y
shamo bahuvidhAkAraH sUkShma uktaH pitAmaha .
na cha me hR^idaye shAntirasti kR^itvedamIdR^isham .. 1..\\
asminarthe bahuvidhA shAntiruktA tvayAnagha .
svakR^ite kA nu shAntiH syAchchhamAdbahuvidhAdapi .. 2..\\
sharAchita sharIra.n hi tIvravraNamudIkShya cha .
shamaM nopalabhe vIra duShkR^itAnyeva chintayan .. 3..\\
rudhireNAvasiktA~NgaM prasravanta.n yathAchalam .
tvA.n dR^iShTvA puruShavyAghra sIde varShAsvivAmbujam .. 4..\\
ataH kaShTatara.n kiM nu matkR^ite yatpitAmahaH .
imAmavasthA.n gamitaH pratyamitrai raNAjire .
tathaivAnye nR^ipatayaH saha putrAH sa bAndhavAH .. 5..\\
vaya.n hi dhArtarAShTrAshcha kAlamanyuvashAnugAH .
kR^itvedaM nindita.n karma prApsyAmaH kAM gatiM nR^ipa .. 6..\\
aha.n tava hyantakaraH suhR^idvadhakarastathA .
na shAntimadhigachchhAmi pashya.nstvA.n duHkhitaM kShitau .. 7..\\
b
paratantra.n katha.n hetumAtmAnamanupashyasi .
karmaNyasminmahAbhAga sUkShma.n hyetadatIndriyam .. 8..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
sa.nvAdaM mR^ityugautamyoH kAlalubdhaka pannagaiH .. 9..\\
gautamI nAma kaunteya sthavirA shama sa.nyutA .
sarpeNa daShTa.n svaM putramapashyadgatachetanam .. 10..\\
atha ta.n snAyu pAshena baddhvA sarpamamarShitaH .
lubdhako.arjunako nAma gautamyAH samupAnayat .. 11..\\
tA.n chAbravIdayaM te saputrahA pannagAdhamaH .
brUhi kShipraM mahAbhAge vadhyatA.n kena hetunA .. 12..\\
agnau prakShipyatAmeSha chchhidyatA.n khaNDasho.api vA .
na hyayaM bAlahA pApashchira.n jIvitumarhati .. 13..\\
gautamii
visR^ijainamabuddhistvaM na vadhyo.arjunaka tvayA .
ko hyAtmAna.n guruM kuryAtprAptavye sati chintayan .. 14..\\
plavante dharmalaghavo loke.ambhasi yathA pralAH .
majjanti pApaguravaH shastra.n skannamivodake .. 15..\\
na chAmR^ityurbhavitA vai hate.asmin
ko vAtyayaH syAdahate.asmi~n janasya .
asyotsarge prANayuktasya jantor
mR^ityorloka.n ko nu gachchhedanantam .. 16..\\
lubdhaka
jAnAmyevaM neha guNANuna GYAH
sarve niyuktA guravo vai bhavanti .
svasthasyaite tUpadeshA bhavanti
tasmAtkShudra.n sarpamenaM haniShye .. 17..\\
samIpsantaH kAlayoga.n tyajanti
sadyaH shucha.n tvarthavidastyajanti .
shreyaH kShayaH shochatAM nityasho hi
tasmAttyAjya.n jahi shoka.n hate.asmin .. 18..\\
g
na chaivArtirvidyate.asmadvidhAnAM
dharmArAmaH satata.n sajjano hi .
nityAyasto bAla jano na chAsti
dharmo hyeSha prabhavAmyasya nAham .. 19..\\
na brAhmaNAnA.n kopo.asti kutaH kopAchcha yAtanA .
mArdavAtkShamyatA.n sAdho muchyatAmeSha pannagaH .. 20..\\
l
hatvA lAbhaH shreya evAvyaya.n syAt
sadyo lAbho balavadbhiH prashastaH .
kAlAllAbho yastu sadyo bhaveta
hate shreyaH kutsite tvedR^ishe syAt .. 21..\\
g
kArtha prAptirgR^ihya shatruM nihatya
kA vA shAntiH prApya shatruM namuktvA .
kasmAtsaumya bhujage na kShameyaM
mokSha.n vA ki.n kAraNaM nAsya kuryAm .. 22..\\
l
asmAdekasmAdbahavo rakShitavyA
naiko bahubhyo gautami rakShitavyaH .
kR^itAgasa.n dharmavidastyajanti
sarIsR^ipaM pApamima.n jahi tvam .. 23..\\
j
nAsminhate pannage putrako me
samprApsyate lubdhaka jIvita.n vai .
guNa.n chAnyaM nAsya vadhe prapashye
tasmAtsarpa.n lubdhaka mu~ncha jIvam .. 24..\\
l
vR^itra.n hatvA devarATshreShTha bhAgbhAgvai
yaGYa.n hatvA bhAgamavApa chaiva .
shUlI devo deva vR^itta.n kuru tvaM
kShipra.n sarpa.n jahi mA bhUdvisha~NkA .. 25..\\
bh
asakR^itprochyamAnApi gautamI bhujagaM prati .
lubdhakena mahAbhAgA pApe naivAkaronmatim .. 26..\\
IShaduchchhvasamAnastu kR^ichchhrAtsa.nstabhya pannagaH .
utsasarja giraM mandAM mAnuShIM pAshapIDitaH .. 27..\\
ko nvarjunaka doSho.atra vidyate mama bAlisha .
asvatantra.n hi mAM mR^ityurvivashaM yadachUchudat .. 28..\\
tasyAya.n vachanAddaShTo na kopena na kAmyayA .
tasya takkilbiSha.n lubdha vidyate yadi kilbiSham .. 29..\\
l
yadyanyavashageneda.n kR^itaM te pannagAshubham .
kAraNa.n vai tvamapyatra tasmAttvamapi kilbiShI .. 30..\\
mR^itpAtrasya kriyAyA.n hi daNDachakrAdayo yathA .
kAraNatve prakalpyante tathA tvamapi pannaga .. 31..\\
kilbiShI chApi me vadhyaH kilbiShI chAsi pannaga .
AtmAna.n kAraNa.n hyatra tvamAkhyAsi bhuja~Ngama .. 32..\\
sarpa
sarva ete hyasvavashA daNDachakrAdayo yathA .
tathAhamapi tasmAnme naiSha heturmatastava .. 33..\\
atha vA matametatte te.apyanyonyaprayojakAH .
kAryakAraNa sandeho bhavatyanyonyachodanAt .. 34..\\
eva.n sati na doSho me nAsmi vadhyo na kilbiShI .
kilbiSha.n samavAye syAnmanyase yadi kilbiSham .. 35..\\
l
kAraNa.n yadi na syAdvai na kartA syAstvamapyuta .
vinAshe kAraNa.n tvaM cha tasmAdvadhyo.asi me mataH .. 36..\\
asatyapi kR^ite kArye neha pannagalipyate .
tasmAnnAtraiva hetuH syAdvadhyaH kiM bahu bhAShase .. 37..\\
sarpa
kAryAbhAve kriyA na syAtsatyasatyapi kAraNe .
tasmAttvamasminhetau me vAchyo heturvisheShataH .. 38..\\
yadyaha.n kAraNatvena mato lubdhaka tattvataH .
anyaH prayoge syAdatra kilbiShI jantu nAshane .. 39..\\
l
vadhyastvaM mama durbuddhe bAla ghAtI nR^isha.nsakR^it .
bhAShase kiM bahu punarvadhyaH sanpannagAdhama .. 40..\\
sarpa
yathA havIMShi juhvAnA makhe vai lubdhakartvijaH .
na phalaM prApnuvantyatra paraloke tathA hyaham .. 41..\\
bh
tathA bruvati tasmi.nstu pannage mR^ityuchodite .
