arhati garhaNAM me
na tvaM nitya.n rakShyase yaH suhR^idbhiH .. 77..\\
mahArathAnnAgavarAnhayAMsh cha
padAtimikhyAnapi cha pramathya .
eko bhImo dhArtarAShTreShu magnaH
sa mAmupAlabdhumarindamo.arhati .. 78..\\
kali~Nga va~Ngana~Nga niShAdamAgadhAn
sadA madAnnIlabalAhakopamAn .
nihanti yaH shatrugaNAnanekashaH
sa mAbhivaktuM prabhavatyanAgasam .. 79..\\
suyuktamAsthAya ratha.n hi kAle
dhanurvikarSha~nsharapUrNamuShTiH .
sR^ijatyasau sharavarShANi vIro
mahAhave megha ivAmbudhArAH .. 80..\\
bala.n tu vAchi dvijasattamAnAM
kShAtraM budhA bAhubala.n vadanti .
tva.n vAgbalo bhArata niShThurash cha
tvameva mA.n vetsi yathAvidho.aham .. 81..\\
yatAmi nitya.n tava kartumiShTaM
dAraiH sutairjIvitenAtmanA cha .
eva.n cha mA.n vAgvishikhairniha.nsi
tvattaH sukhaM na vaya.n vidma ki.n chit .. 82..\\
avAma.nsthA mA.n draupadI talpa sa.nstho
mahArathAnpratihanmi tvadarthe .
tenAtisha~NkI bhArata niShThuro.asi
tvattaH sukhaM nAbhijAnAmi ki.n chit .. 83..\\
proktaH svaya.n satyasandhena mR^ityus
tava priyArthaM nadadeva yuddhe .
vIraH shikhaNDI draupado.asau mahAtmA
mayAbhiguptena hatash cha tena .. 84..\\
na chAbhinandAmi tavAdhirAjyaM
yatastamakSheShvahitAya saktaH .
svaya.n kR^itvA pApamanAryajuShTam
ebhiryuddhe tartumichchhasyarI.nstu .. 85..\\
akSheShu doShA bahavo vidharmAH
shrutAstvayA sahadevo.abravIdyAn .
tAnnaiShi sAntartumasAdhu juShTAn
yena sma sarve nirayaM prapannAH .. 86..\\
tva.n devitA tvatkR^ite rAjyanAshas
tvatsambhava.n vyasanaM no narendra .
mAsmAnkrUrairvAkpratodaistuda tvaM
bhUyo rAjankopayannalpabhAgyAn .. 87..\\
etA vAchaH paruShAH sAvya sAchI
sthirapraGYa.n shrAvayitvA tatakSha .
tadAnutepe surarAjaputro
viniHshvasaMshchApyasimudbabarha .. 88..\\
tamAha kR^iShNAH kimidaM punarbhavAn
vikoshamAkAshanibha.n karotyasim .
prabrUhi satyaM puraruttara.n vidher
vachaH pravakShyAmyahamarthasiddhaye .. 89..\\
ityeva pR^iShThaH puruShottamena
suduHkhitaH keshavamAha vAkyam .
aha.n haniShye svasharIrameva
prasahya yenAhitamAchara.n vai .. 90..\\
nishamya tatpArtha vacho.abravIdidaM
dhana~njaya.n dharmabhR^itA.n variShThaH .
prabrUhi pArtha svaguNAnihAtmanas
tathA svahArdaM bhavatIha sadyaH .. 91..\\
tathAstu kR^iShNetyabhinandya vAkyaM
dhana~njayaH prAha dhanurvinAmya .
yudhiShThira.n dharmabhR^itA.n variShThaM
shR^iNuShva rAjanniti shakrasUnuH .. 92..\\
na mAdR^isho.anyo naradeva vidyate
dhanurdharo devamR^ite pinAkinam .
aha.n hi tenAnumato mahAtmanA
kShaNena hanyA.n sacharAchara.n jagat .. 93..\\
mayA hi rAjansadigIshvarA disho
vijitya sarvA bhavataH kR^itA vashe .
sa rAjasUyashcha samAptadakShiNaH
sabhA cha divyA bhavato mamaujasA .. 94..\\
pApau pR^iShatkA likhitA mameme
dhanushcha sa~Nkhye vitata.n sabANam .
pAdau cha me sasharau sahadhvajau
na mAdR^isha.n yuddhagata.n jayanti .. 95..\\
hatA udIchyA nihatAH pratIchyAH
prAchyA nirastA dAkShiNAtyA vishastAH .
saMshaptakAnA.n kiM chidevAvashiShTaM
sarvasya sainyasya hataM mayArdham .. 96..\\
shete mayA nihatA bhAratI cha
chamU rAjandeva chamU prakAshA .
ye nAstraGYAstAnaha.n hanmi shastrais
tasmAllokaM neha karomi bhasmasAt .. 97..\\
ityevamuktvA punarAha pArtho
yudhiShThira.n dharmabhR^itA.n variShTham .
apyaputrA tena rAdhA bhavitrI
kuntI mayA vA tadR^ita.n viddhi rAjan .
prasIda rAjankShama yanmayoktaM
kAle bhavAnvetsyati tannamaste .. 98..\\
prasAdya rAjAnamamitrasAhaM
sthito.abravIchchainamabhiprapannaH .
yAmyeSha bhIma.n samarAtpramoktuM
sarvAtmanA sUtaputra.n cha hantum .. 99..\\
tava priyArthaM mama jIvita.n hi
bravImi satya.n tadavehi rAjan .
iti prAyAdupasa~NgR^ihya pAdau
samutthito dIptatejAH kirITI .
neda.n chirAtkShipramidaM bhaviShyaty
Avartate.asAvabhiyAmi chainam .. 100..\\
etachchhrutvA pANDavo dharmarAjo
bhrAturvAkyaM paruShaM phalgunasya .
utthAya tasmAchchhayanAduvAcha
pArtha.n tato duHkhaparIta chetAH .. 101..\\
kR^itaM mayA pArtha yathA na sAdhu
yena prApta.n vyasanaM vaH sughoram .
tasmAchchhirash chhinddhi mamedamadya
kulAntakasyAdhama puruShasya .. 102..\\
pApasya pApavyasanAnvitasya
vimUDhabuddheralasasya bhIroH .
vR^iddhAvamantuH paruShasya chaiva
ki.n te chiraM mAmanuvR^itya rUkSham .. 103..\\
gachchhAmyaha.n vanamevAdya pApaH
sukhaM bhavAnvartatAM madvihInaH .
yogyo rAjA bhImaseno mahAtmA
klIbasya vA mama ki.n rAjyakR^ityam .. 104..\\
na chAsmi shaktaH paruShANi soDhuM
punastavemAni ruShAnvitasya .
bhImo.astu rAjA mama jIvitena
ki.n kAryamadyAvamatasya vIra .. 105..\\
ityevamuktvA sahasotpapAta
rAjA tatastachchhayana.n vihAya .
iyeSha nirgantumatho vanAya
ta.n vAsudevaH praNato.abhyuvAcha .. 106..\\
rAjanviditametatte yathA gANDIvadhanvanaH .
pratiGYA satyasandhasya gANDIvaM prati vishrutA .. 107..\\
brUyAdya eva.n gANDIvaM dehyanyasmai tvamityuta .
sa vadhyo.asya pumA.Nlloke tvayA chokto.ayamIdR^isham .. 108..\\
ataH satyAM pratiGYA.n tAM pArthena parirakShatA .
machchhandAdavamAno.aya.n kR^itastava mahIpate .
gurUNAmavamAno hi vadha ityabhidhIyate .. 109..\\
tasmAttva.n vai mahAbAho mama pArthasya chobhayoH .
vyatikramamima.n rAjansa~NkShamasvArjunaM prati .. 110..\\
sharaNa.n tvAM mahArAja prapannau sva ubhAvapi .
kShantumarhasi me rAjanpraNatasyAbhiyAchataH .. 111..\\
rAdheyasyAdya pApasya bhUmiH pAsyati shoNitam .
satya.n te pratijAnAmi hata.n viddhyadya sUtajam .
yasyechchhasi vadha.n tasya gatamevAdya jIvitam .. 112..\\
iti kR^iShNa vachaH shrutvA dharmarAjo yudhiShThiraH .
sasambhrama.n hR^iShIkeshamutthApya praNata.n tadA .
kR^itA~njalimida.n vAkyamuvAchAnantaraM vachaH .. 113..\\
evametadyathAttha tvamastyeSho.atikramo mama .
anunIto.asmi govinda tAritashchAdya mAdhava .
mokShitA vyasanAdghorAdvayamadya tvayAchyuta .. 114..\\
bhavantaM nAthamAsAdya AvA.n vyasanasAgarAt .
ghorAdadya samuttIrNAvubhAvaGYAnamohitau .. 115..\\
tvadbuddhipravamAsAdya duHkhashokArNavAdvayam .
samuttIrNAH sahAmAtyAH sanAthAH sma tvayAchyuta .. 116..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50}
s
iti sma kR^iShNa vachanAtpratyuchchArya yudhiShThiram .
babhUva vimanAH pArthaH ki.n chitkR^itveva pAtakam .. 1..\\
tato.abravIdvAsudevaH prahasanniva pANDavam .
kathaM nAma bhavedetadyadi tvaM pArtha dharmajam .
asinA tIkShNadhAreNa hanyA dharme vyavasthitam .. 2..\\
tvamityuktvaiva rAjAnameva.n kashmalamAvishaH .
hatvA tu nR^ipatiM pArtha akariShyaH kimuttaram .
eva.n sudurvido dharmo mandapraGYairvisheShataH .. 3..\\
sa bhavAndharmabhIrutvAddhruvamaiShyAnmahattapaH .
naraka.n ghorarUpaM cha bhrAturjyeShThasya vai vadhAt .. 4..\\
sa tva.n dharmabhR^itA.n shreShThaM rAjAnaM dharmasa.nhitam .
prasAdaya kurushreShThametadatra mataM mama .. 5..\\
prasAdya bhaktyA rAjAnaM prIta.n chaiva yudhiShThiram .
prayAmastvaritA yoddhu.n sUtaputra rathaM prathi .. 6..\\
hatvA sudurjaya.n karNaM tvamadya nishitaiH sharaiH .
vipulAM prItimAdhatsva dharmaputrasya mAnada .. 7..\\
etadatra mahAbAho prAptakAlaM mataM mama .
eva.n kR^ite kR^itaM chaiva tava kAryabhaviShyati .. 8..\\
tato.arjuno mahArAja lajjayA vai samanvitaH .
dharmarAjasya charaNau prapede shirasAnagha .. 9..\\
uvAcha bharatashreShTha prasIdeti punaH punaH .
kShamasva rAjanyatprokta.n dharmakAmena bhIruNA .. 10..\\
pAdayoH patita.n dR^iShTvA dharmarAjo yudhiShThiraH .
dhana~njayamamitraghna.n rudantaM bharatarShabha .. 11..\\
utthApya bhrAtara.n rAjA dharmarAjo dhana~njayam .
samAshliShya cha sasnehaM praruroda mahIpatiH .. 12..\\
ruditvA tu chira.n kAlaM bhrAtarau sumahAdyutI .
kR^itashauchau naravyAghrau prItimantau babhUvatuH .. 13..\\
tata AshliShya sa premNA mUrdhni chAgrAya pANDavam .
prItyA paramayA yuktaH prasmayaMshchAbravIjjayam .. 14..\\
karNena me mahAbAho sarvasainyasya pashyataH .
kavacha.n cha dhvajashchaiva dhanuH shaktirhayA gadA .
sharaiH kR^ittA maheShvAsa yatamAnasya sa.nyuge .. 15..\\
so.aha.n GYAtvA raNe tasya karma dR^iShTvA cha phalguna .
vyavasIdAmi duHkhena na cha me jIvitaM priyam .. 16..\\
tamadya yadi vai vIra na haniShyasi sUtajam .
prANAneva parityakShye jIvitArtho hi ko mama .. 17..\\
evamuktaH pratyuvAcha vijayo bharatarShabha .
satyena te shape rAjanprasAdena tavaiva cha .
bhImena cha narashreShTha yamAbhyA.n cha mahIpate .. 18..\\
yathAdya samare karNa.n haniShyAmi hato.atha vA .
mahItale patiShyAmi satyenAyudhamAlabhe .. 19..\\
evamAbhAShya rAjAnamabravInmAdhava.n vachaH .
adya karNa.n raNe kR^iShNa sUdayiShye na saMshayaH .
tadanudhyAhi bhadra.n te vadhaM tasya durAtmanaH .. 20..\\
evamukto.abravItpArtha.n keshavo rAjasattama .
shakto.asmi bharatashreShTha yatna.n kartu.n yathAbalam .. 21..\\
eva.n chApi hi me kAmo nityameva mahAratha .
kathaM bhavAnraNe karNaM nihanyAditi me matiH .. 22..\\
bhUyashchovAcha matimAnmAdhavo dharmanandanam .
yudhiShThiremaM bIbhatsu.n tva.n sAntvayitumarhasi .
anuGYAtu.n cha karNasya vadhAyAdya durAtmanaH .. 23..\\
shrutvA hyayamaha.n chaiva tvAM karNa sharapIDitam .
pravR^itti.n GYAtumAyAtAviha pANDavanandana .. 24..\\
diShTyAsi rAjannirujo diShTyA na grahaNa.n gataH .
parisAntvaya bIbhatsu.n jayamAshAdhi chAnagha .. 25..\\
y
ehyehi pArtha bIbhatso mAM pariShvaja pANDava .
vaktavyamukto.asmyahita.n tvayA kShAntaM cha tanmayA .. 26..\\
aha.n tvAmanujAnAmi jahi karNaM dhana~njaya .
manyu.n cha mA kR^ithAH pArtha yanmayokto.asi dAruNam .. 27..\\
s
tato dhana~njayo rAja~nshirasA praNatastadA .
pAdau jagrAha pANibhyAM bhrAturjyeShThasya mAriSha .. 28..\\
samutthApya tato rAjA pariShvajya cha pIDitam .
mUrdhnyupAghrAya chaivainamidaM punaruvAcha ha .. 29..\\
dhana~njaya mahAbAho mAnito.asmi dR^iDha.n tvayA .
mAhAtmya.n vijaya.n chaiva bhUyaH prApnuhi shAshvatam .. 30..\\
arj
adya taM pApakarmANa.n sAnubandhaM raNe sharaiH .
nayAmyanta.n samAsAdya rAdheyaM balagarvitam .. 31..\\
yena tvaM pIDito bANairdR^iDhamAyamya kArmukam .
tasyAdya karmaNaH karNaH phalaM prApsyati dAruNam .. 32..\\
adya tvAmahameShyAmi karNa.n hatvA mahIpate .
sabhAjayitumAkrandAditi satyaM bravImi te .. 33..\\
nAhatvA vinivarte.aha.n karNamadya raNAjirAt .
iti satyena te pAdau spR^ishAmi jagatIpate .. 34..\\
s
prasAdya dharmarAjAnaM prahR^iShTenAntarAtmanA .
pArthaH provAcha govinda.n sUtaputra vadhodyataH .. 35..\\
kalpyatA.n cha ratho bhUyo yujyantAM cha hayottamAH .
AyudhAni cha sarvANi sajjyantA.n vai mahArathe .. 36..\\
upAvR^ittAshcha turagAH shikShitAshchAshvasAdinaH .
rathopakaraNaiH sarvairupAyAntu tvarAnvitAH .. 37..\\
evamukte mahArAja phalgunena mahAtmanA .
uvAcha dAruka.n kR^iShNaH kuru sarva.n yathAbravIt .
arjuno bharatashreShThaH shreShThaH sarvadhanuShmatAm .. 38..\\
AGYaptastvatha kR^iShNena dAruko rAjasattama .
yojayAmAsa sa ratha.n vaiyAghraM shatrutApanam .. 39..\\
yukta.n tu rathamAsthAya dArukeNa mahAtmanA .
ApR^ichchhya dharmarAjAnaM brAhmaNAnsvasti vAchya cha .
sama~Ngala svastyayanamAruroha rathottamam .. 40..\\
tasya rAjA mahAprAGYo dharmarAjo yudhiShThiraH .
AshiSho.ayu~Nkta paramA yuktAH karNavadhaM prati .. 41..\\
taM prayAntaM maheShvAsa.n dR^iShTvA bhUtAni bhArata .
nihataM menire karNaM pANDavena mahAtmanA .. 42..\\
babhUvurvimalAH sarvA disho rAjansamantataH .
chAShAshcha shatapatrAshcha krau~nchAshchaiva janeshvara .
pradakShiNamakurvanta tadA vai pANDunandanam .. 43..\\
bahavaH pakShiNo rAjanpuMnAmAnaH shubhAH shivAH .
tvarayanto.arjuna.n yuddhe hR^iShTarUpA vavAshire .. 44..\\
ka~NkA gR^idhrA vaDAshchaiva vAyasAshcha vishAM pate .
agratastasya gachchhanti bhakShyahetorbhayAnakAH .. 45..\\
nimittAni cha dhanyAni pArthasya prashasha.nsire .
vinAshamarisainyAnA.n karNasya cha vadhaM tathA .. 46..\\
prayAtasyAtha pArthasya mahAnsvedo vyajAyata .
chintA cha vipulA jaGYe kathaM nvetadbhaviShyati .. 47..\\
tato gANDIvadhanvAnamabravInmadhusUdanaH .
dR^iShTvA pArtha.n tadAyastaM chintAparigataM tadA .. 48..\\
gANDIvadhanvansa~NgrAme ye tvayA dhanuShA jitAH .
na teShAM mAnuSho jetA tvadanya iha vidyate .. 49..\\
dR^iShTA hi bahavaH shUrAH shakratulyaparAkramAH .
tvAM prApya samare vIra.n ye gatAH paramA.n gatim .. 50..\\
ko hi droNa.n cha bhIShmaM cha bhagadattaM cha mAriSha .
vindAnuvindAvAvantyau kAmboja.n cha sudakShiNam .. 51..\\
shrutAyuShaM mahAvIryamachyutAyuShameva cha .
pratyudgamya bhavetkShemI yo na syAttvamiva kShamI .. 52..\\
tava hyastrANi divyAni lAghavaM balameva cha .
vedhaH pAtashcha lakShashcha yogashchaiva tavArjuna .
asaMmohashcha yuddheShu viGYAnasya cha saMnatiH .. 53..\\
bhavAndevAsurAnsarvAnhanyAtsahacharAcharAn .
pR^ithivyA.n hi raNe pArtha na yoddhA tvatsamaH pumAn .. 54..\\
dhanurgrahA hi ye ke chitkShatriyA yuddhadurmadAH .
A devAttvatsama.n teShAM na pashyAmi shR^iNomi vA .. 55..\\
brAhmaNA cha prajAH sR^iShTA gANDIva.n cha mahAdbhutam .
yena tva.n yudhyase pArtha tasmAnnAsti tvayA samaH .. 56..\\
avashya.n tu mayA vAchya.n yatpathyaM tava pANDava .
mAvama.nsthA mahAbAho karNamAhavashobhinam .. 57..\\
karNo hi balavAndhR^iShTaH kR^itAstrashcha mahArathaH .
kR^itI cha chitrayodhI cha deshe kAle cha kovidaH .. 58..\\
tejasA vahni sadR^isho vAyuvegasamo jave .
antakapratimaH krodhe si.nhasa.nhanano balI .. 59..\\
ayo ratnirmahAbAhurvyUDhoraskaH sudurjayaH .
atimAnI cha shUrashcha pravIraH priyadarshanaH .. 60..\\
sarvairyodhaguNairyukto mitrANAmabhaya~NkaraH .
satataM pANDava dveShI dhArtarAShTra hite rataH .. 61..\\
sarvairavadhyo rAdheyo devairapi savAsavaiH .
R^ite tvAmiti me buddhistvamadya jahi sUtajam .. 62..\\
devairapi hi sa.nyattairbibhradbhirmA.nsashoNitam .
ashakyaH samare jetu.n sarvairapi yuyutsubhiH .. 63..\\
durAtmAnaM pApamatiM nR^isha.nsaM
duShTapraGYaM pANDaveyeShu nityam .
hInasvArthaM pANDaveyairvirodhe
hatvA karNa.n dhiShThitArtho bhavAdya .. 64..\\
vIraM manyata AtmAna.n yena pApaH suyodhanaH .
tamadya mUlaM pApAnA.n jaya sautiM dhana~njaya .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51}
s
tataH punarameyAtmA keshavo.arjunamabravIt .
kR^itasa~NkalpamAyasta.n vadhe karNasya sarvashaH .. 1..\\
adya sapta dashAhAni vartamAnasya bhArata .
vinAshasyAtighorasya naravAraNavAjinAm .. 2..\\
bhUtvA hi vipulA senA tAvakAnAM paraiH saha .
anyonya.n samare prApya ki.n chichchheShA vishAM pate .. 3..\\
bhUtvA hi kauravyAH pArtha prabhUtagajavAjinaH .
tvA.n vai shatruM samAsAdya vinaShTA raNamUrdhani .. 4..\\
ete cha sarve pA~nchAlAH sR^i~njayAshcha sahAnvayAH .
tvA.n samAsAdya durdharShaM pANDavAshcha vyavasthitAH .. 5..\\
pA~nchAlaiH pANDavairmatsyaiH kArUShaishchedikekayaiH .
tvayA guptairamitraghna kR^itaH shatrugaNakShayaH .. 6..\\
ko hi shakto raNe jetu.n kauravA.nstAta sa~NgatAn .
anyatra pANDavAnyuddhe tvayA guptAnmahArathAn .. 7..\\
tva.n hi shakto raNe jetuM sa surAsuramAnuShAn .
trI.NllokAnsamamudyuktAnkiM punaH kauravaM balam .. 8..\\
bhagadatta.n hi rAjAna.n ko.anyaH shaktastvayA vinA .
jetuM puruShashArdUla yo.api syAdvAsavopamaH .. 9..\\
tathemA.n vipulAM senA.n guptAM pArtha tvayAnagha .
na shekuH pArthivAH sarve chakShurbhirabhivIkShitum .. 10..\\
tathaiva satataM pArtha rakShitAbhyA.n tvayA raNe .
dhR^iShTadyumna shikhaNDibhyAM bhIShmadroNau nipAtitau .. 11..\\
ko hi shakto raNe pArtha pA~nchAlAnAM mahArathau .
bhIShmadroNau yudhA jetu.n shakratulyaparAkramau .. 12..\\
ko hi shAntanava.n sa~Nkhye droNaM vaikartana.n kR^ipam .
drauNi.n cha saumadattiM cha kR^itavarmANameva cha .
saundhavaM madrarAja.n cha rAjAnaM cha suyodhanam .. 13..\\
vIrAnkR^itAstrAnsamare sarvAnevAnuvartinaH .
akShauhiNIpatInugrAnsa.nrabdhAnyuddhadurmadAn .. 14..\\
shreNyashcha bahulAH kShINAH pradIrNAshvarathadvipAH .
nAnAjanapadAshchogrAH kShatriyANAmamarShiNAm .. 15..\\
govAsa dAsamIyAnA.n vasAtInA.n cha bhArata .
vrAtyAnA.n vATadhAnAnAM bhojAnA.n chApi mAninAm .. 16..\\
udIrNAshcha mahAsenA brahmakShatrasya bhArata .
tvA.n samAsAdya nidhana.n gatAH sAshvarathadvipAH .. 17..\\
ugrAshcha krUrakarmANastukhArA yavanAH khashAH .
dArvAbhisArA daradAH shakA ramaTha ta~NgaNAH .. 18..\\
andhrakAshcha pulindAshcha kirAtAshchogravikramAH .
mlechchhAshcha pArvatIyAshcha sAgarAnUpavAsinaH .
sa.nrambhiNo yuddhashauNDA balino dR^ibdha pANayaH .. 19..\\
ete suyodhanasyArthe sa.nrabdhAH kurubhiH saha .
na shakyA yudhi nirjetu.n tvadanyena parantapa .. 20..\\
dhArtarAShTramudagra.n hi vyUDha.n dR^iShTvA mahAbalam .
yasya tvaM na bhavestrAtA pratIyAtko nu mAnavaH .. 21..\\
tatsAgaramivoddhUta.n rajasA sa.nvR^itaM balam .
vidArya pANDavaiH kruddhaistvayA guptairhata.n vibho .. 22..\\
mAgadhAnAmadhipatirjayatseno mahAbalaH .
adya saptaiva chAhAni hataH sa~Nkhye.abhimanyunA .. 23..\\
tado dashasahasrANi gajAnAM bhImakarmaNAm .
jaghAna gadayA bhImastasya rAGYaH parichchhadam .
tato.anye.api hatA nAgA rathAshcha shatasho balAt .. 24..\\
tadeva.n samare tAta vartamAne mahAbhaye .
bhImasena.n samAsAdya tvA.n cha pANDava kauravAH .
savAjirathanAgAshcha mR^ityulokamito gatAH .. 25..\\
tathA senAmukhe tatra nihate pArtha pADavaiH .
bhIShmaH prAsR^ijadugrANi sharavarShANi mAriSha .. 26..\\
sa chedikAshipA~nchAlAnkarUShAnmatsyakekayAn .
sharaiH prachchhAdya nidhanamanayatparuShAstravit .. 27..\\
tasya chApachyutairbANaiH paradehavidAraNaiH .
pUrNamAkAshamabhavadrukmapu~NkharajihmagaiH .. 28..\\
gatyA dashamyA te gatvA jaghnurvAjirathadvipAn .
hitvA nava gatIrduShTAH sa bANAnvyAyato.amuchat .. 29..\\
dinAni dasha bhIShmeNa nighnatA tAvakaM balam .
shUnyAH kR^itA rathopasthA hatAshcha gajavAjinaH .. 30..\\
darshayitvAtmano rUpa.n rudropendra samaM yudhi .
pANDavAnAmanIkAni pravigAhya vyashAtayat .. 31..\\
vinighnanpR^ithivIpAlAMshchedipA~nchAlakekayAn .
vyadahatpANDavIM mandamujjihIrShuH suyodhanam .. 32..\\
tathA charanta.n samare tapantamiva bhAskaram .
na shekuH sR^i~njayA draShTu.n tathaivAnye mahIkShitaH .. 33..\\
vicharanta.n tathA taM tu sa~NgrAme jitakAshinam .
savAdyogena sahasA pANDavA samupAdravan .. 34..\\
sa tu vidrAvya samare pANDavAnsR^i~njayAnapi .
eka eva raNe bhIShma eka vIratvamAgataH .. 35..\\
ta.n shikhaNDI samAsAdya tvayA gupto mahAratham .
jaghAna puruShavyAghra.n sharaiH saMnataparvabhiH .. 36..\\
sa eSha patitaH shete sharatalpe pitAmahaH .
tvAM prApya puruShavyAghra gR^idhraH prApyeva vAyasam .. 37..\\
droNaH pa~ncha dinAnyugro vidhamya ripuvAhinIH .
kR^itvA vyUhaM mahAyuddhe pAtayitvA mahArathAn .. 38..\\
jayadrathasya samare kR^itvA rakShAM mahArathaH .
antakapratimashchogrA.n rAtriM yuddhvAdahatprajAH .. 39..\\
adyeti dve dine vIro bhAradvAjaH pratApavAn .
dhR^iShTadyumna.n samAsAdya sa gataH paramA.n gatim .. 40..\\
yadi chaiva parAnyyuddhe sUtaputra mukhAnrathAn .
nAvArayiShyaH sa~NgrAme na sma droNo vyana~NkShyata .. 41..\\
bhavatA tu bala.n sarva.n dhArtarAShTrasya vAritam .
tato droNo hato yuddhe pArShatena dhana~njaya .. 42..\\
ka ivAnyo raNe kuryAttvadanyaH kShatriyo yudhi .
yAdR^isha.n te kR^itaM pArtha jayadrathavadhaM prati .. 43..\\
nivArya senAM mahatI.n hatvA shUrAMshcha pArthivAn .
nihataH saindhavo rAjA tvayAstra balatejasA .. 44..\\
Ashcharya.n sindhurAjasya vadha.n jAnanti pArthivAH .
anAshcharya.n hi tattvattastvaM hi pArtha mahArathaH .. 45..\\
tvA.n hi prApya raNe kShatramekAhAditi bhArata .
tapyamAnamasa.nyuktaM na bhavediti me matiH .. 46..\\
seyaM pArtha chamUrghorA dhArtarAShTrasya sa.nyuge .
hatA sasarva vIrA hi bhIShmadroNau yadA hatau .. 47..\\
shIrNapravara yodhA adya hatavAji naradvipA .
hInA sUryendu nakShatrairdyaurivAbhAti bhAratI .. 48..\\
vidhvastA hi raNe pArtha seneyaM bhImavikramAt .
