j
evaM nipatite karNe samare savyasAchinA .
alpAvashiShTAH kuravaH kimakurvata vai dvija .. 1..\\
udIryamANa.n cha balaM dR^iShTvA rAjA suyodhanaH .
pANDavaiH prAptakAla.n cha kiM prApadyata kauravaH .. 2..\\
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tadAchakShva dvijottama .
na hi tR^ipyAmi pUrveShA.n shR^iNvAnashcharitaM mahat .. 3..\\
vai
tataH karNe hate rAjandhArtarAShTraH suyodhanaH .
bhR^isha.n shokArNave magno nirAshaH sarvato.abhavat .. 4..\\
hA karNa hA karNa iti shochamAnaH punaH punaH .
kR^ichchhrAtsvashibiraM prAyAddhatasheShairnR^ipaiH saha .. 5..\\
sa samAshvAsyamAno.api hetubhiH shAstranishchitaiH .
rAjabhirnAlabhachchharma sUtaputra vadha.n smaran .. 6..\\
sa divaM balavanmatvA bhavitavya.n cha pArthivaH .
sa~NgrAme nishchaya.n kR^itvA punaryuddhAya niryayau .. 7..\\
shalya.n senApati.n kR^itvA vidhivadrAjapu~NgavaH .
raNAyaniryayau rAjA hatasheShairnR^ipaiH saha .. 8..\\
tataH sutumula.n yuddha.n kurupANDavasenayoH .
babhUva bharatashreShTha devAsuraraNopamam .. 9..\\
tataH shalyo mahArAja kR^itvA kadanamAhave .
pANDusainyasya madhyAhne dharmarAjena pAtitaH .. 10..\\
tato duryodhano rAjA hatabandhU raNAjirAt .
apasR^itya hrada.n ghora.n vivesha ripujAdbhayAt .. 11..\\
athAparAhNe tasyAhnaH parivArya mahArathaiH .
hradAdAhUya yogena bhImasenena pAtitaH .. 12..\\
tasminhate maheShvAse hatashiShTAstrayo rathAH .
sa.nrabhAnnishi rAjendra jaghnuH pA~nchAla sainikAn .. 13..\\
tataH pUrvAhNasamaye shibirAdetya sa~njayaH .
pravivesha purI.n dIno duHkhashokasamanvitaH .. 14..\\
pravishya cha pura.n tUrNaM bhujAvuchchhritya duHkhitaH .
vepamAnastato rAGYaH pravivesha niveshanam .. 15..\\
ruroda cha naravyAghra hA rAjanniti duHkhitaH .
aho bata vivignAH sma nidhanena mahAtmanaH .. 16..\\
aho subalavAnkAlo gatishcha paramA tathA .
shakratulyabalAH sarve yatrAvadhyanta pArthivAH .. 17..\\
dR^iShTvaiva cha puro rAja~njanaH sArvaH sa sa~njayam .
praruroda bhR^ishodvigno hA rAjanniti sasvaram .. 18..\\
AkumAraM naravyAghra tatpura.n vai samantataH .
ArtanAdaM mahachchakre shrutvA vinihataM nR^ipam .. 19..\\
dhAvatashchApyapashyachcha tatra trInpuruSharShabhAn .
naShTachittAnivonmattA~nshokena bhR^ishapIDitAn .. 20..\\
tathA sa vihvalaH sUtaH pravishya nR^ipatikShayam .
dadarsha nR^ipatishreShThaM praGYA chakShuShamIshvaram .. 21..\\
dR^iShTvA chAsInamanagha.n samantAtparivAritam .
snuShAbhirbharatashreShTha gAndhAryA vidureNa cha .. 22..\\
tathAnyaishcha suhR^idbhishcha GYAtibhishcha hitaiShibhiH .
tameva chArtha.n dhyAyantaM karNasya nidhanaM prati .. 23..\\
rudannevAbravIdvAkya.n rAjAna.n janamejaya .
nAtihR^iShTamanAH sUto bAShpasandigdhayA girA .. 24..\\
sa~njayo.ayaM naravyAghra namaste bharatarShabha .
adrAdhipo hataH shalyaH shakuniH saubalastathA .
ulUkaH puruShavyAghra kaitavyo dR^iDhavikramaH .. 25..\\
saMshaptakA hatAH sarve kAmbojAshcha shakaiH saha .
mlechchhAshcha pArvatIyAshcha yavanAshcha nipAtitAH .. 26..\\
prAchyA hatA mahArAja dAkShiNAtyAshcha sarvashaH .
udIchyA nihatAH sarve pratIchyAshcha narAdhipa .
rAjAno rAjaputrAshcha sarvato nihatA nR^ipa .. 27..\\
duryodhano hato rAjanyathoktaM pANDavena cha .
bhagnasaktho mahArAja shete pA.nsuShu rUShitaH .. 28..\\
dhR^iShTaddyumno hato rAja~nshikhANDI chAparAjitaH .
uttamaujA yudhAmanyustathA rAjanprabhadrakAH .. 29..\\
pA~nchAlAshcha naravyAghrAshchedayashcha niShUditAH .
tava putrA hatAH sarve draupadeyAshcha bhArata .
karNa putro hataH shUro vR^iShA seno mahAbalaH .. 30..\\
narA vinihatAH sarve gajAshcha vinipAtitAH .
rathinashcha naravyAghra hayAshcha nihatA yudhi .. 31..\\
ki.n chichchheShaM cha shibiraM tAvakAnAM kR^ita.n vibho .
pANDavAnA.n cha shUrANA.n samAsAdya parasparam .. 32..\\
prAyaH strI sheShamabhavajjagatkAlena mohitam .
sApta pANDavataH sheShA dhArtarAShTrAstathA trayaH .. 33..\\
te chaiva bhrAtaraH pa~ncha vAsudevo.atha sAtyakiH .
kR^ipashcha kR^itavarmA cha drauNishcha jayatA.n varaH .. 34..\\
tavApyete mahArAja rathino nR^ipasattama .
akShauhiNInA.n sarvAsAM sametAnA.n janeshvara .
ete sheShA mahArAja sarve.anye nidhana.n gatAH .. 35..\\
kAlena nihata.n sarva.n jagadvai bharatarShabha .
duryodhana.n vai purataH kR^itvA vairasya bhArata .. 36..\\
etachchhrutvA vachaH krUra.n dhR^itarAShTro janeshvaraH .
nipapAta mahArAja gatasattvo mahItale .. 37..\\
tasminnipatite bhUmau viduro.api mahAyashAH .
nipapAta mahArAja rAjavyasanakarshitaH .. 38..\\
gAndhArI cha nR^ipashreShTha sarvAshcha kuru yoShitaH .
patitAH sahasA bhUmau shrutvA krUra.n vachashcha tAH .. 39..\\
niHsa~nj~naM patitaM bhUmau tadAsIdrAjamaNDalam .
pralApa yuktA mahatI kathA nyastA paTe yathA .. 40..\\
kR^ichchhreNa tu tato rAjA dhR^itarAShTro mahIpatiH .
shanairalabhata prANAnputravyasanakarshitaH .. 41..\\
labdhvA tu sa nR^ipaH sa~nj~nA.n vepamAnaH suduHkhitaH .
udIkShya cha dishaH sarvAH kShattAra.n vAkyamabravIt .. 42..\\
vidvankShattarmahAprAGYa tva.n gatirbharatarShabha .
mamAnAthasya subhR^ishaM putrairhInasya sarvashaH .
evamuktvA tato bhUyo visa~nj~no nipapAta ha .. 43..\\
ta.n tathA patitaM dR^iShTvA bAndhavA ye.asya ke chana .
shItaistu siShichustoyairvivyajurvyajanairapi .. 44..\\
sa tu dIrgheNa kAlena pratyAshvasto mahIpatiH .
tUShNI.n dadhyau mahIpAlaH putravyasanakarshitaH .
niHshvasa~njihmaga iva kumbhakShipto vishAM pate .. 45..\\
sa~njayo.apyarudattatra dR^iShTvA rAjAnamAturam .
tathA sarvAH striyashchaiva gAndhArI cha yashasvinI .. 46..\\
tato dIrgheNa kAlena vidura.n vAkyamabravIt .
dhR^itarAShTro naravyAghro muhyamAno muhurmuhuH .. 47..\\
gachchhantu yoShitaH sarvA gAndhArI cha yashasvinI .
tatheme suhR^idaH sarve bhrashyate me mano bhR^isham .. 48..\\
evamuktastataH kShattA tAH striyo bharatarShabha .
visarjayAmAsa shanairvepamAnaH punaH punaH .. 49..\\
nishchakramustataH sarvAstAH striyo bharatarShabha .
suhR^idashcha tataH sarve dR^iShTvA rAjAnamAturam .. 50..\\
tato narapati.n tatra labdhasa~nj~naM parantapa .
avekShya sa~njayo dIno rodamAnaM bhR^ishAturam .. 51..\\
prA~njalirniHshvasanta.n cha taM narendraM muhurmuhuH .
samAshvAsayata kShattA vachasA madhureNa ha .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2}
vai
visR^iShTAsvatha nArIShu dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
vilalApa mahArAja duHkhAdduHkhatara.n gataH .. 1..\\
sadhUmamiva niHshvasya karau dhunvanpunaH punaH .
vichintya cha mahArAja tato vachanamabravIt .. 2..\\
aho bata mahadduHkha.n yadahaM pANDavAnraNe .
kShemiNashchAvyayAMshchaiva tvattaH sUta shR^iNomi vai .. 3..\\
vajrasAra mayaM nUna.n hR^idayaM sudR^iDhaM mama .
yachchhrutvA nihatAnputrAndIryate na sahasradhA .. 4..\\
intayitvA vachasteShAM bAla krIDA.n cha sa~njaya .
adya shrutvA hatAnputrAnbhR^ishaM me dIryate manaH .. 5..\\
andhatvAdyadi teShA.n tu na me rUpanidarshanam .
putrasneha kR^itA prItirnityameteShu dhAritA .. 6..\\
bAlabhAvamatikrAntAnyauvanasthAMshcha tAnaham .
madhyaprAptA.nstathA shrutvA hR^iShTa Asa.n tathAnagha .. 7..\\
tAnadynihatana shrutvA hR^itaishvaryAnhR^itaujasaH .
na labhe vai kva chichchhAntiM putrAdhibhirabhiplutaH .. 8..\\
ehyehi putra rAjendra mamAnAthasya sAmpratam .
tvayA hIno mahAbAho kAM nu yAsyAmyaha.n gatim .. 9..\\
gatirbhUtvA mahArAja GYAtInA.n suhR^idA.n tathA .
andha.n vR^iddha.n cha mAM vIra vihAya kva nu gachchhasi .. 10..\\
sA kR^ipA sA cha te prItiH sA cha rAjansumAnitA .
katha.n vinihataH pArthaiH sa.nyugeShvaparAjitaH .. 11..\\
katha.n tvaM pR^ithivIpAlAnbhuktvA tAtha samAgatAn .
sheShe vinihato bhUmau prAkR^itaH kunR^ipo yathA .. 12..\\
ko nu mAmutthita.n kAlye tAta tAteti vakShyati .
mahArAjeti satata.n lokanAtheti chAsakR^it .. 13..\\
pariShvajya cha mA.n kaNThe snehenAklinna lochanaH .
anushAdhIti kauravya tatsAdhu vada me vachaH .. 14..\\
nanu nAmAhamashrauSha.n vachana.n tava putraka .
bhUyasI mama pR^ithvIya.n yathA pArthasya no tathA .. 15..\\
bhagadattaH kR^ipaH shalya Avantyo.atha jayadrathaH .
bhUrishravAH somadatto mahArAjo.atha bAhlikaH .. 16..\\
ashvatthAmA cha bhojashcha mAgadhashcha mahAbalaH .
bR^ihadbalashcha kAshIshaH shakunishchApi saubalaH .. 17..\\
mlechchhAshcha bahusAhasrAH shakAshcha yavanaiH saha .
sudakShiNashcha kAmbojastrigartAdhipatistathA .. 18..\\
bhIShmaH pitAmahashchaiva bhAradvAjo.atha gautamaH .
shrutAyushchAchyutAyushcha shatAyushchApi vIryavAn .. 19..\\
jalasandho.athArshyashR^i~NgI rAkShasashchApyalAyudhaH .
alambuso mahAbAhuH subAhushcha mahArathaH .. 20..\\
ete chAnye cha bahavo rAjAno rAjasattama .
madarthamudyatAH sarve prANA.nstyaktvA raNe prabho .. 21..\\
yeShAM madhye sthito yuddhe bhrAtR^ibhiH parivAritaH .
yodhayiShyAmyahaM pArthAnpA~nchAlAMshchaiva sarvashaH .. 22..\\
chedIMshcha nR^ipashArdUla draupadeyAMshcha sa.nyuge .
sAtyaki.n kuntibhojaM cha rAkShasaM cha ghaTotkacham .. 23..\\
eko.apyeShAM mahArAja samarthaH saMnivAraNe .
samare pANDaveyAnA.n sa~Nkruddho hyabhidhAvatAm .
kiM punaH sahitA vIrAH kR^itavairAshcha pANDavaiH .. 24..\\
atha vA sarva evaite pANDavasyAnuyAyibhiH .
yotsyanti saha rAjaindra haniShyanti cha tAnmR^idhe .. 25..\\
karNastveko mayA sArdhaM nihaniShyati pANDavAn .
tato nR^ipatayo vIrAH sthAsyanti mama shAsane .. 26..\\
yashcha teShAM praNetA vai vAsudevo mahAbalaH .
na sa saMnahyate rAjanniti mAmabravIdvachaH .. 27..\\
tasyAha.n vadataH sUta bahusho mama saMnidhau .
yuktito hyanupashyAmi nihatAnpANDavAnmR^idhe .. 28..\\
teShAM madhye sthitA yatra hanyante mama putrakAH .
vyAyachchhamAnAH samare kimanyadbhAgadheyataH .. 29..\\
bhIShmashcha nihato yatra lokanAthaH pratApavAn .
shikhaNDina.n samAsAdya mR^igendra iva jambukam .. 30..\\
droNashcha brAhmaNo yatra sArva shastrAstrapAragaH .
nihataH pANDavaiH sa~Nkhye kimanyadbhAgadheyataH .. 31..\\
bhUri shvarA hato yatra somadattashcha sAmyuge .
bAhlIkashcha mahArAja kimanyAdbhaga dheyataH .. 32..\\
sudakShiNo hato yatra jalasandhashcha kauravaH .
shrutAyushchAchyutAyushcha kimanyadbhAgadheyataH .. 33..\\
bR^ihadbalo hato yatra magadhashcha mahAbalaH .
Avantyo nihato yatra trigartashcha janAdhipaH .
saMshaptakAshcha bahavaH kimanyadbhAgadheyataH .. 34..\\
alambusastathA rAjanrAkShAsashchApyalAyudhaH .
ArshyashR^i~Ngashcha nihataH kimanyadbhAgadheyataH .. 35..\\
nArAyaNA hatA yatra gopAlA yuddhadurmadAH .
mlechchhAshcha bahusAhasrAH kimanyadbhAgadheyataH .. 36..\\
shakuniH saubalo yatra kaitavyashcha mahAbalaH .
nihataH sabalo vIraH kimanyadbhAgadheyataH .. 37..\\
rAjAno rAjaputrAshcha shUrAH parighabAhavaH .
nihatA bahavo yatra kimanyadbhAgadheyataH .. 38..\\
nAnAdeshasamAvR^ittAH kShatriyA yatra sa~njaya .
nihatAH samare sarve kimanyadbhAgadheyataH .. 39..\\
putrAshcha me vinihatAH pautrAshchaiva mahAbalAH .
vayasyA bhrAtarashchaiva kimanyadbhAgadheyataH .. 40..\\
bhAgadheya samAyukto dhruvamutpadyate naraH .
yashcha bhAgyasamAyuktaH sa shubhaM prApnuyAnnaraH .. 41..\\
aha.n viyuktaH svairbhAgyaiH putraishchaiveha sa~njaya .
kathamadya bhaviShyAmi vR^iddhaH shatruvasha.n gataH .. 42..\\
nAnyadatra paraM manye vanavAsAdR^ite prabho .
so.aha.n vana.n gamiShyAmi nirbandhurGYAtisa~NkShaye .. 43..\\
na hi me.anyadbhavechchhreyo vanAbhyupagamAdR^ite .
imAmavasthAM prAptasya lUnapakShasya sa~njaya .. 44..\\
duryodhano hato yatra shalyash cha nihato yudhi .
duHshAsano vishastashcha vikarNashcha mahAbalaH .. 45..\\
katha.n hi bhImasenasya shroShye.ahaM shabdamuttamam .
ekena samare yena hataM putrashataM mama .. 46..\\
asakR^idvadatastasya duryodhana vadhena cha .
duHkhashokAbhisantapto na shroShye paruShA giraH .. 47..\\
eva.n sa shokasantaptaH pArthivo hatabAndhavaH .
muhurmuhurmuhyamAnaH putrAdhibhirabhiplutaH .. 48..\\
vilapya suchira.n kAlaM dhR^itarAShTro.ambikA sutaH .
dIrghamuShNa.n cha niHshvasya chintayitvA parAbhavam .. 49..\\
duHkhena mahatA rAjA santapto bharatarShabha .
punargAvalgaNi.n sUtaM paryapR^ichchhadyathAtatham .. 50..\\
bhIShmadroNau hatau shrutvA sUtaputra.n cha pAtitam .
senApatiM praNetAra.n kimakurvata mAmakAH .. 51..\\
ya.n yaM senA praNetAraM yudhi kurvanti mAmakAH .
achireNaiva kAlena ta.n taM nighnanti pANDavAH .. 52..\\
raNamUrdhni hato bhIShmaH pashyatA.n vaH kirITinA .
evameva hato droNaH sarveShAmeva pashyatAm .. 53..\\
evameva hataH karNaH sUtaputraH pratApavAn .
sA rAjakAnA.n sarveShAM pashyatAM vaH kirITinA .. 54..\\
pUrvamevAhamukto vai vidureNa mahAtmanA .
duryodhanAparAdhena prajeya.n vinashiShyati .. 55..\\
ke chinna samyakpashyanti mUDhAH samyaktathApare .
tadidaM mama mUDhasyA tathA bhUta.n vachaH sma ha .. 56..\\
yadabravInme dharmAtmA viduro dIrghadarshivAn .
tattathA samanuprApta.n vachanaM satyavAdinaH .. 57..\\
daivopahatachittena yanmayApakR^itaM purA .
anayasya phala.n tasya brUhi gAvalgaNe punaH .. 58..\\
ko vA mukhamanIkAnAmAsItkarNe nipAtite .
arjuna.n vAsudeva.n cha ko vA pratyudyayau rathI .. 59..\\
ke.arakShandakShiNa.n chakraM madrarAjasya sa.nyuge .
vAma.n cha yoddhukAmasya ke vA vIrasya pR^iShThataH .. 60..\\
katha.n cha vaH sametAnAM madrarAjo mahAbalaH .
nihataH pANDavaiH sa~Nkhye putro vA mama sa~njaya .. 61..\\
brUhi sarva.n yathAtattvaM bharatAnAM mahAkShayam .
yathA cha nihataH sa~Nkhye putro duryodhano mama .. 62..\\
pA~nchAlAshcha yathA sarve nihatAH sapadAnugAH .
dhR^iShTadyumnaH shikhANDI cha draupadyAH pa~ncha chAtmajAH .. 63..\\
pANDavAshcha yathA muktAstathobhau sAtvatau yudhi .
kR^ipashcha kR^itavarmA cha bhAradvAjasya chAtmajaH .. 64..\\
yadyathA yAdR^isha.n chaiva yuddha.n vR^ittaM cha sAmpratam .
ahila.n shrotumichchhAmi kushalo hyasi sa~njaya .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3}
s
shR^iNu rAjannavahito yathAvR^itto mahAnkShayaH .
kurUNAM pANDavAnA.n cha samAsAdya parasparam .. 1..\\
nihate sUtaputre tu pANDavena mahAtmanA .
vidruteShu cha sainyeShu samAnIteShu chAsakR^it .. 2..\\
vimukhe tava putre tu shokopahatachetasi .
bhR^ishodvigneShu sainyeShu dR^iShTvA pArthasya vikramam .. 3..\\
dhyAyamAneShu sainyeShu duHkhaM prApteShu bhArata .
balAnAM madhyamAnAnA.n shrutvA ninadamuttamam .. 4..\\
abhiGYAnaM narendrANA.n vikR^itaM prekShya sa.nyuge .
patitAnrathanIDAMshcha rathAMshchApi mahAtmanAm .. 5..\\
raNe vinihatAnnAgAndR^iShTvA pattIMshcha mAriSha .
Ayodhana.n chAtighora.n rudrasyAkrIDa saMnibham .. 6..\\
aprakhyAti.n gatAnAM tu rAGYA.n shatasahasrashaH .
kR^ipAviShTaH kR^ipo rAjanvayaH shIlasamanvitaH .. 7..\\
abravIttatra tejasvI so.abhisR^itya janAdhipam .
duryodhanaM manyuvashAdvachana.n vachanakShamaH .. 8..\\
duryodhana nibodheda.n yattvA vakShyAmi kaurava .
shrutvA kuru mahArAja yadi te rochate.anagha .. 9..\\
na yuddhadharmAchchhreyAnvai panthA rAjendra vidyate .
ya.n samAshritya yudhyante kShatriyAH kShatriyarShabha .. 10..\\
putro bhrAtA pitA chaiva svasreyo mAtulastathA .
sambandhibandhavAshchaiva yodhyA vai kShatrajIvinA .. 11..\\
vadhe chaiva paro dharmastathAdharmaH palAyane .
te sma ghorA.n samApannA jIvikA.n jIvitArthinaH .. 12..\\
tatra tvAM prativakShyAmi ki.n chideva hita.n vachaH .
hate bhIShme cha droNe cha karNe chaiva mahArathe .. 13..\\
jayadrathe cha nihate tava bhrAtR^iShu chAnagha .
lakShmaNe tava putre cha ki.n sheShaM paryupAsmahe .. 14..\\
yeShu bhAra.n samAsajya rAjye matimakurmahi .
te santyajya tanUryAtAH shUrA brahma vidA.n gatim .. 15..\\
vaya.n tviha vinA bhUtA guNavadbhirmahArathaiH .
kR^ipaNa.n vartayiShyAma pAtayitvA nR^ipAnbahUn .. 16..\\
sarvairapi cha jIvadbhirbIbhatsuraparAjitaH .
kR^iShNa netro mahAbAhurdevairapi durAsadaH .. 17..\\
indra kArmukavajrAbhamindraketumivochchhritam .
vAnara.n ketumAsAdya sa~ncachAla mahAchamUH .. 18..\\
si.nhanAdena bhImasya pA~nchajanya svanena cha .
gANDIvasya cha nirghoShAtsa.nhR^iShyanti manA.nsi naH .. 19..\\
charantIva mahAvidyunmuShNanti nayanaprabhAm .
alAtamiva chAviddha.n gANDIva.n samadR^ishyata .. 20..\\
jAmbUnadavichitra.n cha dhUyamAnaM mahaddhanuH .
dR^ishyate dikShu sarvAsu vidyudabhraghaneShviva .. 21..\\
udyamAnashcha kR^iShNena vAyuneva balAhakaH .
tAvaka.n tadbala.n rAjannarjuno.astravidAM varaH .
gahana.n shishire kakSha.n dadAhAgnirivotthitaH .. 22..\\
gAhamAnamanIkAni mahendrasadR^ishaprabham .
dhana~njayamapashyAma chaturdantamiva dvipam .. 23..\\
vikShobhayanta.n senA.n te trAsayantaM cha pArthivAn .
dhana~njayamapashyAma nalinImiva ku~njaram .. 24..\\
trAsayanta.n tathA yodhAndhanurghoSheNa pANDavam .
bhUya enamapashyAma si.nhaM mR^igagaNA iva .. 25..\\
sarvalokamaheShvAsau vR^iShabhau sarvadhanvinAm .
Amuktakavachau kR^iShNau lokamadhye virejatuH .. 26..\\
adya sapta dashAhAni vartamAnasya bhArata .
sa~NgrAmasyAtighorasya vadhyatA.n chAbhito yudhi .. 27..\\
vAyuneva vidhUtAni tavAnIkAni sarvashaH .
sharadambhoda jAlAni vyashIryanta samantataH .. 28..\\
tAM nAvamiva paryastAM bhrAntavAtAM mahArNave .
tava senAM mahArAja savyasAchI vyakampayat .. 29..\\
kva nu te sUtaputro.abhUtkva nu droNaH sahAnugaH .
aha.n kva cha kva chAtmA te hArdikyashcha tathA kva nu .
duHshAsanashcha bhrAtA te bhrAtR^ibhiH sahitaH kva nu .. 30..\\
bANagochara sampAptaM prekShya chaiva jayadratham .
sambandhinaste bhrAtR^IMshcha sahAyAnmAtulA.nstathA .. 31..\\
sarvAnvikramya miShato lokAMshchAkramya mUrdhani .
jayadratho hato rAjankiM nu sheShamupAsmahe .. 32..\\
ko veha sa pumAnasti yo vijeShyati pANDavam .
tasya chAstrANi divyAni vividhAni mahAtmanaH .
gANDIvasya cha nirghoSho vIryANi harate hi naH .. 33..\\
naShTachandrA yathA rAtriH seneya.n hatanAyakA .
nAgabhagnadrumA shuShkA nadIvAkulatA.n gatA .. 34..\\
dhvajinyA.n hatanetrAyAM yatheShTaM shvetavAhanaH .
chariShyati mahAbAhuH kakShe.agniriva sa~njvalan .. 35..\\
sAtyakeshchaiva yo vego bhImasenasya chobhayoH .
darayeta girInsarvA~nshoShayeta cha sAgarAn .. 36..\\
uvAcha vAkya.n yadbhImaH sabhAmadhye vishAM pate .
kR^ita.n ta sakalaM tena bhUyashchaiva kariShyati .. 37..\\
pramukhasthe tadA karNe balaM pANDava rakShitam .
durAsada.n tathA guptaM gUDhaM gANDIvadhanvanA .. 38..\\
yuShmAbhistAni chIrNAni yAnyasAhUni sAdhuShu .
akAraNakR^itAnyeva teShA.n vaH phalamAgatam .. 39..\\
Atmano.arthe tvayA loko yatnataH sarva AhR^itaH .
sa te saMshayitastAta AtmA cha bharatarShabha .. 40..\\
rakSha duryodhanAtmAnamAtmA sarvasya bhAjanam .
bhinne hi bhAjane tAta disho gachchhati tadgatam .. 41..\\
hIyamAnena vai sandhiH paryeShTavyaH samena cha .
vigraho vardhamAnena nItireShA bR^ihaspateH .. 42..\\
te vayaM pANDuputrebhyo hInAH svabalashaktitaH .
atra te pANDavaiH sArdha.n sandhiM manye kShamaM prabho .. 43..\\
na jAnIte hi yaH shreyaH shreyasashchAvamanyate .
sa kShipraM bhrashyate rAjyAnna cha shreyo.anuvindati .. 44..\\
praNipatya hi rAjAna.n rAjyaM yadi labhemahi .
shreyaH syAnna tu mauDhyena rAjangantuM parAbhavam .. 45..\\
vaichitravIrya vachanAtkR^ipA shIllo yudhiShThiraH .
viniyu~njIta rAjye tvA.n govinda vachanena cha .. 46..\\
yadbrUyAddhi hR^iShIkesho rAjAnamaparAjitam .
arjunaM bhImasena.n cha sarvaM kuryurasaMshayam .. 47..\\
nAtikramiShyate kR^iShNo vachana.n kauravasya ha .
dhR^itarAShTrasya manye.ahaM nApi kR^iShNasya pANDavaH .. 48..\\
etatkShamamahaM manye tava pArthairavigraham .
na tva bravImi kArpaNyAnna prANaparirakShaNAt .
pathya.n rAjanbravImi tvA.n tatparAsuH smariShyasi .. 49..\\
iti vR^iddho vilapyaitatkR^ipaH shAradvato vachaH .
dIrghamuShNa.n cha niHshvasya shushocha cha mumoha cha .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4}
s
evamukto.ato rAjA gautamena yashasvinA .
niHshvasya dIrghamuShNa.n cha tUShNImAsIdvishAM pate .. 1..\\
tato muhUrta.n sa dhyAtvA dhArtarAShTro mahAmanAH .
kR^ipa.n shAradvataM vAkyamityuvAcha parantapaH .. 2..\\
yatki.n chitsuhR^idA vAchyaM tatsarva.n shrAvito hyaham .
kR^ita.n cha bhavatA sarvaM prANAnsantyajya yudhyatA .. 3..\\
gAhamAnamanIkAni yudhyamAnaM mahArathaiH .
pANDavairatitejobhirlokastvAmanudR^iShTavAn .. 4..\\
suhR^idA yadida.n vAchyaM bhavatA shrAvito hyaham .
na mAM prINAti tatsarvaM mumUrShoriva bheShajam .. 5..\\
hetukAraNa sa.nyukta.n hitaM vachanamuttamam .
uchyamAnaM mahAbAho na me viprAgrya rochchate .. 6..\\
rAjyAdvinikR^ito.asmAbhiH katha.n so.asmAsu vishvaset .
akShadyUte cha nR^ipatirjito.asmAbhirmahAdhanaH .
sa kathaM mama vAkyAni shraddadhyAdbhUya eva tu .. 7..\\
tathA dautyena samprAptaH kR^iShNaH pArtha hite rataH .
pralabdhashcha hR^iShIkeshastachcha karma virodhitam .
sa cha me vachanaM brahmankathamevAbhima.nsyate .. 8..\\
vilalApa hi yatkR^iShNA sabhAmadhye sameyuShI .
na tanmarShayate kR^iShNo na rAjyaharaNa.n tathA .. 9..\\
ekaprANAvubhau kR^iShNAvanyonyaM prati sa.nhatau .
purA yachchhrutamevAsIdadya pashyAmitatprabho .. 10..\\
svasrIya.n cha hata.n shrutvA duHkhasvapiti keshavaH .
kR^itAgaso vaya.n tasya sa madarthaM kathaM kShamet .. 11..\\
abhimanyorvinAshena na sharma labhate.arjunaH .
sa kathaM maddhite yatnaM prakariShyati yAchitaH .. 12..\\
madhyamaH pANDavastIkShNo bhImaseno mahAbalaH .
pratiGYAtma cha tenogra.n sa bhAjyeta na saMnamet .. 13..\\
ubhau tau baddhanistriMshAvubhau chAbaddha ka~NkaTau .
kR^itavairAvubhau vIrau yamAvapi yamopamau .. 14..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha kR^itavairau mayA saha .
tau kathaM maddhite yatnaM prakuryAtA.n dvijottama .. 15..\\
duHshAsanena yatkR^iShNA ekavastrA rajasvalA .
parikliShTA sabhAmadhye sarvalokasya pashyataH .. 16..\\
tathA vivasanA.n dInA.n smarantyadyApi pANDavAH .
na nivArayitu.n shakyAH sa~NgrAmAtte parantapAH .. 17..\\
yadA cha draupadI kR^iShNA madvinAshAya duHkhitA .
ugra.n tepe tapaH kR^iShNA bhartR^INAm arthasiddhaye .
sthaNDile nityadA shete yAvadvairasya yAtanA .. 18..\\
nikShipya mAna.n darpaM cha vAsudeva sahodarA .
kR^iShNAyAH prekShyavadbhUtvA shushrUShA.n kurute sadA .. 19..\\
iti sarva.n samunnaddhaM na nirvAti katha.n chana .
abhimanyorvinAshena sa sandheyaH kathaM mayA .. 20..\\
katha.n cha nAma bhuktvemAM pR^ithivI.n sAgarAmbarAm .
pANDavAnAM prasAdena bhu~njIyA.n rAjyamalpakam .. 21..\\
uparyupari rAGYA.n vai jvalito bhAskaro yathA .
yudhiShThira.n kathaM pashchAdanuyAsyAmi dAsavat .. 22..\\
kathaM bhuktvA svayaM bhogAndattvA dAyAMshcha puShkalAn .
kR^ipaNa.n vartayiShyAmi kR^ipaNaiH saha jIvikAm .. 23..\\
nAbhyasUyAmi te vAkyamukta.n snigdhaM hita.n tvayA .
na tu sandhimahaM manye prAptakAla.n kathaM chana .. 24..\\
sunItamanupashyAmi suyuddhena parantapa .
nAya.n klIbayituM kAlaH sa.nyoddhuM kAla eva naH .. 25..\\
iShTaM me bahubhiryaGYairdattA vipreShu dakShNiNAH .
prAptAH kramashrutA vedAH shatrUNAM mUrdhni cha sthitam .. 26..\\
bhR^ityame subhR^itAstAta dInashchAbhyuddhR^ito janaH .
yAtAni pararAShTrANi svarAShTramanupAlitam .. 27..\\
bhuktAshcha vividhA bhogAstrivargaH sevito mayA .
pitR^INA.n gatamAnR^iNyaM kShatradharmasya chobhayoH .. 28..\\
na dhruva.n sukhamastIha kuto rAjya.n kuto yashaH .
iha kIrtirvidhAtavyA sA cha yuddhena nAnyathA .. 29..\\
gR^ihe yatkShatriyasyApi nidhana.n tadvigarhitam .
adharmaH sumahAneSha yachchhayyA maraNa.n gR^ihe .. 30..\\
araNye yo vimu~ncheta sa~NgrAme vA tanuM naraH .
kratUnAhR^itya mahato mahimAna.n sa gachchhati .. 31..\\
kR^ipaNa.n vipalannArto jarayAbhipariplutaH .
mriyate rudatAM madhye GYAtInAM na sa pUruShaH .. 32..\\
tyaktvA tu vividhAnbhogAnprAptAnAM maramA.n gatim .
apIdAnI.n suyuddhena gachchheyaM satsalokatAm .. 33..\\
shUrANAmArya vR^ittAnA.n sa~NgrameShvanivartinAm .
dhImatA.n satyasandhAnAM sarveShA.n kratuyAjinAm .. 34..\\
shastrAvabhR^ithamAptAnA.n dhruva.n vAsastriviShTape .
mudA nUnaM prapashyanti shubhrA hyapsarasA.n gaNAH .. 35..\\
pashyanti nUnaM pitaraH pUjitA~nshakra sa.nsadi .
apsarobhiH parivR^itAnmodamAnA.nstriviShTape .. 36..\\
panthAnamamarairyAta.n shUraishchaivAnivartibhiH .
api taiH sa~NgataM mArga.n vayamapyAruhemahi .. 37..\\
pitAmahena vR^iddhena tathAcharyeNa dhImatA .
jayadrathena karNena tathA duHshAsanena cha .. 38..\\
ghaTamAnA madarthe.asminhatAH shUrA janAdhipAH .
sherate lohitAktA~NgAH pR^ithivyA.n sharavikShatAH .. 39..\\
uttamAstravidaH shUrA yathoktakratuyAjinaH .
tyaktvA prANAnyathAnyAyamindra sadmasu dhiShThitAH .. 40..\\
taistvaya.n rachitaH panthA durgamo hi punarbhavet .
sampatadbhirmahAvegairito yAdbhish cha sadgatim .. 41..\\
ye madarthe hatAH shUrAsteShA.n kR^itamanusmaran .
R^iNa.n tatpratimu~nchAno na rAjye mana Adadhe .. 42..\\
pAtayitvA vayasyAMshcha bhrAtR^Inatha pitAmahAn .
jIvita.n yadi rakSheyaM loko mA.n garhayeddhruvam .. 43..\\
kIdR^isha.n cha bhavedrAjyaM mama hInasya bandhubhiH .
sakhibhishcha suhR^idbhishcha praNipatya cha pANDavam .. 44..\\
so.ahametAdR^isha.n kR^itvA jagato.asya parAbhavam .
suyuddhena tataH svargaM prApsyAmi na tadanyathA .. 45..\\
eva.n duryodhanenokta.n sarve sampUjya tadvachaH .
sAdhu sAdhviti rAjAna.n kShatriyAH sambabhAShire .. 46..\\
parAjayamashochantaH kR^itachittAsh cha vikrame .
sarve sunishchitA yoddhumudagramanaso.abhavan .. 47..\\
tato vAhAnsamAshvAsya sarve yuddhAbhinandinaH .
Une dviyojane gatvA pratyatiShThanta kauravAH .. 48..\\
AkAshe vidrume puNye prasthe himavataH shubhe .
aruNA.n sarasvatIM prApya papuH sasnush cha tajjalam .. 49..\\
tava putrAH kR^itotsAhAH paryavartanta te tataH .
paryavasthApya chAtmAnamanyonyena punastadA .
sarve rAjannyavartanta kShatriyAH kAlachoditAH .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5}
s
atha haimavate prasthe sthitvA yuddhAbhinandinaH .
sarva eva mahArAja yodhAstatra samAgatAH .. 1..\\
shalyashcha chitrasenashcha shakunishcha mahArathaH .
ashvatthAmA kR^ipashchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .. 2..\\
suSheNo.ariShTasenashcha dhR^itasenashcha vIryavAn .
jayatsenashcha rAjAnaste rAtrimuShitAstataH .. 3..\\
raNe karNe hate vIre trAsitA jitakAshibhiH .
nAlabha~nsharma te putrA himavantamR^ite girim .. 4..\\
te.abruvansahitAstatra rAjAna.n sainyasaMnidhau .
kR^itayatnA raNe rAjansAmpUjya vidhivattadA .. 5..\\
kR^itvA senA praNetAraM parA.nstva.n yoddhumarhasi .
yenAbhiguptAH sa~NgrAme jayemAsu hR^ido vayam .. 6..\\
tato duryodhanaH sthitvA raNe rathavarottamam .
sarvayuddhavibhAgaGYamantakapratima.n yudhi .. 7..\\
sva~NgaM prachchhannashirasa.n kambugrIvaM priya.nvadam .
vyAkoshapadmAbhimukha.n vyAghrAsyaM merugauravam .. 8..\\
sthANorvR^iShasya sadR^isha.n skandhanetra gatisvaraiH .
puShTashliShTAyata bhuja.n suvistIrNa ghanorasam .. 9..\\
jave bale cha sadR^ishamaruNAnuja vAtayoH .
Adityasya tviShA tulyaM buddhyA choshanasA samam .. 10..\\
kAnti rUpamukhaishvaryaistribhish chandramasopamam .
kA~nchanopala sa~NghAtaiH sadR^isha.n shliShTasandhikam .. 11..\\
suvR^ittoru kaTI ja~Ngha.n supAdaM sva~NgulInakham .
smR^itvA smR^itvaiva cha guNAndhAtrA yatnAdvinirmitam .. 12..\\
sarvalakShaNasampannaM nipuNa.n shrutisAgaram .
jetAra.n tarasArINAmajeya.n shatrubhirbalAt .. 13..\\
dashA~Nga.n yashchatuShpAdamiShvastraM veda tattvataH .
sA~NgaMshcha chaturo vedAnsamyagAkhyAna pa~nchamAn .. 14..\\
ArAdhya tryambala.n yatnAdvratairugrairmahAtapAH .
ayonijAyAmutpanno droNenAyonijena yaH .. 15..\\
tamapratimakarmANa.n rUpeNAsadR^ishaM bhuvi .
pAraga.n sarvavidyAnA.n guNArNavamaninditam .
tamabhyetyAtmajastubhyamashvatthAmAnamabravIt .. 16..\\
yaM purasH kR^ityasahitA yudhi jeShyAma pANDavAn .
guruputro.adya sarveShAmasmAkaM paramA gatiH .
bhavA.nstasmAnniyogAtte ko.astu senApatirmama .. 17..\\
druani
aya.n kulena vIryeNa tejasA yashasA shriyA .
sarvairguNaiH samuditaH shalyo no.astu chamUpatiH .. 18..\\
bhAgineyAnnijA.nstyaktvA kR^itaGYo.asmAnupAgataH .
mahAseno mahAbAhurmahAsena ivAparaH .. 19..\\
ena.n senApati.n kR^itvA nR^ipatiM nR^ipasattama .
shakyaH prAptu.n jayo.asmAbhirdevaiH skandamivAjitam .. 20..\\
tathokte droNaputreNa sarva eva narAdhipAH .
parivArya sthitAH shalya.n jayashabdAMsh cha chakrire .
yuddhAya cha mati.n chakrUrAveshaM cha para.n yayuH .. 21..\\
tato duryodhanaH shalyaM bhUmau sthitvA rathe sthitam .
uvAcha prA~njalirbhUtvA rAma bhIShma sama.n raNe .. 22..\\
aya.n sa kAlaH samprApto mitrANAM mitravatsala .
yatra mitramamitra.n vA parIkShante budhA janAH .. 23..\\
sa bhavAnastu naH shUraH praNetA vAhinImukhe .
raNa.n cha yAte bhavati pANDavA mandachetasaH .
bhaviShyanti sahAmAtyAH pA~nchAlAshcha nirudyamAH .. 24..\\
zalya
yattu mAM manyase rAjankururAja karomi tat .
tvatpriyArtha.n hi me sarvaM prANA rAjya.n dhanAni cha .. 25..\\
dur
senApatyena varaye tvAmahaM mAtulAtulam .
so.asmAnpAhi yudhA.n shreShTha skAndo devAnivAhave .. 26..\\
abhiShichyasva rAjendra devAnAmiva pAvakiH .
jahi shatrUnraNe vIra mahendro dAnavAniva .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6}
s
etachchhrutvA vacho rAGYo madrarAjaH pratApavAn .
duryodhana.n tadA rAjanvAkyametaduvAcha ha .. 1..\\
duryodhana mahAbAho shR^iNu vAkyavidA.n vara .
yAvetau manyase kR^iShNau rathasthau rathinA.n varau .
na me tulyAvubhAvetau bAhuvIrye katha.n chana .. 2..\\
udyatAM pR^ithivI.n sarvAM sasurAsuramAnavAm .
yodhayeya.n raNamukhe sa~NkruddhaH kimu pANDavAn .
vijeShye cha raNe pArthAnsomakAMshcha samAgatAn .. 3..\\
aha.n senA praNetA te bhaviShyAmi na saMshayaH .
ta.n cha vyUha.n vidhAsyAmi na tariShyanti yaM pare .
iti satyaM bravImyeSha duryodhana na saMshayaH .. 4..\\
evamuktastato rAjA madrAdhipatima~njasA .
abhyaShi~nchata senAyA madhye bharatasattama .
vidhinA shastradR^iShTena hR^iShTarUpo vishAM pate .. 5..\\
abhiShikte tatastasminsi.nhanAdo mahAnabhUt .
tava sainyeShvavAdyanta vAditrANi cha bhArata .. 6..\\
hR^iShTAshchAsa.nstadA yodhA madrakAshcha mahArathAH .
tuShTuvushchaiva rAjAna.n shalyamAhavashobhinam .. 7..\\
jaya rAjaMshchira.n jIva jahi shatrUnsamAgatAn .
tava bAhubalaM prApya dhArtarAShTrAmahA balAH .
nikhilAM pR^ithivI.n sarvAM prashAsantu hatadviShaH .. 8..\\
tva.n hi shakto raNe jetuM sasurAsuramAnavAn .
martyadharmANa iha tu kimu somaka sR^i~njayAn .. 9..\\
eva.n sa.nstUyamAnastu madrANAmadhipo balI .
harShaM prApa tadA vIro durApamakR^itAtmabhiH .. 10..\\
zalya
adyaivAha.n raNe sarvAnpA~nchAlAnsaha pANDavaiH .
nihaniShyAmi rAjendra svarga.n yAsyAmi vA hataH .. 11..\\
adya pashyantu mA.n lokA vicharantamabhItavat .
adya pANDusutAH sarve vAsudevaH sasAtyakiH .. 12..\\
pA~nchAlAshchedayashchaiva draupadeyAshcha sarvashaH .
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha sarve chApi prabhadrakAH .. 13..\\
vikramaM mama pashyantu dhanuShash cha mahadbalam .
lAghava.n chAstravIryaM cha bhujayoshcha bala.n yudhi .. 14..\\
adya pashyantu me pArthAH siddhAshcha sahachAraNaiH .
yAdR^ishaM me balaM bAhvoH sAmpadastreShu yA cha me .. 15..\\
adya me vikrama.n dR^iShTvA pANDavAnAM mahArathAH .
pratIkAra parA bhUtvA cheShTantA.n vividhAH kriyAH .. 16..\\
adya sainyAni pANDUnA.n drAvayiShye samantataH .
droNa bhIShmAvati vibho sUtaputra.n cha sa.nyuge .
vichariShye raNe yudhyanpriyArtha.n tava kaurava .. 17..\\
s
abhiShikte tadA shalye tava sainyeShu mAnada .
na karNa vyasana.n kiM chinmenire tatra bhArata .. 18..\\
hR^iShTAH sumanasashchaiva babhUvustatra sainikAH .
menire nihatAnpArthAnmadrarAjavasha.n gatAn .. 19..\\
praharShaM prApya senA tu tAvakI bharatarShabha .
tA.n rAtriM sukhinI suptA svasthachitteva sAbhavat .. 20..\\
sainyasya tava ta.n shabdaM shrutvA rAjA yudhiShThiraH .
vArShNeyamabravIdvAkya.n sarva kShatrasya shR^iNvataH .. 21..\\
madrarAjaH kR^itaH shalyo dhArtarAShTreNa mAdhava .
senApatirmaheShvAsaH sarvasainyeShu pUjitaH .. 22..\\
etachchhrutvA yathA bhUta.n kuru mAdhava yatkShamam .
bhavAnnetAcha goptA cha vidhatsva yadanantaram .. 23..\\
tamabravInmahArAja vAsudevo janAdhipam .
ArtAyanimaha.n jAne yathAtattvena bhArata .. 24..\\
vIryavAMshcha mahAtejA mahAtmA cha visheShataH .
kR^itI cha chitrayodhI cha smayukto lAghavena cha .. 25..\\
yAdR^igbhIShmastathA droNo yAdR^ikkarNashcha sa.nyuge .
tAdR^ishastadvishiShTo vA madrarAjo mato mama .. 26..\\
yudhyamAnasya tasyAjau chintayanneva bhArata .
yoddhAraM nAdhigachchhAmi tulyarUpa.n janAdhipa .. 27..\\
shikhaNDyarjuna bhImAnA.n sAtvatasya cha bhArata .
dhR^iShTadyumnasya cha tathA balenAbhyadhiko raNe .. 28..\\
madrarAjo mahArAja si.nhadviradavikramaH .
vichariShyatyabhIH kAle kAlaH kruddhaH prajAsviva .. 29..\\
tasyAdya na prapashyAmi pratiyoddhAramAhave .
tvAmR^ite puruShavyAghra shArdUlasamavikramam .. 30..\\
sadevaloke kR^itsne.asminnAnyastvattaH pumAnbhavet .
madrarAja.n raNe kruddhaM yo hanyAtkurunandana .
ahanyahani yudhyanta.n kShobhayantaM balaM tava .. 31..\\
tasmAjjahi raNe shalyaM maghavAniva shambaram .
atipashchAdasau vIro dhArtarAShTreNa satkR^itaH .. 32..\\
tavaiva hi jayo nUna.n hate madreshvare yudhi .
tasminhate hata.n sarva.n dhArtarAShTra balaM mahat .. 33..\\
etachchhrutvA mahArAja vachanaM mama sAmpratam .
pratyudyAhi raNe pArtha madrarAjaM mahAbalam .
jahi chainaM mahAbAho vAsavo namuchi.n yathA .. 34..\\
na chaivatra dayA kAryA mAtulo.ayaM mameti vai .
kShatradharmaM puraskR^itya jahi madrajaneshvaram .. 35..\\
bhIShmadroNArNava.n tIrtvA karNa pAtAlasambhavam .
mA nimajjasva sagaNaH shalyamAsAdya goShpadam .. 36..\\
yachcha te tapaso vIrya.n yachcha kShAtraM bala.n tava .
taddarshaya raNe sarva.n jahi chainaM mahAratham .. 37..\\
etAvaduktvA vachana.n keshavaH paravIrahA .
jagAma shibira.n sAyaM pUjyamAno.atha pANDavaiH .. 38..\\
keshave tu tadA yAte dharmarAjo yudhiShThiraH .
visR^ijya sarvAnbhrAtR^IMshcha pA~nchAlAnatha somakAn .
suShvApa rajanI.n tAM tu vishalya iva ku~njaraH .. 39..\\
te cha sarve maheShvAsAH pA~nchAlAH pANDavAstathA .
karNasya nidhane hR^iShTAH suShupustAM nishA.n tadA .. 40..\\
gatajvaraM maheShvAsa.n tIrNapAraM mahAratham .
babhUva pANDaveyAnA.n sainyaM pramuditaM nishi .
sUtaputrasya nidhane jaya.n labdhvA cha mAriSha .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7}
s
vyatItAyA.n rajanyA.n tu rAjA duryodhanastadA .
abravIttAvakAnsarvAnsaMnahyantAM mahArathAH .. 1..\\
rAGYastu matamAGYAya sAmanahyata sA chamUH .
ayojayanrathA.nstUrNaM paryadhAva.nstathApare .. 2..\\
akalpyanta cha mAta~NgAH samanahyanta pattayaH .
hayAnAstaraNopetAMshchakruranye sahAsrashaH .. 3..\\
vAditrANA.n cha ninadaH prAdurAsIdvishAM pate .
bodhanArtha.n hi yodhAnAM sainyAnA.n chApyudIryatAm .. 4..\\
tato balAni sarvANi senA shiShTAni bhArata .
saMnaddhAnyeva dadR^ishurmR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 5..\\
shalya.n senApati.n kR^itvA madrarAjaM mahArathAH .
pravibhajya bala.n sarvamanIkeShu vyavasthitAH .. 6..\\
tataH sarve samAgamya putreNa tava sainikAH .
kR^ipashcha kR^itavarmA cha drauNiH shalyo.atha saubalaH .. 7..\\
anye cha pArthivAH sheShAH samaya.n chakrire tadA .
na na ekena yoddhavya.n kathaM chidapi pANDavaiH .. 8..\\
yo hyekaH pANDavairyudhyedyo vA yudhyantamutsR^ijet .
sa pa~nchabhirbhavedyuktaH pAtakaiH sopapAtakaiH .
anyonyaM parirakShadbhiryoddhavya.n sahitaishcha naH .. 9..\\
eva.n te samayaM kR^itvA sarve tatra mahArathAH .
madrarAjaM puraskR^itya tUrNamabhyadravanparAn .. 10..\\
tathaiva pANDavA rAjanvyUhya sainyaM mahAraNe .
abhyayuH kauravAnsarvAnyotsyamAnAH samantataH .. 11..\\
tadbalaM bharatashreShTha kShubbdhArNava samasvanam .
samuddhUtArNavAkAramuddhUta rathaku~njaram .. 12..\\
dhr
droNasya bhIShmasya cha vai rAdheyasya cha me shrutam .
pAtana.n sha.nsa me bhUyaH shalyasyAtha sutasya me .. 13..\\
katha.n raNe hataH shalyo dharmarAjena sa~njaya .
bhImena cha mahAbAhuH putro duryodhano mama .. 14..\\
s
kShayaM manuShyadehAnA.n rathanAgAshvasa~NkShayam .
shR^iNu rAjansthiro bhUtvA sa~NgrAma.n sha.nsato mama .. 15..\\
AshA balavatI rAjanputrANA.n te.abhavattadA .
hate bhIShme cha droNe cha sUtaputre cha pAtite .
shalyaH pArthAnraNe sarvAnnihaniShyati mAriSha .. 16..\\
tAmAshA.n hR^idaye kR^itvA samAshvAsya cha bhArata .
madrarAja.n cha samare samAshritya mahAratham .
nAthavantamathAtmAnamamanyata sutastava .. 17..\\
yadA karNe hate pArthAH si.nhanAdaM prachakrire .
tadA rAjandhArtarAShTrAnAvivesha mahadbhayam .. 18..\\
tAnsamAshvAsyatu tadA madrarAjaH pratApavAn .
vyUhya vyUhaM mahArAja sarvatobhadramR^iddhimat .. 19..\\
pratyudyAto raNe pArthAnmadrarAjaH pratApavAn .
vidhunvankArmuka.n chitraM bhAraghna.n vegavattaram .. 20..\\
rathapravaramAsthAya saindhavAshvaM mahArathaH .
tasya sItA mahArAja rathasthAshobhayadratham .. 21..\\
sa tena sa.nvR^ito vIro rathenAmitrakarshanaH .
tasthau shUro mahArAja putrANA.n te bhayapraNut .. 22..\\
prayANe madrarAjo.abhUnmukha.n vyUhasya daMshitaH .
madrakaiH sahito vIraiH karNa putraishcha durjayaiH .. 23..\\
savye.abhUtkR^itavarmA cha trigartaiH parivAritaH .
gautamo dakShiNe pArshve shakaishcha yavanaiH saha .. 24..\\
ashvatthAmA pR^iShThato.abhUtkAmbojaiH parivAritaH .
duryodhano.abhavanmadhye rakShitaH kurupu~NgavaiH .. 25..\\
hayAnIkena mahatA saubalashchApi sa.nvR^itaH .
prayayau sarvasainyena kaitavyashcha mahArathaH .. 26..\\
pANDavAshcha maheShvAsA vyUhya sainyamarindamAH .
tridhA bhUtvA mahArAja tava sainyamupAdravan .. 27..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha satyakishcha mahArathaH .
shlayasya vAhinI.n tUrNamabhidudruvurAhave .. 28..\\
tato yudhiShThiro rAjA svenAnIkena sa.nvR^itaH .
shalyamevAbhidudrAva jighA.nsurbharatarShabha .. 29..\\
hArdikya.n tu maheShvAsamarjunaH shatrupUgahA .
saMshaptaka gaNAMsh chaiva vegato.abhividudruve .. 30..\\
gautamaM bhImaseno vai somakAshcha mahArathAH .
abhyadravanta rAjendra jighA.nsantaH parAnyudhi .. 31..\\
mAdrIputrau tu shakunimulUka.n cha mahArathau .
sasainyau sahasenau tAvupatasthaturAhave .. 32..\\
tathaivAyutasho yodhAstAvakAH pANDavAnraNe .
abhyadravanta sa~NkruddhA vividhAyudhapANayaH .. 33..\\
dhr
hate bhIShme maheShvAse droNe karNe mahArathe .
kuru ShvalpAvashiShTeShu pANDaveShu cha sa.nyuge .. 34..\\
susa.nrabdheShu pArtheShu parAkrAnteShu sa~njaya .
mAmakAnAM pareShA.n cha ki.n shiShTamabhavadbalam .. 35..\\
s
yathA vayaM pare rAjanyuddhAya samavasthitAH .
yAvachchAsIdbala.n shiShTaM sa~NgrAme tannibodha me .. 36..\\
ekAdasha sahasrANi rathAnAM bharatarShabha .
dasha danti sahasrANi sapta chaiva shatAni cha .. 37..\\
pUrNe shatasahasre dve hayAnAM bharatarShabha .
narakoTyastathA tisro balametattavAbhavat .. 38..\\
rathAnA.n ShaTsahasrANi ShaTsahasrAshcha ku~njarAH .
dasha chAshvasahasrANi pattikoTI cha bhArata .. 39..\\
etadbalaM pANDavAnAmabhavachchheShamAhave .
eta eva samAjagmuryuddhAya bharatarShabha .. 40..\\
eva.n vibhajya rAjendra madrarAjamate sthitAH .
pANDavAnpratyudIyAma jaya gR^iddhAH pramanyavaH .. 41..\\
tathaiva pANDavAH shUrAH samare jitakAshinaH .
upayAtA naravyAghrAH pA~nchAlAshcha yashasvinaH .. 42..\\
evamete balaughena parasparavadhaiShiNaH .
upayAtA naravyAghrAH pUrvA.n sandhyAM prati prabho .. 43..\\
tataH pravavR^ite yuddha.n ghorarUpaM bhayAnakam .
tAvakAnAM pareShA.n cha nighnatAm itaretaram .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8}
s
tatha pravavR^ite yuddha.n kurUNAM bhayavardhanam .
sR^i~njayaiH saha rAjendra ghora.n devAsuropamam .. 1..\\
narA rathA gajaughAshcha sAdinashcha sahasrashaH .
vAjinashcha parAkrAntAH samAjagmuH parasparam .. 2..\\
nAgAnAM bhImarUpANA.n dravatAM nisvano mahAn .
ashrUyata yathAkAle jaladAnAM nabhastale .. 3..\\
nAgairabhyAhatAH ke chitsarathA rathino.apatan .
vyadravanta raNe vIrA drAvyamANA madotkaTaiH .. 4..\\
hayaughAnpAdarakShAMshcha rathinastatra shikShitAH .
sharaiH sampreShayAmAsuH paralokAya bhArata .. 5..\\
sAdinaH shikShitA rAjanparivArya mahArathAn .
vicharanto raNe.abhyaghnanprAsashaktyR^iShTibhistathA .. 6..\\
dhanvinaH puruShAH ke chitsaMnivArya mahArathAn .
ekaM bahava AsAdya preShayeyuryamakShayam .. 7..\\
nAga.n rathavarAMshchAnye parivArya mahArathAH .
sottarAyudhina.n jaghnurdravamANA mahAravam .. 8..\\
tathA cha rathina.n kruddha.n vikirantaM sharAnbahUn .
nAgA jaghnurmahArAja parivArya samantataH .. 9..\\
nAgo nAgamabhidrutya rathI cha rathina.n raNe .
shakto tomaranArAchairnijaghnustatra tatra ha .. 10..\\
pAdAtAnavamR^idnanto rathavAraNavAjinaH .
raNamadhye vyadR^ishyanta kurvanto mahadAkulam .. 11..\\
hayAshcha paryadhAvanta chAmarairupashobhitAH .
ha.nsA himavataH prasthe pibanta iva medinIm .. 12..\\
teShA.n tu vAjinAM bhUmiH khuraishchitrA vishAM pate .
ashobhata yathA nArI karaja kShatavikShatA .. 13..\\
vAjinA.n khurashabdena rathe nemisvanena cha .
pattInA.n chApi shabdena nAgAnAM bR^ihmitena cha .. 14..\\
vAditrANA.n cha ghoSheNa sha~NkhAnAM nisvanena cha .
abhavannAditA bhUmirnirghAtiriva bhArata .. 15..\\
dhanuShA.n kUjamAnAnAM nistriMshAnAM cha dIpyatAm .
kavachAnAM prabhAbhishcha na prAGYAyata ki.n chana .. 16..\\
bahavo bAhavashchhinnA nAgarAjakaropamAH .
udveShTante viveShTante vega.n kurvanti dAruNam .. 17..\\
shirasA.n cha mahArAja patatA.n vasudhAtale .
chyutAnAmiva tAlebhyaH phalAnA.n shrUyate svanaH .. 18..\\
shirobhiH patitairbhAti rudhirArdrairvasundharA .
tapanIyanibhaiH kAle nalinairiva bhArata .. 19..\\
udvR^ittanayanaistaistu gatasattvaiH suvikShataiH .
vyabhrAjata mahArAja puNDarIkairivAvR^itA .. 20..\\
bAhubhishchandanAdigdhaiH sakeyUrairmahAdhanaiH .
patitairbhAti rAjendra mahI shakradhvajairiva .. 21..\\
Urubhishcha narendrANA.n vinikR^ittairmahAhave .
hastihastopamairanyaiH sa.nvR^ita.n tadraNA~NgaNam .. 22..\\
kabandha shatasa~NkIrNa.n chhattra chAmarashobhitam .
senA vana.n tachchhushubhe vanaM puShpAchita.n yathA .. 23..\\
tatra yodhA mahArAja vicharanto hyabhItavat .
dR^ishyante rudhirAktA~NgAH puShpitA iva kiMshukAH .. 24..\\
mAta~NgAshchApyadR^ishyanta sharatomara pIDitAH .
patantastatra tatraiva chhinnAbhra sadR^ishA raNe .. 25..\\
gajAnIkaM mahArAja vadhyamAnaM mahAtmabhiH .
vyadIryata dishaH sarvA vAtanunnA ghanA iva .. 26..\\
te gajA ghanasa~NkAshAH peturuvyA.n samantataH .
vajrarugNA iva babhuH parvatA yugasa~NkShaye .. 27..\\
hayAnA.n sAdibhiH sArdhaM patitAnAM mahItale .
rAshayaH sampradR^ishyante girimAtrAstatastataH .. 28..\\
sa~njaGYe raNabhUmau tu paralokavahA nadI .
shoNitodA rathAvartA dhvajavR^ikShAsthi sharkarA .. 29..\\
bhujanakrA dhanuH srotA hastishailA hayopalA .
medo majjA kardaminI chhattra ha.nsA gadoDupA .. 30..\\
kavachoShNISha sa~nchannA patAkA ruchiradrumA .
chakrachakrAvalI juShTA triveNU daNDakAvR^itA .. 31..\\
shUrANA.n harShajananI bhIrUNAM bhayavardhinI .
prAvartata nadI raurA kurusR^i~njayasa~NkulA .. 32..\\
tAM nadIM pitR^ilokAya vahantImatibhairavAm .
terurvAhana naubhiste shUrAH parighabAhavaH .. 33..\\
vartamAne tathA yuddhe nirmaryAde vishAM pate .
chatura~NgakShaye ghore pUrva.n devAsuropame .. 34..\\
akroshanbAndhavAnanye tatra tatra parantapa .
kroshadbhirbAndhavaishchAnye bhayArtA na nivartire .. 35..\\
nirmaryAde tathA yuddhe vartamAne bhayAnake .
arjuno bhImasenashcha mohayA.n chakratuH parAn .. 36..\\
sA vadhyamAnA mahatI senA tava janAdhipa .
amuhyattatra tatraiva yoShinmadavashAdiva .. 37..\\
mohayitvAcha tA.n senAM bhima senadhana~njayau .
dadhmaturvArijau tatra si.nhanAda.n cha nedatuH .. 38..\\
shrutvaiva tu mahAshabda.n dhR^iShTadyumna shikhaNDinau .
dharmarAjaM puraskR^itya madrarAjamabhidrutau .. 39..\\
tatrAshcharyamapashyAma ghorarUpa.n vishAM pate .
shalyena sa~NgatAH shUrA yadayudhyanta bhAgashaH .. 40..\\
mAdrIputrau sarabhasau kR^itAstrau yuddhadurmadau .
abhyayAtA.n tvarAyuktau jigIShantau balaM tava .. 41..\\
tato nyavartata bala.n tAvakaM bharatarShabha .
sharaiH praNunnaM bahudhA pANDavairjitakAshibhiH .. 42..\\
vadyamAnA chamUH sA tu putrANAM prekShatA.n tava .
bheje disho mahArAja praNunnA dR^iDhadhanvibhiH .
hAhAkAro mahA~njaGYe yodhAnA.n tava bhArata .. 43..\\
tiShTha tiShTheti vAgAsIddrAvitAnAM mahAtmanAm .
kShatriyANA.n tadAnyonya.n sa.nyuge jayamichchhatAm .
Adravanneva bhagnAste pANDavastava sainikAH .. 44..\\
tyaktvA yuddhi priyAnputrAnbhrAtR^Inatha pitAmahAn .
mAtulAnbhAgineyAMshcha tathA sambandhibAndhavAn .. 45..\\
hayAndvipA.nstvarayanto yodhA jagmuH samantataH .
AtmatrANa kR^itotsAhAstAvakA bharatarShabha .. 46..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9}
s
tatprAbhagnaM bala.n dR^iShTvA madrarAjaH pratApavAn .
uvAcha sArathi.n tUrNaM chodayAshvAnmahAjavAn .. 1..\\
eSha tiShThati vai rAjA pANDuputro yudhiShThiraH .
chhattreNa dhriyamANena pANDureNa virAjatA .. 2..\\
atra mAM prApaya kShipraM pashyA me sArathe balam .
na samarthA hi me kShipraM pashya me sArathe balam .
na samarthA hi me pArthAH sthAtumadya puro yudhi .. 3..\\
evamuktastataH prAyAnmadrarAjasya sArathiH .
yatra rAjA satyasandho dharmarAjo yudhiShThiraH .. 4..\\
Apatanta.n cha sahasA pANDavAnAM mahadbalam .
dadhAraiko raNe shalyo velevoddhR^itamarNavam .. 5..\\
pANDavAnAM balaughastu shalyamAsAdya mAriSha .
vyatiShThata tadA yuddhe sindhorvega ivAchalam .. 6..\\
madrarAja.n tu samare dR^iShTvA yuddhAya viShThitam .
kuravaH saMnyavartanta mR^ityu.n kR^itvA nivartanAm .. 7..\\
teShu rAjannivR^itteShu vyUDhAnIkeShu bhAgashaH .
prAvartata mahAraudraH sa~NgrAmaH shoNitodakaH .
samArchchhachchchitrasenena nakulo yuddhadurmadaH .. 8..\\
tau parasparamAsAdya chitrakArmukadhAriNau .
meghAviva yathodvR^ittau dakShiNottara varShiNau .. 9..\\
sharatoyaiH siShichatustau parasparamAhave .
nAntara.n tatra pashyAmi pANDavasyetarasya vA .. 10..\\
ubhau kR^itAstrau balinau rathacharyA vishAradau .
parasparavadhe yattau chhidrAnveShaNatatparau .. 11..\\
chitrasenastu bhallena pItenA nishitena cha .
nakulasya mahArAja muShTideshe.achchhinaddhanuH .. 12..\\
athaina.n chhinnadhanvAna.n rukmapu~NkhaiH shilAshitaiH .
tribhiH sharairasambhrAnto lalATe vai samarpayat .. 13..\\
hayAMshchAsya sharaistIkShNaiH preShayAmAsa mR^ityave .
tathA dhvaja.n sArathi.n cha tribhistribhirapAtayat .. 14..\\
sa shatrubhuja nirmuktairlalATasthastribhiH sharaiH .
nakulaH shushubhe rAja.nstrishR^i~Nga iva parvataH .. 15..\\
sa chhinnadhanvA virathaH khaDgamAdAya charma cha .
rathAdavataradvIraH shailAgrAdiva kesarI .. 16..\\
padbhyAmApatatastasya sharavR^iShTimavAsR^ijat .
nakulo.apyagrasattA.n vai charmANA laghuvikramaH .. 17..\\
chitrasenarathaM prApya chitrayodhI jitashramaH .