AjagAma tato mR^ityuH pannaga.n chAbravIdidam .. 42..\\
kAlenAhaM praNuditaH pannagatvAmachUchudam .
vinAshaheturnAsya tvamaha.n vA prANinaH shishoH .. 43..\\
yathA vAyurjaladharAnvikarShati tatastataH .
tadvajjaladavatsarpakAlasyAha.n vashAnugaH .. 44..\\
sAttvikA rAjasAshchaiva tAmasA ye cha ke chana .
bhAvAH kAlAtmakAH sarve pravartante hi jantuShu .. 45..\\
ja~NgamAH sthAvarAshchaiva divi vA yadi vA bhuvi .
sarve kAlAtmakAH sarpakAlAtmakamida.n jagat .. 46..\\
pravR^ittayashcha yA loke tathaiva cha nivR^ittayaH .
tAsA.n vikR^itayo yAshcha sarva.n kAlAtmakaM smR^itam .. 47..\\
AdityashchandramA viShNurApo vAyuH shatakratuH .
agniH khaM pR^ithivI mitra oShadhyo vasavastathA .. 48..\\
saritaH sagarAshchaiva bhAvAbhAvau cha pannaga .
sarve kAlena sR^ijyante hriyante cha tathA punaH .. 49..\\
eva.n GYAtvA kathaM mA.n tvaM sa doShaM sarpamanyase .
atha chaiva.n gate doSho mayi tvamapi doShavAn .. 50..\\
sarpa
nirdoSha.n doShavanta.n vA na tvA mR^ityorbravImyaham .
tvayAha.n chodita iti bravImyetAvadeva tu .. 51..\\
yadi kAle tu doSho.asti yadi tatrApi neShyate .
doSho naiva parIkShyo me na hyatrAdhikR^itA vayam .. 52..\\
nirmokShastvasya doShasya mayA kAryo yathAtathA .
mR^ityo vidoShaH syAmeva yathA tanme prayojanam .. 53..\\
bh
sarpo.athArjunakaM prAha shruta.n te mR^ityubhAShitam .
nAnAgasaM mAM pAshena santApayitumarhasi .. 54..\\
l
mR^ityoH shrutaM me vachana.n tava chaiva bhuja~Ngama .
naiva tAvadvidoShatvaM bhavati tvayi pannaga .. 55..\\
mR^ityustva.n chaiva heturhi jantorasya vinAshane .
ubhaya.n kAraNaM manye na kAraNamakAraNam .. 56..\\
dhinmR^ityu.n cha durAtmAnaM krUraM duHkhakara.n satAm .
svA.n chaivAha.n vadhiShyAmi pApaM pApasya kAraNam .. 57..\\
mrtyu
vivashau kAlavashagAvAvA.n taddiShTa kAriNau .
nAvA.n doSheNa gantavyau yadi samyakprapashyasi .. 58..\\
l
yuvAmubhau kAlavashau yadi vai mR^ityupannagau .
harShakrodhau katha.n syAtAmetadichchhAmi veditum .. 59..\\
mrtyu
yAH kAshchidiha cheShTAH syuH sarvAH kAlaprachoditAH .
pUrvamevaitadukta.n hi mayA lubdhaka kAlataH .. 60..\\
tasmAdubhau kAlavashAvAvA.n taddiShTa kAriNau .
nAvA.n doSheNa gantavyau tvayA lubdhaka karhi chit .. 61..\\
bh
athopagamya kAlastu tasmindharmArthasaMshaye .
abravItpannagaM mR^ityu.n lubdhamarjunaka.n cha tam .. 62..\\
kaala
naivAhaM nApyayaM mR^ityurnAya.n lubdhaka pannagaH .
kilbiShI jantu maraNe na vaya.n hi prayojakAH .. 63..\\
akarodyadaya.n karma tanno.arjunaka chodakam .
praNAsha heturnAnyo.asya vadhyate.aya.n svakarmaNA .. 64..\\
yadanena kR^ita.n karma tenAyaM nidhanaM gataH .
vinAshahetuH karmAsya sarve karma vashA vayam .. 65..\\
karma dAyAdavA.NllokaH karma sambandha lakShaNaH .
karmANi chodayantIha yathAnyAya.n tathA vayam .. 66..\\
yathA mR^itpiNDataH kartA kurute yadyadichchhati .
evamAtmakR^ita.n karma mAnavaH pratipadyate .. 67..\\
yathA chhAyAtapau nitya.n susambaddhau nirantaram .
tathA karma cha kartA cha sambaddhAvAtmakarmabhiH .. 68..\\
evaM nAhaM na vai mR^ityurna sarpo na tathA bhavAn .
na cheyaM brAhmaNI vR^iddhA shishurevAtra kAraNam .. 69..\\
tasmi.nstathA bruvANe tu brAhmaNI gautamI nR^ipa .
svakarma pratyayA.NllokAnmatvArjunakamabravIt .. 70..\\
naiva kAlo na bhujago na mR^ityuriha kAraNam .
svakarmabhirayaM bAlaH kAlena nidhana.n gataH .. 71..\\
mayA cha tatkR^ita.n karma yenAyaM me mR^itaH sutaH .
yAtu kAlastathA mR^ityurmu~nchArjunaka pannagam .. 72..\\
bh
tato yathAgata.n jagmurmR^ityuH kAlo.atha pannagaH .
abhUdviroSho.arjunako vishokA chaiva gautamI .. 73..\\
etachchhrutvA shama.n gachchha mA bhUshchintAparo nR^ipa .
svakarma pratyayA.NllokA.nstrInviddhi manujarShabha .. 74..\\
na tu tvayA kR^itaM pArtha nApi duryodhanena vai .
kAlena tatkR^ita.n viddhi vihitA yena pArthivAH .. 75..\\
v
ityetadvachana.n shrutvA babhUva vigatajvaraH .
yudhiShThiro mahAtejAH paprachchheda.n cha dharmavit .. 76..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 2}
y
pitAmaha mahAprAGYa sarvashAstravishArada .
shrutaM me mahadAkhyAnamidaM matimatA.n vara .. 1..\\
bhUyastu shrotumichchhAmi dharmArthasahitaM nR^ipa .
kathyamAna.n tvayA kiM chittanme vyAkhyAtumarhasi .. 2..\\
kena mR^ityurgR^ihasthena dharmamAshritya nirjitaH .
ityetatsarvamAchakShva tattvena mama pArthiva .. 3..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
yathA mR^ityurgR^ihasthena dharmamAshritya nirjitaH .. 4..\\
manoH prajApate rAjannikShvAkurabhavatsutaH .
tasya putrashata.n jaGYe nR^ipateH sUryavarchasaH .. 5..\\
dashamastasya putrastu dashAshvo nAma bhArata .
mAhiShmatyAmabhUdrAjA dharmAtmA satyavikramaH .. 6..\\
dashAshvasya sutastvAsIdrAjA paramadhArmikaH .
satye tapasi dAne cha yasya nitya.n rataM manaH .. 7..\\
madirAshva iti khyAtaH pR^ithivyAM pR^ithivIpatiH .
dhanurvede cha vede cha nirato yo.abhavatsadA .. 8..\\
maridAshvasya putrastu dyutimAnnAma pArthivaH .
mahAbhAgo mahAtejA mahAsattvo mahAbalaH .. 9..\\
putro dyutimatastvAsItsuvIro nAma pArthivaH .
dharmAtmA koshavAMshchApi devarAja ivAparaH .. 10..\\
suvIrasya tu putro.abhUtsarvasa~NgrAma durjayaH .
durjayetyabhivikhyAtaH sarvashAstravishAradaH .. 11..\\
durjayasyendra vapuShaH putro.agnisadR^ishadyutiH .
duryodhano nAma mahAnrAjAsIdrAjasattama .. 12..\\
tasyendra samavIryasya sa~NgrAmeShvanivartinaH .
viShayashcha prabhAvashcha tulyamevAbhyavartata .. 13..\\
ratnairdhanaishcha pashubhiH sasyaishchApi pR^ithagvidhaiH .
nagara.n viShayashchAsya pratipUrNa.n tadAbhavat .. 14..\\
na tasya viShaye chAbhUtkR^ipaNo nApi durgataH .
vyAdhito vA kR^isho vApi tasminnAbhUnnaraH kva chit .. 15..\\
sudakShiNo madhuravAganasUyurjitendriyaH .
dharmAtmA chAnR^isha.nsashcha vikrAnto.athAvikatthanaH .. 16..\\
yajvA vadAnyo medhAvI brahmaNyaH satyasa~NgaraH .
na chAvamantA dAtA cha vedavedA~NgapAragaH .. 17..\\
taM narmadA deva nadI puNyA shItajalA shivA .
chakame puruShashreShTha.n svena bhAvena bhArata .. 18..\\
tasya jaGYe tadA nadyA.n kanyA rAjIvalochanA .
nAmnA sudarshanA rAjanrUpeNa cha sudarshanA .. 19..\\
tAdR^igrUpA na nArIShu bhUtapUrvA yudhiShThira .