AsurIva purA senA shakrasyeva parAkramaiH .. 49..\\
teShA.n hatAvashiShTAstu pa~ncha santi mahArathAH .
ashvatthAmA kR^itavarmA karNo madrAdhipaH kR^ipaH .. 50..\\
tA.nstvamadya naravyAghra hatvA pa~ncha mahArathAn .
hatAmitraH prayachchhorvI.n rAGYaH sadvIpa pattanAm .. 51..\\
sAkAsha jalapAtAlA.n saparvatamahAvanAm .
prApnotvamitavIryashrIradya pArtho vasundharAm .. 52..\\
etAM purA viShNuriva hatvA daiteya dAnavAn .
prayachchha medinI.n rAGYe shakrAyeva yathA hariH .. 53..\\
adya modantu pA~nchAlA nihateShvariShu tvayA .
viShNunA nihateShveva dAnaveyeShu devatAH .. 54..\\
yadi vA dvipadA.n shreShTha droNaM mAnayato gurum .
ashvatthAmni kR^ipA te.asti kR^ipe chAchArya gauravAt .. 55..\\
atyantopachitAnvA tvaM mAnayanbhrAtR^ibAndhavAn .
kR^itavarmANamAsAdya na neShyAmi yamakShayam .. 56..\\
bhrAtaraM mAturAsAdya shalyaM madrajanAdhipam .
yadi tvamaravindAkSha dayAvAnna jighA.nsasi .. 57..\\
imaM pApamati.n kShudramatyantaM pANDavAnprati .
karNamadya narashreShTha jahyAshu nishitaiH sharaiH .. 58..\\
etatte sukR^ita.n karma nAtra kiM chinna yujyate .
vayamapyatra jAnImo nAtra doSho.asti kash chana .. 59..\\
dahane yatsaputrAyA nishi mAtustavAnagha .
dyUtArthe yachcha yuShmAsu prAvartata suyodhanaH .
tatra sarvatra duShTAtmA karNo mUlamihArjuna .. 60..\\
karNAddhi manyate trANaM nityameva suyodhanaH .
tato mAmapi sa.nrabdho nigrahItuM prachakrame .. 61..\\
sthirA buddhirnarendrasya dhArtarAShTrasya mAnada .
karNaH pArthAnraNe sarvAnvijeShyati na saMshayaH .. 62..\\
karNamAshritya kaunteya dhArtarAShTreNa vigrahaH .
rochito bhavatA sArdha.n jAnatApi balaM tava .. 63..\\
karNo hi bhAShate nityamahaM pArthAnsamAgatAn .
vAsudeva.n sarAjAnaM vijeShyAmi mahAraNe .. 64..\\
protsAhayandurAtmAna.n dhArtarAShTra.n sudurmatiH .
samatau garjate karNastamadya jahi bhArata .. 65..\\
yachcha yuShmAsu pApa.n vai dhArtarAShTraH prayuktavAn .
tatra sarvatra duShTAtmA karNaH pApamatirmukham .. 66..\\
yachcha taddhArtarAShTrANA.n krUraiH ShaDbhirmahArathaiH .
apashyaM nihata.n vIraM saubhadramR^iShabhekShaNam .. 67..\\
droNa drauNikR^ipAnvIrAnkampayanto mahArathAn .
nirmanuShyAMshcha mAta~NgAnvirathAMshcha mahArathAn .. 68..\\
vyashvArohAMshcha turagAnpattInvyAyudha jIvitAn .
kurvantamR^iShabhaskandha.n kuru vR^iShNiyashaH karam .. 69..\\
vidhamantamanIkAni vyathayantaM mahArathAn .
manuShyavAji mAta~NgAnprahiNvanta.n yamakShayam .. 70..\\
sharaiH saubhadramAyasta.n dahantamiva vAhinIm .
tanme dahati gAtrANi sakhe satyena te shape .. 71..\\
yattatrApi cha duShTAtmA karNo.abhyadruhyata prabho .
ashaknuvaMshchAbhimanyoH karNaH sthAtu.n raNe.agrataH .. 72..\\
saubhadra sharanirbhinno visa~nj~naH shoNitokShitaH .
niHshvasankrodhasandIpto vimukhaH sAyakArditaH .. 73..\\
apayAna kR^itotsAho nirAshashchApi jIvite .
tasthau suvihvalaH sa~Nkhye prahAra janitashramaH .. 74..\\
atha droNasya samare tatkAlasadR^isha.n tadA .
shrutvA karNo vachaH krUra.n tatashchichchheda kArmukam .. 75..\\
tatashchhinnAyudha.n tena raNe pa~ncha mahArathAH .
sa chaiva nikR^itipraGYaH prAvadhIchchharavR^iShTibhiH .. 76..\\
yachcha karNo.abravItkR^iShNA.n sabhAyAM paruShaM vachaH .
pramukhe pANDaveyAnA.n kurUNAM cha nR^isha.nsavat .. 77..\\
vinaShTAH pANDavAH kR^iShNe shAshvataM naraka.n gatAH .
patimanyaM pR^ithushroNivR^iNIShva mita bhAShiNi .. 78..\\
lekhAbhru dhR^itarAShTrasya dAsI bhUtvA niveshanam .
pravishArAla pakShmAkShi na santi patayastava .. 79..\\
ityuktavAnadharmaGYastadA paramadurmatiH .
pApaH pApa.n vachaH karNaH shR^iNvatastava bhArata .. 80..\\
tasya pApasya tadvAkya.n suvarNavikR^itAH sharAH .
shamayantu shilA dhautAstvayAstA jIvitachchhidaH .. 81..\\
yAni chAnyAni duShTAtmA pApAni kR^itavA.nstvayi .
tAnyadya jIvita.n chAsya shamayantu sharAstava .. 82..\\
gANDIvaprahitAnghorAnadya gAtraiH spR^isha~nsharAn .
karNaH smaratu duShTAtmA vachana.n droNa bhIShmayoH .. 83..\\
suvarNapu~NkhA nArAchAH shatrughnA vaidyuta prabhAH .
tvayAstAstasya marmANi bhittvA pAsyanti shoNitam .. 84..\\
ugrAstvadbhujanirmuktA marma bhittvA shitAH sharAH .
adya karNaM mahAvegAH preShayantu yamakShayam .. 85..\\
adya hAhAkR^itA dInA viShaNNAstvachchharArditAH .
prapatanta.n rathA karNaM pashyantu vasudhAdhipAH .. 86..\\
adya svashoNite magna.n shayAnaM patitaM bhuvi .
apaviddhAyudha.n karNaM pashyantu suhR^ido nijAH .. 87..\\
hastikakShyo mahAnasya bhallenonmathitastvayA .
prakampamAnaH patatu bhUmAvAdhiratherdhvajaH .. 88..\\
tvayA sharashataishchhinna.n rathaM hemavibhUShitam .
hatayodha.n samutsR^ijya bhItaH shalyaH palAyatAm .. 89..\\
tataH suyodhano dR^iShTvA hatamAdhirathi.n tvayA .
nirAsho jIvite tvadya rAjye chaiva dhana~njaya .. 90..\\
ete dravanti pA~nchAlA vadhyamAnAH shitaiH sharaiH .
karNena bharatashreShTha pANDavAnujjihIrShavaH .. 91..\\
pA~nchAlAndraupadeyAMshcha dhR^iShTadyumna shikhaNDinau .
dhR^iShTadyumna tanUjAMshcha shatAnIka.n cha nAkulim .. 92..\\
nakula.n sahadeva.n cha durmukhaM janamejayam .
suvarmANa.n sAtyaki.n cha viddhi karNa vasha~NgatAn .. 93..\\
abhyAhatAnA.n karNena pA~nchAlAnAM mahAraNe .
shrUyate ninado ghorastadbandhUnAM parantapa .. 94..\\
na tveva bhItAH pA~nchAlAH katha.n chitsyuH parA~NmukhAH .
na hi mR^ityuM maheShvAsA gaNayanti mahArathAH .. 95..\\
ya ekaH pANDavI.n senAM sharaughaiH samaveShTayat .
ta.n samAsAdya pA~nchAlA bhIShmaM nAsAnparA~NmukhAH .. 96..\\
tathA jvalantamastrAgni.n guru.n sarvadhanuShmatAm .
nirdahanta.n samArohandurdharSha.n droNamojasA .. 97..\\
te nityamuditA jetu.n yuddhe shatrUnarindamAH .
na jAtvAdhiratherbhItAH pA~nchAlAH syuH parA~NmukhAH .. 98..\\
teShAmApatatA.n shUraH pA~nchAlAnA.n tarasvinAm .
Adatte.asU~nsharaiH karNaH pata~NgAnAmivAnalaH .. 99..\\
tA.nstathAbhimukhAnvIrAnmitrArthe tyaktajIvitAn .
kShayaM nayati rAdheyaH pA~nchAlA~nshatasho raNe .. 100..\\
astra.n hi rAmAtkarNena bhArgavAdR^iShisattamAt .
yadupAttaM purA ghora.n tasya rUpamudIryate .. 101..\\
tApana.n sarvasainyAnA.n ghorarUpaM sudAruNam .
samAvR^itya mahAsenA.n jvalati svena tejasA .. 102..\\
ete charanti sa~NgrAme karNa chApachyutAH sharAH .
bhramarANAmiva vrAtAstApayantaH sma tAvakAn .. 103..\\
ete charanti pA~nchAlA dikShu sarvAsu bhArata .
karNAstra.n samare prApya durnivAramanAtmabhiH .. 104..\\
eSha bhImo dR^iDhakrodho vR^itaH pArtha samantataH .
sR^i~njayairyodhayankarNaM pIDyate sma shitaiH sharaiH .. 105..\\
pANDavAnsR^i~njayAMshchaiva pA~nchAlAMshchaiva bhArata .
hanyAdupekShitaH karNo rogo dehamivAtataH .. 106..\\
nAnya.n tvatto.abhipashyAmi yodha.n yaudhiShThire bale .
yaH samAsAdya rAdheya.n svastimAnAvrajedgR^iham .. 107..\\
tamadya nishitairbANairnihatya bharatarShabha .
yathApratiGYaM pArtha tva.n kR^itvA kIrtimavApnuhi .. 108..\\
tva.n hi shakto raNe jetuM sakarNAnapi kauravAn .
nAnyo yudhi yudhA.n shreShTha satyametadbravImi te .. 109..\\
eta kR^itvA mahatkarmahatvA karNaM mahAratham .
kR^itArthaH saphalaH pArtha sukhI bhava narottama .. 110..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52}
s
sa keshavasyA bIbhatsuH shrutvA bhArata bhAShitam .
vishokaH samprahR^iShTashcha kShaNena samapadyata .. 1..\\
tato jyAmanumR^ijyAshu vyAkShipadgANDiva.n dhanuH .
dadhre karNa vinAshAya keshava.n chAbhyabhAShata .. 2..\\
tvayA nAthena govinda dhruva eSha jayo mama .
prasanno yasya me.adya tvaM bhUtabhavya bhavatprabhuH .. 3..\\
tvatsahAyo hyaha.n kR^iShNa trI.NllokAnvai samAgatAn .
prApayeyaM para.n loka.n kimu karNaM mahAraNe .. 4..\\
pashyAmi dravatI.n senAM pA~nchAlAnA.n janArdana .
pashyAmi karNa.n samare vicharantamabhItavat .. 5..\\
bhArgavAstra.n cha pashyAmi vicharanta.n samantataH .
sR^iShTa.n karNena vArShNeya shakreNeva mahAshanim .. 6..\\
aya.n khalu sa sa~NgrAmo yatra kR^iShNa mayA kR^itam .
kathayiShyanti bhUtAni yAvadbhUmirdhariShyati .. 7..\\
adya kR^iShNa vikarNA me karNaM neShyanti mR^ityave .
gANDIvamuktAH kShiNvanto mama hastaprachoditAH .. 8..\\
adya rAjA dhR^itarAShTraH svAM buddhimavama.nsyate .
duryodhanamarAjyArha.n yayA rAjye.abhiShechayat .. 9..\\
adya rAjyAtsukhAchchaiva shriyo rAShTrAttathA purAt .
putrebhyashcha mahAbAho dhR^itarAShTro viyokShyate .. 10..\\
adya duryodhano rAjA jIvitAchcha nirAshakaH .
bhaviShyati hate karNe kR^iShNa satyaM bravImi te .. 11..\\
adya dR^iShTvA mayA karNa.n sharairvishakalIkR^itam .
smaratA.n tava vAkyAni shamaM prati janeshvaraH .. 12..\\
adyAsau saubalaH kR^iShNa glaha.n jAnAtu vai sharAn .
durodara.n cha gANDIvaM maNDalaM cha rathaM mama .. 13..\\
yo.asau raNe naraM nAnyaM pR^ithivyAm abhimanyate .
tasyAdya sUtaputrasya bhUmiH pAsyati shoNitam .
gANDIvasR^iShTA dAsyanti karNasya paramA.n gatim .. 14..\\
adya tapsyati rAdheyaH pA~nchAlI.n yattadAbravIt .
sabhAmadhye vachaH krUra.n kutsayanpANDavAnprati .. 15..\\
ye vai ShaNDhatilAstatra bhavitAro.adya te tilAH .
hate vaikartane karNe sUtaputre durAtmani .. 16..\\
aha.n vaH pANDuputrebhyastrAsyAmIti yadabravIt .
anR^ita.n tatkariShyanti mAmakA nishitAH sharAH .. 17..\\
hantAhaM pANDavAnsarvAnsaputrAniti yo.abravIt .
tamadya karNa.n hantAsmi miShatAM sarvadhanvinAm .. 18..\\
yasya vIrye samAshvasya dhArtarAShTro bR^ihanmanAH .
avAmanyata durbuddhirnityamasmAndurAtmavAn .
tamadya karNa.n rAdheyaM hantAsmi madhusUdana .. 19..\\
adya karNe hate kR^iShNa dhArtarAShTrAH sarAjakAH .
vidravantu disho bhItAH si.nhatrastA mR^igA iva .. 20..\\
adya duryodhano rAjA pR^ithivImanvavekShatAm .
hate karNe mayA sa~Nkhye saputre sasuhR^ijjane .. 21..\\
adya karNa.n hata.n dR^iShTvA dhArtarAShTro.atyamarShaNaH .
jAnAtu mA.n raNe kR^iShNa pravaraM sarvadhanvinAm .. 22..\\
adyAhamanR^iNaH kR^iShNa bhaviShyAmidhanurbhR^itAm .
krodhasya cha kurUNA.n cha sharANAM gANDivasya cha .. 23..\\
adya duHkhamahaM mokShye trayodasha samArjitam .
hatvA karNa.n raNe kR^iShNa shambaraM maghavAniva .. 24..\\
adya karNe hate yuddhe somakAnAM mahArathAH .
kR^ita.n kAryaM cha manyantAM mitrakAryepsavo yudhi .. 25..\\
na jAne cha kathaM prItiH shaineyasyAdya mAdhava .
bhaviShyAnti hate karNe mayi chApi jayAdhike .. 26..\\
aha.n hatvA raNe karNaM putra.n chAsya mahAratham .
prIti.n dAsyAmi bhImasya yamayoH sAtyakerapi .. 27..\\
dhR^iShTadyumna shikhaNDibhyAM pA~nchAlAnA.n cha mAdhava .
adhyAnR^iNya.n gamiShyAmi hatvA karNaM mahAraNe .. 28..\\
adya pashyantu sa~NgrAme dhana~njayamamarShaNam .
yudhyanta.n kauravAnsa~Nkhye pAtayantaM cha sUtajam .
bhavatsakAshe vakShye cha punarevAtma sa.nstavam .. 29..\\
dhanurvede matsamo nAsti loke
parAkrame vA mama ko.asti tulyaH .
ko vApyanyo matsamo.asti kShamAyAM
tathA krodhe sadR^isho.anyo na me.asti .. 30..\\
aha.n dhanuShmAnasurAnsurAMsh cha
sarvANi bhUtAni cha sa~NgatAni .
svabAhuvIryAdgamaye parAbhavaM
matpauruSha.n viddhi paraH parebhyaH .. 31..\\
sharArchiShA gANDivenAhamekaH
sarvAnkurUnbAhlikAMshchAbhipatya .
himAtyaye kakShagato yathAgnis
tahA daheya.n sagaNAnprasahya .. 32..\\
pANau pR^iShatkA likhitA mamaite
dhanushcha savye nihita.n sabANam .
pAdau cha me sarathau sadhvajau cha
na mAdR^isha.n yuddhagata.n jayanti .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53}
s
teShAmanIkAni bR^ihaddhvajAni
raNe samR^iddhAni samAgatAni .
garjanti bherI ninadonmukhAni
meghairyathA meghagaNAstapAnte .. 1..\\
mahAgajAbhrAkulamastratoyaM
vAditranemI talashabdavachcha .
hiraNyachitrAyudha vaidyuta.n cha
mahArathairAvR^itashabdavachcha .. 2..\\
tadbhImavega.n rudhiraughavAhi
khaDgAkula.n kShatriya jIva vAhi .
anArtava.n krUramaniShTa varShaM
babhUva tatsa.nharaNaM prajAnAm .. 3..\\
rathAnsasUtAnsahayAngajAMsh cha
sarvAnarInmR^ityuvasha.n sharaughaiH .
ninye hayAMshchaiva tathA sasAdIn
padAtisa~NghAMshcha tathaiva pArthaH .. 4..\\
kR^ipaH shikhaNDI cha raNe sametau
duryodhana.n sAtyakirabhyagachchhata .
shrutashravA droNasutena sArdhaM
yudhAmanyushchitrasenena chApi .. 5..\\
karNasya putrastu rathI suSheNaM
samAgataH sR^i~njayAMshchottamaujAH .
gAndhArarAja.n sahadevaH kShudhArto
maharShabha.n si.nha ivAbhyadhAvat .. 6..\\
shatAnIko nAkuliH karNa putraM
yuvA yuvAna.n vR^iShasenaM sharaughaiH .
samArdayatkarNasutashcha vIraH
pA~nchAleya.n sharavarShairanekaiH .. 7..\\
ratharShabhaH kR^itavarmANamArchchhan
mAdrIputro nakulashchitrayodhI .
pA~nchAlAnAmadhipo yAGYaseniH
senApati.n karNamArchchhatsasainyam .. 8..\\
duHshAsano bhArata bhAratI cha
saMshaptakAnAM pR^itanA samR^iddhA .
bhIma.n raNe shastrabhR^itAM variShThaM
tadA samArchchhattamasahya vegam .. 9..\\
karNAtmaja.n tatra jaghAna shUras
tathAchhinnachchottamaujAH prasahya .
tasyottamA~NgaM nipapAta bhUmau
GYinAdayadgAM ninadena kha.n cha .. 10..\\
suSheNa shIrShaM patitaM pR^ithivyAM
vilokya karNo.atha tadArtarUpaH .
krodhAddhayA.nstasya ratha.n dhvajaM cha
bANaiH sudhArairnishitairnyakR^intat .. 11..\\
sa tUttamaujA nishitaiH pR^iShatkair
vivyAdha khaDgena cha bhAsvareNa .
pArShNi.n hayAMshchaiva kR^ipasya hatvA
shikhaNDivAha.n sa tato.abhyarohat .. 12..\\
kR^ipa.n tu dR^iShTvA viratha.n rathastho
naichchhachchharaistADayitu.n shikhaNDI .
ta.n drauNirAvArya rathaM kR^ipa.n sma
samujjahre pa~NkagatA.n yathA gAm .. 13..\\
hiraNyavarmA nishitaiH pR^iShatkais
tavAtmajAnAmanilAtmajo vai .
atApayatsainyamatIva bhImaH
kAle shuchau madhyagato yathArkaH .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54}
s
atha tvidAnI.n tumule vimarde
dviShadbhireko bahubhiH samAvR^itaH .
mahAbhaye sArathimityuvAcha
bhImashchamU.n vArayandhArtarAShTrIm .
tva.n sArathe yAhi javena vAhair
nayAmyetAndhArtarAShTrAnyamAya .. 1..\\
sa~ncodito bhImasenena chaivaM
sa sArathiH putrabala.n tvadIyam .
prAyAttataH sArathirugravego
yato bhImastadbala.n gantumaichchhat .. 2..\\
tato.apare nAgarathAshvapattibhiH
pratyudyayuH kuravasta.n samantAt .
bhImasya vAhAgryamudAravegaM
samantato bANagaNairnijaghnuH .. 3..\\
tataH sharAnApatato mahAtmA
chichchheda bANairtapanIyapu~NkhaiH .
te vai nipetustapanIyapu~NkhA
dvidhA tridhA bhIma sharairnikR^ittAH .. 4..\\
tato rAjannAra rathAshvayUnAM
bhImAhatAnA.n tava rAjamadhye .
ghoro ninAdaH prababhau narendra
vajrAhatAnAmiva parvatAnAm .. 5..\\
te vadhyamAnAshcha narendramukhyA
nirbhinnA vai bhImasenapravekaiH .
bhIma.n samantAtsamare.adhyarohan
vR^ikSha.n shakuntA iva puShpahetoH .. 6..\\
tato.abhipAta.n tava sainyamadhye
prAdushchakre vegamivAtta vegaH .
yathAnta kAle kShapayandidhakShur
bhUtAnta kR^itkAla ivAtta daNDaH .. 7..\\
tasyAtivegasya raNe.ativegaM
nAshaknuvandhArayitu.n tvadIyAH .
vyAttAnanasyApatato yathaiva
kAlasya kAle harataH prajA vai .. 8..\\
tato balaM bhArata bhAratAnAM
pradahyamAna.n samare mahAtman .
bhIta.n disho.akIryata bhIma nunnaM
mahAnilenAbhra gaNo yathaiva .. 9..\\
tato dhImAnsArathimabravIdbalI
sa bhImasenaH punareva hR^iShTaH .
sUtAbhijAnIhi parAnsvakAnvA
rathAndhvajAMshchApatataH sametAn .
yudhyannahaM nAbhijAnAmi ki.n chin
mA sainya.n sva.n chhAdayiShye pR^iShatkaiH .. 10..\\
arInvishokAbhinirIkShya sarvato
manastu chintA pradunoti me bhR^isham .
rAjAturo nAgamadyatkirITI
bahUnduHkhAnyabhijAto.asmi sUta .. 11..\\
etadduHkha.n sArathe dharmarAjo
yanmA.n hitvA yAtavA~nshatrumadhye .
naina.n jIvannApi jAnAmyajIvan
bIbhatsu.n vA tanmamAdyAtiduHkham .. 12..\\
so.aha.n dviShatsainyamudagrakalpaM
vinAshayiShye paramapratItaH .
etAnnihatyAjimadhye sametAn
prIto bhaviShyAmi saha tvayAdya .. 13..\\
sarvA.nstUNIrAnmArgaNAnvAnvavekShya
ki.n shiShTaM syAtsAyakAnAM rathe me .
kA vAjAtiH kimpramANa.n cha teShAM
GYAtvA vyakta.n tanmamAchakShva sUta .. 14..\\
vizoka
ShaNmArgaNAnAmayutAni vIra
kShurAshcha bhallAshcha tathAyutAkhyAH .
nArAchAnA.n dve sahasre tu vIra
trINyeva cha pradarANA.n cha pArtha .. 15..\\
astyAyudhaM pANDaveyAvashiShTaM
na yadvahechchhakaTa.n ShaDgavIyam .
etadvidvanmu~ncha sahasrasho.api
gadAsibAhudraviNa.n cha te.asti .. 16..\\
bhs
sUtAdyemaM pashya bhIma pramuktaiH
sambhindadbhiH pArthivAnAshu vegaiH .
ugrairbANairAhava.n ghorarUpaM
naShTAdityaM mR^ityulokena tulyam .. 17..\\
adyaiva tadviditaM pArthivAnAM
bhaviShyatiyAkumAra.n cha sUta .
nimagno vA samare bhImasena
ekaH kurUnvA samare vijetA .. 18..\\
sarve sa~Nkhye kuravo niShpatantu
mA.n vA lokAH kIrtayantvAkumAram .
savAnekastAnahaM pAtayiShye
te vA sarve bhImasena.n tudantu .. 19..\\
AshAstAraH karma chApyuttama.n vA
tanme devAH kevala.n sAdhayantu .