Aruroha mahAbAhuH sarvasainyasya pashyataH .. 18..\\
sakuNDala.n samukuTaM sunasaM svAyatekShaNam .
chitrasenashiraH kAyAdapAharata pANDavaH .
sa papAta rathopasthAddivAkarasamaprabhaH .. 19..\\
chitrasena.n vishasta.n tu dR^iShTvA tatra mahArathAH .
sAddhu vAdasvanAMshchakruH si.nhanAdAMshcha puShkalAn .. 20..\\
vishastaM bhrAtara.n dR^iShTvA karNa putrau mahArathau .
suSheNaH satyasenashcha mu~nchantau nishitA~nsharAn .. 21..\\
tato.abhyadhAvatA.n tUrNaM pANDava.n rathinAM varam .
jighA.nsantau yathA nAga.n vyAghrau rAjanmahAvane .. 22..\\
tAvabhyadhAvatA.n tIkShNau dvAvapyenaM mahAratham .
sharaughAnsamyagasyantau jImUtau salila.n yathA .. 23..\\
sa sharaiH sarvato viddhaH prahR^iShTa iva pANDavaH .
anyatkArmukamAdAya rathamAruhya vIryavAn .
atiShThata raNe vIraH kruddha rUpa ivAntakaH .. 24..\\
tasya tau bhrAtarau rAja~nsharaiH saMnataparvabhiH .
ratha.n vishakalIkartuM samArabdhau vishAM pate .. 25..\\
tataH prahasya nakulashchaturbhishchaturo raNe .
jaghAna nishitaistIkShNaiH satyasenasya vAjinaH .. 26..\\
tataH sandhAya nArAcha.n rukmapu~NkhaM shilAshitam .
dhanushchichchheda rAjendra satyasenasya pANDavaH .. 27..\\
athAnya.n rathamAsthAya dhanurAdAya chAparam .
satyasenaH suSheNashcha pANDavaM paryadhAvatAm .. 28..\\
avidhyattAvasambhrAntau mAdrIputraH pratApavAn .
dvAbhyA.n dvAbhyAM mahArAja sharAbhyA.n raNamUrdhani .. 29..\\
suSheNastu tataH kruddhaH pANDavasya mahaddhanuH .
chichchheda prahasanyuddhe kShurapreNa mahArathaH .. 30..\\
athAnyaddhanurAdAya nakulaH krodhamUrchchhitaH .
suSheNaM pa~nchabhirviddhvA dhvajamekena chichchhide .. 31..\\
satyasenasya cha dhanurhastAvApa.n cha mAriSha .
chichchheda tarasA yuddhe tata uchchukrushurjanAH .. 32..\\
athAnyaddhanurAdAya vegaghnaM bhArasAdhanam .
sharaiH sa~nchAdayAmAsa samantAtpANDunandanam .. 33..\\
saMnivArya tu tAnbANAnnakulaH paravIrahA .
satyasena.n suSheNa.n cha dvAbhyAM dvAbhyAm avidhyata .. 34..\\
tAvenaM pratyavidhyetAM pR^ithakpR^ithagajihmagaiH .
sArathi.n chAsya rAjendra sharairvivyadhatuH shitaiH .. 35..\\
satyaseno ratheShA.n tu nakulasyA dhanustathA .
pR^ithaksharAbhyA.n chichchheda kR^itahastaH pratApavAn .. 36..\\
sa rathe.atirathastiShThanrathashaktiM parAmR^ishat .
svarNadaNDAmakuNThAgrA.n tailadhautA.n sunirmalAm .. 37..\\
lelihAnAmiva vibho nAgakanyAM mahAviShAm .
samudyamya cha chikShepa satyasenasya sa.nyuge .. 38..\\
sA tasya hR^idaya.n sa~Nkhye bibheda shatadhA nR^ipa .
sa papAta rathAdbhUmau gatasattvo.alpachetanaH .. 39..\\
bhrAtaraM nihata.n dR^iShTvA suSheNaH krodhamUrchhitaH .
abhyavarShachchharaistUrNaM padAtiM pANDunandanam .. 40..\\
nakula.n viratha.n dR^iShTvA draupadeyo mahAbalaH .
suta somo.abhidudrAva parIpsanpitara.n raNe .. 41..\\
tato.adhiruhya nakulaH suta somasya ta.n ratham .
shushubhe bharatashreShTho giristha iva kesarI .
so.anyatkArmukamAdAya suSheNa.n samayodhayat .. 42..\\
tAvubhau sharavarShAbhyA.n samAsAdya parasparam .
parasparavadhe yatna.n chakratuH sumahArathau .. 43..\\
suSheNastu tataH kruddhaH pANDava.n vishikhaistribhiH .
suta soma.n cha viMshatyA bAhvorurasi chArpayat .. 44..\\
tataH kruddho mahArAja nakulaH paravIrahA .
sharaistasya dishaH sarvAshchhAdayAmAsa vIryavAn .. 45..\\
tato gR^ihItvA tIkShNAgramardhachandra.n sutejanam .
sa vegayukta.n chikShepa karNa putrasya sa.nyuge .. 46..\\
tasya tenA shiraH kAyAjjahAra nR^ipasattama .
pashyatA.n sarvasainyAnA.n tadadbhutamivAbhavat .. 47..\\
sa hataH prApatadrAjannakulena mahAtmanA .
nadIvegAdivArugNastIrajaH pAdapo mahAn .. 48..\\
karNa putravadha.n dR^iShTvA nakulasya cha vikramam .
pradudrAva bhayAtsenA tAvakI bharatarShabha .. 49..\\
tA.n tu senAM mahArAja madrarAjaH pratApavAn .
apAlayadraNe shUraH senApatirarindamaH .. 50..\\
vibhIstasthau mahArAja vyavasthApya cha vAhinIm .
si.nhanAdaM bhR^isha.n kR^itvA dhanuH shabdaM cha dAruNam .. 51..\\
tAvakAH samare rAjanrakShitAdR^iDha dhanvanA .
pratyudyayurarAtI.nste samantAdvigatavyathAH .. 52..\\
madrarAjaM maheShvAsaM parivArya samantataH .
sthitA rAjanmahAsenA yoddhukAmAH samantataH .. 53..\\
sAtyakirbhima senashcha mAdrIputrau cha pANDavau .
yudhiShThiraM puraskR^itya hrIneShedhamarindamam .. 54..\\
parivArya raNe vIrAH si.nhanAdaM prachakrire .
bANashabdaravAMshchogrAnkShveDA.n cha vividhAndadhuH .. 55..\\
tathaiva tAvakAH sarve madrAdhipatima~njasA .
parivArya susa.nrabdhAH punaryuddhAm arochchayan .. 56..\\
tataH pravavR^ite yuddhaM bhIrUNAM bhayavardhanam .
tAvakAnAM pareShA.n cha mR^ityuM kR^itvA nivartanam .. 57..\\
yathA devAsura.n yuddhaM pUrvamAsIdvishAM pate .
abhItAnA.n tathA rAjanyama rAShTravivardhanam .. 58..\\
tataH kapidhvajo rAjanhatvA saMshaptakAnraNe .
abhyadravata tA.n senA.n kauravIM pANDunandanaH .. 59..\\
tathaiva pANDavAH sheShA dhR^iShTadyumnapurogamAH .
abhyadhAvanta tA.n senAM visR^ijantaH shitA~nsharAn .. 60..\\
pANDavairavakIrNAnA.n sAMmohaH samajAyata .
na cha jAGYuranIkAni disho vA pradishastathA .. 61..\\
ApUryamANA nishitaiH sharaiH pANDava choditaiH .
hatapravIrA vidhvastA kIryamANA samantataH .
kauravyavadhyata chamUH pANDuputrairmahArathaiH .. 62..\\
tathaiva pANDavI senA sharai rAjansamantataH .
raNe.ahanyata putraiste shatasho.atha sahasrashaH .. 63..\\
te sene bhR^ishasantapte vadhyamAne parasparam .
vyAkule samapadyetA.n varShAsu saritAviva .. 64..\\
Avivesha tatastIvra.n tAvakAnAM mahadbhayam .
pANDavAnA.n cha rAjendra tathA bhUte mahAhave .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10}
s
tasminvilulite sainye vadhyamAne parasparam .
dravamANeShu yodheShu ninadatsu cha dantiShu .. 1..\\
kUjatA.n stanatA.n chaiva padAtInAM mahAhave .
vidruteShu mahArAja hayeShu bahudhA tadA .. 2..\\
prakShaye dAruNe jAte sa.nhAre sarvadehinAm .
nAnAshastrasamAvApe vyatiShakta rathadvipe .. 3..\\
harShaNe yuddhashauNDAnAM bhIrUNAM bhayavardhane .
gAhamAneShu yodheShu parasparavadhaiShiShu .. 4..\\
prANAdAne mahAghore vartamAne durodare .
sa~NgrAme ghorarUpe tu yama rAShTravivardhane .. 5..\\
pANDavAstAvaka.n sainyaM vyadhamannishitaiH sharaiH .
tathaiva tAvakA yodhA jagnuH pANDavasainikAn .. 6..\\
tasmi.nstathA vartamAne yuddhe bhIru bhayAvahe .
pUrvAhNe chaiva samprApte bhAskarodayanaM prati .. 7..\\
labdhalakShAH pare rAjanrakShitAshcha mahAtmanA .
ayodhaya.nstava balaM mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 8..\\
balibhiH pANDavairdR^iptairlabdhalakShaiH prahAribhiH .
kauravyasIdatpR^itanA mR^igIvAgnisamAkulA .. 9..\\
tA.n dR^iShTvA sIdatI.n senAM pa~Nke gAmiva durbalAm .
ujjihIrShustadA shalyaH prAyatpANDuchamUM prati .. 10..\\
madrarAjastu sa~Nkruddho gR^ihItvA dhanuruttamam .
abhyadravata sa~NgrAme pANDavAnAtatAyinaH .. 11..\\
pANDavAshcha mahArAja samare jitakAshinaH .
madrarAja.n samAsAdya vivyadhurnishitaiH sharaiH .. 12..\\
tataH sharashataistIkShNairmadrarAjo mahAbalaH .
ardayAmAsa tA.n senA.n dharmarAjasya pashyataH .. 13..\\
prAdurAsa.nstato rAjannAnArUpaNyanekashaH .
chachAla shabda.n kurvANA mahI chApi saparvatA .. 14..\\
sadaNDa shUlA dIptAgrAH shIryamANAH samantataH .
ulkA bhUmi.n divaH peturAhatya ravimaNDalam .. 15..\\
mR^igashcha mAhiShAshchApi pakShiNashcha vishAM pate .
apasavya.n tadA chakruH senAM te bahusho nR^ipa .. 16..\\
tatastadyuddhamatyugramabhavatsa~NghachAriNAm .
tatha sarvANyanIkAni saMnipatya janAdhipa .
abhyayuH kauravA rAjanpANDavAnAmanIkinIm .. 17..\\
shalyastu sharavarSheNa varShanniva sahasradR^ik .
abhyavarShadadInAtmA kuntIputra.n yudhiShThiram .. 18..\\
bhImasena.n sharaishchApi rukmapu~NkhaiH shilAshitaH .
draupadeyA.nstathA sarvAnmAdrIputrau cha pANDavau .. 19..\\
dhR^iShTadyumna.n cha shaineya.n shikhaNDinamathApi cha .
ekaika.n dashabhirbANairvivyAdha cha mahAbalaH .
tato.asR^ijadbANavarSha.n gharmAnte maghavAniva .. 20..\\
tataH prabhadrakA rAjansomakAshcha sahasrashaH .
patitAH pAtyamAnAshcha dR^ishyante shalya sAyakaiH .. 21..\\
bhramarANAmiva vrAtAH shalabhAnAmiva vrajAH .
hrAdinya iva meghebhyaH shalyasya nyapata~nsharAH .. 22..\\
dviradAsturagAshchArtAH pattayo rathinastathA .
shalyasya bANairnyapatanbabhramurvyanada.nstathA .. 23..\\
AviShTa iva madresho manyunA pauruSheNa cha .
prAchchhAdayadarInsa~Nkhye kAlasR^iShTa ivAntakaH .
vinardamAno madresho meghahrAdo mahAbalaH .. 24..\\
sa vadhyamAnA shalyena pANDavAnAmanIkinI .
ajAtashatru.n kaunteyamabhyadhAvadyudhiShThiram .. 25..\\
tA.n samarpya tataH sa~Nkhye laghuhastaH shitaiH sharaiH .
sharavarSheNa mahatA yudhiShThiramapIDayat .. 26..\\
tamApatantaM pattyashvaiH kruddho rAjA yudhiShThiraH .
avArayachchharaistIkShNairmatta.n dvipamivA~NkushaiH .. 27..\\
tasya shalyaH shara.n ghoraM mumochAshIviShopamam .
so.abhyavidhyanmahAtmAna.n vegenAbhyapatachcha gAm .. 28..\\
tato vR^ikodaraH kruddhaH shalya.n vivyAdha saptabhiH .
pa~nchabhiH sahadevastu nakulo dashabhiH sharaiH .. 29..\\
draupadeyAshcha shatrughna.n shUramArtAyaniM sharaiH .
abhyavarShanmahAbhAgaM meghA iva mahIdharam .. 30..\\
tato dR^iShTvA tudyamAna.n shalyaM pArthaiH samantataH .
kR^itavarmA kR^ipashchaiva sa~NkruddhAvabhyadhAvatAm .. 31..\\
ulUkashcha patatrI cha shakunishchApi saubalaH .
smayamAnashcha shanakairashvatthAmA mahArathaH .
tava putrAshcha kArtsnyena jugupuH shalyamAhave .. 32..\\
bhImasena.n tribhirviddhvA kR^itavarmA shilImukhaiH .
bANavarNeNa mahatA kruddha rUpamavArayat .. 33..\\
dhR^iShTadyumna.n kR^ipaH kruddho bANavarNairapIDayat .
draupadeyAMshcha shakuniryamau cha drauNirabhyayAt .. 34..\\
duryodhano yudhA.n shreShThAvAhave keshavArjunau .
samabhyayAdugratejAH sharaishchAbhyahanadbalI .. 35..\\
eva.n dvandva shatAnyAsa.nstvadIyAnAM pariH saha .
ghorarUpANi chitrANi tatra tatra vishAM pate .. 36..\\
R^ishya varNA~njaghAnAshvAnbhojo bhImasya sa.nyuge .
so.avatIrya rathopasthAddhatAshvaH pANDunandanaH .
kAlo daNDamivodyamya gadApANirayudhyata .. 37..\\
pramukhe sahadevasya jaghAnAshvAMshcha madrarAT .
tataH shalyasya tanaya.n sahadevo.asinAvadhIt .. 38..\\
gautamaH punarAchAryo dhR^iShTadyumnamayodhayat .
asambhrAntamasambhrAnto yatnavAnyatnavattaram .. 39..\\
draupadeyA.nstathA vIrAnekaika.n dashabhiH sharaiH .
avidhyadAchArya suto nAtikruddhaH smayanniva .. 40..\\
shalyo.api rAjansa~Nkruddho nighnansomaka pANDavAn .
punareva shitairbANairyudhiShThiramapIDayat .. 41..\\
tasya bhImo raNe kruddhaH sandaShTa dashanachchhadaH .
vinAshAyAbhisandhAya gadAmAdatta vIryavAn .. 42..\\
yamadaNDapratIkAshA.n kalarAtrimivodyatAm .
gajavAjimanuShyANAM prANAnta karaNIm api .. 43..\\
hemapaTTa parikShiptAmulkAM prajvalitAm iva .
shaikyA.n vyAlImivAtyugrAM vajrakalpAmayo mayIm .. 44..\\
chandanAgurupa~NkAktAM pramadAmIpsitAm iva .
vasA medo mR^igAdigdhA.n jihvA.n vaivasvatIm iva .. 45..\\
paTu ghaNTA rava shatA.n vAsavImashanIm iva .
nirmuktAshIviShAkArAM pR^iktA.n gajamadairapi .. 46..\\
trAsanI.n ripusainyAnAM svasainyapariharShiNIm .
manuShyaloke vikhyAtA.n girishR^i~NgavidAriNIm .. 47..\\
yayA kaulAsa bhavane maheshvara sakhaM balI .
AhvayAmAsa kaunteyaH sa~NkruddhamalakAdhipam .. 48..\\
yayA mAyAvino dR^iptAnsubahUndhanadAlaye .
jaghAna guhyakAnkruddho mandArArthe mahAbalaH .
nivAryamANo bahubhirdraupadyAH priyamAsthitaH .. 49..\\
tA.n vajraM maNiratnaughAmaShTAshriM vajragauravAm .
samudyamya mahAbAhuH shalyamabhyaddravadraNe .. 50..\\
gadayA yuddhakushalastayA dAruNanAdayA .
poThayAmAsa shalyasya chaturo.ashvAnmahAjavAn .. 51..\\
tataH shalyo raNe kruddhaH pIne vakShasi tomaram .
nichakhAna nadanvIro varma bhittvA cha so.abhyagAt .. 52..\\
vR^ikodarastvasmabhrAtastamevoddhR^itya tomaram .
yantAraM madrarAjasya nirbibheda tato hR^idi .. 53..\\
sa bhinnavarmA rudhira.n vamanvitrastamAnasaH .
papAtAbhimuho dIno madrarAjastvapAkramat .. 54..\\
kR^itapratikR^ita.n dR^iShTvA shalyo vismitamAnasaH .
gadAmAshritya dhIrAtmA pratyamitramavaikShata .. 55..\\
tataH sumanasaH pArthA bhImasenamapUjayan .
taddR^iShTvA karmasa~NgrAme ghoramakliShTakarmaNaH .. 56..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11}
s
patitaM prekShya yantAra.n shalyaH sarvAyasI.n gadAm .
AdAya tarasA rAja.nstasthau giririvAchalaH .. 1..\\
ta.n dIptamiva kAlAgniM pAshahastamivAntakam .
sashR^i~Ngamiva kaulAsa.n savajramiva vAsavam .. 2..\\
sashUlamiva haryakSha.n vane mattamiva dvipam .
javenAbhyapatadbhImaH pragR^ihya mahatI.n gadAm .. 3..\\
tataH sha~NkhapraNAdashcha tUryANA.n cha sahasrashaH .
si.nhanAdashcha sa~njaGYe shUrANA.n harShavardhanaH .. 4..\\
prekShantaH sarvatastau hi yodhA yodhamahAdvipau .
tAvakAshcha pare chaiva sAdhu sAdhvityathAbruvan .. 5..\\
na hi madrAdhipAdanyo rAmAdvA yadunandanAt .
soDhumutsahate vegaM bhImasenasya sa.nyuge .. 6..\\
tathA madrAdhipasyApi gadA vegaM mahAtmanaH .
soDhumutsahate nAnyo yodho yudhi vR^ikodarAt .. 7..\\
tau vR^iShAviva nardantau maNDalAni vicheratuH .
Avalgitau gadAhastau madrarAjavR^ikodarau .. 8..\\
maNDalAvarta mArgeShu gadA viharaNeShu cha .
nirvisheShamabhUdyuddha.n tayoH puruShasi.nhayoH .. 9..\\
taptahemamayaiH shubhrairbabhUva bhayavardhanI .
agnijvAlairivAviddhA paTTaiH shalyasya sA gadA .. 10..\\
tathaiva charato mArgAnmaNDaleShu mahAtmanaH .
vidyudabhrapratIkAshA bhImasya shushubhe gadA .. 11..\\
tADitA madrarAjena bhImasya gadayA gadA .
dIpyamAneva vai rAjansasR^ije pAvakArchiShaH .. 12..\\
tathA bhImena shalyasya tADitA gadayA gadA .
a~NgAravarShaM mumuche tadadbhutamivAbhavat .. 13..\\
dantairiva mahAnAgau shR^i~Ngairiva maharShabhau .
tottrairiva tadAnyonya.n gadA grAbhyAM nijaghnatuH .. 14..\\
tau gadA nihatairgAtraiH kShaNena rudhirokShitau .
prekShaNIyatarAvAstAM puShpitAviva kiMshukau .. 15..\\
gadayA madrarAjena savyadakShiNamAhataH .
bhImaseno mahAbAhurna chachAlAchalo yathA .. 16..\\
tathA bhIma gadA vegaistADyamAno muhurmuhuH .
shalyo na vivyathe rAjandantinevAhato giriH .. 17..\\
shushruve dikShu sarvAsu tayoH puruShasi.nhayoH .
gadA nipAtasa.nhrAdo vajrayoriva nisvanaH .. 18..\\
nivR^itya tu mahAvIryau samuchchhritagadAvubhau .
punarantaramArgasthau maNDalAni vicheratuH .. 19..\\
athAbhyetya padAnyaShTau saMnipAto.abhavattayoH .
udyamya lohadaNDAbhyAmatimAnuSha karmaNoH .. 20..\\
prArthayAnau tadAnyo.anyaM maNDalAni vicheratuH .
kriyAvisheSha.n kR^itinau darshayAmAsatustadA .. 21..\\
athodyamya gade ghore sashR^i~NgAviva parvatau .
tAvAjaghnAturanyonya.n yathA bhUmichalo.achalau .. 22..\\
tau parasparavegAchcha gadAbhyA.n cha bhR^ishAhatau .
yugapatpetaturvIrAvubhAvindradhvajAviva .. 23..\\
ubhayoH senayorvIrAstadA hAhAkR^ito.abhavan .
bhR^ishaM marmaNyabhihatAvubhAvAstA.n suvihvalau .. 24..\\
tataH sagadamAropya madrANAmR^iShabha.n rathe .
apovAha kR^ipaH shalya.n tUrNamAyodhanAdapi .. 25..\\
kShIbavadvihvalatvAttu nimeShAtpunarutthitaH .
bhImaseno gadApANiH samAhvayata madrapam .. 26..\\
tatastu tAvakAH shUrA nAnAshastrasamAyutAH .
nAnA vAditrashabdena pANDusenAm ayodhayan .. 27..\\
bhujAvuchchhritya shastra.n cha shabdena mahatA tataH .
abhyadravanmahArAja duryodhana purogamAH .. 28..\\
tadanIkamabhiprekShya tataste pANDunandanAH .
prayayuH si.nhanAdena duryodhana vadhepsayA .. 29..\\
teShAmApatatA.n tUrNaM putraste bharatarShabha .
prAsena chekitAna.n vai vivyAdha hR^idaye bhR^isham .. 30..\\
sa papAta rathopasthe tava putreNa tADitaH .
rudhiraughapariklinnaH pravishya vipula.n tamaH .. 31..\\
chekitAna.n hata.n dR^iShTvA pANDavAnAM mahArathAH .
prasaktamabhyavarShanta sharavarShANi bhAgashaH .. 32..\\
tAvakAnAmanIkeShu pANDavA jitakAshinaH .
vyacharanta mahArAja prekShaNIyAH samantataH .. 33..\\
kR^ipashcha kR^itavarmA cha saubalashcha mahAbalaH .
ayodhayandharmarAjaM madrarAjapuraskR^itAH .. 34..\\
bhAradvAjasya hantAraM bhUri vIryaparAkramam .
duryodhano mahArAja dhR^iShTadyumnamayodhayat .. 35..\\
trisAhasrA rathA rAja.nstava putreNa choditAH .
ayodhayanta vijaya.n droNaputra puraskR^itAH .. 36..\\
vijaye dhR^itasa~NkAlpAH samabhityaktajIvitAH .
prAvisha.nstAvakA rAjanha.nsA iva mahatsaraH .. 37..\\
tato yuddhamabhUdghoraM parasparavadhaiShiNAm .
anyonyavadhasa.nyuktamanyonyaprItivardhanam .. 38..\\
tasminpravR^itte sa~NgrAme rAjanvIravarakShaye .
anilenerita.n ghoramuttasthau pArthiva.n rajaH .. 39..\\
shravaNAnnAmadheyAnAM pANDavAnA.n cha kIrtanAt .
paraspara.n vijAnImo ye chAyudhyannabhItavat .. 40..\\
tadrajaH puruShavyAghra shoNitena prashAmitam .
dishashcha vimalA jaGYustasminrajasi shAmite .. 41..\\
tathA pravR^itte sa~NgrAme ghorarUpe bhayAnake .
tAvakAnAM pareShA.n cha nAsItkashchitparA~NmukhaH .. 42..\\
brahmalokaparA bhUtvA prArthayanto jaya.n yudhi .
suyuddhena parAkrAntA narAH svargamabhipsavaH .. 43..\\
bhartR^ipiNDa vimokSharthaM bhartR^ikAryavinishchitAH .
svargasa.nsaktamanaso yodhA yuyudhire tadA .. 44..\\
nAnArUpANi shastrANi visR^ijanto mahArathAH .
anyonyamabhigarjantaH praharantaH parasparam .. 45..\\
hatavidhyata gR^ihNIta praharadhvaM nikR^intata .
iti sma vAchaH shrUyante tava teShA.n cha vai bale .. 46..\\
tataH shalyo mahArAja dharmarAja.n yudhiShThiram .
vivyAdha nishitairbANairhantukAmo mahAratham .. 47..\\
tasya pArtho mahArAja nArAchAnvai mahAratham .
marmANyuddishya marmaGYo nichakhAna hasanniva .. 48..\\
ta.n vArya pANDavaM bANairhantukAmo mahAyashAH .
vivyAdha samare kruddho bahubhiH ka~NkapatribhiH .. 49..\\
atha bhUyo mahArAja shareNa nataparvaNA .
yudhiShThira.n samAjaghne sarvasainyasya pashyataH .. 50..\\
dharmarAjo.api sa~Nkruddho madrarAjaM mahAyashAH .
vivyAdha nishitairbANaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .. 51..\\
chandra sena.n cha saptatyA sUtaM cha navabhiH sharaiH .
drumasena.n chatuHShaShTyA nijaghAna mahArathaH .. 52..\\
chakrarakShe hate shalyaH pANDavena mahAtmanA .
nijaghAna tato rAjaMshchedInvai pa~nchaviMshatim .. 53..\\
sAtyakiM pa~nchaviMshatyA bhImasena.n cha pa~nchabhiH .
mAdrIputrau shatenAjau vivyAdha nishitaiH sharaiH .. 54..\\
eva.n vicharatastasya sa~NgrAme rAjasattama .
sampreShayachchhitAnpArtaH sharAnAshIviShopamAn .. 55..\\
dhvajAgra.n chAsya samare kuntIputro yudhiShThiraH .
pramukhe vartamAnasya bhallenApaharadrathAt .. 56..\\
pANDuputreNa vai tasya ketu.n chhinnaM mahAtmanA .
nipatantamapashyAma girishR^i~NgamivAhatam .. 57..\\
dhvajaM nipatita.n dR^iShTvA pANDavaM cha vyavasthitam .
sa~Nkruddho madrarAjo.abhUchchharavarShaM mumocha ha .. 58..\\
shalyaH sAyakavarSheNa parjanya iva vR^iShTimAn .
abhyavarShadameyAtmA kShatriya.n kShatriyarShabhaH .. 59..\\
sAtyakiM bhImasena.n cha mAdrIputrau cha pANDavau .
ekaikaM pa~nchabhirviddhvA yudhiShThiramapIDayat .. 60..\\
tato bANamaya.n jAla.n vitataM pANDavorasi .
apashyAma mahArAja meghajAlamivodgatam .. 61..\\
tasyA shalyo raNe kruddho bANaiH saMnataparvabhiH .
dishaH prachchhAdayAmAsa pradishashcha mahArathaH .. 62..\\
tato yudhiShThiro rAjA bANajAlena pIDitaH .
babhUva hR^itavikrAnto jambho vR^itra haNA yathA .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12}
s
pIDite dharmarAje tu madrarAjena mAriSha .
sAtyakirbhImasenashcha mAdrIputrau cha pANDavau .
parivArya rathaiH shalyAM pIDayAmAsurAhave .. 1..\\
tamekaM bahubhirdR^iShTva pIDyamAnaM mahArathaiH .
sAdhuvAdo mahA~njaGYe siddhAshchAsanpraharShitAH .
AsharyamityabhAShAnta munayashchApi sa~NgatAH .. 2..\\
bhImaseno raNe shalya.n shalya bhUtaM parA~Nkrame .
ekena viddhvA bANena punarvivyAdha saptabhiH .. 3..\\
sAtyakishcha shatenaina.n dharmaputra parIpsayA .
madreshvaramavAkIrya si.nhanAdamathAnadat .. 4..\\
nakulaH pa~nchabhishchainA.n sahadevashcha saptabhiH .
viddhvA ta.n tu tatastUrNaM punarvivyAdha saptabhiH .. 5..\\
sa tu shUro raNe yattaH pIDitastairmahArathaiH .
vikR^iShya kArmuka.n ghora.n vegaghnAM bhArasAdhanam .. 6..\\
sAtyakiM pa~nchaviMshatyA shalyo vivyAdha mAriShA .
bhImasena.n trisAptatyA nakula.n saptabhistathA .. 7..\\
tataH savishikha.n chApa.n sahadevasya dhanvinaH .
chhittvA bhallena samare vivyAdhaina.n trisaptabhiH .. 8..\\
sahadevastu samare matulaM bhUri varchasam .
sajyamanyaddhanuH kR^itvA pa~nchabhiH samatADayat .
sharairAshIviShAkArairjvalajjvalanasaMnibhaiH .. 9..\\
sArathi.n chAsya samare shareNAnataparvaNA .
vIvyAdha bhR^ishasa~Nkruddhasta.n cha bhUyastribhiH sharaiH .. 10..\\
bhImasenastrisaptatyA sAtyakirnavabhiH sharaiH .
dharmarAjastathA ShaShTyA gate shalya.n samarpayat .. 11..\\
tataH shalyo mahArAja nirviddhastairmahArathaiH .
susrAva rudhira.n gAtrairgairikaM parvato yathA .. 12..\\
tAMshcha sarvAnmaheShvAsAnpa~nchabhiH pa~nchabhiH sharaiH .
vivyAdha tarasA rAja.nstadadbhutamivAbhavat .. 13..\\
tato.apareNa bhallena dharmaputrasya mAriSha .
dhAnushchichchheda samare sAjyA.n sa sumahArathaH .. 14..\\
athAnyaddhanurAdAya dharmaputro mahArathaH .
sAshvasUta dhvajaratha.n shalyaM prAchchhAdayachchharaiH .. 15..\\
sachchhAdyamAnaH samare dharmaputrasya sAyakaiH .
yudhiShThiramathAvidhyaddashabhirnishitaiH sharaiH .. 16..\\
sAtyakistu tataH kruddho dharmA putre sharArdite .
madrANAmadhipa.n shUraM sharaughaiH samavArayat .. 17..\\
sa sAtyakeH prachichchheda kShurapreNa mahaddhanuH .
bhImasenamukhA.nstAMshcha tribhistribhiratADayat .. 18..\\
tasya kruddho mahArAja sAtyakiH satyavikramaH .
tomaraM preShayAmAsa svarNA daNDaM mahAdhanam .. 19..\\
bhImaseno.atha nArAcha.n jvalantamiva pannagam .
nakulaH samare shakti.n sahadevo gadAM shubhAm .
dharmarAjaH shataghnI.n tu jigghA.nsuH shalyamAhave .. 20..\\
tAnApatata evAshu pa~nchAnA.n vai bhujachyutAn .
sAtyakiprahita.n shalyo bhallaish chichchheda tomaram .. 21..\\
bhImena prahita.n chApi sharaM kanakabhUShaNam .
dvidhA chichchheda samare kR^itahastaH pratApavAn .. 22..\\
nakula preShitA.n shaktiM hemadaNDAM bhayAvahAm .
gadA.n cha sahadevena sharaughaiH samavArayat .. 23..\\
sharAhyA.n cha shataghnIM tA.n rAGYashchichchheda bhArata .
pashyatAM pANDuputrANA.n si.nhanAdaM nanAda cha .
nAmR^iShyatta.n tu shaineyaH shatrorvijayamAhave .. 24..\\
athAnyaddhanurAdAya sAtyakiH krodhamUrchhitaH .
dvAbhyAM madreshvara.n viddhvA sArathi.n cha tribhiH sharaiH .. 25..\\
tataH shalyo mahArAja sarvA.nstAndashabhiH sharaiH .
vivyAdha subhR^isha.n kruddhastottrairiva mahAdvipAn .. 26..\\
te vAryamANAH samare madrarAGYA mahArathAH .
na shekuH pramukhe sthAtu.n tasya shatruniShUdanAH .. 27..\\
tato duryodhano rAjA dR^iShTvA shalyasya vikramam .
nihatAnpANDavAnmene pA~nchAlAnatha sR^i~njayAn .. 28..\\
tato rAjanmahAbAhurbhImasenaH pratApavAn .
santyajya manasA prANAnmadrAdhipamayodhayat .. 29..\\
nakulaH sahadevashcha sAtyakishcha mahArathaH .
parivArya tadA shalya.n samantAdvyakira~nsharaiH .. 30..\\
sa chaturbhirmaheShvAsaiH pANDavAnAM mahArathaiH .
vR^itastAnyodhayAmAsA madrarAjaH pratApavAn .. 31..\\
tasya dharmasuto rAjankShurapreNa mahAhave .
chakrarakSha.n jaghAnAshu madrarAjasya pArthiva .. 32..\\
tasmi.nstu nihate shUre chakrarakShe mahArathe .
madrarAjo.atibalavAnsainikAnAstR^iNochchharaiH .. 33..\\
samAchchhannA.nstatastA.nstu rAjanvIkShya sa sainikAn .
chintayAmAsa samare dharmarAjo yudhiShThiraH .. 34..\\
kathaM nu na bhavetsatya.n tanmAdhava vacho mahat .
na hi kruddho raNe rAjA kShapayeta balaM mama .. 35..\\
tataH saratha nAgAshvAH pANDavAH paNDu pUrvaja .
madreshvara.n samAseduH pIDayantaH samantataH .. 36..\\
nAnAshastraughabahulA.n shastravR^iShTiM samutthitAm .
vyadhamatsamare rAjanmahAbhrANIva mArutaH .. 37..\\
tataH kanakapu~NkhA.n tA.n shalya kShiptAM viyadgatAm .
sharavR^iShTimapashyAma shalabhAnAmivAtatim .. 38..\\
te sharA madrarAjena preShitA raNamUrdhani .
sampatantaH sma dR^ishyante shalabhAnA.n vrajA iva .. 39..\\
madrarAjadhanurmuktaiH sharaiH kanakabhUShaNaiH .
nirantaramivAkAsha.n sambabhUva janAdhipa .. 40..\\
na pANDavAnAM nAsmAka.n tatra kashchidvyadR^ishyata .
bANAndha kAre mahati kR^ite tatra mahAbhaye .. 41..\\
madrarAjena balinA lAghavAchchharavR^iShTibhiH .
loDyamAna.n tathA dR^iShTvA pANDavAnAM balArNavam .
vismayaM parama.n jagmurdevagandharvadAnavAH .. 42..\\
sa tu tAnsarvato yattA~nsharaiH sampIDya mAriSha .
dharmarAjamavachchhAdya si.nhavadvyanadanmuhuH .. 43..\\
te chhannAH samare tena pANDavAnAM mahArathAH .
na shekusta.n tadA yuddhe pratyudyAtaM mahAratham .. 44..\\
dharmarAja purogAstu bhImasenamukhA rathAH .
na jahuH samare shUra.n shalyamAhavashobhinam .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13}
s
arjuno drauNinA viddho yuddhe bahubhirAyasaiH .
tasya chAnucharaiH shUraistrigartAnAM mahArathaiH .
drauNi.n vivyAdha samare tribhireva shilA mukhaiH .. 1..\\
tathetarAnmaheShvAsAndvAbhyA.n dvAbhyAM dhana~njayaH .
bhUyashchaiva mahAbAhuH sharavarShairavAkirat .. 2..\\
sharakaNTakitAste tu tAvakA bharatarShabha .
na jAhuH sAmare pArtha.n vadhyamAnAH shitaiH sharaiH .. 3..\\
te.arjuna.n rathavaMshena droNaputra purogamAH .
ayodhayanta samare parivArya mahArathAH .. 4..\\
taistu kShiptAH sharA rAjankArtasvaravibhUShitAH .
arjunasya rathopasthaM pUrayAmAsura~njasA .. 5..\\
tathA kR^iShNau maheShvAsau vR^iShabhau sarvadhanvinAm .
sharairvIkShya vitunnA~Ngau prahR^iShTau yuddhadurmadau .. 6..\\
kUbara.n rathachakrANi IShA yoktrANi chAbhibho .
yuga.n chaivAnukarShaM cha sharabhUtamabhUttadA .. 7..\\
naitAdR^isha.n dR^iShTapUrva.n rAjannaiva cha naH shrutam .
yAdR^isha.n tatra pArthasya tAvakAH samprachakrire .. 8..\\
sa rathaH sarvato bhAti chitrapu~NkhaiH shitaiH sharaiH .
ulkA shataiH sampradIpta.n vimAnamiva bhUtale .. 9..\\
tato.arjuno mahArAja sharaiH saMnataparvabhiH .
avAkirattAM pR^itanAM megho vR^iShTyA yathAchalam .. 10..\\
te vadhyamAnAH samare pArthA nAmA~NkitaiH sharaiH .
pArtha bhUtamamanyanta prekShAmANAstathAvidham .. 11..\\
tato.adbhutasharajvAlo dhanuH shabdAnilo mahAn .
senendhana.n dadAhAshu tAvakaM pArtha pAvakaH .. 12..\\
chakrANAM pAtatA.n chaiva yugAnAM cha dharAtale .
tUNIrANAM patAkAnA.n dhvajAnAM cha rathaiH saha .. 13..\\
IShANAmanukarShANA.n triveNUnAM cha bhArata .
akShANAmatha yoktrANAM pratodAnA.n cha sarvashaH .. 14..\\
shirasAM patatA.n chaiva kuNDaloShNISha dhAriNAm .
bhujAnA.n cha mahArAja skandhAnAM cha samantataH .. 15..\\
chhattrANA.n vyajanaiH sArdhaM mukuTAnA.n cha rAshayaH .
samadR^ishyanta pArthasya rathamArgeShu bhArata .. 16..\\
agamyarUpA pR^ithivI mA.nsashoNitakardamA .
babhUva bharatashreShTha rudrasyAkrIDana.n yathA .
bhIrUNA.n trAsajananI shUrANA.n harShavardhanI .. 17..\\
hatvA tu samare pArthaH sahasre dve parantapa .
rathAnA.n savarUthAnAM vidhUmo.agniriva jvalan .. 18..\\
yathA hi bhagavAnagnirjagaddagdhvA charAcharam .
vidhUmo dR^ishyate rAja.nstathA pArtho mahArathaH .. 19..\\
drauNistu samare dR^iShTvA pANDavasya parAkramam .
rathenAtipatAkena pANDavaM pratyavArayat .. 20..\\
tAvubhau puruShavyAghrau shvetAshvau dhanvinA.n varau .
samIyatustadA tUrNaM parasparavadhaiShiNau .. 21..\\
tayorAsInmahArAja bANavarSha.n sudAruNam .
jImUtAnA.n yathA vR^iShTirtapAnte bharatarShabha .. 22..\\
anyonyaspardhinau tau tu sharaiH saMnataparvabhiH .
tatakShaturmR^idhe.anyonya.n shR^i~NgAbhyAM vR^iShabhAviva .. 23..\\
tayoryuddhaM mahArAja chira.n samamivAbhavat .
astrANA.n sa~Ngamashchaiva ghorastatrAbhavanmahAn .. 24..\\
tato.arjuna.n dvAdashabhI rukmapu~NkhaiH sutejanaiH .
vAsudeva.n cha dashabhirdrauNirvivyAdha bhArata .. 25..\\
tataH prahasya bIbhatsurvyAkShipadgANDiva.n dhanuH .
mAnayitvA muhUrta.n cha guruputraM mahAhave .. 26..\\
vyashva sUta ratha.n chakre savyasAchI mahArathaH .
mR^idupUrva.n tatashchainaM tribhirvivyAdha sAyakaiH .. 27..\\
hatAshve tu rathe tiShThandroNaputrastvayo mayam .
musalaM pANDuputrAya chikShepa parighopamam .. 28..\\
tamApatanta.n sahasA hemapaTTa vibhUShitam .
chichchheda saptadhA vIraH pArtaH shatrunibarhaNaH .. 29..\\
sa chchhinnaM musala.n dR^iShTvA drauNiH paramakopanaH .
Adade parigha.n ghoraM nagendrashikharopamam .
chikShepa chaiva pArthAya drauNiryuddhavishAradaH .. 30..\\
tamantakamiva kruddhaM parighaM prekShya pANDavaH .
arjunastvarito jaghne pa~nchabhiH sAyakottamaiH .. 31..\\
sa chchhinnaH patito bhUmau pArtha bANairmahAhave .
dArayanpR^ithivIndrANAM manaH shabdena bhArata .. 32..\\
tato.aparaistribhirbANairdrauNi.n vivyAdha pANDavaH .
so.atividdho balavatA pArthena sumahAbalaH .
na sambhrAntastadA drauNiH pauruShe sve vyavasthitaH .. 33..\\
sudharmA tu tato rAjanbhAradvAjaM mahAratham .
avAkirachchharavrAtaiH sarvakShatrasya pashyataH .. 34..\\
tatastu suratho.apyAjau pA~nchAlAnAM mahArathaH .
rathena meghaghoSheNa drauNimevAbhyadhAvata .. 35..\\
vikarShanvai dhanuHshreShTha.n sarvabhAra saha.n dR^iDham .
jvalanAshIviShanibhaiH sharaishchainamavAkirat .. 36..\\
suratha.n tu tataH kruddhamApatantaM mahAratham .
chukopa samare drauNirdaNDAhata ivoragaH .. 37..\\
trishikhAM bhrukuTI.n kR^itvA sR^ikkiNI parilelihan .
udvIkShya suratha.n roShAddhanurjyAmavamR^ijya cha .
mumocha tIShNaM nArAcha.n yamadaNDasamadyutim .. 38..\\
sa tasya hR^idayaM bhittvA praviveshAtivegataH .
shakrAshanirivotsR^iShTA vidArya dharaNItalam .. 39..\\
tatastaM patitaM bhUmau nArAchena samAhatam .
vajreNeva yathA shR^i~NgaM parvatasya mahAdhanam .. 40..\\
tasmi.nstu nihate vIre droNaputraH pratApavAn .
Aruroha ratha.n tUrNaM tameva rathinA.n varaH .. 41..\\
tataH sajjo mahArAja drauNirAhavadurmadaH .
arjuna.n yodhayAmAsa saMshaptaka vR^ito raNe .. 42..\\
tatra yuddhaM mahachchAsIdarjunasya paraiH saha .
madhyandinagate sUrye yama rAShTravivardhanam .. 43..\\
tatrAshcharyamapashyAma dR^iShTvA teShAM parAkramam .
yadeko yugapadvIrAnsamayodhayadarjunaH .. 44..\\
vimardastu mahAnAsIdarjunasya paraiH saha .
shatakratoryathApUrvaM mahatyA daitya senayA .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14}
s
duryodhano mahArAja dhR^iShTadyumnashcha parShataH .
chakratuH sumahadyuddhA.n sharashaktisamAkulam .. 1..\\
tayorAsanmahArAja sharadhArAH sahasrashaH .
ambudAnA.n yathAkAle jaladhArAH samantataH .. 2..\\
rAjA tu pArShata.n viddhvA sharaiH pa~nchabhirAyasaiH .
droNa hantAramugreShuH punarvivyAdha saptabhiH .. 3..\\
dhR^iShTadyumnastu samare balavAndR^iDhavikramaH .
saptatyA vishikhAnA.n vai duryodhanamapIDayat .. 4..\\
pIDitaM prekShya rAjAna.n sodaryA bharatarShabha .
mahatyA senayA sArdhaM parivavruH sma pArShatam .. 5..\\
sa taiH parivR^ito shUraiH sarvato.atirathairbhR^isham .
vyacharatsamare rAjandarshayanhastalAghavam .. 6..\\
shikhaNDI kR^itavarmANa.n gautamaM cha mahAratham .
prabhadrakaiH samAyukto yodhayAmAsa dhanvinau .. 7..\\
tatrApi sumahadyuddha.n ghorarUpa.n vishAM pate .
prANAnsantyajatA.n yuddhe prANadyUtAbhidevane .. 8..\\
shalyastu sharavarShANi vimu~nchansarvatodisham .
pANDavAnpIDayAmAsa sasAtyaki vR^ikodarAn .. 9..\\
tathobhau cha yamau yuddhe yama tulyaparAkramau .
yodhayAmAsa rAjendra vIryeNa cha balena cha .. 10..\\
shalya sAyakanunnAnAM pANDavAnAM mahAmR^idhe .
trAtAraM nAdhyagachchhanta kechchittatra mahArathAH .. 11..\\
tatastu nakulaH shUro dharmarAje prapIDite .
abhidudrAva vegena mAtulaM mAdrinandanaH .. 12..\\
sa~nchAdya samare shalyaM nakulaH paravIrahA .
vivyAdha chaina.n dashabhiH smayamAnaH stanAntare .. 13..\\
sarvapArashavairbANaiH karmAra parimArjitaiH .
svarNapu~NkhaiH shilA dhautairdhanuryantraprachoditaiH .. 14..\\
shalyastu pIDitastena svastrIyeNa mahAtmanA .
nakulaM pIDayAmAsa svasrIyeNa mahAtmanA .. 15..\\
tato yudhiShThiro rAjA bhImaseno.atha sAtyakiH .
sahadevashcha mAdreyo madrarAjamupAdravan .. 16..\\
tAnApatata evAshu pUrayAnAnrataH svanaiH .
dishashcha pradishashchaiva kampayAnAMshcha medinIm .
pratijagrAha samare senApatiramitrajit .. 17..\\
yudhiShThira.n tribhirviddhvA bhImasenaM cha saptabhiH .
sAtyaki.n cha shatenAjau sahadevaM tribhiH sharaiH .. 18..\\
tatastu sashara.n chApaM nakulasya mahAtmanaH .
madreshvaraH kShurapreNa tadA chichchheda mAriSha .
tadashIryata vichchhinna.n dhanuH shalyasya sAyakaiH .. 19..\\
athAnyaddhanurAdAya mAdrIputro mahArathaH .
madrarAjaratha.n tUrNaM pUrayAmAsa patribhiH .. 20..\\
yudhiShThirastu madresha.n sahadevashcha mAriSha .
dashabhirdashabhirbANairurasyenamavidhyatAm .. 21..\\
bhImasenastataH ShaShTyA sAtyakirnavabhiH sharaiH .
madrarAjamabhidrutya jaghnatuH ka~NkapatribhiH .. 22..\\
madrarAjastataH kruddhaH sAtyakiM navabhiH sharaiH .
vivyAdha bhUyaH saptatyA sharANAM nataparvaNAm .. 23..\\
athAsya sashara.n chApaM muShTau chichchheda mAriSha .
hayAMshcha chaturaH sa~Nkhye preShayAmAsa mR^ityave .. 24..\\
viratha.n sAtyaki.n kR^itvA madrarAjo mahAbalaH .
vishikhAnA.n shatenainamAjaghAna samantataH .. 25..\\
mAdrIputrau tu sa.nrabdhau bhImasena.n cha pANDavam .
yudhiShThira.n cha kauravya vivyAdha dashabhiH sharaiH .. 26..\\
tatrAdbhutamapashyAma madrarAjasya pauruSham .
yadena.n sahitAH pArthA nAbhyavartanta sa.nyuge .. 27..\\
athAnya.n rathamAsthAya sAtyakiH satyavikramaH .
pIDitAnpANDavAndR^iShTvA madrarAjavasha.n gatAn .
abhidudrAva vegena madrANAmadhipaM balI .. 28..\\
Apatanta.n ratha.n tasya shalyaH samitishobhanaH .
pratyudyatau rathenaiva matto mattamiva dvipam .. 29..\\
sa saMnipAtastumulo babhUvAdbhutadarshanaH .
sAtyakeshchaiva shUrasya madrANAm adhipasya cha .
yAdR^isho vai purAvR^ittaH shambarAmara rAjayoH .. 30..\\
sAtyakiH prekShya samare madrarAja.n vyavasthitam .
vivyAdha dashabhirbANaistiShTha tiShTheti chAbravIt .. 31..\\
madrarAjastu subhR^isha.n viddhastena mahAtmanA .
sAtyakimM prativivyAdha chitrapu~NkhaiH shitaiH sharaiH .. 32..\\
tataH pArthA maheShvAsAH sAtvatAbhisR^itaM nR^ipam .
abhyadravanrathaistUrNaM mAtula.n vadhakAmyayA .. 33..\\
tata AsItparAmardastumulaH shoNitodakaH .
shUrANA.n yudhyamAnAnAM si.nhAnAmiva nardatAm .. 34..\\
teShAmAsInmahArAja vyatikShepaH parasparam .
si.nhAnAmAmiShepsUnA.n kUjatAmiva sa.nyuge .. 35..\\
teShAM bANasahasraughairAkIrNA vasudhAbhavat .
antarikSha.n cha sahasA bANabhUtamabhUttadA .. 36..\\
sharAndhakAraM bahudhA kR^ita.n tatra samantataH .
abbhrachchhAyeva sa~njaGYe sharairmuktairmahAtmabhiH .. 37..\\
tatra rAja~nsharairmuktairnirmuktairiva pannagaiH .
svarNapu~NkhaiH prakAshadbhirvyarochanta dishastathA .. 38..\\
tatrAdbhutaM para.n chakre shalyaH shatrunibarhaNaH .
yadekaH samare shUro yodhayAmAsa vai bahUn .. 39..\\
madrarAjabhujotsR^iShTaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .
sampatadbhiH sharairghorairavAkIryata medinI .. 40..\\
tatra shalya ratha.n rAjanvicharantaM mahAhave .
apashyAma yathApUrva.n shakrasyAsurasa~NkShaye .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15}
s
tatha sainyAstava vibho madrarAjapuraskR^itAH .
punarabhyadravanpArthAnvegena mahatA raNe .. 1..\\
pIDitAstAvakAH sarve pradhAvanto raNotkaTAH .
kShaNenaiva cha pArthA.nste bahutvAtsamaloDayan .. 2..\\
te vadhyamAnAH kurubhiH pANDavA nAvatasthire .
nivAryamANA bhImena pashyatoH kR^iShNa pArthayoH .. 3..\\
tato dhana~njayaH kruddhAH kR^ipa.n saha padAnugaiH .
avAkirachchharaugheNa kR^itavarmANameva cha .. 4..\\
shakuni.n sahadevastu saha sainyamavArayat .
nakulaH pArshvataH sthitvA madrarAjamavaikShata .. 5..\\
draupadeyA narendrAMshcha bhUyiShTha.n samavArayan .
droNaputra.n cha pA~nchAlyaH shikhANDI samavArayat .. 6..\\
bhImasenastu rAjAna.n gadApANiravArayat .
shalya.n tu saha sainyena kuntIputro yudhiShThiraH .. 7..\\
tataH samabhavadyuddha.n sa.nsakta.n tatra tatra ha .
tAvakAnAM pareShA.n cha sa~NgrAmeShvanivartinAm .. 8..\\
tatra pashyAmahe karma shalyasyAtimahadraNe .
yadekaH sarvasainyAni pANDavAnAm ayudhyata .. 9..\\
vyadR^ishyata tadA shalyo yudhiShThira samIpataH .
raNe chandrasamo.abhyAshe sharaishchara iva grahaH .. 10..\\
pIDayitvA tu rAjAna.n sharairAshIviShopamaiH .
abhyadhAvatpunarbhIma.n sharavarShairavAkirat .. 11..\\
tasya tallAghava.n dR^iShTvA tathaiva cha kR^itAstratAm .
apUjayannanIkAni pareShA.n tAvakAni cha .. 12..\\
pIDyamAnAstu shalyena pANDavA bhR^ishavikShatAH .
prAdravanta raNa.n hitvA kroshamAne yudhiShThire .. 13..\\
vadhyamAneShvanIkeShu madrarAjena pANDavaH .
amarShavashamApanno dharmarAjo yudhiShThiraH .
tataH pauruShamAsthAya madrarAjamapIDayat .. 14..\\
jayo vAstu vadho veti kR^itabuddhirmahArathaH .
samAhUyAbravItsarvAnbhrAtR^InkR^iShNa.n cha mAdhavam .. 15..\\
bhIShmo droNashcha karNashcha ye chAnye pR^ithivIkShitaH .
kauravArthe parAkrAntAH sa~NgrAme nidhana.n gatAH .. 16..\\
yathAbhAga.n yathotsAhaM bhavantaH kR^itapauruShAH .
bhAgo.avashiShTa eko.ayaM mama shalyo mahArathaH .. 17..\\
so.ahamadya yudhA jetumAsha.nse madrakeshvaram .
tatra yanmAnasaM mahya.n tatsArvaM nigadAmi vaH .. 18..\\
chakrarakShAvimau shUrau mama mAdravatIsutau .
ajeyau vAsavenApi samare vIra saMmatau .. 19..\\
sAdhvimau mAtula.n yuddhe kShatradharmapuraskR^itau .
madarthaM pratiyudhyetAM mAnArhau satyasa~Ngarau .. 20..\\
mA.n vA shalyo raNe hantA taM vAhaM bhadramastu vaH .
iti satyAmimA.n vANIM lokavIrA nibodhata .. 21..\\
yotsye.ahaM mAtulenAdya kShatradharmeNa pArthivAH .
svaya.n samabhisandhAya vijayAyetarAya vA .. 22..\\
tasya me.abhyadhika.n shastraM sarvopakaraNAni cha .
sa.nyu~njantu raNe kShipra.n shAstravadrathayojakAH .. 23..\\
shaineyo dakShiNa.n chakraM dhR^iShTadyumnastathottaram .
pR^iShThagopo bhavatvadya mama pArtho dhana~njayaH .. 24..\\
puraHsaro mamAdyAstu bhImaH shastrabhR^itA.n varaH .
evamabhyadhikaH shalyAdbhaviShyAmi mahAmR^idhe .. 25..\\
evamuktAstathA chakruH sarve rAGYaH priyaiShiNaH .
tatha praharShaH sainyAnAM punarAsIttadA nR^ipa .. 26..\\
pA~nchAlAnA.n somakAnAM matsyAnA.n cha visheShataH .
pratiGYA.n tAM cha sa~NgrAme dharmarAjasya pUrayan .. 27..\\
tataH sha~NkhAMshcha bherIshcha shatashashchaiva puShkarAn .
avAdayanta pA~nchAlAH si.nhanAdAMsh cha nedire .. 28..\\
te.abhyadhAvanta sa.nrabdhA madrarAja.n tarasvinaH .
mahatA harShajenAtha nAdena kurupu~NgavAH .. 29..\\
hrAdena gajaghaNTAnA.n sha~NkhAnAM ninadena cha .
tUryashabdena mahatA nAdayantashcha medinIm .. 30..\\
tAnpratyagR^ihNAtputraste madrarAjashcha vIryavAn .
mahAmeghAniva bahU~nshailAvastodayAvubhau .. 31..\\
shalyastu samarashlAghI dharmarAjamarindamam .
vavarSha sharavarSheNa varSheNa maghavAniva .. 32..\\
tathaiva kururAjo.api pragR^ihya ruchira.n dhanuH .
droNopadeshAnvividhAndarshayAno mahAmanAH .. 33..\\
vavarShA sharavarShANi chitra.n laghu cha suShThu cha .
na chAsya vivara.n kashchiddadarsha charato raNe .. 34..\\
tAvubhau vividhairbANaistatakShAte parasparam .
shArdUlAvAmiSha prepShU parAkrAntAvivAhave .. 35..\\
bhImastu tava putreNa raNashauNDena sa~NgataH .
pA~nchAlyaH sAtyakishchaiva mAdrIputrau cha pANDavau .
shakunipramukhAnvIrAnpratyagR^ihNansamantataH .. 36..\\
tadAsIttumula.n yuddhaM punareva jayaiShiNAm .
tAvakAtAM pareShA.n cha rAjandurmantrite tava .. 37..\\
duryodhanastu bhImasya shareNAnataparvaNA .
chichchhedAdishya sa~NgrAme dhvaja.n hemavibhUShitam .. 38..\\
saki~NkiNika jAlena mahatA chArudarshanaH .
papAta ruchiraH si.nho bhImasenasya nAnadan .. 39..\\
punashchAsya dhanushchitra.n gajarAjakaropamam .
kShureNa shitadhAreNa prachakarta narAdhipaH .. 40..\\
sachchhinnadhanvA tejasvI rathashaktyA suta.n tava .
bibhedorasi vikramya sa rathopastha Avishat .. 41..\\
tasminmohamanuprApte punareva vR^ikodaraH .
yantureva shiraH kAyAtkShurapreNAharattadA .. 42..\\
hatasUtA hayAstasya rathamAdAya bhArata .
vyadravanta disho rAjanhAhAkArastadAbhavat .. 43..\\
tamabhyadhAvattrANArtha.n droNaputro mahArathaH .
kR^ipashcha kR^itavarmA cha putra.n te.abhiparIpsavaH .. 44..\\
tasminvilulite sainye trastAstasya padAnugAH .
gANDIvadhanvA visphArya dhanustAnahanachchharaiH .. 45..\\
yudhiShThirastu madreshamabhyadhAvadamarShitaH .
svaya.n sa~ncodayannashvAndantavarNAnmanojavAn .. 46..\\
tatrAdbhutamapashyAma kuntIputre yudhiShThire .
purA bhUtvA mR^idurdAnto yattadA dAruNo.abhavat .. 47..\\
vivR^itAkShashcha kaunteyo vepamAnashcha manyunA .
chichchheda yodhAnnishitaiH sharaiH shatasahasrashaH .. 48..\\
yA.n yAM pratyudyayau senA.n tAM tAM jyeShThaH sa pANDavaH .
sharairapAtayadrAjangirInvajrairivottamaiH .. 49..\\
sAshvasUta dhvajarathAnrathinaH pAtayanbahUn .
AkrIDadeko balavAnpavanastoyadAniva .. 50..\\
sAshvArohAMshcha turagAnpattIMshchaiva sahasrashaH .
vyapothayata sa~NgrAme kruddho rudraH pashUniva .. 51..\\
shUnyamAyodhana.n kR^itvA sharavarShaiH samantataH .
abhyadravata madresha.n tiShTha shalyeti chAbravIt .. 52..\\
tasya tachcharita.n dR^iShTvA sa~NgrAme bhImakarmaNaH .
vitresustAvakAH sarve shalyastvena.n samabhyayAt .. 53..\\
tatastau tu susa.nrabdhau pradhmApya salilodbhavau .
sAmAhUya tadAnyonyaM bhartsayantau samIyatuH .. 54..\\
shalyastu sharavarSheNa yudhiShThiramavAkirat .
madrarAja.n cha kaunteyaH sharavarShairavAkirat .. 55..\\
vyadR^ishyetA.n tadA rAjanka~NkapatribhirAhave .
udbhinna rudhirau shUrau madrarAjayudhiShThirau .. 56..\\
puShpitAviva rejAte vane shalmali kiMshukA .
dIpyAmAnau mahAtmAnau prANayoryuddhadurmadau .. 57..\\
dR^iShTvA sarvANi sainyAni nAdhyavasya.nstayorjayam .
hatvA madrAdhipaM pArtho bhokShyate.adya vasundharAm .. 58..\\
shalyo vA pANDava.n hatvA dadyAdduryodhanAya gAm .
itIva nishchayo nAbhUdyodhAnA.n tatra bhArata .. 59..\\
pradakShiNamabhUtsarva.n dharmarAjasya yudhyataH .. 60..\\
tataH sharashata.n shalyo mumochAshu yudhiShThire .
dhanushchAsya shitAgreNa bANena nirakR^intata .. 61..\\
so.anyatkArmukamAdAya shalya.n sharashataistribhiH .
avidhyatkArmuka.n chAsya kShureNa nirakR^intata .. 62..\\
athAsya nijaghAnAshvAMshchaturo nataparvabhiH .
dvAbhyAmatha shitAgrAbhyAmubhau cha pArShNisArathI .. 63..\\
tato.asya dIpyamAnena pItena nishitena cha .
pramukhe vartamAnasya bhallenApAharaddhvajam .
tataH prabhagna.n tatsainyaM dauryodhanamarindama .. 64..\\
tato madrAdhipa.n drauNirabhyadhAvattathA kR^itam .
Aropya chaina.n svaratha.n tvaramANaH pradudruve .. 65..\\
muhUrtamiva tau gatvA nardamAne yudhiShThire .
sthitvA tato madrapatiranya.n syandanamAsthitaH .. 66..\\
vidhivatkalpita.n shubhraM mahAmbuda ninAdinam .
sajjayantropakaraNa.n dviShatA.n lomaharShaNam .. 67..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16}
s
athAnyaddhanurAdAya balavadvegavattaram .
yudhiShThiraM madrapatirviddhvA si.nha ivAnadat .. 1..\\
tataH sa sharavarSheNa parjanya iva vR^iShTimAn .
abhyavarShadameyAtmA kShatriyAnkShatriyarShabhaH .. 2..\\
sAtyaki.n dashabhirviddhvA bhImasenaM tribhiH sharaiH .
sahadeva.n tribhirviddhvA yudhiShThiramapIDayat .. 3..\\
tA.nstAnanyAnmaheShvAsAnsAshvAnsaratha ku~njarAn .
ku~njarAnku~njarArohAnashvAnashvaprayAyinaH .
rathAMshcha rathibhiH sArdha.n jaghAna rathinA.n varaH .. 4..\\
bAhUMshchichchheda cha tathA sAyudhAnketanAni cha .
chakAra cha mahI.n yodhaistIrNAM vedI.n kushairiva .. 5..\\
tathA tamarisainyAni ghnantaM mR^ityumivAntakam .
parivavrurbhR^isha.n kruddhAH pANDupA~nchAla somakAH .. 6..\\
taM bhImasenashcha shineshcha naptA
mAdhryAshcha putrau puruShapravIrau .
samAgataM bhImabalena rAGYA
paryApuranyonyamathAhvayantaH .. 7..\\
tatastu shUrAH samare narendraM
madreshvaraM prApya yudhA.n variShTham .
AvAryA chaina.n samare nR^ivIrA
jaghnuH sharaiH patribhirugravegaiH .. 8..\\
sa.nrakShito bhImasenena rAjA
mAdrI sutAbhyAmatha mAdhavena .
madrAdhipaM patribhirugravegaiH
stanAntare dhArma suto nijaghne .. 9..\\
tato raNe tAvakanA.n rathaughAH
sAmIkShya madrAdhipati.n sharArtam .
paryAvavruH pravarAH sarvashash cha
duryodhanasyAnumate samantAt .. 10..\\
tato drutaM madrajanAdhipo raNe
yudhiShThira.n saptabhirabhyavidhyat .
ta.n chApi pArtho navabhiH pR^iShatkair
vivyAdha rAja.nstumule mahAtmA .. 11..\\
AkarNapUrNAyata samprayuktaiH
sharaistadA sa.nyati tailadhautaiH .
anyonyamAchchhAdayatAM mahArathau
madrAdhipashchApi yudhiShThirash cha .. 12..\\
tatastu tUrNa.n samare mahArathau
parasparasyAntaramIkShamANau .
sharairbhR^isha.n vivyadhaturnR^ipottamau
mahAbalau shatrubhirapradhR^iShyau .. 13..\\
tayordhanurjyAtalanisvano mahAn
mahendravajrAshanitulyanisvanaH .
parasparaM bANagaNairmahAtmanoH
pravarShatormadrapa pANDuvIrayoH .. 14..\\
tau cheraturvyAghrashishu prakAshau
mahAvaneShvAmiSha gR^iddhinAviva .
viShANinau nAgavarAvivobhau
tatakShatuH sa.nyugajAtadarpau .. 15..\\
tatastu madrAdhipatirmahAtmA
yudhiShThiraM bhImabalaM prasahya .
vivyAdha vIra.n hR^idaye.ativegaM
shareNa sUryAgnisamaprabheNa .. 16..\\
tato.atividdho.atha yudhiShThiro.api
susamprayuktena shareNa rAjan .
jaghAna madrAdhipatiM mahAtmA
muda.n cha lebhe R^iShabhaH kurUNAm .. 17..\\
tato muhUrtAdiva pArthivendro
labdhvA sa~nj~nA.n krodhA sa.nraktanetraH .
shatena pArtha.n tvarito jaghAna
sahasranetra pratimaprabhAvaH .. 18..\\
tvara.nstato dharmasuto mahAtmA
shalyasya kruddho navabhiH pR^iShatkaiH .
bhittvA hyurastapanIya.n cha varma
jaghAna ShaDbhistvaparaiH pR^iShAtkaiH .. 19..\\
tatastu madrAdhipatiH prahR^iShTo
dhanurvikR^iShya vyasR^ijatpR^iShatkAn .
dvAbhyA.n kShurAbhyAM cha tathaiva rAGYash
chichchheda chApa.n kurupu~Ngavasya .. 20..\\
nava.n tato.anyatsAmare pragR^ihya
rAjA dhanurghorataraM mahAtmA .
shalya.n tu viddhvA nishitaiH samantad
yathA mahendro namuchi.n shitAgraiH .. 21..\\
tatastu shalyo navabhiH pR^iShatkair
bhImasya rAGYashcha yudhiShThirasya .
nikR^itya raukme paTu varmaNI tayor
vidArayAmAsa bhujau mahAtmA .. 22..\\
tato.apareNa jvalitArka tejasA
kShureNa rAGYo dhanurunmamAtha .
kR^ipashcha tasyaiva jaghAna sUtaM
ShaDbhiH sharaiH so.abhimukhaM papAta .. 23..\\
madrAdhipashchApi yudhiShThirasya
sharaishchaturbhirnijaghAna vAhAn .
vAhAMshcha hatvA vyakaronmahAtmA
yodhakShaya.n dharmasutasya rAGYaH .. 24..\\
tathA kR^ite rAjani bhImaseno
madrAdhipasyAshu tato mahAtmA .
chhittvA dhanurvegavatA shareNa
dvAbhyAmavidhyatsubhR^ishaM narendram .. 25..\\
athApareNAsya jahAra yantuH
kAyAchchhiraH saMnahanIyamadhyAt .
jaghAna chAshvAMshchaturaH sa shIghraM
tathA bhR^isha.n kupito bhImasenaH .. 26..\\
tamagraNIH sarvadhanurdharANAm
eka.n charanta.n sAmare.ativegam .
bhImaH shatena vyakirachchharANAM
mAdrIputraH sahadevastathaiva .. 27..\\
taiH sAyakairmohita.n vIkShya shalyaM
bhImaH sharairasya chakarta varma .
sa bhImasenena nikR^ittavarmA
madrAdhipashcharma sahasratAram .. 28..\\
pragR^ihya khaDga.n cha rathAnmahAtmA
praskandya kuntIsutamabhyadhAvat .
chhittva ratheShAM nakulasya so.atha
yudhiShThiraM bhImabalo.abbhyadhAvat .. 29..\\
ta.n chApi rAjAnamathotpatantaM
kruddhA.n yathaivAntakamApatantam .
dhR^iShTadyumno draupadeyAH shikhaNDI
shineshcha naptA sahasA parIyuH .. 30..\\
athAsya charmApratimaM nyakR^intad
bhImo mahAtmA dashabhiH pR^iShatkaH .
khaDga.n cha bhallairnichakarta muShTau
nadanprahR^iShTastava sinyamadhye .. 31..\\
tatkarma bhImasya samIkShya hR^iShTAs
te pANDavAnAM pravarA rathaughAH .
nAda.n cha chakrurbhR^ishamutsmayantaH
sha~NkhAMshcha dadhmuH shashisaMnikAshAn .. 32..\\
tenAtha shabdena vibhIShaNena
tavAbhitaptaM balamaprahR^iShTam .
svedAbhibhUta.n rudhirokShitA~NgaM
visa~nj~nakalpa.n cha tathA viShANNam .. 33..\\
sa madrarAjaH sahasAvakIrNo
bhImAgragaiH pANDava yodhamukhyaiH .
yudhiShThirasyAbhimukha.n javena
si.nho yathA mR^igahetoH prayAtaH .. 34..\\
sa dharmarAjo nihatAshvasUtaM
krodhena dIptajvalana prakAsham .
dR^iShTvA tu madrAdhipati.n sa tUrNaM
samabhyadhAvattamariM balena .. 35..\\
govinda vAkya.n tvarita.n vichintya
dadhre mati.n shalya vinAshanAya .
sa dharmarAjo nihatAshvasUte
rathe tiShTha~nshaktimevAbhikA~NkShan .. 36..\\
tachchApi shalyasyA nishamya karma
mahAtmano bhagamathAvashiShTam .
smR^itvA mAnaH shalya vadhe yatAtmA
yathoktamindrAvarajasya chakre .. 37..\\
sa dharmarAjo maNihemadaNDAM
jagrAha shakti.n kanakaprakAshAm .
netre cha dIpte sahasA vivR^itya
madrAdhipa.n kruddhA manA niraikShat .. 38..\\
nirIkShito vai naradeva rAGYA
pUtAtmanA nirhR^ita kalmaSheNa .
abhUnna yadbhasmasAnmadrarAjas
tadadbhutaM me pratibhAti rAjan .. 39..\\
tatastu shakti.n ruchirogra daNDAM
maNipravalojjvalitAM pradIptAm .
chikShepa vegAtsubhR^ishaM mahAtmA
madrAdhipAya pravaraH kurUNAm .. 40..\\
dIptAmathainAM mahatA balena
savisphu li~NgA.n sahasA patantIm .
praikShanta sarve kuravaH sametA
yathA yugAnte mahatImivolkAm .. 41..\\
tA.n kAlarAtrImiva pAshahastAM
yamasya dhatrImiva chograrUpAm .
sabrahma daNDapratimAmamoghAM
sasarja yatto yudhi dharmarAjaH .. 42..\\
gandhasragagryAsana pAnabhojanair
abhyarchitAM pANDusutaiH prayatnAt .
sa.nvartakAgnipratimA.n jvalantIM
kR^ityAmatharvA~NgirasImivogrAm .. 43..\\
IshAna hetoH pratinirmitA.n tAM
tvaShTA ripUNAmasudeha bhakShAm .
bhUmyantarikShAdi jalAshayAni
prasahya bhUtAni nihantumIshAm .. 44..\\
ghaNTA patAkA maNivajra bhAjaM
vaiDUrya chitrA.n tapanIyadaNDAm .
tvaShTrA prayatnAnniyamena kL^iptAM
brahma dviShAmantakarImamoghAm .. 45..\\
balaprayatnAdadhirUDha vegAM
mantraishcha ghorairabhimantrayitvA .
sasarja mArgeNa cha tAM pareNa
vadhAya madrAdhipatertadAnIm .. 46..\\
hato.asyasAvityabhigarjamAno
rudro.antakAyAnta kara.n yatheShum .
prasArya bAhu.n sudR^iDhaM supANiM
krodhena nR^ityannivA dhArma rAjaH .. 47..\\
tA.n sarvashaktyA prahitAM sa shaktiM
yudhiShThireNAprati vArya vIryAm .
pratigrahAyAbhinanarda shalyaH
samyagghutAmagnirivAjya dhArAm .. 48..\\
sA tasya marmANi vidArya shubhram
uro vishAla.n cha tathaiva varma .
vivesha gA.n toyamivAprasaktA
yasho vishAlaM nR^ipaterdahantI .. 49..\\
nAsAkShi karNAsya viniHsR^itena
prasyandatA cha vraNasambhavena .
sa.nsikta gAtro rudhireNa so.abhUt
krau~ncho yathA skanda hato mahAdriH .. 50..\\
prasArya bAhU sa rathAdgato gAM
sa~nchinnavarmA kurunandanena .
mahendra vAhapratimo mahAtmA
vajrAhata.n shR^i~NgamivAchalasya .. 51..\\
bAhU prasAryAbhimukho dharmarAjasya madrarAT .
tato nipatito bhUmAvindradhvaja ivochchhritaH .. 52..\\
sa tathA bhinnasarvA~Ngo rudhireNa samukShitaH .
pratyudgata iva premNA bhUmyA sA narapu~NgavaH .. 53..\\
priyayA kAntayA kAntaH patamAna ivorasi .
chiraM bhuktvA vasumatIM priyA.n kAntAmiva prabhuH .
sarvaira~NgaiH samAshliShya prasupta iva so.abhavat .. 54..\\
dharmye dharmAtmanA yuddhe nihato dharmasUnunA .
samyagghuta iva sviShTaH prashAnto.agnirivAdhvare .. 55..\\
shaktyA vibhinnahR^idaya.n vipra viddhAyudha dhvajam .
saMshAntamapi madresha.n lakShmIrnaiva vyamu~nchata .. 56..\\
tato yudhiShThirashchApamAdAyendra dhanuShprabham .
vyadhamaddviShataH sa~Nkhye khaga rADiva pannagAn .
dehAsUnnishitairbhallai ripUNAM nAshayankShaNAt .. 57..\\
tataH prArthasya bANaughairAvR^itAH sainikAstava .
nimIlitAkShAH kShiNvanto bhR^ishamanyonyamarditAH .
saMnyastakavachA dehairvipatrAyudha jIvitAH .. 58..\\
tataH shalye nipatite madrarAjAnujo yuvA .
bhrAtuH sarvairguNaistulyo rathI pANDavamabhyayAt .. 59..\\
vivyAdha cha narashreShTho nArAchairbahubhistvaran .
hatasyApachitiM bhrAtushchikIrShuryuddhadurmadaH .. 60..\\
ta.n vivyAdhAshugaiH ShaDbhirdharmarAjastvaranniva .
kArmuka.n chAsya chichchheda kShurAbhyAM dhvajameva cha .. 61..\\
tato.asya dIpyamAnena sudR^iDhena shitena cha .
pramukhe vartamAnasya bhallenApAharachchhiraH .. 62..\\
sukuNDala.n taddadR^ishe patamAna.n shiro rathAt .
puNyakShayamiva prApya patanta.n svargavAsinam .. 63..\\
tasyApakR^iShTa shIrSha.n tachchharIraM patita.n rathAt .
rudhireNAvasiktA~Nga.n dR^iShTvA sainyamabhajyata .. 64..\\
vichitrakavache tasminhate madranR^ipAnuje .
hAhAkAra.n vikurvANAH kuravo vipradudruvuH .. 65..\\
shalyAnuja.n hata.n dR^iShTvA tAvakAstyaktajIvitAH .
vitresuH pANDava bhayAdrajodhvastAsstathA bhR^iSham .. 66..\\
tA.nstathA bhajyatastrastAnkauravAnbharatarShabha .
shinernaptA kiranbANairabhyavartata sAtyakiH .. 67..\\
tamAyAntaM maheShvAsamaprasahya.n durAsadam .
hArdikyastvarito rAjanpratyagR^ihNAdabhItavat .. 68..\\
tau sametau mahAtmAnau vArShNeyAvaparAjitau .
hArdikyaH sAtyakishchaiva si.nhAviva madotkaTau .. 69..\\
iShubhirvimalAbhAsaishchhAdayantau parasparam .
archirhiriva sUryasya divAkarasamaprabhau .. 70..\\
chApamArgabaloddhUtAnmArgaNAnvR^iShNisi.nhayoH .