duryodhana sutA yAdR^igabhavadvaravarNinI .. 20..\\
tAmagnishchakame sAkShAdrAjakanyA.n sudarshanAm .
bhUtvA cha brAhmaNaH sAkShAdvarayAmAsa taM nR^ipam .. 21..\\
daridrashchAsavarNashcha mamAyamiti pArthivaH .
na ditsati sutA.n tasmai tA.n viprAya sudarshanAm .. 22..\\
tato.asya vitate yaGYe naShTo.abhUddhavyavAhanaH .
tato duryodhano rAjA vAkyamAhartvijastadA .. 23..\\
duShkR^itaM mama kiM nu syAdbhavatA.n vA dvijarShabhAH .
yena nAsha.n jagAmAgniH kR^itaM kupuruSheShviva .. 24..\\
na hyalpa.n duShkR^itaM no.asti yenAgnirnAshamAgataH .
bhavatA.n vAtha vA mahya.n tattvenaitadvimR^ishyatAm .. 25..\\
etadrAGYo vachaH shrutvA viprAste bharatarShabha .
niyatA vAgyatAshchaiva pAvaka.n sharaNaM yayuH .. 26..\\
tAndarshayAmAsa tadA bhagavAnhavyavAhanaH .
sva.n rUpa.n dIptimatkR^itvA sharadarkasamadyutiH .. 27..\\
tato mahAtmA tAnAha dahano brAhmaNarShabhAn .
varayAmyAtmano.arthAya duryodhana sutAm iti .. 28..\\
tataste kAlyamutthAya tasmai rAGYe nyavedayan .
brAhmaNA vismitAH sarve yadukta.n chitrabhAnunA .. 29..\\
tataH sa rAjA tachchhrutvA vachanaM brahmavAdinAm .
avApya parama.n harSha.n tatheti prAha buddhimAn .. 30..\\
prAyAchata nR^ipaH shulkaM bhagavanta.n vibhAvasum .
nitya.n sAMnidhyamiha te chitrabhAno bhavediti .
tamAha bhagavAnagnirevamastviti pArthivam .. 31..\\
tataH sAMnidhyamadhyApi mAhiShmatyA.n vibhAvasoH .
dR^iShTa.n hi sahadevena disho vijayatA tadA .. 32..\\
tatastA.n samala~NkR^itya kanyAmahata vAsasam .
dadau duryodhano rAjA pAvakAya mahAtmane .. 33..\\
pratijagrAha chAgnistA.n rAjaputrIM sudarshanAm .
vidhinA veda dR^iShTena vasordhArAmivAdhvare .. 34..\\
tasyA rUpeNa shIlena kulena vapuShA shriyA .
abhavatprItimAnagnirgarbha.n tasyA.n samAdadhe .. 35..\\
tasyA.n samabhavatputro nAmnAgneyaH sudarshanaH .
shishurevAdhyagAtsarva.n sa cha brahma sanAtanam .. 36..\\
athaughavAnnAma nR^ipo nR^igasyAsItpitAmahaH .
tasyApyoghavatI kanyA putrash chaugharatho.abhavat .. 37..\\
tAmoghavAndadau tasmai svayamoghavatI.n sutAm .
sudarshanAya viduShe bhAryArtha.n devarUpiNAm .. 38..\\
sa gR^ihasthAshramaratastayA saha sudarshanaH .
kurukShetre.avasadrAjannoghavatyA samanvitaH .. 39..\\
gR^ihasthashchAvajeShyAmi mR^ityumityeva sa prabho .
pratiGYAmakaroddhImAndIptatejA vishAM pate .. 40..\\
tAmathaughavatI.n rAjansa pAvakasuto.abravIt .
atitheH pratikUla.n te na kartavyaM kathaM chana .. 41..\\
yena yena cha tuShyeta nityameva tvayAtithiH .
apyAtmanaH pradAnena na te kAryA vichAraNA .. 42..\\
etadvrataM mama sadA hR^idi samparivartate .
gR^ihasthAnA.n hi sushroNi nAtithervidyate param .. 43..\\
pramANa.n yadi vAmoru vachaste mama shobhane .
ida.n vachanamavyagrA hR^idi tva.n dhArayeH sadA .. 44..\\
niShkrAnte mayi kalyANi tathA saMnihite.anaghe .
nAtithiste.avamantavyaH pramANa.n yadyaha.n tava .. 45..\\
tamabravIdoghavatI yatA mUrdhni kR^itA~njaliH .
na me tvadvachanAtki.n chidakartavyaM kathaM chana .. 46..\\
jigIShamANa.n tu gR^ihe tadA mR^ityuH sudarshanam .
pR^iShThato.anvagamadrAjanrandhAnveShI tadA sadA .. 47..\\
idhmArtha.n tu gate tasminnagniputre sudarshane .
atithirbrAhmaNaH shrImA.nstAmAhaughavatI.n tadA .. 48..\\
Atithya.n dattamichchhAmi tvayAdya varavarNini .
pramANa.n yadi dharmaste gR^ihasthAshramasaMmataH .. 49..\\
ityuktA tena vipreNa rAjaputrI yashasvinI .
vidhinA pratijagrAha vedoktena vishAM pate .. 50..\\
Asana.n chaiva pAdyaM cha tasmai dattvA dvijAtaye .
provAchaughavatI vipra.n kenArthaH kiM dadAmi te .. 51..\\
tAmabravIttato vipro rAjaputrI.n sudarshanAm .
tvayA mamArthaH kalyANi nirvisha~Nke tadAchara .. 52..\\
yadi pramANa.n dharmaste gR^ihasthAshramasaMmataH .
pradAnenAtmano rAGYi kartumarhasi me priyam .. 53..\\
tathA sa~nchandyamAno.anyairIpsitairnR^ipa kanyayA .
nAnyamAtmapradAnAtsa tasyA vavre vara.n dvijaH .. 54..\\
sA tu rAjasutA smR^itvA harturvachanamAditaH .
tatheti lajjamAnA sA tamuvAcha dvijarShabham .. 55..\\
tato rahaH sa viprarShiH sA chaivopavivesha ha .
sa.nsmR^itya bharturvachana.n gR^ihasthAshramakA~NkShiNaH .. 56..\\
athedhmAnsamupAdAya sa pAvakirupAgamat .
mR^ityunA raudrabhAvena nityaM bandhurivAnvitaH .. 57..\\
tatastvAshramamAgamya sa pAvakasutastadA .
tAmAjuhAvaughavatI.n kvAsi yAteti chAsakR^it .. 58..\\
tasmai prativachaH sA tu bhartre na pradadau tadA .
karAbhyA.n tena vipreNa spR^iShTA bhartR^ivratA satI .. 59..\\
uchchhiShTAsmIti manvAnA lajjitA bhartureva cha .
tUShNImbhUtAbhavatsAdhvI na chovAchAtha ki.n chana .. 60..\\
atha tAM punarevedaM provAcha sa sudarshanaH .
kva sA sAdhvI kva sA yAtA garIyaH kimato mama .. 61..\\
pativratA satyashIlA nitya.n chaivArjave ratA .
kathaM na pratyudetyadya smayamAnA yathA purA .. 62..\\
uTajasthastu ta.n vipraH pratyuvAcha sudarshanam .
atithi.n viddhi samprAptaM pAvake brAhmaNa.n cha mAm .. 63..\\
anayA chhandyamAno.ahaM bhAryayA tava sattama .
taistairatithi satkArairArjave.asyA dR^iDhaM manaH .. 64..\\
anena vidhinA seyaM mAmarchati shubhAnanA .
anurUpa.n yadatrAdya tadbhavAnvaktumarhati .. 65..\\
kUTamudgara hastastu mR^ityusta.n vai samanvayAt .
hInapratiGYamatraina.n vadhiShyAmIti chintayan .. 66..\\
sudarshanastu manasA karmaNA chakShuShA girA .
tyakterShyastyaktamanyushcha smayamAno.abravIdidam .. 67..\\
surata.n te.astu viprAgrya prItirhi paramA mama .
gR^ihasthasya hi dharmo.agryaH samprAptAtithi pUjanam .. 68..\\
atithiH pUjito yasya gR^ihasthasya tu gachchhati .
nAnyastasmAtparo dharma iti prAhurmanIShiNaH .. 69..\\
prANA hi mama dArAshcha yachchAnyadvidyate vasu .
atithibhyo mayA deyamiti me vratamAhitam .. 70..\\
niHsandigdhaM mayA vAkyametatte samudAhR^itam .