AyAtvihAdyArjunaH shatrughAtI
shakrastUrNa.n yaGYa ivopahUtaH .. 20..\\
IkShvasvaitAM bhAratI.n dIryamANAm
ete kasmAdvidravante narendrAH .
vyakta.n dhImAnsavyasAchI narAgryaH
sainya.n hyetachchhAdayatyAshu bANaiH .. 21..\\
pashya dhvajAMshcha dravato vishoka
nAgAnhayAnpattisa~NghAMshcha sa~Nkhye .
rAthAnvishIrNA~nsharashaktitADitAn
pashyasvaitAnrathinashchaiva sUta .. 22..\\
ApUryate kauravI chApyabhIkShNaM
senA hyasau subhR^isha.n hanyamAnA .
dhana~njayasyAshani tulyavegair
grastA sharairbarhi suvarNavAjaiH .. 23..\\
ete dravanti sma rathAshvanAgAH
padAtisa~NghAnavamardayantaH .
saMmuhyamAnAH kauravAH sarva eva
dravanti nAgA iva dAvabhItAH .
hAhAkR^itAshchaiva raNe vishoka
mu~nchanti nAdAnvipulAngajendrAH .. 24..\\
vizoka
sarve kAmAH pANDava te samR^iddhAH
kapidhvajo dR^ishyate hastisainye .
nIlAddhanAdvidyutamuchcharantIM
tathApashya.n visphuradvai dhanustat .. 25..\\
kapirhyasau vIkShyate sarvato vai
dhvajAgramAruhya dhana~njayasya .
divAkarAbbho maNireSha divyo
vibhrAjate chaiva kirITasa.nsthaH .. 26..\\
pArshve bhImaM pANDurAbhraprakAshaM
pashyema.n tvaM devadatta.n sughoSham .
abhIshu hastasya janArdanasya
vigAhamAnasya chamUM pareShAm .. 27..\\
raviprabha.n vajranAbha.n kShurAntaM
pArshve sthitaM pashya janArdanasya .
chakra.n yasho vardhayatkeshavasya
sadArchita.n yadubhiH pashya vIra .. 28..\\
bhm
dadAmi te grAmavarAMshchaturdasha
priyAkhyAne sArathe suprasannaH .
dasI shata.n chApi rathAMshcha viMshatiM
yadarjuna.n vedayase vishoka .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55}
s
shrutvA cha rathi nirghoSha.n si.nhanAda.n cha sa.nyuge .
arjunaH prAha govinda.n shIghra.n chodaya vAjinaH .. 1..\\
arjunasya vachaH shrutvA govindo.arjunamabravIt .
eSha gachchhAmi sukShipra.n yatra bhImo vyavasthitaH .. 2..\\
AyAntamashvairhimasha~NkhavarNaiH
suvarNamuktA maNijAlanaddhaiH .
jambha.n jighA.nsuM pragR^ihItavajraM
jayAya devendramivogramanyum .. 3..\\
rathAshvamAta~NgapadAtisa~NghA
bANasvanairnemikhura svanaish cha .
saMnAdayanto vasudhA.n dishash cha
kruddhA nR^isi.nhA jayamabhyudIyuH .. 4..\\
teShA.n cha pArthasya mahattadAsId
dehAsu pApma kShapaNa.n suyuddham .
trailokyahetorasurairyathAsId
devasya viShNorjayatA.n varasya .. 5..\\
tairastamuchchAvachamAyudhaugham
ekaH pratichchhede kirITamAlI .
kShurArdhachandrairnishitaishcha bANaiH
shirA.nsi teShAM bahudhA cha bAhUn .. 6..\\
chhatrANi vAlavyajanAni ketUn
ashvAnrathAnpattigaNAndvipAMsh cha .
te petururvyAM bahudhA virUpA
vAtaprabhagnAni yathA vanAni .. 7..\\
suvarNajAlAvatatA mahAgajAH
savaijayantI dhvajayodhakalpitAH .
suvarNapu~NkhairiShubhiH samAchitAsh
chakAshire prajvalitA yathAchalAH .. 8..\\
vidArya nAgAMshcha rathAMshcha vAjinaH
sharottamairvAsava vajrasaMnibhaiH .
druta.n yayau karNa jighA.nsayA tathA
yathA marutvAnbalabhedane purA .. 9..\\
tataH sa puruShavyAghraH sUta sainyamarindama .
pravivesha mahAbAhurmakaraH sAgara.n yathA .. 10..\\
ta.n dR^iShTvA tAvakA rAjanrathapattisamanvitAH .
gajAshvasAdi bahulAH pANDava.n samupAdravan .. 11..\\
tatrAbhidravatAM pArthamArAvaH sumahAnabhUt .
sAgarasyeva mattasya yathA syAtsalilasvanaH .. 12..\\
te tu taM puruShavyAghra.n vyAghrA iva mahArathAH .
abhyadravanta sa~NgrAme tyaktvA prANakR^itaM bhayam .. 13..\\
teShAmApatatA.n tatra sharavarShANi mu~nchatAm .
arjuno vyadhamatsainyaM mahAvAto ghanAniva .. 14..\\
te.arjuna.n sahitA bhUtvA rathavaMshaiH prahAriNaH .
abhiyAya maheShvAsA vivyadhurnishitaiH sharaiH .. 15..\\
tato.arjunaH sahasrANi rathavAraNavAjinAm .
preShayAmAsa vishikhairyamasya sadanaM prati .. 16..\\
te vadhyamAnAH samare pArtha chApachyutaiH sharaiH .
tatra tatra sma lIyante bhaye jAte mahArathAH .. 17..\\
teShA.n chatuHshatAnvIrAnyatamAnAnmahArathAn .
arjuno nishitairbANairanayadyamasAdanam .. 18..\\
te vadhyamAnAH samare nAnA li~NgaiH shitaiH sharaiH .
arjuna.n samabhityajya dudruvurvai disho bhayAt .. 19..\\
teShA.n shabdo mahAnAsIddravatAM vAhinImukhe .
mahaughasyeva bhadra.n te girimAsAdya dIryataH .. 20..\\
tA.n tu senAM bhR^isha.n viddhvA drAvayitvArjunaH sharaiH .
prAyAdabhimukhaH pArthaH sUtAnIkAni mAriSha .. 21..\\
tasya shabdo mahAnAsItparAnabhimukhasya vai .
garuDasyeva patataH pannagArthe yathA purA .. 22..\\
ta.n tu shabdamabhishrutya bhImaseno mahAbalaH .
babhUva paramaprItaH pArtha darshanalAlasaH .. 23..\\
shrutvaiva pArthamAyAntaM bhImasenaH pratApavAn .
tyaktvA prANAnmahArAja senA.n tava mamarda ha .. 24..\\
sa vAyuvegapratimo vAyuvegasamo jave .
vAyuvadvyacharadbhImo vAyuputraH pratApavAn .. 25..\\
tenArdyamAnA rAjendra senA tava vishAM pate .
vyabhrAmyata mahArAja bhinnA nauriva sAgare .. 26..\\
tA.n tu senAM tadA bhImo darshayanpANilAghavam .
sharairavachakartograiH preShayiShyanyamakShayam .. 27..\\
tatra bhArata bhImasya bala.n dR^iShTvAtimAnuSham .
vyatrasyanta raNe yodhAH kAlasyeva yugakShaye .. 28..\\
tathArditAnbhImabalAnbhImasenena bhArata .
dR^iShTvA duryodhano rAjA ida.n vachanamabravIt .. 29..\\
sainikAnsa maheShvAso yodhAshcha bharatarShabha .
samAdishadraNe sarvAnhatabhImamiti sma ha .
tasminhate hataM manye sarvasainyamasheShataH .. 30..\\
pratigR^ihya cha tAmAGYA.n tava putrasya pArthivAH .
bhImaM prachchhAdayAmAsuH sharavarShaiH samantataH .. 31..\\
gajAshcha bahulA rAjannarAshcha jaya gR^iddhinaH .
rathA hayAshcha rAjendra parivavrurvR^ikodaram .. 32..\\
sa taiH parivR^itaH shUraiH shUro rAjansamantataH .
shushubhe bharatashreShTha nakShatrairiva chandramAH .. 33..\\
sa rarAja tathA sa~Nkhye darshanIyo narottamaH .
nirvisheShaM mahArAja yathA hi vijayastathA .. 34..\\
tatra te pArthivAH sarve sharavR^iShTI samAsR^ijan .
krodharaktekShaNAH krUrA hantukAmA vR^ikodaram .. 35..\\
sa vidArya mahAsenA.n sharaiH saMnataparvabhiH .
nishchakrAma raNAdbhImo matsyo jAlAdivAmbhasi .. 36..\\
hatvA dashasahasrANi gajAnAmanivartinAm .
nR^iShA.n shatasahasre dve dve shate chaiva bhArata .. 37..\\
pa~ncha chAshvasahasrANi rathAnA.n shatameva cha .
hatvA prAsyandayadbhImo nadI.n shoNitakardamA .. 38..\\
shoNitodA.n rathAvartAM hastigrAhasamAkulAm .
naramInAmashvanakrA.n keshashaivalashAdvalAm .. 39..\\
sa~nchinnabhuja nAgendrAM bahuratnApahAriNIm .
UrugrAhAM majja pa~NkA.n shIrShopala samAkulAm .. 40..\\
dhanuShkAshA.n sharAvApA.n gadAparighaketanAm .
yodhavrAtavatI.n sa~Nkhye vahantIM yamasAdanam .. 41..\\
kShaNena puruShavyAghraH prAvartayata nimnagAm .
yathA vaitaraNImugrA.n dustarAmakR^itAtmabhiH .. 42..\\
yato yataH pANDaveyaH pravR^itto rathasattamaH .
tatastato.apAtayata yodhA~nshatasahasrashaH .. 43..\\
eva.n dR^iShTvA kR^itaM karma bhImasenena sa.nyuge .
duryodhano mahArAja shakuni.n vAkyamabravIt .. 44..\\
jaya mAtulasa~NgrAme bhImasenaM mahAbalam .
asmi~njite jitaM manye pANDaveyaM mahAbalam .. 45..\\
tataH prAyAnmahArAja saubaleyaH pratApavAn .
raNAya mahate yukto bhrAtR^ibhiH parivAritaH .
raNAya mahate yukto bhrAtR^ibhiH pArivAritaH .. 46..\\
sa samAsAdya sa~NgrAme bhImaM bhImaparAkramam .
vArayAmAsa ta.n vIro veleva makarAlayam .
sa nyavartata taM bhImo vAryamANaH shitaiH sharaiH .. 47..\\
shakunistasya rAjendra vAme pArshve stanAntare .
preShayAmAsa nArAchAnrukmapu~NkhA~nshilAshitAn .. 48..\\
varma bhittvA tu sauvarNaM bANAstasya mahAtmanaH .
nyamajjanta mahArAja ka~NkabarhiNa vAsasaH .. 49..\\
so.atividdho raNe bhImaH shara.n hemavibhUShitam .
preShayAmAsa sahasA saubalaM prati bhArata .. 50..\\
tamAyAnta.n shara.n ghoraM shakuniH shatrutApanaH .
chichchheda shatadhA rAjankR^itahasto mahAbalaH .. 51..\\
tasminnipatite bhUmau bhImaH kruddho vishAM pate .
dhanush chichchheda bhallena saubalasya hasanniva .. 52..\\
tadapAsya dhanushchhinna.n saubaleyaH pratApavAn .
anyadAdatta vegena dhanurbhallAMshcha ShoDasha .. 53..\\
taistasya tu mahArAja bhallaiH saMnataparvabhiH .
chaturbhiH sArathi.n hyArchchhadbhImaM pa~nchabhireva cha .. 54..\\
dhvajamekena chichchheda chhatra.n dvAbhyA.n vishAM pate .
chaturbhishchaturo vAhAnvivyAdha subalAtmajaH .. 55..\\
tataH kruddho mahArAja bhImasenaH pratApavAn .
shakti.n chikShepa samare rukmadaNDAmayo mayIm .. 56..\\
sA bhIma bhujanirmuktA nAgajihveva cha~nchalA .
nipapAta rathe tUrNa.n saubalasya mahAtmanaH .. 57..\\
tatastAmeva sa~NgR^ihya shakti.n kanakabhUShaNAm .
bhImasenAya chikShepa kruddha rUpo vishAM pate .. 58..\\
sA nirbhidya bhuja.n savyaM pANDavasya mahAtmanaH .
papAta cha tato bhUmau yathA vidyunnabhashchyutA .. 59..\\
athotkruShTaM mahArAja dhArtarAShTraiH samantataH .
na tu taM mamR^iShe bhImaH si.nhanAda.n tarasvinAm .. 60..\\
sa sa~NgR^ihya dhanuH sajya.n tvaramANo mahArathaH .
muhUrtAdiva rAjendra chhAdayAmAsa sAyakaiH .
saubalasya bala.n sa~Nkhye tyaktvAtmAnaM mahAbalaH .. 61..\\
tasyAshvAMshchaturo hatvA sUta.n chaiva vishAM pate .
dhvaja.n chichchheda mallena tvaramANaH parAkramI .. 62..\\
hatAshva.n rathamutsR^ijya tvaramANo narottamaH .
tasthau visphArayaMshchApa.n krodharaktekShaNaH shvasan .
sharaishcha bahudhA rAjanbhImamArchchhatsamantataH .. 63..\\
pratihatya tu vegena bhImasenaH pratApavAn .
dhanushchichchheda sa~Nkruddho vivyAdha cha shitaiH sharaiH .. 64..\\
so.atividdho balavatA shatruNA shatrukarshanaH .
nipapAta tato bhUmau ki.n chitprANo narAdhipa .. 65..\\
tatasta.n vihvalaM GYAtvA putrastava vishAM pate .
apovAha rathenAjau bhImasenasya pashyataH .. 66..\\
rathasthe tu naravyAghre dhArtarAShTrAH parA~NmukhAH .
pradudruvurdisho bhItA bhImA~njAte mahAbhaye .. 67..\\
saubale nirjite rAjanbhImasenena dhanvinA .
bhayena mahatA bhagnaH putro duryodhanastava .
apAyAjjavanairashvaiH sApekSho mAtulaM prati .. 68..\\
parA~Nmukha.n tu rAjAnaM dR^iShTvA sainyAni bhArata .
viprajagmuH samutsR^ijya dvairathAni samantataH .. 69..\\
tAndR^iShTvAtirathAnsarvAndhArtarAShTrAnparA~NmukhAn .
javenAbhyapatadbhImaH kira~nsharashatAnbahUn .. 70..\\
te vadhyamAnA bhImena dhArtarAShTrAH parA~NmukhAH .
karNamAsAdya samare sthitA rAjansamantataH .
sa hi teShAM mahAvIryo dvIpo.abhUtsumahAbalaH .. 71..\\
bhinnanaukA yathA rAjandvIpamAsAdya nirvR^itAH .
bhavanti puruShavyAghra nAvikAH kAlaparyaye .. 72..\\
tathA karNa.n samAsAdya tAvakA bharatarShabha .
samAshvastAH sthitA rAjansamprahR^iShTAH parasparam .
samAjagmushcha yuddhAya mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 73..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56}
dhr
tato bhagneShu sainyeShu bhImasenena sa.nyuge .
duryodhano.abravItkiM nu saubalo vApi sa~njaya .. 1..\\
karNo vA jayatA.n shreShTho yodhA vA mAmakA yudhi .
kR^ipo vA kR^itavarmA cha drauNirduHshAsano.api vA .. 2..\\
atyadbhutamidaM manye pANDaveyasya vikramam .
yathApratiGYa.n yodhAnAM rAdheyaH kR^itavAnapi .. 3..\\
kurUNAmapi sarveShA.n karNaH shatruniShUdanaH .
sharma varma pratiShThA cha jIvitAshA cha sa~njaya .. 4..\\
tatprabhagnaM bala.n dR^iShTvA kaunteyenAmitaujasA .
rAdheyAnAmadhirathaH karNaH kimakarodyudhi .. 5..\\
putrA vA mama durdharShA rAjAno vA mahArathAH .
etanme sarvamAchakShva kushalo hyasi sa~njaya .. 6..\\
s
aparAhNe mahArAja sUtaputraH pratApavAn .
jaghAna somakAnsarvAnbhImasenasya pashyataH .
bhImo.apyatibalaH sainya.n dhArtarAShTra.n vyapothayat .. 7..\\
drAvyamANaM bala.n dR^iShTvA bhImasenena dhImatA .
yantAramabravItkarNaH pA~nchAlAneva mA vaha .. 8..\\
madrarAjastataH shalyaH shvetAnashvAnmahAjavAn .
prAhiNochchedipA~nchAlAnkarUShAMshcha mahAbalaH .. 9..\\
pravishya cha sa tA.n senAM shalyaH parabalArdanaH .
nyayachchhatturagAnhR^iShTo yatra yatraichchhadagraNIH .. 10..\\
ta.n ratahM meghasa~NkAshaM vaiyAghraparivAraNam .
sandR^ishya pANDupA~nchAlAstrastA AsanvishAM pate .. 11..\\
tato rathasya ninadaH prAdurAsInmahAraNe .
parjanyasamanirghoShaH parvatasyeva dIryataH .. 12..\\
tataH sharashataistIkShNaiH karNo.apyAkarNaniHsR^itaiH .
jaghAna pANDava bala.n shatasho.atha sahasrashaH .. 13..\\
ta.n tathA samare karma kurvANamatimAnuSham .
parivavrurmaheShvAsAH pANDavAnAM mahArathAH .. 14..\\
ta.n shikhaNDI cha bhImashcha dhR^iShTadyumnashcha pArShataH .
nakulaH sahadevashcha draupadeyAH sasAtyakAH .
parivavrurjighA.nsanto rAdheya.n sharavR^iShTibhiH .. 15..\\
sAtyakistu tataH karNa.n viMshatyA nishitaiH sharaiH .
atADayadraNe shUro jatru deshe narottamaH .. 16..\\
shikhaNDI pa~nchaviMshatyA dhR^iShTadyumnashcha pa~nchabhiH .
draupadeyAshchatuHShaShTyA sahadevashcha saptabhiH .
nakulashcha shatenAjau karNa.n vivyAdha sAyakaiH .. 17..\\
bhImasenastu rAdheyaM navatyA nataparvaNAm .
vivyAdha samare kruddho jatru deshe mahAbalaH .. 18..\\
tataH prahasyAdhirathirvikShipandhanuruttamam .
mumocha nishitAnbANAnpIDayansumahAbalaH .
tAnpratyavidhyadrAdheyaH pa~nchabhiH pa~nchabhiH sharaiH .. 19..\\
sAtyakestu dhanushchhittvA dhvaja.n cha puruSharShabhaH .
athainaM navabhirbANairAjaghAna stanAntare .. 20..\\
bhImasenastu ta.n kruddho vivyAdha triMshatA sharaiH .
sArathi.n cha tribhirbANairAjaghAna parantapaH .. 21..\\
virathAndraupadeyAMshcha chakAra puruSharShabhaH .
akShNornimeSha mAtreNa tadadbhutamivAbhavat .. 22..\\
vimukhIkR^itya tAnsarvA~nsharaiH saMnataparvabhiH .
pA~nchAlAnahanachchhUrashchedInA.n cha mahArathAn .. 23..\\
te vadhyamAnAH samare chedimatsyA vishAM pate .
karNamekamabhidrutya sharasa~NghaiH samArdayan .
tA~njaghAna shitairbANaiH sUtaputro mahArathaH .. 24..\\
etadatyadbhuta.n karNe dR^iShTavAnasmi bhArata .
yadekaH samare shUrAnsUtaputraH pratApavAn .. 25..\\
yAtamAnAnpara.n shaktyAyodhayattAMshcha dhanvinaH .
pANDaveyAnmahArAja sharairvAritavAnraNe .. 26..\\
tatra bhArata karNasya llAghavena mahAtmanaH .
tutuShurdevatAH sarvAH siddhAshcha paramarShayaH .. 27..\\
apUjayanmaheShvAsA dhArtarAShTrA narottamam .
karNa.n rathavarashreShThaM shreShThaM sarvadhanuShmatAm .. 28..\\
tataH karNo mahArAja dadAha ripuvAhinIm .
kakShamiddho yathA vahnirnidAghe jvalito mahAn .. 29..\\
te vadhyamAnAH karNena pANDaveyAstatastataH .
prAdravanta raNe bhItAH karNa.n dR^iShTvA mahAbalam .. 30..\\
tatrAkrando mahAnAsItpA~nchAlAnAM mahAraNe .
vadhyatA.n sAyakaistIkShNaiH karNa chApavarachyutaiH .. 31..\\
tena shabdena vitrastA pANDavAnAM mahAchamUH .
karNameka.n raNe yodhaM menire tatra shAtravAH .. 32..\\
tatrAdbhutaM para.n chakre rAdheyaH shatrukarshanaH .
yadekaM pANDavAH sarve na shekurabhivIkShitum .. 33..\\
yathaughaH parvatashreShThamAsAdyAbhipradIryatel .
tathA tatpANDava.n sainya.n karNamAssAdya dIryate .. 34..\\
karNo.api samare rAjanvidhUmo.agniriva jvalan .
daha.nstasthau mahAbAhuH pANDavAnAM mahAchamUm .. 35..\\
shirA.nsi cha mahArAja karNAMshcha~nchala kuNDalAn .
bAhUMshcha vIro vIrANA.n chichchheda laghu cheShubhiH .. 36..\\
hastidantAntsarUnkhaDgAndhvajA~nshaktIrhayAngajAn .
rathAMshcha vividhAnrAjanpatAkAvyajanAni cha .. 37..\\
akSheShA yugayoktrANi chakrANi vividhAni cha .
chichchheda shatadhA karNo yodhavratamanuShThitaH .. 38..\\
tatra bhArata karNena nihatairgajavAjibhiH .
agamyarUpA pR^ithivI mA.nsashoNitakardamA .. 39..\\
viShama.n cha samaM chaiva hatairashvapadAtibhiH .
rathaishcha ku~njaraishchaiva na praGYAyata ki.n chana .. 40..\\
nApi sve na pare yodhAH praGYAyanta parasparam .
ghore sharAndhakAre tu karNAstre cha vijR^imbhite .. 41..\\
rAdheya chApanirmuktaiH sharaiH kA~nchanabhUShitaiH .
sa~nchAditA mahArAja yatamAnA mahArathAH .. 42..\\
te pANDaveyAH samare karNena sma punaH punaH .
abhajyanta mahArAja yatamAnA mahArathAH .. 43..\\
mR^igasa~NghAnyathA kruddhaH si.nho drAvayate vane .
karNastu samare yodhA.nstatra tatra mahAyashAH .
kAlayAmAsa tatsainya.n yathA pashugaNAnvR^ikaH .. 44..\\
dR^iShTvA tu pANDavI.n senA.n dhArtarAShTrAH parA~NmukhIm .
abhijagmurmaheShvAsA ruvanto bhairavAnravAn .. 45..\\
duryodhano hi rAjendra mudA paramayA yutaH .
vAdayAmAsa sa.nhR^iShTo nAnAvAdyAni sarvashaH .. 46..\\
pA~nchAlApi maheShvAsA bhagnabhagnA narottamAH .
nyavartanta yathA shUrA mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 47..\\
tAnnivR^ittAnraNe shUrAnrAdheyaH shatrutApanaH .
anekasho mahArAja babha~nja puruSharShabhaH .. 48..\\
tatra bhArata karNena pA~nchAlA viMshatI rathAH .
nihatAH sAdayaH krodhAchchedayashcha paraHshatAH .. 49..\\
kR^itvA shUnyAnrathopasthAnvAjipR^iShThAMshcha bhArata .
nirmanuShyAngajaskandhAnpAdAtAMshchaiva vidrutAn .. 50..\\
Aditya iva madhyAhne durnirIkShyaH parantaha .
kAlAntakavapuH krUdaH sUtaputrashchachAla ha .. 51..\\
evametAnmahArAja naravAji rathA dvipAn .
hatvA tasthau maheShvAsaH karNo.arigaNasUdanaH .. 52..\\
yathA bhUtagaNAnhatvA kAlastiShThenmahAbalaH .
tathA sa somakAnhatvA tasthAveko mahArathaH .. 53..\\
tatrAdbhutamapashyAma pA~nchAlAnAM parAkramam .
vadhyamAnApi karNena nAjahU raNamUrdhani .. 54..\\
rAjA duHshAsanashchaiva kR^ipaH shAradvatastathA .
ashvatthAmA kR^itavarmA shakunishchApi saubalaH .
nyahananpANDavI.n senAM shatasho.atha sahasrashaH .. 55..\\
karNa putrau cha rAjendra bhrAtarau satyavikramau .
anAshayetAM balinaH pA~nchAlAnvai tatastataH .
tatra yuddha.n tadA hyAsItkrUra.n vishasanaM mahat .. 56..\\
tathaiva pANDavAH shUrA dhR^iShTadyumna shikhaNDinau .
draupadeyAshcha sa~NkruddhA abhyaghna.nstAvakaM balam .. 57..\\
evameSha kShayo vR^ittaH pANDavAnA.n tatastataH .
tAvakAnAmapi raNe bhImaM prApya mahAbalam .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57}
s
arjunastu mahArAja kR^itvA sainyaM pR^ithagvidhAm .
sUtaputra.n susa.nrabdha.n dR^iShTvA chaiva mahAraNe .. 1..\\
shoNitodAM mahI.n kR^itvA mA.nsamajjAsthi vAhinIm .
vAsudevamida.n vAkyamabravItpuruSharShabha .. 2..\\
eSha ketU raNe kR^iShNa sUtaputrasya dR^ishyate .
bhImasenAdayashchaite yodhayanti mahArathAn .
ete dravanti pA~nchAlAH karNAstrastA janArdana .. 3..\\
eSha duryodhano rAjA shvetachchhatreNa bhAsvatA .
karNena bhagnAnpA~nchAlAndrAvayanbahu shobhate .. 4..\\
kR^ipashcha kR^itavarmA cha drauNishchaiva mahAbalaH .
ete rakShanti rAjAna.n sUtaputreNa rakShitAH .
avadhyamAnAste.asmAbhirghAtayiShyanti somakAn .. 5..\\
eSha shalyo rathopasthe rashmisa~ncAra kovidaH .
sUtaputra ratha.n kR^iShNa vAhayanbahu shobhate .. 6..\\
tatra me buddhirutpannA vAhayAtra mahAratham .
nAhatvA samare karNaM nivartiShye katha.n chana .. 7..\\
rAdheyo.apyanyathA parthAnsR^i~njayAMshcha mahArathAn .
niHsheShAnsamare kuryAtpashyAtornau janArdana .. 8..\\
tataH prAyAdrathenAshu keshavastava vAhinIm .
karNaM prati maheShvAsa.n dvairathe savyasAchinA .. 9..\\
prayAtashcha mahAbAhuH pANDavAnuGYayA hariH .