AkAshe samapashyAma pata~NgAniva shIghragAn .. 71..\\
sAtyaki.n dashabhirviddhvA hayAMshchAsya tribhiH sharaiH .
chApamekena chichchheda hArdikyo nataparvaNA .. 72..\\
tannikR^itta.n dhanuHshreShThamapAsya shinipu~NgavaH .
anyadAdatta vegena vegavattaramAyudham .. 73..\\
tadAdAya dhanuHshreShTha.n variShThaH sarvadhanvinAm .
hArdikya.n dashabhirbANaiH pratyavidhyatstanAntare .. 74..\\
tato ratha.n yugeShA.n cha chhittvA bhallaiH susa.nyataiH .
ashvA.nstasyAvadhIttUrNamubhau cha pArShNisArathI .. 75..\\
madrarAje hate rAjanvirathe kR^itavarmaNi .
duryodhana bala.n sarvaM punarAsItparA~Nmukham .. 76..\\
tatpare nAvabudhyanta sainyena rajasA vR^ite .
bala.n tu hatabhUyiShThaM tattadAsItparA~Nmukham .. 77..\\
tato muhUrtAtte.apashyanrajo bhauma.n samutthitam .
vividhaiH shoNitasrAvaiH prashAntaM puruSharShabha .. 78..\\
tato duryodhano dR^iShTvA bhagna.n svabalamantikAt .
javenApatataH pArthAnekaH sarvAnavArayat .. 79..\\
pANDavAnsarathAndR^iShTvA dhR^iShTadyumna.n cha pArShatam .
Anarta.n cha durAdharSha.n shitairbANairavAkirat .. 80..\\
taM pare nAbhyavartanta martyA mR^ityumivAgatam .
athAnya.n rathamAsthAya hArdikyo.api nyavartata .. 81..\\
tato yudhiShThiro rAjA tvaramANo mahArathaH .
chaturbhirnijaghAnAshvAnpatribhiH kR^itavarmaNaH .
vivyAdha gautama.n chApi ShaDbhirbhallaiH sutejanaiH .. 82..\\
ashvatthAmA tato rAGYA hatAshva.n virathI kR^itam .
samapovAha hArdikya.n svarathena yudhiShThirAt .. 83..\\
tataH shAradvato.aShTAbhiH pratyavidhyadyudhiShThiram .
vivyAdha chAshvAnnishitaistasyAShTAbhiH shilImukhaiH .. 84..\\
evametanmahArAja yuddhasheShamavartata .
tava durmantrite rAjansahaputrasya bhArata .. 85..\\
tasminmaheShvAsa vare vishaste
sa~NgrAmamadhye kurupu~Ngavena .
parthAH sametAH paramaprahR^iShTAH
sha~NkhAnpradadhmurhatamIkShya shalyam .. 86..\\
yudhiShThira.n cha prashasha.nsurAjau
purA surA vR^itravadhe yathendram .
chakrushcha nAnAvidha vAdya shabdAn
ninAdayanto vasudhA.n samantAt .. 87..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17}
s
shalye tu nihate rAjanmadrarAjapadAnugAH .
rathAH saptashatA vIrA niryayurmahato balAt .. 1..\\
duryodhanastu dviradamAruhyAchalasaMnibham .
chhattreNa dhriyamANena vIjyamAnashcha chAmaraiH .
na gantavyaM na gantavyamiti madrAnavArayat .. 2..\\
duryodhanena te vIrA vAryamANAH punaH punaH .
yudhiShThira.n jighA.nsantaH pANDUnAM prAvishanbalam .. 3..\\
te tu shUrA mahArAja kR^itachittAH sma yodhane .
dhanuH shabdaM mahatkR^itvA sahAyudhyanta pANDavaiH .. 4..\\
shrutvA tu nihata.n shalya.n dharmaputraM cha pIDitam .
madrarAjapriye yuktairmadrakANAM mahArathaiH .. 5..\\
AjagAma tataH pArtho gANDIva.n vikShipandhanuH .
pUrayanrathaghoSheNa dishaH sarvA mahArathaH .. 6..\\
tato.arjunashcha bhImashcha mAdrIputrau cha pANDavau .
sAtyakishcha naravyAghro draupadeyAshcha sarvashaH .. 7..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha pA~nchAlAH saha somakaiH .
yudhiShThiraM parIpsantaH samantAtparyavArayan .. 8..\\
te samantAtparivR^itAH pANDavaiH puruSharShabhAH .
kShobhayanti sma tA.n senAM makarAH sAgaraM yathA .. 9..\\
puro vAtena ga~Ngeva kShobhyamAnA mahAnadI .
akShobhyata tadA rAjanpANDUnA.n dhvajinI punaH .. 10..\\
praskandya senAM mahatI.n tyaktAtmAno mahArathAH .
vR^ikShAniva mahAvAtAH kampayanti sma tAvakAH .. 11..\\
bahavashchukrushustatra kva sa rAjA yudhiShThiraH .
bhrAtaro vAsya te shUrA dR^ishyante na ha ke chana .. 12..\\
pA~nchAlAnAM mahAvIryAH shikhaNDI cha mahArathaH .
dhR^iShTadyumno.atha shaineyo draupadeyAshcha sarvashaH .. 13..\\
eva.n tAnvAdinaH shUrAndraupadeyA mahArathAH .
ahyaghnanyuyudhAnashcha madrarAjapadAnugAn .. 14..\\
chakrairvimathitaiH ke chitke chichchhinnairmaha dhvajaiH .
pratyadR^ishyanta samare tAvakA nihatAH paraiH .. 15..\\
Alokya pANDavAnyuddhe yodhA rAjansamantataH .
vAryamANA yayurvegAttava putreNa bhArata .. 16..\\
duryodhanastu tAnvIrAnvArayAmAsa sAntvayan .
na chAsya shAsana.n kashchittatra chakre mahArathaH .. 17..\\
tato gAndhArarAjasya putraH shakunirabravIt .
duryodhanaM mahArAja vachana.n vachanakShamaH .. 18..\\
kiM naH samprekShamANAnAM madrANA.n hanyate balam .
na yuktametatsamare tvayi tiShThati bhArata .. 19..\\
sahitairnAma yoddhavyamityeShA samayaH kR^itaH .
atha kasmAtparAneva ghnato marShayase nR^ipa .. 20..\\
dur
vAryamANA mayA pUrvaM naite chakrurvacho mama .
ete hi nihatAH sarve praskannAH pANDuvAhinIm .. 21..\\
zakuni
na bhartuH shAsana.n vIrA raNe kurvantyamarShitAH .
ala.n kroddhuM tathaiteShAM nAyaM kAla upekShitum .. 22..\\
yAmaH sarve.atra sambhUya savAjirathaku~njarAH .
paritrAtuM maheShvAsAnmadrarAjapadAnugAn .. 23..\\
anyonyaM parirakShAmo yatnena mahatA nR^ipa .
eva.n sarve.anusa~ncintya prayayuryatra sainikAH .. 24..\\
s
evamuktastato rAjA balenA mahatA vR^itaH .
prayayau si.nhanAdena kampayanvai vasundharAm .. 25..\\
hatavidhyata gR^ihNIta praharadhvaM nikR^intata .
ityAsIttumulaH shabdastava sainyasya bhArata .. 26..\\
pANDavAstu raNe dR^iShTvA madrarAjapadAnugAn .
sahitAnabhyavartanta gulmamAsthAya madhyamam .. 27..\\
te muhUrtAdraNe vIrA hastAhasta.n vishAM pate .
nihatAH pratyadR^ishyanta madrarAjapadAnugAH .. 28..\\
tato naH samprayAtAnA.n hatAmitrAstarasvinaH .
hR^iShTAH kilakilA shabdamakurvansahitAH pare .. 29..\\
athotthitAni ruNDAni samadR^ishyanta sarvashaH .
papAta mahatI cholkA madhyenAdhitya maNDalam .. 30..\\
rathairbhagnairyugAkShaishcha nihataishcha mahArathaiH .
ashvairnipatitaishchaiva sa~nchannAbhUdvasundharA .. 31..\\
vAtAyamAnaisturagairyugAsaktaistura~NgamaiH .
adR^ishyanta mahArAja yodhAstatra raNAjire .. 32..\\
bhagnachakrAnrathAnke chidavaha.nsturagA raNe .
rathArtha.n ke chidAdAya disho dashavibabhramuH .
tatra tatra cha dR^ishyante yoktraiH shliShTAH sma vAjinaH .. 33..\\
rathinaH patamAnAshcha vyadR^ishyanta narottama .
gaganAtprachyutAH siddhAH puNyAnAmiva sa~NkShaye .. 34..\\
nihateShu cha shUreShu madrarAjAnugeShu cha .
asmAnApatatashchApi dR^iShTvA pArtha mahArathAH .. 35..\\
abhyavartanta vegena jaya gR^idhrAH prahAriNaH .
bANashabdaravAnkR^itvA vimishrA~nsha~NkhanisvanaiH .. 36..\\
asmA.nstu punarAsAdya labdhalakShAH prahAriNaH .
sharAsanAni dhunvAnAH si.nhanAdAnprachukrushuH .. 37..\\
tato hatamabhiprekShya madrarAjabalaM mahat .
madrarAja.n cha samare dR^iShTvA shUraM nipAtitam .
duryodhana bala.n sarvaM punarAsItparA~Nmukham .. 38..\\
vadhyamAnaM mahArAja pANDavairjitakAshibhiH .
disho bhede.atha sambhrAnta.n trAsitaM dR^iDhadhanvibhiH .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18}
s
pAtite yudhi durdharSho madrarAje mahArathe .
tAvakAstava putrAshcha prAyasho vimukhAbhavan .. 1..\\
vaNijo nAvi bhinnAyA.n yathAgAdhe.aplave.arNave .
apAre pAramichchhanto hate shUre mahAtmani .. 2..\\
madrarAje mahArAja vitrastAH sharavikShatAH .
anAthA nAthamichchhanto mR^igAH si.nhArditA iva .. 3..\\
vR^iShA yathA bhagnashR^i~NgAH shIrNadantA gajA iva .
madhyAhne pratyapAyAma nirjitA dharmasUnunA .. 4..\\
na sandhAtumanIkAni na cha rAjanparAkrame .
AsIdbuddhirhate shalye tava yodhasya kasya chit .. 5..\\
bhIShme droNe cha nihate sUtaputre cha bhArata .
yadduHkha.n tava yodhAnAM bhayaM chAsIdvishAM pate .
tadbhaya.n sa cha naH shoko bhUya evAbhyavartata .. 6..\\
nirashAshcha jaye tasminhate shalye mahArathe .
hatapravIrA vidhvastA vikR^ittAshcha shitaiH sharaiH .
madrarAje hate rAjanyodhAste prAdravanbhayAt .. 7..\\
ashvAnanye gajAnanye rathAnanye mahArathAH .
Aruhya javasampannAH pAdAtAH prAdravanbhayAt .. 8..\\
dvisAhasrAshcha mAta~NgA girirUpAH prahAriNaH .
samprAdravanhate shalye a~NkushA~NguShTha choditAH .. 9..\\
te raNAdbharatashreShTha tAvakAH prAdravandishaH .
dhAvantashchApyadR^ishyanta shvasamAnAH sharAtulAH .. 10..\\
tAnprabhagnAndrutAndR^iShTvA hatotsAhAnparAjitAn .
abhyadravanta pA~nchAlAH pANDavAshcha jayaiShiNaH .. 11..\\
bANashabdaravashchApi si.nhanAdashcha puShkalaH .
sha~Nkhashabdashcha shUrANA.n dAruNaH samapadyata .. 12..\\
dR^iShTvA tu kaurava.n sainyaM bhayatrastaM pravidrutam .
anyonya.n samabhAShanta pA~nchAlAH pANDavaiH saha .. 13..\\
adya rAjA satyadhR^itirjitAmitro yudhiShThiraH .
adya duryodhano hInA dIptayA nR^ipatishriyA .. 14..\\
adya shrutvA hataM putra.n dhR^itarAShTro janeshvaraH .
niHsa~nj~naH patito bhUmau kilbiShaM pratipadyatAm .. 15..\\
adya jAnAtu kaunteya.n samarthaM sarvadhanvinAm .
adyAtmAna.n cha durmedhA garhayiShyati pApakR^it .
adya kShatturvachaH satya.n smaratAM bruvato hitam .. 16..\\
adya prabhR^iti pArthAMshcha preShyabhUta upAcharan .
vijAnAtu nR^ipo duHkha.n yatprAptaM pANDunandanaiH .. 17..\\
adya kR^iShNasya mAhAtmya.n jAnAtu sa mahIpatiH .
adyArjuna dhanurghoSha.n ghoraM jAnAtu sa.nyuge .. 18..\\
astrANA.n cha bala.n sarvaM bAhvoshcha balamAhave .
adya GYAsyati bhImasya bala.n ghoraM mahAtmanaH .. 19..\\
hate duryodhane yuddhe shakreNevAsure maye .
yatkR^itaM bhImasenena duHkhAsana vadhe tadA .
nAnyaH kartAsti loke tadR^ite bhImaM mahAbalam .. 20..\\
jAnItAmadya jyeShThasya pANDavasya parAkramam .
madrarAja.n hataM shrutvA devairapi suduHsaham .. 21..\\
adya GYAsyati sa~NgrAme mAdrIputrau mahAbalau .
nihate saubale shUre gAndhAreShu cha sarvashaH .. 22..\\
katha.n teShAM jayo na syAdyeShA.n yoddhA dhana~njayaH .
sAtyakirbhImasenashcha dhR^iShTadyumnashcha pArShataH .. 23..\\
draupadyAstanayAH pa~ncha mAdrIputrau cha pANDavau .
shikhaNDI cha maheShvAso rAjA chaiva yudhiShThiraH .. 24..\\
yeShA.n cha jagatAM nAtho nAthaH kR^iShNo janArdanaH .
katha.n teShAM jayo na syAdyeShAM dharmo vyapAshrayaH .. 25..\\
bhIShma.n droNaM cha karNaM cha madrarAjAnameva cha .
tahAnyannR^ipatInvIrA~nshatasho.atha sahasrashaH .. 26..\\
ko.anyaH shakto raNe jetumR^ite pArtha.n yudhiShThiram .
yasya nAtho hR^iShIkeshaH sadA dharmayasho nidhiH .. 27..\\
ityeva.n vadamAnAste harSheNa mahatA yutAH .
prabhagnA.nstAvakAnrAjansR^i~njayAH pR^iShThato.anvayuH .. 28..\\
dhana~njayo rathAnIkamabhyavartata vIryavAn .
mAdrIputrau cha shakuni.n sAtyakishcha mahArathaH .. 29..\\
tAnprekShya dravataH sarvAnbhImasenabhayArditAn .
duryodhanastadA sUtamabravIdutsmayanniva .. 30..\\
na mAtikramate pArtho dhanuShpANimavasthitam .
jaghane sarvasainyAnAM mamAshvAnpratipAdaya .. 31..\\
jaghane yudhyamAna.n hi kaunteyo mA.n dhana~njayaH .
notsahetAbhyatikrAntu.n velAmiva mahodadhiH .. 32..\\
pashya sainyaM mahatsUta pANDavaiH samabhidrutam .
sainyareNu.n samuddhUtaM pashyasvainaM samantataH .. 33..\\
si.nhanAdAMshcha bahushaH shR^iNu ghorAnbhayAnakAn .
tasmAdyAhi shanaiH sUta jaghanaM paripAlaya .. 34..\\
mayi sthite cha samare niruddheShu cha pANDuShu .
punarAvartate tUrNaM mAmakaM balamojasA .. 35..\\
tachchhrutvA tava putrasya shUrAgrya sadR^isha.n vachaH .
sArathirhemasa~nchannA~nshanairashvAnachodayat .. 36..\\
gajAshvarathibhirhInAstyaktAtmAnaH padAtayaH .
ekaviMshatisAhasrAH sa.nyugAyAvatasthire .. 37..\\
nAnAdeshasamudbhUtA nAna ra~njita vAsasaH .
avasthitAstadA yodhAH prArthayanto mahadyashaH .. 38..\\
teShAmApatatA.n tatra sa.nhR^iShTAnAM parasparam .
saMmardaH sumahA~njaGYe ghorarUpo bhayAnakaH .. 39..\\
bhImasena.n tadA rAjanghR^iShTadyumnaM cha pArShatam .
balena chatura~NgeNa nAnAdeshyA nyavArayan .. 40..\\
bhImamevAbhyavartanta raNe.anye tu padAtayaH .
prakShveDyAsphoTya sa.nhR^iShTA vIraloka.n yiyAsavaH .. 41..\\
AsAdya bhImasena.n tu sa.nrabdhA yuddhadurmadAH .
dhArtarAShTrA vinedurhi nAnyA.n chAkathayankathAm .
parivArya raNe bhImaM nijaghnurte samantataH .. 42..\\
sa vadhyamAnaH samare padAtigaNasa.nvR^itaH .
na chachAla rathopasthe mainAka iva parvataH .. 43..\\
te tu kruddhA mahArAja pANDavasya mahAratham .
nigrahItuM prachakrurhi yodhAMshchAnyAnavArayan .. 44..\\
akrudhyata raNe bhImastaistadA paryavasthitaiH .
so.avatIrya rathAttUrNaM padAtiH samavasthitaH .. 45..\\
jAtarUpaparichchhannAM pragR^ihya mahatI.n gadAm .
avadhIttAvakAnyodhAndaNDapANirivAntakaH .. 46..\\
rathAshvadvipahInA.nstu tAnbhImo gadayA balI .
ekaviMshatisAhasrAnpadAtInavapothayat .. 47..\\
hatvA tatpuruShAnIkaM bhImaH satyaparAkramaH .
dhR^iShTadyumnaM puraskR^itya nachirAtpratyadR^ishyata .. 48..\\
pAdAtA nihatA bhUmau shishyire rudhirokShitAH .
sambhagnA iva vAtena karNikArAH supuShpitAH .. 49..\\
nAnApuShpasrajopetA nAnA kuNDaladhAriNaH .
nAnA jAtyA hatAstatra nAdA deshasamAgatAH .. 50..\\
patAkAdhvajasa~nchannaM padAtInAM mahadbalam .
nikR^itta.n vibabhau tatra ghorarUpaM bhayAnakam .. 51..\\
yudhiShThirapurogAstu sarvasainyamahArathAH .
abhyadhAvanmahAtmAnaM putra.n duryodhanaM tava .. 52..\\
te sarve tAvakAndR^iShTvA maheShvAsAnparA~NmukhAn .
nAbhyavartanta te putra.n veleva makalAlayam .. 53..\\
tadadbhutamapashyAma tava putrasya pauruSham .
yadeka.n sahitAH pArthA na shekurativartitum .. 54..\\
nAtidUrApayAta.n tu kR^itabuddhiM palAyane .
duryodhanaH svaka.n sainyamabravIdbhR^ishavikShatam .. 55..\\
na ta.n deshaM prapashyAmi pR^ithivyAM parvateShu vA .
yatra yAtAnna vo hanyuH pANDavAH ki.n sR^itena vaH .. 56..\\
alpa.n cha balameteShAM kR^iShNau cha bhR^ishavikShatau .
yadi sarve.atra tiShThAmo dhruvo no vijayo bhavet .. 57..\\
viprayAtA.nstu vo bhinnAnpANDavAH kR^itakilbiShAn .
anusR^itya haniShyanti shreyo naH samare sthitam .. 58..\\
shR^iNudhva.n kShatriyAH sarve yAvantaH stha samAgatAH .
yadA shUra.n cha bhIruM cha mArayatyantakaH sadA .
ko nu mUDho na yudhyeta puruShaH kShatriya bruvaH .. 59..\\
shreyo no bhImasenasya kruddhasya pramukhe sthitam .
sukhaH sA~NgrAmiko mR^ityuH kShatradharmeNa yudhyatAm .
jitveha sukhamApnoti hataH pretya mahatphalam .. 60..\\
na yuddhadharmAchchhreyAnvai panthAH svargasya kauravAH .
achireNa jitA.NllokAnhato yuddhe samashnute .. 61..\\
shrutvA tu vachana.n tasya pUjayitvA cha pArthivAH .
punarevAnvavartanta pANDavAnAtatAyinaH .. 62..\\
tAnApatata evAshu vyUDhAnIkAH prahAriNaH .
pratyudyayustadA pArthA jaya gR^idhrAH prahAriNaH .. 63..\\
dhana~njayo rathenAjAvabhyavartata vIryavAn .
vishruta.n triShu lokeShu gANDIva.n vikShipandhanuH .. 64..\\
mAdrIputrau cha shakuni.n sAtyakishcha mahAbalaH .
javenAbhyapatanhR^iShTA yato vai tAvakaM balam .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19}
s
saMnivR^itte balaughe tu shAlvo mlechchha gaNAdhipaH .
abhyavartata sa~NkruddhaH pANDUnA.n sumahadbalam .. 1..\\
AsthAya sumahAnAgaM prabhinnaM parvatopamam .
dR^iptamairAvata prakhyamamitragaNamardanam .. 2..\\
yo.asau mahAbhadra kulaprasUtaH
supUjito dhArtarAShTreNa nityam .
sukalpitaH shAstravinishchayaGYaiH
sadopavAhyaH samareShu rAjan .. 3..\\
tamAsthito rAjavaro babhUva
yathodayasthaH savitA kShapAnte .
sa tena nAgapravareNa rAjann
abhyudyayau pANDusutAnsamantAt .
shitaiH pR^iShAtkairvidadAra chApi
mahendravajrapratimaiH sughoraiH .. 4..\\
tataH sharAnvai sR^ijato mahAraNe
yodhAMshcha rAjannayato yamAya .
nAsyAntara.n dadR^ishuH sve pare vA
yathA purA vajradharasya daityAH .. 5..\\
te pANDavAH somakAH sR^i~njayAsh cha
tameva nAga.n dadR^ishuH samantAt .
sahasrasho vai vicharantamekaM
yathA mahendrasya gaja.n samIpe .. 6..\\
sandrAvyamANa.n tu balaM pareShAM
parItakalpa.n vibabhau samantAt .
naivAvatasthe samare bhR^ishaM bhayAd
vimardamAna.n tu parasparaM tadA .. 7..\\
tataH prabhagnA sahasA mahAchamUH
sA pANDavI tena narAdhipena .
dishashchatasraH sahasA pradhAvitA
gajendra vega.n tamapArayantI .. 8..\\
dR^iShTvA cha tA.n vegavatA prabhagnAM
sarve tvadIyA yudhi yodhamukhyAH .
apUjaya.nstatra narAdhipa.n taM
dadhmushcha sha~NkhA~nshashisaMnikAshAn .. 9..\\
shrutvA ninAda.n tvatha kauravANAM
harShAdvimukta.n saha sha~NkhashabdaiH .
senApatiH pANDava sR^i~njayAnAM
pA~nchAla putro na mamarSha roShAt .. 10..\\
tatastu ta.n vai dviradaM mahAtmA
pratyudyayau tvaramANau jayAya .
jambho yathA shakrasamAgame vai
nAgendramairAvaNamindra vAhyam .. 11..\\
tamApatanta.n sahasA tu dR^iShTvA
pA~nchAlarAja.n yudhi rAjasi.nhaH .
ta.n vai dvipaM preShayAmAsa tUrNaM
vadhAya rAjandrupadAtmajasya .. 12..\\
sa ta.n dvipa.n sahasAbhyApatantam
avidhyadarkapratimaiH pR^iShatkaiH .
karmAra dhautairnishitairjvaladbhir
nArAchamukhyaistribhirugravegaiH .. 13..\\
tato.aparAnpa~ncha shitAnmahAtmA
nArAchamukhyAnvisasarja kumbhe .
sa taistu viddhaH paramadvipo raNe
tadA parAvR^itya bhR^ishaM pradudruve .. 14..\\
taM nAgarAja.n sahasA praNunnaM
vidrAvyamANa.n cha nigR^ihya shAlvaH .
tottrA~NkushaiH preShayAmAsa tUrNaM
pA~nchAlarAjasya rathaM pradishya .. 15..\\
dR^iShTvApatanta.n sahasA tu nAgaM
dhR^iShTadyumnaH svarathAchchhIghrameva .
gadAM pragR^ihyAshu javena vIro
bhUmiM prapanno bhayavihvalA~NgaH .. 16..\\
sa ta.n rathaM hemavibhUShitA~NgaM
sAshva.n sasUtaM sahasA vimR^idya .
utkShipya hastena tadA mahAdvipo
vipothayAmAsa vasundharA tale .. 17..\\
pA~nchAlarAjasya suta.n sa dR^iShTvA
tadArditaM nAgavareNa tena .
tamabhyadhAvatsahasA javena
bhImaH shikhaNDI cha shineshcha naptA .. 18..\\
sharaishcha vega.n sahasA nigR^ihya
tasyAbhito.abhyApatato gajasya .
sa sa~NgR^ihIto rathibhirgajo vai
chachAla tairvAryamANashcha sa~Nkhye .. 19..\\
tataH pR^iShatkAnpravavarSha rAjA
sUryo yathA rashmijAla.n samantAt .
tenAshugairvadhyamAnA rathaughAH
pradudruvustatra tatastu sarve .. 20..\\
tatkarmashAlvasya samIkShya sarve
pA~nchAla matsyA nR^ipa sR^i~njayAsh cha .
hAhAkArairnAdayantaH sma yuddhe
dvipa.n samantAdrurudhurnarAgryAH .. 21..\\
pA~nchAlarAjastvaritastu shUro
gadAM pragR^ihyAchalashR^i~NgakalpAm .
asambhramaM bhArata shatrughAtI
javena viro.anusasAra nAgam .. 22..\\
tato.atha nAga.n dharaNIdharAbhaM
mada.n sravanta.n jaladaprakAsham .
gadA.n samAvidhya bhR^isha.n jaghAna
pA~nchAlarAjasya sutastarasvI .. 23..\\
sa bhinnakunbhaH sahasA vinadya
mukhAtprabhUta.n kShataja.n vimu~nchan .
papAta nAgo dharaNIdharAbhaH
kShitiprakampAchchalito yathAdriH .. 24..\\
nipAtyamAne tu tadA gajendre
hAhAkR^ite tava putrasya sainye .
sa shAlvarAjasya shinipravIro
jahAra bhallena shiraH shitena .. 25..\\
hR^itottamA~Ngo yudhi sAtvatena
papAta bhUmau saha nAgaraGYA .
yathAdrishR^i~Nga.n sumahatpraNunnaM
vajreNa devAdhipa choditena .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20}
s
tasmi.nstu nihate shUre shAlve samitishobhane .
tavAbhajyadbala.n vegAdvAteneva mahAdrumaH .. 1..\\
tatprabhagnaM bala.n dR^iShTvA kR^itavarmA mahArathaH .
dadhAra samare shUraH shatrusainyaM mahAbalaH .. 2..\\
saMnivR^ittAstu te shUrA R^iShTvA sAtvatamAhave .
shaulopama.n sthitaM rAjankIryamANaM sharairyudhi .. 3..\\
tatha pravavR^ite yuddha.n kurUNAM pANDavaiH saha .
nivR^ittAnAM mahArAja mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 4..\\
tatrAshcharyamabhUdyuddhA.n sAtvatasya paraiH saha .
yadeko vArayAmAsa pANDusenA.n durAsadAm .. 5..\\
teShAmanyonyasuhR^idA.n kR^ite karmaNi duShkare .
si.nhanAdaH prahR^iShTAnA.n divaH spR^iksumahAnabhUt .. 6..\\
tena shabdena vitrastAnpA~nchAlAnbharatarShabha .
shinernaptA mahAbAhuranvapadyata sAtyakiH .. 7..\\
sa samAsAdya rAjAna.n kShemadhUrtiM mahAbalam .
saptabhirnishitairbANairanayadyamasAdanam .. 8..\\
tamAyAntaM mahAbAhuM pravapanta.n shitA~nsharAn .
javenAbhyapataddhImAnhArdikyaH shinipu~Ngavam .. 9..\\
tau si.nhAviva nardantau dhanvinau rathinA.n varau .
anyonyamabhyadhAvetA.n shastrapravara dhAriNau .. 10..\\
pANDavAH saha pA~nchAlairyodhAshchAnye nR^ipottamAH .
prekShakAH samapadyanta tayoH puruShasi.nhayoH .. 11..\\
nArAchairvatsadantaishcha vR^iShNyandhakamahArathau .
abhijaghnaturanyonyaM prahR^iShTAviva ku~njarau .. 12..\\
charantau vividhAnmArgAnhArdikya shinipu~Ngavau .
muhurantardadhAte tau bANavR^iShTyA parasparam .. 13..\\
chApavegabaloddhUtAnmArgaNAnvR^iShNisi.nhayoH .
AkAshe samapashyAma pata~NgAniva shIghragAn .. 14..\\
tameka.n satyakarmANamAsAdya hR^idikAtmajaH .
avidhyannishitairbANaishchaturbhishaturo hayAn .. 15..\\
sa dIrghabAhuH sa~NkruddhastottrArdita iva dvipaH .
aShTAbhiH kR^itavarmANamavidhyatparameShubhiH .. 16..\\
tataH pUrNAyatotsR^iShTaiH kR^itavarmA shilAshitaiH .
sAtyaki.n tribhirAhatya dhanurekana chichchhide .. 17..\\
nikR^itta.n taddhanuHshreShThamapAsya shinipu~NgavaH .
anyadAdatta vegena shaineyaH sashara.n dhanuH .. 18..\\
tadAdAya dhanuHshreShTha.n variShThaH sarvadhanvinAm .
Aropya cha mahAvIryo mahAbuddhirmahAbalaH .. 19..\\
amR^iShyamANo dhanuShashchhedana.n kR^itavarmaNA .
kupito.atirathaH shIghra.n kR^itavarmANamabhyayAt .. 20..\\
tataH sunishitairbANairdashabhiH shinipu~NgavaH .
jaghAna sUtamashvAMshcha dhvaja.n cha kR^itavarmaNaH .. 21..\\
tato rAjanmaheShvAsaH kR^itavarmA mahArathaH .
hatAshvasUta.n samprekShya rathaM hemapariShkR^itam .. 22..\\
roSheNa mahatAviShTaH shUlamudyamya mAriSha .
chikShepa bhujavegena jighA.nsuH shinipu~Ngavam .. 23..\\
tachchhUla.n sAtvato hyAjau nirbhidya nishitaiH sharaiH .
chUrNitaM pAtayAmAsa mohayanniva mAdhavam .
tato.apareNa bhallena hR^idyena.n samatADayat .. 24..\\
sa yuddhe yuyudhAnena hatAshvo hatasArathiH .
kR^itavarmA kR^itAstreNa dharaNIm anvapadyata .. 25..\\
tasminsAtyakinA vIre dvairathe virathI kR^ite .
samapadyata sarvepShA.n sainyAnAM sumahadbhayam .. 26..\\
putrasya tava chAtyartha.n viShAdaH samapadyata .
hatasUte hatAshve cha virathe kR^itavarmaNi .. 27..\\
hatAshva.n cha samAlakShya hatasUtamarindamam .
abhyadhAvatkR^ipo rAja~njighA.nsuH shinipu~Ngavam .. 28..\\
tamAropya rathopasthe miShatA.n sarvadhanvinAm .
apovAha mahAbAhustUrNamAyodhanAdapi .. 29..\\
shaineye.adhiShThite rAjanvirathe kR^itavarmaNi .
duryodhana bala.n sarvaM punarAsItparA~Nmukham .. 30..\\
tatpare nAvabudhyanta sainyena rajasAvR^ite .
tAvakAH pradrutA rAjanduryodhanamR^ite nR^ipam .. 31..\\
duryodhanastu samprekShya bhagna.n svabalamantikAt .
javenAbhyapatattUrNa.n sarvAMshchaiko nyavArayat .. 32..\\
pANDUMshcha sarvAnsa~Nkruddho dhR^iShTadyumna.n cha pArShatam .
shikhaNDina.n draupadeyAnpA~nchAlAnAM cha ye gaNAH .. 33..\\
kekayAnsomakAMshchaiva pA~nchAlAMshchaiva mAriSha .
asambhrama.n durAdharShaH shitairastrairavArayat .. 34..\\
atiShThadAhave yattaH putrastava mahAbalaH .
yathA yaGYe mahAnagnirmatra pUtaH prakAshayan .. 35..\\
taM pare nAbhyavartanta martyA mR^ityumivAhave .
athAnya.n rathamAsthAya hArdikyaH samapadyata .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21}
s
putrastu te mahArAja rathastho rathinA.n varaH .
durutsaho babhau yuddhe yathA rudraH pratApavAn .. 1..\\
tasya bANasahasraistu prachchhannA hyabhavanmahI .
parAMshcha siShiche bANairdhArAbhiriva parvatAn .. 2..\\
na cha so.asti pumAnkashchchinpANDavAnAM mahAhave .
hayo gajo ratho vApi yo.asya bANairavikShataH .. 3..\\
ya.n yaM hi samare yodhaM prapashyAmi vishAM pate .
sa sa bANaishchito.abhUdvai putreNa tava bhArata .. 4..\\
yathA sainyena rajasA samuddhUtena vAhinI .
pratyadR^ishyata sa~nchannA tathA bANairmahAtmanaH .. 5..\\
bANabhUtAmapashyAma pR^ithivIM pR^ithivIpate .
duryodhanena prakR^itA.n kShiprahastena dhanvinA .. 6..\\
teShu yodhasahasreShu tAvakeShu pareShu cha .
eko duryodhano hyAsItpumAniti matirmama .. 7..\\
tatrAdbhutamapashyAma tava putrasya vikramam .
yadeka.n sahitAH pArthA nAtyavartanta bhArata .. 8..\\
yudhiShThira.n shatenAjau vivyAdha bharatarShabha .
bhImasena.n cha saptatyA sahadevaM cha saptabhiH .. 9..\\
nakula.n cha chatuHShaShTyA dhR^iShTadyumnaM cha pa~nchabhiH .
saptabhirdraupadeyAMshcha tribhirvivyAdha sAtyakim .
dhanushchichchheda bhallena sahadevasya mAriSha .. 10..\\
tadapAsya dhanushchhinnaM mAdrIputraH pratApavAn .
abhyadhAvata rAjAnaM pragR^ihyAnyAnmahaddhanuH .
tato duryodhana.n sa~Nkhye vivyAdha dashabhiH sharaiH .. 11..\\
nakulashcha tato vIro rAjAnaM navabhiH sharaiH .
ghorarUpairmaheShvAso vivyAdha cha nanAda cha .. 12..\\
sAtyakishchApi rAjAna.n shareNAnataparvaNA .
draupadeyAstrisaptatyA dharmarAjashcha saptabhiH .
ashItyA bhImasenashcha sharai rAjAnamArdayat .. 13..\\
samantAtkIryamANastu bANasa~NghairmahAtmabhiH .
na chachAla mahArAja sarvasainyasya pashyataH .. 14..\\
lAghava.n sauShThava.n chApi vIryaM chaiva mahAtmanaH .
ati sarvANi bhUtAni dadR^ishuH sarvamAnavAH .. 15..\\
dhArtarAShTrAstu rAjendra yAtvA tu svalpamantaram .
apashyamAnA rAjAnaM paryavartanta daMshitAH .. 16..\\
teShAmApatatA.n ghorastumulaH samajAyata .
kShubdhasya hi samudrasya prAvR^iTkAle yathA nishi .. 17..\\
samAsAdya raNe te tu rAjAnamaparAjitam .
pratyudyayurmaheShvAsAH pANDavAnAtatAyinaH .. 18..\\
bhImasena.n raNe kruddha.n droNaputro nyavArayat .
tato bANairmahArAja pramuktaiH sarvatodisham .
nAGYAyanta raNe vIrA na dishaH pradishastathA .. 19..\\
tAvubhau krUrakarmANAvubhau bhArata duHsahau .
ghorarUpamayudhyetA.n kR^itapratikR^itaiShiNau .
trAsayantau jagatsarva.n jyA kShepa vihatatvachau .. 20..\\
shakunistu raNe vIro yudhiShThiramapIDayat .
tasyAshvAMshchaturo hatvA subalasya suto vibhuH .
nAda.n chakAra balavAnsarvasainyAni kampayan .. 21..\\
etasminnantare vIra.n rAjAnamaparAjitam .
apovAha rathenAjau sahadevaH pratApavAn .. 22..\\
athAnya.n rathamAsthAya dharmarAjo yudhiShThiraH .
shakuniM navabhirviddhvA punarvivyAdha pa~nchabhiH .
nanAda cha mahAnAdaM pravaraH sarvadhanvinAm .. 23..\\
tadyuddhamabhavachchitra.n ghorarUpaM cha mAriSha .
IkShitR^iprItijanana.n siddhachAraNasevitam .. 24..\\
ulUkastu maheShvAsaM nakula.n yuddhadurmadam .
abhyadravadameyAtmA sharavarShaiH samantataH .. 25..\\
tathaiva nakulaH shUraH saubalasya suta.n raNe .
sharavarSheNa mahatA samantAtparyavArayat .. 26..\\
tau tatra samare vIrau kulaputrau mahArathau .
yodhayantAvapashyetAM parasparakR^itAgasau .. 27..\\
tathaiva kR^itavarmA tu shaineya.n shatrutApanam .
yodhaya~nshushubhe rAjanbala.n shakra ivAhave .. 28..\\
duryodhano dhanushchhittvA dhR^iShTadyumnasya sa.nyuge .
athaina.n chhinnadhanvAna.n vivyAdha nishitaiH sharaiH .. 29..\\
dhR^iShTadyumno.api samare pragR^ihya paramAyudham .
rAjAna.n yodhayAmAsa pashyatAM sarvadhanvinAm .. 30..\\
tayoryuddhaM mahachchAsItsa~NgrAme bharatarShabha .
prabhinnayoryathA saktaM mattayorvarahastinoH .. 31..\\
gautamastu raNe kruddho draupadeyAnmahAbalAn .
vivyAdha bahubhiH shUraH sharaiH saMnataparvabhiH .. 32..\\
tasya tairabhavadyuddhamindriyairiva dehinaH .
ghora rUpamasa.nvAryaM nirmaryAdamatIva cha .. 33..\\
te cha taM pIDayAmAsurindriyANIva bAlisham .
sa cha tAnpratisa.nrabdhaH pratyayodhayadAhave .. 34..\\
eva.n chitramabhUdyuddhaM tasya taiH saha bhArata .
utthAyotthAya hi yathA dehinAm indriyairvibho .. 35..\\
narAshchaiva naraiH sArdha.n dantino dantibhistathA .
hayA hayaiH samAsaktA rathino rathibhistathA .
sa~Nkula.n chAbhavadbhUyo ghorarUpa.n vishAM pate .. 36..\\
ida.n chitramidaM ghoramida.n raudramiti prabho .
yuddhAnyAsna mahArAja ghorANi cha bahUni cha .. 37..\\
te samAsAdya samare parasparamarindamAH .
vivyadhushchaiva jaghnushcha samAsAdya mahAhave .. 38..\\
teShA.n shatra samudbhUtaM rajastIvramadR^ishyata .
pravAtenoddhata.n rAjandhAvadbhishchAshvasAdibhiH .. 39..\\
rathanemi samudbhUtaM niHshvAsaishchApidantinAm .
rajaH sandhyAbhrakapila.n divAkarapatha.n yayau .. 40..\\
rajasA tena sampR^ikte bhAskare niShprabhI kR^ite .
sa~nchAditAbhavadbhUmiste cha shUrA mahArathAH .. 41..\\
muhUrtAdiva sa.nvR^ittaM nIrajaska.n samantatha .
vIra shoNitasiktAyAM bhUmau bharatasattama .
upAshAmyattatastIvra.n tadrajo ghoradarshanam .. 42..\\
tato.apashyaM mahArAja dvandva yuddhAni bhArata .
yathA pragrya.n yathA jyeShThaM madhyAhne vai sudAruNe .
varmaNA.n tatra rAjendra vyadR^ishyantojjvalAH prabhAH .. 43..\\
shabdaH sutumulaH sa~Nkhye sharANAM patatAmabhUt .
mahAveNuvanasyeva dahyamAnasya sarvataH .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22}
s
vartamAne tathA yuddhe ghorarUpe bhayAnake .
abhajyata bala.n tatra tava putrasya pANDavaiH .. 1..\\
tA.nstu yatnena mahatA saMnivArya mahArathAn .
putraste yodhayAmAsa pANDavAnAmanIkinIm .. 2..\\
nivR^ittAH sahasA yodhAstava putra priyaiShiNaH .
saMnivR^itteShu teShveva.n yuddhamAsItsudAruNam .. 3..\\
tAvakAnAM pareShA.n cha devAsuraraNopamam .
pareShA.n tava sainye cha nAsItkashchitparA~NmukhaH .. 4..\\
anumAnena yudhyante sa~nj~nAbhish cha parasparam .
teShA.n kShayo mahAnAsIdyudhyatAm itaretaram .. 5..\\
tato yudhiShThiro rAjA krodhena mahatA yutaH .
jigIShamANaH sa~NgrAme dhArtarAShTrAnsarAjakAn .. 6..\\
tribhiH shAradvata.n viddhvA rukmapu~NkhaiH shilAshitaiH .
chaturbhirnijaghAnAshvAnkalyANAnkR^itavarmaNaH .. 7..\\
ashvatthAmA tu hArdikyamapovAha yashasvinam .
atha shAradvato.aShTAbhiH pratyavidhyadyudhiShThiram .. 8..\\
tato duryodhano rAjA rathAnsaptashatAnraNe .
preShayadyatra rAjAsau dharmaputro yudhiShThiraH .. 9..\\
te rathA rathibhiryuktA manomArutara.nhasaH .
abhyadravanta sa~NgrAme kaunteyasya rathaM prati .. 10..\\
te samantAnmahArAja parivArya yudhiShThiram .
adR^ishya.n sAyakaishchakrurmeghA iva divAkaram .. 11..\\
nAmR^iShyanta susa.nrabdhAH shikhaNDipramukhA rathAH .
rathairagryajavairyuktaiH ki~NkiNIjAlasa.nvR^itaiH .
AjagmurabhirakShantaH kuntIputra.n yudhiShThiram .. 12..\\
tathA pravavR^ite raudraH sa~NgrAmaH shoNitodakaH .
pANDavAnA.n kurUNAM cha yama rAShTravivardhanaH .. 13..\\
rathAnsaptashatAnhatvA kurUNAmAtatAyinAm .
pANDavAH saha pA~nchAlaiH punarevAbhyavArayan .. 14..\\
tatra yuddhaM mahachchAsIttava putrasya pANDavaiH .
na cha nastAdR^isha.n dR^iShTaM naiva chApi parishrutam .. 15..\\
vartamAne tathA yuddhe nirmaryAde samantataH .
vadhyamAneShu yodheShu tAvakeShvitareShu cha .. 16..\\
ninadatsu cha yodheShu sha~Nkhavaryaishcha pUritaiH .
utkR^iShTaiH si.nhanAdaishcha garjitena cha dhanvinAm .. 17..\\
atipravR^iddhe yuddhe cha chhidyamAneShu marmasu .
dhAvamAneShu yodheShu jaya gR^iddhiShu mAriSha .. 18..\\
sa.nhAre sarvato jAte pR^ithivyA.n shokasambhave .
bahvInAmuttamastrINA.n sImantoddharaNe tathA .. 19..\\
nirmaryAde tathA yuddhe vartamAne sudAruNe .
prAdurAsanvinAshAya tadotpAtAH sudAruNAH .
chachAla shabda.n kurvANA saparvatavanA mahI .. 20..\\
sadaNDAH solmukA rAja~nshIryamANAH samantataH .
ulkAH peturdivo bhUmAvAhatya ravimaNDalam .. 21..\\
viShvagvAtAH prAdurAsannIchaiH sharkara varShiNaH .
ashrUNi mumuchurnAgA vepathushchAspR^ishadbhR^isham .. 22..\\
etAnghorAnanAdR^itya samutpAtAnsudAruNAn .
punaryuddhAya saMmantrya kShatriyAstasthuravyathAH .
ramaNIye kurukShetre puNye svarga.n yiyAsavaH .. 23..\\
tato gAndhArarAjasya putraH shakunirabravIt .
yudhyadhvamagrato yAvatpR^iShThato hanmi pANDavAn .. 24..\\
tato naH samprayAtAnAM madrayodhAstarasvinaH .
hR^iShTAH kilakilA shabdamakurvantApare tathA .. 25..\\
asmA.nstu punarAsAdya labdhalakShA durAsadAH .
sharAsanAni dhunvantaH sharavarShairavAkiran .. 26..\\
tato hataM paraistatra madrarAjabala.n tadA .
duryodhana bala.n dR^iShTvA punarAsItparA~Nmukham .. 27..\\
gAndhArarAjastu punarvAkyamAha tato balI .
nivartadhvamadharmaGYA yudhyadhva.n ki.n sR^itena vaH .. 28..\\
anIka.n dashasAhasramashvAnAM bharatarShabha .
AsIdgAndhArarAjasya vimalaprAsayodhinAm .. 29..\\
balena tena vikramya vartamAne janakShaye .
pR^iShThataH pANDavAnIkamabhyaghnannishitaiH sharaiH .. 30..\\
tadabhramiva vAtena kShipyamANa.n samantataH .
abhajyata mahArAja pANDUnA.n sumahadbalam .. 31..\\
tato yudhiShThiraH prekShya bhagna.n svabalamantikAt .
abhyachodayadavyagraH sahadevaM mahAbalam .. 32..\\
asau subala putro no jaghanaM pIDya daMshitaH .
senAM nisUdayantyeSha pashya pANDava durmatim .. 33..\\
gachchha tva.n draupadeyAshcha shakuni.n saubalaM jahi .
rathAnIkamaha.n rakShye pA~nchAla sahito.anagha .. 34..\\
gachchhantu ku~njarAH sarve vAjinashcha saha tvayA .
pAdAtAshcha trisAhasrAH shakuni.n saubala.n jahi .. 35..\\
tato gajAH saptashatAshchApapANibhirAsthitAH .
pa~ncha chAshvasahasrANi sahadevashcha vIryavAn .. 36..\\
pAdAtAshcha trisAhasrA draupadeyAshcha sarvashaH .
raNe hyabhyadrava.nste tu shakuni.n yuddhadurmadam .. 37..\\
tatastu saubalo rAjannabbhyatikramya pANDavAn .
jaghAna pR^iShThataH senA.n jaya ghR^idhraH pratApavAn .. 38..\\
ashvArohAstu sa.nrabdhAH pANDavAnA.n tarasvinAm .
prAvishansaubalAnIkamabhyatikramya tAnrathAn .. 39..\\
te tatra sadinaH shUrAH saubalasya mahadbalam .
gamamadhye.avatiShThantaH sharavarShairavAkiran .. 40..\\
tadudyatagadA prAsamakApuruSha sevitam .
prAvartata mahadyuddha.n rAjandurmantrite tava .. 41..\\
upAramanta jyAshabdAH prekShakA rathino.abhavan .
na hi sveShAM pareShA.n vA visheShaH pratyadR^ishyata .. 42..\\
shUra bAhuvisR^iShTAnA.n shaktInAM bharatarShabha .
jyotiShAmiva sampAtamapashyankurupANDavAH .. 43..\\
R^iShTibhirvimalAhishcha tatra tatra vishAM pate .
sampatantIbhirAkAshamAvR^itaM bahvashobhata .. 44..\\
prAsAnAmpatatA.n rAjanrUpamAsItsamantataH .
shalabhAnAmivAkAshe tadA bharatasattama .. 45..\\
rudhirokShitasarvA~NgA vipraviddhairniyantR^ibhiH .
hayAH paripatanti sma shatasho.atha sahasrashaH .. 46..\\
anyonyaparipiShTAshcha samAsAdya parasparam .
avikShatAH sma dR^ishyante vamanto rudhiraM mukhaiH .. 47..\\
tato.abhavattamo ghora.n sainyena rajasA vR^ite .
tAnapAkramato.adrAkSha.n tasmAddeshAdarindamAn .
ashvAnrAjanmanuShyAMshcha rajasA sa.nvR^ite sati .. 48..\\
bhUmau nipatitAshchAnye vamanto rudhiraM bahu .
keshA keshi samAlagnA na shekushcheShTitu.n janAH .. 49..\\
anyonyamashvapR^iShThebhyo vikarShanto mahAbalAH .
mallA iva samAsAdya nijaghnuritaretaram .
ashvaishcha vyapakR^iShyanta vahavo.atra gatAsavaH .. 50..\\
bhUmau nipatitashchAnye bahavo vijayaiShiNaH .
tatra tatra vyadR^ishyanta puruShAH shUramAninaH .. 51..\\
raktokShitaishchhinnabhujairapakR^iShTa shiroruhaiH .
vyadR^ishyata mahI kIrNA shatasho.atha sahasrashaH .. 52..\\
dUraM na shakya.n tatrAsIdgantumashvena kena chit .
sAshvArohairhatairashvairAvR^ite vasudhAtale .. 53..\\
rudhirokShita saMnAhairAttashastrairudAyudhaiH .
nAnApraharaNairghoraiH parasparavadhaiShibhiH .
susaMnikR^iShTaiH sa~NgrAme hatabhUyiShTha sainikaiH .. 54..\\
sa muhUrta.n tato yuddhvA saubalo.atha vishAM pate .
ShaTsahasrairhayaiH shiShTairapAyAchchhakunistataH .. 55..\\
tathaiva pANDavAnIka.n rudhireNa samukShitam .
ShaTsahasrairhayaiH shiShTairapAyAchchhrAntavAhanam .. 56..\\
ashvArohAstu pANDUnAmabruvanrudhirokShitAH .
susaMnikR^iShTAH sa~NgrAme bhUyiShTha.n tyaktajIvitAH .. 57..\\
neha shakya.n rathairyoddhu.n kuta eva mahAgajaiH .
rathanaiva rathA yAntu ku~njarAH ku~njarAnapi .. 58..\\
pratiyAto hi shakuniH svamanIkamavasthitaH .
na punaH saubalo rAjA yuddhamabhyAgamiShyati .. 59..\\
tatastu draupadeyAshcha te cha mattA mahAdvipAH .
prayayuryatra pA~nchAlyo dhR^iShTadyumno mahArathaH .. 60..\\
sahadevo.api kauravya rajomeghe samutthite .
ekAkI prayayau tatra yatra rAjA yudhiShThiraH .. 61..\\
tatasteShu prayAteShu shakuniH saubalaH punaH .
pArshvato.abhyahanatkruddho dhR^iShTadyumnasya vAhinIm .. 62..\\
tatpunastumula.n yuddhaM prANA.nstyaktvAbhyavartata .
tAvakAnAM pareShA.n cha parasparavadhaiShiNAm .. 63..\\
te hyanyonyamavekShanta tasminvIra samAgame .
yodhAH paryapatanrAja~nshatasho.atha sahasrashaH .. 64..\\
asibhishchhidyamAnAnA.n shirasAM lokasa~NkShaye .
prAdurAsInmahAshabdastAlAnAM patatAm iva .. 65..\\
vimuktAnA.n sharIrANAM bhinnAnAM patatAM bhuvi .
sAyudhAnA.n cha bAhUnAmurUNAM cha vishAM pate .
AsItkaTakaTA shabdaH sumahA.NllomaharShaNaH .. 66..\\
nighnanto nishitaiH shastrairbhrAtR^InputrAnsakhInapi .
yodhAH paripatanti sma yathAmiSha kR^ite khagAH .. 67..\\
anyonyaM pratisa.nrabdhAH samAsAdya parasparam .
ahaM pUrvamahaM pUrvamiti nyaghnansahasrashaH .. 68..\\
sa~NghAtairAsanabhraShTairashvArohairgatAsubhiH .
hayAH paripatanti sma shatasho.atha sahasrashaH .. 69..\\
sphuratAM pratipiShTAnAmashvAnA.n shIghrasAriNAm .
stanatA.n cha manuShyANA.n saMnaddhAnAM vishAM pate .. 70..\\
shaktyR^iShTi prAsashabdashcha tumulaH samajAyata .
bhindatAM paramarmANi rAjandurmantrite tava .. 71..\\
shramAbhibhUtAH sa.nrabdhAH shrAntavAhAH pipAsitAH .
vikShatAshcha shitaiH shastrairabhyavartanta tAvakAH .. 72..\\
mattA rudhiragandhena bahavo.atra vichetasaH .
jaghnuH parAnsvakAMshchaiva prAptAnprAptAnanantarAn .. 73..\\
bahavashcha gataprANAH kShatriyA jaya gR^iddhinaH .
bhUmAvabhyapatanrAja~nsharavR^iShTibhirAvR^itAH .. 74..\\
vR^ikagR^idhrashR^igAlAnA.n tumule modane.ahani .
AsIdbalakShayo ghorastava putrasya pashyataH .. 75..\\
narashvakAyasa~nchannA bhUmirAsIdvishAM pate .
rudhiraudaka chitrA cha bhIrUNAM bhayavardhinI .. 76..\\
asibhiH paTTishaiH shUraistakShamANAH punaH punaH .
tAvakAH pANDavAshchaiva nAbhyavartanta bhArata .. 77..\\
praharanto yathAshakti yAvatprANasya dhAraNam .
yodhAH paripatanti sma vamanto rudhira.n vraNaiH .. 78..\\
shiro gR^ihItvA kesheShu kabandhaH samadR^ishyata .
udyamya nishita.n khaDga.n rudhireNa samukShitam .. 79..\\
athotthiteShu bahuShu kabandheShu janAdhipa .
tathA rudhiragandhena yodhAH kashmalamAvishan .. 80..\\
mandI bhUte tataH shabde pANDavAnAM mahadbalam .
alpAvashiShTaisturagairabhyavartata saubalaH .. 81..\\
tato.abhyadhAva.nstvaritAH pANDavA jaya gR^iddhinaH .
padAtayashcha nAgAshcha sAdinashchodyatAyudhAH .. 82..\\
koShTakI kR^ityachApyenaM parikShipya cha sarvashaH .
shastrairnAnAvidhairjaghnuryuddhapAra.n titIrShavaH .. 83..\\
tvadIyAstA.nstu samprekShya sarvataH samabhidrutAn .
sAshvapattidviparathAH pANDavAnabhidudruvuH .. 84..\\
ke chitpadAtayaH padbhirmuShTibhish cha parasparam .
nijaghnuH samare shUrAH kShINashastrAstato.apatan .. 85..\\
rathebhyo rathinaH peturdvipebhyo hastisAdinaH .
vimAnebhya iva bhraShTAH siddhAH puNyakShayAdyathA .. 86..\\
evamanyonyamAyastA yodhA jaghnurmahAmR^idhe .
pitR^InbhrAtR^InvayasyAMshcha putrAnapi tathApare .. 87..\\
evamAsIdamaryAda.n yuddhaM bharatasattama .
prAsAsibANakalile vartamAne sudAruNe .. 88..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23}
s
tasmi~nshabde mR^idau jAte pANDavairnihate bale .
ashvaiH saptashataiH shiShTairupAvartata saubalaH .. 1..\\
sa yAtvA vAhinI.n tUrNamabravIttvarayanyudhi .
yudhyadhvamiti sa.nhR^iShTAH punaH punararindamaH .
apR^ichchhatkShatriyA.nstatra kva nu rAjA mahArathaH .. 2..\\
shakunestu vachaH shrutvA ta UchurbharatarShabha .
asau tiShThati kauravyo raNamadhye mahArathaH .. 3..\\
yatraitatsumahachchhastraM pUrNachandra samaprabham .
yatraite satala trANA rathAstiShThanti daMshitAH .. 4..\\
yatraiSha shabdastumulaH parjanyaninadopamaH .
tatra gachchha druta.n rAja.nstato drakShyasi kauravam .. 5..\\
evamuktastu taiH shUraiH shakuniH saubalastadA .
prayayau tatra yatrAsau putrastava narAdhipa .
sarvataH sa.nvR^ito vIraiH samareShvanivartibhiH .. 6..\\
tato duryodhana.n dR^iShTvA rathAnIke vyavasthitam .
sarathA.nstAvakAnsarvAnharShaya~nshakunistataH .. 7..\\
duryodhanamida.n vAkyaM hR^iShTarUpo vishAM pate .
kR^itakAryamivAtmAnaM manyamAno.abravInnR^ipam .. 8..\\
jahi rAjanrathAnIkamashvAH sarve jitA mayA .
nAtyaktvA jIvita.n sa~Nkhye shakyo jetuM yudhiShThiraH .. 9..\\
hate tasminrathAnIke pANDavenAbhipAlite .
gajAnetAnhaniShyAmaH padAtIMshchetarA.nstathA .. 10..\\
shrutvA tu vachana.n tasya tAvakA jayagR^iddhinaH .
javenAbhyapatanhR^iShTAH pANaDvAnAmanIkinIm .. 11..\\
sarve vivR^itatUNIrAH pragR^ihItasharAsanAH .
sharAsanAni dhunvAnAH si.nhanAdaM prachakrire .. 12..\\
tato jyAtalanirghoShaH punarAsIdvishAM pate .
prAdurAsIchchharANA.n cha sumuktAnA.n sudAruNaH .. 13..\\
tAnsamIpagatAndR^iShTvA javenodyata kArmukAn .
uvAcha devakIputra.n kuntIputro dhana~njayaH .. 14..\\
chodayAshvAnasambhrAntaH pravishaitadbalArNavam .
antamadya gamiShyAmi shatrUNAM nishitaiH sharaiH .. 15..\\
aShTAdasha dinAnyadya yuddhasyAsya janArdana .
vartamAnasya mahataH samAsadya parasparam .. 16..\\
ananta kalpA dhvajinI bhUtvA hyeShAM mahAtmanAm .
kShayamadya gatA yuddhe pashya daiva.n yathAvidham .. 17..\\
samudrakalpa.n tu balaM dhArtarAShTrasya mAdhava .
asmAnAsAdya sa~njAtma goShpadopamamachyuta .. 18..\\
hate bhIShme cha sandadhyAchchhiva.n syAdiha mAdhava .
na cha tatkR^itavAnmUDho dhArtarAShTraH subAlishaH .. 19..\\
uktaM bhIShmeNa yadvAkya.n hitaM pathya.n cha mAdhava .
tachchApi nAsau kR^itavAnvItabuddhiH suyodhanaH .. 20..\\
tasmi.nstu patite bhIShme prachyute pR^ithivItale .
na jAne kAraNa.n kiM nu yena yuddhamavartata .. 21..\\
mUDhA.nstu sarvathA manye dhArtarAShTrAnsubAlishAn .
patite shantanoH putre ye.akArShuH sa.nyugaM punaH .. 22..\\
anantara.n cha nihate droNe brahma vidA.n vare .
rAdheye cha vikarNe cha naivAshAmyata vaishasam .. 23..\\
alpAvashiShTe sainye.asminsUtaputre cha pAtite .
saputre vai naravyAghre naivAshAmyata vaishasam .. 24..\\
shrutAyuShi hate shUre jalasandhe cha paurave .
shrutAyudhe cha nR^ipatau naivAshAmyata vaishasam .. 25..\\
bhUrishravasi shalye cha shAlve chaiva janArdana .
AvantyeShu cha vIreShu naivAshAmyata vaishasam .. 26..\\
jayadrathe cha nihate rAkShase chApyalAyudhe .
bAhlike somadatte cha naivAshAmyata vaishasam .. 27..\\
bhagadatte hate shUre kAmboje cha sudakShiNe .
duHshAsane cha nihate naivAshAmyata vaishasam .. 28..\\
dR^iShTvA cha nihatA~nshUrAnpR^ithanmANDalikAnnR^ipAn .
balinashcha raNe kR^iShNa naivAshAmyata vaishasam .. 29..\\
akShauhiNIpatIndR^iShTvA bhImasenena pAtitAn .
mohAdvA yadi vA lobhAnnaivAshAmyata vaishasam .. 30..\\
ko nu rAjakule jAtaH kauraveyo visheShataH .
nirarthakaM mahadvaira.n kuryAdanyaH suyodhanAt .. 31..\\
guNato.abhyadhika.n GYatvA balataH shauryato.api vA .
amUDhaH ko nu yudhyeta janAnprAGYo hitAhitam .. 32..\\
yanna tasya mano hyAsIttvayoktasya hita.n vachaH .
prashame pANDavaiH sArdha.n so.anyasya shR^iNuyAtkatham .. 33..\\
yena shAntanavo bhIShmo droNo vidura eva cha .
pratyAkhyAtAH shamasyArthe kiM nu tasyAdya bheShajam .. 34..\\
maurkhyAdyena pitA vR^iddhaH pratyAkhyAto janArdana .
tathA mAtA hita.n vAkyaM bhAShamANA hitaiShiNI .
pratyAkhyAtA hyasatkR^itya sa kasmai rochayedvachaH .. 35..\\
kulAntaka raNo vyakta.n jAta eSha janArdana .
tathAsya dR^ishyate cheShTA nItishchaiva vishAM pate .
naiSha dAsyati no rAjyamiti me matirachyuta .. 36..\\
ukto.ahaM bahushastAta vidureNa mahAtmanA .
na jIvandAsyate bhAga.n dhArtarAShTraH kathaM chana .. 37..\\
yAvatprANA dhamiShyanti dhArtarAShTrasya mAnada .
tAvadyuShmAsvapApeShu prachariShyati pAtakam .. 38..\\
na sa yukto.anyathA jetumR^ite vR^iddhena mAdhava .
ityabravItsadA mA.n hi viduraH satyadarshanaH .. 39..\\
tatsarvamadya jAnAmi vyavasAya.n durAtmanaH .
yadukta.n vachana.n tena vidureNa mahAtmanA .. 40..\\
yo hi shrutvA vachaH pathya.n jAmadagnyAdyathAtatham .
avAmanyata durbuddhirdhruvaM nAsha mukhe sthitaH .. 41..\\
ukta.n hi bahubhiH siddhairjAtamAtre suyodhane .
enaM prApya durAtmAna.n kShayaM kShatraM gamiShyati .. 42..\\
tadida.n vachana.n teShAM niruktaM vai janArdana .
kShaya.n yAtA hi rAjAno duryodhanakR^ite bhR^isham .. 43..\\
so.adya sarvAnraNe yodhAnnihaniShyAmi mAdhava .
kShatriyeShu hateShvAshu shUnye cha shibire kR^ite .. 44..\\
vadhAya chAtmano.asmAbhiH sa.nyuga.n rochayiShyati .
tadanta.n hi bhavedvairamanumAnena mAdhava .. 45..\\
evaM pashyAmi vArShNeya chintayanpraGYayA svayA .
vidurasya cha vAkyena cheShTayA cha durAtmanaH .. 46..\\
sa.nyAhi bharatI.n vIra yAvaddhanmi shitaiH sharaiH .
duryodhana.n durAtmAna.n vAhinIM chAsya sa.nyuge .. 47..\\
kShemamadya kariShyAmi dharmarAjasya mAdhava .
hatvaitaddurbala.n sainya.n dhArtarAShTrasya pashyataH .. 48..\\
s
abhIshu hasto dAshArhastathoktaH savyasAchinA .
tadbalaughamamitrANAmabhItaH prAvishadraNe .. 49..\\
sharAsanavara.n ghora.n shaktikaNTaka sa.nvR^itam .
gadAparighapanthAna.n rathanAgamahAdrumam .. 50..\\
hayapattilatAkIrNa.n gAhamAno mahAyashAH .
vyachcharattatra govindo rathenAtipatAkinA .. 51..\\
te hayAH pANDurA rAjanvahanto.arjunamAhave .
diShku sarvAsvadR^ishyanta dAshArheNa prachoditAH .. 52..\\
tataH prAyAdrathenAjau savyasAchI parantapaH .
kira~nsharashatA.nstIkShNAnvAridhArA ivAmbudaH .. 53..\\
prAdurAsInmahA~nshabdaH sharANAM nataparvaNAm .
iShubhishchhAdyamAnAnA.n samare savyasAchinA .. 54..\\
asajjantastanutreShu sharaughAH prApatanbhuvi .
indrAshanisamasparshA gANDIvapreShitAH sharAH .. 55..\\
narAnnAgAnsamAhatya hayAMshchApi vishAM pate .
apatanta raNe bANAH pata~NgA iva ghoShiNaH .. 56..\\
AsItsarvamavachchhanna.n gANDIvapreShitaiH sharaiH .
na prAGYAyanta samare disho vA pradisho.api vA .. 57..\\
sarvamAsIjjagatpUrNaM pArtha nAmA~NkitaiH sharaiH .
rukmapu~NkhaistailadhautaiH karmAra parimArjitaiH .. 58..\\
te dahyamAnAH pArthena pAvakeneva ku~njarAH .
samAsIdanta kauravyA vadhyamAnAH shitaiH sharaiH .. 59..\\
sharachApa dharaH pArthaH prajvajanniva bhArata .
dadAha samare yodhAnkakShamagniriva jvalan .. 60..\\
yathA vanAnte vanapairvisR^iShTaH
kakSha.n dahetkR^iShNa gatiH saghoShaH .
bhUri druma.n shuShkalatA vitAnaM
bhR^isha.n samR^iddho jvalanaH pratApI .. 61..\\
eva.n sa nArAchagaNapratApI
sharArchiruchchAvachatigmatejAH .
dadAha sarvA.n tava putra senAm
amR^iShyamANastarasA tarasvI .. 62..\\
tasyeShavaH prANaharAH sumuktA
nAsajjanvai varmasu rukmapu~NkhAH .
na cha dvitIyaM pramumocha bANaM
nare haye vA paramadvipe vA .. 63..\\
anekarUpAkR^itibhirhi bANair
mahArathAnIkamanupravishya .
sa eva ekastava putra senAM
jaghAna daityAniva vajrapANiH .. 64..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24}
s
asyatA.n yatamAnAnAM shUrANAmanivartinAm .
sa~Nkalpamakaronmogha.n gANDIvena dhana~njayaH .. 1..\\
indrAshanisamasparshAnaviShahyAnmahaujasaH .
visR^ijandR^ishyate bANAndhArA mu~nchannivAmbudaH .. 2..\\
tatsainyaM bharatashreShTha vadhyamAna.n kirItTinA .
sampradudrAva sa~NgrAmAttava putrasya pashyataH .. 3..\\
hatadhuryA rathAH kechiddhatasUtAstathApare .
bhagnAkShayugachakreShAH ke chidAsanvishAM pate .. 4..\\
anyeShA.n sAyakAH kShINAstathAnye sharapIDitAH .
akShatA yugapatke chitprAdravanbhayapIDitAH .. 5..\\
ke chitputrAnupAdAya hatabhUyiShTha vAhanAH .
vichukrushuH pitR^Inanye sahAyAnapare punaH .. 6..\\
bAndhavAMshcha naravyAghra bhrAtR^InsambandhinastathA .
dudruvuH ke chidutsR^ijya tatra tatra vishAM pate .. 7..\\
bahavo.atra bhR^isha.n viddhA muhyamAnA mahArathAH .
niShTanantaH sma dR^ishyante pArtha bANahatA narAH .. 8..\\
tAnanye rathamAropya samAshvAsya muhUrtakam .
vishrAntAshcha vitR^iShNAshcha punaryuddhAya jagmire .. 9..\\
tAnapAsya gatAH ke chitpunareva yuyutsavaH .
kurvantastava putrasya shAsana.n yuddhadurmadAH .. 10..\\
pAnIyamapare pItvA paryAshvAsya cha vAhanam .
varmANi cha samAropya ke chidbharatasattama .. 11..\\
samAshvAsyApare bhrAtR^InnikShipya shibire.api cha .
putrAnanye pitR^Inanye punaryuddhamarochayan .. 12..\\
sajjayitvA rathAnke chidyathAmukhya.n vishAM pate .
Aplutya pANDavAnIkaM punaryuddhamarochayan .. 13..\\
te shUrAH ki~NkiNIjAlaiH samAchchhannA babhAsire .
trailokyavijaye yuktA yathA daiteya dAnavAH .. 14..\\
Agamya sahasA ke chidrathaiH svarNavibhUShitaiH .
pANDavAnAmanIkeShu dhR^iShTadyumnamayodhayan .. 15..\\
dhR^iShTadyumno.api pA~nchAlyaH shikhaNDI cha mahArathaH .
nAkulishcha shatAnIko rathAnIkamayodhayan .. 16..\\
pA~nchAlyastu tataH kruddhaH sainyena mahatA vR^itaH .
abhyadravatsusa.nrabdhastAvakAnhantumudyataH .. 17..\\
tatastvApatatastasya tava putro janAdhipa .
bANasa~NghAnanekAnvai preShayAmAsa bhArata .. 18..\\
dhR^iShTadyumnastato rAja.nstava putreNa dhanvinA .
nArAchairbahubhiH kShipraM bAhvorurasi chArpitaH .. 19..\\
so.atividdho maheShvAsastottrArdita iva dvipaH .
tasyAshvAMshchaturo bANaiH preShayAmAsa mR^ityave .
sAratheshchAsya bhallena shiraH kAyAdapAharat .. 20..\\
tato duryodhano rAjA pR^iShThAmArudhya vAjinaH .
apAkrAmaddhataratho nAtidUramarindamaH .. 21..\\
dR^iShTvA tu hatavikrAnta.n svamanIkaM mahAbalaH .
tava putro mahArAja prayayau yatra saubalaH .. 22..\\
tato ratheShu bhagneShu trisAhasrA mahAdvipAH .
pANDavAnrathinaH pa~ncha samantatparyavArayan .. 23..\\
te vR^itAH samare pa~ncha gajAnIkena bhArata .
ashobhanta naravyAghrA grahA vyAptA ghanairiva .. 24..\\
tato.arjuno mahArAja labdhalakSho mahAbhujaH .
viniryayau rathenaiva shvetAshvaH kR^iShNasArathiH .. 25..\\
taiH samantAtparivR^itaH ku~njaraiH parvatopamaiH .
nArAchairvimalaistIkShNairgajAnIkamapothayat .. 26..\\
tatraikabANanihatAnapashyAma mahAgajAn .
patitAnpAtyamAnAMshcha vibhinnAnsavyasAchchinA .. 27..\\
bhImasenastu tAndR^iShTvA nAgAnmattagajopamaH .
kareNa gR^ihya mahatI.n gadAmabhyapatadbalI .
avaplutya rathAttUrNa.n daNDapANirivAntakaH .. 28..\\
tamudyatagada.n dR^iShTvA pANDavAnAM mahAratham .
vitresustAvakAH sainyAH shakR^inmUtraM prasusruvuH .