tenAha.n vipra satyena svayamAtmAnamAlabhe .. 71..\\
pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotishcha pa~nchamam .
buddhirAtmA manaH kAlo dishashchaiva guNA dasha .. 72..\\
nityamete hi pashyanti dehinA.n dehasaMshritAH .
sukR^ita.n duShkR^itaM chApi karma dharmabhR^itA.n vara .. 73..\\
yathaiShA nAnR^itA vANI mayAdya samudAhR^itA .
tena satyena mA.n devAH pAlayantu dahantu vA .. 74..\\
tato nAdaH samabhavaddikShu sarvAsu bhArata .
asakR^itsatyamityeva naitanmithyeti sarvashaH .. 75..\\
uTajAttu tatastasmAnnishchakrAma sa vai dvijaH .
vapuShA kha.n cha bhUmiM cha vyApya vAyurivodyataH .. 76..\\
svareNa vipraH shaikSheNa trI.NllokAnanunAdayan .
uvAcha chaina.n dharmaGYaM pUrvamAmantrya nAmataH .. 77..\\
dharmo.ahamasmi bhadra.n te jiGYAsArthaM tavAnagha .
prAptaH satya.n cha te GYAtvA prItirme paramA tvayi .. 78..\\
vijitashcha tvayA mR^ityuryo.aya.n tvAm anugachchhati .
randhrAnveShI tava sadA tvayA dhR^ityA vashIkR^itaH .. 79..\\
na chAsti shaktistrailokye kasya chitpuruShottama .
pativratAmimA.n sAdhvI.n tavodvIkShitumapyuta .. 80..\\
rakShitA tvadguNaireShA pativrataguNaistathA .
adhR^iShyA yadiyaM brUyAttathA tannAnyathA bhavet .. 81..\\
eShA hi tapasA svena sa.nyuktA brahmavAdinI .
pAvanArtha.n cha lokasya sarichchhreShThA bhaviShyati .. 82..\\
ardhenaughavatI nAma tvAmarthenAnuyAsyati .
sharIreNa mahAbhAgA yogo hyasyA vashe sthitaH .. 83..\\
anayA saha lokAMshcha gantAsi tapasArjitAn .
yatra nAvR^ittimabhyeti shAshvatA.nstAnsanAtanAn .. 84..\\
anena chaiva dehena lokA.nstvamabhipatsyase .
nirjitashcha tvayA mR^ityuraishvarya.n cha tavottamam .. 85..\\
pa~ncha bhUtAnyatikrAntaH svavIryAchcha mano bhavaH .
gR^ihastha dharmeNAnena kAmakrodhau cha te jitau .. 86..\\
sneho rAgashcha tandrI cha moho drohashcha kevalaH .
tava shushrUShayA rAjanrAjaputryA vinirjitAH .. 87..\\
bh
shuklAnA.n tu sahasreNa vAjinA.n rathamuttamam .
yuktaM pragR^ihya bhagavAnvyavasAyo jagAma tam .. 88..\\
mR^ityurAtmA cha lokAshcha jitA bhUtAni pa~ncha cha .
buddhiH kAlo mano vyoma kAmakrodhau tathaiva cha .. 89..\\
tasmAdgR^ihAshramasthasya nAnyaddaivatamasti vai .
R^ite.atithiM naravyAghra manasaitadvichAraya .. 90..\\
atithiH pUjito yasya dhyAyate manasA shubham .
na tatkratushatenApi tulyamAhurmanIShiNaH .. 91..\\
pAtra.n tvatithimAsAdya shIlADhya.n yo na pUjayet .
sa dattvA sukR^ita.n tasya kShapayeta hyanarchitaH .. 92..\\
etatte kathitaM putra mayAkhyAnamanuttamam .
yathA hi vijito mR^ityurgR^ihasthena purAbhavat .. 93..\\
dhanya.n yashasyamAyuShmadidamAkhyAnamuttamam .
bubhUShitAbhimantavya.n sarvadushcharitApaham .. 94..\\
ya ida.n kathayedvidvAnahanyahani bhArata .
sudarshanasya charitaM puNyA.NllokAnavApnuyAt .. 95..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 3}
y
brAhmaNya.n yadi diShprApa.n tribhirvarNairnarAdhipa .
kathaM prAptaM mahArAja kShatriyeNa mahAtmanA .. 1..\\
vishvAmitreNa dharmAtmanbrAhmaNatvaM nararShabha .
shrotumichchhAmi tattvena tanme brUhi pitAmaha .. 2..\\
tena hyamitavIryeNa vasiShThasya mahAtmanaH .
hataM putrashata.n sadyastapasA prapitAmaha .. 3..\\
yAtudhAnAshcha bahavo rAkShasAstigmatejasaH .
manyunAviShTa dehena sR^iShTAH kAlAntakopamAH .. 4..\\
mahAkushika vaMshashcha brahmarShishatasa~NkulaH .
sthApito naraloke.asminvidvAnbrAhmaNa sa.nstutaH .. 5..\\
R^ichIkasyAtmajashchaiva shunaHshepo mahAtapAH .
vimokShito mahAsatrAtpashutAmabhyupAgataH .. 6..\\
harishchandra kratau devA.nstoShayitvAtma tejasA .
putratAmanusamprApto vishvAmitrasya dhImataH .. 7..\\
nAbhivAdayate jyeShTha.n devarAtaM narAdhipa .
putrAH pa~nchashatAshchApi shaptAH shvapachatA.n gatAH .. 8..\\
trisha~Nkurbandhusantyakta ikShvAkuH prItipUrvakam .
avAkshirA divaM nIto dakShiNAmAshrito disham .. 9..\\
vishvAmitrasya vipulA nadI rAjarShisevitA .
kaushikIti shivA puNyA brahmarShigaNasevitA .. 10..\\
tapovighnakarI chaiva pa~ncha chUDA susaMmatA .
rambhA nAmApsarAH shApAdyasya shailatvamAgatA .. 11..\\
tathaivAsya bhayAdbaddhvA vasiShThaH salile purA .
AtmAnaM majjayAmAsa vipAshaH punarutthitaH .. 12..\\
tadA prabhR^iti puNyA hi vipAshAbhUnmahAnadI .
vikhyAtA karmaNA tena vasiShThasya mahAtmanaH .. 13..\\
vAgbhishcha bhagavAnyena devasenAgragaH prabhuH .
stutaH prItamanAshchAsIchchhApAchchainamamochayat .. 14..\\
dhruvasyottAna pAdasya brahmarShINA.n tathaiva cha .
madhye jvalati yo nityamudIchImAshrito disham .. 15..\\
tasyaitAni cha karmANi tathAnyAni cha kaurava .
kShatriyasyetyato jAtamida.n kautUhalaM mama .. 16..\\
kimetaditi tattvena prabrUhi bharatarShabha .
devAntaramanAsAdya katha.n sa brAhmaNo.abhavat .. 17..\\
etattattvena me rAjansarvamAkhyAtumarhasi .
mata~Ngasya yathAtattva.n tathaivaitadbravIhi me .. 18..\\
sthAne mata~Ngo brAhmaNyaM nAlabhadbharatarShabha .
chaNDAla yonau jAto hi kathaM brAhmaNyamApnuyAt .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 4}
bh
shrUyatAM pArtha tattvena vishvAmitro yathA purA .
brAhmaNatva.n gatastAta brahmarShitvaM tathaiva cha .. 1..\\
bharatasyAnvaye chaivAjamIDho nAma pArthivaH .
babhUva bharatashreShTha yajvA dharmabhR^itA.n varaH .. 2..\\
tasya putro manA AsIjjahnurnAma nareshvaraH .
duhitR^itvamanuprAptA ga~NgA yasya mahAtmanaH .. 3..\\
tasyAtmajastulyaguNaH sindhudvIpo mahAyashAH .
sindhudvIpAchcha rAjarShirbalAkAshvo mahAbalaH .. 4..\\
vallabhastasya tanayaH sAkShAddharma ivAparaH .
kushikastasya tanayaH sahasrAkShasamadyutiH .. 5..\\
kushikasyAtmajaH shrImAngAdhirnAma janeshvaraH .
aputraH sa mahAbAhurvanavAsamudAvasat .. 6..\\
kanyA jaGYe sutA tasya vane nivasataH sutaH .
nAmnA satyavatI nAma rUpeNApratimA bhuvi .. 7..\\
tA.n vavre bhArgavaH shrImAMshchyavanasyAtmajaH prabhuH .