AshvAsayanrathenaiva pANDusainyAni sarvashaH .. 10..\\
rathaghoShaH sa sa~NgrAme pANDaveyasya sambabhau .
vAsavAshani tulyasya mahaughasyeva mAriSha .. 11..\\
mahatA rathaghoSheNa pANDavaH satyavikramaH .
abhyayAdaprameyAtmA vijayastava vAhinIm .. 12..\\
tamAyAnta.n samIkShyaiva shvetAshva.n kR^iShNasArathim .
madrarAjo.abravItkR^iShNa.n ketuM dR^iShTvA mahAtmanaH .. 13..\\
aya.n sa ratha AyAti shvetAshvaH kR^iShNasArathiH .
nighnannamitrAnsamare ya.n karNa paripR^ichchhasi .. 14..\\
eSha tiShThati kaunteyaH sa.nspR^ishangANDiva.n dhanuH .
ta.n haniShyasi chedadya tannaH shreyo bhaviShyati .. 15..\\
eShA vidIryate senA dhArtarAShTrI samantataH .
arjunasya bhayAttUrNaM nighnataH shAtravAnbahUn .. 16..\\
varjayansarvasainyAni tvarate hi dhana~njayaH .
tvadarthamiti manye.aha.n yathAsyodIryate vapuH .. 17..\\
na hyavasthApyate pArtho yuyutsuH kena chitsaha .
tvAmR^ite krodhadIpto hi pIDyamAne vR^ikodare .. 18..\\
viratha.n dharmarAjaM cha dR^iShTvA sudR^iDha vikShatam .
shikhaNDina.n sAtyaki.n cha dhR^iShTadyumnaM cha pArShatam .. 19..\\
draupadeyAnyudhAmanyumuttamaujasameva cha .
nakula.n sahadeva.n cha bhrAtarau dvau samIkShya cha .. 20..\\
sahasaika rathaH pArthastvAmabhyeti parantapa .
krodharaktekShaNaH kruddho jighA.nsuH sarvadhanvinAm .. 21..\\
tvarito.abhipatatyasmA.nstyaktvA sainyAnyasaMshayam .
tva.n karNa pratiyAhyenaM nAstyanyo hi dhanurdharaH .. 22..\\
na taM pashyAmi loke.asmi.nstvatto.apyanya.n dhanurdharam .
arjuna.n samare kruddhAM yo velAmiva dhArayet .. 23..\\
na chAsya rakShAM pashyAmi pR^iShThato na cha pArshvataH .
eka evAbhiyAti tvAM pashya sAphalyamAtmanaH .. 24..\\
tva.n hi kR^iShNau raNe shaktaH sa.nsAdhayitumAhave .
tavaiSha bhAro rAdheya pratyudyAhi dhana~njayam .. 25..\\
tva.n kR^ito hyeva bhIShmeNa droNa drauNikR^ipairapi .
savyasAchi pratirathastaM nivartata pANDavam .. 26..\\
lelihAna.n yathA sarpa.n garjantamR^iShabhaM yathA .
layasthita.n yathA vyAghra.n jahi karNa dhana~njayam .. 27..\\
ete dravanti samare dhArtarAShTrA mahArathAH .
arjunasyA bhayAttUrNaM nirapekShA janAdhipAH .. 28..\\
dravatAmatha teShA.n tu yudhi nAnyo.asti mAnavaH .
bhayahA yo bhavedvIra tvAmR^ite sUtanandana .. 29..\\
ete tvA.n kuravaH sarve dIpamAsAdya sa.nyuge .
viShThitAH puruShavyAghra tvAttaH sharaNa kA~NkShiNaH .. 30..\\
vaidehAmbaShTha kAmbojAstathA nagna jitastvayA .
gAndhArAshcha yayA dhR^ityA jitAH sa~Nkhye sudurjayAH .. 31..\\
tA.n dhR^itiM kuru rAdheya tataH pratyehi pANDavam .
vAsudeva.n cha vArShNeyaM prIyamANaM kirITinA .. 32..\\
karna
prakR^itistho hi me shalya idAnI.n saMmatastathA .
pratibhAsi mahAbAho vibhIshchaiva dhana~njayAt .. 33..\\
pashya bAhvorbalaM me.adya shikShitasya cha pashya me .
eko.adya nihaniShyAmi pANDavAnAM mahAchamUm .. 34..\\
kR^iShNau cha puruShavyAghrau tachcha satyaM bravImi te .
nAhatvA yudhi tau vIrAvapayAsye katha.n chana .. 35..\\
svapsye vA nihyatastAbhyAmasatyo hi raNe jayaH .
kR^itArtho vA bhaviShyAmi hatvA tAvatha vA hataH .. 36..\\
naitAdR^isho jAtu babhUva loke
rathottamo yAvadanushrutaM naH .
tamIdR^ishaM pratiyotsyAmi pArthaM
mahAhave pashya cha pauruShaM me .. 37..\\
rathe charatyeSha rathapravIraH
shIghrairhayaiH kaurava rAjaputraH .
sa vAdya mAM neShyati kR^ichchhrametat
karNasyAntAdetadantAH stha sarve .. 38..\\
asvedinau rAjaputrasya hastAv
avepinau jAtakiNau bR^ihantau .
dR^iDhAyudhaH kR^itimAnkShiprahasto
na pANDaveyena samo.asti yodhaH .. 39..\\
gR^ihNAtyanekAnapi ka~NkapatrAn
eka.n yathA tAnkShitipAnpramathya .
te kroshamAtraM nipatantyamoghAH
kastena yodho.asti samaH pR^ithivyAm .. 40..\\
atoShayatpANDaveyo hutAshaM
kR^iShNa dvitIyo.atirathastarasvI .
lebhe chakra.n yatra kR^iShNo mahAtmA
dhanurgANDIvaM pANDavaH svya sAchI .. 41..\\
shvetAshvayukta.n cha sughoShamagryaM
rathaM mahAbAhuradInasattvaH .
maheShudhI chAkShayau divyarUpau
shastrANi divyAni cha havyavAhAt .. 42..\\
tathendra loke nijaghAna daityAn
asa~NkhyeyAnkAlakeyAMshcha sarvAn .
lebhe sha~Nkha.n devadatta.n sma tatra
ko nAma tenAbhyadhikaH pR^ithivyAm .. 43..\\
mahAdeva.n toShayAmAsa chaiva
sAkShAtsuyuddhena mahAnubhAvaH .
lebhe tataH pAshupata.n sughoraM
trailokyasa.nhAra karaM mahAstram .. 44..\\
pR^ithakpR^ithaglokapAlAH sametA
dadurhyastrANyaprameyANi yasya .
yaistA~njaghAnAshu raNe nR^isi.nhAn
sa kAlakha~njAnasurAnsametAn .. 45..\\
tathA virATasya pure sametAn
sarvAnasmAnekarathena jitvA .
jahAra tadgodhanamAjimadhye
vastrANi chAdatta mahArathebhyaH .. 46..\\
tamIdR^ishma vIryaguNopapannaM
kR^iShNa dvitIya.n varaye raNAya .
anantavIryeNa cha keshavena
nArAyaNenApratimena guptam .. 47..\\
varShAyutairyasya guNA na shakyA
vaktu.n sametairapi sarvalokaiH .
mahAtmanaH sha~NkhachakrAsi pANer
viShNorjiShNorvasudevAtmajasya .
bhayaM me vai jAyate sAdhvasa.n cha
dR^iShTvA kR^iShNAvekarathe sametau .. 48..\\
ubhau hi shUrau kR^itinau dR^iDhAstrau
mahArathau sa.nhananopapannau .
etAdR^ishau phalguna vAsudevau
ko.anyaH pratIyAnmadR^ite nu shalya .. 49..\\
etAvaha.n yudhi vA pAtayiShye
mA.n vA kR^iShNau nihaniShyato.adya .
iti bruva~nshakyamamitrahantA
karNo raNe megha ivonnanAda .. 50..\\
abhyetya putreNa tavAbhinanditaH
sametya chovAcha kurupravIrAn .
kR^ipa.n cha bhojaM cha mahAbhujAvubhau
tathaiva gAndhAra nR^ipa.n sahAnujam .
guroH suta.n chAvarajaM tathAtmanaH
padAtino.atha dvipasAdino.anyAn .. 51..\\
nirundhatAbhidravatAchyutArjunau
shrameNa sa.nyojayatAshu sarvataH .
yathA bhavadbhirbhR^ishavikShatAvubhau
sukhena hanyAmahamadya bhUmipAH .. 52..\\
tatheti choktvA tvaritAH sma te.arjunaM
jighA.nsavo vIratamAH samabhyayuH .
nadInadAnbhUri jalo mahArNavo
yathAtathA tAnsamare.arjuno.agrasat .. 53..\\
na sandadhAno na tathA sharottamAn
pramu~nchamAno ripubhiH pradR^ishyate .
dhana~njayastasya sharaishcha dAritA
hatAshcha peturnaravAji ku~njarAH .. 54..\\
sharArchiSha.n gANDivachAru maNDalaM
yugAntasUryapratimAna tejasam .
na kauravAH shekurudIkShitu.n jayaM
yathA ravi.n vyAdhita chakShuSho janAH .. 55..\\
tamabhyadhAvadvisR^ija~nsharAnkR^ipas
tathaiva bhojastava chAtmajaH svayam .
jighA.nsubhistAnkushalaiH sharottamAn
mahAhave sa~njavitAnprayatnataH .
sharaiH prachichchheda cha pANDavastvaran
parAbhinadvakShasi cha tribhistribhiH .. 56..\\
sa gANDivAbhyAyata pUrNamaNDalas
tapanripUnarjuna bhAskaro babhau .
sharogra rashmiH shuchi shukramadhyago
yathaiva sUryaH pariveShagastathA .. 57..\\
athAgrya bANairdashabhirdhana~njayaM
parAbhinaddroNasuto.achyuta.n tribhiH .
chaturbhirashvAMshchaturaH kapi.n tathA
sharaiH sa nArAchavarairavAkirat .. 58..\\
tathA tu tattatsphuradAttakArmukaM
tribhiH sharairyantR^ishiraH kShureNa .
hayAMshchaturbhishchaturastribhirdhvajaM
dhana~njayo drauNirathAnnyapAtayat .. 59..\\
sa roShapUrNo.ashanivajrahATakair
ala~NkR^ita.n takShaka bhogavarchasam .
subandhana.n kArmukamanyadAdade
yathA mahAhipravara.n girestathA .. 60..\\
svamAyudha.n chopavikIrya bhUtale
dhanushcha kR^itvA saguNa.n guNAdhikaH .
samAnayAnAvajitau narottamau
sharottamairdrauNiravidhyadantikAt .. 61..\\
kR^ipashcha bhojashcha tathAtmajash cha te
tamonuda.n vAridharA ivApatan .
kR^ipasya pArthaH sashara.n sharAsanaM
hayAndhvaja.n sArathimeva patribhiH .. 62..\\
sharaiH prachichchheda tavAtmajasya
dhvaja.n dhanushcha prachakarta nardataH .
jaghAna chAshvAnkR^itavarmaNaH shubhAn
dhvaja.n cha chichchheda tataH pratApavAn .. 63..\\
savAjisUteShvasanAnsaketanA~n
jaghAna nAgAshvarathA.nstvaraMshcha saH .
tataH prakIrNa.n sumahadbala.n tava
pradArita.n seturivAmbhasA yathA .
tato.arjunasyAshu rathena keshavash
chakAra shatrUnapasavya mAturAn .. 64..\\
tatha prayAnta.n tvaritaM dhana~njayaM
shatakratu.n vR^itra nijaghnuShaM yathA .
samanvadhAvanpunaruchchhritairdhvajai
rathaiH suyuktairapare yuyutsavaH .. 65..\\
athAbhisR^itya prativArya tAnarIn
dhana~njayasyAbhi rathaM mahArathAH .
shikhaNDishaineya yamAH shitaiH sharair
vidArayanto vyanadansubhauravam .. 66..\\
tato.abhijaghnuH kupitAH parasparaM
sharaistadA~njo gatibhiH sutejanaiH .
kurupravIrAH saha sR^i~njayairyathA
asurAH purA devavarairayodhayan .. 67..\\
jayepsavaH svargamanAya chotsukAH
patanti nAgAshvarathAH parantapa .
jagarjuruchchairbalavachcha vivyadhuH
sharaiH sumuktairitaretaraM pR^ithak .. 68..\\
sharAndhakAre tu mahAtmabhiH kR^ite
mahAmR^idhe yodhavaraiH parasparam .
babhurdashAshA na diva.n cha pArthiva
prabhA cha sUryasya tamovR^itAbhavat .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58}
s
rAjankurUNAM pravarairbalairbhImamabhidrutam .
majjantamiva kaunteyamujjihIrShurdhana~njayaH .. 1..\\
vimR^idya sUtaputrasya senAM bhArata sAyakaiH .
prAhiNonmR^ityulokAya paravIrAndhana~njayaH .. 2..\\
tato.asyAmbaramAvR^itya sharajAlAni bhAgashaH .
adR^ishyanta tathAnye cha nighnantastava vAhinIm .. 3..\\
sa pakShisa~NghAcharitamAkAshaM pUraya~nsharaiH .
dhana~njayo mahArAja kurUNAm antako.abhavat .. 4..\\
tato bhallaiH kShurapraishcha nArAchairnirmalairapi .
gAtrANi prAkShiNotpArthaH shairA.nsi cha chakarta ha .. 5..\\
chhinnagAtrairvikavachairvishiraskaiH samantataH .
patitaishchapatadbhishcha yodhairAsItsamAvR^itam .. 6..\\
dhana~njaya sharAbhyastaiH syandanAshvanaradvipaiH .
raNabhUmirabhUdrAjanmahAvaitaraNI yathA .. 7..\\
iShA chakrAkShabha~Ngaishcha vyashvaiH sAshvaishcha yudhyatAm .
sasUtairhatasUtaishcha rathaiH stIrNAbhavanmahI .. 8..\\
suvarNavarma saMnAhairyodhaiH kanakabhUShaNaiH .
AsthitAH kR^itavarmANo bhadrA nityamadA dvipAH .
kruddhAH kruddhairmahAmAtraiH preShitArjunamabhyayuH .. 9..\\
chatuHshatAH sharavarShairhatAH petuH kirITinA .
paryastAnIva shR^i~NgANi sasattvAni mahAgireH .. 10..\\
dhana~njaya sharAbhyastaiH stIrNA bhUrvaravAraNaiH .
abhipede.arjuna ratho ghanAnbhindannivAMshumAn .. 11..\\
hatairgajamanuShyAshvairbhagnaishcha bahudhA rathaiH .
vishastra patrakavachairyuddhashauNDairgatAsubhiH .
apaviddhAyudhairmArgaH stIrNo.abhUtphalgunena vai .. 12..\\
vyasphUrjayachcha gANDIva.n sumahadbhairavasvanam .
ghoro vajraviniShpeShaH stanayitnorivAmbare .. 13..\\
tataH pradIryata chamUrdhana~njaya sharAhatA .
mahAvAtasamAviddhA mahAnauriva sAgare .. 14..\\
nAnArUpAH praharaNAH sharA gANDIvachoditAH .
alAtolkAshani prakhyAstava sainya.n vinirdahan .. 15..\\
mahAgirau veNuvanaM nishi prajvalita.n yathA .
tathA tava mahatsainyaM prAsphurachchharapIDitam .. 16..\\
sampiShTa dagdhavidhvasta.n tava sainyaM kirITinA .
hatampravihataM bANaiH sarvataH pradruta.n dishaH .. 17..\\
mahAvane mR^igagaNA dAvAgnigrasitA yathA .
kuravaH paryavartanta nirdagdhAH savyasAchinA .. 18..\\
utsR^ijya hi mahAbAhuM bhImasena.n tadA raNe .
bala.n kurUNAmudvigna.n sarvamAsItparA~Nmukham .. 19..\\
tataH kuruShu bhagneShu bIbhatsuraparAjitaH .
bhImasena.n samAsAdya muhUrtaM so.abhyavartata .. 20..\\
samAgamya sa bhImena mantrayitvA cha phalgunaH .
vishalyamaruja.n chAsmai kathayitvA yudhiShThiram .. 21..\\
bhImasenAbhyanuGYAtastataH prAyAddhana~njayaH .
nAdayanrathaghoSheNa pR^ithivI.n dyAM cha bhArata .. 22..\\
tataH parivR^ito bhImairdashabhiH shatrupu~NgavaiH .
duHshAsanAdavarajaistava putrairdhana~njayaH .. 23..\\
te tamabhyardayanbANairulkAbhiriva ku~njaram .
AtateShvasanAH krUrA nR^ityanta iva bhArata .. 24..\\
apasavyA.nstu tAMshchakre rathena madhusUdanaH .
tataste prAdrava~nshUrAH parA~Nmukha rathe.arjune .. 25..\\
teShAmApatatA.n ketUnrathAMshchApAni sAyakAn .
nArAchairardhachandraishcha kShipraM pArtho nyapAtayat .. 26..\\
athAnyairdashabhirbhallaiH shirA.nsyeShAM nyapAtayat .
roShasa.nrakta netrANi sandaShTauShThAni bhUtale .
tAni vaktrANi vibabhurvyomni tArAgaNA iva .. 27..\\
tA.nstu bhallairmahAvegairdashabhirdasha kauravAn .
rukmA~NgadAnrukmapu~NkhairviddhvA prAyAdamitrahA .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59}
s
ta.n tu yAntaM mahAvegairashvaiH kapivaradhvajam .
yuddhAyAbhyadravanvIrAH kurUNAM navatI rathAH .
parivavrurnaravyAghrA naravyAghra.n raNe.arjunam .. 1..\\
kR^iShNaH shvetAnmahAvegAnashvAnkanakabhUShaNAn .
muktAjAlapratichchhannAnpraiShItkarNa rathaM prati .. 2..\\
tataH karNa ratha.n yAntamarInghnanta.n dhana~njayam .
bANavarShairabhighnantaH saMshaptaka rathA yayuH .. 3..\\
tvaramANA.nstu tAnsarvAnsasUteShvasana dhvajAn .
jaghAna navati.n vIrAnarjuno nishitaiH sharaiH .. 4..\\
te.apatanta hatA bANairnAnArUpaiH kirITinA .
savimAnA yathA siddhAH svargAtpuNyakShaye tathA .. 5..\\
tataH saratha nAgAshvAH kuravaH kurusattama .
nirbhayA bharatashreShThamabhyavartanta phalgunam .. 6..\\
tadAyastamamuktAstramudIrNavaravAraNam .
putrANA.n te mahatsainya.n samarautsIddhana~njayaH .. 7..\\
shaktyR^iShTi tomaraprAsairgadA nistriMshasAyakaiH .
prAchchhAdayanmaheShvAsAH kuravaH kurunandanam .. 8..\\
tA.n kurUNAM pravitatA.n shastravR^iShTiM samudyatAm .
vyadhamatpANDavo bANaistamaH sUrya ivAMshubhiH .. 9..\\
tato mlechchhAH sthitairmattaistrayodasha shatairgajaiH .
pArshvato.abhyahananpArtha.n tava putrasya shAsanAt .. 10..\\
karNinAlIkanArAchaistomaraiH prAsashaktibhiH .
kampanairbhiNDipAlaishcha rathasthaM pArthamArdayan .. 11..\\
tAmastravR^iShTiM prahitA.n dvipasthairyavanaiH smayan .
chichchheda nishitairbhallairardhachandraishcha phalgunaH .. 12..\\
atha tAndviradAnsarvAnnAnA li~NgairmahAsharaiH .
sapatAkAnsahArohAngirInvajrairivAbhinat .. 13..\\
te hemapu~NkhairiShubhirAchitA hemamAlinaH .
hatAH peturmahAnAgAH sAgnijvAlA ivAdrayaH .. 14..\\
tato gANDIvanirghoSho mahAnAsIdvishAM pate .
stanatA.n kUjatAM chaiva manuShyagajavAjinAm .. 15..\\
ku~njarAshcha hatA rAjanprAdrava.nste samantataH .
ashvAMshcha paryadhAvanta hatArohA disho dasha .. 16..\\
rathA hInA mahArAja rathibhirvAjibhistathA .
gandharvanagarAkArA dR^ishyante sma sahasrashaH .. 17..\\
ashvArohA mahArAja dhAvamAnAstatastataH .
tatra tatraiva dR^ishyante patitAH pArtha sAyakaiH .. 18..\\
tasminkShaNe pANDavasya bAhvorbalamadR^ishyata .
yatsAdino vAraNAMshcha rathAMsh chaiko.ajayadyudhi .. 19..\\
tatastrya~NgeNa mahatA balena bharatarShabha .
dR^iShTvA parivR^ita.n rAjanbhImasenaH kirITinam .. 20..\\
hatAvasheShAnutsR^ijya tvadIyAnkati chidrathAn .
javenAbhyadravadrAjandhana~njayarathaM prati .. 21..\\
tatastatprAdravatsainya.n hatabhUyiShThamAturam .
dR^iShTvA yadarjunaM bhImo jagAma bhrAtaraM prati .. 22..\\
hatAvashiShTA.nsturagAnarjunena mahAjavAn .
bhImo vyadhamadabhrAnto gadApANirmahAhave .. 23..\\
kAlarAtrimivAtyugrAM naranAgAshvabhojanAm .
prAkArATTa puradvAra dAraNImatidAruNAm .. 24..\\
tato gadAM nR^inAgAshveShvAshu bhImo vyavAsR^ijat .
sA jaghAna bahUnashvAnashvArohAMshcha mAriSha .. 25..\\
kA.nsyAyasa tanutrA.nstAnnarAnashvAMshcha pANDavaH .
pothayAmAsa gadayA sashabdah.n te.apatanhatAH .. 26..\\
hatvA tu tadgajAnIkaM bhImaseno mahAbalaH .
punaH svarathamAsthAya pR^iShThato.arjunamanvagAt .. 27..\\
hataM parA~Nmukha prAyaM nirutsAhaM paraM balam .
vyAlambata mahArAja prAyashaH shastraveShTitam .. 28..\\
vilambamAna.n tatsainyamapragalbhamavasthitam .
dR^iShTvA prAchchhAdayadbANairarjunaH prANatApanaiH .. 29..\\
tataH kurUNAmabhavadArtanAdo mahAmR^idhe .
rathAshvanAgAsu harairvadhyatAmarjuneShubhiH .. 30..\\
hAhAkR^itaM bhR^isha.n tasthau lIyamAnaM parasparam .
alAtachakravatsainya.n tadAbbhramata tAvakam .. 31..\\
AdIpta.n tava tatsainya.n sharaish chhinnatanuchchhadam .