Avigna.n cha bala.n sarvaM gadAhaste vR^ikodare .. 29..\\
gadayA bhImasenena bhinnakumbhAnrajasvalAn .
dhAvamAnAnapashyAma kunrajAnparvatopamAn .. 30..\\
pradhAvya ku~njarAste tu bhImasenagadA hatAH .
peturArtasvara.n kR^itvA chhinnapakShA ivAdrayaH .. 31..\\
tAnbhinnakumbhAnsubahUndravamANAnitastataH .
patamAnAMshcha samprekShya vitresustava sainikAH .. 32..\\
yudhiShThiro.api sa~Nkruddho mAdrIputrau cha pANDavau .
gR^idhrapakShaiH shitairbANairjaghnurvai gajayodhinaH .. 33..\\
dhR^iShTadyumnastu samare parAjitya narAdhipam .
apakrAnte tava sute hayapR^iShTha.n samAshrite .. 34..\\
dR^iShTvA cha pANDavAnsarvAnku~njaraiH parivAritAn .
dhR^iShTadyumno mahArAja saha sarvaiH prabhadrakaiH .
putraH pA~nchAlarAjasya jighA.nsuH ku~njarAnyayau .. 35..\\
adR^iShTvA tu rathAnIke duryodhanamarindamam .
ashvatthAmA kR^ipashchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .
apR^ichchhankShatriyA.nstatra kva nu duryodhano gataH .. 36..\\
apashyamAnA rAjAna.n vartamAne janakShaye .
manvAnA nihata.n tatra tava putraM mahArathAH .
viShaNNavadanA bhUtvA paryapR^ichchhanta te sutam .. 37..\\
AhuH kechchiddhate sUte prayAto yatra saubalaH .
apare tvabruva.nstatra kShatriyA bhR^ishavikShitAH .. 38..\\
duryodhanena ki.n kAryaM drakShyadhva.n yadi jIvati .
yudhyadhvA.n sahitAH sarve kiM vo rAjA kariShyati .. 39..\\
te kShatriyAH kShatairgAtrairhatabhUyuShTha vAhanAH .
sharaiH sampIDyamAnAshcha nAtivyaktamivAbruvan .. 40..\\
ida.n sarvaM balaM hanmo yena sma parivAritAH .
ete sarve gajAnhatvA upayAnti sma pANDavAH .. 41..\\
shrutvA tu vachana.n teShAmashvatthAmA mahAbalaH .
hitvA pA~nchAlarAjasya tadanIka.n durutsaham .. 42..\\
kR^ipashcha kR^itavarmA cha prayayuryattra saubalaH .
rathAnIkaM parityajya shUrAH sudR^iDha dhanvinaH .. 43..\\
tatasteShu prayAteShu dhR^iShTadyumnapurogamAH .
AyayuH pANDavA rAjanvinighnAntaH sma tAvakAn .. 44..\\
dR^iShTvA tu tAnApatataH samprahR^iShTAnmahArathAn .
parAkrAntA.nstato vIrAnnirAshA~njIvite tadA .
vivarNamukha bhUyiShThamabhavattAvakaM balam .. 45..\\
parikShINAyudhAndR^iShTvA tAnahaM parivAritAn .
rAjanbalena dvya~Ngena tyaktvA jIvitamAtmanaH .. 46..\\
AtmanA pa~nchamo.ayudhyaM pA~nchAlasya balena ha .
tasmindeshe vyavasthApya yatra shAradvataH sthitaH .. 47..\\
samprayuddhA vayaM pa~ncha kirITisharapIDitAH .
dhR^iShTAdyumnaM mahAnIka.n tatra no.abhUdraNo mahAn .
jitAstena vaya.n sarve vyapayAma raNAttataH .. 48..\\
athApashyA.n satyaki.n tamupAyAntaM mahAratham .
rathaishchatuHshatairvIro mA.n chAbhyadravadAhave .. 49..\\
dhR^iShTadyumnAdahaM muktaH katha.n chichchhAnta vAhanaH .
patito mAdhavAnIka.n duShkR^itI naraka.n yathA .
tatra yuddhamabhUdghoraM muhUrtamatidAruNam .. 50..\\
sAtyakistu mahAbAhurmama hatvA parichchhadam .
jIvagrAhamagR^ihNAnmAM mUrchhitaM patitaM bhuvi .. 51..\\
tato muhUrtAdiva tadgajAnIkamavadhyata .
gadayA bhImasenena nArAchairarjunena cha .. 52..\\
pratipiShTairmahAnAgaiH samantAtparvatopamaiH .
nAtiprasiddheva gatiH pANDavAnAmajAyata .. 53..\\
rathamArgA.nstatashchakre bhImaseno mahAbalaH .
pANDavAnAM mahArAja vyapakarShanmahAgajAn .. 54..\\
ashvatthAmA kR^ipashchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .
apashyanto rathAnIke duryodhanamarindamam .
rAjAnaM mR^igayAmAsustava putraM mahAratham .. 55..\\
parityajya cha pA~nchAlaM prayAtA yatra saubalaH .
rAGYo.adarshana sa.nvignA vartamAne janakShaye .. 56..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25}
s
gajAnIke hate tasminpANDuputreNa bhArata .
vadhyamAne bale chaiva bhImasenena sa.nyuge .. 1..\\
charanta.n cha tathA dR^iShTvA bhImasenamarindamam .
daNDahasta.n yathA krudddhamantakaM prANahAriNam .. 2..\\
sametya samare rAjanhatasheShAH sutAstava .
adR^ishyamAne kauravye putre duryodhane tava .
sodaryAH sahitA bhUtvA bhImasenamupAdravan .. 3..\\
durmarShaNo mahArAja jaitro bhUri balo raviH .
ityete sahitA bhUtvA tatra putrAH samantataH .
bhImasenamabhidrutya rurudhuH savato disham .. 4..\\
tato bhImo mahArAja svarathaM punarAsthitaH .
mumocha nishitAnbANAnputrANA.n tava marmasu .. 5..\\
te kIryamANA bhImena putrAstava mahAraNe .
bhImasenamapAsedhanpravaNAdiva ku~njaram .. 6..\\
tataH kruddho raNe bhImaH shiro durmarShaNasya ha .
kShurapreNa pramathyAshu pAtayAmAsa bhUtale .. 7..\\
tato.apareNa bhallena sarvAvaraNabhedinA .
shrutAntamavadhIdbhImastava putraM mahArathaH .. 8..\\
jayatsena.n tato viddhvA nArAchena hasanniva .
pAtayAmAsa kauravya.n rathopasthAdarindamaH .
sa papAta rathAdrAjanbhUmau tUrNaM mamAra cha .. 9..\\
shrutarvA tu tato bhIma.n kruddho vivyAdha mAriSha .
shatena gR^idhravAjAnA.n sharANAM nataparvaNAm .. 10..\\
tataH kruddho raNe bhImo jaitraM bhUri bala.n ravim .
trInetA.nstribhirAnarchhaddviShAgnipratimaiH sharaiH .. 11..\\
te hatA nyapatanbhUmau syandanebhyo mahArathaH .
vasante puShpashabalA nikR^ittA iva kiMshukAH .. 12..\\
tato.apareNa tIkShNena nArAchchena parantapaH .
durvimochanamAhatya preShayAmAsa mR^ityave .. 13..\\
sa hataH prApatadbhUmau svarathAdrathinA.n varaH .
girestu kUTajo bhagno mAruteneva pAdapaH .. 14..\\
duShpradharSha.n tatashchaiva sujAtaM cha sutau tava .
ekaikaM nyavadhItsa~Nkhye dvAbhyA.n dvAbhyAM chamUmukhe .
tau shilImukhaviddhA~Ngau petatU rathasattamau .. 15..\\
tato yatantamaparamabhivIkShya suta.n tava .
bhallena yudhi vivyAdha bhImo durviShaha.n raNe .
sa papAta hato vAhAtpashyatA.n sarvadhanvinAm .. 16..\\
dR^iShTvA tu nihatAnbhrAtR^InbahUnekena sa.nyuge .
amarShavashamApannaH shrutarvA bhImamabhyayAt .. 17..\\
vikShipansumahachchApa.n kArtasvaravibhUShitam .
visR^ijansAyakAMshchaiva viShAgnipratimAnbahUn .. 18..\\
sa tu rAjandhanushchhittvA pANDavasya mahAmR^idhe .
athaina.n chhinnadhanvAna.n viMshatyA samavAkirat .. 19..\\
tato.anyaddhanurAdAya bhImaseno mahArathaH .
avAkirattava suta.n tiShTha tiShTheti chAbravIt .. 20..\\
mahadAsIttayoryuddha.n chitrarUpaM bhayAnakam .
yAdR^isha.n samare pUrva.n jambha vAsavayorabhUt .. 21..\\
tayostatra sharairmuktairyamadaNDanibhaiH shubhaiH .
samAchchhannA dharA sarvA kha.n cha sarvA dishastathA .. 22..\\
tataH shrutarvA sa~Nkruddho dhanurAyamya sAyakaiH .
bhImasena.n raNe rAjanbAhvorurasi chArpayat .. 23..\\
so.atividdho mahArAja tava putreNa dhanvinA .
bhImaH sa~ncukShubhe kruddhaH parvaNIva mahodadhiH .. 24..\\
tato bhImo ruShAviShTaH putrasya tava mAriSha .
sArathi.n chaturashchAshvAnbANairninye yamakShayam .. 25..\\
viratha.n ta.n samAlakShya vishikhairlomavAhibhiH .
avAkiradameyAtmA darshayanpANilAghavam .. 26..\\
shrutarvA viratho rAjannAdade khaDga charmaNI .
athAsyAdadataH khaDga.n shatachandra.n cha bhAnumat .
kShurapreNa shiraH kAyAtpAtayAmAsa pANDavaH .. 27..\\
chhinnottamA~Ngasya tataH kShurapreNa mahAtmanaH .
papAta kAyaH sa rathAdvasudhAmanunAdayan .. 28..\\
tasminnIpatite vIre tAvakA bhayamohitAH .
abhyadravanta sa~NgrAme bhImasena.n yuyutsavaH .. 29..\\
tAnApatata evAshu hatasheShAdbalArNavAt .
daMshitaH pratijagrAha bhImasenaH pratApavAn .
te tu ta.n vai samAsAdya parivavruH samantataH .. 30..\\
tatastu sa.nvR^ito bhImastAvAkairnishitaiH sharaiH .
pIDayAmAsa tAnsarvAnsahasrAkSha ivAsurAn .. 31..\\
tataH pa~ncha shatAnhatvA savarUthAnmahArathAn .
jaghAna ku~njarAnIkaM punaH saptashata.n yudhi .. 32..\\
hatvA dashasahasrANi pattInAM parameShubhiH .
vAjinA.n cha shatAnyaShTau pANDavaH sma virAjate .. 33..\\
bhImasenastu kaunteyo hatvA yuddhe sutA.nstava .
mene kR^itArtahmAtmAna.n saphala.n janma cha prabho .. 34..\\
ta.n tathA yudhyamAnaM cha vinighnantaM cha tAvakAn .
IkShituM notsahante sma tava sainyAni bhArata .. 35..\\
vidrAvya tu kurUnsarvA.nstAMshcha hatvA padAnugAn .
dorbhyA.n shabdA.n tatashchakre trAsayAno mahAdvipAn .. 36..\\
hatabhUyiShTha yodhA tu tava senA vishAM pate .
ki.n chichchheShA mahArAja kR^ipaNA samapadyata .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26}
s
duryodhano mahArAja sudarshashchApi te sutaH .
hAta sheShau tadA sa~Nkhye vAjimadhye vyavasthitau .. 1..\\
tato duryodhana.n dR^iShTvA vAjimadhye vyavasthitam .
uvAcha devakIputraH kuntIputra.n dhana~njayam .. 2..\\
shatravo hatabhUyiShThA GYAtayaH paripAlitAH .
gR^ihItvA sa~njaya.n chAsau nivR^ittaH shinipu~NgavaH .. 3..\\
parishrAntashcha nakulaH sahadevashcha bhArata .
yodhayitvA raNe pApAndhArtarAShTra padAnugAn .. 4..\\
suyodhanamabhityajya traya ete vyavasthitAH .
kR^ipashcha kR^ipavarmA cha drauNishchaiva mahArathaH .. 5..\\
asau tiShThati pA~nchAlyaH shriyA paramayA yutaH .
duryodhana bala.n hatvA saha sarvaiH prabhadrakaiH .. 6..\\
asau duryodhanaH pArtha vAjimadhye vyavasthitaH .
chhattreNa dhriyamANena prekShamANo muhurmuhuH .. 7..\\
prativyUhya bala.n sarvaM raNamadhye vyavasthitaH .
ena.n hatvA shitairbANaiH kR^itakR^ityo bhaviShyasi .. 8..\\
gajAnIka.n hata.n dR^iShTvA tvAM cha prAptamarindama .
yAvanna vidravantyete tAvajjahi suyodhanam .. 9..\\
yAtu kashchittu pA~nchAlya.n kShipramAgamyatAm iti .
parishrAnta balastAta naiSha muchyeta kilbiShI .. 10..\\
tava hatvA bala.n sarvaM sa~NgrAme dhR^itarAShTrajaH .
jitAnpANDusutAnmatvA rUpa.n dhArayate mahat .. 11..\\
nihata.n svabala.n dR^iShTvA pIDitaM chApi pANDavaiH .
dhruvameShyati sa~NgrAme vadhAyaivAtmano nR^ipaH .. 12..\\
evamuktaH phalgunastu kR^iShNa.n vachanamabravIt .
dhR^itarAShTra sutAH sarve hatA bhImena mAnada .
yAvetAvAsthitau kR^iShNa tAvadya na bhaviShyataH .. 13..\\
hato bhIShmo hato droNaH karNo vaikartano hataH .
madrarAjo hataH shalyo hataH kR^iShNa jayadrathaH .. 14..\\
hayAH pa~nchashatAH shiShTAH shakuneH saubalasya cha .
rathAnA.n tu shate shiShTe dve eva tu janArdana .
dantinA.n cha shata.n sAgraM trisAhasrAH padAtayaH .. 15..\\
ashvatthAmA kR^ipashchaiva trigartAdhipatistathA .
ulUkaH shakunishchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .. 16..\\
etadbalamabhUchchheSha.n dhArtarAShTrasya mAdhava .
mokSho na nUna.n kAlAddhi vidyate bhuvi kasya chit .. 17..\\
tathA vinihate sainye pashya duryodhana.n sthitam .
adyAhnA hi mahArAjo hatAmitro bhaviShyati .. 18..\\
na hi me mokShyate kashchitpareShAm iti chintaye .
ye tvadya samara.n kR^iShNa na hAsyanti raNotkaTAH .
tAnvai sarvAnhaniShyAmi yadyapi syuramAnuShAH .. 19..\\
adya yuddhe susa~Nkruddho dIrgha.n rAGYaH prajAgaram .
apaneShyAmi gAndhAraM pAtayitvA shitaiH sharaiH .. 20..\\
nikR^ityA vai durAchAro yAni ratnAni saubalaH .
sabhAyAmaharaddyUte punastAnyaharAmyaham .. 21..\\
adyA tA api vetsyanti sarvA nAgapurastriyaH .
shrutvA patIMshcha putrAMshcha pANDavairnihatAnyudhi .. 22..\\
samAptamadya vai karNa sarva.n kR^iShNa bhaviShyati .
adya duryodhano dIptA.n shriyaM prANAMshcha tyakShyati .. 23..\\
nApayAti bhayAtkR^iShNa sa~NgrAmAdyadi chenmama .
nihata.n viddhi vArShNeya dhArtarAShTraM subAlisham .. 24..\\
mama hyetadashakta.n vai vAjivR^indamarindama .
soDhu.n jyAtalanirghoShA.n yAhi yAvannihanmyaham .. 25..\\
evamuktastu dAshArhaH pANDavena yashasvinA .
achodayaddhayAnrAjanduryodhana balaM prati .. 26..\\
tadanIkamabhiprekShya trayaH sajjA mahArathAH .
bhImaseno.arjunashchaiva sahadevashcha mAriSha .
prayayuH si.nhanAdena duryodhana jighA.nsayA .. 27..\\
tAnprekShya sahitAnsarvA~njavenodyata kArmukAn .
saubalo.abhyadravadyuddhe pANDavAnAtatAyinaH .. 28..\\
sudarshanastava suto bhImasena.n samabhyayAt .
susharmA shakunishchaiva yuyudhAte kirITinA .
sahadeva.n tava suto hayapR^iShTha gato.abhyayAt .. 29..\\
tato hyayatnataH kShipra.n tava putro janAdhipa .
prAsena sahadevasya shirasi prAharadbhR^isham .. 30..\\
sopAvishadrathopasthe tava putreNa tADitaH .
rudhirApluta sarvA~Nga AshIviSha iva shvasan .. 31..\\
pratilabhya tataH sa~nj~nA.n sahadevo vishAM pate .
duryodhana.n sharaistIkShNaiH sa~NkruddhaH samavAkirat .. 32..\\
pArtho.api yudhi vikramya kuntIputro dhana~njayaH .
shUrANAmashvapR^iShThebhyaH shirA.nsi nichakarta ha .. 33..\\
tadanIka.n tadA pArtho vyadhamadbahubhiH sharaiH .
pAtayitvA hayAnsarvA.nstrigartAnA.n rathAnyayau .. 34..\\
tataste sahitA bhUtvA trigartAnAM mahArathAH .
arjuna.n vAsudeva.n cha sharavarShairavAkiran .. 35..\\
satyakarmANamAkShipya kShurapreNa mahAyashAH .
tato.asya syandanasyeShA.n chichchhide pANDunandanaH .. 36..\\
shilAshitena cha vibho kShurapreNa mahAyashAH .
shirashchichchheda prahasa.nstaptakuNDalabhUShaNam .. 37..\\
satyeShumatha chAdatta yodhAnAM miShatA.n tataH .
yathA si.nho vane rAjanmR^igaM paribubhukShitaH .. 38..\\
taM nihatya tataH pArthaH susharmANa.n tribhiH sharaiH .
viddhvA tAnahanatsarvAnrathAnrukmavibhUShitAn .. 39..\\
tatastu pratvaranpArtho dIrghakAla.n susambhR^itam .
mu~nchankrodhaviSha.n tIkShNaM prasthalAdhipatiM prati .. 40..\\
tamarjunaH pR^iShAtkAnA.n shatena bharatarShabha .
pUrayitvA tato vAhAnnyahanattasya dhanvinaH .. 41..\\
tataH shara.n samAdAya yamadaNDopamaM shitam .
susharmANa.n samuddishya chikShepAshu hasanniva .. 42..\\
sa sharaH preShitastena krodhadIptena dhanvinA .
susharmANa.n samAsAdya vibheda hR^idayaM raNe .. 43..\\
sa gatAsurmahArAja papAta dharaNItale .
nandayanpANDavAnsarvAnvyathayaMshchApi tAvakAn .. 44..\\
susharmANa.n raNe hatvA putrAnasya mahArathAn .
sapta chAShTau cha triMshachcha sAyakairanayatkShayam .. 45..\\
tato.asya nishitairbANaiH sarvAnhatvA padAnugAn .
abhyagAdbhAratI.n senAM hatasheShAM mahArathaH .. 46..\\
bhImastu samare kruddhaH putra.n tava janAdhipa .
sudarshanamadR^ishyanta.n sharaish chakre hasanniva .. 47..\\
tato.asyA prahasankruddhaH shiraH kAyAdapAharat .
kShurapreNa sutIkShNena sa hAtaH prApatadbhuvi .. 48..\\
tasmi.nstu nihate vIre tatastasya padAnugAH .
parivavrU raNe bhIma.n kiranto vishikhA~nshitAn .. 49..\\
tatastu nishitairbANaistadanIka.n vR^ikodaraH .
indrAshanisamasparshaiH samantAtparyavAkirat .
tataH kShaNena tadbhImo nyahanadbharatarShabha .. 50..\\
teShu tUtsAdyamAneShu senAdhyakShA mahAbalAH .
bhImasena.n samAsAdya tato.ayudhyanta bhArata .
tA.nstu sarvA~nsharairghorairavAkirata pANDavaH .. 51..\\
tathaiva tAvakA rAjanpANDaveyAnmahArathAn .
sharavarSheNa mahatA samantAtparyavArayan .. 52..\\
vyAkula.n tadabhUtsarvaM pANDavAnAM paraiH saha .
tAvakAnA.n cha samare pANDaveyairyuyutsatAm .. 53..\\
tatra yodhAstadA petuH parasparasamAhatAH .
ubhayoH senayo rAjansaMshochantaH sma bAndhavAn .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27}
s
tasminpravR^itte sa~NgrAme naravAji gajakShaye .
shakuniH saubalo rAjansahadeva.n samabhyayAt .. 1..\\
tato.asyApatatastUrNa.n sahadevaH pratApavAn .
sharaughAnpreShayAmAsa pata~NgAniva shIghragAn .
ulUkashcha raNe bhIma.n vivyAdha dashabhiH sharaiH .. 2..\\
shakunistu mahArAja bhIma.n viddhvA tribhiH sharaiH .
sAyakAnAM navatyA vai sahadevamavAkirat .. 3..\\
te shUrAH samare rAjansamAsAdya parasparam .
vivyadhurnishitairbANaiH ka~NkabarhiNa vAjitaiH .
svarNapu~NkhaiH shilA dhautairA karNAtprahitaiH sharaiH .. 4..\\
teShA.n chApA bhujotsR^iShTA sharavR^iShTirvishAM pate .
AchchhAdayaddishaH sarvA dhArAbhiriva toyadaH .. 5..\\
tataH kruddho raNe bhImaH sahadevashcha bhArata .
cheratuH kadana.n sa~Nkhye kurvantau sumahAbalau .. 6..\\
tAbhyA.n sharashataishchhanna.n tadbalaM tava bhArata .
andhakAramivAkAshamabhavattatra tatra ha .. 7..\\
ashvairviparidhAvadbhiH sharachchhannairvishAM pate .
tatra tatra kR^ito mArgo vikarShadbhirhatAnbahUn .. 8..\\
nihatAnA.n hayAnA.n cha sahaiva hayayodhibhiH .
varmabhirvinikR^ittaishcha prAsaishchhinnaishcha mAriSha .
sa~nchannA pR^ithivI jaGYe kusumaiH shabalA iva .. 9..\\
yodhAstatra mahArAja samAsAdya parasparam .
vyacharanta raNe kruddhA vinighnantaH parasparam .. 10..\\
udvR^ittanayanai roShAtsandaShTauShTha puTairmukhaiH .
sakuNDalairmahI chhannA padmaki~njalka saMnibhaiH .. 11..\\
bhujaishchhinairmahArAja nAgarAjakaropamaiH .
sA~NgadaiH satanutraishcha sAsi prAsaparashvadhaiH .. 12..\\
kabandhairutthitaishchhinnairnR^ityadbhishchAparairyudhi .
kravyAdagaNasa~NkIrNA ghorAbhutpR^ithivI vibho .. 13..\\
alpAvashiShTe sainye tu kauraveyAnmahAhave .
prahR^iShTAH pANDavA bhUtvA ninyire yamasAdanam .. 14..\\
etasminnantare shUraH saubaleyaH pratApavAn .
prAsena sAhadevasya shirasi prAharadbhR^isham .
sa vihvalo mahArAja rathopastha upAvishat .. 15..\\
sahadeva.n tathA dR^iShTvA bhImasenaH pratApavAn .
sarvasainyAni sa~Nkruddho vArayAmAsa bhArata .. 16..\\
nirbibheda cha nArAchaiH shatasho.atha sahasrashaH .
vinirbhidyAkarochchaiva si.nhanAdamarindama .. 17..\\
tena shabdena vitrastAH sarve sahayavAraNAH .
prAdravansahasA bhItAH shakuneshcha padAnugAH .. 18..\\
prabhagnAnatha tAndR^iShTvA rAjA duryodhano.abravIt .
nivartadhvamadharmaGYA yudhyadhva.n ki.n sR^itena vaH .. 19..\\
iha kIrti.n samAdhAya pretya lokAnsamashnute .
prANA~njahAti yo vIro yudhi pR^iShThamadarshayan .. 20..\\
evamuktAstu te rAGYA saubalasya padAnugAH .
pANDavAnabhyavartanta mR^ityu.n kR^itvA nivartanam .. 21..\\
dravadbhistatra rAjendra kR^itaH shabdo.atidAruNaH .
kShubdhasAgarasa~NkAshaH kShubhitaH sarvato.abhavat .. 22..\\
tA.nstadApatato dR^iShTvA saubalasya padAnugAn .
pratyudyayurmahArAja pANDavA vijaye vR^itAH .. 23..\\
pratyAshvasya cha durdharShaH sahadevo vishAM pate .
shakuni.n dashabhirviddhvA hayAMshchAsya tribhiH sharaiH .
dhanushchichchheda cha sharaiH saubalasya hasanniva .. 24..\\
athAnyaddhanurAdAya shakuniryuddhadurmadaH .
vivyAdha nakula.n ShaShTyA bhImasena.n cha saptabhiH .. 25..\\
ulUko.api mahArAja bhIma.n vivyAdha saptabhiH .
sahadeva.n cha saptatyA parIpsanpitara.n raNe .. 26..\\
taM bhImasenaH samare vivyAdha nishitaiH sharaiH .
shakuni.n cha chatuHShaShTyA pArshvasthAMshcha tribhistribhiH .. 27..\\
te hanyamAnA bhImena nArAchaistailapAyitaiH .
sahadeva.n raNe kruddhAshchhAdaya~nsharavR^iShTibhiH .
parvata.n vAridhArAbhiH savidyuta ivAmbudAH .. 28..\\
tato.asyApatataH shUraH sahadevaH pratApavAn .
ulUkasya mahArAja bhallenApAharachchhiraH .. 29..\\
sa jagAma rathAdbhUmi.n sahadevena pAtitaH .
rudhirApluta sarvA~Ngo nandayanpANDavAnyudhi .. 30..\\
putra.n tu nihataM dR^iShTvA shakunistatra bhArata .
sAshrukaNTho viniHshvasya kShatturvAkyamanusmaran .. 31..\\
chintayitvA muhUrta.n sabAShpapUrNekShaNaH shvasan .
sahadeva.n samAsAdya tribhirvivyAdha sAyakaiH .. 32..\\
tAnapAsya sharAnmuktA~nsharasa~NghaiH pratApavAn .
sahadevo mahArAja dhanushchichchheda sa.nyuge .. 33..\\
chhinne dhanuShi rAjendra shakuniH saubalastadA .
pragR^ihya vipula.n khaDga.n sahadevAya prAhiNot .. 34..\\
tamApatanta.n sahasA ghorarUpaM vishAM pate .
dvidhA chichchheda samare saubalasya hasanniva .. 35..\\
asi.n dR^iShTvA dvidhA chhinnaM pragR^ihya mahatIM gadAm .
prAhiNotsahasevAya sA moghA nyapatadbhuvi .. 36..\\
tataH shaktiM mahAghorA.n kAlarAtrimivodyatAm .
preShayAmAsa sa~NkruddhaH pANDavaM prati saubalaH .. 37..\\
tAmApatantI.n sahasA sharaiH kA~nchanabhUShaNaiH .
tridhA chichchheda samare sahadevo hasanniva .. 38..\\
sA papAta tridhA chhinnA bhUmau kanakabhUShaNA .
shIryamANA yathA dIptA gaganAdvai shatahradA .. 39..\\
shakti.n vinihatA.n dR^iShTvA saubalaM cha bhayArditam .
dudruvustAvakAH sarve bhaye jAte sasaubalAH .. 40..\\
athotkruShTaM mahaddhyAsItpANDavairjitakAshibhiH .
dhArtarAShTrAstataH sarve prAyasho vimukhAbhavan .. 41..\\
tAnvai vimanaso dR^iShTvA mAdrIputraH pratApavAn .
sharairanekasAhasrairvArayAmAsa sa.nyuge .. 42..\\
tato gAndhArakairguptaM pR^iShThairashvairjaye dhR^itam .
AsasAda raNe yAnta.n sahadevo.atha saubalam .. 43..\\
svamaMshamavashiShTa.n sa sa.nsmR^itya shakuniM nR^ipa .
rathena kA~nchanA~Ngena sahadevaH samabhyayAt .
adhijyaM balavatkR^itvA vyAkShipansumahaddhanuH .. 44..\\
sa saubalamabhidrutya gR^idhrapatraiH shilAshitaiH .
bhR^ishamabhyahanatkruddhastottrairiva mahAdvipam .. 45..\\
uvAcha chainaM medhAvI nigR^ihya smArayanniva .
kShatradharme sthito bhUtvA yudhyasva puruSho bhava .. 46..\\
yattadA hR^iShyase mUDha glahannakShaiH sabhA tale .
phalamadya prapadyasva karmaNastasya durmate .. 47..\\
nihatAste durAtmAno ye.asmAnavahasanpurA .
duryodhanaH kulA~NgAraH shiShTastva.n tasya mAtulaH .. 48..\\
adya te vihaniShyAmi kShureNonmathita.n shiraH .
vR^ikShAtphalamivoddhR^itya laguDena pramAthinA .. 49..\\
evamuktvA mahArAja sahadevo mahAbalaH .
sa~Nkruddho narashArdUlo vegenAbhijagAma ha .. 50..\\
abhigamya tu durdharShaH sahadevo yudhAM patiH .
vikR^iShya balavachchApa.n krodhena prahasanniva .. 51..\\
shakuni.n dashabhirviddhvA chaturbhishchAsya vAjinaH .
chhattra.n dhvajaM dhanushchAsya chhittvA si.nha ivAnadat .. 52..\\
chhinnadhvajadhanushchhattraH sahadevena saubalaH .
tato viddhashcha bahubhiH sarvamarmasu sAyakaiH .. 53..\\
tato bhUyo mahArAja sahadevaH pratApavAn .
shakuneH preShayAmAsa sharavR^iShTi.n durAsadAm .. 54..\\
tatastu kruddhaH subalasya putro
mAdrI suta.n sahadevaM vimarde .
prAsena jAmbUnadabhUShaNena
jighA.nsureko.abhipapAta shIghram .. 55..\\
mAdrI sutastasya samudyata.n taM
prAsa.n suvR^ittau cha bhujau raNAgre .
bhallaistribhiryugapatsa~ncakarta
nanAda chochchaistarasAjimadhye .. 56..\\
tasyAshu kArI susamAhitena
suvarNapu~Nkhena dR^iDhAyasena .
bhallena sarvAvaraNAtigena
shiraH sharIrAtpramamAtha bhUyaH .. 57..\\
shareNa kArtasvarabhUShitena
divAkarAbhena susaMshitena .
hR^itottamA~Ngo yudhi pANDavena
papAta bhUmau subalasya putraH .. 58..\\
sa tachchhiro vegavatA shareNa
suvarNapu~Nkhena shilAshitena .
prAverayatkupitaH pANDuputro
yattatkurUNAmanayasya mUlam .. 59..\\
hR^itottamA~Nga.n shakuniM samIkShya
bhUmau shayAna.n rudhirArdragAtram .
yodhAstvadIyA bhayanaShTa sattvA
dishaH prajagmuH pragR^ihItashastrAH .. 60..\\
vipradrutAH shuShkamukhA visa~nj~nA
gANDIvaghoSheNa samAhatAsh cha .
bhayArditA bhagnarathAshvanAgAH
padAtayashchaiva sadhArtarAShTrAH .. 61..\\
tato rathAchchhakuniM pAtayitvA
mudAnvitA bhArata pANDaveyAH .
sha~NkhAnpradadhmuH samare prahR^iShTAH
sakeshavAH sai~NkikAnharShayantaH .. 62..\\
ta.n chApi sarve pratipUjayanto
hR^iShTA bruvANAH sahadevamAjau .
diShTyA hato naikR^itiko durAtmA
sahAtmajo vIra raNe tvayeti .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28}
s
tataH kruddhA mahArAja saubalasyA padAnugAH .
tyaktvA jIvitamAkrande pANDavAnparyavArayan .. 1..\\
tAnarjunaH pratyagR^ihNAtsahadeva jaye dhR^itaH .
bhImasenashcha tejasvI kruddhAshIviShadarshanaH .. 2..\\
shaktyR^iShTi prAsahastAnA.n sahaseva.n jighA.nsatAm .
sa~Nkalpamakaronmogha.n gANDIvena dhana~njayaH .. 3..\\
pragR^ihItAyudhAnbAhUnyodhAnAmabhidhAvatAm .
bhallaishchichchchheda bIbhatsuH shirA.nsyapi hayAnapi .. 4..\\
te hatA raptyapadyanta vasudhA.n vigatAsavaH .
tvaritA lokavIreNa prahatAH savyasAchinA .. 5..\\
tato duryodhano rAjA dR^iShTvA svabalasa~NkShayam .
hatasheShAnsamAnIya kroddho rathashatAnvibho .. 6..\\
ku~njarAMshcha hayAMshchaiva pAdAtaMshcha parantapa .
uvAcha sahitAnsarvAndhArtarAShTra ida.n vachaH .. 7..\\
samAsAdya raNe sarvAnpANDavAnsasuhR^idgaNAn .
pA~nchAlya.n chApi sabala.n hatvA shIghraM nivartata .. 8..\\
tasya te shirasA gR^ihya vachana.n yuddhadurmadAH .
pratyudyayU raNe pArthA.nstava putrasya shAsanAt .. 9..\\
tAnabhyApatataH shIghra.n hatasheShAnmahAraNe .
sharairAshIviShAkAraiH pANDavAH samavAkiran .. 10..\\
tatsainyaM bharatashreShTha muhUrtena mahAtmabhiH .
avadhyata raNaM prApya trAtAraM nAbhyavindata .
pratiShThamAna.n tu bhayAnnAvatiShThata daMshitam .. 11..\\
ashvairviparidhAvadbhiH sainyena rajasA vR^ite .
na prAGYAyanta samare dishashcha pradishastathA .. 12..\\
tatastu pANDavAnIkAnniHsR^itya bahavo janAH .
abhyaghna.nstAvakAnyuddhe muhUrtAdiva bhArata .
tato niHsheShamabhavattatsainya.n tava bhArata .. 13..\\
akShauhiNyaH sametAstu tava putrasya bhArata .
ekAdasha hatA yuddhe tAH prabho pANDusR^i~njayaiH .. 14..\\
teShu rAjasahasreShu tAvakeShu mahAtmasu .
eko duryodhano rAjannadR^ishyata bhR^isha.n kShataH .. 15..\\
tato vIkShya dishaH sarvA dR^iShTvA shUnyA.n cha medinIm .
vihInaH sarvayodhaishcha pANDavAnvIkShya sa.nyuge .. 16..\\
muditAnsarvasiddhArthAnnardamAnAnsamantataH .
bANashabdaravAMshchaiva shrutvA teShAM mahAtmanAm .. 17..\\
duryodhano mahArAja kashmalenAbhisa.nvR^itaH .
apayAne manashchakre vihInabalavAhanaH .. 18..\\
dhr
nihate mAmake sainye niHsheShe shibire kR^ite .
pANDavAnAM bala.n sUta kiM nu sheShamabhUttadA .
etanme pR^ichchhato brUhi kushalo hyasi sa~njaya .. 19..\\
yachcha duryodhano mandaH kR^itavA.nstanayo mama .
balakShaya.n tathA dR^iShTvA sa ekaH pR^ithivIpatiH .. 20..\\
s
rathAnA.n dve sahasre tu sapta nAgashatAni cha .
pa~ncha chAshvasahasrANi pattInA.n cha shata.n shatAH .. 21..\\
etachchheShamabhUdrAjanpANDavAnAM mahadbalam .
parigR^ihya hi yadyuddhe dhR^iShTadyumno vyavasthitaH .. 22..\\
ekAkI bharatashreShTha tato duryodhano nR^ipaH .
nApashyatsamare ka.n chitsahAya.n rathinAM varaH .. 23..\\
nardamAnAnparAMshchaiva svabalasya cha sa~NkShayam .
hata.n svahayamutsR^ijya prA~NmukhaH prAdravadbhayAt .. 24..\\
ekAdasha chamU bhartA putro duryodhanastava .
gadAmAdAya tejasvI padAtiH prathito hradam .. 25..\\
nAtidUra.n tato gatvA padbhyAmeva narAdhipaH .
sasmAra vachana.n kShatturdharmashIlasya dhImataH .. 26..\\
idaM nUnaM mahAprAGYo viduro dR^iShTavAnpurA .
mahadvaishasamasmAka.n kShatriyANAM cha sa.nyuge .. 27..\\
eva.n vichintayAnastu pravivikShurhradaM nR^ipaH .
duHkhasantapta hR^idayo dR^iShTvA rAjanbalakShayam .. 28..\\
pANDavAshcha mahArAja dhR^iShTadyumnapurogamAH .
abhyadhAvanta sa~NkruddhAstava rAjanbalaM prati .. 29..\\
shaktyR^iShTi prAsahastAnAM balAnAmabhigarjatAm .
sa~Nkalpamakaronmogha.n gANDIvena dhana~njayaH .. 30..\\
tAnhatva nishitairbANaiH sAmAtyAnsaha bandhubhiH .
rathe shvetahaye tiShThannarjuno bahvashobhata .. 31..\\
subalasyA hate putre savAjirathaku~njare .
mahAvanamiva chhinnamabhavattAvakaM balam .. 32..\\
anekashatasAhasre bale duryodhanasya ha .
nAnyo mahAratho rAja~njIvamAno vyadR^ishyata .. 33..\\
droNaputrAdR^ite vIrAttathaiva kR^itavarmaNaH .
kR^ipAchcha gautamAdrAjanpArthivAchcha tavAtmajAt .. 34..\\
dhR^iShTadyumnastu mA.n dR^iShTvA hasansAtyakimabravIt .
kimanena gR^ihItena nAnenArtho.asti jIvatA .. 35..\\
dhR^iShTadyumna vachaH shrutvA shinernaptA mahArathaH .
udyamya nishita.n khaDga.n hantuM mAmudyatastadA .. 36..\\
tamAgamya mahAprAGYaH kR^iShNadvaipAyano.abravIt .
muchyatA.n sa~njayo jIvanna hantavyaH katha.n chana .. 37..\\
dvaipAyana vachaH shrutvA shinernaptA kR^itA~njaliH .
tato mAmabravInmuktvA svasti sa~njaya sAdhaya .. 38..\\
anuGYAtastvaha.n tena nyastavarmA nirAyudhaH .
prAtiShTha.n yena nagaraM sAyAhne rudhirokShitaH .. 39..\\
kroshamAtramapakrAnta.n gadApANimavasthitam .
eka.n duryodhana.n rAjannapashyaM bhR^ishavikShatam .. 40..\\
sa tu mAmashrupUrNAkSho nAshaknodabhivIkShitum .
upapraikShata mA.n dR^iShTvA tadA dInamavasthitam .. 41..\\
ta.n chAhamapi shochantaM dR^iShTvaikAkinamAhave .
muhUrtaM nAshaka.n vaktu.n kiM chidduHkhapariplutaH .. 42..\\
tato.asmai tadaha.n sarvamuktavAngrahaNa.n tadA .
dvaipAyana prasAdAchcha jIvato mokShamAhave .. 43..\\
muhUrtamiva cha dhyAtvA pratilabhya cha chetanAm .
bhrAtR^IMshcha sarvasainyAni paryapR^ichchhata mA.n tataH .. 44..\\
tasmai tadahamAchakSha.n sarvaM pratyakShadarshivAn .
bhrAtR^IMshcha nihatAnsarvAnsainya.n cha vinipAtitam .. 45..\\
trayaH kila rathAH shiShTAstAvakAnAM narAdhipa .
iti prasthAna kAle mA.n kR^iShNadvaipAyano.abravIt .. 46..\\
sa dIrghamiva niHshvasya viprekShya cha punaH punaH .
a.nse mAM pANinA spR^iShTvA putraste paryabhAShata .. 47..\\
tvadanyo neha sa~NgrAme kashchijjIvati sa~njaya .
dvitIyaM neha pashyAmi sasahAyAshcha pANDavAH .. 48..\\
brUyAH sa~njaya rAjAnaM praGYA chakShuShamIshvaram .
duryodhanastava sutaH praviShTo hradamityuta .. 49..\\
suhR^idbhistAdR^ishairhInaH putrairbhrAtR^ibhireva cha .
pANDavaishcha hR^ite rAjye ko nu jIvati mAdR^ishaH .. 50..\\
AchakShethAH sarvamidaM mA.n cha muktaM mahAhavAt .
asmi.nstoyahrade supta.n jIvantaM bhR^ishavikShatam .. 51..\\
evamuktvA mahArAja prAvishatta.n hradaM nR^ipaH .
astambhayata toya.n cha mAyayA manujAdhipaH .. 52..\\
tasminhradaM praviShTe tu trInrathA~nshrAntavAhanAn .
apashya.n sahitAnekasta.n deshaM samupeyuShaH .. 53..\\
kR^ipa.n shAradvataM vIra.n drauNiM cha rathinAM varam .
bhoja.n cha kR^itavarmANa.n sahitA~nsharavikShatAn .. 54..\\
te sarve mAmabhiprekShya tUrNamashvAnachodayan .
upayAya cha mAmUchurdiShTyA jIvasi sa~njaya .. 55..\\
apR^ichchhaMshchaiva mA.n sarve putra.n tava janAdhipam .
kachchidduryodhano rAjA sa no jIvati sa~njaya .. 56..\\
AkhyAtavAnaha.n tebhyastadA kushalinaM nR^ipam .
tachchaiva sarvamAchakSha.n yanmA.n duryodhano.abravIt .
hrada.n chaivAhamAchaShTa yaM praviShTo narAdhipaH .. 57..\\
ashvattAmA tu tadrAjannishamya vachanaM mama .
ta.n hradaM vipulaM prekShya karuNaM paryadevayat .. 58..\\
aho dhinna sa jAnAti jIvato.asmAnnarAdhipaH .
paryAptA hi vaya.n tena saha yodhayituM parAn .. 59..\\
te tu tatra chira.n kAla.n vilapya cha mahArathAH .
prAdravanrathinA.n shreShThA dR^iShTvA pANDusutAnraNe .. 60..\\
te tu mA.n rathamAropya kR^ipasya supariShkR^itam .
senAniveshamAjagmurhatasheShAstrayo rathAH .. 61..\\
tatra gulmAH paritrastAH sUrye chAstamite sati .
sarve vichukrushuH shrutvA putrANA.n tava sa~NkShayam .. 62..\\
tato vR^iddhA mahArAja yoShitA.n rakShaNo narAH .
rAjadArAnupAdAya prayayurnagaraM prati .. 63..\\
tatra vikroshatInA.n cha rudatInAM cha sarvashaH .
prAdurAsInmahA~nshabdaH shrutvA tadbalasa~NkShayam .. 64..\\
tatastA yoShito rAjankrandantyo vai muhurmuhuH .
kurarya iva shabdena nAdayantyo mahItalam .. 65..\\
AjaghnuH karajaishchApi pANibhishcha shirA.nsyuta .
luluvushcha tadA keshAnkroshantyastatra tatra ha .. 66..\\
hAhAkAravinAdinyo vinighnantya urA.nsi cha .
kroshantyastatra ruruduH krandamAnA vishAM pate .. 67..\\
tato duryodhanAmAtyAH sAshrukaNThA hR^ishAturAH .
rAjadArAnupAdAya prayayurnagaraM prati .. 68..\\
vetrajarjhara hastAshcha dvArAdhyakShA vishAM pate .
shayanIyAni shubhrANi spardhyAstaraNavanti cha .
samAdAya yayustUrNaM nagara.n dArarakShiNaH .. 69..\\
AsthAyAshvatarI yuktAnsyandanAnapare janAH .
svAnsvAndArAnupAdAya prayayurnagaraM prati .. 70..\\
adR^iShTapUrvA yA nAryo bhAskareNApi veshmasu .
dAdR^ishustA mahArAja janA yAntIH puraM prati .. 71..\\
tAH striyo bharatashreShTha saukumArya samanvitAH .
prayayurnagara.n tUrNa.n hatasvajanabAndhavAH .. 72..\\
A gopAlAvi pAlebhyo dravanto nagaraM prati .
yayurmanuShyAH sambhrAntA bhImasenabhayArditAH .. 73..\\
api chaiShAM bhaya.n tIvraM pArthebhyo.abhUtsudAruNam .
prekShamANAstadAnyonyamAdhAvannagaraM prati .. 74..\\
tasmi.nstadA vartamAne vidrave bhR^ishadAruNe .
yuyutsuH shokasaMmUDhaH prAptakAlamachintayat .. 75..\\
jito duryodhanaH sa~Nkhye pANDavairbhImavikramaiH .
ekAdasha chamU bhartA bhrAtarashchAsya sUditAH .
hatAshcha kuravaH sarve bhIShmadroNapuraH sarAH .. 76..\\
ahameko vimuktastu bhAgyayogAdyadR^ichchhayA .
vidrutAni cha sarvANi shibirANi samantataH .. 77..\\
duryodhanasya sachivA ye ke chidavasheShitAH .
rAjadArAnupAdAya vyadhAvannagaraM prati .. 78..\\
prAptakAlamahaM manye pravesha.n taiH sahAbhibho .
yudhiShThiramanuGYApya bhImasena.n tathaiva cha .. 79..\\
etamarthaM mahAbAhurubhayoH sa nyavedayat .
tasya prIto.abhavadrAjA nitya.n karuNaveditA .
pariShvajya mahAbAhurvaishyAputra.n vyasarjayat .. 80..\\
tataH sa rathamAsthAya drutamashvAnachodayat .
asambhAvitavAMshchApi rAjadArAnpuraM prati .. 81..\\
taishchaiva sahitaH kShipramasta.n gachchhati bhAskare .
praviShTo hAstinapuraM bAShpa kaNTho.ashrulochanaH .. 82..\\
apashyata mahAprAGYa.n viduraM sAshrulochanam .
rAGYaH samIpAnniShkrAnta.n shokopahatachetasam .. 83..\\
tamabravItsatyadhR^itiH praNata.n tvagrataH sthitam .
asminkuru kShaye vR^itte diShTyA tvaM putra jIvasi .. 84..\\
vinA rAGYaH praveshAdvai kimasi tvamihAgataH .
etanme kAraNa.n sarvaM vistareNa nivedaya .. 85..\\
yu
nihate shakunau tAta saGYAti sutabAndhave .
hatasheSha parIvAro rAjA duryodhanastataH .
svaka.n sahayamutsR^ijya prA~NmukhaH prAdravadbhayAt .. 86..\\
apakrAnte tu nR^ipatau skandhAvAraniveshanAt .
bhayavyAkulita.n sarvaM prAdravannagaraM prati .. 87..\\
tato rAGYaH kalatrANi bhrAtR^INA.n chAsya sarvashaH .
vAhaneShu samAropya stryadhyakShAH prAdravanbhayAt .. 88..\\
tato.aha.n samanuGYApya rAjAnaM sahakeshavam .
praviShTo hAstinapura.n rakSha.NllokAddhi vAchyatAm .. 89..\\
etachchhrutvA tu vachana.n vaishyAputreNa bhAShitam .
prAptakAlamiti GYAtvA viduraH sarvadharmavit .
apUjayadameyAtmA yuyutsu.n vAkyakovidam .. 90..\\
prAptakAlamida.n sarvaM bhavato bharatakShaye .
adya tvamiha vishrAntaH shvo.abhigantA yudhiShThiram .. 91..\\
etAvaduktvA vachana.n viduraH sarvadharmavit .
yuyutsu.n samanuGYApya pravivesha nR^ipa kShayam .
yuyutsurapi tA.n rAtriM svagR^ihe nyavasattadA .. 92..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29}
dhr
hateShu sarvasainyeShu pANDuputrai raNAjire .
mama sainyAvashiShTAste kimakurvata sa~njaya .. 1..\\
kR^itavarmA kR^ipashchaiva droNA putrashcha vIryavAn .
duryodhanashcha mandAtmA rAjA kimakarottadA .. 2..\\
s
samprAdravatsu dAreShu kShatriyANAM mahAtmanAm .
vidrute shibire shUnye bhR^ishodvignAstrayo rathAH .. 3..\\
nishamya pANDuputrANA.n tadA vijayinA.n svanam .
vidruta.n shibira.n dR^iShTvA sAyAhne rAjagR^iddhinaH .
sthAnaM nArochaya.nstatra tataste hradamabhyayuH .. 4..\\
yudhiShThiro.api dharmAtmA bhrAtR^ibhiH sahito raNe .
hR^iShTaH paryapatadrAjanduryodhana vadhepsayA .. 5..\\
mArgamANAstu sa~NkruddhAstava putra.n jayaiShiNaH .
yatnato.anveShamANAstu naivApashya~njanAdhipam .. 6..\\
sa hi tIvreNa vegena gadApANirapAkramat .
ta.n hradaM prAvishachchApi viShTabhyApaH svamAyayA .. 7..\\
yadAtu pANDavAH sarve suparishrAntavAhanAH .
tataH svashibiraM prApya vyatiShThansAhasainikAH .. 8..\\
tataH kR^ipashcha drauNishcha kR^itavarmA cha sAtvataH .
saMniviShTeShu pArtheShu prayAtAsta.n hradaM shanaiH .. 9..\\
te ta.n hrada samAsAdya yatra shete janAdhipaH .
abhyabhAShanta durdharSha.n rAjAnaM suptamambhasi .. 10..\\
rAjannutthiShTha yudhyasva sahAsmAbhiryudhiShThiram .
jitvA vA pR^ithivIM bhu~NkShva hato vA svargamApnuhi .. 11..\\
teShAmapi bala.n sarvaM hata.n duryodhana tvayA .
pratirabdhAshcha bhUyiShTha.n ye shiShTAstatra sainikAH .. 12..\\
na te vega.n viShahituM shaktAstava vishAM pate .
asmAbhirabhiguptasya tasmAduttiShTha bhArata .. 13..\\
dur
diShTyA pashyAmi vo muktAnIdR^ishAtpuruShakShayAt .
pANDukaurava saMmardAjjIvamAnAnnararShabhAn .. 14..\\
vijeShyAmo vaya.n sarve vishrAntA vigataklamAH .
bhavantashcha parishrAntA vaya.n cha bhR^ishavikShatAH .
udIrNa.n cha balaM teShAM tena yuddhaM na rochaye .. 15..\\
na tvetadadbhuta.n vIrA yadvo mahadidaM manaH .
asmAsu cha parA bhaktirna tu kAlaH parAkrame .. 16..\\
vishramyaikA nishAmadya bhavadbhiH sahito raNe .
pratiyotsyAmyaha.n shatrU~nshvo na me.asyatra sAMshayaH .. 17..\\
s
evamukto.abravIddrauNI rAjAna.n yuddhadurmadam .
uttiShTha rAjanbhadra.n te vijeShyAmo raNe parAn .. 18..\\
iShTApUrtena dAnena satyena cha japena cha .
shape rAjanyathA hyadya nihaniShyAmi somakAn .. 19..\\
mA sma yaGYakR^itAM prItiM prApnuyA.n sajjanochitam .
yadImA.n rajanIM vyuShTAM na nihanmi parAnraNe .. 20..\\
nAhatvA sarvapA~nchAlAnvimokShye kavacha.n vibho .
iti satyaM bravImyetattanme shR^iNu janAdhipa .. 21..\\
teShu sambhAShamANeShu vyAdhAsta.n deshamAyayuH .
mA.nsabhAraparishrAntAH pAnIyArtha.n yadR^ichchhayA .. 22..\\
te hi nityaM mahArAja bhImasenasya lubdhakAH .
mA.nsabhArAnupAjahrurbhaktyA paramayA vibho .. 23..\\
te tatra viShThitAsteShA.n sarva.n tadvachanaM rahaH .
duryodhana vachashchaiva shushruvuH sa~NgatA mithaH .. 24..\\
te.api sarve maheShvAsA ayuddhArthini kaurave .
nirbandhaM parama.n chakrustadA vai yuddhakA~NkShiNaH .. 25..\\
tA.nstathA samudIkShyAtha kauravANAM mahArathAn .
ayuddhamanasa.n chaiva rAjAna.n sthitamambhasi .. 26..\\
teShA.n shrutvA cha sa.nvAdaM rAGYashcha salite sataH .
vyAdhAbhyajAnanrAjendra salilastha.n suyodhanam .. 27..\\
te pUrvaM pANDuputreNa pR^iShTA hyAsansuta.n tava .
yadR^ichchhopagatAstatra rAjAnaM parimArgitAH .. 28..\\
tataste pANDuputrasya smR^itvA tadbhAShita.n tadA .
anyonyamabruvanrAjanmR^igavyAdhAH shanairidam .. 29..\\
duryodhana.n khyApayAmo dhanaM dAsyati pANDavaH .
suvyaktamiti naH khyAto hrade duryodhano nR^ipaH .. 30..\\
tasmAdgachchhAmahe sarve yatra rAjA yudhiShThiraH .
AkhyAtu.n salile supta.n duryodhanamamarShaNam .. 31..\\
dhR^itarAShTrAtmaja.n tasmai bhImasenAya dhImate .
shayAna.n salile sarve kathayAmo dhanurbhR^ite .. 32..\\
sa no dAsyati suprIto dhanAni bahulAnyuta .
kiM no mA.nsena shuShkeNa parikliShTena shoShiNA .. 33..\\
evamuktvA tato vyAdhAH samprahR^iShTA dhanArthinaH .
mA.nsabhArAnupAdAya prayayuH shibiraM prati .. 34..\\
pANDavAshcha mahArAja labdhalakShAH prahAriNaH .
apashyamAnAH samare duryodhanamavasthitam .. 35..\\
nikR^itestasya pApasya te pAra.n gamanepsavaH .
chArAnsampreShayAmAsuH samantAttadraNAjiram .. 36..\\
Agamya tu tataH sarve naShTa.n duryodhanaM nR^ipam .
nyavedayanta sahitA dharmarAjasya sainikAH .. 37..\\
teShA.n tadvachana.n shrutvA chArANAM bharatarShabha .
chintAmabhyagamattIvrAM niHshashvAsa cha pArthivaH .. 38..\\
atha sthitAnAM pANDUnA.n dInAnAM bharatarShabha .
tasmAddeshAdapakramya tvaritA lubdhakA vibho .. 39..\\
AjagmuH shibira.n hR^iShTA dR^iShTvAduryodhanaM nR^ipam .
vAryamANAH praviShTAshcha bhImasenasya pashyataH .. 40..\\
te tu pANDavamAsAdya bhImasenaM mahAbalam .
tasmai tatsarvamAchakhyuryadvR^itta.n yachcha vai shrutam .. 41..\\
tato vR^ikodaro rAjandattvA teShA.n dhanaM bahu .
dharmarAjAya tatsArvamAchachakShe parantapaH .. 42..\\
asau duryodhano rAjanviGYAto mama lubdhakaiH .
sa.nstabhya salila.n shete yasyArthe paritapsyase .. 43..\\
tadvacho bhImasenasyA priya.n shrutvA vishAM pate .
ajAtashatruH kaunteyo hR^iShTo.abhUtsaha sodaraiH .. 44..\\
ta.n cha shrutvA maheShvAsaM praviShTa.n salilahradam .
kShiprameva tato.agachchhatpuraskR^itya janArdanam .. 45..\\
tataH kilakilA shabdaH prAdurAsIdvishAM pate .
pANDavAnAM prahR^iShTAnAM pA~nchAlAnA.n cha sarvashaH .. 46..\\
si.nhanAdA.nstatashchakruH kShveDAMshcha bharatarShabha .
tvaritAH kShatriyA rAja~njagmurdvaipAyana.n hradam .. 47..\\
GYAtaH pApo dhArtarAShTro dR^iShTashchetyasakR^idraNe .
prAkroshansomakAstatra hR^iShTarUpAH samantataH .. 48..\\
teShAmAshu prayAtAnA.n rathAnA.n tatra veginAm .
babhUva tumulaH shabdo divaspR^ikpR^ithivIpate .. 49..\\
duryodhanaM parIpsantastatra tatra yudhiShThiram .
anvayustvaritAste vai rAjAna.n shrAntavAhanAH .. 50..\\
arjuno bhImasenashcha mAdrIputrau cha pANDavau .
dhR^iShTadyumnashcha pA~nchAlyaH shikhaNDI chAparAjitaH .. 51..\\
uttamaujA yudhAmanyuH sAtyakishchAparAjitaH .
pA~nchAlAnA.n cha ye shiShTA draupadeyAshcha bhArata .
hayAshcha sarve nAgAshcha shatashashcha padAtayaH .. 52..\\
tatha prApto mahArAja dharmaputro yudhiShThiraH .
dvaipAyana hrada.n khyAta.n yatra duryodhano.abhavat .. 53..\\
shItAmala jala.n hR^idya.n dvitIyamiva sAgaram .
mAyayA salila.n stabhya yatrAbhUtte sutaH sthitaH .. 54..\\
abhyadbhutena vidhinA daivayogena bhArata .
salilAntargataH shete durdarshaH kasya chitprabho .
mAnuShasya manuShyendra gadAhasto janAdhipaH .. 55..\\
tato duryodhano rAjA salitAntargato vasan .
shushruve tumula.n shabda.n jaladopama niHsvanam .. 56..\\
yudhiShThirastu rAjendra hrada.n ta.n saha sodaraiH .
AjagAma mahArAja tava putravadhAya vai .. 57..\\
a.nhatA sha~NkhanAdena rathanemi svanena cha .
uddhunvaMshcha mahAreNu.n kampayaMshchApi medinIm .. 58..\\
yaudhiShThirasya sainyasya shrutvA shabdaM mahArathAH .
kR^itavarmA kR^ipo drauNI rAjAnamidamabruvan .. 59..\\
ime hyAyAnti sa.nhR^iShTAH pANDavA jitakAshinaH .
apayAsyAmahe tAvadanujAnAtu no bhavAn .. 60..\\
duryodhanastu tachchhrutvA teShA.n tatra yashasvinAm .
tathetyuktvA hrada.n ta.n vai mAyayAstambhayatprabho .. 61..\\
te tvanuGYApya rAjAnaM bhR^isha.n shokaparAyaNAH .
jagmurdUraM mahArAja kR^ipaprabhR^itayo rathAH .. 62..\\
te gatvA dUramadhvAnaM nyagrodhaM prekShya mAriSha .
nyavishanta bhR^isha.n shrAntAshchintayantonR^ipAM prati .. 63..\\
viShTabhya salila.n supto dhArtarAShTro mahAbalaH .
pANDavAshchApi samprAptAsta.n desha.n yuddhamIpsavaH .. 64..\\
kathaM nu yuddhaM bhavitA katha.n rAjA bhaviShyati .
kathaM nu pANDavA rAjanpatipatsyanti kauravam .. 65..\\
ityeva.n chintayantaste rathebhyo.ashvAnvimuchya ha .
tatrAsA.n chakrire rAjankR^ipaprabhR^itayo rathAH .. 66..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30}
s
tatasteShvapayAteShu ratheShu triShu pANDavAH .
ta.n hradaM pratyapadyanta yAtra duryodhano.abhavat .. 1..\\
AsAdya cha kuru shreShTha tadA dvaipAyana hradam .
stambhita.n dhArtarAShTreNa dR^iShTvA ta.n salilAshayam .
vAsudevamida.n vAkyamabravItkurunandanaH .. 2..\\
pashyemA.n dhArtarAShTreNa mAyAmapsu prayojitAm .
viShTabhya salila.n shete nAsya mAnuShato bhayam .. 3..\\
daivIM mAyAmimA.n kR^itvA salilAntargato hyayam .
nikR^ityA nikR^itipraGYo na me jIvanvimokShyate .. 4..\\
yadyasya samare sAhya.n kurute vajrabhR^itsvayam .
tathApyena.n hataM yuddhe loko drakShyati mAdhava .. 5..\\
vaa
mAyAvina imAM mAyAM mAyayA jahi bhArata .
mAyAvI mAyayA vadhyaH satyametadyudhiShThira .. 6..\\
kiryAbhyupAyairbahulairmAyAm aspu prayojya ha .
jahi tvaM bharatashreShTha pApAtmAna.n suyodhanam .. 7..\\
kiryAbhyupAyairindreNa nihatA daityadAnavAH .
kriyAbhyupAyairbahubhirbalirbaddhomahAtmanA .. 8..\\
kriyAbhyupAyaiH pUrva.n hi hiraNyAkSho mahAsuraH .
hiraNyakashipushchaiva kriyayaiva niShUditau .
vR^itrashcha nihato rAjankriyayaiva na saMshayaH .. 9..\\
tathA paulastya tanayo rAvaNo nAma rAkShasaH .
rAmeNa nihato rAjansAnubandhaH sahAnugaH .
kriyayA yogamAsthAya tathA tvamapi vikrama .. 10..\\
kriyAbhyupAyairnihato mayA rAjanpurAtane .
tArakashcha mahAdaityo viprachittishcha vIryavAn .. 11..\\
vAtApirilvalashchaiva trishirAshcha tathA vibho .
sundopasundAvasurau kriyayaiva niShUditau .. 12..\\
kriyAbhyupAyairindreNa tridivaM bhujyate vibho .
kriyA balavatI rAjannAnyatki.n chidyudhiShThira .. 13..\\
daityAshcha dAnavAshchaiva rAkShasAH pArthivAstathA .
kriyAbhyupAyairnihatAH kriyA.n tasmAtsamAchara .. 14..\\
s
ityukto vAsudevena pANDavaH saMshitavrataH .
jalastha.n taM mahArAja tava putraM malA balam .
abhyabhAShata kaunteyaH prahasanniva bhArata .. 15..\\
suyodhana kimartho.ayamArambho.aspu kR^itastvayA .
sarva.n kShatraM ghAtayitvA svakulaM cha vishAM pate .. 16..\\
jalAshayaM praviShTo.adya vA~nchha~njIvitamAtmanaH .
uttiShTha rAjanyudhyasva sahAsmAbhiH suyodhana .. 17..\\
sa cha darpo narashreShTha sa cha mAnaH kva te gataH .
yastva.n sa.nstabhya salilaM bhIto rAjanvyavasthitaH .. 18..\\
sarve tvA.n shUra ityeva janA jalpanti sa.nsadi .
vyartha.n tadbhavato manye shaurya.n salilashAyinaH .. 19..\\
uttiShTha rAjanyudhyasva kShatriyo.asi kulodbhavaH .
kauraveyo visheSheNa kule janma cha sa.nsmara .. 20..\\
sa katha.n kaurave vaMshe prasha.nsa~njanma chAtmanaH .
yuddhAdbhItastatastoyaM pravishya pratitiShThasi .. 21..\\
ayuddhamavyavasthAnaM naiSha dharmaH sanAtanaH .
anAryajuShTamasvargya.n raNe rAjanpalAyanam .. 22..\\
kathaM pAramagatvA hi yuddhe tva.n vai jijIviShuH .
imAnnipatitAndR^iShTvA putrAnbhrAtR^InpitR^I.nstathA .. 23..\\
sambandhino vayasyAMshcha mAtulAnbAndhavA.nstathA .
ghAtayitvA katha.n tAta hrade tiShThasi sAmpratam .. 24..\\
shUramAnI na shUrastvaM mithyA vadasi bhArata .
shUro.ahamiti durbuddhe sarvalokasya shR^iNvataH .. 25..\\
na hi shUrAH palAyante shatrUndR^iShTvA katha.n chana .
brUhi vA tva.n yayA dhR^ityA shUra tyajasi sa~Ngaram .. 26..\\
sa tvamuttiShTha yudhyasva vinIya bhayamAtmanaH .
ghAtayitvA sarvasainyaM bhrAtR^IMsh chaiva suyodhana .. 27..\\
nedAnI.n jIvite buddhiH kAryA dharmachikIrShayA .
kShatradharmamapAshritya tvadvidhena suyodhana .. 28..\\
yattatkarNamupAshritya shakuni.n chApi saubalam .
amartya iva saMmohAttvamAtmAnaM na buddhavAn .. 29..\\
tatpApa.n sumahatkR^itva pratiyudhyasva bhArata .
katha.n hi tvadvidho mohAdrochayeta palAyanam .. 30..\\
kva te tatpauruSha.n yAta.n kva cha mAnaH suyodhana .
kva cha vikrAntatA yAtA kva cha visphUrjitaM mahat .. 31..\\
kva te kR^itAstratA yAtA ki.n cha sheShe jalAshaye .
sa tvamuttiShTha yudhyasvakShatra dharmeNa bhArata .. 32..\\
asmAnvA tvaM parAjitya prashAdhi pR^ithivImimAm .
atha vA nihato.asmAbhirbhUmau svapsyasi bhArata .. 33..\\
eSha te prathamo dharmaH sR^iShTo dhAtrA mahAtmanA .
ta.n kuruShva yathAtathya.n rAjA bhava mahAratha .. 34..\\
dur
naitachchitraM mahArAja yadbhIH prANinamAvishat .
na cha prANabhayAdbhIto vyapayAto.asmi bhArata .. 35..\\
arathashchAniSha~NgI cha nihataH pArShNisArathiH .
ekashchApyagaNaH sa~Nkhye pratyAshvAsamarochayam .. 36..\\
na prANahetorna bhayAnna viShAdAdvishAM pate .
idamambhaH praviShTo.asmi shramAttvidamanuShThitam .. 37..\\
tva.n chAshvasihi kaunteya ye chApyanugatAstava .
ahamutthAya vaH sarvAnpratiyotsyAmi sa.nyuge .. 38..\\
y
AshvastA eva sarve sma chira.n tvAM mR^igayAmahe .
tadidAnI.n samuttiShTha yudhyasveha suyodhana .. 39..\\
hatvA vA samare pArthAnsphIta.n rAjyamavApnuhi .
nihato vA raNe.asmAbhirvIralokamavApsyasi .. 40..\\
dur
yadartha.n rAjyamichchhAmi kurUNA.n kurunandana .
ta ime nihatAH sarve bhrAtaro me janeshvara .. 41..\\
kShINaratnA.n cha pR^ithivI.n hatakShatriya pu~NgavAm .
nAbhyutsahAmyahaM bhoktu.n vidhavAmiva yoShitam .. 42..\\
adyApi tvahamAsha.nse tvA.n vijetuM yudhiShThira .
bha~NktvA pA~nchAla pANDUnAmutsAhaM bharatarShabha .. 43..\\
na tvidAnImahaM manye kArya.n yuddhena karhi chit .
droNe karNe cha saMshAnte nihate cha pitAmahe .. 44..\\
astvidAnImiya.n rAjankevalA pR^ithivI tava .
asahAyo hi ko rAjA rAjyamichchhetprashAsitum .. 45..\\
suhR^idastAdR^ishAnhitvA putrAnbhrAtR^InpitR^Inapi .
bhavadbhishcha hR^ite rAjye ko nu jIveta mAdR^ishaH .. 46..\\
aha.n vana.n gamiShyAmi hyajinaiH prativAsitaH .
ratirhi nAsti me rAjye hatapakShasya bhArata .. 47..\\
hatabAndhava bhUyiShThA hatAshvA hataku~njarA .
eShA te pR^ithivI rAjanbhu~NkShvainA.n vigatajvaraH .. 48..\\
vanameva gamiShyAmi vasAmo mR^igacharmaNI .
na hi me nirjitasyAsti jIvite.adya spR^ihA vibho .. 49..\\
gachchha tvaM bhu~NkShva rAjendra pR^ithivIM nihateshvarAm .
hatayodhAM naShTaratnA.n kShINavaprA.n yathAsukham .. 50..\\
y
ArtapralApAnmA tAta salilasthaH prabhAShathAH .
naitanmanasi me rAjanvAshita.n shakuneriva .. 51..\\
yadi chApi samarthaH syAstva.n dAnAya suyodhana .
nAhamichchheyamavani.n tvayA dattAM prashAsitum .. 52..\\
adharmeNa na gR^ihNIyA.n tvayA dattAM mahImimAm .
na hi dharmaH smR^ito rAjankShatriyasya pratigrahaH .. 53..\\
tvayA dattAM na chechchheyaM pR^ithivImakhilAm aham .
tvA.n tu yuddhe vinirjitya bhoktAsmi vasudhAmimAm .. 54..\\
anIshvarashcha pR^ithivI.n kathaM tvaM dAtumichchhasi .
tvayeyaM pR^ithivI rAjankiM na dattA tadaiva hi .. 55..\\
dharmato yAchamAnAnA.n shamArtha.n cha kulasya naH .
vArShNeyaM prathama.n rAjanpratyAkhyAya mahAbalam .. 56..\\
kimidAnI.n dadAsi tvaM ko hi te chittavibhramaH .
abhiyuktastu ko rAjA dAtumichchheddhi medinIm .. 57..\\
na tvamadya mahI.n dAtumIshaH kauravanandana .
Achchhettu.n vA balAdrAjansa katha.n dAtumichchhasi .
mA.n tu nirjitya sa~NgrAme pAlayemA.n vasundharAm .. 58..\\
sUchyagreNApi yadbhUmerapi dhrIyeta bhArata .
tanmAtramapi no mahya na dadAti purA bhavAn .. 59..\\
sa kathaM pR^ithivImetAM pradadAsi vishAM pate .
sUchyagraM nAtyajaH pUrva.n sa katha.n tyajasi kShitim .. 60..\\
evamaishvaryamAsAdya prashAsya pR^ithivImimAm .
ko hi mUDho vyavasyeta shatrordAtu.n vasum.n dharAm .. 61..\\
tva.n tu kevalamaurkhyeNa vimUDho nAvabudhyase .
pR^ithivI.n dAtukAmo.api jIvitenAdya mokShyase .. 62..\\
asmAnvA tvaM parAjitya prashAdhi pR^ithivImimAm .
atha vA nihato.asmAbhirvraja lokAnanuttamAn .. 63..\\
AvayorjIvato rAjanmayi cha tvAyi cha dhruvam .
saMshayaH sarvabhUtAnA.n vijaye no bhaviShyati .. 64..\\
jIvita.n tava duShpraGYa mayi samprati vartate .
jIvayeya.n tvahaM kAmaM na tu tvaM jIvituM kShamaH .. 65..\\
dahane hi kR^ito yatnastvayAsmAsu visheShataH .