R^ichIka iti vikhyAto vipule tapasi sthitaH .. 8..\\
sa tAM na pradadau tasmai R^ichIkAya mahAtmane .
daridra iti matvA vai gAdhiH shatrunibarhaNaH .. 9..\\
pratyAkhyAya punaryAntamabravIdrAjasattamaH .
shulkaM pradIyatAM mahya.n tato vetsyasi me sutAm .. 10..\\
r
kiM prayachchhAmi rAjendra tubhya.n shulkamahaM nR^ipa .
duhiturbrUhyasa.nsakto mAtrAbhUtte vichAraNA .. 11..\\
gaadhi
chandrarashmiprakAshAnA.n hayAnAM vAtara.nhasAm .
ekataH shyAma karNAnA.n sahasra.n dehi bhArgava .. 12..\\
bh
tataH sa bhR^igushArdUlashchyavanasyAtmajaH prabhuH .
abravIdvaruNa.n devamAdityaM patimambhasAm .. 13..\\
ekataH shyAma karNAnA.n hayAnA.n chandra varchasAm .
sahasra.n vAtavegAnAM bhikShe tvA.n deva sattama .. 14..\\
tatheti varuNo deva Adityo bhR^igusattamam .
uvAcha yatra te chhandastatrotthAsyanti vAjinaH .. 15..\\
dhyAta mAtre R^ichIkena hayAnA.n chandra varchasAm .
ga~NgA jalAtsamuttasthau sahasra.n vipulaujasAm .. 16..\\
adUre kanyakubjasya ga~NgAyAstIramuttamam .
ashvatIrtha.n tadadyApi mAnavAH parichakShate .. 17..\\
tattadA gAdhaye tAta sahasra.n vAjinAM shubham .
R^ichIkaH pradadau prItaH shulkArtha.n japatA.n varaH .. 18..\\
tataH sa vismito rAjA gAdhiH shApabhayena cha .
dadau tA.n samala~NkR^itya kanyAM bhR^igusutAya vai .. 19..\\
jagrAha pANi.n vidhinA tasya brahmarShisattamaH .
sA cha taM patimAsAdya para.n harShamavApa ha .. 20..\\
sa tutoSha cha viprarShistasyA vR^ittena bhArata .
chhandayAmAsa chaivainA.n vareNa varavarNinIm .. 21..\\
mAtre tatsarvamAchakhyau sA kanyA rAjasattamam .
atha tAmabravInmAtA sutA.n kiM chidavA~NmukhIm .. 22..\\
mamApi putri bhartA te prasAda.n kartumarhati .
apatyasya pradAnena samarthaH sa mahAtapAH .. 23..\\
tataH sA tvarita.n gatvA tatsarvaM pratyavedayat .
mAtushchikIrShita.n rAjannR^ichIkastAmathAbravIt .. 24..\\
guNavantamapatya.n vai tva.n cha sA janayiShyathaH .
jananyAstava kalyANi mA bhUdvai praNayo.anyathA .. 25..\\
tava chaiva guNashlAghI putra utpatsyate shubhe .
asmadvaMshakaraH shrImA.nstava bhrAtA cha vaMshakR^it .. 26..\\
R^itusnAtA cha sAshvattha.n tvaM cha vR^ikShamudumbaram .
pariShvajethAH kalyANi tata iShTamavApsyathaH .. 27..\\
charudvayamida.n chaiva mantrapUta.n shuchismite .
tva.n cha sA chopayu~njIthAM tataH putrAvavApsyathaH .. 28..\\
tataH satyavatI hR^iShTA mAtaraM pratyabhAShata .
yadR^ichIkena kathita.n tachchAchakhyau charudvayam .. 29..\\
tAmuvAcha tato mAtA sutA.n satyavatI.n tadA .
putri mUrdhnA prapannAyAH kuruShva vachanaM mama .. 30..\\
bhartrA ya eSha dattaste charurmantrapuraskR^itaH .
etaM prayachchha mahya.n tvaM madIyaM tvaM gR^ihANa cha .. 31..\\
vyatyAsa.n vR^ikShayoshchApi karavAva shuchismite .
yadi pramANa.n vachanaM mama mAturanindite .. 32..\\
vyaktaM bhagavatA chAtra kR^itamevaM bhaviShyati .
tato me tvachcharau bhAvaH pAdape cha sumadhyame .
katha.n vishiShTo bhrAtA te bhavedityeva chintaya .. 33..\\
tathA cha kR^itavatyau te mAtA satyavatI cha sA .
atha garbhAvanuprApte ubhe te vai yudhiShThira .. 34..\\
dR^iShTvA garbhamanuprAptAM bhAryA.n sa cha mahAnR^iShiH .
uvAcha tA.n satyavatI.n durmanA bhR^igusattamaH .. 35..\\
vyatyAsenopayuktaste charurvyaktaM bhaviShyati .
vyatyAsaH pAdape chApi suvyakta.n te kR^itaH shubhe .. 36..\\
mayA hi vishva.n yadbrahma tvachcharau saMniveshitam .
kShatravIrya.n cha sakalaM charau tasyA niveshitam .. 37..\\
trilokavikhyAta guNa.n tva.n vipraM janayiShyasi .
sA cha kShatra.n vishiShTaM vai tata etatkR^itaM mayA .. 38..\\
vyatyAsastu kR^ito yasmAttvayA mAtrA tathaiva cha .
tasmAtsA brAhmaNashreShThaM mAtA te janayiShyati .. 39..\\
kShatriya.n tUgra karmANaM tvaM bhadre janayiShyasi .
na hi te tatkR^ita.n sAdhu mAtR^isnehena bhAmini .. 40..\\
sA shrutvA shokasantaptA papAta varavarNinI .
bhUmau satyavatI rAjaMshchhinneva ruchirA latA .. 41..\\
pratilabhya cha sA sa~nj~nA.n shirasA praNipatya cha .
uvAcha bhAryA bhartAra.n gAdheyI brAhmaNarShabham .. 42..\\
prasAdayantyAM bhAryAyAM mayi brahma vidA.n vara .
prasAda.n kuru viprarShe na me syAtkShatriyaH sutaH .. 43..\\
kAmaM mamogra karmA vai pautro bhavitumarhati .
na tu me syAtsuto brahmanneSha me dIyatA.n varaH .. 44..\\
evamastviti hovAcha svAM bhAryA.n sumahAtapAH .
tataH sA janayAmAsa jamadagni.n sutaM shubham .. 45..\\
vishvAmitra.n chAjanayadgodherbhAryA yashasvinI .
R^iSheH prabhAvAdrAjendra brahmarShiM brahmavAdinam .. 46..\\
tato brAhmaNatA.n yAto vishvAmitro mahAtapAH .
kshatriyaH so.apyatha tathA brahma vaMshasya kArakaH .. 47..\\
tasya putrA mahAtmAno brahma vaMshavivardhanAH .
tapasvino brahma vido gotra kartAkra eva cha .. 48..\\
madhuchchhandashcha bhagavAndevarAtashcha vIryavAn .
akShINashcha shakuntashcha babhruH kAlapathastathA .. 49..\\
yAGYavalkyashcha vikhyAtastathA sthUNo mahAvrataH .
ulUko yamadUtashcha tatharShiH saindhavAyanaH .. 50..\\
karNa ja~Nghashcha bhagavAngAlavashcha mahAnR^iShiH .
R^iShirvajrastathAkhyAtaH shAla~NkAyana eva cha .. 51..\\
lAlATyo nAradashchaiva tathA kUrcha mukhaH smR^itaH .
vAdulirmusalashchaiva rakShogrIvastathaiva cha .. 52..\\
a~Nghriko naikabhR^ichchaiva shilA yUpaH sitaH shuchiH .
chakrako mArutantavyo vAtaghno.athAlshvalAyanaH .. 53..\\
shyAmAyano.atha gArgyashcha jAbAliH sushrutastathA .
kArIShiratha saMshrutyaH parapaurava tantavaH .. 54..\\
mahAnR^iShishcha kapilastatharShistArakAyanaH .
tathaiva chopagahanastatharShishchArjunAyanaH .. 55..\\
mArgamitrirhiraNyAkSho ja~NghArirbabhru vAhanaH .
sUtirvibhUtiH sUtashcha sura~Ngash cha tathaiva hi .. 56..\\
ArAddhirnAmayashchaiva chAmpeyojjayanau tathA .
navatanturbakanakhaH shayona ratireva cha .. 57..\\
shayo ruhashchAru matsyaH shirIShI chAtha gArdabhiH .
ujja yoniradApekShI nAradI cha mahAnR^iShiH .
vishvAmitrAtmajAH sarve munayo brahmavAdinaH .. 58..\\
tannaiSha kShatriyo rAjanvishvAmitro mahAtapAH .