AsItsvashoNita klinnaM phullAshoka vana.n yathA .. 32..\\
taddR^iShTvA kuravastatra vikrAnta.n savyasAchinaH .
nirAshAH samapadyanta sarve karNasya jIvite .. 33..\\
aviShahya.n tu pArthasya sharasampAtamAhave .
matvA nyavartankuravo jitA gANDIvadhanvanA .. 34..\\
te hitvA samare pArtha.n vadhyamAnAshcha sAyakaiH .
pradudruvurdisho bhItAshchukrushushchApi sUtajam .. 35..\\
abhyadravata tAnpArthaH kira~nsharashatAnbahUn .
harShayanpANDavAnyodhAnbhImasenapurogamAn .. 36..\\
putrAstu te mahArAja jagmuH karNa rathaM prathi .
agAdhe majjatA.n teShAM dvIpaH karNo.abhavattadA .. 37..\\
kuravo hi mahArAja nirviShAH pannagA iva .
karNamevopalIyanta bhayAdgANDIvadhanvanaH .. 38..\\
yathA sarvANi bhUtAni mR^ityorbhItAni bhArata .
dharmamevopalIyante karmavanti hi yAni cha .. 39..\\
tathA karNaM maheShvAsaM putrAstava narAdhipa .
upAlIyanta santrAsAtpANDavasyamahAtmanaH .. 40..\\
tA~nshoNitapariklinnAnviShamasthA~nsharAturAn .
mA bhaiShTetyabravItkarNo hyabhito mAm iteti cha .. 41..\\
sambhagna.n hi bala.n dR^iShTvA balAtpArthena tAvakam .
dhanurvisphArayankarNastasthau shatrujighA.nsayA .
pA~nchAlAnpunarAdhAvatpashyataH savyasAchinaH .. 42..\\
tataH kShaNena kShitipAH kShatajapratimekShaNAH .
karNa.n vavarShurbANaughairyathA meghA mahIdharam .. 43..\\
tataH sharasahasrANi karNa muktAni mAriSha .
vyayojayanta pA~nchAlAnprANaiH prANabhR^itA.n vara .. 44..\\
tato raNo mahAnAsItpA~nchAlAnA.n vishAM pate .
vadhyatA.n sUtaputreNa mitrArthe.amitraghAtinAm .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60}
s
tataH karNaH kuruShu pradruteShu
varUthinA shvetahayena rAjan .
pA~nchAla putrAnvyadhamatsUtaputro
maheShubhirvAta ivAbhrasa~NghAn .. 1..\\
sUta.n rathAdaGYalikena pAtya
jaghAna chAshvA~n janamejayasya .
shatAnIka.n suta soma.n cha bhallair
avAkiraddhanuShI chApyakR^intat .. 2..\\
dhR^iShTadyumnaM nirbibhedAtha ShaDbhir
jaghAna chAshva.n dakShiNaM tasya sa~Nkhye .
hatvA chAshvAnsAtyakeH sUtaputraH
kaikeya putraM nyavadhIdvishokam .. 3..\\
tamabhyadhAvannihate kumAre
kaikeya senApatirugradhanvA .
sharairvibhinnaM bhR^ishamugravegaiH
karNAtmaja.n so.abhyahanatsuSheNam .. 4..\\
tasyArdha chandraistribhiruchchakarta
prasahya bAhU cha shirashcha karNaH .
sa syandanAdgAmapatadgatAsuH
parashvadhaiH shAla ivAvarugNaH .. 5..\\
hatAshvama~njo gatibhiH suSheNaH
shinipravIraM nishitaiH pR^iShatkaiH .
prachchhAdya nR^ityanniva sauti putraH
shaineya bANAbhihataH papAta .. 6..\\
putre hate krodhaparIta chetAH
karNaH shinInAmR^iShabha.n jighA.nsuH .
hato.asi shaineya iti bruvansa
vyavAsR^ijadbANamamitrasAham .. 7..\\
sa tasya chichchheda shara.n shikhaNDI
tribhistribhishcha pratutoda karNam .
shikhaNDinaH karmuka.n sa dhvaja.n cha
chhittvA sharAbhyAmahanatsujAtam .. 8..\\
shikhaNDina.n ShaDbhiravidhyadugro
dAnto dharShTadyumna shirash chakarta .
athAbhinatsuta soma.n shareNa
sa saMshitenAdhirathirmahAtmA .. 9..\\
athAkrande tumule vartamAne
dhArShTadyumne nihate tatra kR^iShNaH .
apA~nchAlya.n kriyate yAhi pArtha
karNa.n jahItyabravIdrAjasi.nha .. 10..\\
tataH prahasyAshu narapravIro
ratha.n rathenAdhiratherjagAma .
bhaye teShA.n trANamichchhansubAhur
abhyAhatAnA.n ratharUthapena .. 11..\\
visphArya gANDIvamathogra ghoShaM
jyayA samAhatya tale bhR^isha.n cha .
bANAndha kAra.n sahasaiva kR^itvA
jaghAna nAgAshvarathAnnarAMsh cha .. 12..\\
taM bhImaseno.anu yayau rathena
pR^iShThe rakShanpANDavamekavIram .
tau rAjaputrau tvaritau rathAbhyAM
karNAya yAtAvaribhirvimuktau .. 13..\\
atrAntare sumahatsUtaputrash
chakre yuddha.n somakAnsampramR^idnan .
rathAshvamAta~NgagaNA~njaghAna
prachchhAdayAmAsa dishaH sharaish cha .. 14..\\
tamuttamaujA janamejayash cha
kruddhau yudhAmanyushikhaNDinau cha .
karNa.n vineduH sahitAH pR^iShatkaiH
saMmardamAnAH saha pArShatena .. 15..\\
te pa~ncha pA~nchAla rathAH surUpair
vaikartana.n karNamabhidravantaH .
tasmAdrathAchchyAvayituM na shekur
dhairyAtkR^itAtmAnamivendriyANi .. 16..\\
teShA.n dhanUMShi dhvajavAji sUtA.ns
tUNaM patAkAshcha nikR^itya bANaiH .
tAnpa~nchabhiH sa tvahanatpR^iShatkaiH
karNastataH si.nha ivonnanAda .. 17..\\
tasyAsyatastAnabhinighnatash cha
jyA bANahastasya dhanuH svanena .
sAdri drumA syAtpR^ithivI vishIrNA
ityeva matvA janatA vyaShIdat .. 18..\\
sa shakrachApapratimena dhanvanA
bhR^ishAtatenAdhirathiH sharAnsR^ijan .
babhau raNe dIptamarIchi maNDalo
yathAMshu mAlI parivR^iShavA.nstathA .. 19..\\
shikhaNDina.n dvAdashabhiH parAbhinach
chhitaiH sharaiH ShaDbhirathottamaujasam .
trihiryudhAmanyumavidhyadAshugais
tribhistribhiH somaka pArShatAtmajau .. 20..\\
parAjitAH pa~ncha mahArathAstu te
mahAhave sUta sUtena mAriSha .
nirudyamAstasthuramitramardanA
yathendriyArthAtmavatA parAjitAH .. 21..\\
nimajjatastAnatha karNa sAgare
vipannanAvo vaNijo yathArNave .
uddadhrire naubhirivArNavAdrathaiH
sukalpitairdraupadijAH svamAtulAn .. 22..\\
tataH shinInAmR^iShabaH shitaiH sharair
nikR^itya karNa prahitAniShUnbahUn .
vidArya karNaM nishitairayo mayais
tavAtmaja.n jyeShThamavidhyadaShTabhiH .. 23..\\
kR^ipo.atha bhojashcha tavAtmajastathA
svaya.n cha karNo nishitairatADayat .
sa taishchaturbhiryuyudhe yadUttamo
digIshvarairdaitya patiryathAtathA .. 24..\\
samAnateneShvasanena kUjatA
bhR^ishAtatenAmita bANavarShiNA .
babhUva durdharShataraH sa sAtyakiH
sharannabho madhyagato yathA raviH .. 25..\\
punaH samAsAdya rathAnsudaMshitAH
shinipravIra.n jugupuH parantapaH .
sametya pA~nchAla rathA mahAraNe
marudgaNAH shakramivAri nigrahe .. 26..\\
tato.abhavadyuddhamatIva dAruNaM
tavAhitAnA.n tava sainikaiH saha .
rathAshvamAta~NgavinAshana.n tathA
yathA surANAmasuraiH purAbhavat .. 27..\\
rathadvipA vAjipadAtayo.api vA
bhramanti nAnAvidha shastravR^iShTitAH .
paraspareNAbhihatAsh cha chaskhalur
vinedurArtA vyasavo.apatanta cha .. 28..\\
tathAgate bhIma bhIstavAtmajaH
sasAra rAjAvarajaH kira~nsharaiH .
tamabhyadhAvattvarito vR^ikodaro
mahAruru.n si.nha ivAbhipetivAn .. 29..\\
tatastayoryuddhamatItamAnuShaM
pradIvyatoH prANadurodare.abhavat .
paraspareNAbhiniviShTa roShayor
udagrayoH shambara shakrayoryathA .. 30..\\
sharaiH sharIrAntakaraiH sutejanair
nijaghnatustAvitaretaraM bhR^isham .
sakR^itprabhinnAviva vAshitAntare
mahAgajau manmatha saktachetasau .. 31..\\
tavAtmajasyAtha vR^ikodarastvaran
dhanuH kShurAbhyA.n dhvajameva chAchchhinat .
lalATamapyasya bibheda patriNA
shirashcha kAyAtprajahAra sAratheH .. 32..\\
sa rAjaputro.anyadavApya kArmukaM
vR^ikodara.n dvAdashabhiH parAbhinat .
svayaM niyachchha.nsturagAnajihmagaiH
sharaishcha bhImaM punarabhyavIvR^iShat .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61}
s
tatrAkarodduShkara.n rAjaputro
duHshAsanastumule yudhyamAnaH .
chichchheda bhImasya dhanuH kShureNa
ShaDbhiH sharaiH sArathimapyavidhyat .. 1..\\
tato.abhinadbahubhiH kShiprameva
vareShubhirbhImasenaM mahAtmA .
sa vikSharannAga iva prabhinno
gadAmasmai tumule prAhiNodvai .. 2..\\
tayAharaddasha dhanvantarANi
duHshAsanaM bhImasenaH prasahya .
tayA hataH patito vepamAno
duHshAsano gadayA vegavatyA .. 3..\\
hayAH sasUtAshcha hatA narendra
chUrNIkR^itashchAsya rataH patantyA .
vidhvastavarmAbharaNAmbara srag
vicheShTamAno bhR^ishavedanArtaH .. 4..\\
tataH smR^itvA bhImasenastarasvI
sApatnaka.n yatprayuktaM sutaiste .
rathAdavaplutya gataH sa bhUmau
yatnena tasminpraNidhAya chakShuH .. 5..\\
asi.n samuddhR^itya shitaM sudhAraM
kaNThe samAkramya cha vepamAnam .
utkR^itya vakShaH patitasya bhUmAv
athApibachchhoNitamasya koShNam .
AsvAdya chAsvAdya cha vIkShamANaH
kruddho.ativelaM prajagAda vAkyam .. 6..\\
stanyasya mAturmadhusarpiSho vA
mAdhvIka pAnasya cha satkR^itasya .
divyasya vA toyarasasya pAnAt
payo dadhibhyAM mathitAchcha mukhyAt .
sarvebhya evAbhyadhiko raso.ayaM
mato mamAdyAhita lohitasya .. 7..\\
evaM bruvANaM punarAdravantam
AsvAdya valgantamatiprahR^iShTam .
ye bhImasena.n dadR^ishustadAnIM
bhayena te.api vyathitA nipetuH .. 8..\\
ye chApi tatrApatitA manuShyAs
teShA.n karebhyaH patitaM cha shastram .
bhayAchcha sa~ncukrushuruchchakaiste
nimIlitAkShA dadR^ishush cha tanna .. 9..\\
ye tatra bhIma.n dadR^ishuH samantAd
dauHshAsana.n tadrudhiraM pibantam .
sarve palAyanta bhayAbhipannA
nAyaM manuShya iti bhAShamANAH .. 10..\\
shR^iNvatA.n lokavIrANAmidaM vachanamabravIt .
eSha te rudhira.n kaNThAtpibAmi puruShAdhama .
brUhIdAnI.n susa.nrabdhaH punargauriti gauriti .. 11..\\
pramANa koTyA.n shayana.n kAlakUTasya bhojanam .
dashana.n chAhibhiH kaShTaM dAhaM cha jatu veshmani .. 12..\\
dyUtena rAjyaharaNamaraNye vasatishcha yA .
iShvastrANi cha sa~NgrAmeShvasukhAni cha veshmani .. 13..\\
duHkhAnyetAni jAnImo na sukhAni kadA chana .
dhR^itarAShTrasya daurAtmyAtsaputrasyA sadA vayam .. 14..\\
ityuktvA vachana.n rAja~njayaM prApya vR^ikodaraH .
punarAha mahArAja smaya.nstau keshavArjunau .. 15..\\
duHshAsane yadraNe saMshrutaM me
tadvai sarva.n kR^itamadyeha vIrau .
adyaiva dAsyAmyapara.n dvitIyaM
duryodhana.n yaGYapashuM vishasyA .
shiromR^iditvA cha padA durAtmanaH
shAnti.n lapsye kauravANAM samakSham .. 16..\\
etAvaduktvA vachanaM prahR^iShTo
nanAdachochchai rudhirArdragAtraH .
nanarta chaivAtibalo mahAtmA
vR^itraM nihatyeva sahasranetraH .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62}
s
duHshAsane tu nihate putrAstava mahArathAH .
mahAkrodhaviShA vIrAH samareShvapalAyinaH .
dasha rAjanmahAvIryo bhImaM prAchchhAdaya~nsharaiH .. 1..\\
kavachI niSha~NgI pAshI daNDadhAro dhanurdharaH .
alolupaH shalaH sandho vAtavegasuvarchasau .. 2..\\
ete sametya sahitA bhrAtR^ivyasanakarshitAH .
bhImasenaM mahAbAhuM mArgaNaiH samavArayan .. 3..\\
sa vAryamANo vishikhaiH samantAttairmahArathaiH .
bhImaH krodhAbhiraktAkShaH kruddhaH kAla ivAbabhau .. 4..\\
tA.nstu bhallairmahAvegairdashabhirdashabhiH shitaiH .
rukmA~Ngado rukmapu~NkhaiH pArtho ninye yamakShayam .. 5..\\
hateShu teShu vIreShu pradudrAva bala.n tava .
pashyataH sUtaputrasya pANDavasya bhayArditam .. 6..\\
tataH karNo mahArAja pravivesha mahAraNam .
dR^iShTvA bhImasya vikrAntamantakasya prajAsviva .. 7..\\
tasya tvAkAra bhAvaGYaH shalyaH samitishobhanaH .
uvAcha vachana.n karNAM prapta kAlamarindama .
mA vyathA.n kuru rAdheya naitattvayyupapadyate .. 8..\\
ete dravanti rAjAno bhImasenabhayArditAH .
duryodhanashcha saMmUDho bhrAtR^ivyasanaduHkhitaH .. 9..\\
duHshAsanasya rudhire pIyamAne mahAtmanA .
vyApanna chetasashchaiva shokopahatamanyavaH .. 10..\\
duryodhanamupAsante parivArya samantataH .
kR^ipaprabhR^itayaH karNahatasheShAshcha sodarAH .. 11..\\
pANDavA labdhalakShAshcha dhana~njaya purogamAH .
tvAmevAbhimukhAH shUrA yuddhAya samupAsthitAH .. 12..\\
sa taM puruShashArdUla pauruShe mahati sthitaH .
kShatradharmaM puraskR^itya pratyudyAhi dhana~njayam .. 13..\\
bhAro hi dhArtarAShTreNa tvayi sarvaH samarpitaH .
tamudvaha mahAbAho yathAshakti yathAbalam .
jaye syAdvipulA kIrtirdhruvaH svargaH parAjaye .. 14..\\
vR^iShasenashcha rAdheya sa~Nkruddhastanayastava .
tvayi mohasamApanne pANDavAnabhidhAvati .. 15..\\
etachchhrutvA tu vachana.n shalyasyAmita tejasaH .
hR^idi mAnuShyakaM bhAva.n chakre yuddhAya susthiram .. 16..\\
tataH kruddho vR^iShaseno.abhyadhAvad
AtasthivA.nsa.n svarathaM hatArim .
vR^ikodara.n kAlamivAtta daNDaM
gadAhastaM pothamAna.n tvadIyAn .. 17..\\
tamabhyadhAvannakulaH pravIro
roShAdamitraM pratudanpR^iShatkaiH .
karNasya putra.n samare prahR^iShTaM
jiShNurjighA.nsurmaghaveva jambham .. 18..\\
tato dhvaja.n sphATikachitrakambuM
chichchheda vIro nakulaH kShureNa .
karNAtmajasyeShvasana.n cha chitraM
bhallena jAmbUnadapaTTa naddham .. 19..\\
athAnyadAdAya dhanuH sushIghraM
karNAtmajaH pANDavamabhyavidhyat .
divyairmahAstrairnakulaM mahAstro
duHshAsanasyApachiti.n yiyAsuH .. 20..\\
tataH kruddho nakulastaM mahAtmA
sharairmaholkA pratimairavidhyat .
divyairastrairabhyavidhyachcha so.api
karNasyA putro nakula.n kR^itAstraH .. 21..\\
karNasyA putro nakulasya rAjan
sarvAnashvAnakShiNoduttamAstraiH .
vanAyujAnsukumArasya shubhrAn
ala~NkR^itA~njAtarUpeNa shIghrAn .. 22..\\
tato hatAshvAdavaruhya yAnAd
AdAya charma ruchira.n chAShTa chandram .
AkAshasa~NkAshamasi.n gR^ihItvA
poplUyamAnaH khagavachchachAra .. 23..\\
tato.antarikShe nR^ivarAshvanAgaMsh
chichchheda mArgAnvicharanvichitrAn .
te prApatannasinA gA.n vishastA
yathAshvamedhe pashavaH shamitrA .. 24..\\
dvisAhasrA viditA yuddhashauNDA
nAnAdeshyAH subhR^itAH satyasandhAH .
ekena shIghraM nakulena kR^ittAH
sArepsunA ivottama chandanAste .. 25..\\
tamApatantaM nakula.n so.abhipatya
samantataH sAyakairabhyavidhyat .
sa tudyamAno nakulaH pR^iShatkair
vivyAdha vIra.n sa chukopa viddhaH .. 26..\\
ta.n karNa putro vidhamantamekaM
narAshvamAta~NgarathapravekAn .
krIDantamaShTAdashabhiH pR^iShatkair
vivyAdha vIra.n sa chukopa viddhaH .. 27..\\
tato.abhyadhAvatsamare jighA.nsuH
karNAtmajaM pANDusuto nR^ivIraH .
tasyeShubhirvyadhamatkarNa putro
mahAraNe charma sahasratAram .. 28..\\
tasyAyasaM nishita.n tIkShNadhAram
asi.n vikosha.n gurubhArasAham .
dviShachchharIrApahara.n sughoram
AdhunvataH sarpamivograrUpam .. 29..\\
kShipra.n sharaiH ShaDbhiramitrasAhash
chakarta khaDgaM nishitaiH sughoraiH .
punashcha pItairnishitaiH pR^iShatkaiH
stanAntare gADhamathAbhyavidhyat .. 30..\\
sa bhImasenasya ratah.n hatAshvo
mAdrI sutaH karNasutAbhitaptaH .
Apupluve si.nha ivAchalAgraM
samprekShamANasya dhana~njayasya .. 31..\\
nakulamatha viditvA chhinnabANAsanAsiM
virathamarisharArta.n karNa putrAstra bhagnam .
pavanadhuta patAkA hrAdino valgitAshvA
varapuruShaniyattAste rathAH shIghramIyuH .. 32..\\
drupada suta variShThAH pa~ncha shaineya ShaShThA
drupada duhitR^iputrAH pa~ncha chAmitrasAhAH .
dviradarathanarAshvAnsUdayantastvadIyAn
bhujaga patinikAshairmArgaNairAttashastrAH .. 33..\\
atha tava rathamukhyAstAnpratIyustvaranto
hR^idika suta kR^ipau cha drauNiduryodhanau cha .
shakunishukavR^ikAshcha krAtha devAvR^idhau cha
dviradajaladaghoShaiH syandanaiH kArmukaish cha .. 34..\\
tava naravaravaryAstAndashaika.n cha vIrAn
pravara sharavarAgryaistADayanto.abhyarundhan .
nava jaladasavarNairhastibhirtAnudIyur
girishikharanikAshairbhImavegaiH kuNindAH .. 35..\\
sukalpitA haimavatA madotkaTA
raNAbhikAmaiH kR^itibhiH samAsthitAH .
suvarNajAlAvatatA babhurgajAs
tathA yathA vai jaladAH savidyutaH .. 36..\\
kuNinda putro dashabhirmahAyasaiH
kR^ipa.n sasUtAshvamapIDayadbhR^isham .
tataH sharadvatsuta sAyakairhataH
sahaiva nAgena papAta bhUtale .. 37..\\
kuNinda putrAvarajastu tomarair
divAkarAMshu pratimairayo mayaiH .
ratha.n cha vikShobhya nanAda nardatas
tato.asya gAndhArapatiH shiro.aharat .. 38..\\
tataH kuNindeShu hateShu teShvatha
prahR^iShTarUpAstava te mahArathAH .
bhR^ishaM pradadhmurlavanAmbusambhavAn
parAMshcha bANAsanapANayo.abhyayuH .. 39..\\
athAbhavadyuddhamatIva dAruNaM
punaH kurUNA.n saha pANu sR^i~njayaiH .
sharAsi shaktyR^iShTi gadA parashvadhair
narAshvanAgAsu haraM bhR^ishAkulam .. 40..\\
rathAshvamAta~NgapadAtibhistataH
paraspara.n viprahatApatankShitau .
yathA savidyutstanitA balAhakAH
samAsthitA digbhya ivogramArutaiH .. 41..\\
tataH shatAnIka hatAnmahAgajA.ns
tathA rathAnpattigaNAMshcha tAvakAn .
jaghAna bhojashcha hayAnathApatan
vishastra kR^ittAH kR^itavarmaNA dvipAH .. 42..\\
athApare drauNisharAhatA dvipAs
trayaH sasarvAyudha yodhaketavaH .
nipetururvyA.n vyasavaH prapAtitAs
tathA yathA vajrahatA mahAchalAH .. 43..\\
kuNinda rAjAvarajAdanantaraH
stanAntare patrivarairatADayat .
tavAtmaja.n tasya tavAtmajaH sharaiH
shitaiH sharIraM bibhide dvipa.n cha tam .. 44..\\
sa nAgarAjaH saha rAjasUnunA
papAta raktaM bahu sarvataH kSharan .
shachIsha vajraprahato.amudAgame
yathA jala.n gairikaparvatastathA .. 45..\\
kuNinda putra prahito.aparadvipaH
shuka.n sasUtAshvarathaM vyapothayat .
tato.apatatkrAtha sharAbhidAritaH
saheshvaro vajrahato yathA giriH .. 46..\\
rathI dvipasthena hato.apatachchharaiH
krAthAdhipaH parvatajena durjayaH .
sa vAjisUteShvasanastathApatad
yathA mahAvAtahato mahAdrumaH .. 47..\\
vR^iko dvipastha.n girirAjavAsinaM
bhR^isha.n sharairdvAdashabhiH parAbhinat .
tato vR^ika.n sAshvarathaM mahAjavaM
tvaraMshchaturbhishcharaNe vyapothayat .. 48..\\
sa nAgarAjaH saniyantR^iko.apatat
parAhato babhru suteShu bhirbhR^isham .
sa chApi devAvR^idha sUnurarditaH
papAta nunnaH sahadeva sUnunA .. 49..\\
viShANa potrAparagAtraghAtinA
gajena hantu.n shakuneH kuNindajaH .
jagAma vegena bhR^ishArdayaMshcha taM
tato.asya gAndhArapatiH shiro.aharat .. 50..\\
tataH shatAnIka hatA mahAgajA
hayA rathAH pattigaNAshcha tAvakAH .
suparNavAtaprahatA yathA nagAs
tathAgatA gAmavashA vichUrNitAH .. 51..\\
tato.abhyavidhyadbahubhiH shitaiH sharaiH
kuNinda putro nakulAtmaja.n smayan .
tato.asya kAyAnnichakarta nAkuliH
shiraH kruSheNAmbuja saMnibhAnanam .. 52..\\
tataH shatAnIkamavidhyadAshugais
tribhiH shitaiH karNasuto.arjuna.n tribhiH .
tribhishcha bhImaM nakula.n cha saptabhir
janArdana.n dvAdashabhishcha sAyakaiH .. 53..\\
tadasya karmAtimanuShya karmaNaH
samIkShya hR^iShTAH kuravo.abhyapUjayan .