AshIviShairviShaishchApi jale chApi praveshanaiH .
tvayA vinikR^itA rAjanrAjyasya haraNena cha .. 66..\\
etasmAtkAraNAtpApajIvita.n te na vidyate .
uttiShThottiShTha yudhyasva tatte shreyo bhaviShyati .. 67..\\
s
eva.n tu vividhA vAcho jaya yuktAH punaH punaH .
kIrtayanti sma te vIrAstatra tatra janAdhipa .. 68..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31}
dhr
eva.n santarjyamAnastu mama putro mahIpatiH .
prakR^ityA manyumAnvIraH kathamAsItparantapaH .. 1..\\
na hi santarjanA tena shrutapUrvA kadA chana .
rAjabhAvena mAnyash cha sarvalokasya so.abhavat .. 2..\\
iya.n cha pR^ithivI sarvA sa.nlechchhATavikA bhR^isham .
prasAdAddhriyate yasya pratyakSha.n tava sa~njaya .. 3..\\
sa tathA tarjyamAnastu pANDuputrairvisheShataH .
vihInashcha svakairbhR^ityairnirjane chAvR^ito bhR^isham .. 4..\\
shrutvA sa kaTukA vAcho jaya yuktAH punaH punaH .
kimabravItpANDaveyA.nstanmamAchakShva sa~njaya .. 5..\\
s
tarjyamAnastadA rAjannudakasthastavAtmajaH .
yudhiShThireNa rAjendra bhrAtR^ibhiH sahitena ha .. 6..\\
shrutvA sa kaTukA vAcho viShamastho janAdhipaH .
dIrghamuShNa.n cha niHshvasya salilasthaH punaH punaH .. 7..\\
salilAntargato rAjA dhunvanhastau punaH punaH .
manashchakAra yuddhAya rAjAna.n chAbhyabhAShata .. 8..\\
yUya.n sasuhR^idaH pArthAH sarve saratha vAhanAH .
ahamekaH paridyUno viratho hatavAhanaH .. 9..\\
Attashastrai rathagatairbahubhiH parivAritaH .
kathamekaH padAtiH sannashastro yoddhumutsahe .. 10..\\
ekaikena tu mA.n yUyaM yodhayadhvaM yudhiShThira .
na hyeko bahubhirvIrairnyAyya.n yodhayituM yudhi .. 11..\\
visheShato vikavachaH shrAntashchApaH samAshritaH .
bhR^isha.n vikShata gAtrashcha shrAntavAhana sainikaH .. 12..\\
na me tvatto bhaya.n rAjanna cha pArthAdvR^ikodarAt .
phalgunAdvAsudevAdvA pA~nchAlebhyo.atha vA punaH .. 13..\\
yamAbhyA.n yuyudhAnAdvA ye chAnye tava sainikAH .
ekaH sarvAnaha.n kruddho na tAnyoddhumihotsahe .. 14..\\
dharmamUlA satA.n kIrtirmanuShyANAM janAdhipa .
dharma.n chaiva ha kIrtiM cha pAlayanprabravImyaham .. 15..\\
ahamutthAya vaH sarvAnpratiyotsyAmi sa.nyuge .
anvaMshAbhyAgatAnsarvAnR^itUnsa.nvatsaro yathA .. 16..\\
adya vaH sarathAnsAshvAnashastro viratho.api san .
nakShatrANIva sarvANi savitA rAtrisa~NkShaye .
tejasA nAshayiShyAmi sthirI bhavata pANDavAH .. 17..\\
adyAnR^iNya.n gamiShyAmi kShatriyANA.n yashAsvinAm .
bAhlIka droNa bhIShmANA.n karNasya cha mahAtmanaH .. 18..\\
jayadrathasya shUrasya bhagadattasya chobhayoH .
madrarAjasya shalyasya bhUrishravasa eva cha .. 19..\\
putrANAM bharatashreShTha shakuneH saubalasya cha .
mitrANA.n suhR^idA.n chaiva bAndhavAnAM tathaiva cha .. 20..\\
AnR^iNyamadya gachchhAmi hatvA tvAM bhratR^ibhiH saha .
etAvaduktvA vachana.n virarAma janAdhipaH .. 21..\\
y
diShTyA tvamapi jAnIShe kShatradharma.n suyodhana .
diShTyA te vartate buddhiryuddhAyaiva mahAbhuja .. 22..\\
diShTyA shUro.asi kauravya diShTyA jAnAsi sa~Ngaram .
yastvameko hi naH sarvAnsa.nyuge yoddhumichchhasi .. 23..\\
eka ekena sa~Ngamya yatte saMmatamAyudham .
tattvamAdAya yudhyasva prekShakAste vaya.n sthitAH .. 24..\\
ayamiShTa.n cha te kAma.n vIra bhUyo dadAmyaham .
hatvaikaM bhavato rAjya.n hato vA svargamApnuhi .. 25..\\
dur
ekashchedyoddhumAkrande varo.adya mama dIyate .
AyudhAnAmiya.n chApi vR^itA tvatsaMmate gadA .. 26..\\
bhrAtR^INAM bhavatAmekaH shakyaM mA.n yo.abhimanyate .
padAtirgadayA sa~Nkhye sa yudhyatu mayA saha .. 27..\\
vR^ittAni rathayuddhAni vichitrANi pade pade .
idameka.n gadAyuddhaM bhavatvadyAdbhutaM mahat .. 28..\\
annAnAmapi paryAya.n kartumichchhanti mAnavAH .
yuddhAnAmapi paryAyo bhavatvanumate tava .. 29..\\
gadayA tvAM mahAbAho vijeShyAmi sahAnujam .
pA~nchAlAnsR^i~njayAMshchaiva ye chAnye tava sainikAH .. 30..\\
y
uttiShThottiShTha gAndhAre mA.n yodhaya suyodhana .
eka ekena sa~Ngamya sa.nyuge gadayA balI .. 31..\\
puruSho bhava gAndhAre yudhyasva susamAhitaH .
adya te jIvitaM nAsti yadyapi tvaM manojavaH .. 32..\\
s
etatsa narashArdUla nAmR^iShyata tavAtmajaH .
salilAntargataH shvabhre mahAnAga iva shvasan .. 33..\\
tathAsau vAkpratodena tudyamAnaH punaH punaH .
vAchaM na mAmR^iShe dhImAnuttamAshvaH kashAm iva .. 34..\\
sa~NkShobhya salila.n vegAdgadAmAdAya vIryavAn .
adrisAramayI.n gurvIM kA~nchanA~NgadabhUShaNAm .
antarjalAtsamuttasthau nAgendra iva niHshvasan .. 35..\\
sa bhittvA stambhita.n toya.n skandhe kR^itvAyasIM gadAm .
udatiShThata putraste pratapanrashmimAniva .. 36..\\
tataH shaikyAyasI.n gurvIM jAtarUpapariShkR^itAm .
gadAM parAmR^ishaddhImAndhArtarAShTro mahAbalaH .. 37..\\
gadAhasta.n tu taM dR^iShTvA sashR^i~Ngamiva parvatam .
prajAnAmiva sa~Nkruddha.n shUlapANimavasthitam .
sagado bharato bhAti pratapanbhAskaro yathA .. 38..\\
tamuttIrNaM mahAbAhu.n gadAhastamarindamam .
menire sarvabhUtAni daNDahastamivAntakam .. 39..\\
vajrahasta.n yathA shakraM shUlahastaM yathA haram .
dadR^ishuH sarvapA~nchAlAH putra.n tava janAdhipa .. 40..\\
tamuttIrNa.n tu samprekShya samahR^iShyanta sarvashaH .
pA~nchAlAH pANDaveyAshcha te.anyonyasya talAndaduH .. 41..\\
avahAsa.n tu taM matvA putro duryodhanastava .
udvR^itya nayane kruddho didhakShuriva pANDavAn .. 42..\\
trishikhAM bhrukuTI.n kR^itvA sandaShTa dashanachchhadaH .
pratyuvAcha tatastAnvai pANDavAnsahakeshavAn .. 43..\\
avahAsasya vo.asyAdya prativaktAsmi pANDavAH .
gamiShyatha hatAH sadyaH sapAnAlA yamakShayam .. 44..\\
utthitastu jalAttasmAtputro duryodhanastava .
atiShThata gadApANI rudhireNa samukShitaH .. 45..\\
tasya shoNitadigdhasya salilena samukShitam .
sharIra.n sma tadA bhAti sravanniva mahIdharaH .. 46..\\
tamudyatagada.n vIraM menire tatra pANDavAH .
vaivasvatamiva kruddha.n ki~Nkarodyata pANinam .. 47..\\
sa meghaninado harShAnnadanniva cha govR^iShaH .
AjuhAva tataH pArthAngadayA yudhi vIryavAn .. 48..\\
dur
ekaikena cha mA.n yUyamAsIdata yudhiShThira .
na hyeko bahubhirnyAyyo vIra yodhayitu.n yudhi .. 49..\\
nyastavarmA visheSheNa shrAntashchApsu pariplutaH .
bhR^isha.n vikShata gAtrashcha hatavAhana sainikaH .. 50..\\
y
nAbhUdiya.n tava praGYA kAthameva.n suyodhana .
yadAbhimanyu bahavo jaghnuryudhi mahArathAH .. 51..\\
Amu~ncha kavacha.n vIra mUrdhajAnyamayasva cha .
yachchchAnyadapi te nAsti tadapyAdatsva bhArata .
imameka.n cha te kAma.n vIra bhUyo dadAmyaham .. 52..\\
pa~nchAnAM pANDaveyAnA.n yena yoddhumihechchhasi .
ta.n hatvA vai bhavAnrAjA hato vA svargamApnuhi .
R^ite cha jIvitAdvIra yuddhe ki.n kurma te priyam .. 53..\\
s
tatastava suto rAjanvarma jagrAha kA~nchanam .
vichitra.n cha shirastrANaM jAmbUnadapariShkR^itam .. 54..\\
so.avabaddha shirastrANaH shubhakA~nchanavarma bhR^it .
rarAja rAjanputraste kA~nchanaH shailarAD iva .. 55..\\
saMnaddhaH sagadI rAjansajjaH sa~NgrAmamUrdhani .
abravItpANDavAnsarvAnputro duryodhanastava .. 56..\\
bhrAtR^INAM bhavatAmeko yudhyatA.n gadayA mayA .
sahadevena vA yotsye bhImena nakulena vA .. 57..\\
atha vA phalgunenAdya tvayA vA bharatarShabha .
yotsye.aha.n sa~NgaraM prApya vijeShye cha raNAjite .. 58..\\
ahamadya gamiShyAmi vairasyAnta.n sudurgamAm .
gadayA puruShavyAghra hemapaTTa vinaddhayA .. 59..\\
gadAyuddhe na me kashchitsadR^isho.astIti chintaya .
gadayA vo haniShyAmi sarvAneva samAgatAn .
gR^ihNAtu sagadA.n yo vai yudhyate.adya mayA saha .. 60..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32}
s
eva.n duryodhano rAjangarjamAne muhurmuhuH .
yudhiShThirasya sa~Nkruddho vAsudevo.abravIdidam .. 1..\\
yadi nAma hyaya.n yuddhe varayettvAM yudhiShThira .
arjunaM nakula.n vApi sahadevamathApi vA .. 2..\\
kimida.n sAhasaM rAja.nstvayA vyAhR^itamIdR^isham .
ekameva nihatyAjau bhava rAjA kuruShviti .. 3..\\
etena hi kR^itA yogyA varShANIha trayodasha .
Ayase puruShe rAjanbhImasenajighA.nsayA .. 4..\\
kathaM nAma bhavetkAryamasmAbhirbharatarShabha .
sAhasa.n kR^itavA.nstvaM tu hyanukroshAnnR^ipottama .. 5..\\
nAnyamasyAnupashyAmi pratiyoddhAramAhave .
R^ite vR^ikodarAtpArthAtsa cha nAtikR^ita shramaH .. 6..\\
tadida.n dyUtamArabdhaM punareva yathA purA .
viShama.n shakuneshchaiva tava chaiva vishAM pate .. 7..\\
balI bhImaH samarthashcha kR^itI rAjA suyodhanaH .
balavAnvA kR^itI veti kR^itI rAjanvishiShyate .. 8..\\
so.aya.n rAma.nstvayA shatruH same pathi niveshitaH .
nyastashchAtmA suviShame kR^ichchhramApAditA vayam .. 9..\\
ko nu sarvAnvinirjitya shatrUnekena vairiNA .
paNitvA chaikapANena rochayedevamAhavam .. 10..\\
na hi pashyAmi ta.n loke gadAhastaM narottamam .
yudhyedduryodhana.n sa~Nkhye kR^ititvAddhi visheShayet .. 11..\\
phalguna.n vA bhavantaM vA mAdrIputrAvathApi vA .
na samarthAnahaM manye gadAhastasya sa.nyuge .. 12..\\
sa katha.n vadase shatruM yudhyasva gadayeti ha .
eka.n cha no nihatyAjau bhava rAjeti bhArata .. 13..\\
vR^ikodara.n samAsAdya saMshayo vijaye hi naH .
nyAyato yudhyamAnAnA.n kR^itI hyeSha mahAbalaH .. 14..\\
bhm
madhusUdana mA kArShIrviShAda.n yadunandana .
adya pAra.n gamiShyAmi vairasya bhR^ishadurgamam .. 15..\\
aha.n suyodhanaM sa~Nkhye haniShyAmi na saMshayaH .
vijayo vai dhruva.n kR^iShNa dharmarAjasya dR^ishyate .. 16..\\
adhyardhena puneneya.n gadA gurutarI mama .
na tathA dhArtarAShTrasya mA kArShIrmAdhava vyathAm .. 17..\\
sAmarAnapi lokA.nstrInnAnAshastradharAnyudhi .
yodhayeya.n raNe hR^iShTaH kimutAdya suyodhanam .. 18..\\
s
tathA sambhAShamANa.n tu vAsudevo vR^ikodaram .
hR^iShTaH sampUjayAmAsa vachana.n chedamabravIt .. 19..\\
tvAmAshritya mahAbAho dharmarAjo yudhiShThiraH .
nihatAriH svakA.n dIptA.n shriyaM prApto na saMshayaH .. 20..\\
tvayA vinihatAH sarve ghR^itarAShTra sutA raNe .
rAjAno rAjaputrAshcha nAgAshcha vinipAtitAH .. 21..\\
kali~NgA mAgadhAH prAchyA gAndhArAH kuravastathA .
tvAmAsAdya mahAyuddhe nihatAH pANDunandana .. 22..\\
hatvA duryodhana.n chApi prayachchhorvI.n sasAgarAm .
dharmarAjasya kaunteya yathA viShNuH shachIpateH .. 23..\\
tvA.n cha prApya raNe pApo dhArtarAShTro vina~NkShyati .
tvamasya sakthinI bha~NktvA pratiGYAM pArayiShyasi .. 24..\\
yatnena tu sadA pArtha yodddhavyo dhR^itarAShTrajaH .
kR^itI cha balavAMshchaiva yuddhashauNDashcha nityadA .. 25..\\
tatastu sAtyakI rAjanpUjayAmAsa pANDavam .
vividhAbhishcha tA.n vAgbhiH pUjayAmAsa mAdhavaH .. 26..\\
pA~nchAlAH pANDaveyAshcha dharmarAja purogamAH .
tadvacho bhImasenasya sarva evAbhyapUjayan .. 27..\\
tato bhImabalo bhImo yudhiShThiramathAbravIt .
sR^i~njayaiH saha tiShThanta.n tapantamiva bhAskaram .. 28..\\
ahametena sa~Ngamya sa.nyuge yoddhumutsahe .
na hi shakto raNe jetuM mAmeSha puruShAdhamaH .. 29..\\
adya krodha.n vimokShyAmi nihitaM hR^idaye bhR^isham .
suyodhane dhArtarAShTre khANDave.agnimivArjunaH .. 30..\\
shalyamadyoddhariShyAmi tava pANDava hR^ichchchhayam .
nihatya gadayA pApamadya rAjansukhI bhava .. 31..\\
adya kIrtimayIM mAlAM pratimokShye tavAnagha .
prANA~nshriya.n cha rAjyaM cha mokShyate.adya suyodhanaH .. 32..\\
rAjA cha dhR^itarAShTro.adya shrutvA putraM mayA hatam .
smAriShyatyashubha.n karma yattachchhakuni buddhijam .. 33..\\
ityuktvA bharatashreShTho gadAmudyamya vIryavAn .
udatiShThata yuddhAya shakro vR^itramivAhvayan .. 34..\\
tamekAkinamAsAdya dhArtarAShTraM mahAbalam .
niryUthamiva mAta~Nga.n samahR^iShyanta pANDavAH .. 35..\\
tamudyatagada.n dR^iShTvA kailAsamiva shR^i~NgiNam .
bhImasenastadA rAjanduryodhanamathAbravIt .. 36..\\
rAGYApi dhR^itarAShTreNa tvayA chAsmAsu yatkR^itam .
smAra tadduShkR^ita.n karma yadvR^itta.n vAraNAvate .. 37..\\
draupadI cha parikliShTA sabhAmadhye rajasvalA .
dyUte yadvijito rAjA shakunerbuddhinishchayAt .. 38..\\
yAni chAnyAni duShTAtmanpApAni kR^itavAnasi .
anAgaHsu cha pArtheShu tasya pashya mahatphalam .. 39..\\
tvatkR^ite nihataH shete sharatalpe mahAyashAH .
gA~Ngeyo bharatashreShThaH sarveShAM naH pitAmahaH .. 40..\\
hato droNashcha kArNashcha hataH shalyaH pratApavAn .
vairasyA chAdi kartAsau shakunirnihato yudhi .. 41..\\
bhrAtaraste hatAH shUrAH putrAshcha sahasainikAH .
rAjAnashcha hatAH shUrAH samareShvanivartinaH .. 42..\\
ete chAnye cha nihatA bahavaH kShatriyarShabhAH .
prAtikAmI tathA pApo draupadyAH kleshakR^iddhataH .. 43..\\
avashiShTastvamevaikaH kulaghno.adhama pUruShaH .
tvAmapyadya haniShyAmi gadayA nAtra saMshayaH .. 44..\\
adya te.aha.n raNe darpaM sarvaM nAshayitA nR^ipa .
rAjyAshA.n vipulAM rAjanpANDaveShu cha duShkR^itam .. 45..\\
dur
ki.n katthitena bahudhA yudhyasvAdya mayA saha .
adya te.aha.n vineShyAmi yuddhashraddhAM vR^ikodara .. 46..\\
kiM na pashyasi mAM pApagadA yuddhe vyavasthitam .
himavachchhikharAkArAM pragR^ihya mahatI.n gadAm .. 47..\\
gadina.n ko.adya mAM pApajetumutsahate ripuH .
nyAyato yudhyamAnasya deveShvapi purandaraH .. 48..\\
mA vR^ithA garja kaunteya sharadAbhramivAjalam .
darshayasva bala.n yuddhe yAvattatte.adya vidyate .. 49..\\
tasya tadvachana.n shrutvA pA~nchAlAH sahasR^i~njayAH .
sarve sampUjayAmAsustadvacho vijigIShavaH .. 50..\\
taM mattamiva mAta~Nga.n talashabdena mAnavAH .
bhUyaH sa.nharShayAmAsU rAjanduryodhanaM nR^ipam .. 51..\\
bR^ihanti ku~njarAstatra hayA heShanti chAsakR^it .
shastrANi sampradIpyante pANDavAnA.n jayaiShiNAm .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33}
s
tasminyuddhe mahArAja sampravR^itte sudAruNe .
upaviShTeShu sarveShu pANDaveShu mahAtmasu .. 1..\\
tatastAladhvajo rAmastayoryuddha upasthite .
shrutvA tachchhiShyayo rAjannAjagAma halAyudhaH .. 2..\\
ta.n dR^iShTvA marama prItAH pUjayitvA narAdhipAH .
shiShyayoH kaushala.n yuddhe pashya rAmeti chAbruvan .. 3..\\
abravIchcha tadA rAmo dR^iShTvA kR^iShNa.n cha pANDavam .
duryodhana.n cha kauravyaM gadApANimavasthitam .. 4..\\
chatvAriMshadahAnyadya dve cha me niHsR^itasya vai .
puShyeNa samprayAto.asmi shravaNe punarAgataH .
shiShyayorvai gadAyuddha.n draShTukAmo.asmi mAdhava .. 5..\\
tato yudhiShThiro rAjA pariShvajya halAyudham .
svAgata.n kushalaM chAsmai paryapR^ichchhadyathAtatham .. 6..\\
kR^iShNau chApi maheShvAsAvabhivAdya halAyudham .
sasvajAte pariprItau priyamANau yashasvinau .. 7..\\
mAdrIputrau tathA shUrau draupadyAH pa~ncha chAtmajAH .
abhivAdya sthitA rAjanrauhiNeyaM mahAbalam .. 8..\\
bhImaseno.atha balavAnputrastava janAdhipa .
tathaiva chodyata gadau pUjayAmAsaturbalam .. 9..\\
svAgatena cha te tatra pratipUjya punaH punaH .
pashya yuddhaM mahAbAho iti te rAmamabruvan .
evamUchurmahAtmAna.n rauhiNeyaM narAdhipAH .. 10..\\
pariShvajya tadA rAmaH pANDavAnsR^i~njayAnapi .
apR^ichchhatkushala.n sarvAnpANDavAMshchAmitaujasaH .
tathaiva te samAsAdya paprachchhustamanAmayam .. 11..\\
pratyabhyarchya halI sarvAnkShatriyAMshcha mahAmanAH .
kR^itvA kushalasa.nyuktA.n sa.nvida.n cha yathA vayaH .. 12..\\
janArdana.n satyaki.n cha premNA sa pariShasvaje .
mUrdhni chaitAvupAghrAya kushalaM paryapR^ichchhata .. 13..\\
tau chaina.n vidhivadrAjanpUjayAmAsaturgurum .
brahmANamiva deveshamindropendrau mudA yutau .. 14..\\
tato.abravIddharmasuto rauhiNeyamarindamam .
idaM bhrAtrormahAyuddhaM pashya rAmeti bhArata .. 15..\\
teShAM madhye mahAbAhuH shrImAnkeshava pUrvajaH .
nyavishatparamaprItaH pUjyamAno mahArathaiH .. 16..\\
sa babhau rAjamadhyastho nIlavAsAH sitaprabhaH .
divIva nakShatragaNaiH parikIrNo nishAkaraH .. 17..\\
tatastayoH saMnipAtastumulo lomaharShaNaH .
AsIdantakaro rAjanvairasya tava putrayoH .. 18..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34}
j
pUrvameva yadA rAmastasminyuddhe upasthite .
Amantrya keshava.n yAto vR^iShNibhiH sahitaH prabhuH .. 1..\\
sAhAyya.n dhArtarAShTrasya na cha kartAsmi keshava .
na chaiva pANDuputrANA.n gamiShyAmi yathAgatam .. 2..\\
evamuktvA tadA rAmo yAtaH shatrunibarhaNaH .
tasya chAgamanaM bhUyo brahma~nsha.nsitumarhasi .. 3..\\
AkhyAhi me vistarataH katha.n rAma upasthitaH .
katha.n cha dR^iShTavAnyuddhaM kushalo hyasi sattama .. 4..\\
vai
upaplavye niviShTeShu pANDaveShu mahAtmasu .
preShito dhR^itarAShTrasya samIpaM madhusUdanaH .
shamaM prati mahAvAho hitArtha.n sarvadehinAm .. 5..\\
sa gatvA hAstinapura.n dhR^itarAShTra.n sametya cha .
uktavAnvachana.n tathya.n hitaM chaiva visheShataH .
na cha tatkR^itavAnrAjA yathAkhyAta.n hi te purA .. 6..\\
anavApya shama.n tatra kR^iShNaH puruShasattamaH .
Agachchhata mahAbAhurupaplavya.n janAdhipa .. 7..\\
tataH pratyAgataH kR^iShNo dhArtarAShTra visarjitaH .
akriyAyAM naravyAghra pANDavAnidamabravIt .. 8..\\
na kurvanti vacho mahya.n kuravaH kAlachoditAH .
nirgachchhadhvaM pANDaveyAH puShyeNa sahitA mayA .. 9..\\
tato vibhajyamAneShu baleShu balinA.n varaH .
provAcha bhrAtara.n kR^iShNa.n rauhiNeyo mahAmanAH .. 10..\\
teShAmapi mahAbAho sAhAyyaM madhusUdana .
kriyatAmiti tatkR^iShNo nAsya chakre vachastadA .. 11..\\
tato manyuparItAtmA jagAma yadunandanaH .
tIrthayAtrA.n haladharaH sarasvatyAM mahAyashAH .
maitre nakShatrayoge sma sahitaH sarvayAdavaiH .. 12..\\
AshrayAmAsa bhojastu duryodnanamarindamaH .
yuyudhAnena sahito vAsudevastu pANDavAn .. 13..\\
rauhiNeye gate shUre puShyeNa madhusUdanaH .
pANDaveyAnpuraskR^itya yayAvabhimukhaH kurUn .. 14..\\
gachchhaneva pathisthastu rAmaH preShyAnuvAcha hA .
sambhArA.nstIrthayAtrAyA.n sArvopakaraNAni cha .
Anayadhva.n dvArakAyA agnInvai yAjakA.nstathA .. 15..\\
suvarNa.n rajata.n chaiva dhenurvAsA.nsi vAjinaH .
ku~njarAMshcha rathAMshchaiva kharoShTra.n vAhanAni cha .
kShipramAnIyatA.n sarva.n tIrthahetoH parichchhadam .. 16..\\
pratisrotaH sarasvatyA gachhadhva.n shIghragAminaH .
R^itvijashchAnayadhva.n vai shatashashcha dvijarShabhAn .. 17..\\
eva.n sandishya tu preShyAnbaladevo mahAbalaH .
tIrthayAtrA.n yayau rAjankurUNAM vaishase tadA .
sarasvatIM pratisrotaH samudrAdabhijagmivAn .. 18..\\
R^itvigbhishcha suhR^idbhishcha tathAnyairdvijasattamaiH .
rathagarjaistathAshvaishcha preShyaishcha bharatarShabha .
gokharoShTra prayuktaishcha yAnaishcha bahubhirvR^itaH .. 19..\\
shrAntAnA.n klAntavapuShA.n shishUnAM vipulAyuShAm .
tAni yAnAni desheShu pratIkShyante sma bhArata .
bubhukShitAnAmarthAya kL^iptamanna.n samantataH .. 20..\\
yo yo yatra dvijo bhoktu.n kAmaM kAmayate tadA .
tasya tasya tu tatraivamupajahrustadA nR^ipa .. 21..\\
tatra sthitA narA rAjanrauhiNeyasya shAsanAt .
bhakShyapeyasya kurvanti rAshI.nstatra samantataH .. 22..\\
vAsA.nsi cha mahArhANi parya~NkAstaraNAni cha .
pUjArtha.n tatra kL^iptAni viprANA.n sukhamichchhatAm .. 23..\\
yatra yaH svapate vipraH kShatriyo vApi bhArata .
tatra tatra tu tasyaiva sarva.n kL^iptamadR^ishyata .. 24..\\
yathAsukha.n janaH sarvastiShThate yAti vA tadA .
yAtu kAmasya yAnAni pAnAni tR^iShitasya cha .. 25..\\
bubhukShitasyA chAnnAni svAdUni bharatarShabha .
upajahrurnarAstatra vastrANyAbharaNAni cha .. 26..\\
sa panthAH prababhau rAjansarvasyaiva sukhAvahaH .
svargopamastadA vIra narANA.n tatra gachchhatAm .. 27..\\
nityapramuditopetaH svAdu bhakShaH shubhAnvitaH .
vipaNyApaNa paNyAnAM nAnAjanashatairvR^itaH .
nAnAdrumalatopeto nAnAratnavibhUShitaH .. 28..\\
tato mahAtmA niyame sthitAtmA
puNyeShu tIrtheShu vasUni rAjan .
dadau dvijebhyaH kratudakShiNAsh cha
yadupravIro halabhR^itpratItaH .. 29..\\
dogbhrIshcha dhenUshcha sahasrasho vai
suvAsasaH kA~nchanabaddhashR^i~NgIH .
hayAMshcha nAnAvidha deshajAtAn
yAnAni dAsIshcha tathA dvijebhyaH .. 30..\\
ratnAni muktAmaNividruma.n cha
shR^i~NgI suvarNa.n rajata.n cha shubhram .
ayo maya.n tAmramayaM cha bhANDaM
dadau dvijAtipravareShu rAmaH .. 31..\\
eva.n sa vittaM pradadau mahAtmA
sarasvatI tIrthavareShu bhUri .
yayau krameNApratima prabhAvas
tataH kurukShetramudAravR^ittaH .. 32..\\
j
sArasvatAnA.n tIrthAnAM guNotpatti.n vadasva me .
phala.n cha dvipadA.n shreShTha karma nirvR^ittimeva cha .. 33..\\
yathAkrama.n cha bhagava.nstIrthAnAmanupUrvashaH .
brahmanbrahmavidA.n shreShTha para.n kautUhalaM hi me .. 34..\\
vai
tIrthAnA.n vistaraM rAjanguNotpatti.n cha sarvashaH .
mayochyamAnA.n shR^iNu vai puNyAM rAjendra kR^itsnashaH .. 35..\\
pUrvaM mahArAja yadupravIra
R^itviksuhR^idvipra gaNaishcha sArdham .
puNyaM prabhAsa.n samupAjagAma
yatroDu rADyakShmaNA klishyamAnaH .. 36..\\
vimuktashApaH punarApya tejaH
sarva.n jagadbhAsayate narendra .
eva.n tu tIrthapravaraM pR^ithivyAM
prabhAsanAttasya tataH prabhAsaH .. 37..\\
j
kimarthaM bhagavAnsomo yakShmaNA samagR^ihyata .
katha.n cha tIrthapravare tasmiMsh chandro nyamajjata .. 38..\\
kathamAplutya tasmi.nstu punarApyAyitaH shashI .
etanme sarvamAchakShva vistareNa mahAmune .. 39..\\
vai
dakShasya tanayA yAstAH prAdurAsanvishAM pate .
sa sapta viMshati.n kanyA dakShaH somAya vai dadau .. 40..\\
nakShatrayoganiratAH sa~NkhyAnArtha.n cha bhArata .
patnyo vai tasya rAjendra somasya shubhalakShaNAH .. 41..\\
tAstu sarvA vishAlAkShyo rUpeNApratimA bhuvi .
atyarichyata tAsA.n tu rohiNI rUpasampadA .. 42..\\
tatastasyA.n sa bhagavAnprIti.n chakre nishAkaraH .
sAsya hR^idya babhUvAdya tasmAttAM bubhuje sadA .. 43..\\
purA hi somo rAjendra rohiNyAm avasachchiram .
tato.asya kupitAnyAsannakShatrANi mahAtmanaH .. 44..\\
tA gatvA pitaraM prAhuH prajApatimatandritAH .
somo vasati nAsmAsu rohiNIM bhajate sadA .. 45..\\
tA vaya.n sahitAH sarvAstvatsakAshe prajeshvara .
vatsyAmo niyatAhArAstapashcharaNatatparAH .. 46..\\
shrutvA tAsA.n tu vachanaM dakShaH somamathAbravIt .
sama.n vartasya bhAryAsu mA tvAdharmo mahAnspR^ishet .. 47..\\
tAshcha sarvAbravIddakSho gachchhadhva.n somamantikAt .
sama.n vatsyati sarvAsu chandramA mama shAsanAt .. 48..\\
visR^iShTAstAstadA jagmuH shItAMshubhavana.n tadA .
tathApi somo bhagavAnpunareva mahIpate .
rohiNIM nivasatyeva prIyamANo muhurmuhuH .. 49..\\
tatastAH sahitAH sarvA bhUyaH pitaramabruvan .
tava shushrUShaNe yuktA vatsyAmo hi tavAshrame .
somo vasati nAsmAsu nAkarodvachana.n tava .. 50..\\
tAsA.n tadvachana.n shrutvA dakShaH somamathAbravIt .
sama.n vartasva bhAryAsu mA tvAM shapsye virochana .. 51..\\
anAdR^itya tu tadvAkya.n dakShasya bhagavA~nshashI .
rohiNyA sArdhamavasattatastAH kupitAH punaH .. 52..\\
gatvA cha pitaraM prAhuH praNamya shirasA tadA .
somo vasati nAsmAsu tasmAnnaH sharaNaM bhava .. 53..\\
rohiNyAmeva bhagavansadA vasati chandramAH .
tasmAnnastrAhi sarvA vai yathA naH soma Avishet .. 54..\\
tachchhrutvA bhagavAnkruddho yakShmANaM pR^ithivIpate .
sasarva roShAtsomAya sa choDu patimAvishat .. 55..\\
sa yakShmaNAbhibhUtAtmAkShIyatAharahaH shashI .
yatna.n chApyakarodrAjanmokShArthaM tasya yakShmaNaH .. 56..\\
iShTveShTibhirmahArAja vividhAbhirnishAkaraH .
na chAmuchyata shApAdvai kShaya.n chaivAbhyagachchhata .. 57..\\
kShIyamANe tataH some oShadhyo na prajaGYire .
nirAsvAda rasAH sarvA hatavIryAshcha sarvashaH .. 58..\\
oShadhInA.n kShaye jAte prANinAmapi sa~NkShayaH .
kR^ishAshchAsanprajAH sarvAH kShIyamANe nishAkare .. 59..\\
tato devAH samAgamya somamUchurmahIpate .
kimidaM bhavato rUpamIdR^ishaM na prakAshate .. 60..\\
kAraNaM brUhi naH sarva.n yeneda.n te mahadbhayam .
shrutvA tu vachana.n tvatto vidhAsyAmastato vayam .. 61..\\
evamuktaH pratyuvAcha sarvA.nstA~nshashalakShaNaH .
shApa.n cha kAraNaM chaiva yakShmANaM cha tathAtmanaH .. 62..\\
devAstasya vachaH shrutvA gatvA dakShamathAbruvan .
prasIda bhagavansome shApashchaiSha nivartyatAm .. 63..\\
asau hi chandramAH kShINaH ki.n chichchheSho hi lakShyate .
kShayAchchaivAsya devesha prajAshchApi gatAH kShayam .. 64..\\
vIrudoShadhayashchaiva bIjAni vividhAni cha .
tathA vaya.n lokaguro prasAda.n kartumarhasi .. 65..\\
evamuktastadA chintya prAha vAkyaM prajApatiH .
naitachchhakyaM mama vacho vyAvartayitumanyathA .
hetunA tu mahAbhAgA nivartiShyati kena chit .. 66..\\
sama.n vartatu sarvAsu shashI bhAryAsu nityashaH .
sarasvatyA vare tIrthe unmajja~nshashalakShaNaH .
punarvardhiShyate devAstadvai satya.n vacho mama .. 67..\\
mAsArdha.n cha kShaya.n somo nityameva gamiShyati .
mAsArdha.n cha tadA vR^iddhi.n satyametadvacho mama .. 68..\\
sarasvatI.n tataH somo jagAma R^iShishAsanAt .
prabhAsaM parama.n tIrtha.n sarasvatyA jagAma ha .. 69..\\
amAvAsyAM mahAtejAstatronmajjanmahAdyutiH .
lokAnprabhAsayAmAsa shItAMshutvamavApa cha .. 70..\\
devAshcha sarve rAjendra prabhAsaM prApya puShkalam .
somena sahitA bhUtvA dakShasya pramukhe.abhavan .. 71..\\
tataH prajApatiH sarvA visasarjAtha devatAH .
soma.n cha bhagavAnprIto bhUyo vachanamabravIt .. 72..\\
mAvama.nsthAH striyaH putra mA cha viprAnkadA chana .
gachchha yuktasadA bhUtvA kuru vai shAsanaM mama .. 73..\\
sa visR^iShTo mahArAja jagAmAtha svamAlayam .
prajAshcha muditA bhUtvA bhojane cha yathA purA .. 74..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA shapto nishAkaraH .
prabhAsa.n cha yathA tIrthaM tIrthAnAM pravara.n hyabhUt .. 75..\\
amAvAsyAM mahArAja nityashaH shashalakShaNaH .
snAtvA hyApyAyate shrImAnprabhAse tIrtha uttame .. 76..\\
atashchainaM prajAnanti prabhAsamiti bhUmipa .
prabhA.n hi paramAM lebhe tasminnunmajjya chandramAH .. 77..\\
tatastu chamasodbhedamachyutastvagamadbalI .
chamasodbheda ityeva.n ya.n janAH kathayantyuta .. 78..\\
tatra dattvA cha dAnAni vishiShTAni halAyudhaH .
uShitvA rajanImekA.n snAtvA cha vidhivattadA .. 79..\\
udapAnamathAgachchhattvarAvAnkeshavAgrajaH .
Adya.n svastyayana.n chaiva tatrAvApya mahatphalam .. 80..\\
snigdhatvAdoShadhInA.n cha bhUmesh cha janamejaya .
jAnanti siddhA rAjendra naShTAmapi sarasvatIm .. 81..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35}
vai
tasmAnnadI gata.n chApi udapAna.n yashasvinaH .
tritasya cha mahArAja jagAmAtha halAyudhaH .. 1..\\
tatra dattvA bahudravyaM pUjayitvA tathA dvijAn .
upaspR^ishya cha tatraiva prahR^iShTo musalAyudhaH .. 2..\\
tatra dharmaparo hyAsIttritaH sa sumahAtapAH .
kUpe cha vasatA tena somaH pIto mahAtmanA .. 3..\\
tatra chaina.n samutsR^ijya bhrAtarau jagmaturgR^ihAn .
tatastau vai shashApAtha trito brAhmaNasattamaH .. 4..\\
j
udapAna.n kathaM brahmankathaM cha sumahAtapAH .
patitaH ki.n cha santyakto bhrAtR^ibhyAM dvijasattamaH .. 5..\\
kUpe katha.n cha hitvainaM bhrAtarau jagmaturgR^ihAn .
etadAchakShva me brahmanyadi shrAvya.n hi manyase .. 6..\\
vai
AsanpUrvayuge rAjanmunayo bhrAtarastrayaH .
ekatashcha dvitashchaiva tritashchAdityasaMnibhAH .. 7..\\
sarve prajApatisamAH prajAvantastathaiva cha .
brahmalokajitaH sarve tapasA brahmavAdinaH .. 8..\\
teShA.n tu tapasA prIto niyamena damena cha .
abhavadgautamo nityaM pitA dharmarataH sadA .. 9..\\
sa tu dIrgheNa kAlena teShAM prItimavApya cha .
jagAma bhagavAnsthAnamanurUpamivAtmanaH .. 10..\\
rAjAnastasya ye pUrve yAjyA hyAsanmahAtmanaH .
te sarve svargate tasmi.nstasya putrAnapUjayan .. 11..\\
teShA.n tu karmaNA rAja.nstathaivAdhyayanena cha .
tritaH sa shreShThatAM prApa yathaivAsya pitA tathA .. 12..\\
ta.n sma sarve mahAbhAgA munayaH puNyalakShaNAH .
apUjayanmahAbhAga.n tathA vidvattayaiva tu .. 13..\\
kadAchiddhi tato rAjanbhrAtarAvekata dvitau .
yaGYArtha.n chakratushchittaM dhanArthaM cha visheShataH .. 14..\\
tayoshchintA samabhavattrita.n gR^ihya parantapa .
yAjyAnsarvAnupAdAya pratigR^ihya pashU.nstataH .. 15..\\
somaM pAsyAmahe hR^iShTAH prApya yaGYaM mahAphalam .
chakrushchaiva mahArAja bhrAtarastraya eva ha .. 16..\\
tathA tu te parikramya yAjyAnsarvAnpashUnprati .
yAjayitvA tato yAjyA.NllabdhvA cha subahUnpashUn .. 17..\\
yAjyena karmaNA tena pratigR^ihya vidhAnataH .
prAchI.n dishaM mahAtmAna Ajagmuste maharShayaH .. 18..\\
tritasteShAM mahArAja purastAdyAti hR^iShTavat .
ekatashcha dvitashchaiva pR^iShThataH kAlayanpashUn .. 19..\\
tayoshchintA samabhavaddR^iShTvA pashugaNaM mahat .
kathaM na syurimA gAva AvAbhyA.n vai vinA tritam .. 20..\\
tAvanyonya.n samAbhAShya ekatashcha dvitash cha ha .
yadUchaturmithaH pApau tannibodha janeshvara .. 21..\\
trito yaGYeShu kushalastrito vedeShu niShThitaH .
anyAstrito bahutarA gAvaH samupalapsyate .. 22..\\
tadAvA.n sahitau bhUtvA gAH prakAlya vrajAvahe .
trito.api gachhatA.n kAmamAvAbhyA.n vai vinAkR^itaH .. 23..\\
teShAmAgachchhatA.n rAtrau pathi sthAne vR^iko.abhavat .
tathA kUpe.avidUre.abhUtsarasvatyAstaTe mahAn .. 24..\\
atha trito vR^ika.n dR^iShTvA pathi tiShThantamagrataH .
tadbhayAdapasarpanvai tasminkUpe papAta ha .
agAdhe sumahAghore sarvabhUtabhaya~Nkare .. 25..\\
tritastato mahAbhAgaH kUpastho munisattamaH .
ArtanAda.n tatashchakre tau tu shushruvaturmunI .. 26..\\
ta.n GYAtvA patita.n kUpe bhrAtarAvekata dvitau .
vR^ikatrAsA cha lobhAchcha samutsR^ijya prajagmatuH .. 27..\\
bhrAtR^ibhyAM pashulubdhAbhyAmutsR^iShTaH sa mahAtapAH .
udapAne mahArAja nirjale pA.nsusa.nvR^ite .. 28..\\
trita AtmAnamAlakShya kUpe vIruttR^iNAvR^ite .
nimagnaM bharatashreShTha pApakR^innarake yathA .. 29..\\
buddhyA hyagaNayatprAGYo mR^ityorbhIto hyasomapaH .
somaH kathaM nu pAtavya ihasthena mayA bhavet .. 30..\\
sa evamanusa~ncintya tasminkUpe mahAtapAH .
dadarsha vIrudha.n tatra lambamAnA.n yadR^ichchhayA .. 31..\\
pA.nsugraste tataH kUpe vichintya salilaM muniH .
agnInsa~NkalpayAmAsa hotre chAtmAnameva cha .. 32..\\
tatastA.n vIrudhaM somaM sa~Nkalpya sumahAtapAH .
R^ichcho yajUMShi sAmAni manasA chintayanmuniH .
grAhANaH sharkarAH kR^itvA prachakre.abhiShavaM nR^ipa .. 33..\\
Ajya.n cha salilaM chakre bhAgAMshcha tridivaukasAm .
somasyAbhiShava.n kR^itvA chakAra tumulaM dhvanim .. 34..\\
sa chAvishaddiva.n rAjansvaraH shaikShastritasya vai .
samavApa cha ta.n yaGYaM yathoktaM brahmavAdibhiH .. 35..\\
vartamAne tathA yaGYe tritasya sumahAtmanaH .
Avigna.n tridiva.n sarvaM kAraNaM cha na budhyate .. 36..\\
tataH sutumula.n shabdaM shushrAvAtha bR^ihaspatiH .
shrutvA chaivAbravIddevAnsarvAndevapurohitaH .. 37..\\
tritasya vartate yaGYastatra gachchhAmahe surAH .
sa hi kruddhaH sR^ijedanyAndevAnapi mahAtapAH .. 38..\\
tachchhrutvA vachana.n tasya sahitAH sarvadevatAH .
prayayustatra yatrAsau trita yaGYaH pravartate .. 39..\\
te tatra gatvA vibhudhAsta.n kUpa.n yatra sa tritaH .
dadR^ishustaM mahAtmAna.n dIShkita.n yaGYakarmasu .. 40..\\
dR^iShTvA chainaM mahAtmAna.n shriyA paramayA yutam .
UchushchAtha mahAbhAgaM prAptA bhAgArthino vayam .. 41..\\
athAbravIdR^iShirdevAnpashyadhvaM mA.n divaukasaH .
asminpratibhaye kUpe nimagnaM naShTachetasam .. 42..\\
tatastrito mahArAja bhAgA.nsteShA.n yathAvidhi .
mantrayuktAnsamadadAtte cha prItAstadAbhavan .. 43..\\
tato yathAvidhi prAptAnbhAgAnprApya divaukasaH .
prItAtmAno dadustasmai varAnyAnmanasechchhati .. 44..\\
sa tu vavre vara.n devA.nstrAtumarhatha mAmitaH .
yashchehopaspR^ishetkUpe sa somapa gati.n labhet .. 45..\\
tatra chormimatI rAjannutpapAta sarasvatI .
tayotkShiptastritastasthau pUjaya.nstridivaukasaH .. 46..\\
tatheti choktvA vibudhA jagmU rAjanyathAgatam .
tritashchApyagamatprItaH svameva nilaya.n tadA .. 47..\\
kruddhaH sa tu samAsAdya tAvR^iShI bhrAtarau tadA .
uvAcha paruSha.n vAkyaM shashApa cha mahAtapAH .. 48..\\
pashulubdhau yuvA.n yasmAnmAmutsR^ijya pradhAvitau .
tasmAdrUpeNa teShA.n vai daMShTriNNAmabhitash charau .. 49..\\
bhavitArau mayA shaptau pApenAnena karmaNA .
prasavashchaiva yuvayorgolA~NgUlarShka vAnarAH .. 50..\\
ityukte tu tadA tena kShaNAdeva vishAM pate .
tathA bhUtAvadR^ishyetA.n vachanAtsatyavAdinaH .. 51..\\
tatrApyamitavikrAntaH spR^iShTvA toya.n halAyudhaH .
dattvA cha vividhAndAyAnpUjayitvA cha vai dvijAn .. 52..\\
udapAna.n cha taM dR^iShTvA prashasya cha punaH punaH .
nadI gatamadInAtmA prApto vinashana.n tadA .. 53..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36}
vai
tato vinashana.n rAjannAjagAma halAyudhaH .
shUdrAbhIrAnprati dveShAdyatra naShTA sarasvatI .. 1..\\
yasmAtsA bharatashreShTha dveShAnnaShTA sarasvatI .
tasmAttadR^iShayo nityaM prAhurvinashaneti ha .. 2..\\
tachchApyupaspR^ishya balaH sarasvatyAM mahAbalaH .
subhUmika.n tato.agachchhatsarasvatyAstaTe vare .. 3..\\
tatra chApsarasaH shubhrA nityakAlamatandritAH .
krIDAbhirvimalAbhishcha krIDanti vimalAnanAH .. 4..\\
tatra devAH sagandharvA mAsi mAsi janeshvara .
abhigachchhanti tattIrthaM puNyaM brAhmaNa sevitam .. 5..\\
tatrAdR^ishyanta gandharvAstathaivApsarasA.n gaNAH .
sametya sahitA rAjanyathA prApta.n yathAsukham .. 6..\\
tatra modanti devAshcha pitarashcha savIrudhaH .
puNyaiH puShpaiH sadA divyaiH kIryamANAH punaH punaH .. 7..\\
AkrIDabhUmiH sA rAja.nstAsAmapsarasA.n shubhA .
subhUmiketi vikhyAtA sarasvatyAstaTe vare .. 8..\\
tatra snAtvA cha dattvA cha vasu vipreShu mAdhavaH .
shrutvA gItA.n cha taddivya.n vAditrANAM cha niHsvanam .. 9..\\
chhAyAshcha vipulA dR^iShTvA devagandharvarakShasAm .
gandharvANA.n tatastIrthamAgachchhadrohiNI sutaH .. 10..\\
vishvAvasumukhAstatra gandharvAstapasAnvitAH .
nR^ittavAditragIta.n cha kurvanti sumanoramam .. 11..\\
tatra dattvA haladharo viprebhyo vividha.n vasu .
ajAvika.n gokharoShTra.n suvarNaM rajataM tathA .. 12..\\
bhojayitvA dvijAnkAmaiH santarpya cha mahAdhanaiH .
prayayau sahito vipraiH stUyamAnashcha mAdhavaH .. 13..\\
tasmAdgandharvatIrthAchcha mahAbAhurarindamaH .
garga sroto mahAtIrthamAjagAmaika kuNDalI .. 14..\\
yatra gargeNa vR^iddhena tapasA bhAvitAtmanA .
kAlaGYAnagatishchaiva jyotiShA.n cha vyatikramaH .. 15..\\
utpAtA dAruNAshchaiva shubhAsh cha janamejaya .
sarasvatyAH shubhe tIrthe vihitA vai mahAtmanA .
tasya nAmnA cha tattIrtha.n garga srota iti smR^itam .. 16..\\
tatra garga mahAbhAgamR^iShayaH suvratA nR^ipa .
upAsA.n chakrire nityaM kAlaGYAnaM prati prabho .. 17..\\
tatra gatvA mahArAja balaH shvetAnulepanaH .
vidhivaddhi dhana.n dattvA munInAM bhAvitAtmanAm .. 18..\\
uchchAvachA.nstathA bhakShyAndvijebhyo vipradAya saH .
nIlavAsAstato.agachchhachchha~NkhatIrthaM mahAyashAH .. 19..\\
tatrApashyanmahAsha~NkhaM mahAmerumivochchhritam .
shvetaparvata sa~NkAshamR^iShisa~NghairniShevitam .
sarasvatyAstaTe jAtaM naga.n tAladhvajo balI .. 20..\\
yakShA vidyAdharAshchaiva rAkShasAshchAmitaujasaH .
pishAchAshchAmitabalA yatra siddhAH sahasrashaH .. 21..\\
te sarve hyashana.n tyaktvA phAlaM tasyA vanaspateH .
vrataishcha niyamaishchaiva kAle kAle sma bhu~njate .. 22..\\
prAptaishcha niyamaistaistairvicharantaH pR^ithakpR^ithak .
adR^ishyamAnA manujairvyacharanpuruSharShabha .. 23..\\
eva.n khyAto narapate loke.asminsa vanaspatiH .
tatra tIrtha.n sarasvatyAH pAvanaM lokavishrutam .. 24..\\
tasmiMshcha yadushArdUlo dattvA tIrthe yashasvinAm .
tAmrAyasAni bhANDAni vastrANi vividhAni cha .. 25..\\
pUjAyitvA dvijAMshchaiva pUjitashcha tapodhanaiH .
puNya.n dvaitavana.n rAjannAjagAma halAyudhaH .. 26..\\
tatra gatvA munIndR^iShTvA nAnAveShadharAnbalaH .
Aplutya salile chApi pUjayAmAsa vai dvijAn .. 27..\\
tathaiva dattvA viprebhyaH parobhogAnsupuShkalAn .
tataH prAyAdbalo rAjandakShiNena sarasvatIm .. 28..\\
gatvA chaiva mahAbAhurnAtidUraM mahAyashAH .
dharmAtmA nAgadhanvAna.n tIrthamAgamadachyutaH .. 29..\\
yatra pannagarAjasya vAsukeH saMniveshanam .
mahAdyutermahArAja bahubhiH pannagairvR^itam .
yatrAsannR^iShayaH siddhAH sahasrANi chaturdasha .. 30..\\
yatra devAH samAgamya vAsukiM pannagottamam .
sarvapannaga rAjAnamabhyaShi~nchanyathAvidhi .
pannagebhyo bhaya.n tatra vidyate na sma kaurava .. 31..\\
tatrApi vidhivaddattvA viprebhyo ratnasa~ncayAn .
prAyAtprAchI.n disha.n rAjandIpyamAnaH svatejasA .. 32..\\
Aplutya bahusho hR^iShTasteShu tIrtheShu lA~NgalI .
dattvA vasu dvijAtibhyo jagAmAti tapasvinaH .. 33..\\
tatrasthAnR^iShisa~NghA.nstAnahivAdya halAyudhaH .
tato rAmo.agamattIrthamR^iShibhiH sevitaM mahat .. 34..\\
yatra bhUyo nivavR^ite prA~NmukhA vai sarasvatI .
R^iShINAM naimiSheyANAmavekShArthaM mahAtmanAm .. 35..\\
nivR^ittA.n tA.n sarichchhreShThAM tatra dR^iShTvA tu lA~NgalI .
babhUva vismito rAjanbalAH shvetAnulepanaH .. 36..\\
j
kasmAtsArasvatI brahmannivR^ittA prA~NmukhI tataH .
vyAkhyAtumetadichchhAmi sarvamadhvaryu sattama .. 37..\\
kasmiMshcha kAraNe tatra vismito yadunandanaH .
vinivR^ittA sarichchhreShThA kathametaddvijottama .. 38..\\
vai
pUrva.n kR^itayuge rAjannaimiSheyAstapasvinaH .
vartamAne subahule satre dvAdasha vArShike .
R^iShayo bahavo rAja.nstatra sampratipedire .. 39..\\
uShitvA cha mahAbhAgAstasminsatre yathAvidhi .
nivR^itte naimiSheye vai satre dvAdasha vArShike .
AjagmurR^iShayastatra bahavastIrthakAraNAt .. 40..\\
R^iShINAM bahulAtvAttu sarasvatyA vishAM pate .
tIrthAni nagarAyante kUle vai dakShiNe tadA .. 41..\\
samantapa~nchaka.n yAvattAvatte dvijasattamAH .
tIrthalobhAnnaravyAghra nadyAstIra.n samAshritAH .. 42..\\
juhvatA.n tatra teShAM tu munInAM bhAvitAtmanAm .
svAdhyAyenApi mahatA babhUvuH pUritA dishaH .. 43..\\
agnihotraistatasteShA.n hUyamAnairmahAtmanAm .
ashobhata sarichchhreShThA dIpyamAnaiH samantataH .. 44..\\
vAlakhilyA mahArAja ashmakuTTAshcha tApasAH .
dantolUkhalinashchAnye samprakShAlAstathApare .. 45..\\
vAyubhakShA jalAhArAH parNabhakShAshcha tApasAH .
nAnA niyamayuktAshcha tathA sthaNDilashAyinaH .. 46..\\
Asanvai munayastatra sarasvatyAH samIpataH .
shobhayantaH sarichchhreShThA.n ga~NgAmiva divaukasaH .. 47..\\
tataH pashchAtsamApeturR^iShayaH satra yAjinaH .
te.avakAshaM na dadR^ishuH kurukShetre mahAvratAH .. 48..\\
tato yaGYopavItaiste tattIrthaM nirmimAya vai .
juhuvushchAgnihotrANi chakrushcha vividhAH kriyAH .. 49..\\
tatastamR^iShisA~NghAtaM nirAsha.n chintayAnvitam .
darshayAmAsa rAjendra teShAmarthe sarasvatI .. 50..\\
tataH ku~njAnbahUnkR^itvA saMnivR^ittA saridvarA .
R^iShINAM puNyatapasA.n kAruNyAjjanamejaya .. 51..\\
tato nivR^itya rAjendra teShAmarthe sarasvatI .
bhUyaH pratIchyabhimukhI susrAva saritA.n varA .. 52..\\
amoghA gamana.n kR^itvA teShAM bhUyo vrajAmyaham .
ityadbhutaM mahachchakre tato rAjanmahAnadI .. 53..\\
eva.n sa ku~njo rAjendra naimiSheya iti smR^itaH .
kurukShetre kurushreShTha kuruShva mahatIH kriyAH .. 54..\\
tatra ku~njAnbahUndR^iShTvA saMnivR^ittA.n cha tAM nadIm .
babhUva vismayastatra rAmasyAtha mahAtmanaH .. 55..\\
upaspR^ishya tu tatrApi vidhivadyadunandanaH .
dattvA dAyAndvijAtibhyo bhANDAni vividhAni cha .
bhakShyaM peya.n cha vividhaM brAhmaNAnpratyapAdayat .. 56..\\
tataH prAyAdbalo rAjanpUjyamAno dvijAtibhiH .
sarasvatI tIrthavaraM nAnAdvija gaNAyutam .. 57..\\
badare~Nguda kAshmarya plakShAshvattha vibhItakaiH .
panasaishcha palAshaishcha karIraiH pIlubhistathA .. 58..\\
sarasvatI tIraruhairbandhanaiH syandanaistathA .
parUShaka vanaishchaiva bilvairAmrAtakaistathA .. 59..\\
atimukta kaShaNDaishcha pArijAtaishcha shobhitam .
kadalI vanabhUyiShThamiShTa.n kAntaM manoramam .. 60..\\
vAyvambuphalaparNAdairdantolUkhalikairapi .
tathAshma kuTTairvAneyairmunibhirbahubhirvR^itam .. 61..\\
svAdhyAyaghoShasa~NghuShTaM mR^igayUthashatAkulam .
ahi.nsrairdharmaparamairnR^ityairatyantasevitam .. 62..\\
sapta sArasvata.n tIrthamAjagAma halAyudhaH .
yatra ma~NkaNakaH siddhastapastepe mahAmuniH .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37}
j
sapta sArasvata.n kasmAtkashcha ma~NkaNako muniH .
katha.n siddhashcha bhagavAnkashchAsya niyamo.abhavat .. 1..\\
kasya vaMshe samutpannaH ki.n chAdhItaM dvijottama .
etadichchhAmyaha.n shrotuM vidhivaddvijasattama .. 2..\\
vai
rAjansapta sarasvatyo yAbhirvyAptamida.n jagat .
AhUta balavadbhirhi tatra tatra sarasvatI .. 3..\\
suprabhA kA~nchanAkShI cha vishAlA mAnasahradA .
sarasvatI oghavatI suveNurvimalodakAH .. 4..\\
pitAmahasya mahato vartamAne mahItale .
vitate yaGYavATe vai sameteShu dvijAtiShu .. 5..\\
puNyAhaghoShairvimalairvedAnAM ninadaistathA .
deveShu chaiva vyagreShu tasminyaGYavidhau tadA .. 6..\\
tatra chaiva mahArAja dIkShite prapitAmahe .
yajatastatra sattreNa sarvakAmasamR^iddhinA .. 7..\\
manasA chintitA hyarthA dharmArthakushalaistadA .
upatiShThanti rAjendra dvijAtI.nstatra tatra ha .. 8..\\
jagushcha tatra gandharvA nanR^itushchApsarogaNAH .
vAditrANi cha divyAni vAdayAmAsura~njasA .. 9..\\
tasya yaGYasya sampattyA tutuShurdevatA api .
vismayaM parama.n jagmuH kimu mAnuShayonayaH .. 10..\\
vartamAne tathA yaGYe puShkarasthe pitAmahe .
abruvannR^iShayo rAjannAya.n yaGYo mahAphalaH .
na dR^ishyate sarichchhreShThA yasmAdiha sarasvatI .. 11..\\
tachchhrutvA bhagavAnprItaH sasmArAtha sarasvatIm .
pitAmahena yajatA AhUtA puShkareShu vai .
suprabhA nAma rAjendra nAmnA tatra sarasvatI .. 12..\\
tA.n dR^iShTvA munayastuShTA vegayuktA.n sarasvatIm .
pitAmahaM mAnayantI.n kratuM te bahu menire .. 13..\\
evameShA sarichchhreShThA puShkareShu sarasvatI .
pitAmahArtha.n sambhUtA tuShTyartha.n cha manIShiNAm .. 14..\\
naimiShe munayo rAjansamAgamya samAsate .
tatra chitrAH kathA hyAsanvedaM prati janeshvara .. 15..\\
tatra te munayo hyAsannAnAsvAdhyAyavedinaH .
te samAgamya munayaH sasmarurvai sarasvatIm .. 16..\\
sA tu dhyAtA mahArAja R^iShibhiH satra yAjibhiH .
samAgatAnA.n rAjendra sahAyArthaM mahAtmanAm .
AjagAma mahAbhAgA tatra puNyA sarasvatI .. 17..\\
naimiShe kA~nchanAkShI tu munInA.n satra yAjinAm .
AgatA saritA.n shreShThA tatra bhArata pUjitA .. 18..\\
gayasya yajamAnasya gayeShvevaM mahAkratum .
AhUtA saritA.n shreShThA gaya yaGYe sarasvatI .. 19..\\
vishAlA.n tu gayeShvAhurR^iShayaH saMshitavratAH .
saritsA himavatpArshvAtprasUtA shIghragAminI .. 20..\\
auddAlakestathA yaGYe yajatastatra bhArata .
samete sarvataH sphIte munInAM maNDale tadA .. 21..\\
uttare kosalA bhAge puNye rAjanmahAtmanaH .
auddAlakena yajatA pUrva.n dhyAtA sarasvatI .. 22..\\
AjagAma sarichchhreShThA ta.n deshamR^iShikAraNAt .
pUjyamAnA munigaNairvalkalAjinasa.nvR^itaiH .
mano hradeti vikyAtA sA hi tairmanasA hR^itA .. 23..\\
suveNurR^iShabhadvIpe puNye rAjarShisevite .
kuroshcha yajamAnasya kurukShetre mahAtmanaH .
AjagAma mahAbhAgA sarichchhreShThA sarasvatI .. 24..\\
oghavatyapi rAjendra vasiShThena mahAtmanA .
samAhUtA kurukShetre divyatoyA sarasvatI .. 25..\\
dakSheNa yajatA chApi ga~NgA dvAre sarasvatI .
vimalodA bhagavatI brahmaNA yajatA punaH .
samAhUtA yayau tatra puNye haimavate girau .. 26..\\
ekIbhUtAstatastAstu tasmi.nstIrthe samAgatAH .
sapta sArasvata.n tIrthaM tatastatprathitaM bhuvi .. 27..\\
iti sapta sarasvatyo nAmataH parikIrtitAH .
sapta sArasvata.n chaiva tIrthaM puNyaM tathA smR^itam .. 28..\\
shR^iNu ma~NkaNakasyApi kaumAra brahmachAriNaH .
ApagAmavagADhasya rAjanprakrIDitaM mahat .. 29..\\
dR^iShTvA yadR^ichchhayA tatra striyamambhasi bhArata .
snAyantI.n ruchirApA~NgI.n digvAsasamaninditAm .
sarasvatyAM mahArAja chaskande vIryamambhasi .. 30..\\
tadretaH sa tu jagrAha kalashe vai mahAtapAH .
saptadhA pravibhAga.n tu kalashasthaM jagAma ha .
tatrarShayaH saptajAtA jaGYire marutA.n gaNAH .. 31..\\
vAyuvego vAyubalo vAyuhA vAyumaNDalaH .
vAyujvAlo vAyuretA vAyuchakrashcha vIryavAn .
etamete samutpannA marutA.n janayiShNavaH .. 32..\\
idamanyachcha rAjendra shR^iNvAshcharyataraM bhuvi .
maharShR^ishcharita.n yAdR^iktriShu lokeShu vishrutam .. 33..\\
purA ma~NkaNakaH siddhaH kushAgreNeti naH shrutam .
kShataH kila kare rAja.nstasya shAkaraso.asravat .
sa vi shAkarasa.n dR^iShTvA harShAviShTaH pranR^ittavAn .. 34..\\
tatastasminpranR^itte vai sthAvara.n ja~NgamaM cha yat .
pranR^ittamubhaya.n vIra tejasA tasya mohitam .. 35..\\
brahmAdibhiH surai rAjannR^iShibhishcha tapodhanaiH .
viGYapto vai mahAdeva R^iSherarthe narAdhipa .
nAyaM nR^ityedyathA deva tathA tva.n kartumarhasi .. 36..\\
tato devo muni.n dR^iShTvA harShAviShTamatIva ha .
surANA.n hitakAmArthaM mahAdevo.abhyabhAShata .. 37..\\
bho bho brAhmaNa dharmaGYa kimarthaM narinartsi vai .
harShasthAna.n kimartha.n vai tavedaM munisattama .
tapasvino dharmapathe sthitasya dvijasattama .. 38..\\
rsi
kiM na pashyasi me brahmankarAchchhAka rasa.n shrutam .
ya.n dR^iShTva vai pranR^itto.aha.n harSheNa mahatA vibho .. 39..\\
taM prahasyAbravIddevo muni.n rAgeNa mohitam .
ahaM na vismaya.n vipra gachchhAmIti prapashya mAm .. 40..\\
evamuktvA munishreShThaM mahAdevena dhImatA .
a~NgulyagreNa rAjendra svA~NguShThastADito.abhavat .. 41..\\
tato bhasma kShatAdrAjannirgata.n himasaMnibham .
taddR^iShTvA vrIDito rAjansa muniH pAdayorgataH .. 42..\\
rsi
nAnya.n devAdahaM manye rudrAtparataraM mahat .
surAsurasya jagato gatistvamasi shUladhR^ik .. 43..\\
tvayA sR^iShTamida.n vishvaM vadantIha manIShiNaH .
tvAmeva sarva.n vishati punareva yugakShaye .. 44..\\
devairapi na shakyastvaM pariGYAtu.n kuto mayA .
tvayi sarve sma dR^ishyante surA brahmAdayo.anagha .. 45..\\
sarvastvamasi devAnA.n kartA kArayitA cha ha .
tvatprasAdAtsurAH sarve modantIhAkuto bhayAH .. 46..\\
eva.n stutvA mahAdevaM sa R^iShiH praNato.abravIt .
bhagava.nstvatprasAdAdvai tapo me na kSharediti .. 47..\\
tato devaH prItamanAstamR^iShiM punarabravIt .
tapaste vardhatA.n vipra matprasAdAtsahasradhA .
Ashrame cheha vatsyAmi tvayA sArdhamaha.n sadA .. 48..\\
sapta sArasvato chAsminyo mAmarchiShyate naraH .
na tasya durlabha.n kiM chidbhaviteha paratra cha .
sArasvata.n cha lokaM te gamiShyanti na saMshayaH .. 49..\\
etanma~NkaNakasyApi charitaM bhUri tejasaH .
sa hi putraH sajanyAyAmutpanno mAtarishvanA .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38}
vai
uShitvA tatra rAmastu sampUjyAshramavAsinaH .
tathA ma~NkaNake prIti.n shubhA.n chakre halAyudhaH .. 1..\\
dattvA dAna.n dvijAtibhyo rajanIM tAmupoShya cha .
pUjito munisa~Nghaishcha prAtarutthAya lA~NgalI .. 2..\\
anuGYApya munInsarvAnspR^iShTvA toya.n cha bhArata .
prayayau tvarito rAja.nstIrthahetormahAbalaH .. 3..\\
tata aushanasa.n tIrthamAjagAma halAyudhaH .
kapAlamochchanaM nAma yatra mukto mahAmuniH .. 4..\\
mahatA shirasA rAjangrastaja~Ngho mahodaraH .
rAkShasasya mahArAja rAma kShiptasya vai purA .. 5..\\
tatra pUrva.n tapastaptaM kAvyena sumahAtmanA .
yatrAsya nItirakhilA prAdurbhUtA mahAtmanaH .
tatrasthashchintayAmAsa daityadAnava vigraham .. 6..\\
tatprApya cha balo rAja.nstIrthapravaramuttamam .
vidhivaddhi dadau vittaM brAhmaNAnAM mahAtmanAm .. 7..\\
j
kapAlamochanaM brahmankatha.n yatra mahAmuniH .
muktaH katha.n chAsya shiro lagnaM kena cha hetunA .. 8..\\
vai
purA vai daNDakAraNye rAghaveNa mahAtmanA .
vasatA rAjashArdUla rAkShasAstatra hi.nsitAH .. 9..\\
janasthAne shirashchhinna.n rAkShasasya durAtmanaH .
kShureNa shitadhAreNa tatpapAta mahAvane .. 10..\\
mahodarasya tallagna.n ja~NghAyA.n vai yadR^ichchhayA .
vane vicharato rAjannasthi bhittvAsphurattadA .. 11..\\
sa tena lagnena tadA dvijAtirna shashAka ha .
abhigantuM mahAprAGYastIrthAnyAyatanAni cha .. 12..\\
sa pUtinA visravatA vedanArto mahAmuniH .
jagAma sarvatIrthAni pR^ithivyAmiti naH shrutam .. 13..\\
sa gatvA saritaH sarvAH samudrAMshcha mahAtapAH .
kathayAmAsa tatsarvamR^iShINAM bhAvitAtmanAm .. 14..\\
AplutaH sarvatIrtheShu na cha mokShamavAptavAn .
sa tu shushrAva viprendro munInA.n vachchanaM mahat .. 15..\\
sarasvatyAstIrthavara.n khyAtamaushanasaM tadA .
sarvapApaprashamana.n siddhakShetramanuttamam .. 16..\\
sa tu gatvA tatastatra tIrthamaushanasa.n dvijaH .
tata aushanase tIrthe tasyopaspR^ishatastadA .
tachchhirashcharaNaM muktvA papAtAntarjale tadA .. 17..\\
tataH sa virujo rAjanpUtAtmA vItakalmaShaH .
AjagAmAshramaM prItaH kR^itakR^ityo mahodaraH .. 18..\\
so.atha gatvAshramaM puNya.n vipramukto mahAtapAH .
kathayAmAsa tatsarvamR^iShINAM bhavitAtmanAm .. 19..\\
te shrutvA vachana.n tasya tatastIrthasya mAnada .
kapAlamochanamiti nAma chakruH samAgatAH .. 20..\\
tatra dattvA bahUndAyAnviprAnsampUjya mAdhavaH .
jagAma vR^iShNipravaro ruSha~NgorAshrama.n tadA .. 21..\\
yatra tapta.n tapo ghoramArShTiSheNena bhArata .
brAhmaNya.n labdhavA.nstatra vishvAmitro mahAmuniH .. 22..\\
tato haladharaH shrImAnbrAhmaNaiH parivAritaH .
jagAma yatra rAjendra ruSha~Ngustanumatyajat .. 23..\\
ruSha~NgurbrAhmaNo vR^iddhastaponityashcha bhArata .
dehanyAse kR^itamanA vichintya bahudhA bahu .. 24..\\
tataH sarvAnupAdAya tanayAnvai mahAtapAH .
ruSha~NgurabravIttatra nayadhvaM mA pR^ithUdakam .. 25..\\
viGYAyAtIta vayasa.n ruSha~Ngu.n te tapodhanAH .
ta.n vai tIrthamupAninyuH sarasvatyAstapodhanam .. 26..\\
sa taiH putraistadA dhImAnAnIto vai sarasvatIm .
puNyA.n tIrthashatopetA.n vipra sa~NghairniShevitAm .. 27..\\
sa tatra vidhinA rAjannAplutaH sumahAtapAH .
GYAtvA tIrthaguNAMshchaiva prAhedamR^iShisattamaH .
suprItaH puruShavyAghra sarvAnputrAnupAsataH .. 28..\\
sarasvatyuttare tIre yastyajedAtmanastanum .
pR^ithUdake japyaparo naina.n shvo maraNa.n tapet .. 29..\\
tatrAplutya sa dharmAtmA upaspR^ishya halAyudham .
dattvA chaiva bahUndAyAnviprANA.n vipra vatsalaH .. 30..\\
sasarja tatra bhagavA.NllokA.NllokapitAmahaH .
yatrArShTiSheNaH kauravya brAhmaNya.n saMshitavrataH .
tapasA mahatA rAjanprAptavAnR^iShisattamaH .. 31..\\
sindhudvIpashcha rAjarShirdevApishcha mahAtapAH .
brAhmaNya.n labdhavAnyatra vishvAmitro mahAmuniH .
mahAtapasvI bhagavAnugratejA mahAtapAH .. 32..\\
tatrAjagAma balavAnbalabhadraH pratApavAn .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39}
j
kathamArShTiSheNo bhagavAnvipula.n taptavA.nstapaH .
sindhudvIpaH katha.n chApi brAhmaNya.n labdhavA.nstadA .. 1..\\
devApishcha kathaM brahmanvishvAmitrash cha sattama .
tanmamAchakShva bhagavanpara.n kautUhala.n hi me .. 2..\\
vai
purA kR^itayuge rAjannArShTiSheNo dvijottamaH .
vasanguru kule nityaM nityamadhyayane rataH .. 3..\\
tasya rAjanguru kule vasato nityameva ha .
samAptiM nAgamadvidyA nApi vedA vishAM pate .. 4..\\
sa nirviNNastato rAja.nstapastepe mahAtapAH .
tato vai tapasA tena prApya vedAnanuttamAn .. 5..\\
sa vidvAnveda yuktashcha siddhashchApyR^iShisattamaH .
tatra tIrthe varAnprAdAttrIneva sumahAtapAH .. 6..\\
asmi.nstIrthe mahAnadyA adya prabhR^iti mAnavaH .