R^ichIkenAhitaM brahma parametadyudhiShThira .. 59..\\
etatte sarvamAkhyAta.n tattvena bharatarShabha .
vishvAmitrasya vai janma somasUryAgnitejasaH .. 60..\\
yatra yatra cha sandeho bhUyaste rAjasattama .
tatra tatra cha mAM brUhi chhettAsmi tava saMshayAn .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 5}
y
AnR^isha.nsasya dharmasya guNAnbhakta janasya cha .
shrotumichchhAmi kArtsnyena tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
viShaye kAshirAjasya grAmAnniShkramya lubdhakaH .
sa viSha.n kANDamAdAya mR^igayAmAsa vai mR^igam .. 2..\\
tatra chAmiSha lubdhena lubdhakena mahAvane .
avidUre mR^iga.n dR^iShTvA bANaH pratisamAhitaH .. 3..\\
tena durvAritAstreNa nimittachapaleShuNA .
mahAnvanatarurviddho mR^iga.n tatra jighA.nsatA .. 4..\\
sa tIkShNaviShadigdhena shareNAti balAtkR^itaH .
utsR^ijya phalapatrANi pAdapaH shoShamAgataH .. 5..\\
tasminvR^ikShe tathA bhUte koTareShu chiroShitaH .
na jahAti shuko vAsa.n tasya bhaktyA vanaspateH .. 6..\\
niShprachAro nirAhAro glAnaH shithila vAgapi .
kR^itaGYaH saha vR^ikSheNa dharmAtmA sa vyashuShyata .. 7..\\
tamudAraM mahAsattvamatimAnuSha cheShTitam .
samaduHkhasukha.n GYAtvA vismitaH pAkashAsanaH .. 8..\\
tatashchintAmupagataH shakraH kathamaya.n dvijaH .
tiryagyonAvasambhAvyamAnR^isha.nsya.n samAsthitaH .. 9..\\
atha vA nAtra chitra.n hItyabhavadvAsavasya tu .
prANinAmiha sarveShA.n sarvaM sarvatra dR^ishyate .. 10..\\
tato brAhmaNa veSheNa mAnuSha.n rUpamAsthitaH .
avatIrya mahI.n shakrastaM pakShiNamuvAcha ha .. 11..\\
shukabhoH pakShiNA.n shreShTha dAkSheyI suprajAstvayA .
pR^ichchhe tvA shuShkameta.n vai kasmAnna tyajasi drumam .. 12..\\
atha pR^iShTaH shukaH prAha mUrdhnA samabhivAdya tam .
svAgata.n devarAjAya viGYAtastapasA mayA .. 13..\\
tato dashashatAkSheNa sAdhu sAdhviti bhAShitam .
aho viGYAnamityeva.n tapasA pUjitastataH .. 14..\\
tameva.n shubhakarmANaM shukaM paramadhArmikam .
vijAnannapi tAmprAptiM paprachchha balasUdanaH .. 15..\\
niShpatramaphala.n shuShkamasharaNyaM patatriNAm .
kimartha.n sevase vR^ikShaM yadA mahadidaM vanam .. 16..\\
anye.api bahavo vR^ikShAH patrasa~nchanna koTarAH .
shubhAH paryAptasa~ncArA vidyante.asminmahAvane .. 17..\\
gatAyuShamasAmarthya.n kShINasAra.n hatashriyam .
vimR^ishya praGYayA dhIrajahIma.n hyasthira.n drumam .. 18..\\
tadupashrutya dharmAtmA shukaH shukreNa bhAShitam .
sudIrghamabhiniHshvasya dIno vAkyamuvAcha ha .. 19..\\
anatikramaNIyAni daivatAni shachIpate .
yatrAbhavastatra bhavastannibodha surAdhipa .. 20..\\
asminnaha.n drume jAtaH sAdhubhishcha guNairyutaH .
bAlabhAve cha sa~NguptaH shatribhishcha na dharShitaH .. 21..\\
kimanukrosha vaiphalyamutpAdayasi me.anagha .
AnR^isha.nsye.anuraktasya bhaktasyAnugatasya cha .. 22..\\
anukrosho hi sAdhUnA.n sumahaddharmalakShaNam .
anukroshashcha sAdhUnA.n sadA prItiM prayachchhati .. 23..\\
tvameva daivataiH sarvaiH pR^ichchhyase dharmasaMshayAn .
atastva.n devadevAnAmAdhipatye pratiShThitaH .. 24..\\
nArhasi tva.n sahasrAkSha tyAjayitveha bhaktitaH .
samarthamupajIvyema.n tyajeyaM kathamadya vai .. 25..\\
tasya vAkyena saumyena harShitaH pAkashAsanaH .
shukaM provAcha dharmaGYamAnR^isha.nsyena toShitaH .. 26..\\
vara.n vR^iNIShveti tadA sa cha vavre varaM shukaH .
AnR^isha.nsya paro nitya.n tasya vR^ikShasya sambhavam .. 27..\\
viditvA cha dR^iDhA.n shakrastAM shuke shIlasampadam .
prItaH kShipramatho vR^ikShamamR^itenAvasiktavAn .. 28..\\
tataH phalAni patrANi shAkhAshchApi manoramAH .
shukasya dR^iDhabhaktitvAchchhrImattva.n chApasa drumaH .. 29..\\
shukashcha karmaNA tena AnR^isha.nsya kR^itena ha .
AyuSho.ante mahArAja prApa shakra salokatAm .. 30..\\
evameva manuShyendra bhaktimanta.n samAshritaH .
sarvArthasiddhi.n labhate shukaM prApya yathA drumaH .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 6}
y
pitAmaha mahAprAGYa sarvashAstravishArada .
daive puruShakAre cha ki.n svichchhreShThataraM bhavet .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
vasiShThasya cha sa.nvAdaM brahmaNashcha yudhiShThira .. 2..\\
daivamAnuShayoH ki.n svitkarmaNoH shreShThamityuta .
purA vasiShTho bhagavAnpitAmahamapR^ichchhata .. 3..\\
tataH padmodbhavo rAjandevadevaH pitAmahaH .
uvAcha madhura.n vAkyamarthavaddhetu bhUShitam .. 4..\\
nAbIja.n jAyate kiM chinna bIjena vinA phalam .
bIjAdbIjaM prabhavati bIjAdeva phala.n smR^itam .. 5..\\
yAdR^isha.n vapate bIja.n kShetramAsAdya karShakaH .
sukR^ite duShkR^ite vApi tAdR^isha.n labhate phalam .. 6..\\
yathA bIja.n vinA kShetramuptaM bhavati niShphalam .
tathA puruShakAreNa vinA daivaM na sidhyati .. 7..\\
kShetraM puruShakArastu daivaM bIjamudAhR^itam .
kShR^itra bIjasamAyogAttataH sasyasamR^idhyate .. 8..\\
karmaNaH phalanirvR^itti.n svayamashnAti kArakaH .
pratyakSha.n dR^ishyate loke kR^itasyApyakR^itasya cha .. 9..\\
shubhena karmaNA saukhya.n duHkhaM pApena karmaNA .
kR^ita.n sarvatra labhate nAkR^itaM bhujyate kva chit .. 10..\\
kR^itI sarvatra labhate pratiShThAM bhAgyavikShataH .
akR^itI labhate bhraShTaH kShate kShArAvasechanam .. 11..\\
tapasA rUpasaubhAgya.n ratnAni vividhAni cha .
prApyate karmaNA sarvaM na daivAdakR^itAtmanA .. 12..\\
tathA svargashcha bhogashcha niShThA yA cha manIShitA .
sarvaM puruShakAreNa kR^itenehopapadyate .. 13..\\
jyotIMShi tridashA nAgA yakShAshchandrArkamArutAH .
sarve puruShakAreNa mAnuShyAddevatA.n gatAH .. 14..\\
artho vA mitravargo vA aishvarya.n vA kulAnvitam .
shrIshchApi durlabhA bhoktu.n tathaivAkR^ita karmabhiH .. 15..\\
shauchena labhate vipraH kShatriyo vikrameNa cha .