parAkramaGYAstu dhana~njayasya te
huto.ayamagnAviti ta.n tu menire .. 54..\\
tataH kirITI paravIra ghAtI
hatAshvamAlokya narapravIram .
tamabhyadhAvadvR^iShasenamAhave
sasUtajasya pramukhe sthita.n tadA .. 55..\\
tamApatantaM naravIramugraM
mahAhave bANasahasradhAriNam .
abhyApatatkarNasuto mahAratho
yathaiva chendraM namuchiH purAtane .. 56..\\
tato.adbhutenaika shatena pArthaM
sharairviddhvA sUtaputrasya putraH .
nanAda nAda.n sumahAnubhAvo
viddhveva shakraM namuchiH purA vai .. 57..\\
punaH sa pArtha.n vR^iShasena ugrair
bANairavidhyadbhujamUlamadhye .
tathaiva kR^iShNaM navabhiH samArdayat
punashcha pArtha.n dashabhiH shitAgraiH .. 58..\\
tataH kirITI raNamUrdhni kopAt
kR^itvA trishAkhAM bhrukuTi.n lalATe .
mumocha bANAnvishikhAnmahAtmA
vadhAya rAjansUtaputrasya sa~Nkhye .. 59..\\
vivyAdha chaina.n dashabhiH pR^iShatkair
marmasvasaktaM prasabha.n kirITI .
chichchheda chAsyeShvasanaM bhujau cha
kShurairchaturbhiH shira eva chograiH .. 60..\\
sa pArtha bANAbhihataH papAta
rathAdvibAhurvishirA dharAyAm .
supuShpitaH parNadharo.atikAyo
vAteritaH shAla ivAdrishR^i~NgAt .. 61..\\
taM prekShya bANAbhihataM patantaM
rathAtsuta.n sUtajaH kShiprakArI .
ratha.n rathenAshu jagAma vegAt
kirITinaH putra badhAbhitaptaH .. 62..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63}
s
vR^iShasena.n hata.n dR^iShTvA shokAmarSha samanvitaH .
muktvA shokodbhava.n vAri netrAbhyAM sahasA vR^iShaH .. 1..\\
rathena karNastejasvI jagAmAbhimukho ripUn .
yuddhAyAmarSha tAmrAkShaH samAhUya dhana~njayam .. 2..\\
tau rathau sUryasa~NkAshau vaiyAghraparivAraNau .
sametau dadR^ishustatra dvAvivArkau samAgatau .. 3..\\
shvetAshvau puruShAdityAvAsthitAvarimardanau .
shushubhAte mahAtmAnau chandrAdityau yathA divi .. 4..\\
tau dR^iShTvA vismaya.n jagmuH sarvabhUtAni mAriSha .
trailokyavijaye yattAvindra vairochanAviva .. 5..\\
rathajyA talanirhrAdairbANasha~Nkharavairapi .
tau rathAvabhidhAvantau samAlokya mahIkShitAm .. 6..\\
dhvajau cha dR^iShTvA sa.nsaktau vismayaH samapadyata .
hastikakShyA.n cha karNasya vAnaraM cha kirITinaH .. 7..\\
tau rathau samprasaktau cha dR^iShTvA bhArata pArthivAH .
si.nhanAda ravAMshchakruH sAdhuvAdAMshcha puShkalAn .. 8..\\
shrutvA tu dvairatha.n tAbhyAM tatra yodhAH samantataH .
chakrurbAhuvalamchaiva tathA chelA valaM mahat .. 9..\\
AjagmuH kuravastatra vAditrAnugatAstadA .
karNaM praharShayantashcha sha~NkhAndadhmushcha puShkalAn .. 10..\\
tathaiva pANDavAH sarve harShayanto dhana~njayam .
tUryasha~NkhaninAdena dishaH sarvA vyanAdayan .. 11..\\
kShveDitAsphoTitotkruShTaistumula.n sarvato.abhavat .
bAhughoShAshcha vIrANA.n karNArjuna samAgame .. 12..\\
tau dR^iShTvA puruShavyAghrau rathasthau rathinA.n varau .
pragR^ihItamahAchApau sharashaktigadAyudhau .. 13..\\
varmiNau baddhanistriMsho shetAshvau sha~Nkhashobhinau .
tUNIravarasampannau dvAvapi sma sudarshanau .. 14..\\
raktachandana digdhA~Ngau samadau vR^iShabhAviva .
AshIviShasamaprakhyau yama kAlAntakopamau .. 15..\\
indra vR^itrAviva kruddhau sUryA chAndramasa prabhau .
mahAgrahAviva krUrau yugAnte samupasthitau .. 16..\\
devagarbhau devasamau devatulyau cha rUpataH .
sametau puruShavyAghrau prekShya karNa dhana~njayau .. 17..\\
ubhau varAyudhadharAvubhau raNakR^itashramau .
ubhau cha bAhushabdena nAdayantau nabhastalam .. 18..\\
ubhau vishruta karmANau pauruSheNA balena cha .
ubhau cha sadR^ishau yuddhe shambarAmara rAjayoH .. 19..\\
kAtavIrya samau yuddhe tathA dAsharabheH samau .
viShNuvIryasamau vIrye tathA bava samau yudhi .. 20..\\
ubhau shvetahayau rAjanrathapravara vAhinau .
sArathI pravarau chaiva tayorAstAM mahAbalau .. 21..\\
tau tu dR^iShTvA mahArAja rAjamAnau mahArathau .
siddhachAraNasa~NghAnA.n vismayaH samapadyata .. 22..\\
dhArtarAShTrAstataH karNa.n sabalA bharatarShabha .
parivAvrurmahAtmAna.n kShipramAhavashobhinam .. 23..\\
tathaiva pANDavA hR^iShTA dhR^iShTadyumnapurogamAH .
parivavrurmahAtmAnaM pArthamapratimA.n yudhi .. 24..\\
tAvakAnA.n raNe karNo glaha AsIdvishAM pate .
tathaiva pANDaveyAnA.n glahaH pArtho.abhavadyudhi .. 25..\\
ta eva sabhyAstatrAsAnprekShakAshchAbhavansma te .
tatraiShA.n glahamAnAnAM dhruvau jayaparAjayau .. 26..\\
tAbhyA.n dyUta.n samAyattaM vijayAyetarAya vA .
asmAkaM paNDavAnA.n cha sthitAnA.n raNamUrdhani .. 27..\\
tau tu sthitau mahArAja samare yuddhashAlinau .
anyonyaM pratisa.nrabdhAvanyonyasyA jayaiShiNau .
anyonyaM pratisa.nrabdhAvanyonyasya jayaiShiNau .. 28..\\
tAvubhau pratihIrShetAmindra vR^itrAvivAbhitaH .
bhImarUpA dharAvAstaM mahAdhUmAviva grahau .. 29..\\
tato.antarikShe sAkShepA vivAdA bharatarShabha .
mitho bhedAshcha bhUtAnAmAsankarNAjunAntare .
vyAshrayanta disho bhinnAH sarvalokAshcha mAriSha .. 30..\\
devadAnavagandharvAH pishAchchoraga rAkShasAH .
pratipakSha graha.n chakruH karNArjuna samAgame .. 31..\\
dyaurAsItkkarNato vyagrA sanakShatrA vishAM pate .
bhUmirvishAlA pArthasya mAtAputrasya bhArata .. 32..\\
saritaH sAgarAshchaiva girayash cha narottama .
vR^ikShAshchauShadhayastatra vyAshrayanti kirITinam .. 33..\\
asurA yAtudhAnAshcha gruhyakAshcha parantapa .
karNataH samapadyanta khe charANi vayA.nsi cha .. 34..\\
ratnAni nidhayaH sarve vedAshchAkhyAnapA~nchamAH .
sopavedopaniShadaH sarahasyAH sasa~NgrahAH .. 35..\\
vAsukishchitrasenashcha takShAkashchopatakShakaH .
parvatAshcha tathA sarve kAdraveyAshcha sAnvayAH .
viShavanto mahAroShA nAgAshchArjunato.abhavan .. 36..\\
airAvatAH saurabheyA vaishAleyAshcha bhoginaH .
ete.abhavannarjunataH kShudra sarpAstu karNataH .. 37..\\
IhAmR^igA vyADa mR^igA ma~NgalyAshcha mR^igadvijAH .
pArthasya vijaya.n rAjansarva evAbhisaMshritAH .. 38..\\
vasavo marutaH sAdhyA rudrA vishve.ashvinau tathA .
agnirindrashcha somashcha pavanashcha disho dasha .
dhana~njayamupAjagmurAdityAH karNato.abhavan .. 39..\\
devAstu pitR^ibhiH sArdhA.n sagaNArjunato.abhavan .
yamo vaishravaNashchaiva varuNashcha yato.arjunaH .. 40..\\
deva brahma nR^iparShINA.n gaNAH pANDavato.abhavan .
tumburu pramukhA rAjangandharvAshcha yato.arjunaH .. 41..\\
prAveyAH sAha mauneyairgandharvApsarasA.n gaNAH .
IhAmR^igavyADa mR^igairdvipAshcha rathapattibhiH .. 42..\\
uhyamAnAstathA meghairvAyunA cha manIShiNaH .
didR^ikShavaH samAjagmuH karNArjuna samAgamam .. 43..\\
devadAnavagandharvA nAgA yakShAH patatriNaH .
maharShayo veda vidaH pitarashcha svadhA bhujaH .. 44..\\
tapo vidyAstathauShadhyo nAnArUpAmbara tviShaH .
antarikShe mahArAja vinadanto.avatasthire .. 45..\\
brahmA brahmarShibhiH sArdhaM prajApatibhireva cha .
bhavenAvasthito yAna.n divyaM taM deshamAbhyayAt .. 46..\\
dR^iShTvA prajApati.n devAH svayaM bhuvamupAgaman .
samo.astu deva vijaya etayornarasi.nhayoH .. 47..\\
tadupashrutya maghavA praNipatya pitAmaham .
karNAjuna vinAshena mA nashyatvakhila.n jagat .. 48..\\
svayambho brUhi tadvAkya.n samo.astu vijayo.anayoH .
tattathAstu namaste.astu prasIda bhagavanmama .. 49..\\
brahmeshAnAvatho vAkyamUchatustridasheshvaram .
vijayo dhruva evAstu vijayasya mahAtmanaH .. 50..\\
manasvI balavA~nshUraH kR^itAstrashcha tapodhanaH .
bibharti cha mahAtejA dhanurvedamasheShataH .. 51..\\
atikramechcha mAhAtmyAddiShTametasya paryayAt .
atikrAnte cha lokAnAmabhAvo niyato bhavet .. 52..\\
na vidyate vyavasthAna.n kR^iShNayoH kruddhayoH kva chit .
sraShTArau hyasatashchobhau satashcha puruSharShabhau .. 53..\\
naranArAyaNAvetau purANAvR^iShisattamau .
aniyattau niyantArAvabhItau sma parantapau .. 54..\\
karNo lokAnayaM mukhyAnprAptnotu puruSharShabhaH .
vIro vaikartanaH shUro vijayastvastu kR^iShNayoH .. 55..\\
vasUnA.n cha salokatvaM marutA.n vA samApnuyAt .
sahito droNa bhIShmAbhyAM nAkaloke mahIyatAm .. 56..\\
ityukto devadevAbhyA.n sahasrAkSho.abravIdvachaH .
Amantrya sarvabhUtAni brahmeshAnAnushAsanAt .. 57..\\
shrutaM bhavadbhiryAtproktaM bhagavAdbhyA.n jagaddhitam .
tattathA nAnyathA taddhi tiShThadhva.n gatamanyavaH .. 58..\\
iti shrutvendra vachanA.n sarvabhUtAni mAriSha .
vismitAnyabhavanrAjanpUjayA.n chakrire cha tat .. 59..\\
vyasR^ijAMshcha sugandhIni nAnArUpANi khAttathA .
puShpavarShANi bibudhA deva tUryANyavAdayan .. 60..\\
didR^ikShavashchApratima.n dvairathaM narasi.nhayoH .
devadAnavagandharvAH sarva evAvatasthire .
rathau cha tau shvetahayau yuktaketU mahAsvanau .. 61..\\
samAgatA lokavIrAH sha~NkhAndadhmuH pR^ithakpR^ithak .
vAsudevArjunau vIrau karNa shalyau cha bhArata .. 62..\\
tadbhIru santrAsa kara.n yuddhaM samabhavattadA .
anyonyaspardhinorvIrye shakrashambarayoriva .. 63..\\
tayordhvajau vItamAlau shushubhAte rathasthitau .
pR^ithagrUpau samArchhantau krodha.n yuddhe parasparam .. 64..\\
karNasyAshIviShanibhA ratnasAravatI dR^iDhA .
purandara dhanuHprakhyA hastikakShyA vyarAjata .. 65..\\
kapishreShThastu pArthasya vyAditAsyo bhaya~NkaraH .
bhIShayanneva daMShTrAbhirdurnirIkShyo raviryathA .. 66..\\
yudddhAbhilAShuko bhUtvA dhvajo gANDIvadhanvanaH .
karNa dhvajamupAtiShThatso.avadIdabhinardayan .. 67..\\
utpatya cha mahAvegaH kakShyAm abhyahanatkapi .
nakhaishcha dashanairshchaiva garuDaH pannaga.n yathA .. 68..\\
suki~NkiNIkAbharaNA kAlapAshopamAyasI .
abhyadravatsusa~NkruddhA nAgakakShyA mahAkapim .. 69..\\
ubhayoruttame yuddhe dvairathe dyUta AhR^ite .
prakurvAte dhvajau yuddhaM pratyaheShanhayAnhayAH .. 70..\\
avidhyatpuNDarIkAkShaH shalyaM nayanasAyakaiH .
sa chApi puNDarIkAkSha.n tathaivAbhisamaikShata .. 71..\\
tatrAjayadvAsudevaH shalyaM nayanasAyakaiH .
karNa.n chApyajayaddR^iShTyA kuntIputro dhana~njayaH .. 72..\\
athAbravItsUtaputraH shalyamAbhAShya sasmitam .
yadi pArtho raNe hanyAdadya mAm iha karhi chit .
kimuttara.n tadA te syAtsakhe satyaM bravIhi me .. 73..\\
zalya
yadi karNa raNe hanyAdadya tvA.n shvetavAhanaH .
ubhAvekarathenAha.n hanyAM mAdhava pANDavau .. 74..\\
s
evameva tu govindamarjunaH pratyabhAShata .
taM prahasyAbravItkR^iShNaH pArthaM paramida.n vachaH .. 75..\\
pateddivAkaraH sthAnAchchhIryetAnekadhA kShitiH .
shaityamAgniriyAnna tvA karNo hanyAddhana~njayam .. 76..\\
yadi tveva.n kathaM chitsyAllokaparyasana.n yathA .
hanyA.n karNaM tathA shalyaM bAhubhyAmeva sa.nyuge .. 77..\\
iti kR^iShNa vachaH shrutvA prahasankapiketanaH .
arjunaH pratyuvAcheda.n kR^iShNamakliShTakAriNam .
mamApyetAvaparyAptau karNa shalyau janArdana .. 78..\\
sapatAkA dhvaja.n karNa.n sashalya rathavAjinam .
sachchhatra kavacha.n chaiva sashakti sharakArmukam .. 79..\\
draShTAsyadya sharaiH karNa.n raNe kR^ittamanekadhA .
adyaina.n sarathaM sAshvaM sashakti kavachAyudham .
na hi me shAmyate vaira.n kR^iShNA.n yatprAhasatpurA .. 80..\\
adya draShTAsi govindakarNamunmathitaM mayA .
vAraNeneva mattena puShpita.n jagatI ruham .. 81..\\
adya tA madhurA vAchaH shrotAsi madhusUdana .
adyAbhimanyu jananImanR^iNaH sAntvayiShyasi .
kuntIM pitR^iShvasAra.n cha samprahR^iShTo janArdana .. 82..\\
adya bAShpamukhI.n kR^iShNA.n sAntvayiShyasi mAdhava .
vAgbhishchAmR^itakalpAbhirdharmarAja.n yudhiShThiram .. 83..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64}
s
taddeva nAgAsurasiddhasa~Nghair
gandharvayakShApsarasA.n cha sa~NghaiH .
brahmarShirAjarShisuparNajuShTaM
babhau viyadvismayanIya rUpam .. 1..\\
nAnadyamAnaM ninadairmanoGYair
vAditragItastutibhishcha nR^ittaiH .
sarve.antarikShe dadR^ishurmanuShyAH
khasthAMshcha tAnvismayanIya rUpAn .. 2..\\
tataH prahR^iShTAH kuru pANDuyodhA
vAditrapatrAyudha si.nhanAdaiH .
ninAdayanto vasudhA.n dishash cha
svanena sarve dviShato nijaghnuH .. 3..\\
nAnAshvamAta~NgarathAyutAkulaM
varAsi shaktyR^iShTi nipAtaduHsaham .
abhIrujuShTa.n hatadehasa~NkulaM
raNAjira.n lohitaraktamAbabhau .. 4..\\
tathA pravR^itte.astrabhR^itAM parAbhave
dhana~njayashchAdhirathishcha sAyakaiH .
dishashcha sainya.n cha shitairajihmagaiH
parasparaM prorNuvatuH sma daMshitau .. 5..\\
tatastvadIyAshcha pare cha sAyakaiH
kR^ite.andhakAre vividurna ki.n chana .
bhayAttu tAveva rathau samAshraya.ns
tamonudau khe prasR^itA ivAMshavaH .. 6..\\
tato.astramastreNa parasparasya tau
vidhUya vAtAviva pUrvapashchimau .
ghanAndhakAre vitate tamonudau
yathoditau tadvadatIva rejatuH .. 7..\\
na chAbhimantavyamiti prachoditAH
pare tvadIyAshcha tadAvatasthire .
mahArathau tau parivArya sarvataH
surAsurA vAsava shambarAviva .. 8..\\
mR^ida~NgabherIpaNavAnakasvanair
ninAdite bhArata sha~NkhanisvanaiH .
sasi.nha nAdau babhaturnarottamau
shashA~NkasUryAviva meghasamplave .. 9..\\
mahAdhanurmaNDalA madhyagAvubhau
suvarchasau bANasahasrarashminau .
didhakShamANau sacharAchara.n jagad
yugAsta sUryAviva duHsahau raNe .. 10..\\
ubhAvajeyAvahitAntakAvubhau
jighA.nsatustau kR^itinau parasparam .
mahAhave vIra varau samIyatur
yathendra jambhAviva karNa pANDavau .. 11..\\
tato mahAstrANi mahAdhanurdharau
vimu~nchamAnAviShubhirbhayAnakaiH .
narAshvanAgAnamitau nijaghnatuH
paraspara.n jaghnaturuttameShubhiH .. 12..\\
tato visasruH punararditAH sharair
narottamAbhyA.n kurupANDavAshrayAH .
sanAgapattyashvarathA disho gatAs
tathA yathA si.nhabhayAdvanaukasaH .. 13..\\
tatastu duryodhana bhojasaubalAH
kR^ipashcha shAradvata sUnunA saha .
mahArathAH pa~ncha dhana~njayAchyutau
sharaiH sharIrAntakarairatADayan .. 14..\\
dhanUMShi teShAmiShudhInhayAndhvajAn
rathAMshcha sUtAMshcha dhana~njayaH sharaiH .
sama.n cha chichchheda parAbhinachcha tA~n
sharottamairdvAdashabhishcha sUtajam .. 15..\\
athAbhyadhAva.nstvaritAH shata.n rathAH
shata.n cha nAgArjunamAtatAyinaH .
shakAstukhArA yavanAshcha sAdinaH
sahaiva kAmbojavarairjighA.nsavaH .. 16..\\
varAyudhAnpANigatAnkaraiH saha
kShurairnyakR^inta.nstvaritAH shirA.nsi cha .
hayAMshcha nAgAMshcha rathAMshcha yudhyatAM
dhana~njayaH shatrugaNa.n tamakShiNot .. 17..\\
tato.antarikShe suratUrya nisvanAH
sasAdhu vAdA hR^iShitaiH samIritAH .
nipeturapyuttamapuShpapR^iShTayaH
surUpa gandhAH pavaneritAH shivAH .. 18..\\
tadadbhuta.n devamanuShyasAkShikaM
samIkShya bhUtAni visiShmiyurnR^ipa .
tavAtmajaH sUta sUtashcha na vyathAM
na vismaya.n jagmaturekanishchayau .. 19..\\
athAbravIddroNasutastavAtmajaM
kara.n kareNa pratipIDya sAntvayan .
prasIda duryodhana shAmya pANDavair
ala.n virodhena dhigastu vigraham .. 20..\\
hato gururbrahma samo mahAstravit
tathaiva bhIShma pramukhA nararShabhAH .
aha.n tvavadhyo mama chApi mAtulaH
prashAdhi rAjya.n sAha pANDavairchiram .. 21..\\
dhana~njayaH sthAsyati vArito mayA
janArdano naiva virodhamichchhati .
yudhiShThiro bhUtahite sadA rato
vR^ikodarastadvashagastathA yamau .. 22..\\
tvayA cha pArthaishcha paraspareNa
prajAH shivaM prApnuyurichchhati tvayi .
vrajantu sheShAH svapurANi pArthivA
nivR^ittavairAshcha bhavantu sainikAH .. 23..\\
na chedvachaH shroShyasi me narAdhipa
dhruvaM prataptAsi hato.aribhiryudhi .
ida.n cha dR^iShTaM jagatA saha tvayA
kR^ita.n yadekena kirITimAlinA .
yathA na kuryAdbalabhinna chAntako
na cha prachetA bhagavAnna yakSharAT .. 24..\\
ato.api bhUyAMshcha guNairdhana~njayaH
sa chAbhipatsyatyakhila.n vacho mama .
tavAnuyAtrA.n cha tathA kariShyati
prasIda rAja~njagataH shamAya vai .. 25..\\
mamApi mAnaH paramaH sadA tvayi
bravImyatastvAM paramAchcha sauhR^idAt .
nivArayiShyAmi hi karNamapyahaM
yadA bhavAnsapraNayo bhaviShyati .. 26..\\
vadanti mitra.n sahajaM vichakShaNAs
tathaiva sAmnA cha dhanena chArjitam .
pratApatashchopanata.n chaturvidhaM
tadasti sarva.n tvayi pANDaveShu cha .. 27..\\
nisargataste tava vIra bAndhavAH
punashcha sAmnA cha samApnuhi sthiram .
tvayi prasanne yadi mitratAm iyur
dhruvaM narendrendra tathA tvamAchara .. 28..\\
sa evamuktaH suhR^idA vacho hitaM
vichintya niHshvasya cha durmanAbravIt .
yathA bhavAnAha sakhe tathaiva tan
mamApi cha GYApayato vachaH shR^iNu .. 29..\\
nihatya duHshAsanamuktavAnbahu
prasahya shArdUlavadeSha durmatiH .
vR^ikodarastaddhR^idaye mama sthitaM
na tatparokShaM bhavataH kutaH shamaH .. 30..\\
na chApi karNa.n guruputra sa.nstavAd
upArametyarhasi vaktumachyuta .
shrameNa yukto mahatAdya phalgunas
tameSha karNaH prasAbha.n haniShyati .. 31..\\
tamevamuktvAbhyanunIya chAsakR^it
tavAtmajaH svAnanushAsti sainikAn .
samAghnatAbhidravatAhitAnimAn
sabANashabdAnkimu joShamAsyate .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 65}
s
tau sha~NkhabherI ninade samR^iddhe
samIyatuH shvetahayau narAgryau .
vaikartanaH sUtaputro.arjunash cha
durmantrite tava putrasya rAjan .. 1..\\
yathA gajau haimavatau prabhinnau
pragR^ihya dantAviva vAshitArthe .
tathA samAjagmaturugravegau
dhana~njayashchAdhirathishcha vIrau .. 2..\\
balAhakeneva yathAbalAhako
yadR^ichchhayA vA giriNA giriryathA .
tathA dhanurjyAtalanemi nisvanau
samIyatustAviShuvarShavarShiNau .. 3..\\
pravR^iddhashR^i~Ngadruma vIrudoShadhI
pravR^iddhanAnAvidha parvataukasau .
yathAchalau vA galitau mahAbalau
tathA mahAstrairitaretara.n ghnataH .. 4..\\
sa saMnipAtastu tayormahAnabhUt
suresha vairochchanayoryathA purA .
sharairvibhugnA~NganiyantR^ivAhanaH
suduHsaho.anyaiH paTu shoNitodakaH .. 5..\\
prabhUtapadmotpala matsyakachchhapau
mahAhradau paNShi gaNAnunAditau .
susaMnikR^iShTAvaniloddhatau yathA
tathA rathau tau dhvajinau samIyatuH .. 6..\\
ubhau mahendrasya sAmAna vikramAv
ubhau mahendrapratimau mahArathau .
mahendravajrapratimaishcha sAyakair
mahendra vR^itrAviva samprajahratuH .. 7..\\
sanAgapattyashvarathe ubhe bale
vichitravarNAbharaNAmbara sraje .
chakampatushchonnamataH sma vismayAd
viyadgatAshchArjuna karNa sa.nyuge .. 8..\\
bhujAH savajrA~NgulayaH samuchchhritAH
sasi.nha nAdA hR^iShitairdidR^ikShubhiH .
yadArjunaM mattamiva dvipo dvipaM
samabhyayAdAdhirathirjighA.nsayA .. 9..\\
abhyakroshansomakAstatra pArthaM
varasva yAhyarjuna vidhya karNam .