Apluto vAjimedhasya phalaM prApnoti puShkalam .. 7..\\
adya prabhR^iti naivAtra bhaya.n vyAlAdbhaviShyati .
api chAlpena yatnena phalaM prApsyati puShkalam .. 8..\\
evamuktvA mahAtejA jagAma tridivaM muniH .
eva.n siddhaH sa bhagavAnArShTiSheNaH pratApavAn .. 9..\\
tasminneva tadA tIrthe sindhudvIpaH pratApavAn .
devApishcha mahArAja brAhmaNyaM prApaturmahat .. 10..\\
tathA cha kaushikastAta taponityo jitendriyaH .
tapasA vai sutaptena brAhmaNatvamavAptavAn .. 11..\\
gAdhirnAma mahAnAsItkShatriyaH prathito bhuvi .
tasya putro.abhavadrAjanvishvAmitraH pratApavAn .. 12..\\
sa rAjA kaushikastAta mahAyogyabhavatkila .
saputramabhiShichyAtha vishvAmitraM mahAtapAH .. 13..\\
dehanyAse manashchakre tamUchuH praNatAH prajAH .
na gantavyaM mahAprAGYa trAhi chAsmAnmahAbhayAt .. 14..\\
evamuktaH pratyuvAcha tato gAdhiH prajAstadA .
vishvasya jagato goptA bhaviShyati suto mama .. 15..\\
ityuktvA tu tato gAdhirvishvAmitraM niveshya cha .
jagAma tridiva.n rAjanvishvAmitro.abhavannR^ipaH .
na cha shaknoti pR^ithivI.n yatnavAnapi rakShitum .. 16..\\
tataH shushrAva rAjA sa rAkShasebhyo mahAbhayam .
niryayau nagarAchchApi chatura~Nga balAnvitaH .. 17..\\
sa gatvA dUramadhvAna.n vasiShThAshramamabhyayAt .
tasya te sainikA rAjaMshchakrustatrAnayAnbahUn .. 18..\\
tatastu bhagavAnvipro vasiShTho.a.ashramamabhyayAt .
dadR^ishe cha tataH sarvaM bhajyamAnaM mahAvanam .. 19..\\
tasya kruddho mahArAja vasiShTho munisattamaH .
sR^ijasva shabarAnghorAniti svA.n gAmuvAcha ha .. 20..\\
tathoktA sAsR^ijaddhenuH puruShAnghoradarshanAn .
te cha tadbalamAsAdya babha~njuH sarvatodisham .. 21..\\
taddR^iShTvA vidruta.n sainyamM vishvAmitrastu gAdhijaH .
tapaH paraM manyamAnastapasyeva mano dadhe .. 22..\\
so.asmi.nstIrthavare rAjansarasvatyAH samAhitaH .
niyamaishchopavAsaishcha karshayandehamAtmanaH .. 23..\\
jalAhAro vAyubhakShaH parNAhArash cha so.abhavat .
tathA sthaNDilashAyI cha ye chAnye niyamAH pR^ithak .. 24..\\
asakR^ittasya devAstu vratavighnaM prachakrire .
na chAsya niyamAdbuddhirapayAtimahAtmanaH .. 25..\\
tataH pareNa yatnena taptvA bahuvidha.n tapaH .
tejasA bhAskarAkAro gAdhijaH samapadyata .. 26..\\
tapasA tu tathAyukta.n vishvAmitraM pitAmahaH .
amanyata mahAtejA varado varamasya tat .. 27..\\
sa tu vavre vara.n rAjansyAmahaM brAhmaNastviti .
tatheti chAbravIdbrahmA sarva lokapitAmahaH .. 28..\\
sa labdhvA tapasogreNa brAhmaNatvaM mahAyashAH .
vichachAra mahI.n kR^itsnAM kR^itakAmaH suropamaH .. 29..\\
tasmi.nstIrthavare rAmaH pradAya vividha.n vasu .
payasvinIstathA dhenUryAnAni shayanAni cha .. 30..\\
tathA vastrANyala~NkAraM bhakShyaM peya.n cha shobhanam .
adadAnmudito rAjanpUjayitvA dvijottamAn .. 31..\\
yayau rAja.nstato rAmo bakasyAshramamantikAt .
yatra tepe tapastIvra.n dAlbhyo baka iti shrutiH .. 32..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40}
vai
brahmayonibhirAkIrNa.n jagAma yadunandanaH .
yatra dAlbhyo bako rAjanpashvarthasumahA tapAH .
juhAva dhR^itarAShTrasya rAShTra.n vaichitravIryiNaH .. 1..\\
tapasA ghorarUpeNakarshayandehamAtmanaH .
krodhena mahatAviShTo dharmAtmA vai pratApavAn .. 2..\\
purA hi naimiSheyANA.n satre dvAdasha vArShike .
vR^itte vishvajito.ante vai pA~nchAlAnR^iShayo.agaman .. 3..\\
tatreshvaramayAchanta dakShiNArthaM manIShiNaH .
balAnvitAnvatsatarAnnirvyAdhInekaviMshatim .. 4..\\
tAnabravIdbako vR^iddho vibhajadhvaM pashUniti .
pashUnetAnaha.n tyaktvA bhikShiShye rAjasattamam .. 5..\\
evamuktvA tato rAjannR^iShInsarvAnpratApavAn .
jagAma dhR^itarAShTrasya bhavanaM brAhmaNottamaH .. 6..\\
sa samIpagato bhUtvA dhR^itarAShTra.n janeshvaram .
ayAchata pashUndAlbhyaH sa chaina.n ruShito.abravIt .. 7..\\
yadR^ichchhayA mR^itA dR^iShTvA gAstadA nR^ipasattama .
etAnpashUnnayakShipraM brahma bandho yadIchchhasi .. 8..\\
R^iShistvatha vachaH shrutvA chintayAmAsa dharmavit .
aho bata nR^isha.nsa.n vai vAkyamukto.asmi sa.nsadi .. 9..\\
chintayitvA muhUrta.n cha roShAviShTo dvijottamaH .
mati.n chakre vinAshAya dhR^itarAShTrasya bhUpateH .. 10..\\
sa utkR^itya mR^itAnA.n vai mA.nsAni dvijasattamaH .
juhAva dhR^itarAShTrasya rAShTraM narapateH purA .. 11..\\
avakIrNe sarasvatyAstIrthe prajvAlya pAvakam .
bako dAlbhyo mahArAja niyamaM paramAsthitaH .
sa taireva juhAvAsya rAShTraM mA.nsairmahAtapAH .. 12..\\
tasmi.nstu vidhivatsatre sampravR^itte sudAruNe .
akShIyata tato rAShTra.n dhR^itarAShTrasya pArthiva .. 13..\\
chhidyamAna yathAnanta.n vanaM parashunA vibho .
babhUvApahata.n tachchApyavakIrNamachetanam .. 14..\\
dR^iTvA tadavakIrNa.n tu rAShTra.n sa manujAdhipaH .
babhUva durmanA rAjaMshchintayAmAsa cha prabhuH .. 15..\\
mokShArthamakarodyatnaM brAhmaNaiH sahitaH purA .
athAsau pArthivaH khinnaste cha viprAstadA nR^ipa .. 16..\\
yadA chApi na shaknoti rAShTraM mochayituM nR^ipa .
atha vaiprAshnikA.nstatra paprachchha janamejaya .. 17..\\
tato vaiprAshnikAH prAhuH pashuviprakR^itastvayA .
mA.nsairabhijuhotIti tava rAShTraM munirbakaH .. 18..\\
tena te hUyamAnasya rAShTrasyAsya kShayo mahAn .
tasyaitattapasaH karma yena te hyanayo mahAn .
apA.n ku~nje sarasvatyAstaM prasAdaya pArthiva .. 19..\\
sarasvatI.n tato gatvA sa rAjA bakamabravIt .
nipatya shirasA bhUmau prA~njalirbharatarShabha .. 20..\\
prasAdaye tvA bhagavannaparAdha.n kShamasva me .
mama dInasya lubdhasya maurkhyeNa hatachetasaH .
tva.n gatistvaM cha me nAthaH prasAdaM kartumarhasi .. 21..\\
ta.n tathA vilapantaM tu shokopahatachetasam .
dR^iShTvA tasya kR^ipA jaGYe rAShTra.n tachcha vyamochayat .. 22..\\
R^iShiH prasannastasyAbhUtsa.nrambha.n cha vihAya saH .
mokShArtha.n tasya rAShTrasya juhAva punarAhutim .. 23..\\
mokShayitvA tato rAShTraM pratigR^ihya pashUnbahUn .
hR^iShTAtmA naimiShAraNya.n jagAma punareva hi .. 24..\\
dhR^itarAShTro.api dharmAtmA svasthachetA mahAmanAH .
svameva nagara.n rAjA pratipede maharddhimat .. 25..\\
tatra tIrthe mahArAja bR^ihaspatirudAradhIH .
asurANAmabhAvAya bhAvAya cha divaukasAm .. 26..\\
mA.nsairapi juhAveShTimakShIyanta tato.asurAH .
daivatairapi sambhagnA jitakAshibhirAhave .. 27..\\
tatrApi vidhivaddattvA brAhmaNebhyo mahAyashAH .
vAjinaH ku~njarAMshchaiva rathAMshchAshvatarI yutAn .. 28..\\
ratnAni cha mahArhANi dhana.n dhAnyaM cha puShkalam .
yayau tIrthaM mahAbAhuryAyAtaM pR^ithivIpate .. 29..\\
yatra yaGYe yayAtestu mahArAja sarasvatI .
sarpiH payashcha susrAva nAhuShasya mahAtmanaH .. 30..\\
tatreShTvA puruShavyAghro yayAtiH pR^ithivIpatiH .
AkrAmadUrdhvaM mudito lebhe lokAMshcha puShkalAn .. 31..\\
yayAteryajamAnasya yatra rAjansarasvatI .
prasR^itA pradadau kAmAnbrAhmaNAnAM mahAtmanAm .. 32..\\
yatra yatra hi yo vipro yAnyAnkAmAnabhIpsati .
tatra tatra sarichchhreShThA sasarja subahUnrasAn .. 33..\\
tatra devAH sagandharvAH prItA yaGYasya sampadA .
vismitA mAnuShAshchAsandR^iShTvA tA.n yaGYasampadam .. 34..\\
tatastAlaketurmahAdharmasetur
mahAtmA kR^itAtmA mahAdAnanityaH .
vasiShThApavAhaM mahAbhIma vegaM
dhR^itAtmA jitAtmA samabhyAjagAma .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41}
j
vasiShThasyApavAho vai bhImavegaH kathaM nu saH .
kimartha.n cha sarichchhreShThA tamR^iShiM pratyavAhayat .. 1..\\
kena chAsyAbhavadvaira.n kAraNaM kiM cha tatprabho .
sha.nsa pR^iShTo mahAprAGYa na hi tR^ipyAmi kathyatAm .. 2..\\
vai
vishvAmitrasya chaivarShervasiShThasya cha bhArata .
bhR^isha.n vairamabhUdrAja.nstapaH spardhA kR^itaM mahat .. 3..\\
Ashramo vai vasiShThasya sthANutIrthe.abhavanmahAn .
pUrvataH pashchimashchAsIdvishvAmitrasya dhImataH .. 4..\\
yatra sthANurmahArAja taptavAnsumahattapaH .
yatrAsya karma tadghoraM pravadanti manIShiNaH .. 5..\\
yatreShTvA bhagavAnsthANuH pUjayitvA sarasvatIm .
sthApayAmAsa tattIrtha.n sthANutIrthamiti prabho .. 6..\\
tatra sarve surAH skandamabhyaShi~nchannarAdhipa .
senApatyena mahatA surArivinibarhaNam .. 7..\\
tasminsarasvatI tIrthe vishvAmitro mahAmuniH .
vasiShTha.n chAlayAmAsa tapasogreNa tachchhR^iNu .. 8..\\
vishvAmitra vasiShThau tAvahanyahani bhArata .
spardhA.n tapaH kR^itAM tIvrAM chakratustau tapodhanau .. 9..\\
tatrApyadhikasantApo vishvAmitro mahAmuniH .
dR^iShTvA tejo vasiShThasya chintAmabhijagAma ha .
tasya buddhiriya.n hyAsIddharmanityasya bhArata .. 10..\\
iya.n sarasvatI tUrNaM matsamIpa.n tapodhanam .
AnayiShyati vegena vasiShTha.n japatA.n varam .
ihAgata.n dvijashreShTha.n haniShyAmi na saMshayaH .. 11..\\
evaM nishchitya bhagavAnvishvAmitro mahAmuniH .
sasmAra saritA.n shreShThA.n krodhasa.nraktalochanaH .. 12..\\
sA dhyAtA muninA tena vyAkulatva.n jagAma ha .
jaGYe chainaM mahAvIryaM mahAkopa.n cha bhAminI .. 13..\\
tata ena.n vepamAnA vivarNA prA~njalistadA .
upatasthe munivara.n vishvAmitraM sarasvatI .. 14..\\
hatavIrA yathA nArI sAbhavadduHkhitA bhR^isham .
brUhi ki.n karavANIti provAcha munisattamam .. 15..\\
tAmuvAcha muniH kruddho vasiShTha.n shIghramAnaya .
yAvadenaM nihanmyadya tachchhrutvA vyathitA nadI .. 16..\\
sA~njali.n tu tathA kR^itvA puNDarIkanibhekShaNA .
vivyathe suvirUDheva latA vAyusamIritA .. 17..\\
tathAgatA.n tu tAM dR^iShTvA vepamAnAM kR^itA~njalim .
vishvAmitro.abravItkrodho vasiShTha.n shIghramAnaya .. 18..\\
tato bhItA sarichchhreShThA chintayAmAsa bhArata .
ubhayoH shApayorbhItA kathametadbhaviShyati .. 19..\\
sAbhigamya vasiShTha.n tu imamarthamachodayat .
yaduktA saritA.n shreShThA vishvAmitreNa dhImatA .. 20..\\
ubhayoH shApayorbhItA vepamAnA punaH punaH .
chintayitvA mahAshApamR^iShivitrAsitA bhR^isham .. 21..\\
tA.n kR^ishAM cha vivarNAM cha dR^iShTvA chintA samanvitAm .
uvAcha rAjandharmAtmA vasiShTho dvipadA.n varaH .. 22..\\
trAhyAtmAna.n sarichchhreShThe vaha mAM shIghragAminI .
vishvAmitraH shapeddhi tvAM mA kR^ithAstva.n vichAraNAm .. 23..\\
tasya tadvachana.n shrutvA kR^ipA shIlasya sA sarit .
chintayAmAsa kauravya ki.n kR^ita.n sukR^itaM bhavet .. 24..\\
tasyAshchintA samutpannA vasiShTho mayyatIva hi .
kR^itavAnhi dayAM nitya.n tasya kArya.n hitaM mayA .. 25..\\
atha kUle svake rAja~njapantamR^iShisattamam .
juhvAna.n kaushikaM prekShya sarasvatyabhyachintayat .. 26..\\
idamantaramityeva tataH sA saritA.n varA .
kUlApahAramakarotsvena vegena sA sarit .. 27..\\
tena kUlApahAreNa maitrAvaruNirauhyata .
uhyamAnashcha tuShTAva tadA rAjansarasvatIm .. 28..\\
pitAmahasya sarasaH pravR^ittAsi sarasvati .
vyApta.n chedaM jagatsarvaM tavaivAmbhobhiruttamaiH .. 29..\\
tvamevAkAshagA devi megheShUtsR^ijase payaH .
sarvAshchApastvameveti tvatto vayamadhImahe .. 30..\\
puShTirdyutistathA kIrtiH siddhirvR^iddhirumA tathA .
tvameva vANI svAhA tva.n tvayyAyattamidaM jagat .
tvameva sarvabhUteShu vasasIha chaturvidhA .. 31..\\
eva.n sarasvatI rAjanstUyamAnA maharShiNA .
vegenovAha ta.n vipraM vishvAmitrAshramaM prati .
nyavedayata chAbhIkShNa.n vishvAmitrAya taM munim .. 32..\\
tamAnIta.n sarasvatyA dR^iShTvA kopasamanvitaH .
athAnveShatpraharaNa.n vasiShThAnta kara.n tadA .. 33..\\
ta.n tu kruddhamabhiprekShya brahmahatyA bhayAnnadI .
apovAha vasiShTha.n tu prAchIM dishamatandritA .
ubhayoH kurvatI vAkya.n va~nchayitvA tu gAdhijam .. 34..\\
tato.apavAhita.n dR^iShTvA vasiShThamR^iShisattamam .
abravIdatha sa~Nkruddho vishvAmitro hyamarShaNaH .. 35..\\
yasmAnmA tva.n sarichchhreShThe va~nchayitvA punargatA .
shoNita.n vaha kalyANi rakSho grAmaNi saMmatam .. 36..\\
tataH sarasvatI shaptA vishvAmitreNa dhImatA .
avahachchhoNitonmishra.n toya.n sa.nvatsaraM tadA .. 37..\\
atharShayashcha devAshcha gandharvApsarasastathA .
sarasvatI.n tathA dR^iShTvA babhUvurbhR^ishaduHkhitAH .. 38..\\
eva.n vasiShThApavAho loke khyAto janAdhipa .
Agachchhachcha punarmArga.n svameva saritAM varA .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42}
s
sA shaptA tena kruddhena vishvAmitreNa dhImatA .
tasmi.nstIrthavare shubhre shoNita.n samupAvahat .. 1..\\
athAjagmustato rAjanrAkShasAstatra bhArata .
tatra te shoNita.n sarve pibantaH sukhamAsate .. 2..\\
tR^iptAshcha subhR^isha.n tena sukhitA vigatajvarAH .
nR^ityantashcha hasantashcha yathA svargajitastathA .. 3..\\
kasya chittvatha kAlasya R^iShayaH satapo dhanAH .
tIrthayAtrA.n samAjagmuH sarasvatyAM mahIpate .. 4..\\
teShu sarveShu tIrtheShu Aplutya munipu~NgavAH .
prApya prItiM parA.n chApi tapo lubdhA vishAradAH .
prayayurhi tato rAjanyena tIrtha.n hi tattathA .. 5..\\
athAgamya mahAbhAgAstattIrtha.n dAruNaM tadA .
dR^iShTvA toya.n sarasvatyAH shoNitena pariplutam .
pIyamAna.n cha rakShobhirbahubhirnR^ipasattama .. 6..\\
tAndR^iShTva rAkShasAnrAjanmunayaH saMshitavratAH .
pAritrANe sarasvatyAH para.n yatnaM prachakrire .. 7..\\
te tu sarve mahAbhAgAH samAgamya mahAvratAH .
AhUya saritA.n shreShThAmidaM vachanamabruvan .. 8..\\
kAraNaM brUhi kalyANi kimartha.n te hrado hyayam .
evamAkulatA.n yAtaH shrutvA pAsyAmahe vayam .. 9..\\
tataH sA sarvamAchchaShTa yathAvR^ittaM pravepatI .
duHkhitAmatha tA.n dR^iShTvA ta Uchurvai tapodhanAH .. 10..\\
kAraNa.n shrutamasmAbhiH shApAshchaiva shruto.anagha .
kariShyanti tu yatprApta.n sarva eva tapodhanAH .. 11..\\
evamuktvA sarichchhreShThAmUchuste.atha parasparam .
vimochayAmahe sarve shApAdetA.n sarasvatIm .. 12..\\
teShA.n tu vachanAdeva prakR^itisthA sarasvatI .
prasAnna sAlilA jaGYe yathApUrva.n tathaiva hi .
vimuktA cha sarichchhreShThA vibabhau sA yathA purA .. 13..\\
dR^iShTvA toya.n sarasvatyA munibhistaistathA kR^itam .
kR^itA~njalIstato rAjanrAkShasAH kShudhayArditAH .
UchustAnvai munI sarvAnkR^ipA yuktAnpunaH punaH .. 14..\\
vaya.n hi kShudhitAshchaiva dhArmAddhInAshcha shAshvatAt .
na cha naH kAmakAro.aya.n yadvayaM pApakAriNaH .. 15..\\
yuShmAka.n chApramAdena duShkR^itena cha karmaNA .
pakSho.aya.n vardhate.asmAkaM yataH sma brahmarAkShasAH .. 16..\\
eva.n hi vaishyashUdrANA.n kShatriyANAM tathaiva cha .
ye brAhmaNAnpradviShAnti te bhavantIha rAkShasAH .. 17..\\
AchAryamR^itvija.n chaiva guru.n vR^iddhajanaM tathA .
prANino ye.avamanyante te bhavantIha rAkShasAH .
yoShitA.n chaiva pApAnA.n yonidoSheNa vardhate .. 18..\\
tatkurudhvamihAsmAka.n kAruNyaM dvijasattamAH .
shaktA bhavantaH sarveShA.n lokAnAmapi tAraNe .. 19..\\
teShA.n te munayaH shrutvA tuShTuvustAM mahAnadIm .
mokShArtha.n rakShasA.n teShAmUchuH prayata mAnasAH .. 20..\\
kShuta kITAvapanna.n cha yachchochchhiShTAshitaM bhavet .
keshAvapannamAdhUtamArugNamapi yadbhavet .
shvabhiH sa.nspR^iShTamanna.n cha bhAgo.asau rakShasAm iha .. 21..\\
tasmAjGYAtvA sadA vidvAnetAnyannAni varjayet .
rAkShasAnnamasau bhu~Nkte yo bhu~Nkte hyannamIdR^isham .. 22..\\
shodhayitvA tatastIrthamR^iShayaste tapodhanAH .
mokShArtha.n rAkShasAnA.n cha nadIM tAM pratyachodayan .. 23..\\
maharShINAM mata.n GYAtvA tataH sA saritAM varA .
aruNAmAnayAmAsa svA.n tanuM puruSharShabha .. 24..\\
tasyA.n te rAkShasAH snAtvA tanUstyaktvA divaM gatAH .
aruNAyAM mahArAja brahmahatyApahA hi sA .. 25..\\
etamarthamabhiGYAya devarAjaH shatakratuH .
tasmi.nstIrthavare snAtvA vimuktaH pApmanA kila .. 26..\\
j
kimarthaM bhagavA~nshakro brahmahatyAmavAptavAn .
kathamasmiMshcha tIrthe vai AplutyAkalmasho.abhavat .. 27..\\
vai
shR^iNuShvaitadupAkhyAna.n yathAvR^itta.n janeshvara .
yathA bibheda samayaM namuchervAsavaH purA .. 28..\\
namuchirvAsavAdbhItaH sUryarashmi.n samAvishat .
tenendraH sakhyamakarotsamaya.n chedamabravIt .. 29..\\
nArdreNa tvA na shuShkeNa na rAtrau nApi vAhani .
vadhiShyAmyasurashreShTha sakhe satyena te shape .. 30..\\
eva.n sa kR^itvA samayaM sR^iShTvA nIhAramIshvaraH .
chichchhedAsya shiro rAjannapAM phenena vAsavaH .. 31..\\
tachchhiro namucheshchhinnaM pR^iShThataH shakramanvayAt .
he mitrahanpApa iti bruvANa.n shakramantikAt .. 32..\\
eva.n sa shirasA tena chodyamAnaH punaH punaH .
pitAmahAya santapta evamarthaM nyavedayat .. 33..\\
tamabravIllokagururaruNAyA.n yathAvidhi .
iShTopaspR^isha devendra brahmahatyApahA hi sA .. 34..\\
ityuktaH sA sarasvatyAH ku~nje vai janamejaya .
iShTvA yathAvadbalabhiraruNAyAmupAsspR^ishat .. 35..\\
sa muktaH pApmanA tena brahmahatyA kR^itena ha .
jagAma sa.nhR^iShTamanAstridiva.n tridasheshvaraH .. 36..\\
shirastachchApi namuchestatraivAplutya bhArata .
lokAnkAmadughAnprAptamakShayAnrAjasattama .. 37..\\
tatrApyupaspR^ishya balo mahAtmA
dattvA cha dAnAni pR^ithagvidhAni .
avApya dharmaM paramArya karmA
jagAma somasya mahatsa tIrtham .. 38..\\
yatrAjayadrAjasUyena somaH
sAkShAtpurA vidhivatpArthivendra .
atrirdhImAnvipramukhyo babhUva
hotA yasminkratumukhye mahAtmA .. 39..\\
yasyAnte.abhUtsumahAndAnavAnAM
daiteyAnA.n rAkShasAnA.n cha devaiH .
sa sa~NgrAmastArakAkhyaH sutIvro
yatra skandastArakAkhya.n jaghAna .. 40..\\
senApatya.n labdhavAndevatAnAM
mahAseno yatra daityAnta kartA .
sAkShAchchAtra nyavasatkArttikeyaH
sadA kumAro yatra sa plakSharAjaH .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43}
j
sarasvatyAH prabhAvo.ayamuktaste dvijasAttama .
kumArasyAbhiSheka.n tu brahmanvyAkhyAtumarhasi .. 1..\\
yasminkAle cha deshe cha yathA cha vadatA.n vara .
yaishchAbhiShikto bhagavAnvidhinA yena cha prabhuH .. 2..\\
skando yathA cha daityAnAmakarotkadanaM mahat .
tathA me sarvamAchakShva para.n kautUhala.n hi me .. 3..\\
vai
kuruvaMshasya sadR^ishamida.n kautUhalaM tava .
harShAmutpAdayatyetadvacho me janamejaya .. 4..\\
hanta te kathayiShyAmi shR^iNvAnasya janAdhipa .
abhiSheka.n kumArasya prabhAvaM cha mahAtmanaH .. 5..\\
tejo mAheshvara.n skannamagnau prapatitaM purA .
tatsarvabhakSho bhagavAnnAshakaddagdhumakShayam .. 6..\\
tenAsIdati tejasvI dIptimAnhavyahAvanaH .
na chaiva dhArayAmAsa garbha.n tejomayaM tadA .. 7..\\
sA ga~NgAmabhisA~Ngamya niyogAdbrahmaNaH prabhuH .
garbhamAhitavAndivyaM bhAskaropama tejasam .. 8..\\
atha ga~NgApi ta.n garbhamasahantI vidhAraNe .
utsasarja girau ramye himavatyamarArchite .. 9..\\
sa tatra vavR^idhe lokAnAvR^itya jvalanAtmajaH .
dadR^ishurjvalanAkAra.n taM garbhamatha kR^ittikAH .. 10..\\
sharastambe mahAtmAnamanalAtmajamIshvaram .
mamAyamiti tAH sarvAH putrArthinyo.abhichakramuH .. 11..\\
tAsA.n viditvA bhAva.n taM mAtR^INAM bhagavAnprabhuH .
prasnutAnAM payaH ShaDbhirvadanairapibattadA .. 12..\\
taM prabhAva.n samAlakShya tasya bAlasya kR^ittikAH .
para.n vismayamApannA devyo divyavapurdharAH .. 13..\\
yatrotsR^iShTaH sa bhagavAnga~NgayA girimUrdhani .
sa shailaH kA~nchanaH sarvaH sambabhau kurusattama .. 14..\\
vardhatA chaiva garbheNa pR^ithivI tena ra~njitA .
atashcha sarve sa.nvR^ittA girayaH kA~nchanAkarAH .. 15..\\
kumArashcha mahAvIryaH kArttikeya iti smR^itaH .
gA~NgeyaH pUrvamabhavanmahAyogabalAnvitaH .. 16..\\
sa devastapasA chaiva vIryeNa cha samanvitaH .
vavR^idhe.atIva rAjendra chandravatpriyadarshanaH .. 17..\\
sa tasminkA~nchane divye sharastambe shriyA vR^itaH .
stUyamAnastadA shete gandharvairmunibhistathA .. 18..\\
tathainamanvanR^ityanta devakanyAH sahasrashaH .
divyavAditra nR^ittaGYAH stuvantyashchArudarshanAH .. 19..\\
anvAste cha nadI deva.n ga~NgA vai saritA.n varA .
dadhAra pR^ithivI chainaM bibhratI rUpamuttamam .. 20..\\
jAtakarmAdikAstasya kriyAshchakre bR^ihaspatiH .
vedashchaina.n chaturmUrtirupatasthe kR^itA~njaliH .. 21..\\
dhanurvedashchatuShpAdaH shastragrAmaH sasa~NgrahaH .
tathaina.n samupAtiShThAtsAkShAdvANI cha kevalA .. 22..\\
sa dadarsha mahAvIrya.n devadevamumApatim .
shailaputryA sahAsInaM bhUtasa~Ngha shatairvR^itam .. 23..\\
nikAyA bhUtasa~NghAnAM paraMmAdbhuta darshanAH .
vikR^itA vikR^itAkArA vikR^itAbharaNa dhvajAH .. 24..\\
vyAghrasi.nharkSha vadanA biDAla makarAnanAH .
vR^iShadaMsha mukhAshchAnye gajoShTravadanAstathA .. 25..\\
ulUka vadanAH ke chidgR^idhragomAyudarshanAH .
krau~nchapArAvata nibhairvadanai rA~Nkavairapi .. 26..\\
shvAvitshakyaka godhAnA.n kharaiDaka gavAM tathA .
sAdR^ishAni vapUMShyanye tatra tatra vyadhArayan .. 27..\\
ke chichchhailAmbuda prakhyAshchakrAlAta gadAyudhAH .
kechchida~njana pu~njAbhAH ke chichchhvetAchalaprabhAH .. 28..\\
sapta mAtR^igaNAshchaiva samAjagmurvishAM pate .
sAdhyA vishve.atha maruto vasavaH pitarastathA .. 29..\\
rudrAdityAstathA siddhA bhujagA.n dAnavAH khagAH .
brahmA svayambhUrbhagavAnsaputraH saha viShNunA .. 30..\\
shakrastathAbhyayAddraShTu.n kumAra varamachyutam .
nAradapramukhAshchApi devagandharvasattamAH .. 31..\\
devarShayashcha siddhAshcha bR^ihaspatipurogamAH .
R^ibbhavo nAma varadA devAnAmapi devatAH .
te.api tatra samAjagmuryAmA dhAmAshcha sarvashaH .. 32..\\
sa tu bAlo.api bhagavAnmahAyogabalAnvitaH .
abhyAjagAma devesha.n shUlahastaM pinAkinam .. 33..\\
tamArajantamAlakShya shivasyAsInmanogatam .
yugapachchhailaputryAshcha ga~NgAyAH pAvakasya cha .. 34..\\
kiM nu pUrvamayaM bAlo gauravAdabhyupaiShyati .
api mAmiti sarveShA.n teShAmAsInmanogatam .. 35..\\
teShAmetamabhiprAya.n chaturNAmupalakShya saH .
yugapadyogamAsthAya sasArja vividhAstanUH .. 36..\\
tato.abhavachchaturmUrtiH kShaNena bhagavAnprabhuH .
skandaH shAkho vishAkhashcha naigameShashcha pR^iShThataH .. 37..\\
eva.n sa kR^itvA hyAtmAna.n chaturdhA bhagavAnprabhuH .
yato rudrastataH skando jagAmAdbhuta darshanaH .. 38..\\
vishAkhastu yayau yena devI girivarAtmajA .
shAkho yayau cha bhagavAnvAyumUrtirvibhAvasum .
naigameSho.agamadga~NgA.n kumAraH pAvakaprabhaH .. 39..\\
sarve bhAsvaradehAste chatvAraH samarUpiNaH .
tAnsamabhyayuravyagrAstadadbhutamivAbhavat .. 40..\\
hAhAkAro mahAnAsIddevadAnavarakShasAm .
taddR^iShTvA mahadAshcharyamadbhuta.n lomaharShaNam .. 41..\\
tato rudrashcha devI cha pAvakashcha pitAmaham .
ga~NgayA sahitAH sarve praNipeturjagatpatim .. 42..\\
praNipatya tataste tu vidhivadrAjapu~Ngava .
idamUchurvacho rAjankArttikeya priyepsayA .. 43..\\
asya bAlasya bhagavannAdhipatya.n yathepsitam .
asminpriyArtha.n devesha sAdR^ishaM dAtumarhasi .. 44..\\
tataH sa bhagavAndhImAnsarvalokapitAmahaH .
manasA chintayAmAsa kimaya.n labhatAm iti .. 45..\\
aishvaryANi hi sarvANi devagandharvarakShasAm .
bhUtayakShaviha~NgAnAM pannagAnA.n cha sarvashaH .. 46..\\
pUrvamevAdideshAsau nikAyeShu mahAtmanAm .
samartha.n cha tamaishvarye mahAmatiramanyata .. 47..\\
tato muhUrta.n sa dhyAtvA devAnAM shreyasi sthitaH .
senApatya.n dadau tasmai sarvabhUteShu bhArata .. 48..\\
sarvadeva nikAyAnA.n ye rAjAnaH parishrutAH .
tAnsarvAnvyAdideshAsmai sarvabhUtapitAmahaH .. 49..\\
tataH kumAramAdAya devA brahmapurogamAH .
abhiShekArthamAjagmuH shailendra.n sahitAstataH .. 50..\\
puNyA.n haimavatI.n devIM sarichchhreShThAM sarasvatIm .
samantapa~nchake yA vai triShu lokeShu vishrutA .. 51..\\
tatra tIre sarasvatyAH puNye sarvaguNAnvite .
niShedurdevagandharvAH sarve sampUrNamAnasAH .. 52..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44}
vai
tato.abhiShekA sambhArAnsarvAnsambhR^itya shAstrataH .
bR^ihaspatiH samiddhe.agnau juhAvAjya.n yathAvidhi .. 1..\\
tato himavatA datte maNipravara shobhite .
dIvya ratnAchite divye niShaNNaH paramAsane .. 2..\\
sarvama~Ngala sambhArairvidhimantrapuraskR^itam .
AbhiShechanika.n dravyaM gR^ihItvA devatA gaNAH .. 3..\\
indrAviShNU mahAvIryau sUryAchandramasau tathA .
dhAtA chaiva vidhAtA cha tathA chaivAnilAnalau .. 4..\\
pUShNA bhagenAryamNA cha aMshena cha vivasvatA .
rudrashcha sahito dhImAnmitreNa varuNena cha .. 5..\\
rudrairvasubhirAdityairashvibhyA.n cha vR^itaH prabhuH .
vishve devairmarudbhishcha sAdhyaishcha pitR^ibhiH saha .. 6..\\
gandharvairapsarobhishcha yakSharAkShasa pannagaiH .
devarShibhirasa~NkhyeyaistathA brahmarShibhirvaraiH .. 7..\\
vaikhAnasairvAlakhilyairvAyvAhArairmarIchipaiH .
bhR^igubhishchA~Ngirobhishcha yatibhishcha mahAtmabhiH .
sarvairvidyAdharaiH puNyairyogasiddhaistathA vR^itaH .. 8..\\
pitAmahaH pulastyashcha pulahashcha mahAtapAH .
a~NgirAH kashyapo.atrishcha marIchirbhR^igureva cha .. 9..\\
R^iturharaH prachetAshcha manurdakShastathaiva cha .
R^itavashcha grahAshchaiva jyotIMShi cha vishAM pate .. 10..\\
mUrtimatyashcha sarito vedAshchaiva sanAtanAH .
samudrAshcha hradAshchaiva tIrthAni vividhAni cha .
pR^ithivI dyaurdishashchaiva pAdapAshcha janAdhipa .. 11..\\
aditirdeva mAtA cha hrIH shrIH svAhA sarasvatI .
umA shachI sinIvAlI tathA chAnumatiH kuhUH .
rAkA cha dhiShaNA chaiva patnyashchAnyA divaukasAm .. 12..\\
himavAMshchaiva vindhyashcha merushchAneka shR^i~NgavAn .
airAvataH sAnucharaH kalAH kAShTAstathaiva cha .
mAsArdha mAsA R^itavastathA rAtryahanI nR^ipa .. 13..\\
uchchaiHshravA hayashreShTho nAgarAjashcha vAmanaH .
aruNo garuDashchaiva vR^ikShAshchauShadhibhiH saha .. 14..\\
dharmashcha bhagavAndevaH samAjagmurhi sa~NgatAH .
kAlo yamashcha mR^ityushcha yamasyAnucharAsh cha ye .. 15..\\
bahulatvAchcha noktA ye vividhA devatA gaNAH .
te kumArAbhiShekArtha.n samAjagmustatastataH .. 16..\\
jagR^ihuste tadA rAjansarva eva divaukasaH .
AbhiShechanikaM bhANDaM ma~NgalAni cha sarvashaH .. 17..\\
divyasambhAra sa.nyuktaiH kalashaiH kA~nchanairnR^ipa .
sarasvatIbhiH puNyAbhirdivyatoyabhireva tu .. 18..\\
abhyaShi~nchankumAra.n vai samprahR^iShTA divaukasaH .
senApatiM mahAtmAnamasurANAM bhayAvaham .. 19..\\
purA yathA mahArAja varuNa.n vai jaleshvaram .
tathAbhyaShi~nchadbhagavAnbrahmA lokapitAmahaH .
kashyapashcha mahAtejA ye chAnye nAnukIrtitAH .. 20..\\
tasmai brahmA dadau prIto balino vAtara.nhasaH .
kAmavIryadharAnsiddhAnmahApAriShadAnprabhuH .. 21..\\
nandiSheNa.n lohitAkSha.n ghaNDA karNaM cha saMmatam .
chaturthamasyAnuchara.n khyAtaM kumudamAlinam .. 22..\\
tataH sthANuM mahAvegaM mahApAriShaDa.n kratum .
mAyA shatadhara.n kAmaM kAmavIryabalAnvitam .
dadau skandAya rAjendra surArivinibarhaNam .. 23..\\
sa hi devAsure yuddhe daityAnAM bhImakarmaNAm .
jaghAna dorbhyA.n sa~NkruddhaH prayutAni chaturdasha .. 24..\\
tathA deva dadustasmai senAM nairR^itasA~NkulAm .
devashatrukShayakarImajayyA.n vishvarUpiNIm .. 25..\\
jayashabda.n tatashchakrurdevAH sarve savAsavAH .
gandharvayakShA rakShA.nsi munayaH pitarastathA .. 26..\\
yamaH prAdAdanucharau yama kAlopamAvubhau .
unmAtha.n cha pramAthaM cha mahAvIryau mahAdyutI .. 27..\\
subhrAjo bhAskarashchaiva yau tau sUryAnuyAyinau .
tau sUryaH kArttikeyAya dadau prItaH pratApavAn .. 28..\\
kailAsashR^i~Ngasa~NkAshau shvetamAlyAnulepanau .
somo.apyanucharau prAdAnmaNi.n sumaNimeva cha .. 29..\\
jvAlA jihva.n tathA jyotirAtmajAya hutAshanaH .
dadAvanucharau shUrau parasainyapramAthinau .. 30..\\
parigha.n cha vaTaM chaiva bhImaM cha sumahAbalam .
dahati.n dahanaM chaiva prachaNDau vIryasaMmatau .
aMsho.apyanucharAnpa~ncha dadau skandAya dhImate .. 31..\\
utkroshaM pa~Nkaja.n chaiva vajradaNDadharAvubhau .
dadAvanala putrAya vAsavaH paravIrahA .
tau hi shatrUnmahendrasya jaghnatuH samare bahUn .. 32..\\
chakra.n vikramaka.n chaiva sa~NkramaM cha mahAbalam .
skandAya trInanucharAndadau viShNurmahAyashAH .. 33..\\
vardhanaM nandana.n chaiva sarvavidyA vishAradau .
skandAya dadatuH prItAvashvinau bharatarShabha .. 34..\\
kundana.n kusumaM chaiva kumudaM cha mahAyashAH .
DambarADambarau chaiva dadau dhAtA mahAtmane .. 35..\\
vakrAnuvakrau balinau meShavaktrau balotkaTau .
dadau tvaShTA mahAmAyau skandAyAnucharau varau .. 36..\\
suvrata.n satyasandha.n cha dadau mitro mahAtmane .
kumArAya mahAtmAnau tapo vidyAdharau prabhuH .. 37..\\
sudarshanIyau varadau triShu lokeShu vishrutau .
suprabha.n cha mahAtmAna.n shubhakarmANameva cha .
kArttikeyAya samprAdAdvidhAtA lokavishrutau .. 38..\\
pAlitaka.n kAlikaM cha mahAmAyAvinAvubhau .
pUShA cha pArShadau prAdAtkArttikeyAya bhArata .. 39..\\
bala.n chAtibalaM chaiva mahAvaktrau mahAbalau .
pradadau kArttikeyAya vAyurbharatasattama .. 40..\\
ghasa.n chAtighasaM chaiva timivaktrau mahAbalau .
pradadau kArttikeyAya varuNaH satyasa~NgaraH .. 41..\\
suvarchchasaM mahAtmAna.n tathaivApyativarchasAm .
himavAnpradadau rAjanhutAshanasutAya vai .. 42..\\
kA~nchana.n cha mahAtmAnaM meghamAlinameva cha .
dadAvAnucharau meruragniputrAya bhArata .. 43..\\
sthira.n chAtisthiraM chaiva merurevAparau dadau .
mahAtmane.agniputrAya mahAbalaparAkramau .. 44..\\
uchchhrita.n chAtishR^i~NgaM cha mahApAShANa yodhanau .
pradadAvagniputrAya vindhyaH pAriShadAvubhau .. 45..\\
sa~Ngraha.n vigraha.n chaiva samudro.api gadAdharau .
pradadAvagniputrAya mahApAriShadAvubhau .. 46..\\
unmAdaM puShpadanta.n cha sha~NkukarNaM tathaiva cha .
pradadAvagniputrAya pArvatI shubhadarshanA .. 47..\\
jayaM mahAjaya.n chaiva nAgau jvalanasUnave .
pradadau puruShavyAghra vAsukiH pannageshvaraH .. 48..\\
eva.n sAkhyAshcha rudrAshcha vasavaH pitarastathA .
sAgarAH saritashchaiva girayashcha mahAbalAH .. 49..\\
daduH senAgaNAdhyakShA~nshUlapaTTishadhAriNaH .
divyapraharaNopetAnnAnAveShavibhUShitAn .. 50..\\
shR^iNu nAmAni chAnyeShA.n ye.anye skandasya sainikAH .
vividhAyudhasampannAshchitrAbharaNa varmiNaH .. 51..\\
sha~NkukarNo nikumbhashcha padmaH kumuda eva cha .
ananto dvAdasha bhujastathA kR^iShNopakR^iShNakau .. 52..\\
droNa shravAH kapiskandhaH kA~nchanAkSho jala.n dhamaH .
akShasantarjano rAjankunadIkastamo.abhrakR^it .. 53..\\
ekAkSho dvAdashAkShashcha tathaivaika jaTaH prabhuH .
sahasrabAhurvikaTo vyAghrAkShaH kShitikampanaH .. 54..\\
puNyanAmA sunAmA cha suvaktraH priyadarshanaH .
parishrutaH koka nadaH priya mAlyAnulepanaH .. 55..\\
ajodaro gajashirAH skandhAkShaH shatalochanaH .
jvAlA jihvaH karAlashcha sitakesho jaTI hariH .. 56..\\
chaturdaMShTro.aShTa jihvashcha meghanAdaH pR^ithushravAH .
vidyudakSho dhanurvaktro jaTharo mArutAshanaH .. 57..\\
udarAkSho jhaShAkShashcha vajranAbho vasu prabhaH .
samudravego rAjendra shailakampI tathaiva cha .. 58..\\
putra meShaH pravAhashcha tathA nandopanandakau .
dhUmraH shvetaH kali~Ngashcha siddhArtho varadastathA .. 59..\\
priyakashchaiva nandashcha gonandashcha pratApavAn .
Anandashcha pramodashcha svastiko dhruvakastathA .. 60..\\
kShemavApaH sujAtashcha siddhayAtrashcha bhArata .
govrajaH kanakApIDo mahApAriShadeshvaraH .. 61..\\
gAyano hasanashchaiva bANaH khaDgashcha vIryavAn .
vaitAlI chAtitAlI cha tathA katika vAtikau .. 62..\\
ha.nsajaH pa~NkadigdhA~NgaH samudronmAdanash cha ha .
raNotkaTaH prahAsashcha shvetashIrShashcha nandakaH .. 63..\\
kAlakaNThaH prabhAsashcha tathA kumbhANDako.aparaH .
kAlakAkShaH sitashchaiva bhUtalonmathanastathA .. 64..\\
yaGYavAhaH pravAhashcha deva yAjI cha somapaH .
sajAlashcha mahAtejAH kratha krAthau cha bhArata .. 65..\\
tuhanashcha tuhAnashcha chitradevashcha vIryavAn .
madhuraH suprasAdashcha kirITI cha mahAbalaH .. 66..\\
vasavo madhuvarNashcha kalashodara eva cha .
dhamanto manmathakaraH sUchIvaktrashcha vIryavAn .. 67..\\
shvetavaktraH suvaktrashcha chAru vaktrashcha pANDuraH .
daNDabAhuH subAhushcha rajaH kokilakastathA .. 68..\\
achalaH kanakAkShashcha bAlAnAmayikaH prabhuH .
sa~ncArakaH koka nado gR^idhravaktrashcha jambukaH .. 69..\\
lohAsha vaktro jaTharaH kumbhavaktrashcha kuNDakaH .
madgugrIvashcha kR^iShNaujA ha.nsavaktrashcha chandra bhAH .. 70..\\
pANikUrmA cha shambUkaH pa~nchavaktrashcha shikShakaH .
chASha vaktrashcha jambUkaH shAkavaktrashcha kuNDakaH .. 71..\\
yogayuktA mahAtmAnaH satataM brAhmaNa priyAH .
paitAmahA mahAtmAno mahApAriShadAsh cha ha .
yauvanasthAshcha bAlAshcha vR^iddhAsh cha janamejaya .. 72..\\
sahasrashaH pAriShadAH kumAramupatasthire .
vaktrairnAnAvidhairye tu shR^iNu tA~n janamejaya .. 73..\\
kUrmakukkuTavaktrAshcha shasholUka mukhAstathA .
kharoShTravadanAshchaiva varAhavadanAstathA .. 74..\\
manuShyameSha vaktrAshcha sR^igAlavadanAstathA .
bhImA makara vaktrAshcha shishumAra mukhAstathA .. 75..\\
mArjArashashavaktrAshcha dIrghavaktrAshcha bhArata .
nakulolUka vatrAshcha shvavAktrAshcha tathApare .. 76..\\
Akhu babhruka vaktrashcha mayUravadanAstathA .
matsyameShAnanAshchAnye ajAvi mahiShAnanAH .. 77..\\
R^ikShashArdUla vaktrAshcha dvIpisi.nhAnanAstathA .
bhImA gajAnanAshchaiva tathA nakramukhAH pare .. 78..\\
garuDAnanAH khaDgamukhA vR^ikakAkamukhAstathA .
gokharoShTra mukhAshchAnye vR^iShadaMsha mukhAstathA .. 79..\\
mahAjaThara pAdA~NgAstArakAkshAshcha bhArata .
pArAvata mukhAshchAnye tathA vR^iShamukhAH pare .. 80..\\
kokilA vadanAshchAnye shyenatittirikAnanAH .
kR^ikalAsa mukhAshchaiva virajo.ambaradhAriNaH .. 81..\\
vyAlavaktrAH shUlamukhAshchaNDavaktrAH shatAnanAH .
AshIviShAshchIradharA gonAsAvaraNAstathA .. 82..\\
sthUlodarAH kR^ishA~NgAshcha sthUlA~Ngashcha kR^ishodarAH .
hrasvagrIvA mahAkarNA nAnAvyAlavibhUShitAH .. 83..\\
gajendra charma vasanAstathA kR^iShNAjinAmbarAH .
skandhe mukhA mahArAja tathA hyudarato mukhAH .. 84..\\
pR^iShThe mukhA hanumukhAstathA ja~NghA mukhA api .
pArshvAnanAshcha bahavo nAnAdeshamukhAstathA .. 85..\\
tathA kITa pata~NgAnA.n sadR^ishAsyA gaNeshvarAH .
nAnAvyAlamukhAshchAnye bahu bAhushiro dharAH .. 86..\\
nAnAvR^ikShabhujAH kechchitkaTi shIrShAstathApare .
bhuja~Ngabhoga vadanA nAnAgulmanivAsinaH .. 87..\\
chIrasa.nvR^ita gAtrAshcha tathA phalakavAsasaH .
nAnAveShadharAshchaiva charma vAsasa eva cha .. 88..\\
uShNIShiNo mukuTinaH kambugrIvAH suvarchasaH .
kirITinaH pa~ncha shikhAstathA kaThina mUrdhajAH .. 89..\\
trishiThA dvishikhAshchaiva tathA sapta shikhAH pare .
shikhaNDino mukuTino muNDAshcha jaTilAstathA .. 90..\\
chitramAlyadharAH kechchitkechchidromAnanAstathA .
divyamAlyAmbaradharAH satataM priyavigrahAH .. 91..\\
kR^iShNA nirmA.nsa vaktrAshcha dIrghapR^iShTA nirUdarAH .
sthUlapR^iShThA hrasvapR^iShThAH pralambodara mehanAH .. 92..\\
mahAbhujA hrasvabhujA hrasvagAtrashcha vAmanAH .
kubjAshcha dIrghaja~NghAshcha hastikarNa shirodharAH .. 93..\\
hastinAsAH kUrmanAsA vR^ikanAsAstathApare .
dIrghauShThA dIrghajihvAshcha vikarAlA hyadhomukhAH .. 94..\\
mahAdaMShTrA hrasvadaMShTrAshchaturdaMShTrAstathApare .
vAraNendra nibhAshchAnye bhImA rAjansahasrashaH .. 95..\\
suvibhaktasharIrAshcha dIptimantaH svala~NkR^itAH .
pi~NgAkShAH sha~NkukarNAshcha vakranAsAshcha bhArata .. 96..\\
pR^ithu daMShTrAmahA daMShTrAH sthUlauShThA hari mUrdhajAH .
nAnA pAdauShTha daMShTrAshcha nAhA hastashiro dharAH .
nAnA varmabhirAchchhannA nAnA bhAShAshcha bhArata .. 97..\\
kushalA deshabhAShAsu jalpanto.anyonyamIshvarAH .
hR^iShTAH paripatanti sma mahApAriShadAstathA .. 98..\\
dIrghagrIvA dIrghanakhA dIrghapAdashiro bhujAH .
pi~NgAkShA nIlakaNThAshcha lambakarNAshcha bhArata .. 99..\\
vR^ikodara nibhAshchaiva ke chida~njanasaMnibhAH .
shvetA~NgA lohitagrIvAH pi~NgAkShAshcha tathApare .
kalmAShA bahavo rAjaMshchitravarNAshcha bhArata .. 100..\\
chAmarApIDaka nibhAH shvetalohita rAjayaH .
nAnAvarNAH savarNAshcha mayUrasadR^ishaprabhAH .. 101..\\
punaH praharaNAnyeShA.n kIrtyamAnAni me shR^iNu .
sheShaiH kR^itaM pAriShadairAyudhAnAM parigraham .. 102..\\
pAshodyata karAH ke chidvyAditAsyAH kharAnanAH .
pR^ithvakShA nIlakaNThAshcha tathA parighabAhavaH .. 103..\\
shataghnI chakrahastAshcha tathA musalapANayaH .
shUlAsihastAshcha tathA mahAkAyA mahAbalAH .. 104..\\
gadA bhushuNDi hastAshcha tathA tomarapANayaH .
asi mudgarahastAshcha daNDahastAshcha bhArata .. 105..\\
AyudhairvividhairghorairmahAtmAno mahAjavAH .
mahAbalA mahAvegA mahApAriShadAstathA .. 106..\\
abhiSheka.n kumArasya dR^iShTvA hR^iShTA raNapriyAH .
ghaNTAjAlapinaddhA~NgA nanR^ituste mahaujasaH .. 107..\\
ete chAnye cha bahavo mahApAriShadA nR^ipa .
upatasthurmahAtmAna.n kArttikeya.n yashasvinam .. 108..\\
divyAshchApyAntarikShAshcha pArthivAshchAnilopamAH .
vyAdiShTA daivataiH shUrAH skandasyAnucharAbhavan .. 109..\\
tAdR^ishAnA.n sahasrANi prayutAnyarbudAni cha .
abhiShiktaM mahAtmAnaM parivAryopatasthire .. 110..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45}
vai
shR^iNu mAtR^igaNAnrAjankumArAnucharAnimAn .
kIrtyamAnAnmayA vIra sapatnagaNasUdanAn .. 1..\\
yashasvinInAM mAtR^INA.n shR^iNu nAmAni bhArata .
yAbhirvyAptAstrayo lokAH kalyANIbhishcharAcharAH .. 2..\\
prabhAvatI vishAlAkShI palitA gonasI tathA .
shrImatI bahulA chaiva tathaiva bahuputrikA .. 3..\\
apsu jAtA cha gopAlI bR^ihadambAlikA tathA .
jayAvatI mAlatikA dhruvaratnA bhaya~NkarI .. 4..\\
vasu dAmA sudAmA cha vishokA nandinI tathA .
ekachUDA mahAchUDA chakranemishcha bhArata .. 5..\\
uttejanI jayatsenA kamalAkShyatha shobhanA .
shatru~njayA tathA chaiva krodhanA shalabhI kharI .. 6..\\
mAdhavI shubhavaktrA cha tIrthanemishcha bhArata .
gItapriyA cha kalyANI kadrulA chAmitAshanA .. 7..\\
meghasvanA bhogavatI subhrUshcha kanakAvatI .
alAtAkShI vIryavatI vidyujjihvA cha bhArata .. 8..\\
padmAvatI sunakShatrA kandarA bahuyojanA .
santAnikA cha kauravya kamalA cha mahAbalA .. 9..\\
sudAmA bahu dAmA cha suprabhA cha yashasvinI .
nR^ityapriyA cha rAjendra shatolUkhala mekhalA .. 10..\\
shataghaNTA shatAnandA bhaga nandA cha bhAginI .
vapuShmatI chandra shItA bhadra kAlI cha bhArata .. 11..\\
sa~NkArikA niShkuTikA bhramA chatvaravAsinI .
suma~NgalA svastimatI vR^iddhikAmA jaya priyA .. 12..\\
dhanadA suprasAdA cha bhavadA cha jaleshvarI .
eDI bheDI sumeDI cha vetAla jananI tathA .
kaNDUtiH kAlikA chaiva deva mitrA cha bhArata .. 13..\\
lambasI ketakI chaiva chitrasenA tahA balA .
kukkuTikA sha~NkhanikA tathA jarjarikA nR^ipa .. 14..\\
kuNDArikA kokalikA kaNDarA cha shatodarI .
utkrAthinI jareNA cha mahAvegA cha ka~NkaNA .. 15..\\
manojavA kaNTakinI praghasA pUtanA tathA .
khashayA churvyuTirvAmA kroshanAtha taDitprabhA .. 16..\\
maNDodarI cha tuNDA cha koTarA meghavAsinI .
subhagA lambinI lambA vasu chUDA vikatthanI .. 17..\\
UrdhvaveNI dharA chaiva pi~NgAkShI lohamekhalA .
pR^ithu vaktrA madhurikA madhu kumbhA tathaiva cha .. 18..\\
pakShAlikA manthanikA jarAyurjarjarAnanA .
khyAtA dahadahA chaiva tathA dhamadhamA nR^ipa .. 19..\\
khaNDakhaNDA cha rAjendra pUShaNA maNikuNDalA .
amochA chaiva kauravya tathA lambapayodharA .. 20..\\
veNuvINA dharA chaiva pi~NgAkShI lohamekhalA .
shasholUka mukhI kR^iShNA kharaja~NghA mahAjavA .. 21..\\
shishumAra mukhI shvetA lohitAkShI vibhIShaNA .
jaTAlikA kAmacharI dIrghajihvA balotkaTA .. 22..\\
kAleDikA vAmanikA mukuTA chaiva bhArata .
lohitAkShI mahAkAyA hari piNDI cha bhUmipa .. 23..\\
ekAkSharA sukusumA kR^iShNa karNI cha bhArata .
kShura karNI chatuShkarNI karNaprAvaraNA tathA .. 24..\\
chatuShpatha niketA cha gokarNI mahiShAnanA .
kharakarNI mahAkarNI bherI svanamahAsvanA .. 25..\\
sha~Nkhakumbha svanA chaiva bha~NgadA cha mahAbalA .
gaNA cha sugaNA chaiva tathAbhItyatha kAmadA .. 26..\\
chatuShpatha ratA chaiva bhUri tIrthA anyagocharA .
pashudA vittadA chaiva sukhadA cha mahAyashAH .
payodA gomahiShadA suviShANA cha bhArata .. 27..\\
pratiShThA supratiShThA cha rochamAnA surochanA .
gokarNI cha sukarNIcha sasirA stherikA tathA .
ekachakrA megharavA meghamAlA virochanA .. 28..\\
etAshchAnyAshcha bahavo mAtaro bharatarShabha .
kArttikeyAnuyAyinyo nAnArUpAH sahasrashaH .. 29..\\
dIrghanakhyo dIrghadantyo dIrghatuNDyashcha bhArata .
saralA madhurAshchaiva yauvanasthAH svala~NkR^itAH .. 30..\\
mAhAtmyena cha sa.nyuktAH kAmarUpadharAstathA .
nirmA.nsa gAtryaH shvetAshcha tathA kA~nchanasaMnibhAH .. 31..\\
kR^iShNameghanibhAshchAnyA dhUmrAshcha bharatarShabha .
aruNAbhA mahAbhAgA dIrghakeshyaH sitAmbarAH .. 32..\\
UrdhvaveNI dharAshchaiva pi~NgAkShyo lambamekhalAH .
lambodaryo lambakarNAstathA lambaparo dharAH .. 33..\\
tAmrAkShyastAmravarNAshcha haryakShyashcha tathApare .
varadAH kAmachAriNyo nityapramuditAstathA .. 34..\\
yAmyo raudryastathA saumyAH kauberyo.atha mahAbalAH .
vAruNyo.atha cha mAhendryastathAgneyyaH parantapa .. 35..\\
vAyavyashchAtha kaumAryo brAhmyashcha bharatarShabaH .
rUpeNApsarasA.n tulyA jave vAyusamAstathA .. 36..\\
parapuShTopamA vAkye tatharddhyA dhanadopamAH .
shakra vIryopamAshchaiva dIptyA vahni samAstathA .. 37..\\
vR^ikShachatvaravAsinyashchatuShpatha niketanAH .
guhA shmashAnavAsinyaH shailaprasravaNAlayAH .. 38..\\
nAnAbharaNadhAriNyo nAnA mAlyAmbarAstathA .
nAnA vichchitra veShAshcha nAnA bhAShAstathaiva cha .. 39..\\
ete chAnye cha bahavo gaNAH shatrubhaya.n karAH .
anujagmurmahAtmAna.n tridashendrasya saMmate .. 40..\\
tataH shaktyastramadadadbhagavAnpAkashAsanaH .
guhAya rAjashArdUla vinAshAya suradviShAm .. 41..\\
mahAsvanAM mahAghaNTA.n dyotamAnA.n sitaprabhAm .
taruNAdityavarNA.n cha patAkAM bharatarShabha .. 42..\\
dadau pashupatistasmai sarvabhUtamahAchamUm .
ugrAM nAnApraharaNA.n tapo vIryabalAnvitAm .. 43..\\
viShNurdadau vaijayantIM mAlAM balavivardhinIm .
umA dadau chArajasI vAsasI sUryasaprabhe .. 44..\\
ga~NgA.n kamaNDaluM divyamamR^itodbhavamuttamam .
dadau prItyA kumArAya daNDa.n chaiva bR^ihaspatiH .. 45..\\
garuDo dayitaM putraM mayUra.n chitrabarhiNam .
aruNastAmrachUDa.n cha pradadau charaNAyudham .. 46..\\
pasha.n tu varuNo rAjA balavIryasamanvitam .
kR^iShNAjina.n tathA brahmA brahmaNyAya dadau prabhuH .
samareShu jaya.n chaiva pradadau lokabhAvanaH .. 47..\\
senApatyamanuprApya skAndo devagaNasya ha .
shushubhe jvalito.archiShmAndvitIyA iva pAvakaH .
tataH pAriShadaishchaiva mAtR^ibhishcha samanvitaH .. 48..\\
sA senA nairR^itI bhImA saghaNTochchhritaketanA .
sabherI sha~NkhamurajA sAyudhA sapatAkinI .
shAradI dyaurivAbhAti jyotirbhirupashobhitA .. 49..\\
tato deva nikAyAste bhUtasenA gaNAstathA .
vAdayAmAsuravyagrA bherIsha~NkhAMshcha puShkalAn .. 50..\\
paTahA~njharjharAMshchaiva kR^ikachAngoviShANikAn .
ADambarAngomukhAMshchaDiDimAMshcha mahAsvanAn .. 51..\\
tuShTuvuste kumAra.n cha sarve devAH savAsavAH .
jagushcha devagandharvA nanR^itushchApsarogaNAH .. 52..\\
tataH prIto mahAsenastridashebhyo vara.n dadau .
ripUnhantAsmi samare ye vo vadhachikIrShavaH .. 53..\\
pratigR^ihya vara.n devAstasmAdvibudhasattamAt .
prItAtmAno mahAtmAno menire nihatAnripUn .. 54..\\
sarveShAM bhUtasA~NghAnA.n harShAnnAdaH samutthitaH .
apUrayata lokA.nstrInvare datte mahAtmanA .. 55..\\
sa niryayau mahAseno mahatyA senayA vR^itaH .
vadhAya yudhi daityAnA.n rakShArtha.n cha divaukasAm .. 56..\\
vyavasAyo jayo dharmaH siddhirlakShmIrdhR^itiH smR^itiH .
mahAsenasya sainyAnAmagre jagmurnarAdhipa .. 57..\\
sa tayA bhImayA devaH shUlamudgara hastayA .
gadAmusalanArAchashaktitomara hastayA .
dR^iptasi.nhaninAdinyA vinadya prayayau guhaH .. 58..\\
ta.n dR^iShTvA sarvadaiteyA rAkShasA dAnavAstathA .
vyadravanta dishaH sarvA bhayodvignAH samantataH .
abhyadravanta devAstAnvividhAyudhapANayaH .. 59..\\
dR^iShTvA cha sa tataH kruddhaH skandastejobalAnvitaH .
shaktyastraM bhagavAnbhImaM punaH punaravAsR^ijat .
AdadhachchAtmanastejo haviSheddha ivAnalaH .. 60..\\
abhyasyamAne shaktyastre skandenAmita tejasA .
ulkA jvAlA mahArAja papAta vasudhAtale .. 61..\\
sa.nhrAdayantashcha tathA nirghAtAshchApatankShitau .
yathAnta kAlasamaye sughorAH syustathA nR^ipa .. 62..\\
kShiptA hyekA tathA shaktiH sughorAnala sUnunA .
tataH koTyo viniShpetuH shaktInAM bharatarShabha .. 63..\\
sa shaktyastreNa sa~NgrAme jaghAna bhagavAnprabhuH .
daityendra.n tArakaM nAma mahAbalaparAkramam .
vR^ita.n daityAyutairvIrairbalibhirdashabhirnR^ipa .. 64..\\
mahiSha.n chAShTabhiH padmairvR^ita.n sa~Nkhye nijaghnivAn .
tripAda.n chAyuta shatairjaghAna dashabhirvR^itam .. 65..\\
hradodaraM nikharvaishcha vR^ita.n dashabhirIshvaraH .
jaghAnAnucharaiH sArdha.n vividhAyudhapANibhiH .. 66..\\
tatrAkurvanta vipulaM nAdda.n vadhyatsu shatruShu .
kumArAnucharA rAjanpUrayanto disho dasha .. 67..\\
shaktyastrasya tu rAjendra tato.archirbhiH samantataH .
dagdhAH sahasrasho daityA nAdaiH skandasya chApare .. 68..\\
patAkayAvadhUtAshcha hatAH ke chitsuradviShaH .
kechchIdghaNTA rava trastA nipeturvasudhAtale .
ke chitpraharaNaishchhinnA vinipeturgatAsavaH .. 69..\\
eva.n suradviSho.anekAnbalavAnAtatAyinaH .
jaghAna samare vIraH kArttikeyo mahAbalaH .. 70..\\
bANo nAmAtha daiteyo baleH putro mahAbalaH .
krau~nchaM parvatamAsAdya devasa~NghAnabAdhata .. 71..\\
tamabhyayAnmahAsenaH surashatrumudAradhIH .
sa kArttikeyasya bhayAtkrau~ncha.n sharaNameyivAn .. 72..\\
tataH krau~nchaM mahAmanyuH krau~nchanAda ninAditam .
shaktyA bibheda bhagavAnkArttikeyo.agnidattayA .. 73..\\
sashAla skandhasarala.n trastavAnaravAraNam .
pulinatrasta vihaga.n viniShpatita pannagam .. 74..\\
golA~NgUrarkSha sa~Nghaishcha dravadbhiranunAditam .
kura~Nga gatinirghoShamudbhrAntasR^imarAchitam .. 75..\\
viniShpatadbhiH sharabhaiH si.nhaishcha sahasA drutaiH .
shochyAmapi dashAM prApto rarAjaiva sa parvataH .. 76..\\
vidyAdharAH samutpetustasya shR^i~NganivAsinaH .
kiMnarAshcha samudvignAH shaktipAta ravoddhatAH .. 77..\\
tato daityA viniShpetuH shatasho.atha sahasrashaH .
pradIptAtparvatashreShThAdvichitrAbharaNa srajaH .. 78..\\
tAnnijaghnuratikramya kumArAnucharA mR^idhe .
bibheda shaktyA krau~ncha.n cha pAvakiH paravIrahA .. 79..\\
bahudhA chaikadhA chaiva kR^itvAtmAnaM mahAtmanA .
shaktiH kShiptA raNe tasya pANimeti punaH punaH .. 80..\\
evaM prabhAvo bhagavAnato bhUyashcha pAvakiH .
krau~nchastena vinirbhinno daityAshcha shatasho hatAH .. 81..\\
tataH sa bhagavAndevo nihatya vibudhadviShaH .
sabhAjyamAno vibudhaiH para.n harShamavApa ha .. 82..\\
tato dundubhayo rAjanneduH sha~NkhAshcha bhArata .
mumuchurdeva yoShAshcha puShpavarShamanuttamam .. 83..\\
divyagandhamupAdAya vavau puNyashcha mArutaH .
gandharvAstuShTuvushchaina.n yajvAnashcha maharShayaH .. 84..\\
ke chidena.n vyavasyanti pitAmahasutaM prabhum .
sanatkumAra.n sarveShAM brahmayoni.n tamagrajam .. 85..\\
ke chinmaheshvara suta.n ke chitputra.n vibhAvasoH .
umAyAH kR^ittikAnA.n cha ga~NgAyAsh cha vadantyuta .. 86..\\
ekadhA cha dvidhA chaiva chaturdhA cha mahAbalam .
yoginAmIshvara.n deva.n shatasho.atha sahasrashaH .. 87..\\
etatte kathita.n rAjankArttikeyAbhiShechanam .
shR^iNu chaiva sarasvatyAstIrthavaMshasya puNyatAm .. 88..\\
babhUva tIrthapravara.n hateShu surashatruShu .
kumAreNa mahArAja triviShTapamivAparam .. 89..\\
aishvaryANi cha tatrastho dadAvIshaH pR^ithakpR^ithak .
tadA nairR^itamukhyebhyastrailokye pAvakAtmajaH .. 90..\\
eva.n sa bhagavA.nstasmi.nstIrthe daitya kulAntakaH .
abhiShikto mahArAja deva senApatiH suraiH .. 91..\\
aujasaM nAma tattIrtha.n yatra pUrvamapAM patiH .
abhiShiktaH suragaNairvaruNo bharatarShabha .. 92..\\
tasmi.nstIrthavare snAtvA skanda.n chAbhyarchya lA~NgalI .
brAhmaNebhyo dadau rukma.n vAsA.nsyAbharaNAni cha .. 93..\\
uShitvA rajanI.n tatra mAdhavaH paravIrahA .
pUjya tIrthavara.n tachcha spR^iShTvA toyaM cha lA~NgalI .
hR^iShTaH prItamanAshchaiva hyabhavanmAdhavottamaH .. 94..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .
yathAbhiShikto bhagavAnskando devaiH samAgataiH .. 95..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46}
j
atyadbhutamidaM brahma~nshrutavAnasmi tattvataH .
abhiSheka.n kumArasya vistareNa yathAvidhi .. 1..\\
yachchhrutvA pUtamAtmAna.n vijAnAmi tapodhana .
prahR^iShTAni cha romANi prasanna.n cha mano mama .. 2..\\
abhiSheka.n kumArasya daityAnAM cha vadhaM tathA .
shrutvA me paramA prItirbhUyaH kautUhala.n hi me .. 3..\\
apAM patiH katha.n hyasminnabhiShiktaH surAsuraiH .
tanme brUhi mahAprAGYa kushalo hyasi sattama .. 4..\\
vai
shR^iNu rAjannida.n chitraM pUrvakalpe yathAtatham .