vaishyaH puruShakAreNa shUdraH shushrUShayA shriyam .. 16..\\
nAdAtAraM bhajantyarthA na klIbaM nApi niShkriyam .
nAkarma shIlaM nAshUra.n tathA naivAtapasvinam .. 17..\\
yena lokAstrayaH sR^iShTA daityAH sarvAshcha devatAH .
sa eSha bhagavAnviShNuH samudre tapyate tapaH .. 18..\\
sva.n chetkarmaphalaM na syAtsarvamevAphalaM bhavet .
loko daiva.n samAlambya udAsIno bhavenna tu .. 19..\\
akR^itvA mAnuSha.n karma yo daivamanuvartate .
vR^ithA shrAmyati samprApya pati.n klIbamivA~NganA .. 20..\\
na tathA mAnuShe loke bhayamasti shubhAshubhe .
yathA tridashaloke hi bhayamalpena jAyate .. 21..\\
kR^itaH puruShakArastu daivamevAnuvartate .
na daivamakR^ite ki.n chitkasya chiddAtumarhati .. 22..\\
yadA sthAnAnyanityAni dR^ishyante daivateShvapi .
katha.n karma vinA daiva.n sthAsyate sthApayiShyati .. 23..\\
na daivatAni loke.asminvyApAra.n yAnti kasya chit .
vyAsa~Nga.n janayantyugramAtmAbhibhavasha~NkayA .. 24..\\
R^iShINA.n devatAnAM cha sadA bhavati vigrahaH .
kasya vAchA hyadaiva.n syAdyato daivaM pravartate .. 25..\\
katha.n chAsya samutpattiryathA daivaM pravartate .
eva.n tridashaloke.api prApyante bahavashchhalAH .. 26..\\
Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH .
Atmaiva chAtmanaH sAkShI kR^itasyApyakR^itasya cha .. 27..\\
kR^ita.n cha vikR^itaM kiM chitkR^ite karmaNi sidhyati .
sukR^ite duShkR^ita.n karma na yathArthaM prapadyate .. 28..\\
devAnA.n sharaNaM puNyaM sarvaM puNyairavApyate .
puNyashIlaM naraM prApya ki.n daivaM prakariShyati .. 29..\\
purA yayAtirvibhraShTashchyAvitaH patitaH kShitau .
punarAropitaH svarga.n dauhitraiH puNyakarmabhiH .. 30..\\
purUravAshcha rAjarShirdvijairabhihitaH purA .
aila ityabhivikhyAtaH svargaM prApto mahIpatiH .. 31..\\
ashvamedhAdibhiryaGYaiH satkR^itaH kosalAdhipaH .
maharShishApAtsaudAsaH puruShAdatvamAgataH .. 32..\\
ashvatthAmA cha rAmash cha muniputrau dhanurdharau .
na gachchhataH svargaloka.n sukR^iteneha karmaNA .. 33..\\
vasuryaGYashatairiShTvA dvitIya iva vAsavaH .
mithyAbhidhAnenaikena rasAtalatala.n gataH .. 34..\\
balirvairochanirbaddhodharmapAshena daivataiH .
viShNoH puruShakAreNa pAtAlashayanaH kR^itaH .. 35..\\
shakrasyodasya charaNaM prasthito janamejayaH .
dvija strINA.n vadha.n kR^itvA kiM daivena na vAritaH .. 36..\\
aGYAnAdbrAhmaNa.n hatvA spR^iShTo bAlavadhena cha .
vaishampAyana viprarShiH ki.n daivena nivAritaH .. 37..\\
gopradAnena mithyA cha brAhmaNebhyo mahAmakhe .
purA nR^igashcha rAjarShiH kR^ikalAsatvamAgataH .. 38..\\
dhundhumArashcha rAjarShiH satreShveva jarA.n gataH .
prItidAyaM parityajya suShvApa sa girivraje .. 39..\\
pANDavAnA.n hR^itaM rAjya.n dhArtarAShTrairmahAbalaiH .
punaH pratyAhR^ita.n chaiva na daivAdbhujasaMshrayAt .. 40..\\
tapo niyamasa.nyuktA munayaH saMshitavratAH .
ki.n te daivabalAchchhApamutsR^ijante na karmaNA .. 41..\\
pApamutsR^ijate loke sarvaM prApya sudurlabham .
lobhamohasamApannaM na daiva.n trAyate naram .. 42..\\
yathAgniH pavanoddhUtaH sUkShmo.api bhavate mahAn .
tathA karma samAyukta.n daiva.n sAdhu vivardhate .. 43..\\
yathA tailakShayAddIpaH pramlAnimupagachchhati .
tathA karma kShayAddaivaM pramlAnimupagachchhati .. 44..\\
vipulamapi dhanaughaM prApya bhogAnstriyo vA
puruSha iha na shaktaH karma hIno.api bhoktum .
sunihitamapi chArtha.n daivatai rakShyamANaM
vyayaguNamapi sAdhu.n karmaNA saMshrayante .. 45..\\
bhavati manujalokAddevaloko vishiShTo
bahutara susamR^iddhyA mAnuShANA.n gR^ihANi .
pitR^ivanabhavanAbha.n dR^ishyate chAmarANAM
na cha phalati vikarmA jIvalokena daivam .. 46..\\
vyapanayati vimArgaM nAsti daive prabhutvaM
gurumiva kR^itamagrya.n karma sa.nyAti daivam .
anupahatamadIna.n kAmakAreNa daivaM
nayati puruShakAraH sa~ncitastatra tatra .. 47..\\
etatte sarvamAkhyAtaM mayA vai munisattama .
phalaM puruShakArasya sadA sandR^ishya tattvataH .. 48..\\
abhyutthAnena daivasya samArabdhena karmaNA .
vidhinA karmaNA chaiva svargamArgamavApnuyAt .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 7}
y
karmaNAM me samastAnA.n shubhAnAM bharatarShabha .
phalAni mahatA.n shreShTha prabrUhi paripR^ichchhataH .. 1..\\
bh
rahasya.n yadR^iShINA.n tu tachchhR^iNuShva yudhiShThira .
yA gatiH prApyate yena pretya bhAve chirepsitA .. 2..\\
yena yena sharIreNa yadyatkarma karoti yaH .
tena tena sharIreNa tattatphalamupAshnute .. 3..\\
yasyA.n yasyAmavasthAyAM yatkaroti shubhAshubham .
tasyA.n tasyAmavasthAyAM bhu~Nkte janmani janmani .. 4..\\
na nashyati kR^ita.n karma sadA pa~nchendriyairiha .
te hyasya sAkShiNo nitya.n ShaShTha AtmA tathaiva cha .. 5..\\
chakShurdadyAnmano dadyAdvAcha.n dadyAchcha sUnR^itAm .
anuvrajedupAsIta sa yaGYaH pa~ncha dakShiNaH .. 6..\\
yo dadyAdaparikliShTamannamadhvani vartate .
shrAntAyAdR^iShTa pUrvAya tasya puNyaphalaM mahat .. 7..\\
sthaNDile shayamAnAnA.n gR^ihANi shayanAni cha .
chIravalkala sa.nvIte vAsA.nsyAbharaNAni cha .. 8..\\
vAhanAsana yAnAni yogAtmani tapodhane .
agnInupashayAnasya rAjapauruShamuchyate .. 9..\\
rasAnAM pratisa.nhAre saubhAgyamanugachchhati .