chhindhyasya mUrdhAnamala.n chireNa
shraddhA.n cha rAjyAddhR^itarAShTra sUnoH .. 10..\\
tathAsmAkaM bahavastatra yodhAH
karNa.n tadA yAhi yAhItyavochan .
jahyarjuna.n karNa tataH sachIrAH
punarvana.n yAntu chirAya pArthAH .. 11..\\
tataH karNaH prathama.n tatra pArthaM
maheShubhirdashabhiH paryavidhyat .
tamarjunaH pratyavidhyachchhitAgraiH
kakShAntare dashabhiratIva kruddhaH .. 12..\\
paraspara.n tau vishikhaiH sutIkShNais
tatakShatuH sUtaputro.arjunash cha .
parasparasyAntarepsU vimarde
subhImamabhyAyayatuH prahR^iShTau .. 13..\\
amR^iShyamANashcha mahAvimarde
tatrAkrudhyadbhImaseno mahAtmA .
athAbravItpANinA pANimAghnan
sandaShTauShTha nR^ityati vAdayanniva .
kathaM nu tvA.n sUtaputraH kirITin
maheShubhirdashabhiravidhyadagre .. 14..\\
yayA dhR^ityA sarvabhUtAnyajaiShIr
grAsa.n dadadvahnaye khANDave tvam .
tayA dhR^ityA sUtaputra.n jahi tvam
aha.n vaina.n gadayA pothayiShye .. 15..\\
athAbravIdvAsudevo.api pArthaM
dR^iShTvA ratheShUnpratihanyamAnAn .
amImR^idatsarvathA te.adya karNo
hyastrairastrANi kimida.n kirITin .. 16..\\
sa vIra kiM muhyasi nAvadhIyase
nadantyete kuravaH samprahR^iShTAH .
karNaM puraskR^itya vidurhi sarve
tvadastramastrairvinipAtyamAnam .. 17..\\
yayA dhR^ityA nihata.n tAmasAstraM
yuge yuge rAkShasAshchApi ghorAH .
dambhodbhavAshchAsurAshchAhaveShu
tayA dhR^ityA tva.n jahi sUtaputram .. 18..\\
anenA vAsya kShura neminAdya
sa~nchinddhi mUrdhAnamareH prasahya .
mayA nisR^iShTena sudarshanena
vajreNa shakro namucherivAreH .. 19..\\
kirAta rUpI bhagavAnyayA cha
tvayA mahatyA paritoShito.abhUt .
tA.n tvaM dhR^iti.n vIra punargR^ihItvA
sahAnubandha.n jahi sUtaputram .. 20..\\
tato mahI.n sAgaramekhalA.n taM
sapattanA.n grAmavatI.n samR^iddhAm .
prayachchha rAGYe nihatAri sA~NghAM
yashashcha pArthAtulamApnuhi tvam .. 21..\\
sa~ncodito bhIma janArdanabhyaM
smR^itvA tadAtmAnamavekShya sattvam .
mahAtmanashchAgamane viditvA
prayojana.n keshavamityuvAcha .. 22..\\
prAduShkaromyeSha mahAstramugraM
shivAya lokasya vadhAya sauteH .
tanme.anujanAtu bhavAnsurAsh cha
brahmA bhuvo brahma vidash cha sarve .. 23..\\
ityUchivAnbrAhmamasahyamastraM
prAdushchakre manasA sa.nvidheyam .
tato dishashcha pradishashcha sarvAH
samAvR^iNotsAyakairbhUri tejAH .
sa sarjabANAnbharatarShabho.api
shata.n shatAnekavadAshu vegAn .. 24..\\
vaikartanenApi tathAjimadhye
sahasrasho bANagaNA visR^iShTAH .
te ghoShiNaH pANDavamabhyupeyuH
pajanya muktA iva vAridhArAH .. 25..\\
sa bhImAsena.n cha janArdanaM cha
kirITina.n chApyamanuShyakarmA .
tribhistribhirbhImabalo nihatyA
nanAda ghoraM mahatA svareNa .. 26..\\
sa karNa bANAbhihataH kirITI
bhIma.n tathA prekShya janArdanaM cha .
amR^iShyamANaH punAreva pArthaH
sharAndashAShTau cha samudbabarha .. 27..\\
suSheNamekena shareNa viddhvA shalyAM
chaturbhistribhireva karNam .
tataH sumuktairdashabhirjaghAna
sabhA pati.n kA~nchanavarma nAddham .. 28..\\
sA rAjaputro vishirA vibAhur
vivAji sUto vidhanurviketuH .
tato rathAgrAdapatatprabhagnaH
parashvadhaiH shAla ivAbhikR^ittaH .. 29..\\
punashcha karNa.n tribhiraShTabhish cha
dvAbhyA.n chaturbhirdashabhishcha viddhvA .
chAtuH shatandviradAnsAyudhIyAn
hatvA rathAnaShTa shata.n jaghAna .
sahasramashvAMshcha punashcha sAdIn
aShTau sahasrANi cha pAtti vIrAn .. 30..\\
dR^iShTvAji mukhyAvatha yudhyamAnau
didR^ikShavaH shUra varAvarighnau .
karNa.n cha pArthaM cha niyAmya vAhAn
khasthA mahIsthAshcha janAvatasthuH .. 31..\\
tato dhanurjyA sahasAtikR^iShTA
sughoShamAchchhidyata pANDavasya .
tasminkShaNe sUtaputrastu pArthaM
samAchchinotkShudrakANA.n shatena .. 32..\\
nirmuktasarpapratimaishcha tIkShNais
tailapradhautaiH khaga pAtravAjaiH .
ShaShTyA nArAchairvAsudevaM bibheda
tadantara.n somakAH prAdravanta .. 33..\\
tato dhanurjyAmavadhamya shIghraM
sharAnastAnAdhirathervidhamya .
susa.nrabdhaH karNa sharakShatA~Ngo
raNe pArthaH somakAnpratyagR^ihNAt .
na pakShiNaH sAmpatantyantarikShe
kShepIyasAstreNa kR^ite.andhakAre .. 34..\\
shalya.n cha pArtho dashabhiH pR^iShatkair
bhR^isha.n tanutre prahasannavidhyat .
tataH kArNa.n dvAdashabhiH sumuktair
viddhvA punaH saptabhirabhyavidhyat .. 35..\\
sa pArtha bANAsanaveganunnair
dR^iDhAhataH patribhirugravegaiH .
vibhinnagAtraH kShatajokShitA~NgaH
karNo babhau rudra ivAtateShuH .. 36..\\
tatastribhishcha tridAshAdhipopamaM
sharairbibhedAdhirathirdhana~njayam .
sharA.nstu pa~ncha jvalitAnivoragAn
pravIrayAmAsa jighA.nsurachchyute .. 37..\\
te varma bhittvA puruShottamasya
suvarNachitraM nyapatansumuktAH .
vegena gAmAvivishuH suvegAH
snAtvA cha karNAbhimukhAH pratIyuH .. 38..\\
tAnpa~ncha bhallaistvaritaiH sumuktais
tridhA tridhaikaikamathochchakarta .
dhana~njayaste nyapatanpR^ithivyAM
mahAhayastakShaka putra pakShAH .. 39..\\
tataH prajajvAla kirITamAlI
krodhena kakShaM pradahannivAgniH .
sa karNamAkarNavikR^iShTasR^iShTaiH
sharaiH sharIrAntakarairjvaladbhiH .
marmasvavidhyatsa chachAla duHkhAd
dhairyAttu tasthAvatimAtradhairyaH .. 40..\\
tataH sharaughaiH pradisho dishash cha
raviprabhA karNa rathashcha rAjan .
adR^ishya AsItkupite dhana~njaye
tuShAranIhAravR^ita.n yathA nabhaH .. 41..\\
sachakrarakShAnatha pAdarakShAn
puraHsarAnpR^iShThagopAMshcha sarvAn .
duryodhanenAnumatAnarighnAn
samuchchitAnsurathAnsArabhUtAn .. 42..\\
dvisAhasrAnsamare savyasAchI
kurupravIrAnR^iShabhaH kurUNAm .
kShaNena sarvAnsarathAshvasUtAn
ninAya rAjankShAyamekavIraH .. 43..\\
athApalAyanta vihAya karNaM
tavAtmajAH kuravashchAvashiShTAH .
hatAnavakIrya sharakShatAMsh cha
lAlapyamAnA.nstanayAnpitR^IMsh cha .. 44..\\
sA sarvataH prekShya disho vishUnyA
bhayAvadIrNaiH kurubhirvihInaH .
na vivyathe bhArata tatra karNaH
pratIpamevArjunamabhyadhAvat .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 66}
s
tato.apayAtAH sharapAta mAtram
avasthitAH kuravo bhinnasenAH .
vidyutprakAsha.n dadR^ishuH samantAd
dhana~njayAstra.n samudIryamANam .. 1..\\
tadarjunAstra.n grasate sma vIrAn
viyattathAkAshamananta ghoSham .
kruddhena pArthena tadAshu sR^iShTaM
vadhAya karNasya mahAvimarde .. 2..\\
rAmAdupAttena mahAmahimnA
AtharvaNenAri vinAshanena .
tadarjunAstra.n vyadhamaddahantaM
pArtha.n cha bANairnishitairnijaghne .. 3..\\
tato vimardaH sumahAnbabhUva
tasyArjunasyAdhiratheshcha rAjan .
anyonyamAsAdayatoH pR^iShatkair
viShANa ghAtairdvipayorivograiH .. 4..\\
tato ripughna.n samadhatta karNaH
susaMshita.n sarpamukha.n jvalantam .
raudra.n sharaM sa.nyati supradhautaM
pArthArthamatyartha chirAya guptam .. 5..\\
sadArchita.n chandanachUrNashAyinaM
suvarNanAlI shayanaM mahAviSham .
pradIptamairAvata vaMshasambhavaM
shiro jihIrShuryudhi phalgunasya .. 6..\\
tamabravInmadrarAjo mahAtmA
vaikartanaM prekShya hi sa.nhiteShum .
na kArNa grIvAmiShureSha prApsyate
sa.nlakShya sandhatsva shara.n shiroghnam .. 7..\\
athAbravItkrodhasa.nraktanetraH
karNaH shalya.n sandhiteShuH prasahya .
na sandhatte dviH shara.n shalya karNo
na mAdR^ishAH shAThya yuktA bhavanti .. 8..\\
tathaivamuktvA visasArja ta.n sharaM
balAhaka.n varShaghanAbhipUjitam .
hato.asi vai phalguna ityavochat
tatastvarannUrjitamutsasarja .. 9..\\
sandhIyamAnaM bhujaga.n dR^iShTvA karNena mAdhavaH .
Akramya syandanaM padbhyAM balena balinA.n varaH .. 10..\\
avagADhe rathe bhUmau jAnubhyAmagamanhayAH .
tataH sharaH so bhyahanatkirITa.n tasya dhImataH .. 11..\\
athArjunasyottamagAtrabhUShaNaM
dharAviyaddyosalileShu vishrutam .
balAsstra sargottama yatnamanyubhiH
shareNa mUrdhnaH sA jahAra sUtajaH .. 12..\\
divAkarendu jvalanagrahatviShAM
suvarNamuktA maNijAlabhUShitam .
purandarArtha.n tapasA prayatnataH
svaya.n kR^ita.n yadbhuvanasya sUnunA .. 13..\\
mahArharUpa.n dviShatAM bhaya~NkaraM
vibhAti chAtyartha sukha.n sugandhi tat .
nijaghnuShe devaripUnsureshvaraH
svaya.n dadau yatsumanAH kirITine .. 14..\\
harAmbupAkhaNDala vittagoptR^ibhiH
pinAka pAshAshani sAyakottamaiH .
surottamairapyaviShahyamardituM
prasAhya nAgena jahAra yadvR^iShaH .. 15..\\
taduttameShUnmathita.n viShAgninA
pradIptamarchiShmadabhikShiti priyam .
papAta pArthasya kirITamuttamaM
divAkaro.astAdiva parvatAjjvalan .. 16..\\
tataH kirITaM bahuratnamaNDitaM
jahAra nAgo.arjuna mUrdhato balAt .
gireH sujAtA~Nkura puShpitadrumaM
mahendravajraH shikhara.n yathottamam .. 17..\\
mahI viyaddyauH salilAni vAyunA
yathA vibhinnAni vibhAnti bhArata .
tathaiva shabdo bhuvaneShvabhUttadA
janA vyavasyanvyathitAshcha chaskhaluH .. 18..\\
tataH sAmudgrathya sitena vAsasA
svamUrdha jAnavyathitaH sthito.arjunaH .
vibhAti sampUrNamarIchchi bhAsvatA
shiro gatenodaya parvato yathA .. 19..\\
balAhakAH karNa bhujeritastato
hutAshanArka pratimadyutirmahAn .
mahoragaH kR^itavairo.arjunena
kirITamAsAdya samutpapAta .. 20..\\
tamabravIdviddhi kR^itAgasaM me
kR^iShNAdya mAturvadhajAtavairam .
tataH kR^iShNaH pArthamuvAcha sa~Nkhye
mahoraga.n kR^itavairaM jahi tvam .. 21..\\
sa evamukto madhusUdanena
gANDIvadhanvA ripuShUgra dhanvA .
uvAcha ko nveSha mamAdya nAgaH
svaya.n ya AgAdgaruDasya vaktram .. 22..\\
krsna
yo.asau tvayA khANDAve chitrabhAnuM
santarpayAnena dhanurdhareNa .
viyadgato bANanikR^itta deho
hyanekarUpo nihatAsya mAtA .. 23..\\
tatastu jiShNuH parihR^itya sheShAMsh
chichchheda ShaDbhirnishitaiH sudhAraiH .
nAga.n viyattiryagivotpatantaM
sa chhinnagAtro nipapAta bhUmau .. 24..\\
tasminmuhUrte dashabhiH pR^iShAtkaiH
shilAshitairbarhiNavAjitaish cha .
vivyAdha karNaH puruShapravIraM
dhana~njaya.n tiryagavekShamANAm .. 25..\\
tato.arjuno dvAdashabhirvimuktair
AkarNamuktairnishitaiH samarpya .
nArAchamAshIviShatulyavegAm
AkarNA pUrNAyatamutsasarja .. 26..\\
sa chitra varmeShu varo vidArya
prANAnnirasyanniva sAdhu muktaH .
karNasya pItvA rudhira.n vivesha
vasundharA.n shoNitavAja digdhaH .. 27..\\
tato vR^iSho bANanipAta kopito
mahorago daNDavighaTTito yathA .
tathAshu kArI vyasR^ijachchharottamAn
mahAviShaH sarpa ivottama.n viSham .. 28..\\
janardana.n dvAdashabhiH parAbhinan
navairnavatyA cha sharaistathArjunam .
shareNa ghoreNa punashcha pANDavaM
vibhidya karNo.abhyanadajjahAsa cha .. 29..\\
tamasya harShaM mamR^iShe na pANDavo
bibheda marmANi tato.asya marmavit .
para.n sharaiH patribhirindra vikramas
tathA yathendro balamojasAhanat .. 30..\\
tataH sharANAM navatIrnavArjunaH
sasarja karNe.antakadaNDasaMnibhAH .
sharairbhR^ishAyasta tanuH pravivyathe
tathA yathA vajravidArito.achalaH .. 31..\\
maNipravekottama vajrahATakair
ala.n kR^itaM chAsya varA~NgabhUShaNam .
praviddhamurvyAM nipapAta patribhir
dhana~njayenottama kuNDale.api cha .. 32..\\
mahAdhana.n shilpivaraiH prayatnataH
kR^ita.n yadasyottama varma bhAsvaram .
sudIrgha kAlena tadasya pANDavaH
kShaNena bANairbahudhA vyashAtayat .. 33..\\
sa ta.n vivarmANamathottameShubhiH
sharaishchaturbhiH kupitaH parAbhinat .
sa vivyathe.atyarthamariprahArito
yathAturaH pitta kaphAnila vraNaiH .. 34..\\
mahAdhanurmaNDalaniHsR^itaiH shitaiH
kriyA prayatnaprahitairbalena cha .
tatakSha karNaM bahubhiH sharottamair
bibheda marmasvapi chArjunastvaran .. 35..\\
dR^iDhAhataH patribhirugravegaiH
pArthena karNo vividhaiH shitAgraiH .
babhau girirgairikadhAturaktaH
kSharanprapAtairiva raktamambhaH .. 36..\\
sAshva.n tu karNa.n sarathaM kirITI
sAmAchinodbhArata vatsadantaiH .
prachchhAdayAmAsa dishashcha bANaiH
sarvaprayatnAttapanIyapu~NkhaiH .. 37..\\
sa vatsadantaiH pR^ithu pInavakShAH
samAchchitaH smAdhirathirvibhAti .
supuShpitAshoka palAshashAlmAlir
yathAchalaH spandana chandanAyutaH .. 38..\\
sharaiH sharIre bahudhA samarpitair
vibhAti karNaH samare vishAM pate .
mahIruhairAchitasAnu kandaro
yathA mahendraH shubhakarNikAravAn .. 39..\\
sa bANasa~NghAndhanuShA vyavAsR^ijan
vibhAti karNaH sharajAlarashmivAn .
salohito raktagabhasti maNDalo
divAkaro.astAbhimukho yathAtathA .. 40..\\
bAhvantarAdAdhirathervimuktAn
bANAnmahAhIniva dIpyamAnAn .
vyadhva.nsayannarjuna bAhumuktAH
sharAH samAsAdya dishaH shitAgrAH .. 41..\\
tatashchakramapatattasya bhUmau
sa vihvalaH sAmare sUtaputraH .
ghUrNe rathe brAhmaNasyAbhishApAd
ramAdupAtte.apratibhAti chAstre .. 42..\\
amR^iShyamANo vyasanAni tAni
hastau vidhunvansa vigarhamANaH .
dharmapradhAnAnabhipAti dharma
ityabruvandharmavidaH sadaiva .
mamApi nimno.adya na pAti bhaktAn
manye na nityaM paripAti dhArmaH .. 43..\\
evaM bruvanpraskhalitAshvasUto
vichAlyamAno.arjuna shastrapAtaiH .
marmAbhighAtAchchalitaH kriyAsu
punaH punardharmamagarhadAjau .. 44..\\
tataH sharairbhImatarairAvidhyattribhirAhave .
haste karNastadA pArthamabhyavidhyachcha sAptabhiH .. 45..\\
tato.arjunaH sApta dasha tigmatejAnajihmagAn .
indrAshanisamAnghorAnasR^ijatpAvakopamAn .. 46..\\
nirbhidya te bhImavegA nyapatanpR^ithivItale .
kampitAtmA tathA karNaH shaktyA cheShTAmadarshayat .. 47..\\
balenAtha sa sa.nstabhya brahmAstra.n samudairayat .
aindrAstramarjunashchApi taddR^iShTvAbhinyamantrayat .. 48..\\
gANDIva.n jyAM cha bANAMshcha anumantrya dhana~njayaH .
asR^ijachchharavarShANi varShANIva purandaraH .. 49..\\
tatastejomayA bANA rathAtpArthasya niHsR^itAH .
prAdurAsanmahAvIryAH karNasya rathamantikAt .. 50..\\
tAnkarNastvagrato.abhyastAnmoghAMshchakre mahArathaH .
tato.abravIdvR^iShNi vIrastasminnastre vinAshite .. 51..\\
visR^ijAstraM paraM pArtha rAdheyo grasate sharAn .
brahmAstramarjunashchApi saMmantryAtha prayojayat .. 52..\\
hAdayitvA tato bANaiH karNAM prabhrAmya chArjunaH .
tasya karNaH sharaiH kruddhashchichchheda jyA.n sutejanaiH .. 53..\\
tato jyAmavadhAyAnyAmanumR^ijyA cha pANDavaH .
sharairavAkiratkarNa.n dIpyamAnaiH sahasrashaH .. 54..\\
tasya jyAchchhedana.n karNo jyAvadhAnaM cha sa.nyuge .
nAnvabudhyata shIghratvAttadadbhutamivAbhavat .. 55..\\
astrairastrANi rAdheyaH pratyahansavyasAchinaH .
chakre chAbhyaddhikaM pArthAtsvavIryaM pratidArshayan .. 56..\\
tataH kR^iShNo.arjuna.n dR^iShTvA karNAstreNAbhipIDitam .
abhyasyetyabravItpArthamAtiShThAstramanuttamam .. 57..\\
tato.anyamAgnisadR^isha.n sharaM sarpaviShopamam .
ashmasAramaya.n divyamanumantrya dhana~njayaH .. 58..\\
raudramasstra.n samAdAya kSheptu kAmaH kirITivAn .
tato.agrasanmahI chakra.n rAdheyasya mahAmR^idhe .. 59..\\
grasta chakrastu rAdheyaH kopAdashrUNyavartayat .
so.abravIdarjuna.n chApi muhUrtaM kShama pANDava .. 60..\\
madhye chakramavagrasta.n dR^iShTvA daivAdidaM mama .
pArtha kApuruShAchIrNamAbhisandhi.n vivarjaya .. 61..\\
prakIrNakesha.n vimukhe brAhmANe cha kR^itA~njalau .
sharaNA gate nyastashastre tathA vyasanage.arjuna .. 62..\\
abANe bhraShTakavache bhraShTa bhagnAyudhe tathA .
na shUrAH praharantyAjau na rAGYe pArthivAstathA .
tva.n cha shUro.asi kaunteya tasmAtkShama muhUrtakam .. 63..\\
yAvachchakramidaM bhUmeruddharAmi dhana~njaya .
na mA.n rathastho bhUmiShThamasajjaM hantumarhasi .
na vAsudevAttvatto vA pANDaveya vibhemyaham .. 64..\\
tva.n hi kShatriya dAyAdo mahAkulavivardhanaH .
smR^itvA dharmopadesha.n tvaM muhUrtaM kShama pANDava .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 67}
s
athAbravIdvAsudevo rathastho
rAdheya diShTyA smarasIha dharmam .
prAyeNa nIchA vyasaneShu magnA
nindanti daiva.n kukR^itaM na tattat .. 1..\\
yaddraupadImekavastrA.n sabhAyAm
AnAyya tva.n chaiva suyodhanash cha .
duHshAsanaH shakuniH saubalash cha
na te karNa pratyabhAttatra dharmaH .. 2..\\
yadA sabhAyA.n kaunteyamanakShaGYa.n yudhiShThiram .
akShaGYaH shakunirjetA tadA dharmaH kva te gataH .. 3..\\
yadA rajasvalA.n kR^iShNAM duHshAsana vashe sthitAm .
sabhAyAM prAhasaH karNa kva te dharmastadA gataH .. 4..\\
rAjyalubdhaH punaH karNa samAhvayasi pANDavam .
gAndhArarAjamAshritya kva te dharmastadA gataH .. 5..\\
evamukte tu rAdheye vAsudevena pANDavam .
manyurabhyAvishattIvraH smR^itvA tattaddhana~njayam .. 6..\\
tasyA krodhena sarvebhyaH srotobhyastejaso.archiShaH .
prAdurAsanmahArAja tadadbhutamivAbhavat .. 7..\\
ta.n samIkShya tataH karNo brahmAstreNa dhana~njayam .
abhyavarShatpunaryatnamakarodrathasarjane .
tadastramastreNAvArya prajahArAsya pANDavaH .. 8..\\
tato.anyadastra.n kaunteyo dayitaM jAtavedasaH .
mumocha karNamuddishya tatprajajvAla vai bhR^isham .. 9..\\
vAruNena tataH karNaH shamayAmAsa pAvakam .
jImUtaishcha dishaH sarvAshchakre timiradurdinAH .. 10..\\
pANDaveyastvasambhrAnto vAyavyAstreNa vIryavAn .
apovAha tadAbhrANi rAdheyasya prapashyataH .. 11..\\
ta.n hastikakShyA pravara.n cha bANaiH
suvarNamuktA maNivajra mR^iShTam .
kAlaprayatnottama shilpiyatnaiH
kR^ita.n surUpaM vitamaskamuchchaiH .. 12..\\
UrjaH kara.n tava sainyasya nityam
amitravitrAsanamIDya rUpam .
vikhyAtamAdityasamasya loke
tviShA samaM pAvakabhAnu chandraiH .. 13..\\
tataH kShureNAdhiratheH kirITI
suvarNapu~Nkhena shitena yattaH .
shriyA jvalanta.n dhvajamunmamAtha
mahArathasyAdhirathermahAtmA .. 14..\\
yashashcha dharmashcha jayashcha mAriSha
priyANi sarvANi cha tena ketunA .
tadA kurUNA.n hR^idayAni chApatan
babhUva hAheti cha nisvano mahAn .. 15..\\
atha tvarankarNavadhAya pANDavo
mahendravajrAnala daNDasaMnibham .