Adau kR^itayuge tasminvartamAne yathAvidhi .
varuNa.n devatAH sarvAH sametyedamathAbruvan .. 5..\\
yathAsmAnsurarATshakro bhayebhyaH pAti sarvadA .
tathA tvamapi sarvAsA.n saritAM vai patirbhava .. 6..\\
vAsashcha te sadA devasAgare makarAlaye .
samudro.aya.n tava vashe bhaviShyati nadIpatiH .. 7..\\
somena sArdha.n cha tava hAni vR^iddhI bhaviShyataH .
evamastviti tAndevAnvaruNo vAkyamabravIt .. 8..\\
samAgamya tataH sarve varuNa.n sAgarAlayam .
apAM patiM prachakrurhi vidhidR^iShTena karmaNA .. 9..\\
abhiShichya tato devA varuNa.n yAdasAM pati .
jagmuH svAnyeva sthAnAni pUjayitvA jaleshvaram .. 10..\\
abhiShiktastato devairvaruNo.api mahAyashAH .
saritaH sAgarAMshchaiva nadAMshchaiva sarA.nsi cha .
pAlayAmAsa vidhinA yathA devA~nshatakratuH .. 11..\\
tatastatrApyupaspR^ishya dattvA cha vividha.n vasu .
agnitIrthaM mahAprAGYaH sa jagAma pralambahA .
naShTo na dR^ishyate yatra shamI garbhe hutAshanaH .. 12..\\
lokAloka vinAshe cha prAdurbhUte tadAnagha .
upatasthurmahAtmAna.n sarvalokapitAmaham .. 13..\\
agniH pranaShTo bhagavAnkAraNa.n cha na vidmahe .
sarvalokakShayo mA bhUtsampAdayatu no.analam .. 14..\\
j
kimarthaM bhagavAnagniH pranaShTo lokabhAvanaH .
viGYAtashcha katha.n devaistanmamAchakShva tattvataH .. 15..\\
vai
bhR^igoH shApAdbhR^ishaM bhIto jAtavedAH pratApavAn .
shamI garbhamathAsAdya nanAsha bhagavA.nstataH .. 16..\\
pranaShTe tu tadA vahnau devAH sarve savAsavAH .
anveShanta tadA naShTa.n jvalanaM bhR^ishaduHkhitAH .. 17..\\
tato.agnitIrthamAsAdya shamI garbhasthameva hi .
dadR^ishurjvalana.n tatra vasamAna.n yathAvidhi .. 18..\\
devAH sarve naravyAghra bR^ihaspatipurogamAH .
jvalana.n ta.n samAsAdya prItAbhUvansavAsavAH .
punaryathAgata.n jagmuH sarvabhakShash cha so.abhavat .. 19..\\
bhR^igoH shApAnmahIpAla yaduktaM brahmavAdinA .
tatrApyAplutya matimAnbrahmayoni.n jagAma ha .. 20..\\
sasarja bhagavAnyatra sarvalokapitAmahaH .
tatrAplutya tato brahmA saha devaiH prabhuH purA .
sasarja chAnnAni tathA devatAnA.n yathAvidhi .. 21..\\
tatra snAtvA cha dattvA cha vasUni vividhAni cha .
kauberaM prayayau tIrtha.n tatra taptvA mahattapaH .
dhanAdhipatya.n samprApto rAjannailabilaH prabhuH .. 22..\\
tatrasthameva ta.n rAjandhanAni nidhayastathA .
upatasthurnarashreShTha tattIrtha.n lA~NgalI tataH .
gatvA snAtvA cha vidhivadbrAhmaNebhyo dhana.n dadau .. 23..\\
dadR^ishe tatra tatsthAna.n kaubere kAnanottame .
purA yatra tapastapta.n vipulaM sumahAtmanA .. 24..\\
yatra rAGYA kubereNa varA labdhAshcha puShkalAH .
dhanAdhipatya.n sakhya.n cha rudreNAmita tejasA .. 25..\\
suratva.n lokapAlatvaM putra.n cha nalakUbaram .
yatra lebhe mahAbAho dhanAdhipatira~njasA .. 26..\\
abhiShiktashcha tatraiva samAgamya marudgaNaiH .
vAhana.n chAsya taddatta.n ha.nsayuktaM manoramam .
vimAnaM puShpaka.n divyaM nairR^itaishvaryameva cha .. 27..\\
tatrAplutya balo rAjandattvA dAyAMshcha puShkalAn .
jagAma tvarito rAmastIrtha.n shvetAnulepanaH .. 28..\\
niShevita.n sarvasattvairnAmnA badara pAchanam .
nAnartuka vanopeta.n sadA puShpaphalaM shubham .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47}
vai
tatastIrthavara.n rAmo yayau badara pAchanam .
tapasvisiddhacharita.n yatra kanyA dhR^itavratA .. 1..\\
bharadvAjasya duhitA rUpeNApratimA bhuvi .
sruchAvatI nAma vibho kumArI brahmachAriNI .. 2..\\
tapashchachAra sAtyugraM niyamairbahubhirnR^ipa .
bhartA me devarAjaH syAditi nishchitya bhAminI .. 3..\\
samAstasyA vyatikrAntA bahvyaH kurukulodvaha .
charantyA niyamA.nstA.nstAnstrIbhistIvrAnsudushcharAn .. 4..\\
tasyAstu tena vR^ittena tapasA cha vishAM pate .
bhaktyA cha bhagavAnprItaH parayA pAkashAsanaH .. 5..\\
AjagAmAshrama.n tasyAstridashAdhipatiH prabhuH .
AsthAya rUpa.n viprarShervasiShThasya mahAtmanaH .. 6..\\
sA ta.n dR^iShTvogra tapasa.n vasiShThaM tapatAM varam .
AchArairmunibhirdR^iShTaiH pUjayAmAsa bhArata .. 7..\\
uvAcha niyamaGYA cha kalyANI sA priya.nvadA .
bhagavanmunishArdUla kimAGYApayasi prabho .. 8..\\
sarvamadya yathAshakti tava dAsyAmi suvrata .
shakra bhaktyA tu te pANiM na dAsyAmi katha.n chana .. 9..\\
vrataishcha niyamaishchaiva tapasA cha tapodhana .
shakrastoShayitavyo vai mayA tribhuvaneshvaraH .. 10..\\
ityukto bhagavAndevaH smayanniva nirIkShya tAm .
uvAcha niyamaGYA.n tA.n sAntvayanniva bhArata .. 11..\\
ugra.n tapashcharasi vai viditA me.asi suvrate .
yadarthamayamArambhastava kalyANi hR^idgataH .. 12..\\
tachcha sarva.n yathA bhUtaM bhaviShyati varAnane .
tapasA labhyate sarva.n sarva.n tapasi tiShThati .. 13..\\
yAni sthAnAni divyAni vibudhAnA.n shubhAnane .
tapasA tAni prApyAni tapo mUlaM mahatsukham .. 14..\\
iha kR^itvA tapo ghora.n deha.n saMnyasya mAnavAH .
devatva.n yAnti kalyANi shR^iNu chedaM vacho mama .. 15..\\
pachasvaitAni subhage badarANi shubhavrate .
pachetyuktvA sa bhagavA~njagAma balasUdanaH .. 16..\\
Amantrya tA.n tu kalyANIM tato japyaM jajApa saH .
avidUre tatastasmAdAshramAttIrthamuttame .
indra tIrthe mahArAja triShu lokeShu vishrute .. 17..\\
tasyA jiGYAsanArtha.n sa bhagavAnpAkashAsanaH .
badarANAmapachana.n chakAra vibudhAdhipaH .. 18..\\
tataH sa prayatA rAjanvAgyatA vigataklamA .
tatparA shuchi sa.nvItA pAvake samadhishrayat .
apachadrAjashArdUla badarANi mahAvratA .. 19..\\
tasyAH pachantyAH sumahAnkAlo.agAtpuruSharShabha .
na cha sma tAnyapachyanta dina.n cha kShayamabhyagat .. 20..\\
hutAshanena dagdhashcha yastasyAH kAShThasa~ncayaH .
akAShThamagni.n sA dR^iShTvA svasharIramathAdahat .. 21..\\
pAdau prakShipya sA pUrvaM pAvake chArudarshanA .
dagdhau dagdhau punaH pAdAvupAvartayatAnaghA .. 22..\\
charaNau dahyamAnau cha nAchintayadaninditA .
duHkha.n kamalapatrAkShI maharSheH priyakAmyayA .. 23..\\
atha tatkarma dR^iShTvAsyAH prItastribhuvaneshvaraH .
tataH sandarshayAmAsa kanyAyai rUpamAtmanaH .. 24..\\
uvAcha cha surashreShThastA.n kanyA.n sudR^iDha vratAm .
prIto.asmi te shubhe bhaktyA tapasA niyamena cha .. 25..\\
tasmAdyo.abhimataH kAmaH sa te sampatsyate shubhe .
deha.n tyaktvA mahAbhAge tridive mayi vatsyasi .. 26..\\
ida.n cha te tIrthavara.n sthiraM loke bhaviShyati .
sarvapApApaha.n subhru nAmnA badara pAchanam .
vikhyAta.n triShu lokeShu brahmarShibhirabhiplutam .. 27..\\
asminkhalu mahAbhAge shubhe tIrthavare purA .
tyaktvA saptarShayo jagmurhimavantamarundhatIm .. 28..\\
tataste vai mahAbhAgA gatvA tatra susaMshitAH .
vR^ittyarthaM phalamUlAni samAhartu.n yayuH kila .. 29..\\
teShA.n vR^ittyarthinA.n tatra vasatAM himavadvane .
anAvR^iShTiranuprAptA tadA dvAdasha vArShikI .. 30..\\
te kR^itvA chAshrama.n tatra nyavasanta tapasvinaH .
arundhatyapi kalyANI taponityAbhavattadA .. 31..\\
arundhatI.n tato dR^iShTvA tIvraM niyamamAsthitAm .
athAgamattrinayahaH suprIto varadastadA .. 32..\\
brAhma.n rUpa.n tataH kR^itvA mahAdevo mahAyashAH .
tAmabhyetyAbravIddevo bhikShAmichchhAmyaha.n shubhe .. 33..\\
pratyuvAcha tataH sA taM brAhmaNa.n chArudarshanA .
kShINo.annasa~ncayo vipra badarANIha bhakShaya .
tato.abravInmahAdevaH pachasvaitAni suvrate .. 34..\\
ityuktA sApachattAni brAhmaNa priyakAmyayA .
adhishritya samiddhe.agnau badarANi yashasvinI .. 35..\\
divyA manoramAH puNyAH kathAH shushrAva sA tadA .
atItA sA tvanAvR^iShTirghorA dvAdasha vArShikI .. 36..\\
anashnantyAH pachantyAshcha shR^iNvantyAshcha kathAH shubhAH .
ahaH samaH sa tasyAstu kAlo.atItaH sudAruNaH .. 37..\\
tataste munayaH prAptAH phalAnyAdAya parvatAt .
tataH sa bhagavAnprItaH provAchArundhatI.n tadA .. 38..\\
upasarpasva dharmaGYe yathApUrvamimAnR^iShIn .
prIto.asmi tava dharmaGYa tapasA niyamena cha .. 39..\\
tataH sandarshayAmAsa svarUpaM bhagavAnharaH .
tato.abravIttadA tebhyastasyAstachcharitaM mahat .. 40..\\
bhavadbhirhimavatpR^iShThe yattapaH samupArjitam .
asyAshcha yattapo viprA na sama.n tanmataM mama .. 41..\\
anayA hi tapasvinyA tapastapta.n sudushcharam .
anashnantyA pachantyA cha samA dvAdasha pAritAH .. 42..\\
tataH provAcha bhagavA.nstAmevArundhatIM punaH .
vara.n vR^iNIShva kalyANi yatte.abhilaShitaM hR^idi .. 43..\\
sAbravItpR^ithu tAmrAkShI deva.n saptarShisa.nsadi .
bhagavAnyadi me prItastIrtha.n syAdidamuttamam .
siddhadevarShidayitaM nAmnA badara pAchanam .. 44..\\
tathAsmindevadevesha trirAtramuShitaH shuchiH .
prApnuyAdupavAsena phala.n dvAdasha vArShikam .
evamastviti tA.n choktvA haro yAtastadA divam .. 45..\\
R^iShayo vismaya.n jagmustAM dR^iShTvA chApyarundhatIm .
ashrAntA.n chAvi varNAM cha kShutpipAsA sahA.n satIm .. 46..\\
eva.n siddhiH parA prAptA arundhatyA vishuddhayA .
yathA tvayA mahAbhAge madartha.n saMshitavrate .. 47..\\
visheSho hi tvayA bhadre vrate hyasminsamarpitaH .
tathA cheda.n dadAmyadya niyamena sutoShitaH .. 48..\\
visheSha.n tava kalyANi prayachchhAmi vara.n vare .
arundhatyA varastasyA yo datto vai mahAtmanA .. 49..\\
tasya chAhaM prasAdena tava kalyANi tejasA .
pravakShyAmyaparaM bhUyo varamatra yathAvidhi .. 50..\\
yastvekA.n rajanI.n tIrthe vatsyate susamAhitaH .
sa snAtvA prApsyate lokAndehanyAsAchcha durlabhAn .. 51..\\
ityuktvA bhagavAndevaH sahasrAkShaH pratApavAn .
sruchAvatI.n tataH puNyAM jagAma tridivaM punaH .. 52..\\
gate vajradhare rAja.nstatra varShaM papAta ha .
puShpANAM bharatashreShTha divyAnA.n divyagandhinAm .. 53..\\
nedurdundubhayashchApi samantAtsumahAsvanAH .
mArutashcha vavau yuktyA puNyagandho vishAM pate .. 54..\\
utsR^ijya tu shubha.n dehaM jagAmendrasya bhAryatAm .
tapasogreNa sA labdhvA tena reme sahAchyuta .. 55..\\
j
kA tasyA bhagavanmAtA kva sa.nvR^iddhA cha shobhanA .
shrotumichchhAmyahaM brahmanpara.n kautUhala.n hi me .. 56..\\
vai
bhAradvAjasya viprarSheH skanna.n reto mahAtmanaH .
dR^iShTvApsarasamAyAntI.n ghR^itAchIM pR^ithulochanAm .. 57..\\
sa tu jagrAha tadretaH kareNa japatA.n varaH .
tadAvapatparNapuTe tatra sA sambhavachchhubhA .. 58..\\
tasyAstu jata karmAdi kR^itvA sarva.n tapodhanaH .
nAma chAsyAH sa kR^itavAnbhAradvAjo mahAmuniH .. 59..\\
sruchAvatIti dharmAtmA tadarShigaNasa.nsadi .
sa cha tAmAshrame nyasya jagAma himavadvanam .. 60..\\
tatrApyupaspR^ishya mahAnubhAvo
vasUni dattvA cha mahAdvijebhyaH .
jagAma tIrtha.n susamAhitAtmA
shakrasya vR^iShNipravarastadAnIm .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48}
vai
indra tIrtha.n tato gatvA yadUnAM pravaro balI .
viprebhyo dhanaratnAni dadau snAtvA yathAvidhi .. 1..\\
tatra hyamara rAjo.asAvIje kratushatena ha .
bR^ihaspateshcha deveshaH pradadau vipula.n dhanam .. 2..\\
nirargalAnsajArUthyAnsarvAnvividhadakShiNAn .
AjahAra kratU.nstatra yathoktAnvedapAragaiH .. 3..\\
tAnkratUnbharatashreShTha shatakR^itvo mahAdyutiH .
pUrayAmAsa vidhivattataH khyAtaH shatakratuH .. 4..\\
tasya nAmnA cha tattIrtha.n shivaM puNyaM sanAtanam .
indra tIrthamiti khyAta.n sarvapApapramochanam .. 5..\\
upaspR^ishya cha tatrApi vidhivanmusalAyudhaH .
brAhmaNAnpUjayitvA cha pAnAchchhAdana bhojanaiH .
shubha.n tIrthavaraM tasmAdrAma tIrthaM jagAma ha .. 6..\\
yatra rAmo mahAbhAgo bhArgavaH sumahAtapAH .
asakR^itpR^ithivI.n sarvAM hatakShatriya pu~NgavAm .. 7..\\
upAdhyAyaM puraskR^itya kashyapaM munisattamam .
ajayadvAjapeyena so.ashvamedha shatena cha .
pradadau dakShiNArtha.n cha pR^ithivI.n vai sasAgarAm .. 8..\\
rAmo dattvA dhana.n tatra dvijebhyo janamejaya .
upaspR^ishya yathAnyAyaM pUjayitvA tathA dvijAn .. 9..\\
puNye tIrthe shubhe deshe vasu dattvA shubhAnanaH .
munIMshchaivAbhivAdyAtha yamunAtIrthamAgamat .. 10..\\
yatrAnayAmAsa tadA rAjasUyaM mahIpate .
putro.aditermahAbhAgo varuNo vai sitaprabhaH .. 11..\\
tatra nirjitya sa~NgrAme mAnuShAndaivatA.nstathA .
vara.n kratu.n samAjahre varuNaH paravIrahA .. 12..\\
tasminkratuvare vR^itte sa~NgrAmaH samajAyata .
devAnA.n dAnavAnAM cha trailokyasya kShayAvahaH .. 13..\\
rAjasUye kratushreShThe nivR^itte janamejaya .
jAyate sumahAghoraH sa~NgrAmaH kShatriyAnprati .. 14..\\
sIrAyudhastadA rAmastasmi.nstIrthavare tadA .
tatra snAtvA cha dattvA cha dvijebhyo vasu mAdhavaH .. 15..\\
vanamAlI tato hR^iShTaH stUyamAno dvijAtibhiH .
tasmAdAdityatIrtha.n cha jagAma kamalekShaNaH .. 16..\\
yatreShTvA bhagavA~njyotirbhAskaro rAjasattama .
jyotiShAmAdhipatya.n cha prabhAvaM chAbhyapadyata .. 17..\\
tasyA nadyAstu tIre vai sarve devAH savAsavAH .
vishve devAH samaruto gandharvApsarasash cha ha .. 18..\\
dvaipAyanaH shukashchaiva kR^iShNashcha madhusUdanaH .
yakShAshcha rAkShasAshchaiva pishAchAshcha vishAM pate .. 19..\\
ete chAnye cha bahavo yogasiddhAH sahasrashaH .
tasmi.nstIrthe sarasvatyAH shive puNye parantapa .. 20..\\
tatra hatvA purA viShNurasurau madhu kauTabhau .
Apluto bharatashreShTha tIrthapravara uttame .. 21..\\
dvaipAyanashcha dharmAtmA tatraivAplutya bhArata .
samprAptaH parama.n yogaM siddhi.n cha paramAM gataH .. 22..\\
asito devalashchaiva tasminneva mahAtapAH .
parama.n yogamAsthAya R^iShiryogamavAptavAn .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49}
vai
tasminneva tu dharmAtmA vasati sma tapodhanaH .
gArhasthya.n dharmamAsthAya asito devalaH purA .. 1..\\
dharmanityaH shuchirdAnto nyastadaNDo mahAtapAH .
karmaNA manasA vAchA samaH sarveShu jantuShu .. 2..\\
akrodhano mahArAja tulyanindA priyApriyaH .
kA~nchane loShTake chaiva samadarshI mahAtapAH .. 3..\\
devatAH pUjayannityamatithIMshcha dvijaiH saha .
brahmacharya rato nitya.n sadA dharmaparAyaNaH .. 4..\\
tato.abhyetya mahArAja yogamAsthaya bhikShukaH .
jaigIShavyo munirdhImA.nstasmi.nstIrthe samAhitaH .. 5..\\
devalasyAshrame rAjannyavasatsa mahAdyutiH .
yoganityo mahArAja siddhiM prApto mahAtapAH .. 6..\\
ta.n tatra vasamAnaM tu jaigIShavyaM mahAmunim .
devalo darshayanneva naivAyu~njata dharmataH .. 7..\\
eva.n tayormahArAja dIrghakAlo vyatikramat .
jaigIShavyaM muni.n chaiva na dadarshAtha devalaH .. 8..\\
AhArakAle matimAnparivrAD janamejaya .
upAtiShThata dharmaGYo bhaikSha kAle sa devalam .. 9..\\
sa dR^iShTvA bhikShurUpeNa prAptantatra mahAmunim .
gauravaM parama.n chakre prItiM cha vipulAM tathA .. 10..\\
devalastu yathAshakti pUjayAmAsa bhArata .
R^iShidR^iShTena vidhinA samA bahvyaH samAhitaH .. 11..\\
kadA chittasya nR^ipate devalasya mahAtmanaH .
chintA sumahatI jAtA muni.n dR^iShTvA mahAdyutim .. 12..\\
samAstu samatikrAntA bahvyaH pUjayato mama .
na chAyamalaso bhikShurabhyabhAShata ki.n chana .. 13..\\
eva.n vigaNayanneva sa jagAma mahodadhim .
antarikShacharaH shrImAnkalasha.n gR^ihya devalaH .. 14..\\
gachchhanneva sa dharmAtmA samudra.n saritAM patim .
jaigIShavya.n tato.apashyadgataM prAgeva bhArata .. 15..\\
tataH savismayashchintA.n jagAmAthAsitaH prabhuH .
kathaM bhikShurayaM prAptaH samudre snAta eva cha .. 16..\\
ityeva.n chintayAmAsa maharShirasitastadA .
snAtvA samudre vidhivachchhuchirjapya.n jajApa ha .. 17..\\
kR^itajapyAhnikaH shrImAnashrama.n cha jagAma ha .
kalasha.n jalapUrNa.n vai gR^ihItvA janamejaya .. 18..\\
tataH sa pravishanneva svamAshramapadaM muniH .
AsInamAshrame tatra jaigIShavyamapashyata .. 19..\\
na vyAharati chaivaina.n jaigIShavyaH kathaM chana .
kAShThabhUto.a.ashrama pade vasati sma mahAtapAH .. 20..\\
ta.n dR^iShTvA chAplutaM toye sAgare sAgaropamam .
praviShTamAshrama.n chApi pUrvameva dadarsha saH .. 21..\\
asito devalo rAjaMshchintayAmAsa buddhimAn .
dR^iShTaH prabhAva.n tapaso jaigIShavyasya yogajam .. 22..\\
chintayAmAsa rAjendra tadA sa munisattamaH .
mayA dR^iShTaH samudre cha Ashrame cha katha.n tvayam .. 23..\\
eva.n vigaNayanneva sa munirmantrapAragaH .
utpapAtAshramAttasmAdantarikSha.n vishAM pate .
jiGYAsArtha.n tadA bhikShorjaigIShavyasya devalaH .. 24..\\
so.antarikShacharAnsiddhAnsamapashyatsamAhitAn .
jaigIShavya.n cha taiH siddhaiH pUjyamAnamapashyata .. 25..\\
tato.asitaH susa.nrabdho vyavasAyI dR^iDhavrataH .
apashyadvai diva.n yAnta.n jaigIShavyaM sa devalaH .. 26..\\
tasmAchcha pitR^iloka.n ta.n vrajantaM so.anvapashyata .
pitR^ilokAchcha ta.n yAntaM yAmyaM lokamapashyata .. 27..\\
tasmAdapi samutpatya somalokamabhiShTutam .
vrajantamanvapashyatsa jaigIShavyaM mahAmunim .. 28..\\
lokAnsamutpatanta.n cha shubhAnekAntayAjinAm .
tato.agnihotriNA.n lokA.nstebhyashchApyutpapAta ha .. 29..\\
darsha.n cha paurNamAsaM cha ye yajanti tapodhanAH .
tebhyaH sa dadR^ishe dhImA.NllokebhyaH pashuyAjinAm .
vrajanta.n lokamamalamapashyaddeva pUjitam .. 30..\\
chAturmAsyairbahuvidhairyajante ye tapodhanAH .
teShA.n sthAna.n tathA yAntaM tathAgniShToma yAjinAm .. 31..\\
agniShTutena cha tathA ye yajanti tapodhanAH .
tatsthAnamanusamprAptamanvapashyata devalaH .. 32..\\
vAjapeya.n kratuvaraM tathA bahusuvarNakam .
Aharanti mahAprAGYAsteShA.n lokeShvapashyata .. 33..\\
yajante puNDarIkeNa rAjasUyena chaiva ye .
teShA.n lokeShvapashyachcha jaigIShavyaM sa devalaH .. 34..\\
ashvamedha.n kratuvaraM naramedhaM tathaiva cha .
Aharanti narashreShThAsteShA.n lokeShvapashyata .. 35..\\
sarvamedha.n cha duShprApaM tathA sautrAmaNiM cha ye .
teShA.n lokeShvapashyachcha jaigIShavyaM sa devalaH .. 36..\\
dvAdashAhaishcha satrairye yajante vividhairnR^ipa .
teShA.n lokeShvapashyachcha jaigIShavyaM sa devalaH .. 37..\\
mitrA varuNayorlokAnAdityAnA.n tathaiva cha .
salokatAmanuprAptamapashyata tato.asitaH .. 38..\\
rudrANA.n cha vasUnAM cha sthAna.n yachcha bR^ihaspateH .
tAni sarvaNyatIta.n cha samapashyattato.asitaH .. 39..\\
Aruhya cha gavA.n lokaM prayAntaM brahma satriNAm .
lokAnapashyadgachchhanta.n jaigIShavyaM tato.asitaH .. 40..\\
trI.NllokAnaparAnvipramutpatanta.n svatejasA .
pativratAnA.n lokAMshcha vrajantaM so.anvapashyata .. 41..\\
tato munivaraM bhUyo jaigIShavyamathAsitaH .
nAnvapashyata yogasthamantarhitamarindama .. 42..\\
so.achintayanmahAbhAgo jaigIShavyasya devalaH .
prabhAva.n suvratatva.n cha siddhiM yogasya chAtulAm .. 43..\\
asito.apR^ichchhata tadA siddhA.NllokeShu sattamAn .
prayataH prA~njalirbhUtvA dhIrastAnbrahma satriNaH .. 44..\\
jaigIShavyaM na pashyAmi ta.n sha.nsata mahaujasam .
etadichchhAmyaha.n shrotuM para.n kautUhalaM hi me .. 45..\\
siddhaah
shR^iNu devala bhUtArtha.n sha.nsatAM no dR^iDhavrata .
jaigIShavyo gato loka.n shAshvataM brahmaNo.avyayam .. 46..\\
sa shrutvA vachana.n teShA.n siddhAnAM brahma satriNAm .
asito devalastUrNamutpapAta papAta cha .. 47..\\
tataH siddhAsta Uchurhi devalaM punareva ha .
na devala gatistatra tava gantu.n tapodhana .
brahmaNaH sadana.n vipra jaigIShavyo yadAptavAn .. 48..\\
teShA.n tadvachana.n shrutvA siddhAnAM devalaH punaH .
AnupUrvyeNa lokA.nstAnsarvAnavatatAra ha .. 49..\\
svamAshramapadaM puNyamAjagAma pata~Ngavat .
pravishanneva chApashyajjaigIShavya.n sa devalaH .. 50..\\
tato buddhyA vyagaNayaddevalo dharmayuktayA .
dR^iShTvA prabhAva.n tapaso jaigIShavyasya yogajam .. 51..\\
tato.abravInmahAtmAna.n jaigIShavya.n sa devalaH .
vinayAvanato rAjannupasarpya mahAmunim .
mokShadharma.n samAsthAtumichchheyaM bhagavannaham .. 52..\\
tasya tadvachana.n shrutvA upadesha.n chakAra saH .
vidhi.n cha yogasya paraM kAryAkAryaM cha shAstrataH .. 53..\\
saMnyAsakR^itabuddhi.n taM tato dR^iShTvA mahAtapAH .
sarvAshchAsya kriyAshchakre vidhidR^iShTena karmaNA .. 54..\\
saMnyAsakR^itabuddhi.n taM bhUtAni pitR^ibhiH saha .
tato dR^iShTvA praruruduH ko.asmAnsa.nvibhajiShyati .. 55..\\
devalastu vachaH shrutvA bhUtAnA.n karuNaM tathA .
disho dashavyAharatAM mokSha.n tyaktuM mano dadhe .. 56..\\
tatastu phalamUlAni pavitrANi cha bhArata .
puShpANyoShadhayashchaiva rorUyante sahasrashaH .. 57..\\
punarno devalaH kShudro nUna.n chhetsyati durmatiH .
abhaya.n sarvabhUtebhyo yo dattA nAvabudhyate .. 58..\\
tato bhUyo vyagaNayatsvabuddhyA munisattamaH .
mokShe gArhasthya dharme vA kiM nu shreyaH karaM bhavet .. 59..\\
iti nishchitya manasA devalo rAjasattama .
tyaktvA gArhasthya dharma.n sa mokShadharmamarochayat .. 60..\\
evamAdIni sa~ncintya devalo nishchayAttataH .
prAptavAnparamA.n siddhimparaM yoga.n cha bhArata .. 61..\\
tato devAH samAgamya bR^ihaspatipurogamAH .
jaigIShavya.n tapashchAsya prasha.nsanti tapasvinaH .. 62..\\
athAbravIdR^iShivaro devAnvai nAradastadA .
jaigIShavye tapo nAsti vismApayati yo.asitam .. 63..\\
tameva.n vAdina.n dhIraM pratyUchuste divaukasaH .
maivamityeva sha.nsanto jaigIShavyaM mahAmunim .. 64..\\
tatrApyupaspR^ishya tato mahAtmA
dattvA cha vitta.n halabhR^iddvijebhyaH .
avApya dharmaM paramArya karmA
jagAma somasya mahatsa tIrtham .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50}
vai
yatrejivAnuDupatI rAjasUyena bhArata .
tasminvR^itte mahAnAsItsa~NgrAmastArakAmayaH .. 1..\\
tatrApyupaspR^ishya balo dattvA dAnAni chAtmavAn .
sArasvatasya dharmAtmA munestIrtha.n jagAma ha .. 2..\\
yatra dvAdasha vArShikyAmanAvR^iShTyA.n dvijottamAn .
vedAnadhyApayAmAsa purA sArasvato muniH .. 3..\\
j
katha.n dvAdasha vArShikyAmanAvR^iShTyAM tapodhanaH .
vedAnadhyApayAmAsa purA sArasvato muniH .. 4..\\
vai
AsItpUraM mahArAja munirdhImAnmahAtapAH .
dadhIcha iti vikhyAto brahma chArI jitendriyaH .. 5..\\
tasyAtitapasaH shakro bibheti satata.n vibho .
na sa lobhayitu.n shakyaH phalairbahuvidhairapi .. 6..\\
pralobhanArtha.n tasyAtha prahiNotpAkashAsanaH .
divyAmapsarasaM puNyA.n darshanIyAmalambusAm .. 7..\\
tasya tarpayato devAnsarasvatyAM mahAtmanaH .
samIpato mahArAja sopAtiShThata bhAminI .. 8..\\
tA.n divyavapuShaM dR^iShTvA tasyaiSherbhAvitAtmanaH .
retaH skanna.n sarasvatyA.n tatsA jagrAha nimnagA .. 9..\\
kukShau chApyadadhaddR^iShTvA tadretaH puruSharShabha .
sA dadhAra cha ta.n garbhaM putra hetormahAnadI .. 10..\\
suShuve chApi samaye putra.n sA sAritAM varA .
jagAma putramAdAya tamR^iShiM prati cha prabho .. 11..\\
R^iShisa.nsadi ta.n dR^iShTvA sA nadI munisattamam .
tataH provAcha rAjendra dadatI putramasya tam .
brahmarShe tava putro.aya.n tvadbhaktyA dhArito mayA .. 12..\\
dR^iShTvA te.apsarasa.n reto yatskannaM prAgalambusAm .
tatkukShiNA vai brahmarShe tvadbhaktyA dhR^itavatyaham .. 13..\\
na vinAshamida.n gachchhettvatteja iti nishchayAt .
pratigR^ihNIShva putra.n svaM mayA dattamaninditam .. 14..\\
ityuktaH pratijagrAha prIti.n chAvApa uttamA .
mantravachchopajighrattaM mUrdhni premNA dvijottamaH .. 15..\\
pariShvajya chira.n kAlaM tadA bharatasattama .
sarasvatyai varaM prAdAtprIyamANo mahAmuniH .. 16..\\
vishve devAH sapitaro gandharvApsarasA.n gaNAH .
tR^ipti.n yAsyanti subhage tarpyamANAstavAmbhasA .. 17..\\
ityuktvA sa tu tuShTAva vachobhirvai mahAnadIm .
prItaH paramahR^iShTAtmA yathAvachchhR^iNu pArthiva .. 18..\\
prasR^itAsi mahAbhAge saraso brahmaNaH purA .
jAnanti tvA.n sarichchhreShThe munayaH saMshitavratAH .. 19..\\
mama priyakarI chApi satataM priyadarshane .
tasmAtsArasvataH putro mahA.nste varavarNini .. 20..\\
tavaiva nAmnA prathitaH putraste lokabhAvanaH .
sArasvata iti khyAto bhaviShyati mahAtapAH .. 21..\\
eSha dvAdasha vArShikyAmanAvR^iShTyA.n dvijarShabhAn .
sArasvato mahAbhAge vedAnadhyApayiShyati .. 22..\\
puNyAbhyashcha saridbhyastva.n sadA puNyatamA shubhe .
bhaviShyasi mahAbhAge matprasAdAtsarasvati .. 23..\\
eva.n sA sa.nstutA tena varaM labdhvA mahAnadI .
putramAdAya muditA jagAma bharatarShabha .. 24..\\
etasminneva kAle tu virodhe devadAnavaiH .
shakraH praharaNAnveShI lokA.nstrInvichachAra ha .. 25..\\
na chopalebhe bhagavA~nshakraH praharaNa.n tadA .
yadvai teShAM bhavedyogya.n vadhAya vibudhadviShAm .. 26..\\
tato.abravItsurA~nshakro na me shakyA mahAsurAH .
R^ite.asthibhirdadhIchasya nihantu.n tridashadviShaH .. 27..\\
tasmAdgatvA R^iShishreShTho yAchyatA.n surasattamAH .
dadhIchAsthIni dehIti tairvadhiShyAmahe ripUn .. 28..\\
sa devairyAchito.asthIni yatnAdR^iShivarastadA .
prANatyAga.n kuruShveti chakAraivAvichArayan .
sa lokAnakShayAnprApto devapriya karastadA .. 29..\\
tasyAsthibhiratho shakraH samprahR^iShTamanAstadA .
kArayAmAsa divyAni nAnApraharaNAnyuta .
vajrANi chakrANi gadA guru daNDAMshcha puShkalAn .. 30..\\
sA hi tIvreNa tapasA sambhR^itaH paramarShiNA .
prajApatisutenAtha bhR^iguNA lokabhAvanaH .. 31..\\
atikAyaH sa tejasvI lokasAra vinirmitaH .
jaGYe shailaguruH prAMshurmahimnA prathitaH prabhuH .
nityamudvijate chAsya tejasA pAkashAsanaH .. 32..\\
tena vajreNa bhagavAnmantrayuktena bhArata .
bhR^isha.n krodhaviShR^iShTena brahmatejo bhavena cha .
daityadAnava vIrANA.n jaghAna navatIrnava .. 33..\\
atha kAle vyatikrante mahatyatibhaya.n kare .
anAvR^iShTiranuprAptA rAjandvAdasha vArShikI .. 34..\\
tasyA.n dvAdasha vArShikyAmanAvR^iShTyAM maharShayaH .
vR^ittyarthaM prAdravanrAjankShudhArtAH sArvato disham .. 35..\\
digbhyastAnpradrutAndR^iShTvA muniH sArasvatastadA .
gamanAya mati.n chakre taM provAcha sarasvatI .. 36..\\
na gantavyamitaH putra tavAhAramaha.n sadA .
dAsyAmi matsyapravarAnuShyatAmiha bhArata .. 37..\\
ityuktastarpayAmAsa sa pitR^IndevatAstathA .
AhAramakaronnityaM prANAnvedAMshcha dhArayan .. 38..\\
atha tasyAmatItAyAmanAvR^iShTyAM maharShayaH .
anyonyaM paripaprachchhuH punaH svAdhyAyakAraNAt .. 39..\\
teShA.n kShudhA parItAnAM naShTA vedA vidhAvatAm .
sarveShAmeva rAjendrana kashchitpratibhAnavAn .. 40..\\
atha kashchidR^iShisteShA.n sArasvatamupeyivAn .
kurvANa.n saMshidAtmAnaM svAdhyAyamR^iShisattamam .. 41..\\
sa gatvAchaShTa tebhyashcha sArasvatamatiprabham .
svAdhyAyamamaraprakhya.n kurvANa.n vijane jane .. 42..\\
tataH sarve samAjagmustatra rAjanmaharShayaH .
sArasvataM munishreShThamidamUchuH samAgatAH .. 43..\\
asmAnadhyApayasveti tanovAcha tato muniH .
shiShyatvamupagachchhadhva.n vidhivadbho mametyuta .. 44..\\
tato.abravIdR^iShigaNo bAlastvamasi putraka .
sa tAnAha na me dharmo nashyediti punarmunIn .. 45..\\
yo hyadharmeNa vibrUyAdgR^ihNIyAdvApyadharmataH .
mriyatA.n tAvubhau kShipra.n syAtAM vA vairiNAvubhau .. 46..\\
na hAyanairna palitairna vittena na bandhubhiH .
R^iShayashchakrire dharma.n yo.anUchAnaH sa no mahAn .. 47..\\
etachchhrutvA vachastasya munayaste vidhAnataH .
tasmAdvedAnanuprApya punardharmaM prachakrire .. 48..\\
ShaShTirmunisahasrANi shiShyatvaM pratipedire .
sArasvatasya viprarSherveda svAdhyAyakAraNAt .. 49..\\
muShTiM muShTi.n tataH sarve darbhANAM te.abhyupAharan .
tasyAsanArtha.n viprarSherbAlasyApi vashe sthitAH .. 50..\\
tatrApi dattvA vasu rauhiNeyo
mahAbalaH keshava pUrvajo.atha .
jagAma tIrthaM muditaH krameNa
khyAtaM mahadvR^iddhakanyA sma yatra .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51}
j
katha.n kumArI bhagava.nstapo yuktA hyabhUtpurA .
kimartah.n cha tapastepe ko vAsyA niyamo.abhavat .. 1..\\
suduShkaramidaM brahma.nstvattaH shrutamanuttamam .
AkhyAhi tattvamakhila.n yathA tapasi sA sthitA .. 2..\\
vai
R^iShirAsInmahAvIryaH kuNirgArgyo mahAyashAH .
sa taptvA vipula.n rAja.nstapo vai tapatAM varaH .
mAnasI.n sa sutAM subhrUM samutpAditavAnvibhuH .. 3..\\
tA.n cha dR^iShTvA bhR^ishaM prItaH kuNirgArgyo mahAyashAH .
jagAma tridiva.n rAjansantyajyeha kalevaram .. 4..\\
subhrUH sA hyatha kalyANI puNDarIkanibhekShaNA .
mahatA tapasogreNa kR^itvAshramamaninditA .. 5..\\
upavAsaiH pUjayantI pitR^IndevaMshcha sA purA .
tasyAstu tapasogreNa mahAnkAto.atyagAnnR^ipa .. 6..\\
sA pitrA dIyamAnApi bhartre naichchhadaninditA .
AtmanaH sadR^isha.n sA tu bhartAraM nAnvapashyata .. 7..\\
tataH sA tapasogreNa pIDayitvAtmanastanum .
pitR^idevArchana parA babhUva vijane vane .. 8..\\
sAtmAnaM manyamAnApi kR^itakR^itya.n shramAnvitA .
vArdhakena cha rAjendra tapasA chaiva karshitA .. 9..\\
sA nAshakadyadA gantuM padAtpadamapi svayam .
chakAra gamane buddhiM paralokAya vai tadA .. 10..\\
moktu kAmA.n tu tAM dR^iShTvA sharIraM nArado.abravIt .
asa.nskR^itAyAH kanyAyAH kuto lokAstavAnaghe .. 11..\\
eva.n hi shrutamasmAbhirdevaloke mahAvrate .
tapaH paramakaM prAptaM na tu lokAstvayA jitAH .. 12..\\
tannArada vachaH shrutvA sAbravIdR^iShisa.nsadi .
tapaso.ardhaM prayachchhAmi pANigrAhasya sattamAH .. 13..\\
ityukte chAsyA jagrAha pANi.n gAlava sambhavaH .
R^iShiH prAkshR^i~NgavAnnAma samaya.n chedamabravIt .. 14..\\
samayena tavAdyAhaM pANi.n sprakShyAmi shobhane .
yadyekarAtra.n vastavya.n tvayA saha mayeti ha .. 15..\\
tatheti sA pratishrutya tasmai pANi.n dadau tadA .
chakre cha pANigrahaNa.n tasyodvAhaM cha gAlaviH .. 16..\\
sA rAtrAvabhavadrAja.nstaruNI devavarNinI .
divyAbharaNavastrA cha divyasraganulepanA .. 17..\\
tA.n dR^iShTvA gAlaviH prIto dIpayantImivAtmanA .
uvAsa cha kShapAmekAM prabbhAte sAbravIchcha tam .. 18..\\
yastvayA samayo vipra kR^ito me tapatA.n vara .
tenoShitAsmi bhadra.n te svasti te.astu vrajAmyaham .. 19..\\
sAnuGYAtAbravIdbhUyo yo.asmi.nstIrthe samAhitaH .
vatsyate rajanImekA.n tarpayitvA divaukasaH .. 20..\\
chatvAriMshatamaShTau cha dve chAShTau samyagAcharet .
yo brahmacharya.n varShANi phala.n tasya labheta saH .
evamuktvA tataH sAdhvI deha.n tyaktvA divaM gatA .. 21..\\
R^iShirapyabhavaddInastasyA rUpa.n vichintayan .
samayena tapo.ardha.n cha kR^ichchhrAtpratigR^ihItavAn .. 22..\\
sAdhayitvA tadAtmAna.n tasyAH sa gatimanvayAt .
duHkhito bharatashreShTha tasyA rUpabalAtkR^itaH .
etatte vR^iddhakanyAyA vyAkhyAta.n charitaM mahat .. 23..\\
tatrasthashchApi shushrAva hata.n shalyaM halAyudhaH .
tatrApi dattvA dAnAni dvijAtibhyaH parantapa .
shushocha shalya.n sa~NgrAme nihataM pANDavaistadA .. 24..\\
samantapa~nchaka dvArAttato niShkramya mAdhavaH .
paprachchharShigaNAnrAmaH kurukShetrasya yatphalam .. 25..\\
te pR^iShTA yadusi.nhena kurukShetraphala.n vibho .
samAchakhyurmahAtmAnastasmai sarva.n yathAtatham .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52}
rsayah
prajApateruttamavediruchyate
sanAtanA rAma samantapa~nchakam .
samijire yatra purA divaukaso
vareNa satreNa mahAvarapradAH .. 1..\\
purA cha rAjarShivareNa dhImatA
bahUni varShANyamitena tejasA .
prakR^iShTametatkuruNA mahAtmanA
tataH kurukShetramitIha paprathe .. 2..\\
raama
kimartha.n kuruNA kR^iShTaM kShetrametanmahAtmanA .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n kathyamAnaM tapodhanAH .. 3..\\
rsayah
purA kila kuruM nAma kR^iShanta.n satatotthitam .
abhyetya shakrastridivAtparyapR^ichchhata kAraNam .. 4..\\
kimida.n vartate rAjanprayatnena pareNa cha .
rAjarShe kimabhipreta.n yeneya.n kR^iShyate kShitiH .. 5..\\
kuru
iha ye puruShAH kShetre mariShyanti shatakrato .
te gamiShyanti sukR^itA.NllokAnpApavivarjitAn .. 6..\\
avahasya tataH shakro jagAma tridivaM prabhuH .
rAjarShirapyanirviNNaH karShatyeva vasundharAm .. 7..\\
AgamyAgamya chaivainaM bhUyo bhUyo.avahasya cha .
shatakraturanirviNNaM pR^iShTvA pR^iShTvA jagAma ha .. 8..\\
yadA tu tapasogreNa chakarSha vasudhAM nR^ipa .
tataH shakro.abravIddevAnrAjarSheryachchikIrShitam .. 9..\\
tachchhrutvA chAbruvandevAH sahasrAkShamida.n vachaH .
vareNa chchhandyatA.n shakra rAjarShiryadi shakyate .. 10..\\
yadi hyatra pramItA vai svarga.n gachchhanti mAnavAH .
asAnaniShTvA kratubhirbhAgo no na bhaviShyati .. 11..\\
Agamya cha tataH shakrastadA rAjarShimabravIt .
ala.n khedena bhavataH kriyatA.n vachanaM mama .. 12..\\
mAnavA ye nirAhArA deha.n tyakShyantyatandritAH .
yudhi vA nihatAH samyagapi tiryaggatA nR^ipa .. 13..\\
te svargabhAjo rAjendra bhavantvati mahAmate .
tathAstviti tato rAjA kuruH shakramuvAcha ha .. 14..\\
tatastamabhyanuGYApya prahR^iShTenAntarAtmanA .
jagAma tridivaM bhUyaH kShipraM balaniShUdanaH .. 15..\\
evametadyadushreShTha kR^iShTa.n rAjarShiNA purA .
shakreNa chApyanuGYAtaM puNyaM prANAnvimu~nchatAm .. 16..\\
api chAtra svaya.n shakro jagau gAthAM surAdhipaH .
kurukShetraM nibaddhA.n vai tAM shR^iNuShva halAyudha .. 17..\\
pA.nsavo.api kurukShetrAdvAyunA samudIritAH .
api duShkR^itakarmANaM nayanti paramA.n gatim .. 18..\\
surarShAbhA brAhmaNasattamAsh cha
tathA nR^igAdyA naradevamukhyAH .
iShTvA mahArhaiH kratubhirnR^isi.nha
saMnyasya dehAnsugatiM prapannAH .. 19..\\
tarantukArantukayoryadantaraM
rAmahradAnA.n cha machakrukasya .
etatkurukShetrasamantapa~nchakaM
prajApateruttaravediruchyate .. 20..\\
shivaM mahatpuNyamida.n divaukasAM
susaMmata.n svargaguNaiH samanvitam .
atashcha sarve.api vasundharAdhipA
hatA gamiShyanti mahatmanA.n gatim .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53}
vai
kurukShetra.n tato dR^iShTvA dattvA dAyAMshcha sAtvataH .
Ashrama.n sumahaddivyamagamajjanamejaya .. 1..\\
madhukAmra vanopetaM plakShanyagrodha sa~Nkulam .
chiribilvayutaM puNyaM panasArjuna sa~Nkulam .. 2..\\
ta.n dR^iShTvA yAdava shreShThaH pravaraM puNyalakShaNam .
paprachchha tAnR^iShInsarvAnkasyAshramavarastvayam .. 3..\\
te tu sarve mahAtmAnamUchU rAjanhalAyudham .
shR^iNu vistarato rAma yasyAyaM pUrvamAshramaH .. 4..\\
atra viShNuH purA devastaptavA.nstapa uttamam .
atrAsya vidhivadyaGYAH sarve vR^ittAH sanAtanAH .. 5..\\
atraiva brAhmaNI siddhA kaumAra brahmachAriNI .
yogayuktA diva.n yAtA tapaHsiddhA tapasvinI .. 6..\\
babhUva shrImatI rAja~nshANDilyasya mahAtmanaH .
sutA dhR^itavratA sAdhvI niyatA brahmachAriNI .. 7..\\
sA tu prApya para.n yoga.n gatA svargamanuttamam .
bhuktvAshrame.ashvamedhasya phalaM phalavatA.n shubhA .
gatA svargaM mahAbhAgA pUjitA niyatAtmabhiH .. 8..\\
abhigamyAshramaM puNya.n dR^iShTvA cha yadupu~NgavaH .
R^iShI.nstAnabhivAdyAtha pArshve himavato.achyutaH .
skandhAvArANi sarvANi nivartyAruruhe.achalam .. 9..\\
nAtidUra.n tato gatvA nagaM tAladhvajo balI .
puNya.n tIrthavaraM dR^iShTvA vismayaM paramaM gataH .. 10..\\
prabhava.n cha sarasvatyAH plakShaprasravaNaM balaH .
samprAptaH kArapachana.n tIrthapravaramuttamam .. 11..\\
halAyudhastatra chApi dattvA dAnaM mahAbalaH .
AplutaH salile shIte tasmAchchApi jagAma ha .
AshramaM paramaprIto mitrasya varuNasya cha .. 12..\\
indro.agniraryamA chaiva yatra prAkprItimApnuvan .
ta.n deshaM kArapachanAdyamunAyAM jagAma ha .. 13..\\
snAtvA tatrApi dharmAtmA parA.n tuShTimavApya cha .
R^iShibhishchaiva siddhaishcha sahito vai mahAbalaH .
upaviShTaH kathAH shubhrAH shushrAva yadupu~NgavaH .. 14..\\
tathA tu tiShThatA.n teShAM nArado bhagavAnR^iShiH .
AjagAmAtha ta.n desha.n yatra rAmo vyavastthitaH .. 15..\\
jaTAmaNDalasa.nvItaH svarNachIrI mahAtapAH .
hemadaNDadharo rAjankamaNDAlu dharastathA .. 16..\\
kachchhapI.n sukhashabdA.n tAM gR^ihya vINAM manoramAm .
nR^itye gIte cha kushalo deva brAhmaNa pUjitaH .. 17..\\
prakartA kalahAnA.n cha nityaM cha kalahapriyaH .
ta.n deshamAgamadyatra shrImAnrAmo vyavasthitaH .. 18..\\
pratyutthAya tu te sarve pUjayitvA yatavratam .
devarShirparyapR^ichchhanta yathAvR^itta.n kurUnprati .. 19..\\
tato.asyAkathayadrAjannAradaH sarvadharmavit .
sarvameva yathAvR^ittamatIta.n kuru sa~NkShayam .. 20..\\
tato.abravIdrauhiNeyo nArada.n dInayA girA .
kimavastha tu tatkShatra.n ye cha tatrAbhavannR^ipAH .. 21..\\
shrutametanmayA pUrva.n sarvameva tapodhana .
vistara shravaNe jAta.n kautUhalamatIva me .. 22..\\
naarada
pUrvameva hato bhIShmo droNaH sindhupatistathA .
hato vaikartanaH karNaH putrAshchAsya mahArathAH .. 23..\\
bhUrishravA rauhiNeya madrarAjashcha vIryavAn .
ete chAnye cha bahavastatra tatra mahAbalAH .. 24..\\
priyAnprANAnparityajya priyArtha.n kauravasya vai .
rAjAno rAjaputrAshcha samareShvanivartinaH .. 25..\\
ahatA.nstu mahAbAho shR^iNu me tatra mAdhava .
dhArtarAShTra bale sheShAH kR^ipo bhojashcha vIryavAn .
ashvatthAmA cha vikrAnto bhagnasainyA disho gatAH .. 26..\\
duryodhano hate sainye pradruteShu kR^ipAdiShu .
hrada.n dvaipAyanaM nAma vivesha bhR^ishaduHkhitaH .. 27..\\
shayAna.n dhArtarAShTraM tu stambhite salile tadA .
pANDavAH saha kR^iShNena vAgbhirugrAbhirArdayan .. 28..\\
sa tudyamAno balavAnvAgbhI rAma samantataH .
uttitaH prAgghradAdvIraH pragR^ihya mahatI.n gadAm .. 29..\\
sa chApyupagato yuddhaM bhImena saha sAmpratam .
bhaviShyati cha tatsadyastayo rAma sudAruNam .. 30..\\
yadi kautUhala.n te.asti vraja mAdhava mAchiram .
pashya yuddhaM mahAghora.n shiShyayoryadi manyase .. 31..\\
vai
nAradasya vachaH shrutvA tAnabbhyarchya dvijarShabhAn .
sarvAnvisarjayAmAsa ye tenAbhyAgatAH saha .
gamyatA.n dvArakAM cheti so.anvashAdanuyAyinaH .. 32..\\
so.avatIryAchalashreShThAtprakSha prasvaraNAchchhubhAt .
tataH prItamanA rAmaH shrutvA tIrthaphalaM mahat .
viprANA.n saMnidhau shlokamagAyadidamachyutaH .. 33..\\
sarasvatI vAsasamA kuto ratiH
sarasvatI vAsasamAH kuto guNAH .
sarasvatIM prApya diva.n gatA janAH
sadA smariShyanti nadI.n sarasvatIm .. 34..\\
sarasvatI sarvanadIShu puNyA
sarasvatI lokasukhAvahA sadA .
sarasvatIM prApya janAH suduShkR^itAH
sadA na shochanti paratra cheha cha .. 35..\\
tato muhurmuhuH prItyA prekShamANaH sarasvatIm .
hayairyukta.n rathaM shubhramAtiShThata parantapaH .. 36..\\
sa shIghragAminA tena rathena yadupu~NgavaH .
didR^ikShurabhisamprAptaH shiShyayuddhamupasthitam .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54}
vai
eva.n tadabhavadyuddhaM tumulaM janamejaya .
yatra duHkhAnvito rAjA dhR^itarAShTro.abravIdidam .. 1..\\
rAma.n saMnihita.n dR^iShTvA gadAyuddha upasthite .
mama putraH kathaM bhImAM pratyayudhyata sa~njaya .. 2..\\
s
rAma sAMnidhyamAsAdya putro duryodhanastava .
yuddhakAmo mahAbAhuH samahR^iShyata vIryavAn .. 3..\\
dR^iShTvA lA~Ngalina.n rAjA pratyutthAya cha bhArata .
prItyA paramayA yukto yudhiShThiramathAbravIt .. 4..\\
samanta pa~nchaka.n kShipramito yAmavishAM pate .
prathitottara vedI sA devaloke prajApateH .. 5..\\
tasminmahApuNyatame trailokyasya sanAtane .
sa~NgrAme nidhanaM prApya dhruva.n svargo bhaviShyati .. 6..\\
tathetyuktvA mahArAja kuntIputro yudhiShThiraH .
samantapa~nchaka.n vIraH prAyAdabhimukhaH prabhuH .. 7..\\
tato duryodhano rAjA pragR^ihya mahatI.n gadAm .
padbhyAmamarShAddyutimAnagachchhatpANDavaiH saha .. 8..\\
tathA yAnta.n gadAhasta.n varmaNA chApi daMshitam .
antarikShagatA devAH sAdhu sAdhvityapUjayan .
vAtikAshcha narA ye.atra dR^iShTvA te harShamAgatAH .. 9..\\
sa pANDavaiH parivR^itaH kururAjastavAtmajaH .
mattasyeva gajendrasya gatimAsthAya so.avrajat .. 10..\\
tataH sha~NkhaninAdena bherINA.n cha mahAsvanaiH .
si.nhanAdaishcha shUrANA.n dishaH sarvAH prapUritAH .. 11..\\
pratIchyabhimukha.n desha.n yathoddiShTaM sutena te .
gatvA cha taiH parikShipta.n samantAtsarvatodisham .. 12..\\
dakShiNena sarasvatyAH svayana.n tIrthamuttamam .
tasmindeshe tvaniriNe tatra yuddhamarochayan .. 13..\\
tato bhImo mahAkoTi.n gadAM gR^ihyAtha varma bhR^it .
bibhradrUpaM mahArAja sadR^isha.n hi garutmataH .. 14..\\
avabaddha shirastrANAH sa~Nkhye kA~nchanavarma bhR^it .
rarAja rAjanputraste kA~nchanaH shailarAD iva .. 15..\\
varmabhyA.n sa.nvR^itau vIrau bhIma duryodhanAvubhau .
sa.nyuge cha prakAshete sa.nrabdhAviva ku~njarau .. 16..\\
raNamaNDalamadhyasthau bhratarau tau nararShabhau .
ashobhetAM mahArAja chandrasUryAvivoditau .. 17..\\
tAvanyonyaM nirIkShetA.n kruddhAviva mahAdvipau .
dahantau lochanai rAjanparasparavadhaiShiNau .. 18..\\
samprahR^iShTamanA rAjangadAmAdAya kauravaH .
sR^ikkiNI sa.nlihanrAjankrodharaktekShaNaH shvasan .. 19..\\
tato duryodhano rAjA gadAmAdAya vIryavAn .
bhImasenamabhiprekShya gajo gajamivAhvayat .. 20..\\
adrisAramayIM bhImastathaivAdAya vIryavAn .
AhvayAmAsa nR^ipati.n si.nhaH si.nhaM yathA vane .. 21..\\
tAvudyatagadApANI duryodhana vR^ikodarau .
sa.nyuge sma prakAshete girI sashikharAviva .. 22..\\
tAvubhAvabhisa~NkruddhAvubhau bhImaparAkramau .
ubhau shiShyau gadAyuddhe rauhiNeyasya dhImataH .. 23..\\
ubhau sadR^ishakarmANau yama vAsavayoriva .
tathA sadR^ishakarmANau varuNasya mahAbalau .. 24..\\
vAsudevasya rAmasya tathA vaishravaNasya cha .
sadR^ishau tau mahArAja madhukaiTabhayoryudhi .. 25..\\
ubhau sadR^ishakarmANau raNe sundopasundayoH .
tathaiva kAlasya samau mR^ityoshchaiva parantapau .. 26..\\
anyonyamabhidhAvantau mattAviva mahAdvipau .
vAshitA sa~Ngame dR^iptau sharadIva madotkaTau .. 27..\\
mattAviva jigIShantau mAta~Ngau bharatarShabhau .
ubhau krodhaviSha.n dIpta.n vamantAvuragAviva .. 28..\\
anyonyamabhisa.nrabdhau prekShamANAvarindamau .
ubhau bharatashArdUlau vikrameNa samanvitau .. 29..\\
si.nhAviva durAdharShau gadAyuddhe parantapau .
nakhadaMShTrAyudhau vIrau vyAghrAviva durutsahau .. 30..\\
prajAsa.nharaNe kShubdhau samudrAviva dustarau .
lohitA~NgAviva kruddhau pratapantau mahArathau .. 31..\\
rashmimantau mahAtmAnau dIptimantau mahAbalau .
dadR^ishAte kurushreShThau kAlasUryAvivodditau .. 32..\\
vyAghrAviva susa.nrabdhau garjantAviva toyadau .
jahR^iShAte mahAbAhU si.nhau kesariNAviva .. 33..\\
gajAviva susa.nrabdhau jvalitAviva pAvakau .
dadR^ishustau mahAtmAnau sashR^i~NgAviva parvatau .. 34..\\
roShAtprasphuramANauShThau nirIkShantau parasparam .
tau sametau mahAtmAnau gadAhastau narottamau .. 35..\\
ubhau paramasa.nhR^iShTAvubhau paramasaMmatau .
sadashvAviva heShantau bR^i.nhantAviva ku~njarau .. 36..\\
vR^iShabhAviva garjantau duryodhana vR^ikodarau .
daityAviva balonmattau rejatustau narottamau .. 37..\\
tato duryodhano rAjannidamAha yudhiShThiram .
sR^i~njayaiH saha tiShThanta.n tapantamiva bhAskaram .. 38..\\
ida.n vyavasitaM yuddhaM mama bhImasya chobhayoH .
upopaviShTAH pashyadhva.n vimardaM nR^ipasattamAH .. 39..\\
tataH samupaviShTa.n tatsumahadrAjamaNDalam .
virAjamAna.n dadR^ishe divIvAdityamaNDalam .. 40..\\
teShAM madhye mahAbAhuH shrImAnkeshava pUrvajaH .
upaviShTo mahArAja pUjyamAnaH samantataH .. 41..\\
shushubhe rAjamadhyastho nIlavAsAH sitaprabhaH .
nakShatrairiva sampUrNo vR^ito nishi nishAkaraH .. 42..\\
tau tathA tu mahArAja gadAhastau durAsadau .
anyonya.n vAgbhirugrAbhistakShamANau vyavasthitau .. 43..\\
apriyANi tato.anyonyamuktvA tau kurupu~Ngavau .
udIkShantau sthitau vIrau vR^itra shakrAvivAhave .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55}
vai
tato vAgyuddhamabhavattumula.n janamejaya .
yatra duHkhAnvito rAjA dhR^itarAShTro.abravIdidam .. 1..\\
dhigastu khalu mAnuShya.n yasya niShTheyamIdR^ishI .
ekAdasha chamU bhartA yatra putro mamAbhibhUH .. 2..\\
AGYApya sarvAnnR^ipatInbhuktvA chemA.n vasundharAm .
gadAmAdAya vegena padAtiH prathito raNam .. 3..\\
bhUtvA hi jagato nAtho hyanAtha iva me sutaH .
gadAmudyamya yo yAti kimanyadbhAgadheyataH .. 4..\\
aho duHkhaM mahatprAptaM putreNa mama sa~njaya .
evamuktvA sa duHkhArto virarAma janAdhipaH .. 5..\\
s
sa meghaninado harShAdvinadanniva govR^iShaH .
AjuhAva tataH pArtha.n yuddhAya yudhi vIryavAn .. 6..\\
bhImamAhvayamAne tu kururAje mahAtmani .
prAdurAsansughorANi rUpANi vividhAnyuta .. 7..\\
vavurvAtAH sanirghAtAH pA.nsuvarShaM papAta cha .
babhUvushcha dishaH sarvAstimireNa samAvR^itAH .. 8..\\
mahAsvanAH sanirghAtAstumulA lomaharShaNAH .
petustatholkAH shatashaH sphoTayantyo nabhastalam .. 9..\\
rAhushchAgrasadAdityamaparvaNi vishAM pate .
chakampe cha mahAkampaM pR^ithivI savanadrumA .. 10..\\
rUkShAshcha vAtAH pravavurnIchaiH sharkara varShiNaH .
girINA.n shikharANyeva nyapatanta mahItale .. 11..\\
mR^igA bahuvidhAkArAH sampatanti disho dasha .
dIptAH shivAshchApyanadanghorarUpAH sudAruNAH .. 12..\\
nirghAtAshcha mahAghorA babhUvurlomaharShaNAH .
dIptAyA.n dishi rAjendra mR^igAshchAshubha vAdinaH .. 13..\\
udapAnagatAshchApo vyavardhanta samantataH .
asharIrA mahAnAdAH shrUyante sma tadA nR^ipa .. 14..\\
evamAdIni dR^iShTvAtha nimittAni vR^ikodaraH .
uvAcha bhrAtara.n jyeShThaM dharmarAja.n yudhiShThiram .. 15..\\
naiSha shakto raNe jetuM mandAtmA mA.n suyodhanaH .
adya krodha.n vimokShyAmi nigUDhaM hR^idaye chiram .
suyodhane kauravendre khANDave pAvako yathA .. 16..\\
shalyamadyoddhariShyAmi tava pANDava hR^ichchhayam .
nihatya gadayA pApamima.n kuru kulAdhamam .. 17..\\
adya kIrtimayIM mAlAM pratimokShyAmyaha.n tvayi .
hatvemaM pApakarmANa.n gadayA raNamUrdhani .. 18..\\
adyAsya shatadhA dehaM bhinadmi gadayAnayA .
nAyaM praveShTA nagaraM punarvAraNasAhvayam .. 19..\\
sarpotsargasya shayane viShadAnasya bhojane .
pramANa koTyAM pAtasyA dAhasya jatu veshmani .. 20..\\
sabhAyAmavahAsasya sarvasvaharaNasya cha .
varShamaGYAtavAsasya vanavAsasya chAnagha .. 21..\\
adyAntameShA.n duHkhAnAM gantA bharatasattama .
ekAhnA vinihatyemaM bhaviShyAmyAtmano.anR^iNaH .. 22..\\
adyAyurdhArtarAShTrasya durmaterakR^itAtmanaH .
samAptaM bharatashreShTha mAtApitroshcha darshanam .. 23..\\
adyAya.n kururAjasya shantanoH kulapA.nsanaH .
prANA~nshriya.n cha rAjyaM cha tyaktvA sheShyati bhUtale .. 24..\\
rAjA cha dhR^itarAShTro.adya shrutvA putraM mayA hatam .
smariShyatyashubha.n karma yattachchhakuni buddhijam .. 25..\\
ityuktvA rAjashArdUla gadAmAdAya vIryavAn .
avAtiShThata yuddhAya shakro vR^itramivAhvayan .. 26..\\
tamudyatagadA.n dR^iShTvA kailAsamiva shR^i~NgiNam .
bhImasenaH punaH kruddho duryodhanamuvAcha ha .. 27..\\
rAGYashcha dhR^itarAShTrasya tathA tvamapi chAtmanaH .
smara tadduShkR^ita.n karma yadvR^itta.n vAraNAvate .. 28..\\
draupadI cha parikliShTA sabhAyA.n yadrajasvalA .
dyUte cha va~nchito rAjA yattvayA saubalena cha .. 29..\\
vane duHkha.n cha yatprAptamasmAbhistvatkR^itaM mahat .
virATanagare chaiva yonyantaragatairiva .
tatsarva.n yAtayAmyadya diShTyA dR^iShTo.asi durmate .. 30..\\
tvatkR^ite.asau hataH shete sharatalpe pratApavAn .
gA~Ngeyo rathinA.n shreShTho nihato yAGYaseninA .. 31..\\
hato droNashcha karNashcha tathA shalyaH pratApavAn .
vairAgnerAdikartA cha shakuniH saubalo hataH .. 32..\\
prAtikAmI tathA pApo draupadyAH kleshakR^iddhataH .
bhrAtaraste hatAH sarve shUrA vikrAntayodhinaH .. 33..\\
ete chAnye cha bahavo nihatAstvatkR^ite nR^ipAH .
tvAmadya nihaniShyAmi gadayA nAtra saMshayaH .. 34..\\
ityevamuchchai rAjendra bhAShamANa.n vR^ikodaram .
uvAcha vItabhI rAjanputraste satyavikramaH .. 35..\\
ki.n katthitena bahudhA yudhyasva tva.n vR^ikodara .
adya te.aha.n vineShyAmi yuddhashraddhA.n kulAdhama .. 36..\\
naiva duryodhanaH kShudra kena chittvadvidhena vai .
shaktyastrAsayitu.n vAchA yathAnyaH prAkR^ito naraH .. 37..\\
chirakAlepsita.n diShTyA hR^idayasthamidaM mama .
tvayA saha gadAyuddha.n tridashairupapAditam .. 38..\\
ki.n vAchA bahunoktena katthitena cha durmate .
vANI sampadyatAmeShA karmaNA mAchira.n kR^ithAH .. 39..\\
tasyA tadvachana.n shrutvA sarva evAbhyapUjayan .
rAjAnaH somakAshchaiva ye tatrAsansamAgatAH .. 40..\\
tataH sampUjitaH sarvaiH samprahR^iShTatanU ruhaH .
bhUyo dhIraM manashchakre yuddhAya kurunandanaH .. 41..\\
taM mattamiva mAta~Nga.n talatAlairnarAdhipAH .
bhUyaH sa.nharShayA.n chakrurduryodhanamamarShaNam .. 42..\\
taM mahAtmA mahAtmAna.n gadAmudyamya pANDavaH .
abhidudrAva vegena dhArtarAShTra.n vR^ikodaraH .. 43..\\
bR^i.nhanti ku~njarAstatra hayA heShanti chAsakR^it .
shastrANi chApyadIpyanta pANDavAnA.n jayaiShiNAm .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56}
s
tato duryodhano dR^iShTvA bhImasena.n tathAgatam .
pratyudyayAvadInAtmA vegena mahatA nadan .. 1..\\
samApetaturAnadya shR^i~NgiNau vR^iShabhAviva .
mahAnirghAta ghoShashcha samprahArastayorabhUt .. 2..\\
abhavachcha tayoryuddha.n tumula.n loma hArShaNam .
jigIShatoryudhA anyonyamindra prahrAdayoriva .. 3..\\
rudhirokShitasarvA~Ngau gadAhastau manasvinau .
dadR^ishAte mahAtmAnau puShpitAviva kuMshukau .. 4..\\
tathA tasminmahAyuddhe vartamAne sudAruNe .
khadyotasa~Nghairiva kha.n darshanIya.n vyarochata .. 5..\\
tathA tasminvartamAne sa~Nkule tumule bhR^isham .
ubhAvApi parishrAntau yudhyamAnAvarindamau .. 6..\\
tau muhUrta.n samAshvasya punareva parantapau .
abhyahArayatA.n tatra sampragR^ihya gade shubhe .. 7..\\
tau tu dR^iShTvA mahAvIryau samAshvastau nararShabhau .
balinau vAraNau yadvadvAshitArthe madotkaTau .. 8..\\
apAravIryau samprekShya pragR^ihItagadAvubhau .
vismayaM parama.n jagmurdevagandharvadAnavAH .. 9..\\
pragR^ihItagadau dR^iShTvA duryodhana vR^ikodarau .
sAMshayaH sarvabhUtAnA.n vijaye samapadyata .. 10..\\
samAgamya tato bhUyo bhrAtarau balinA.n varau .
anyonyasyAntara prepsU prachakrAte.antaraM prati .. 11..\\
yamadaNDopamA.n gurvImindrAshanimivodyatAm .
dadR^ishuH prekShakA rAjanraudrI.n vishasanI.n gadAm .. 12..\\
Avidhyato gadA.n tasya bhImasenasya sa.nyuge .
shabdaH sutumulo ghoro muhUrta.n samapadyata .. 13..\\
AvidhyantamabhiprekShya dhArtarAShTro.atha pANDavam .
gadAmalaghu vegA.n tA.n vismitaH sambabhUva ha .. 14..\\
charaMshcha vividhAnmArgAnmaNDalAni cha bhArata .
ashobhata tadA vIro bhUya eva vR^ikodaraH .. 15..\\
tau parasparamAsAdya yattAvanyonyarakShaNe .
mArjArAviva bhakShArthe tatakShAte muhurmuhuH .. 16..\\
acharadbhImasenastu mArgAnbahuvidhA.nstathA .
maNDalAni vichitrANi sthAnAni vividhAni cha .. 17..\\
gomUtrikANi chitrANi gatapratyAgatAni cha .
parimokShaM prahArANA.n varjanaM paridhAvanam .. 18..\\
abhidravaNamAkShepamavasthAna.n savigraham .
parAvartana sa.nvartamavaplutamathAplutam .
upanyastamapanyasta.n gadAyuddhavishAradau .. 19..\\
eva.n tau vicharantau tu nyaghnatA.n vai parasparam .
va~nchayantau punashchaiva cheratuH kurusattamau .. 20..\\
vikrIDantau subalinau maNDalAni pracheratuH .
gadAhastau tatastau tu maNDalAvasthitau balI .. 21..\\
dakShiNaM maNDala.n rAjandhArtarAShTro.abhyavartata .
savya.n tu maNDalaM tatra bhImaseno.abhyavartata .. 22..\\
tathA tu charatastasya bhImasya raNamUrdhani .
duryodhano mahArAja pArshvadeshe.abhyatADayat .. 23..\\
Ahatastu tadA bhImastava putreNa bhArata .
Avidhyata gadA.n gurvIM prahAraM tamachintayan .. 24..\\
indrAshanisamA.n ghorA.n yamadaNDamivodyatAm .
dadR^ishuste mahArAja bhImasenasya tA.n gadAm .. 25..\\
Avidhyanta.n gadAM dR^iShTvA bhImasenaM tavAtmajaH .
samudyamyA gadA.n ghorAM pratyavidhyadarindamaH .. 26..\\
gadA mArutavegena tava putrasya bhArata .
shabda AsItsutumulastejashcha samajAyata .. 27..\\
sa charanvividhAnmArgAnmaNDalAni cha bhAgashaH .
samashobhata tejasvI bhUyo bhImAtsuyodhanaH .. 28..\\
AviddhA sarvavegena bhImena mahatI gadA .
sadhUma.n sArchiSha.n chAgniM mumochogrA mahAsvanA .. 29..\\
AdhUtAM bhImasenena gadA.n dR^iShTvA suyodhanaH .
adrisAramayI.n gurvImAvidhyanbahvashobhata .. 30..\\
gadA mArutavega.n hi dR^iShTvA tasya mahAtmanaH .
bhaya.n vivesha pANDUnvai sarvAneva sasomakAn .. 31..\\
tau darshayantau samare yuddhakrIDA.n samantataH .
gadAbhyA.n sahasAnyonyamAjaghnaturarindamau .. 32..\\
tau parasparamAsAdya daMShTrAbhyA.n dviradau yathA .
ashobhetAM mahArAja shoNitena pariplutau .. 33..\\
eva.n tadabhavadyuddhaM ghorarUpamasa.nvR^itam .
parivR^itte.ahani krUra.n vR^itravAsavayoriva .. 34..\\
dR^iShTvA vyavasthitaM bhIma.n tava putro mahAbalaH .
charaMshchitratarAnmArgAnkaunteyamabhidudruve .. 35..\\
tasya bhImo mahAvegA.n jAmbUnadapariShkR^itAm .
abhikruddhasya kruddhastu tADayAmAsa tA.n gadAm .. 36..\\
savisphuli~Ngo nirhrAdastayostatrAbhighAtajaH .
prAdurAsInmahArAja sR^iShTayorvajrayoriva .. 37..\\
vegavatyA tayA tatra bhImasenapramuktayA .
nipatantyA mahArAja pR^ithivIsamakampata .. 38..\\
tAM nAmR^iShyata kauravyo gadAM pratihatA.n raNe .
matto dvipa iva kruddhaH pratiju~njara darshanAt .. 39..\\
sa savyaM maNDala.n rAjannudbhrAmya kR^itanishchayaH .
Ajaghne mUrdhni kaunteya.n gadayA bhImavegayA .. 40..\\
tayA tvabhihato bhImaH putreNa tava pANDavaH .
nAkampata mahArAja tadadbhutamivAbhavat .. 41..\\
Ashcharya.n chApi tadrAjansarvasainyAnyapUjayan .
yadgadAbhihato bhImo nAkampata padAtpadam .. 42..\\
tato gurutarA.n dIptAM gadA.n hemapariShkR^itAm .
duryodhanAya vyasR^ijadbhImo bhImaparAkramaH .. 43..\\
taM prahAramasambhrAnto lAghavena mahAbalaH .
mogha.n duryodhanashchakre tatrAbhUdvismayo mahAn .. 44..\\
sA tu moghA gadA rAjanpatantI bhIma choditA .
chAlayAmAsa pR^ithivIM mahAnirghAta nisvanA .. 45..\\
AsthAya kaushikAnmArgAnutpatansa punaH punaH .
gadA nipAtaM praGYAya bhImasenamava~nchayat .. 46..\\
va~nchayitvA tathA bhIma.n gadayA kurusattamaH .
tADayAmAsa sa~Nkruddho vakSho deshe mahAbalaH .. 47..\\
gadayAbhihato bhImo muhyamAno mahAraNe .
nAbhyamanyata kartavyaM putreNAbhyAhatastava .. 48..\\
tasmi.nstathA vartamAne rAjansomaka pANDavAH .
bhR^ishopahata sa~NkalpA nahR^iShTa manaso.abhavan .. 49..\\
sa tu tena prahAreNa mAta~Nga iva roShitaH .
hastivaddhasti sa~NkAshamabhidudrAva te sutam .. 50..\\
tatastu rabhaso bhImo gadayA tanaya.n tava .
abhidudrAva vegena si.nho vanagaja.n yathA .. 51..\\
upasR^itya tu rAjAna.n gadA mokShavishAradaH .
Avidhyata gadA.n rAjansamuddishya suta.n tava .. 52..\\
atADayadbhImasenaH pArshve duryodhana.n tadA .
sa vihvalaH prahAreNa jAnubhyAmagamanmahIm .. 53..\\
tasmi.nstu bharatashreShThe jAnubhyAmavanI.n gate .
udatiShThattato nAdaH sR^i~njayAnA.n jagatpate .. 54..\\
teShA.n tu ninada.n shrutvA sR^i~njayAnAM nararShabhaH .
amarShAdbharatashreShTha putraste samakupyata .. 55..\\
utthAya tu mahAbAhuH kruddho nAga iva shvasan .
didhakShanniva netrAbhyAM bhImasenamavaikShata .. 56..\\
tataH sa bharatashreShTho gadApANirabhidravat .
pramathiShyanniva shiro bhImasenasya sa.nyuge .. 57..\\
sa mahAtmA mahAtmAnaM bhImaM bhImaparAkramaH .
atADayachchha~Nkhadeshe sa chachAlAchalopamaH .. 58..\\
sa bhUyaH shushubhe pArthastADito gadayA raNe .
udbhinna rudhiro rAjanprabhinna iva ku~njaraH .. 59..\\
tato gadA.n vIra haNImayo mayIM
pragR^ihya vajrAshanitulyanisvanAm .
atADayachchhatrumamitrakarshano
balena vikramya dhana~njayAgrajaH .. 60..\\
sa bhImasenAbhihatastavAtmajaH
papAta sa~Nkampita dehabandhanaH .
supuShpito mArutavegatADito
mahAvane sAla ivAvaghUrNitaH .. 61..\\
tataH praNedurjahR^iShushcha pANDavAH
samIkShya putraM patita.n kShitau tava .
tatha sutaste pratilabhya chetanAM
samutpapAta dvirado yathA hradAt .. 62..\\
sa pArthivo nityamamarShitastadA
mahArathaH shikShitavatparibhraman .
atADayatpANDavamagrataH sthitaM
sa vihvalA~Ngo jagatImupAspR^ishat .. 63..\\
sa smiha nAdAnvinanAda kauravo
nipAtya bhUmau yudhi bhImamojasA .
bibheda chaivAshani tulyatejasA
gadA nipAtena sharIrarakShaNam .. 64..\\
tato.antarikShe ninado mahAnabhUd
divaukasAmapsarasA.n cha neduShAm .
papAta chochchara mara praveritaM
vichitrapuShpotkara varShamuttamam .. 65..\\
tataH parAnAvishaduttamaM bhayaM
samIkShya bhUmau patitaM narottamam .
ahIyamAna.n cha balena kauravaM
nishamya bheda.n cha dR^iDhasya varmaNaH .. 66..\\
tato muhUrtAdupalabhya chetanAM
pramR^ijya vaktra.n rudhirArdhamAtmanaH .
dhR^iti.n samAlambya vivR^ittalochano
balena sa.nstabhya vR^ikodaraH sthitaH .. 67..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57}
s
samudIrNa.n tato dR^iShTvA sA~NgrAmaM kurumukhyayoH .
athAbravIdarjunastu vAsudeva.n yashasvinam .. 1..\\
anayorvIrayoryuddhe ko jyAyAnbhavato mataH .
kasya vA ko guNo bhUyAnetadvada janArdana .. 2..\\
vaa
upadesho.anayostulyo bhImastu balavattaraH .
kR^itayatnatarastveSha dhArtarAShTro vR^ikodarAt .. 3..\\
bhImasenastu dharmeNa yudhyamAno na jeShyati .
anyAyena tu yudhyanvai hanyAdeSha suyodhanam .. 4..\\
mAyayA nirjitA devairasurA iti naH shrutam .
virochanashcha shakreNa mAyayA nirjitaH sakhe .
mAyayA chAkShipattejo vR^itrasya balasUdanaH .. 5..\\
pratiGYAta.n tu bhImena dyUtakAle dhana~njaya .
UrU bhetsyAmi te sa~Nkhye gadayeti suyodhanam .. 6..\\
so.ayaM pratiGYA.n tAM chApi pArayitvAri karshanaH .
mAyAvina.n cha rAjAnaM mAyayaiva nikR^intatu .. 7..\\
yadyeSha balamAsthAya nyAyena prahariShyati .
viShAmasthastato rAjA bhaviShyati yudhiShThiraH .. 8..\\
punareva cha vakShyAmi pANDavedaM nibodha me .
dharmarAjAparAdhena bhayaM naH punarAgatam .. 9..\\
kR^itvA hi sumahatkarmahatvA bhIShma mukhAnkurUn .
jayaH prApto yashashchAgrya.n vaira.n cha pratiyAtitam .
tadeva.n vijayaH prAptaH punaH saMshayitaH kR^itaH .. 10..\\
abuddhireShA mahatI dharmarAjasya pANDava .
yadekavijaye yuddhe paNita.n kR^itamIdR^isham .
suyodhanaH kR^itI vIra ekAyanagatastathA .. 11..\\
api choshanasA gItaH shrUyate.ayaM purAtanaH .
shlokastattvArtha sahitastanme nigadataH shR^iNu .. 12..\\
punarAvartamAnAnAM bhagnAnA.n jIvitaiShiNAm .
bhatavyamarisheShANAmekAyanagatA hi te .. 13..\\
suyodhanamimaM bhagna.n hatasainyaM hrada.n gatam .
parAjita.n vanaprepsuM nirAshaM rAjyalambhane .. 14..\\
ko nveSha smayuge prAGYaH punardvandve samAhvayet .
api vo nirjita.n rAjyaM na hareta suyodhanaH .. 15..\\
yastrayodasha varShANi gadayA kR^itanishramaH .
charatyUrdhva.n cha tiryakcha bhImasenajighA.nsayA .. 16..\\
eva.n chenna mahAbAhuranyAyena haniShyati .
eSha vaH kauravo rAjA dhArtarAShTro bhaviShyati .. 17..\\
dhana~njayastu shrutvaitatkeshavasya mahAtmanaH .
prekShato bhImasenasya hastenorumatADayat .. 18..\\
gR^ihya sa~nj~nA.n tato bhImo gadayA vyacharadraNe .
maNDalAni vichitrANi yamakAnItarANi cha .. 19..\\
dakShiNaM maNDala.n savya.n gomUtrakamathApi cha .
vyacharatpANDavo rAjannari.n saMmohayanniva .. 20..\\
tathaiva tava putro.api gadA mArgavishAradaH .
vyacharallaghuchitra.n cha bhImasenajighA.nsayA .. 21..\\
Adhunvantau gade ghore chandanAgarurUShite .
vairasyAntaM parIpsantau raNe kruddhAvivAntakau .. 22..\\
anyonya.n tau jighA.nsantau pravIrau puruSharShabhau .
yuyudhAte garutmantau yathA nAgAmiShaiShiNau .. 23..\\
maNDalAni vichitrANi charatornR^ipa bhImayoH .
gadA sampAtajAstatra prajaGYuH pAvakArchiShaH .. 24..\\
samaM praharatostatra shUrayorbalinormR^idhe .
kShubdhayorvAyunA rAjandvayoriva samaudrayoH .. 25..\\
tayoH praharatostulyaM mattaku~njarayoriva .
gadA nirghAtasa.nhrAdaH prahArANAmajAyata .. 26..\\
tasmi.nstadA samprahAre dAruNe sa~Nkule bhR^isham .
ubhAvapi parishrAntau yudhyamAnAvarindamau .. 27..\\
tau muhUrta.n samAshvasya punareva parantapau .
abhyahArayatA.n kruddhau pragR^ihya mahatI gade .. 28..\\
tayoH samabhavadyuddha.n ghorarUpamasa.nvR^itam .
gadA nipAtai rAjendra takShatorvai parasparam .. 29..\\
vyAyAmapradrutau tau tu vR^iShabhAkShau tarasvinau .
anyonya.n jaghnaturvIrau pa~Nkasthau mahiShAviva .. 30..\\
jarjarIkR^itasarvA~Ngau rudhireNAbhisamplutau .
dadR^ishAte himavati puShpitAviva kiMshukau .. 31..\\
duryodhanena pArthastu vivare sampradarshite .
IShadutsmayamAnastu sahasA prasasAha ha .. 32..\\
tamabhyAshagataM prAGYo raNe prekShya vR^ikodaraH .
avAkShipadgadA.n tasmai vegena mahatA balI .. 33..\\
avakShepa.n tu taM dR^iShTvA putrastava vishAM pate .
apAsarpattataH sthAnAtsA moghA nyapatadbhuvi .. 34..\\
mokShayitvA prahAra.n ta.n sutastava sa sambhramAt .
bhImasena.n cha gadayA prAharatkurusattamaH .. 35..\\
tasya viShyandamAnena rudhireNAmitaujasaH .
prahAra guru pAtAchcha mUrchheva samajAyata .. 36..\\
duryodhanasta.n cha veda pIDitaM pANDava.n raNe .
dhArayAmAsa bhImo.api sharIramatipIDitam .. 37..\\
amanyata sthita.n hyenaM prahariShyantamAhave .
ato na prAharattasmai punareva tavAtmajaH .. 38..\\
tato muhUrtamAshvasya duryodhanamavasthitam .
vegenAbhyadravadrAjanbhImasenaH pratApavAn .. 39..\\
tamApatanta.n samprekShya sa.nrabdhamamitaujasam .
moghamasya prahAra.n taM chikIrShurbharatarShabha .. 40..\\
avasthAne mati.n kR^itvA putrastava mahAmanAH .
iyeShotpatitu.n rAjaMshchhalayiShyanvR^ikodaram .. 41..\\
abudhyadbhImasenastadrAGYastasya chikIrShitam .
athAsya samabhidrutya samutkramya cha si.nhavat .. 42..\\
sR^ityA va~nchayato rAjanpunarevotpatiShyataH .
UrubhyAM prAhiNodrAja~NgadA.n vegena pANDavaH .. 43..\\
sA vajraniShpeSha samA prahitA bhImakarmaNA .
UrU duryodhanasyAtha babha~nje priyadarshanau .. 44..\\
sa papAta naravyAghro vasudhAmanunAdayan .
bhagnorurbhImasenena putrastava mahIpate .. 45..\\
vavurvAtAH sanirghAtAH pA.nsuvarShaM papAta cha .
chachAla pR^ithivI chApi savR^ikShakShupa parvatA .. 46..\\
tasminnipatite vIre patyau sarvamahIkShitAm .
mahAsvanA punardIptA sanirghAtA bhaya~NkarI .
papAta cholkA mahatI patite pR^ithivIpatau .. 47..\\
tathA shoNitavarSha.n cha pA.nsuvarShaM cha bhArata .
vavarSha maghavA.nstatra tava putre nipAtite .. 48..\\
yakShANA.n rAkShasAnA.n cha pishAchAnAM tathaiva cha .
antarikShe mahAnAdaH shrUyate bharatarShabha .. 49..\\
tena shabdena ghoreNa mR^igANAmatha pakShiNAm .
jaGYe ghoratamaH shabdo bahUnA.n sarvatodisham .. 50..\\
ye tatra vAjinaH sheShA gajAshcha manujaiH saha .
mumuchuste mahAnAda.n tava putre nipAtite .. 51..\\
bherIsha~NkhamR^ida~NgAnAmabhavachcha svano mahAn .
antarbhUmi gatashchaiva tava putre nipAtite .. 52..\\
bahu pAdairbahu bhujaiH kabandhairghoradarshanaiH .
nR^ityadbhirbhayadairvyAptA dishastatrAbhavannR^ipa .. 53..\\
dhvajavanto.astravantashcha shastravantastathaiva cha .
prAkampanta tato rAja.nstava putre nipAtite .. 54..\\
hradAH kUpAshcha rudhiramudvemurnR^ipasattama .
nadyashcha sumahAvegAH pratisroto vahAbhavan .. 55..\\
pulli~NgA iva nAryastu strIli~NgAH puruShAbhavan .
duryodhane tadA rAjanpatite tanaye tava .. 56..\\
dR^iShTvA tAnadbhutotpAtAnpA~nchAlAH pANDavaiH saha .
AvignamanasaH sarve babhUvurbharatarShabha .. 57..\\
yayurdevA yathAkAma.n gandharvApsarasastathA .
kathayanto.adbhuta.n yuddhaM sutayostava bhArata .. 58..\\
tathaiva siddhA rAjendra tathA vAtika chAraNAH .
narasi.nhau prasha.nsantau viprajagmuryathAgatam .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58}
s
taM pAtita.n tato dR^iShTvA mahAshAlamivodgatam .
prahR^iShTamanasaH sarve babhUvustatra pANDavAH .. 1..\\
unmattamiva mAta~Nga.n si.nhena vinipAtitam .
dadR^ishurhR^iShTaromANaH sarve te chApi somakAH .. 2..\\
tato duryodhana.n hatvAM bhImasenaH pratApavAn .
patita.n kauravendraM tamupagamyedamabravIt .. 3..\\
gaurgauriti purA mandadraupadImekavAsasAm .
yatsabhAyA.n hasannasmA.nstadA vadasi durmate .
tasyAvahAsasya phalamadya tva.n samavApnuhi .. 4..\\
evamuktvA sa vAmena padA maulimupAspR^ishat .
shirashcha rAjasi.nhasya pAdena samaloDayat .. 5..\\
tathaiva krodhasa.nrakto bhImaH parabalArdanaH .
punarevAbravIdvAkya.n yattachchhR^iNu narAdhipa .. 6..\\
ye.asmAnpuro.apanR^ityanta punargauriti gauriti .
tAnvayaM pratinR^ityAmaH punargauriti gauriti .. 7..\\
nAsmAkaM nikR^itirvahnirnAkSha dyUtaM na va~nchanA .
svabAhubalamAshritya prabAdhAmo vaya.n ripUn .. 8..\\
so.avApya vairasya parasya pAraM
vR^ikodaraH prAha shanaiH prahasya .
yudhiShThira.n keshava sR^i~njayAMsh cha
dhana~njayaM mAdravatIsutau cha .. 9..\\
rajasvalA.n draupadImAnayanye
ye chApyakurvanta sadasya vastrAm .
tAnpashyadhvaM pANDavairdhArtarAShTrAn
raNe hatA.nstapasA yAGYasenyAH .. 10..\\
ye naH purA ShaNDhatilAnavochan
krUrA rAGYo dhR^itarAShTrasya putrAH .
te no hatAH sagaNAH sAnubandhAH
kAma.n svargaM narakaM vA vrajAmaH .. 11..\\
punashcha rAGYaH patitastya bhUmau
sa tA.n gadA.n skandhagatAM nirIkShya .
vAmena pAdena shiraH pramR^idya
duryodhanaM naikR^itiketyavochat .. 12..\\
hR^iShTena rAjankuru pArthivasya
kShudrAtmanA bhImasenena pAdam .
dR^iShTvA kR^itaM mUrdhani nAbhyanandan
dharmAtmAnaH somakAnAM prabarhAH .. 13..\\
tava putra.n tathA hatvA katthamAna.n vR^ikodaram .
nR^ityamAna.n cha bahusho dharmarAjo.abravIdidam .. 14..\\
mA shiro.asya padA mardIrmA dharmaste.atyagAnmahAn .
rAjA GYAtirhatashchAyaM naitannyAyya.n tavAnagha .. 15..\\
vidhvasto.aya.n hatAmAtyo hatabhrAtA hataprajaH .
utsannapiNDo bhrAtA cha naitannyAyya.n kR^itaM tvayA .. 16..\\
dhArmiko bhImaseno.asAvityAhustvAM purA janAH .
sa kasmAdbhImasena tva.n rAjAnamadhitiShThasi .. 17..\\
dR^iShTvA duryodhana.n rAjA kuntIputrastathAgatam .
netrAbhyAmashrupUrNAbhyAmida.n vachanamabravIt .. 18..\\
nUnametadbalavatA dhAtrAdiShTaM mahAtmanA .
yadvaya.n tvAM jighA.nsAmastvaM chAsmAnkurusattama .. 19..\\
Atmano hyaparAdhena mahadvyasanamIdR^isham .
prAptavAnasi yallobhAnmadAdbAlyAchcha bhArata .. 20..\\
ghAtayitvA vayasyAMshcha bhrAtR^Inatha pitR^I.nstathA .
putrAnpautrA.nstathAchAryA.nstato.asi nidhana.n gataH .. 21..\\
tavAparAdhAdasmAbhirbhrAtaraste mahArathAH .
nihatA GYAtayashchAnye diShTaM manye duratyayam .. 22..\\
snuShAshcha prasnuShAshchaiva dhR^itarAShTrasya vihvalAH .
garhayiShyanti no nUna.n vidhavAH shokakarshitAH .. 23..\\
evamuktvA suduHkhArto nishashvAsa sa pArthivaH .
vilalApa chira.n chApi dharmaputro yudhiShThiraH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59}
dhr
adharmeNa hata.n dR^iShTA rAjAnaM mAdhavottamaH .
kimabravIttadA sUta baladevo mahAbalaH .. 1..\\
gadAyuddhavisheShaGYo gadAyuddhavishAradaH .
kR^itavAnrauhiNeyo yattanmamAchakShva sa~njaya .. 2..\\
s
shirasyabhihata.n dR^iShTvA bhImasenena te sutam .
rAmaH praharatA.n shreShThashchukrodha balavadbalI .. 3..\\
tato madhye narendrANAmUrdhvabAhurhalAyudhaH .
kurvanArtasvara.n ghoraM dhigdhigbhImetyuvAcha ha .. 4..\\
aho dhogyadadho nAbheH prahR^ita.n shuddhavikrame .
naitaddR^iShTva.n gadAyuddhe kR^itavAnyadvR^ikodaraH .. 5..\\
adho nAbhyA na hantavyamiti shAstrasya nishchayaH .
aya.n tvashAstravinmUDhaH svachchhandAtsampravartate .. 6..\\
tasya tattadbruvANasya roShaH samabhavanmahAn .
tato lA~Ngalamudyamya bhImamabhyadravadbalI .. 7..\\
tasyordhva bAhoH sadR^isha.n rUpamAsInmahAtmanaH .
bahudhAtuvichitrasya shvetasyeva mahAgireH .. 8..\\
tamutpatanta.n jagrAha keshavo vinayAnataH .
bAhubhyAM pInavR^ittAbhyAM prayatnAdbalavadbalI .. 9..\\
sitAsitau yaduvarau shushubhAte.adhika.n tataH .
nabhogatau yathA rAjaMshchandrasUryau dinakShaye .. 10..\\
uvAcha chaina.n sa.nrabdhaM shamayanniva keshavaH .
AtmavR^iddhirmitra vR^iddhirmitra mitrodayastathA .
viparIta.n dviShatsvetatShaDvidhA vR^iddhirAtmanaH .. 11..\\
Atmanyapi cha mitreShu viparIta.n yadA bhavet .
tadA vidyAnmano jyAnimAshu shAnti karo bhavet .. 12..\\
asmAka.n sahajaM mitraM pANDavAH shuddhapauruShAH .
svakAH pitR^iShvasuH putrAste parairnikR^itA bhR^isham .. 13..\\
pratiGYA pAraNa.n dharmaH kShatriyasyeti vettha ha .
suyodhanasya gadayA bha~NktAsmyUrU mahAhave .
iti pUrvaM pratiGYAtaM bhImena hi sabhA tale .. 14..\\
maitreyeNAbhishaptashcha pUrvameva maharShiNA .
UrU bhetsyati te bhImo gadayeti parantapa .
ato doShaM na pashyAmi mA krudhastvaM pralambahan .. 15..\\
yaunairhArdairshcha sambandhaiH sambaddhA smeha pANDavaiH .
teShA.n vR^iddhyAbhivR^iddhirno mA krudhaH puruSharShabha .. 16..\\
raama
dharmaH sucharitaH sadbhiH saha dvAbhyAM niyachchhati .
arthashchAtyartha lubdhasya kAmashchAtiprasa~NginaH .. 17..\\
dharmArthau dharmakAmau cha kAmArthau chApyapIDayan .
dharmArthakAmAnyo.abhyeti so.atyanta.n sukhamashnute .. 18..\\
tadida.n vyAkulaM sarva.n kR^itaM dharmasya pIDanAt .
bhImasenena govinda kAma.n tvaM tu yathAttha mAm .. 19..\\
vaa
aroShaNo hi dharmAtmA satata.n dharmavatsalaH .
bhavAnprakhyAyate loke tasmAtsaMshAmya mA krudhaH .. 20..\\
prApta.n kaliyuga.n viddhi pratiGYAM prANDavasya cha .
AnR^iNya.n yAtu vairasya pratiGYAyAshcha pANDavaH .. 21..\\
s
dharmachchhalamapi shrutvA keshavAtsA vishAM pate .
naiva prItamanA rAmo vachanaM prAha sa.nsadi .. 22..\\
hatvAdharmeNa rAjAna.n dharmAtmAna.n suyodhanam .
jihmayodhIti loke.asminkhyAti.n yAsyati pANDavaH .. 23..\\
duryodhano.api dharmAtmA gati.n yAsyati shAshvatIm .
R^iju yodhI hato rAjA dhArtarAShTro narAdhipaH .. 24..\\
yuddhadIkShAM pravishyAjau raNayaGYa.n vitatya cha .
hutvAtmAnamamitrAgnau prApa chAvabhR^itha.n yashaH .. 25..\\
ityuktvA rathamAsthAya rauhiNeyaH pratApavAn .
shvetAbhrashikharAkAraH prayayau dvArakAM prati .. 26..\\
pA~nchAlAshcha savArShNeyAH pANDavAshcha vishAM pate .
rAme dvAravatI.n yAte nAtipramanaso.abhavan .. 27..\\
tato yudhiShThira.n dInaM chintAparamadhomukham .
shokopahatasa~Nkalpa.n vAsudevo.abravIdidam .. 28..\\
dharmarAja kimartha.n tvamadharmamanumanyase .
hatabandhoryadetasya patitasya vichetasaH .. 29..\\
duryodhanasya bhImena mR^idyamAna.n shiraH padA .
upaprekShasi kasmAttva.n dharmaGYaH sannarAdhipa .. 30..\\
y
na mamaita priya.n kR^iShNa yadrAjAna.n vR^ikodaraH .
padA mUrdhnyaspR^ishatkrodhAnna cha hR^iShye kulakShaye .. 31..\\
nikR^ityA nikR^itA nitya.n dhR^itarAShTra sutairvayam .
bahUni paruShANyuktvA vanaM prasthApitAH sma ha .. 32..\\
bhImasenasya tadduHkhamatIva hR^idi vartate .
iti sa~ncintya vArShNeya mayaitatsamupekShitam .. 33..\\
tasmAddhatvAkR^ita praGYa.n lubdha.n kAmavashAnugam .
labhatAM pANDavaH kAma.n dharme.adharme.api vA kR^ite .. 34..\\
s
ityukte dharmarAjena vAsudevo.abravIdidam .
kAmamastvevamiti vai kR^ichchhrAdyadukulodvahaH .. 35..\\
ityukto vAsudevena bhIma priyahitaiShiNA .
anvamodata tatsarva.n yadbhImena kR^itaM yudhi .. 36..\\
bhImaseno.api hatvAjau tava putramamarShaNaH .
abhivAdyAgrataH sthitvA samprahR^iShTaH kR^itA~njaliH .. 37..\\
provAcha sumahAtejA dharmarAja.n yudhiShThiram .
harShAdutphullanayano jitakAshI vishAM pate .. 38..\\
tavAdya pR^ithivI rAjankShemA nihatakaNTakA .
tAM prashAdhi mahArAja svadharmamanupAlayan .. 39..\\
yastu kartAsya vairasya nikR^ityA nikR^itipriyaH .
so.aya.n vinihataH shete pR^ithivyAM pR^ithivIpate .. 40..\\
duHshAsanaprabhR^itayaH sarve te chogravAdinaH .
rAdheyaH shakunishchApi nihatAstava shatravaH .. 41..\\
seya.n ratnasamAkIrNA mahI savanaparvatA .
upAvR^ittA mahArAja tvAmadya nihatadviSham .. 42..\\
y
gata.n vairasya nidhanaM hato rAjA suyodhanaH .
kR^iShNasya matamAsthAya vijiteya.n vasundharA .. 43..\\
diShTyA gatastvamAnR^iNyaM mAtuH kopasya chobhayoH .
diShTyA jayasi durdharSha.n diShTyA shatrurnipAtitaH .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60}
dhr
hata.n duryodhanaM dR^iShTvA bhImasenena sa.nyuge .
pANDavAH sR^i~njayAshchaiva kimakurvata sa~njaya .. 1..\\
s
hAta.n duryodhanaM dR^iShTvA bhImasenena sa.nyuge .
si.nheneva mahArAja matta.n vanagajaM vane .. 2..\\
prahR^iShTamanasastatra kR^iShNena saha pANDavAH .
pA~nchAlAH sR^i~njayAsh chaiva nihate kurunandane .. 3..\\
AvidhyannuttarIyANi si.nhanAdAMsh cha nedire .
naitAnharShasamAviShTAniya.n sehe vasundharA .. 4..\\
dhanUMShyanye vyAkShipanta jyAshchApyanye tathAkShipan .
dadhmuranye mahAsha~NkhAnanye jaghnushcha dundubhIH .. 5..\\
chikrIDushcha tathaivAnye jahasushcha tavAhitAH .
abruvaMshchAsakR^idvIrA bhImasenamida.n vachaH .. 6..\\
duShkaraM bhavatA karma raNe.adya sumahatkR^itam .
kauravendra.n raNe hatvA gadayAtikR^ita shramam .. 7..\\
indreNeva hi vR^itrasya vadhaM paramasa.nyuge .
tvayA kR^itamamanyanta shatrorvadhamima.n janAH .. 8..\\
charanta.n vividhAnmArgAnmaNDalAni cha sarvashaH .
duryodhanamima.n shUra.n ko.anyo hanyAdvR^ikodarAt .. 9..\\
vairasya cha gataH pAra.n tvamihAnyaiH sudurgamam .
ashakyametadanyena sampAdayitumIdR^isham .. 10..\\
ku~njareNeva mattena vIra sa~NgrAmamUrdhani .
duryodhana shiro diShTyA pAdena mR^idita.n tvayA .. 11..\\
si.nhena mahiShasyeva kR^itvA sa~Ngaramadbhutam .
duHshAsanasya rudhira.n diShTyA pItaM tvayAnagha .. 12..\\
ye viprakurvanrAjAna.n dharmAtmAna.n yudhiShThiram .
mUrdhni teShA.n kR^itaH pAdo diShTyA te svena karmaNA .. 13..\\
amitrANAmadhiShThAnAdvadhAdduryodhanasya cha .
bhIma diShTyA pR^ithivyA.n te prathita.n sumahadyashaH .. 14..\\
evaM nUna.n hate vR^itre shakraM nandanti bandinaH .
tathA tvAM nihatAmitra.n vayaM nandAma bhArata .. 15..\\
duryodhana vadhe yAni romANi hR^iShitAni naH .
adyApi na vihR^iShyanti tAni tadviddhi bhArata .
ityabruvanbhImasena.n vAtikAstatra sA~NgatAH .. 16..\\
tAnhR^iShTAnpuruShavyAghrAnpA~nchAlAnpANDavaiH saha .
bruvataH sadR^isha.n tatra provAcha madhusUdanaH .. 17..\\
na nyAyyaM nihataH shatrurbhUyo hantu.n janAdhipAH .
asakR^idvAgbhirugrAbhirnihato hyeSha mandadhIH .. 18..\\
tadaivaiSha hataH pApo yadaiva nirapatrapaH .
lubdhaH pApasahAyashcha suhR^idA.n shAsanAtigaH .. 19..\\
bahusho vidura droNa kR^ipa gA~Ngeya sR^i~njayaiH .
pANDubhyaH prochyamAno.api pitryamaMshaM na dattavAn .. 20..\\
naiSha yogyo.adya mitra.n vA shatrurvA puruShAdhamaH .
kimanenAtinunnena vAgbhiH kAShThasadharmaNA .. 21..\\
ratheShvArohata kShipra.n gachchhAmo vasudhAdhipAH .
diShTyA hato.ayaM pApAtmA sAmAtyaGYAti bAndhavaH .. 22..\\
iti shrutvA tvadhikShepa.n kR^iShNAdduryodhano nR^ipaH .
amarShavashamApanna udatiShThadvishAM pate .. 23..\\
sphigdeshenopaviShTaH sa dorbhyA.n viShTabhya medinIm .
dR^iShTiM bhrU sa~NkaTA.n kR^itvA vAsudeve nyapAtayat .. 24..\\
ardhonnata sharIrasya rUpamAsInnR^ipasya tat .
kruddhasyAshIviShasyevachchhinnapuchchhasya bhArata .. 25..\\
prANAnta karaNI.n ghorA.n vedanAm avichintayan .
duryodhano vAsudeva.n vAgbhirugrAbhirArdayat .. 26..\\
ka.nsa dAsasya dAyAda na te lajjAstyanena vai .
adharmeNa gadAyuddhe yadaha.n vinipAtitaH .. 27..\\
UrU bhindhIti bhImasya smR^itiM mithyA prayachchhatA .
kiM na viGYAtametanme yadarjunamavochathAH .. 28..\\
ghAtayitvA mahIpAlAnR^iju yuddhAnsahasrashaH .
jihmairupAyairbahubhirna te lajjA na te ghR^iNA .. 29..\\
ahanyahani shUrANA.n kurvANaH kadanaM mahat .
shikhaNDinaM puraskR^itya ghAtitaste pitAmahaH .. 30..\\
ashvatthAmnaH sanAmAna.n hatvA nAgaM sudurmate .
AchAryo nyAsitaH shastra.n kiM tanna viditaM mama .. 31..\\
sa chAnena nR^isha.nsena dhR^iShTadyumnena vIryavAn .
pAtyamAnastvayA dR^iShTo na chaina.n tvamavArayaH .. 32..\\
vadhArthaM pANDuputrasya yAchitA.n shaktimeva cha .
ghaTotkache vya.nsayathAH kastvattaH pApakR^ittamaH .. 33..\\
chhinnabAhuH prAyagatastathA bhUrishravA balI .
tvayA nisR^iShTena hataH shaineyena durAtmanA .. 34..\\
kurvANashchottama.n karma karNaH pArtha jigIShayA .
vya.nsanenAshvasenasya pannagendrasutasya vai .. 35..\\
punashcha patite chakre vyasanArtaH parAjitaH .
pAtitaH samare karNashchakravyagro.agraNIrnR^iNAm .. 36..\\
yadi mA.n chApi karNaM cha bhIShmadroNau cha sa.nyuge .
R^ijunA pratiyudhyethA na te syAdvijayo dhruvam .. 37..\\
tvayA punaranAryeNa jihmamArgeNa pArthivAH .
svadharmamanutiShThanto vaya.n chAnye cha ghAtitAH .. 38..\\
vaa
hatastvamasi gAndhAre sabhrAtR^isutabAndhavaH .
sagaNaH sasuhR^ichchaiva pApamArgamanuShThitaH .. 39..\\
tavaiva duShkR^itairvIrau bhIShmadroNau nipAtitau .
karNashcha nihataH sa~Nkhye tava shIlAnuvartakaH .. 40..\\
yAchyamAno mayA mUDha pitryamaMshaM na ditsasi .
pANDavebhyaH svarAjyArdha.n lobhAchchhakuni nishchayAt .. 41..\\
viSha.n te bhImasenAya datta.n sarve cha pANDavAH .
pradIpitA jatu gR^ihe mAtrA saha sudurmate .. 42..\\
sabhAyA.n yAGYasenI cha kR^iShTA dyUte rajasvalA .
tadaiva tAvadduShTAtmanvadhyastvaM nirapatrapaH .. 43..\\
anakShaGYa.n cha dharmaGYa.n saubalenAkSha vedinA .
nikR^ityA yatparAjaiShIstassmAdasi hato raNe .. 44..\\
jayadrathena pApena yatkR^iShNA kleshitA vane .
yAteShu mR^igayA.n teShu tR^iNabindorathAshrame .. 45..\\
abhimanyushcha yadbAla eko bahubhirAhave .
tvaddoShairnihataH pApatasmAdasi hato raNe .. 46..\\
dur
adhIta.n vidhivaddattaM bhUH prashAstA sasAgarA .
mUrdhni sthitamamitrANA.n ko nu svantataro mayA .. 47..\\
yadiShTa.n kShatrabandhUnA.n svadharmamanupashyatAm .
tadidaM nidhanaM prApta.n ko nu svantataro mayA .. 48..\\
devArhA mAnuShA bhogAH prAptA asulabhA nR^ipaiH .
aishvarya.n chottamaM prAptaM ko nu svantataro mayA .. 49..\\
sasuhR^itsAnubandhashcha svarga.n gantAhamachyuta .
yUya.n vihatasa~NkalpAH shochanto vartayiShyatha .. 50..\\
s
asya vAkyasya nidhane kururAjasya bhArata .
apatatsumahadvarShaM puShpANAM puNyagandhinAm .. 51..\\
avAdayanta gandharvA jagushchApsarasA.n gaNAH .
siddhAshcha mumuchurvAchaH sAdhu sAdhviti bhArata .. 52..\\
vavau cha surabhirvAyuH puNyagandho mR^iduH sukhaH .
vyarAjatAmala.n chaiva nabho vaiDUrya saMnibham .. 53..\\
atyadbhutAni te dR^iShTvA vAsudeva purogamAH .
duryodhanasya pUjA.n cha dR^iShTvA vrIDAmupAgaman .. 54..\\
hatAMshchAdharmataH shrutvA shokArtAH shushuchurhi te .
bhIShma.n droNaM tathA karNaM bhUrishravasameva cha .. 55..\\
tA.nstu chintAparAndR^iShTvA pANDavAndInachetasaH .
provAcheda.n vachaH kR^iShNo meghadundubhinisvanaH .. 56..\\
naiSha shakyo.atishIghrAstraste cha sarve mahArathAH .
R^iju yuddhena vikrAntA hantu.n yuShmAbhirAhave .. 57..\\
upAyA vihitA hyete mayA tasmAnnarAdhipAH .
anyathA pANDaveyAnAM nAbhaviShyajjayaH kva chit .. 58..\\
te hi sarve mahAtmAnashchatvAro.atirathA bhuvi .
na shakyA dharmato hantu.n lokapAlairapi svayam .. 59..\\
tathaivAya.n gadApANirdhArtarAShTro gataklamaH .
na shakyo dharmato hantu.n kAlenApIha daNDinA .. 60..\\
na cha vo hR^idi kartavya.n yadaya.n ghAtito nR^ipaH .
mithyA vadhyAstathopAyairbahavaH shatravo.adhikAH .. 61..\\
pUrvairanugato mArgo devairasuraghAtibhiH .
sadbhishchAnugataH panthAH sa sarvairanugamyate .. 62..\\
kR^itakR^ityAH sma sAyAhne nivAsa.n rochayAmahe .
sAshvanAgarathAH sarve vishramAmo narAdhipAH .. 63..\\
vAsudeva vachaH shrutvA tadAnIM pANDavaiH saha .
pA~nchAlA bhR^ishasa.nhR^iShTA vineduH smiha sa~Nghavat .. 64..\\
tataH prAdhmApaya~nsha~NkhAnpA~nchajanya.n cha mAdhavaH .
hR^iShTA duryodhana.n dR^iShTvA nihataM puruSharShabhAH .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61}
s
tataste prayayuH sarve nivAsAya mahIkShitaH .
sha~NkhAnpradhmApayanto vai hR^iShTAH parighabAhavaH .. 1..\\
pANDavAngachchhatashchApi shibiraM no vishAM pate .
maheShvAso.anvagAtpashchAdyuyutsuH sAtyakistathA .. 2..\\
dhR^iShTadyumnaH shikhaNDI cha draupadeyAshcha sarvashaH .
sarve chAnye maheShvAsA yayuH svashibirANyuta .. 3..\\
tataste prAvishanpArthA hAta tviTka.n hateshvaram .
duryodhanasya shibira.n ra~NgavadvisR^ite jane .. 4..\\
gadutsavaM puramiva hR^itanAgamiva hradam .
strIvarShavarabhUyiShTha.n vR^iddhAmAtyairadhiShThiram .. 5..\\
tatraitAnparyupAtiShThanduryodhana puraHsarAH .
kR^itA~njalipuTA rAjankAShAyamalinAmbarAH .. 6..\\
shibira.n samanuprApya kururAjasya pANDavAH .
avaterurmahArAja rathebhyo rathasattamAH .. 7..\\
tato gANDIvadhanvAnamabhyabhAShata keshavaH .
sthitaH priha hite nityamatIva bharatarShabha .. 8..\\
avaropaya gANDIvamakShayyau cha maheShudhI .
athAhamavarokShyAmi pashchAdbharatasattama .. 9..\\
svaya.n chaivAvaroha tvameta shreyastavAnagha .
tachchAkarottathA vIraH pANDuputro dhana~njayaH .. 10..\\
atha pashchAttataH kR^iShNo rashmInutsR^ijya vAjinAm .
avArohata medhAvI rathAdgANDIvadhanvanaH .. 11..\\
athAvatIrNe bhUtAnAmIshvare sumahAtmani .
kapirantardadhe divyo dhvajo gANDIvadhanvanaH .. 12..\\
sa dagdho droNakarNAbhyA.n divyairastrairmahArathaH .
atha dIpto.agninA hyAshu prajajvAla mahIpate .. 13..\\
sopAsa~NgaH sarashmishcha sAshvaH sayuga bandhuraH .
bhasmIbhUte.apatadbhUmau rathe gANDIvadhanvanaH .. 14..\\
ta.n tathA bhasmabhUtaM tu dR^iShTvA pANDusutAH prabho .
abhavanvismitA rAjannarjunashchedamabravIt .. 15..\\
kR^itA~njaliH sapraNayaM praNipatyAbhivAdya cha .
govinda kasmAdbhagavanratho dagdho.ayamagninA .. 16..\\
kimetanmahadAshcharyamabhavadyadunandana .
tanme brUhi mahAbAho shrotavya.n yadi manyase .. 17..\\
vaa
astrairbahuvidhairdagdhaH pUrvamevAyamarjuna .
madadhiShThitatvAtsamare na vishIrNaH parantapa .. 18..\\
idAnI.n tu vishIrNo.ayaM dagdho brahmAstra tejasA .
mayA vimuktaH kaunteya tvayyadya kR^itakarmaNi .. 19..\\
s
IShadutsmayamAnashcha bhagavAnkeshavo.arihA .
pariShvajya cha rAjAna.n yudhiShThiramabhAShata .. 20..\\
diShTyA jayasi kaunteya diShTyA te shatravo jitAH .
diShTyA gANDIvadhanvA cha bhImasenashcha pANDavau .. 21..\\
muktA vIra kShayAdasmAtsa~NgrAmAnnihatadviShaH .
kShipramuttarakAlAni kuru kAryANi bhArata .. 22..\\
upayAtamupaplavya.n saha gANDIvadhanvanA .
AnIya madhuparkaM mA.n yatpurA tvamavochathAH .. 23..\\
eSha bhrAtA sakhA chaiva tava kR^iShNa dhana~njayaH .
rakShitavyo mahAbAho sarvAsvApatsviti prabho .
tava chaivaM bruvANasya tathetyevAhamabruvam .. 24..\\
sa savyasAchI guptaste vijayI cha nareshvara .
bhrAtR^ibhiH saha rAjendra shUraH satyaparAkramaH .
mukto vIra kShayAdasmAtsa~NgrAmAllomaharShaNAt .. 25..\\
evamuktastu kR^iShNena dharmarAjo yudhiShThiraH .
hR^iShTaromA mahArAja pratyuvAcha janArdanam .. 26..\\
pramukta.n droNakarNAbhyAM brahmAstramarimardana .. 27..\\
kastvadanyaH sahetsAkShAdapi vajrI purandaraH .. 28..\\
bhavatastu prasAdena sa~NgrAme bahavo jitAH .
mahAraNagataH pArtho yachcha nAsItparA~NmukhaH .
tathaiva cha mahAbAho paryAyairbahubhirmayA .
karmaNAmanusantAna.n tejasashcha gatiH shubhA .. 29..\\
upaplavye maharShirme kR^iShNadvaipAyano.abravIt .
yato dharmastataH kR^iShNo yatha kR^iShNastato jayaH .. 30..\\
ityevamukte te vIrAH shibira.n tava bhArata .
pravishya pratyapadyanta kosharatnarddhi sa~ncayAn .. 31..\\
rajata.n jAtarUpaM cha maNInatha cha mauktikAn .
bhUShaNAnyatha mukhyAni kambalAnyajinAni cha .
dAsIdAsamasa~Nkhyeya.n rAjyopakaraNAni cha .. 32..\\
te prApya dhanamakShayya.n tvadIyaM bharatarShabha .
udakroshanmaheShvAsA narendra vijitArayaH .. 33..\\
te tu vIrAH samAshvasya vAhanAnyavamuchya cha .
atiShThanta muhuH sarve pANDavAH sAtyakistathA .. 34..\\
athAbravInmahArAja vAsudevo mahAyashAH .
asmAbhirma~NgalArthAya vastavya.n shibirAdbahiH .. 35..\\
tathetyuktvA cha te sarve pANDavAH sAtyakistathA .
vAsudevena sahitA ma~NgalArtha.n yayurbahiH .. 36..\\
te samAsAdya saritaM puNyAmoghavatIM nR^ipa .
nyavasannatha tA.n rAtriM pANDavA hatashatravaH .. 37..\\
tataH sampreShayAmAsuryAdavaM nAgasAhvayam .
sa cha prAyAjjavenAshu vAsudevaH pratApavAn .
dAruka.n rathamAropya yena rAjAmbikA sutaH .. 38..\\
tamUchuH samprayAsyanta.n sainyasugrIva vAhanam .
pratyAshvAsaya gAndhArI.n hataputrAM yashasvinIm .. 39..\\
sa prAyAtpANDavairuktastatpura.n sAtvatAM varaH .
AsasAdayiShuH kShipra.n gAndhArIM nihatAtmajAm .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62}
j
kimartha.n rAjashArdUlo dharmarAjo yudhiShThiraH .
gAndhAryAH preShayAmAsa vAsudevaM parantapam .. 1..\\
yadA pUrva.n gataH kR^iShNaH shamArthaM kauravAnprati .
na cha ta.n labdhavAnkAma.n tato yuddhamabhUdidam .. 2..\\
nihateShu tu yodheShu hate duryodhane tathA .
pR^ithivyAM pANDaveyasya niHsapatne kR^ite yudhi .. 3..\\
vidrute shibire shUnye prApte yashasi chottame .
kiM nu tatkAraNaM brahmanyena kR^iShNo gataH punaH .. 4..\\
na cha tatkAraNaM brahmannalpa.n vai pratibhAti me .
yatrAgamadameyAtmA svayameva janArdanaH .. 5..\\
tattvato vai samAchakShva sarvamadhvaryu sattama .
yachchAtra kAraNaM brahmankAryasyAsya vinishchaye .. 6..\\
vai
tvadyukto.ayamanuprashno yanmAM pR^ichchhasi pArthiva .
tatte.aha.n sampravakShyAmi yathAvadbharatarShabha .. 7..\\
hata.n duryodhanaM dR^iShTvA bhima senena sa.nyuge .
vyutkramya samaya.n rAjandhArtarAShTraM mahAbalam .. 8..\\
anyAyena hata.n dR^iShTvA gadAyuddhena bhArata .
yudhiShThiraM mahArAja mahadbhayamathAvishat .. 9..\\
chintayAno mahAbhAgA.n gAndhArIM tapasAnvitAm .
ghoreNa tapasA yuktA.n trailokyamapi sA dahet .. 10..\\
tasya chintayamAnasya buddhiH samabhavattadA .
gAndhAryAH krodhadIptAyAH pUrvaM prashamanaM bhavet .. 11..\\
sA hi putravadha.n shrutvA kR^itamasmAbhirIdR^isham .
mAnasenAgninA kruddhA bhasmasAnnaH kariShyati .. 12..\\
katha.n duHkhamidaM tIvraM gAndhArI rapsahiShyati .
shrutvA vinihataM putra.n chhalenAjihma yodninam .. 13..\\
eva.n vichintya bahudhA bhayashokasamanvitaH .
vAsudevamida.n vAkya.n dharmarAjo.abhyabhAShata .. 14..\\
tava prasAdAdgovinda rAjyaM nihatakaNTakam .
aprApyaM manasApIha prAptamasmAbhirachyuta .. 15..\\
pratyakShaM me mahAbAho sa~NgrAme lomaharShaNe .
vimardaH sumahAnprAptastvayA yAdavanandana .. 16..\\
tvayA devAsure yuddhe vadhArthamamara dviShAm .
yathA sAhyaM purA datta.n hatAshcha vibudhadviShaH .. 17..\\
sAhya.n tathA mahAbAho dattamasmAkamachyuta .
sArathyena cha vArShNeya bhavatA yaddhR^itA vayam .. 18..\\
yadi na tvaM bhavennAthaH phalgunasya mahAraNe .
katha.n shakyo raNe jetuM bhavedeSha balArNavaH .. 19..\\
gadAprahArA vipulAH parighaishchApi tADanam .
shaktibhirbhiNDipAlaishcha tomaraiH saparashvadhaiH .. 20..\\
vAchashcha paruShAH prAptAstvayA hyasmaddhitaiShiNA .
tAshcha te saphalAH sarvA hate duryodhane.achyuta .. 21..\\
gAndhAryA hi mahAbAho krodhaM budhyasva mAdhava .
sA hi nityaM mahAbhAgA tapasogreNa karshitA .. 22..\\
putrapautra vadha.n shrutvA dhruvaM naH sampradhakShyati .
tasyAH prasAdana.n vIra prAptakAlaM mataM mama .. 23..\\
kashcha tA.n krodhadIptAkShIM putravyasanakarshitAm .
vIkShituM puruShaH shaktastvAmR^ite puruShottama .. 24..\\
tatra me gamanaM prApta.n rochate tava mAdhava .
gAndhAryAH krodhadIptAyAH prashamArthamarindama .. 25..\\
tva.n hi kartA vikartA cha lokAnAM prabhavApyayaH .
hetukAraNa sa.nyuktairvAkyaiH kAlasamIritaiH .. 26..\\
kShiprameva mahAprAGYa gAndhArI.n shamayiShyasi .
pitAmahashcha bhagavAnkR^iShNastatra bhaviShyati .. 27..\\
sarvathA te mahAbAho gAndhAryAH krodhanAshanam .
kartavya.n sAtvatashreShTha pANDavAnAM hitaiShiNA .. 28..\\
dharmarAjasya vachana.n shrutvA yadukulodvahaH .
Amantrya dArukaM prAha rathaH sajjo vidhIyatAm .. 29..\\
keshavasya vachaH shrutvA tvaramANo.atha dArukaH .
nyavedayadratha.n sajja.n keshavAya mahAtmane .. 30..\\
ta.n rathaM yAdava shreShThaH samAruhya parantapaH .
jagAma hAstinapura.n tvaritaH keshavo vibhuH .. 31..\\
tatha prAyAnmahArAja mAdhavo bhagavAnrathI .
nAgasAhvayamAsAdya pravivesha cha vIryavAn .. 32..\\
pravishya nagara.n vIro rathaghoSheNa nAdayan .
vidito dhR^itarAShTrasya so.avatIrya rathottamAt .. 33..\\
abhyagachchhadadInAtmA dhR^itarAShTra niveshanam .
pUrva.n chAbhigataM tatra so.apashyadR^iShisattamam .. 34..\\
pAdau prapIDya kR^iShNasya rAGYashchApi janArdanaH .
abhyavAdayadavyagro gAndhArI.n chApi keshavaH .. 35..\\
tatastu yAdava shreShTho dhR^itarAShTramadhokShajaH .
pANimAlambya rAGYaH sa sasvanaM praruroda ha .. 36..\\
sa muhUrtamivotsR^ijya bAShpa.n shokasamudbhavam .
prakShAlya vAriNA netre Achamya cha yathAvidhi .
uvAcha prashrita.n vAkya.n dhR^itarAShTramarindamaH .. 37..\\
na te.astyavidita.n kiM chidbhUtabhavyasya bhArata .
kAlasya cha yathAvR^itta.n tatte suviditaM prabho .. 38..\\
yadidaM pANDavaiH sarvaistava chittAnurodhibhiH .
katha.n kulakShayo na syAttathA kShatrasya bhArata .. 39..\\
bhrAtR^ibhiH samaya.n kR^itvA kShAntavAndharmavatsalaH .
dyUtachchhala jitaiH shaktairvanavAso.abhyupAgataH .. 40..\\
aGYAtavAsa charyA cha nAnA vesha samAvR^itaiH .
anye cha bahavaH kleshAstvashaktairiva nityadA .. 41..\\
mayA cha svayamAgamya yuddhakAla upasthite .
sarvalokasya sAMnidhye grAmA.nstvaM pa~ncha yAchitaH .. 42..\\
tvayA kAlopasR^iShTena lobhato nApavarjitAH .
tavAparAdhAnnR^ipate sarva.n kShatraM kShayaM gatam .. 43..\\
bhIShmeNa somadattena bAhlikena kR^ipeNa cha .
droNena cha saputreNa vidureNa cha dhImatA .
yAchitastva.n shamaM nityaM na cha tatkR^itavAnasi .. 44..\\
kAlopahatachitto hi sarvo muhyati bhArata .
yathA mUDho bhavAnpUrvamasminnarthe samudyate .. 45..\\
kimanyatkAlayogAddhi diShTameva parAyaNam .
mA cha doShaM mahArAja pANDaveShu niveshaya .. 46..\\
alpo.apyatikramo nAsti pANDavAnAM mahAtmanAm .
dharmato nyAyatashchaiva snehatashcha parantapa .. 47..\\
etatsarva.n tu viGYAya AtmadoShakR^itaM phalam .
asUyAM pANDuputreShu na bhavAnkartumarhati .. 48..\\
kula.n vaMshashcha piNDashcha yachcha putrakR^itaM phalam .
gAndhAryAstava chaivAdya pANDaveShu pratiShThitam .. 49..\\
etatsarvamanudhyAtvA Atmanash cha vyatikramam .
shivena pANDavAndhyAhi namaste bharatarShabha .. 50..\\
jAnAsi cha mahAbAho dharmarAjasya yA tvayi .
bhaktirbharatashArdUla snehashchApi svabhAvataH .. 51..\\
etachcha kadana.n kR^itvA shatrUNAmapakAriNAm .
dahyate sma divArAtraM na cha sharmAdhigachchhati .. 52..\\
tvA.n chaiva narashArdUla gAndhArIM cha yashasvinIm .
sa shochanbharatashreShTha na shAntimadhigachchhati .. 53..\\
hriyA cha parayAviShTo bhavantaM nAdhigachchhati .
putrashokAbhisantaptaM buddhivyAkulitendriyam .. 54..\\
evamuktvA mahArAja dhR^itarAShTra.n yadUttamaH .
uvAcha parama.n vAkya.n gAndhArIM shokakarshitAm .. 55..\\
saubaleyi nibodha tva.n yattvAM vakShyAmi suvrate .
tvatsamA nAsti loke.asminnadya sImantinI shubhe .. 56..\\
jAnAmi cha yathA rAGYi sabhAyyAM mama saMnidhau .
dharmArthasahita.n vAkyamubhayoH pakShayorhitam .
uktavatyasi kalyANi na cha te tanayaiH shrutam .. 57..\\
duryodhanastvayA chokto jayArthI paruSha.n vachaH .
shR^iNu mUDha vacho mahya.n yato dharmastato jayaH .. 58..\\
tadida.n samanuprApta.n tava vAkyaM nR^ipAtmaje .
eva.n viditvA kalyANi mA sma shoke manaH kR^ithAH .
pANDavAnA.n vinAshAya mA te buddhiH kadA chana .. 59..\\
shaktA chAsi mahAbhAge pR^ithivI.n sacharAcharAm .
chakShuShA krodhadIptena nirdagdhu.n tapaso balAt .. 60..\\
vAsudeva vachaH shrutvA gAndhArI vAkyamabravIt .
evametanmahAbAho yathA vadasi keshava .. 61..\\
AdhibhirdahyamAnAyA matiH sa~ncalitA mama .
sA me vyavasthitA shrutvA tava vyAkya.n janArdana .. 62..\\
rAGYastvandhasya vR^iddhasya hataputrasya keshava .
tva.n gatiH saha tairvIraiH pANDavairdvipadA.n vara .. 63..\\
etAvaduktvA vachanaM mukhaM prachchhAdya vAsasA .
putrashokAbhisantaptA gAndhArI praruroda ha .. 64..\\
tata enAM mahAbAhuH keshavaH shokakarshitAm .
hetukAraNa sa.nyuktairvAkyairAshvAsayatprabhuH .. 65..\\
samAshvAsya cha gAndhArI.n dhR^itarAShTraM cha mAdhavaH .
drauNeH sa~NkalpitaM bhAvamanvabudhyata keshavaH .. 66..\\
tatastvarita utthAya pAdau mUrdhnA praNamya cha .
dvaipAyanasya rAjendra tatha kauravamabravIt .. 67..\\
ApR^ichchhe tvA.n kurushreShTha mA cha shoke manaH kR^ithAH .
drauNeH pApo.astyabhiprAyastenAsmi sahasotthitaH .
pANDavAnA.n vadhe rAtrau buddhistena pradarshitA .. 68..\\
etachchhrutvA tu vachana.n gAndhAryA sahito.abravIt .
dhR^itarAShTro mahAbAhuH keshava.n keshi sUdanam .. 69..\\
shIghra.n gachchha mahAbAho pANDavAnparipAlaya .
bhUyastvayA sameShyAmi kShiprameva janArdana .
prAyAttatastu tvarito dArukeNa sahAchyutaH .. 70..\\
vAsudeve gate rAjanghR^itarAShTra.n janeshvaram .
AshvAsayadameyAtmA vyAso lokanamaskR^itaH .. 71..\\
vAsudevo.api dharmAtmA kR^itakR^ityo jagAma ha .
shibira.n hAstinapurAddidR^ikShuH pANDavAnnR^ipa .. 72..\\
Agamya shibira.n ratrau so.abhyagachchhata pANDavAn .
tachcha tebhyaH samAkhyAya sahitastaiH samAvishat .. 73..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63}
dhr
adhiShThitaH padA mUrdhni bhagnasaktho mahI.n gataH .
shauTIramAnI putro me kAnyabhAShata sa~njaya .. 1..\\
atyartha.n kopano rAjA jAtavairashcha pANDuShu .
vyasanaM paramaM prAptaH kimAha paramAhave .. 2..\\
s
shR^iNu rAjanpravakShyAmi yathAvR^ittaM narAdhipa .
rAGYA yaduktaM bhagnena tasminvyasana Agate .. 3..\\
bhagnasaktho nR^ipo rAjanpA.nsunA so.avaguNThitaH .
yamayanpUrdhajA.nstatra vIkShya chaiva disho dasha .. 4..\\
keshAnniyamya yatnena niHshvasannurago yathA .
sa.nrambhAshru parItAbhyAM netrAbhyAmabhivIkShya mAm .. 5..\\
bAhU dharaNyAM niShpiShya muhurmatta iva dvipaH .
prakIrNAnmUrdhajAndhunvandantairdantAnupaspR^ishan .
garhayanpANDava.n jyeShThaM niHshvasyedamathAbravIt .. 6..\\
bhIShme shAntanave nAthe karNe chAstrabhR^itA.n vare .
gautame shakunau chApi droNe chAstrabhR^itA.n vare .. 7..\\
ashvatthAmni tathA shalye shUre cha kR^itavarmaNi .
imAmavasthAM prApto.asmi kAlo hi durita kramaH .. 8..\\
ekAdasha chamU bhartA so.ahametA.n dashAM gataH .
kAlaM prApya mahAbAho na kash chidativartate .. 9..\\
AkhyAtavyaM madIyAnA.n ye.asmi~njIvanti sa~Ngare .
yathAhaM bhImasenena vyutkramya samaya.n hataH .. 10..\\
bahUni sunR^isha.nsAni kR^itAni khalu pANDavaiH .
bhUrishravasi karNe cha bhIShme droNe cha shrImati .. 11..\\
ida.n chAkIrtijaM karma nR^isha.nsaiH pANDavaiH kR^itam .
yena te satsu nirveda.n gamiShyantIti me matiH .. 12..\\
kA prItiH sattvayuktasya kR^itvopadhi kR^ita.n jayam .
ko vA samayabhettAraM budhaH saMmantumarhati .. 13..\\
adharmeNa jaya.n labdhvA ko nu hR^iShyeta paNDitaH .
yathA sa.nhR^iShyate pApaH pANDuputro vR^ikodaraH .. 14..\\
kiM nu chitramatastvadya bhagnasakthasya yanmama .
kruddhena bhImasenena pAdena mR^idita.n shiraH .. 15..\\
pratapanta.n shriyA juShTaM vartamAna.n cha bandhuShu .
eva.n kuryAnnaro yo hi sa vai sa~njaya pUjitaH .. 16..\\
abhiGYau kShatradharmasya mama mAtA pitA cha me .
tau hi sa~njaya duHkhArtau viGYApyau vachanAnmama .. 17..\\
iShTaM bhR^ityA bhR^itAH samyagbhUH prashAstA sasAgarA .
mUrdhni sthitamamitrANA.n jIvatAmeva sa~njaya .. 18..\\
dattA dAyA yathAshakti mitrANA.n cha priyaM kR^itam .
amitrA bAdhitAH sarve ko nu svantataro mayA .. 19..\\
yAtAni pararAShTrANi nR^ipA bhuktAshcha dAsavat .
priyebhyaH prakR^ita.n sAdhu ko nu svantataro mayA .. 20..\\
mAnitA bAndhavAH sarve mAnyaH sampUjito janaH .
tritaya.n sevitaM sarva.n ko nu svantataro mayA .. 21..\\
AGYaptaM nR^ipa mukhyeShu mAnaH prAptaH sudurlabhaH .
AjAneyaistathA yAta.n ko nu svantataro mayA .. 22..\\
adhIta.n vidhivaddattaM prAptamAyurnirAmayam .
svadharmeNa jitA lokkAH ko nu svantataro mayA .. 23..\\
diShTyA nAha.n jitaH sa~Nkhye parAnpreShyavadAshritaH .
diShTyA me vipulA lakShmIrmR^ite tvanya.n gatA vibho .. 24..\\
yadiShTa.n kShatrabandhUnA.n svadharmamanutiShThatAm .
nidhana.n tanmayA prAptaM ko nu svantataro mayA .. 25..\\
diShTyA nAhaM parAvR^itto vairAtprAkR^itavajjitaH .
diShTyA na vimati.n kAM chidbhajitvA tu parAjitaH .. 26..\\
supta.n vAtha pramattaM vA yathA hanyAdviSheNa vA .
eva.n vyutkrAnta dharmeNa vyutkramya samayaM hataH .. 27..\\
ashvatthAmA mahAbhAgaH kR^itavarmA cha sAtvataH .
kR^ipaH shAradvatashchaiva vaktavyA vachanAnmama .. 28..\\
adharmeNa pravR^ittAnAM pANDavAnAmanekashaH .
vishvAsa.n samayaghnAnAM na yUya.n gantumarhatha .. 29..\\
vAtikAMshchAbravIdrAjA putraste satyavikramaH .
adharmAdbhImasenena nihato.aha.n yathA raNe .. 30..\\
so.aha.n droNa.n svargagataM shalya karNAvubhau tathA .
vR^iShasenaM mahAvIrya.n shakuni.n chApi saubalam .. 31..\\
jalasandhaM mahAvIryaM bhagadatta.n cha pArthivam .
saumadattiM maheShvAsa.n saindhava.n cha jayadratham .. 32..\\
duHshAsana purogAMshcha bhrAtR^InAtmasamA.nstathA .
dauHshAsani.n cha vikrAnta.n lakShmaNaM chAtmajAvubhau .. 33..\\
etAMshchAnyAMshcha subahUnmadIyAMshcha sahasrashaH .
pR^iShThato.anugamiShyAmi sArthahIna ivAdhvagaH .. 34..\\
kathaM bhrAtR^InhatA~nshrutvA bhartAra.n cha svasA mama .
rorUyamANA duHkhArtA duHshalA sA bhaviShyati .. 35..\\
snuShAbhiH prasuNAbhishcha vR^iddho rAjA pitA mama .
gAndhArI sahitaH kroshankA.n gatiM pratipatsyate .. 36..\\
nUna.n lakShmaNa mAtApi hataputrA hateshvarA .
vinAsha.n yAsyati kShipra.n kalyANI pR^ithulochanA .. 37..\\
yadi jAnAti chArvAkaH parivrADvAgvishAradaH .
kariShyati mahAbhAgo dhruva.n so.apachitiM mama .. 38..\\
samantapa~nchake puNye triShu lokeShu vishrute .
ahaM nidhanamAsAdya lokAnprApsyAmi shAshvatAn .. 39..\\
tato janasahasrANi bAShpapUrNAni mAriSha .
pralApaM nR^ipateH shrutvA vidravanti disho dasha .. 40..\\
sasAgaravanA ghorA pR^ithivI sacharAcharA .
chachAlAtha sanirhrAdA dishashchaivAvilAbhavan .. 41..\\
te droNaputramAsAdya yathAvR^ittaM nyavedayan .
vyavahAra.n gadAyuddhe pArthivasya cha ghAtanam .. 42..\\
tadAkhyAya tataH sarve droNaputrasya bhArata .
dhyAtvA cha suchira.n kAlaM jagmurArtA yathAgatam .. 43..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64}
s
vAtikAnA.n sakAshAttu shrutvA duryodhanaM hatam .
hatashiShTAstato rAjankauravANAM mahArathAH .. 1..\\
vinirbhinnAH shitairbANairgadA tomarashaktibhiH .
ashvatthAmA kR^ipashchaiva kR^itavarmA cha sAtvataH .
tvaritA javanairashvairAyodhanamupAgaman .. 2..\\
tatrApashyanmahAtmAna.n dhArtarAShTraM nipAtitam .
prabhagna.n vAyuvegena mahAshAlaM yathA vane .. 3..\\
bhUmai viveShTamAna.n ta.n rudhireNa samukShitam .
mahAgajamivAraNye vyAdhena vinipAtitam .. 4..\\
vivartamAnaM bahusho rudhiraughapariplutam .
yadR^ichchhayA nipatita.n chakramAdityagocharam .. 5..\\
mahAvAtasamutthena saMshuShkamiva sAgaram .
pUrNachanramiva vyomni tuShArAvR^ita maNDalam .. 6..\\
reNudhvasta.n dIrghabhujaM mAta~Ngasamavikramam .
vR^itaM bhUtagaNairghoraiH kravyAdaishcha samantataH .
yathA dhana.n lipsamAnairbhR^ityairnR^ipatisattamam .. 7..\\
bhrukuTI kR^itavaktrAnta.n krodhAdudvR^ittachakShuSham .
sAmarSha.n taM naravyAghra.n vyAghraM nipatitaM yathA .. 8..\\
te tu dR^iShTvA maheShvAsA bhUtale patitaM nR^ipam .
mohamabhyAgamansarve kR^ipaprabhR^itayo rathAH .. 9..\\
avatIrya rathebhyastu rAdravanrAjasaMnidhau .
duryodhana.n cha samprekShya sarve bhUmAvupAvishan .. 10..\\
tato drauNirmahArAja bAShpapUrNekShaNaH shvasan .
uvAcha bharatashreShTha.n sarvalokeshvareshvaram .. 11..\\
na nUna.n vidyate.asahyaM mAnuShye ki.n chideva hi .
yatra tvaM puruShavyAghra sheShe pA.nsuShu rUShitaH .. 12..\\
bhUtvA hi nR^ipatiH pUrva.n samAGYApya cha medinIm .
kathameko.adya rAjendra tiShThase nirjane vane .. 13..\\
duHshAsanaM na pashyAmi nApi karNaM mahAratham .
nApi tAnsuhR^idaH sarvAnkimidaM bharatarShabha .. 14..\\
duHkhaM nUna.n kR^itAntasya gati.n GYAtuM kathaM chana .
lokAnA.n cha bhavAnyatra sheShe pA.nsuShu rUShitaH .. 15..\\
eSha mUrdhAvasiktAnAmagre gatvA parantapaH .
satR^iNa.n grasate pA.nsuM pashya kAlasya paryayam .. 16..\\
kva te tadamala.n chhattra.n vyajanaM kva cha pArthiva .
sA cha te mahatI senA kva gatA pArthivottama .. 17..\\
durviGYeyA gatirnUna.n kAryANAM kAraNAntare .
yadvai lokagururbhUtvA bhavAnetA.n dashAM gataH .. 18..\\
adhruvA sarvamartyeShu dhruva.n shrIru palakShyate .
bhavato vyasana.n dR^iShTvA shakra vispardhino bhR^isham .. 19..\\
tasya tadvachana.n shrutvA duHkhitasya visheShataH .
uvAcha rAjanputraste prAptakAlamida.n vachaH .. 20..\\
vimR^ijya netre pANibhyA.n shokajaM bAShpamutsR^ijan .
kR^ipAdInsa tadA vIrAnsarvAneva narAdhipaH .. 21..\\
IdR^isho martyadharmo.aya.n dhAtrA nirdiShTa uchyate .
vinAshaH sarvabhUtAnA.n kAlaparyAya kAritaH .. 22..\\
so.ayaM mA.n samanuprAptaH pratyakShaM bhavatAM hi yaH .
pR^ithivIM pAlayitvAhametAM niShTAmupAgataH .. 23..\\
diShTyA nAhaM parAvR^itto yuddhe kasyA.n chidApadi .
diShTyAhaM nihataH pApaishchhalenaiva visheShataH .. 24..\\
utsAhashcha kR^ito nityaM mayA diShTyA yuyutsatA .
diShTyA chAsmi hato yuddhe nihataGYAtibAndhavaH .. 25..\\
diShTyA cha vo.ahaM pashyAmi muktAnasmA~njanakShayAt .
svasti yuktAMshcha kalyAMsh cha tanme priyamanuttamam .. 26..\\
mA bhavanto.anutapyantA.n sauhR^idAnnidhanena me .
yadi vedAH pramANa.n vo jitA lokA mayAkShayAH .. 27..\\
manyamAnaH prabhAva.n cha kR^iShNasyAmita tejasaH .
tena na chyAvitashchAha.n kShatradharmAtsvanuShThitAt .. 28..\\
sa mayA samanuprApto nAsmi shochyaH katha.n chana .
kR^itaM bhavadbhiH sadR^ishamanurUpamivAtmanaH .
yatita.n vijaye nitya.n daivaM tu duratikramam .. 29..\\
etAvaduktvA vachanaM bAShpavyAkulalochanaH .
tUShNIM babhUva rAjendra rujAsau vihvalo bhR^isham .. 30..\\
tathA tu dR^iShTvA rAjAnaM bAShpashokasamanvitam .
drauNiH krodhena jajvAla yathA vahnirjagatkShaye .. 31..\\
sa tu krodhasamAviShTaH pANau pANiM nipIDya cha .
bAShpavihvalayA vAchA rAjAnamidamabravIt .. 32..\\
pitA me nihataH kShudrauH sunR^isha.nsena karmaNA .
na tathA tena tapyAmi yathA rAja.nstvayAdya vai .. 33..\\
shR^iNu cheda.n vacho mahyaM satyena vadataH prabho .
iShTApUrtena dAnena dharmeNa sukR^itena cha .. 34..\\
adyAha.n sarvapA~nchAlAnvAsudevasya pashyataH .
sarvopAyairhi neShyAmi pretarAjaniveshanam .
anuGYA.n tu mahArAja bhavAnme dAtumarhati .. 35..\\
iti shrutvA tu vachana.n droNaputrasya kauravaH .
manasaH prItijanana.n kR^ipa.n vachanamabravIt .
AchArya shIghra.n kalashaM jalapUrNa.n samAnaya .. 36..\\
sa tadvachanamAGYAya rAGYo brAhmaNasattamaH .
kalashaM pUrNamAdAya rAGYo.antikamupAgamat .. 37..\\
tamabravInmahArAja putrastava vishAM pate .
mamAGYayA dvijashreShTha droNaputro.abhiShichyatAm .
senApatyena bhadra.n te mama chedichchhasi priyam .. 38..\\
rAGYo niyogAdyoddhavyaM brAhmaNena visheShataH .
vartatA kShatradharmeNa hyeva.n dharmavido viduH .. 39..\\
rAGYastu vachana.n shrutvA kR^ipaH shAradvatastataH .
drauNi.n rAGYo niyogena senApatye.abhyaShechayat .. 40..\\
so.abhiShikto mahArAja pariShvajya nR^ipottamam .
prayayau si.nhanAdena dishaH sarvA vinAdayan .. 41..\\
duryodhano.api rAjendra shoNitaughapariplutaH .
tAM nishAM pratipede.atha sarvabhUtabhayAvahAm .. 42..\\
apakramya tu te tUrNa.n tasmAdAyodhanAnnR^ipa .
shokasa.nvignamanasashchintA dhyAnaparAbhavan .. 43..\\
##\end{multicols}##
##
\medskip\hrule\medskip
Last updated on \today ; Send corrections to sanskrit@cheerful.com
\end{document}