Adatta pArtho.a~njalikaM niSha~NgAt
sahasrarashmeriva rashmimuttamam .. 16..\\
marmachchhida.n shoNitamA.nsadigdhaM
vaishvAnarArka pratimaM mahArham .
narAshvanAgAsu hara.n tryaratniM
ShaDvAjamaGYo gatimugravegam .. 17..\\
sahasranetrAshani tulyatejasaM
samAnakravyAdamivAtiduHsaham .
pinAka nArAyaNa chakrasaMnibhaM
bhaya~NkaraM prANabhR^itA.n vinAshanam .. 18..\\
yuktvA mahAstreNa pareNa mantravid
vikR^iShya gANDIvamuvAcha sasvanam .
ayaM mahAstro.apratimo dhR^itaH sharaH
sharIrabhichchAsu harashcha durhR^idaH .. 19..\\
tapo.asti tapta.n guravashcha toShitA
mayA yadiShTa.n suhR^idA.n tathA shrutam .
anena satyena nihantvaya.n sharaH
sudaMshitaH karNamariM mamAjitah .. 20..\\
ityUchchivA.nsta.n sA mumocha bANaM
dhana~njayaH karNavadhAya ghoram .
kR^ityAmatharvA~NgirasImivogrAM
dIptAmasahyA.n yudhi mR^ityunApi .. 21..\\
bruvankirITI tamatiprahR^iShTo
aya.n sharo me vijayAvaho.astu .
jighA.nsurarkendusama prabhAvaH
karNa.n samAptiM nayatAM yamAya .. 22..\\
teneShu varyeNa kirITamAlI
prahR^iShTarUpo vijayAvahena .
jighA.nsurarkendursamaprabheNa
chakre viShakta.n ripumAtatAyI .. 23..\\
tadudyatAditya samAnavarchasaM
sharannabho madhyaga bhAskaropamam .
varA~NgamurvyAmapatachchamUpater
divAkaro.astAdiva raktamaNDalaH .. 24..\\
tadasya dehI satata.n sukhoditaM
svarUpamatyarthamudArakarmaNaH .
pareNa kR^ichchhreNa sharIramatyajad
gR^ihaM maharddhIva sasa~NgamIshvaraH .. 25..\\
sharairvibhugna.n vyasu tadvivarmaNaH
papAta karNasya sharIramuchchhritam .
sravadvraNa.n gairikatoya visravaM
gireryathA vajrahata.n shirastathA .. 26..\\
dehAttu karNasya nipAtitasya
tejo dIpta.n kha.n vigAhyAchireNa .
tadadbhuta.n sarvamanuShyayodhAH
pashyanti rAjannihate sma karNe .. 27..\\
ta.n somakAH prekShya hataM shayAnaM
prItA nAda.n saha sainyairakurvan .
tUryANi chAjaghnuratIva hR^iShTA
vAsA.nsi chaivAdudhuvurbhujAMsh cha .
balAnvitAshchApyapare hyanR^ityann
anyonyamAshliShya nadanta UchuH .. 28..\\
dR^iShTvA tu karNaM bhuvi niShTanantaM
hata.n rathAtsAyakenAvabhinnam .
mahAnilenAgnimivApaviddhaM
yaGYAvasAne shayane nishAnte .. 29..\\
sharairAchitasarvA~NgaH shoNitaughapariplutaH .
vibhAti dehaH karNasya svarashmibhirivAMshumAn .. 30..\\
pratApya senAmAmitrI.n dIptaiH sharagabhasstibhiH .
balinArjuna kAlena nIto.asta.n karNa bhAskaraH .. 31..\\
asta.n gachchhantyathAdityaH prabhAmAdAya gachchhati .
eva.n jIvitamAdAya karNasyeShurjagAma ha .. 32..\\
aparAhNe parAhNasya sUtaputrasya mAriSha .
chhinnama~njalikenAjau sotsedhamapatachchhiraH .. 33..\\
uparyupari sainyAnA.n tasya shatrostada~njasA .
shiraH karNasya sotsedhamiShuH so.apAharaddrutam .. 34..\\
s
karNa.n tu shUraM patitaM pR^ithivyAM
sharAchita.n shoNitadigdha gAtram .
dR^iShTvA shayAnaM bhuvi madrarAjash
chhinnadhvajenApayayau rathena .. 35..\\
karNe hate kuravaH prAdravanta
bhayArditA gADhaviddhAshcha sa~Nkhye .
avekShamANA muhurarjunasya
dhvajaM mahAnta.n vapuShA jvalantam .. 36..\\
sahasranetra pratimAnakarmaNaH
sahasrapatra pratimAnana.n shubham .
sahasrarashmirdinasa~NkShaye yathA
tathApatattasya shiro vasundharAm .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 68}
s
shalyastu karNArjunayorvimarde
balAni dR^iShTvA mR^iditAni bANaiH .
duryodhana.n yAntamavekShamANo
sandarshayadbhArata yuddhabhUmim .. 1..\\
nipAtitasyandanavAjinAgaM
dR^iShTvA bala.n taddhatasUtaputram .
duryodhano.ashruprati pUrNanetro
muhurmuhurnyashvasadArtarUpaH .. 2..\\
karma.n tu shUraM patitaM pR^ithivyAM
sharAchita.n shoNitadigdha gAtram .
yadR^ichchhayA sUryamivAvanisthaM
didR^ikShavaH samparivArya tasthuH .. 3..\\
prahR^iShTavitrasta viShaNNavismR^itAs
tathApare shokagatA ivAbhavan .
pare tvadIyAshcha paraspareNa
yathA yathaiShAM prakR^itistathAbhavan .. 4..\\
praviddha varmAbharaNAmbarAyudhaM
dhana~njayenAbhihata.n hataujasam .
nishamya karNa.n kuravaH pradudruvur
hatarShabhA gAva ivAkulAkulAH .. 5..\\
kR^itvA vimardaM bhR^ishamarjunena
karNa.n hata.n kesariNeva nAgam .
dR^iShTvA shayAnaM bhuvi madrarAjo
bhIto.apasarpatsarathaH sushIghram .. 6..\\
madrAdhipashchApi vimUDhachetAs
tUrNa.n rathenApahR^ita dhvajena .
duryodhanasyAntikametya shIghraM
sambhAShya duHkhArtamuvAcha vAkyam .. 7..\\
vishIrNanAgAshvarathapravIraM
bala.n tvadiya.n yama rAShTrakalpam .
anyonyamAsAdya hataM mahadbhir
narAshvanAgairgirikUTa kalpaiH .. 8..\\
naitAdR^ishaM bhArata yuddhamAsId
yathAdya karNArjunayorbabhUva .
grastau hi karNena sametya kR^iShNAv
anye cha sarve tava shatravo ye .. 9..\\
daiva.n tu yattatsvavashaM pravR^ittaM
tatpANDavAnpAti hinasti chAsmAn .
tavArtha siddhyarthakarA hi sarve
prasahya vIrA nihatA dviShadbhiH .. 10..\\
kubera vaivasvatavAsavAnAM
tulyaprabhAvAmbupateshcha vIrAH .
vIryeNa shauryeNa balena chaiva
taistaishcha yuktA vipulairguNaughaiH .. 11..\\
avadhyakalpA nihatA narendrAs
tavArtha kAmA yudhi pANDaveyaiH .
tanmA shucho bhArata diShTametat
paryAya siddhirna sadAsti siddhiH .. 12..\\
etadvacho madrapaternishamya
sva.n chApanItaM manasA nirIkShya .
duryodhano dInamanA visa~nj~naH
punaH punarnyashvasadArtarUpaH .. 13..\\
ta.n dhyAnamUkaM kR^ipaNaM bhR^ishArtam
ArtAyanirdInamuvAcha vAkyam .
pashyedamugraM naravAji nAgair
Ayodhana.n vIra hataiH prapannam .. 14..\\
mahIdharAbhaiH patitairmahAgajaiH
sakR^itpraviddhaiH sharaviddha marmabhiH .
tairvihvaladbhishcha gatAsubhish cha
pradhvasta yantrAyudha varma yodhaiH .. 15..\\
vajrApaviddhairiva chAchalendrair
vibhinnapAShANa mR^igadrumauShadhaiH .
praviddha ghaNTA~Nkusha tomaradhvajaiH
sahema mAlai rudhiraughasamplutaiH .. 16..\\
sharAvabhinnaiH patitaishcha vAjibhiH
shvasadbhiranyaiH kShataja.n vamadbhiH .
dInaiH stanadbhiH parivR^ittanetrair
mahI.n dashadbhiH kR^ipaNaM nadadbhiH .. 17..\\
tathApaviddhairgajavAjiyodhair
mandAsubhishchaiva gatAsubhish cha .
narAshvanAgaishcha rathaish cha marditair
mahI mahAvaitaraNIva durdR^ishA .. 18..\\
gajairnikR^ittAparahastagAtrair
udvepamAnaiH patitaiH pR^ithivyAm .
yashasvibhirnAgarathAshvayodhibhiH
padAtibhishchAbhimukhairhataiH paraiH .
vishIrNavarmAbharaNAmbarAyudhair
vR^itA nishAntairiva pAvakairmahI .. 19..\\
sharaprahArAbhihatairmahAbalair
avekShyamANaiH patitaiH sahasrashaH .
pranaShTasa~nj~naiH punaruchchhvasadbhir
mahI babhUvAnugatairivAgnibhiH .
divashchyutairbhUratidIptamadbhir
nakta.n grahairdyauramaleva dIptaiH .. 20..\\
sharAstu karNArjuna bAhumuktA
vidArya nAgAshvamanuShyadehAn .
prANAnnirasyAshu mahImatIyur
mahoragA vAsamivAbhito.astraiH .. 21..\\
hatairmanuShyAshvagajaishcha sa~Nkhye
sharAvabhinnaishcha rathairbabhUva .
dhana~njayasyAdhiratheshcha mArge
gajairagamyA vasudhAtidurgA .. 22..\\
rathairvareShUnmathitaishcha yodhaiH
sa.nsyUta sUtAshvavarAyudhadhvajaiH .
vishIrNashastrairvinikR^ittabandhurair
nikR^ittachakrAkSha yugatriveNubhiH .. 23..\\
vimuktayantrairnihatairayomayair
hatAnuSha~NgairviniSha~Nga bandhuraiH .
prabhagnanIDairmaNihemamaNDitaiH
stR^itA mahI dyauriva shAradairghanaiH .. 24..\\
vikR^iShyamaNairjavanairala~NkR^itair
hateshvarairAjirathaiH sukalpitaiH .
manuShyamAta~NgarathAshvarAshibhir
druta.n vrajanto bahudhA vichUrNitAH .. 25..\\
sahema paTTAH parighAH parashvadhAH
kaDa~Nga rAyo musalAni paTTishAH .
petushcha khaDgA vimalA vikoshA
gadAshcha jAmbUnadapaTTa baddhAH .. 26..\\
chApAni rukmA~Ngada bhUShaNAni
sharAshcha kArtasvarachitrapu~NkhAH .
R^iShTyashcha pItA vimalA vikoshAH
prAsAH sakhaDgAH kanakAvabhAsAH .. 27..\\
chhattrANi vAlavyajanAni sha~NkhAH
srajashcha puShpottama hemachitrAH .
kuthAH patAkAmbara veShTitAsh cha
kirITamAlA mukuTAshcha shubhrAH .. 28..\\
prakIrNakA viprakIrNAH kuthAsh cha
pradhAnamuktA taralAshcha hArAH .
ApIDa keyUravarA~NgadAni
graiveya niShkAH sasuvarNa sUtrAH .. 29..\\
maNyuttamA vajrasuvarNamuktA
ratnAni chochchAvachama~NgalAni .
gAtrANi chAtyanta sukhochitAni
shirA.nsi chendu pratimAnanAni .. 30..\\
dehAMshcha bhogAMshcha parichchhadAMsh cha
tyaktvA manoGYAni sukhAni chApi .
svadharmaniShThAM mahatImavApya
vyAptAMshcha lokAnyashasA samIyuH .. 31..\\
ityevamuktvA virarAma shalyo
duryodhanaH shokaparIta chetAH .
hA karNa hA karNa iti bruvANa
Arto visa~nj~no bhR^ishamashrunetraH .. 32..\\
ta.n droNaputra pramukhA narendrAH
sarve samAshvAsya saha prayAnti .
nirIkShamANA muhurarjunasya
dhvajaM mahAnta.n yashasA jvalantam .. 33..\\
narAshvamAta~NgasharIrajena
raktena siktA rudhireNa bhUmiH .
raktAmbarasraktapanIyayogAn
nArI prakAshA iva sarvagamyA .. 34..\\
prachchhannarUpA rudhireNa rAjan
raudre muhUrte.ativirAjamAnAH .
naivAvatasthuH kuravaH samIkShya
pravrAjitA devalokAsh cha sarve .. 35..\\
vadhena karNasya suduHkhitAste
hA karNa hA karNa iti bruvANAH .
drutaM prayAtAH shibirANi rAjan
divAkara.n raktamavekShamANAH .. 36..\\
gANDIvamuktaistu suvarNapu~NkhaiH
shitaiH sharaiH shoNitadigdha vAjaiH .
sharaishchitA~Ngo bhuvi bhAti karNo
hato.api sansUrya ivAMshumAlI .. 37..\\
karNasya deha.n rudhirAvasiktaM
bhaktAnukampI bhagavAnvivasvAn .
spR^iShTvA karairlohitaraktarUpaH
siShNAsurabhyeti para.n samudram .. 38..\\
itIva sa~ncintya surarShisa~NghAH
samprathitA yAnti yathAniketam .
sa~ncintayitvA cha janA visasrur
yathAsukha.n khaM cha mahItalaM cha .. 39..\\
tadadbhutaM prANabhR^itAM bhaya~NkaraM
nishamya yuddha.n kuruvIramukhyayoH .
dhana~njayasyAdhiratheshcha vismitAH
prasha.nsamAnAH prayayustadA janAH .. 40..\\
sharaiH sa~NkR^ittavarmANa.n vIraM shivasane hatam .
gatAsumapi rAdheyaM naiva lakShmIrvyamu~nchata .. 41..\\
nAnAbharaNavAnrAjanmR^iShTajAmbUnadA~NgadaH .
hato vaikartanaH shete pAdapo.a~NkuravAniva .. 42..\\
kanakottama sa~NkAshaH pradIpta iva pAvakaH .
saputraH puruShavyAghraH saMshAntaH pArtha tejasA .
pratApya pANDavAnrAjanpA~nchAlAMshchAstratejasA .. 43..\\
dadAnItyeva yo.avochanna nAtItyarthito.arthibhiH .
sadbhiH sadA satpuruShaH sa hato dvairathe vR^iShaH .. 44..\\
yasya brAhmaNasAtsarvamAtmArthaM na mahAtmanaH .
nAdeyaM brAhmaNeShvAsIdyasya svamapi jIvitam .. 45..\\
sadA nR^INAM priyo dAtA priya dAno diva.n gataH .
AdAya tava putrANA.n jayAshA.n sharma varma cha .. 46..\\
hate sma karNe sarito na sravanti
jagAma chAsta.n kaluSho divAkaraH .
grahashcha tiryagjvalitArkavarNo
yamasya putro.abhyudiyAya rAjan .. 47..\\
nabhaH paphAlAtha nanAdachorvI
vavushcha vAtAH paruShAtivelam .
dishaH sadhUmAshcha bhR^ishaM prajajvalur
mahArNavAshchukShubhire cha sasvanAH .. 48..\\
sakAnanAH sAdri chayAshchakampuH
pravivyathurbhUtagaNAshcha mAriSha .
bR^ihaspatI rohiNI.n samprapIDya
babhUva chandrArkasamAnavarNaH .. 49..\\
hate karNe na disho viprajaGYus
tamovR^itA dyaurvichachAla bhUmiH .
papAta cholkA jvalanaprakAshA
nishAcharAshchApyabhavanprahR^iShTAH .. 50..\\
shashiprakAshAnanamarjuno yadA
kShureNa karNasya shiro nyapAtayat .
athAntarikShe divi cheha chAsakR^id
babhUva hAheti janasya nisvanaH .. 51..\\
sa devagandharvamanuShyapUjitaM
nihatya karNa.n ripumAhave.arjunaH .
rarAja pArthaH parameNa tejasA
vR^itraM nihatyeva sahasralochanaH .. 52..\\
tato rathenAmbudavR^indanAdinA
sharannabho madhyaga bhAskaratviShA .
patAkinA bhIma ninAda ketunA
himendu sha~NkhasphaTikAvabhAsinA .
suvarNamuktA maNivajra vidrumair
ala~NkR^itenApratimAna ra.nhasA .. 53..\\
narottamau pANDava keshi mardanAv
udAhitAvagnidivAkaropamau .
raNAjire vItabhayau virejatuH
samAnayAnAviva viShNuvAsavau .. 54..\\
tato dhanurjyAtalanemi nisvanaiH
prasahya kR^itvA cha ripUnhataprabhAn .
sa.nsAdhayitvaiva kurU~nsharaughaiH
kapidhvajaH pakShivaradhvajash cha .
prasahya sha~Nkhau dhamatuH sughoShau
manA.nsyariNAmavasAdayantau .. 55..\\
suvarNajAlAvatatau mahAsvanau
himAvadAtau parigR^ihya pANibhiH .
chuchumbatuH sha~Nkhavarau nR^iNA.n varau
varAnanAbhyA.n yugapachcha dadhmatuH .. 56..\\
pA~nchajanyasya nirghoSho devadattasya chobhayoH .
pR^ithivImantarikSha.n cha dyAmapashchApyapUrayat .. 57..\\
tau sha~Nkhashabdena ninAdayantau
vananai shailAnsarito dishash cha .
vitrAsayantau tava putra senAM
yudhiShThiraM nandayataH sma vIrau .. 58..\\
tataH prayAtAH kuravo javena
shrutvaiva sha~NkhasvanamIryamANam .
vihAya madrAdhipatiM pati.n cha
duryodhanaM bhArata bhAratAnAm .. 59..\\
mahAhave taM bahu shobhamAnaM
dhana~njayaM bhUtagaNAH sametAH .
tadAnvamodanta janArdana.n cha
prabhAkarAvabhyuditau yathaiva .. 60..\\
samAchitau karNa sharaiH parantapAv
ubhau vyabhAtA.n samare.achyutArjunau .
tamo nihatyAbhyuditau yathAmalau
shashA~NkasUryAviva rashmimAlinau .. 61..\\
vihAya tAnbANagaNAnathAgatau
suhR^idvR^itAvapratimAna vikramau .
sukhaM praviShTau shibira.n svamIshvarau
sadasya hutAviva vAsavAchyutau .. 62..\\
sadevagandharvamanuShyachAraNair
maharShibhiryakShamahoragairapi .
jayAbhivR^iddhyA parayAbhipUjitau
nihatya karNaM paramAhave tadA .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 69}
s
tathA nipAtite karNe tava sainye cha vidrute .
AshliShya pArtha.n dAshArho harShAdvachanamabravIt .. 1..\\
hato balabhidA vR^itrastvayA karNo dhana~njaya .
vadha.n vai karNa vR^itrAbhyA.n kathayiShyanti mAnavAH .. 2..\\
vajriNA nihato vR^itraH smayuge bhUri tejasA .
tvayA tu nihataH karNo dhanuShA nishitaiH sharaiH .. 3..\\
tamima.n vikramaM loke prathita.n te yasho vaham .
nivedayAvaH kaunteya dharmarAjAya dhImate .. 4..\\
vadha.n karNasya sa~NgrAme dIrghakAlachikIrShitam .
nivedya dharmarAjasya tvamAnR^iNya.n gamiShyasi .. 5..\\
tathetyukte keshavastu pArthena yadupu~NgavaH .
paryavartayadavyagro ratha.n rathavarasya tam .. 6..\\
dhR^iShTadyumna.n yudhAmanyuM mAdrIputrau vR^ikodaram .
yuyudhAna.n cha govinda ida.n vachanamabravIt .. 7..\\
parAnabhimukhA yattAstiShThadhvaM bhadramastu vaH .
yAvadAvedyate rAGYe hataH karNo.arjunena vai .. 8..\\
sa taiH shUrairanuGYAto yayau rAjaniveshanam .
pArthamAdAya govindo dadarsha cha yudhiShThiram .. 9..\\
shayAna.n rAjashArdUla.n kA~nchane shayanottame .
agR^ihNItA.n cha charaNau muditau pArthivasya tau .. 10..\\
tayoH praharShamAlAkShya prahArAMshchAtimAnuShAn .
rAdheyaM nihataMmatvA samuttasthau yudhiShThiraH .. 11..\\
tato.asmai yAdyathAvR^itta.n vAsudevaH priya.nvadaH .
kathayAmAsa karNasya nidhana.n yadunandanaH .. 12..\\
IShadutsmayamAnastu kR^iShNo rAjAnamabravIt .
yudhiShThira.n hatAmitra.n kR^itA~njAlirathAchyutaH .. 13..\\
diShTyA gANDIvadhanvA cha pANDavashcha vR^ikodaraH .
tva.n chApi kushalI rAjanmAdrIputrau cha pANDavau .. 14..\\
muktA vIra kShayAdasmAtsa~NgrAmAllomaharShaNAt .
kShipramuttarakAlAni kuru kAryANi pArthiva .. 15..\\
hato vaikArtanaH krUraH sUtaputro mahAbalaH .
diShTyA jayasi rAjendra diShTyA vardhasi pANDava .. 16..\\
yaH sa dyUtajitA.n kR^iShNAM prAha satpuruShAdhamaH .
tasyAdya sUtaputrasya bhUmiH pibati shoNitam .. 17..\\
shete.asau sharadIrNA~NgaH shatruste kurupu~Ngava .
taM pAshyA puruShavyAghra vibhinnaM bahudhA sharaiH .. 18..\\
yudhiShThirastu dAshArhaM prahR^iShTaH pratyapUjayat .
diShTyA diShTyeti rAjendra prItyA chedamuvAcha ha .. 19..\\
naitachchitraM mahAbAho tvAyi devakinandana .
tvayA sArathinA pArtho yatkuryAdadya pauruSham .. 20..\\
pragR^ihya cha kuru shreShThaH sA~Ngada.n dakShiNaM bhujam .
uvAcha dharmabhR^itpArtha ubhau tau keshavArjunau .. 21..\\
naranArAyaNau devau kathitau nAradena ha .
dharmasa.nsthApane yuktau purANau puruShottamau .. 22..\\
asakR^ichchApi medhAvI kR^iShNA dvaipAyano mama .
kathAmetAM mahAbAho divyAmakathayatprabhuH .. 23..\\
tava kR^iShNa prabhAveNa gANDIvena dhana~njayaH .
jayatyabhimukhA~nshatrUnna chAsIdvimukhaH kva chit .. 24..\\
jayashchaivA dhruvo.asmAkaM na tvasmAkaM parAjayaH .
yadA tva.n yudhi pArthasya sArathyamupajagmivAn .. 25..\\
evamuktvA mahArAja ta.n rathaM hemabhUShitam .
dantavarNairhayairyukta.n kAlavAlairmahArathaH .. 26..\\
AsthAya puruShavyAghraH svabalenAbhisa.nvR^itaH .
kR^iShNArjunAbhyA.n vIrAbhyAmanumanya tataH priyam .. 27..\\
Agato bahu vR^ittAnta.n draShTumAyodhanaM tadA .
AbhAShamANastau vIrAvubhau mAdhava phalgunau .. 28..\\
sa dadarsha raNe karNa.n shayAnaM puruSharShabham .
gANDIvamuktairvishikhaiH sarvataH shakalIkR^itam .. 29..\\
saputraM nihata.n dR^iShTvA karNa.n rAjA yudhiShThiraH .
prashasha.nsa naravyAghrAvubhau mAdhava pANDavau .. 30..\\
adya rAjAsmi govinda pR^ithivyAM bhrAtR^ibhiH saha .
tvayA nAthena vIreNa viduShA paripAlitaH .. 31..\\
hata.n dR^iShTvA naravyAghra.n rAdheyamabhimAninam .
nirAsho.adya durAtmAsau dhArtarAShTro bhaviShyati .
jIvitAchchApi rAjyAchcha hate karNe mahArathe .. 32..\\
tvatprasAdAdvaya.n chaiva kR^itArthAH puruSharShabha .
tva.n cha gANDIvadhanvA cha vijayI yadunandana .
diShTyA jayasi govinda diShTyA karNo nipAtitaH .. 33..\\
eva.n sa bahusho hR^iShTaH prashasha.nsa janArdanam .
arjuna.n chApi rAjendra dharmarAjo yudhiShThiraH .. 34..\\
tato bhImaprabhR^itibhiH sArvaishcha bhrAtR^ibhirvR^itam .
vardhayanti sma rAjAna.n harSha yuktA mahArathAH .. 35..\\
nakulaH sAhadevashcha pANDAvashcha vR^ikodaraH .
sAtyakishcha mahArAja vR^iShNInAM pravaro rathaH .. 36..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha pANDupA~nchAla sR^i~njayAH .
pUjayanti sma kaunteyaM nihate sUtanandane .. 37..\\
te vardhayitvA nR^ipatiM pANDuputra.n yudhiShThiram .
jitakAshino labdhalakShA yuddhashauNDAH prahAriNaH .. 38..\\
stuvantaH stavayuktAbhirvAgbhiH kR^iShNau parantapau .
jagmuH svashibirAyaiva mudA yuktA mahArathAH .. 39..\\
evameSha kShayo vR^ittaH sumahA.NllomaharShaNaH .
tava durmantrite rAjannatIta.n kiM nu shochasi .. 40..\\
vai
shrutvA tadapriya.n rAjandhR^itarAShTro mahIpatiH .
papAta bhUmau nishcheShTaH kauravyaH paramArtivAn .
tathA satyavratA devI gAndhArI dharmadarshinI .. 41..\\
taM pratyagR^ihNAdviduro nR^ipati.n sa~njayastathA .
paryAshvAsayatashchaiva.n tAvubhAveva bhUmipam .. 42..\\
tathaivotthApayAmAsurgAndhArI.n rAjayoShitaH .
tAbhyAmAshvasito rAjA tUShNImAsIdvichetanaH .. 43..\\
##\end{multicols}##
##
\medskip\hrule\medskip
Last updated on \today ; Send corrections to sanskrit@cheerful.com
\end{document}