AmiSha pratisa.nhAre pashUnputrAMsh cha vindati .. 10..\\
avAkshirAstu yo lambedudavAsa.n cha yo vaset .
satata.n chaikashAyI yaH sa labhetepsitAM gatim .. 11..\\
pAdyamAsanamevAtha dIpamannaM pratishrayam .
dadyAdatithipUjArtha.n sa yaGYaH pa~ncha dakShiNaH .. 12..\\
vIrAsana.n vIrashayyAM vIra sthAnamupAsataH .
akShayAstasya vai lokAH sarvakAmagamAstathA .. 13..\\
dhana.n labheta dAnena maunenAGYAM vishAM pate .
upabhogAMshcha tapasA brahmacharyeNa jIvitam .. 14..\\
rUpamaishvaryamArogyamahi.nsA phalamashnute .
phalamUlAshinA.n rAjyaM svargaH parNAshinA.n tathA .. 15..\\
prAyopaveshanAdrAjya.n sarvatra sukhamuchyate .
svarga.n satyena labhate dIkShayA kulamuttamam .. 16..\\
gavADhyaH shAkadIkShAyA.n svargagAmI tR^iNAshanaH .
striyastriShavaNa.n snAtvA vAyuM pItvA kratuM labhet .. 17..\\
salilAshI bhavedyashcha sadAgniH sa.nskR^ito dvijaH .
maru.n sAdhayato rAjyaM nAkapR^iShThamanAshake .. 18..\\
upavAsa.n cha dIkShAM cha abhiShekaM cha pArthiva .
kR^itvA dvAdasha varShANi vIra sthAnAdvishiShyate .. 19..\\
adhItya sarvavedAnvai sadyo duHkhAtpramuchyate .
mAnasa.n hi charandharmaM svargalokamavApnuyAt .. 20..\\
yA dustyajA durmatibhiryAnajIryati jIryataH .
yo.asau prANAntiko rogastA.n tR^iShNAM tyajataH sukham .. 21..\\
yathA dhenu sahasreShu vatso vindati mAtaram .
evaM pUrvakR^ita.n karma kartAramanugachchhati .. 22..\\
achodyamAnAni yathA puShpANi cha phalAni cha .
svakAlaM nAtivartante tathA karma purA kR^itam .. 23..\\
jIryanti jIryataH keshA dantA jIryanti jIryataH .
chakShuH shrotre cha jIryete tR^iShNaikA tu na jIryate .. 24..\\
yena prINAti pitara.n tena prItaH prajApatiH .
prINAti mAtara.n yena pR^ithivI tena pUjitA .
yena prINAtyupAdhyAya.n tena syAdbrahma pUjitam .. 25..\\
sarve tasyAdR^itA dharmA yasyaite traya AdR^itAH .
anAdR^itAstu yasyaite sarvAstasyAphalAH kriyAH .. 26..\\
v
bhIShmasya tadvachaH shrutvA vismitAH kurupu~NgavAH .
AsanprahR^iShTamanasaH prItimanto.abhava.nstadA .. 27..\\
yanmantre bhavati vR^ithA prayujyamAne
yatsome bhavati vR^ithAbhiShUyamANe .
yachchAgnau bhavati vR^ithAbhihUyamAne
tatsarvaM bhavati vR^ithAbhidhIyamAne .. 28..\\
ityetadR^iShiNA proktamuktavAnasmi yadvibho .
shubhAshubhaphalaprAptau kimataH shrotumichchhasi .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 8}
y
ke pUjyAH ke namaH kAryAH kAnnamasyasi bhArata .
etanme sarvamAchakShva yeShA.n spR^ihayase nR^ipa .. 1..\\
uttamApadgatasyApi yatra te vartate manaH .
manuShyaloke sarvasminyadamutreha chApyuta .. 2..\\
bh
spR^ihayAmi dvijAtInA.n yeShAM brahma para.n dhanam .
yeShA.n svapratyayaH svargastapaHsvAdhyAyasAdhanaH .. 3..\\
yeShA.n vR^iddhAshcha bAlAshcha pitR^ipaitAmahI.n dhuram .
udvahanti na sIdanti teShA.n vai spR^ihayAmyaham .. 4..\\
vidyAsvabhivinItAnA.n dAntAnAM mR^idubhAShiNAm .
shrutavR^ittopapannAnA.n sadAkShara vidAM satAm .. 5..\\
sa.nsatsu vadatA.n yeShAM ha.nsAnAmiva sa~NghashaH .
ma~Ngalya rUpA ruchirA divyajImUtaniHsvanAH .. 6..\\
samyaguchchAritA vAchaH shrUyante hi yudhiShThira .
shushrUShamANe nR^ipatau pretya cheha sukhAvahAH .. 7..\\
ye chApi teShA.n shrotAraH sadA sadasi saMmatAH .
viGYAnaguNasampannAsteShA.n cha spR^ihayAmyaham .. 8..\\
susa.nskR^itAni prayatAH shuchIni guNavanti cha .
dadatyannAni tR^iptyarthaM brAhmaNebhyo yudhiShThira .
ye chApi satata.n rAja.nsteShA.n cha spR^ihayAmyaham .. 9..\\
shakya.n hyevAhave yoddhuM na dAtumanasUyitam .
shUrA vIrAshcha shatashaH santi loke yudhiShThira .
teShA.n sa~NkhyAyamAnAnA.n dAnashUro vishiShyate .. 10..\\
dhanyaH syA.n yadyahaM bhUyaH saumya brAhmaNako.api vA .
kule jAto dharmagatistapo vidyA parAyaNaH .. 11..\\
na me tvattaH priyataro loke.asminpANDunandana .
tvattashcha me priyatarA brAhmaNA bharatarShabha .. 12..\\
yathA mama priyatarAstvatto viprAH kurUdvaha .
tena satyena gachchheya.n lokAnyatra sa shantanuH .. 13..\\
na me pitA priyataro brAhmaNebhyastathAbhavat .
na me pituH pitA vApi ye chAnye.api suhR^ijjanAH .. 14..\\
na hi me vR^ijina.n kiM chidvidyate brAhmaNeShviha .
aNu vA yadi vA sthUla.n viditaM sAdhu karmabhiH .. 15..\\
karmaNA manasA vApi vAchA vApi parantapa .
yanme kR^itaM brAhmaNeShu tenAdya na tapAmyaham .. 16..\\
brahmaNya iti mAmAhustayA vAchAsmi toShitaH .
etadeva pavitrebhyaH sarvebhyaH parama.n smR^itam .. 17..\\
pashyAmi lokAnamalA~nshuchInbrAhmaNa yAyinaH .
teShu me tAta gantavyamahnAya cha chirAya cha .. 18..\\
yathA patyAshrayo dharmaH strINA.n loke yudhiShThira .
sa devaH sA gatirnAnyA kShatriyasya tathA dvijAH .. 19..\\
kShatriyaH shatavarShI cha dashavarShI cha brAhmaNaH .
pitA putrau cha viGYeyau tayo hi brAhmaNaH pitA .. 20..\\
nArI tu patyabhAve vai devara.n kurute patim .
pR^ithivI brAhmaNAlAbhe kShatriya.n kurute patim .. 21..\\
putravachcha tato rakShyA upAsyA guruvachcha te .
agnivachchopacharyA vai brAhmaNAH kurusattama .. 22..\\
R^ijUnsataH satyashIlAnsarvabhUtahite ratAn .
AshIviShAniva kruddhAndvijAnupacharetsadA .. 23..\\
tejasastapasashchaiva nityaM bibhyedyudhiShThira .
ubhe chaite parityAjye tejashchaiva tapastathA .. 24..\\
vyavasAyastayoH shIghramubhayoreva vidyate .
hanyuH kruddhA mahArAja brAhmaNA ye tapasvinaH .. 25..\\
bhUyaH syAdubhaya.n dattaM brAhmaNAdyadakopanAt .
kuryAdubhayataH sheSha.n dattasheShaM na sheShayet .. 26..\\
daNDapANiryathA goShu pAlo nitya.n sthiro bhavet .
brAhmaNAnbrahma cha tathA kShatriyaH paripAlayet .. 27..\\
piteva putrAnrakShethA brAhmaNAnbrahmatejasaH .
gR^ihe chaiShAmavekShethAH kachchidastIha jIvanam .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 9}
y
brAhmaNAnA.n tu ye loke pratishrutya pitAmaha .
na prayachchhanti mohAtte ke bhavanti mahAmate .. 1..\\
etanme tattvato brUhi dharma.n dharmabhR^itA.n vara .
pratishrutya durAtmAno na prayachchhanti ye narAH .. 2..\\
bh
yo na dadyAtpratishrutya svalpa.n vA yadi vA bahu .
AshAstasya hatAH sarvAH klIbasyeva prajA phalam .. 3..\\
yA.n rAtri.n jAyate pApo yAM cha rAtriM vinashyati .
etasminnantare yadyatsukR^ita.n tasya bhArata .
yachcha tasya huta.n kiM chitsarvaM tasyopahanyate .. 4..\\
atraitadvachanaM prAhurdharmashAstravido janAH .
nishamya bharatashreShTha buddhyA paramayuktayA .. 5..\\
api chodAharantIma.n dharmashAstravido janAH .
ashvAnA.n shyAma karNAnAM sahasreNa sa muchyate .. 6..\\
atraivodAharantImamitihAsaM purAtanam .
sR^igAlasya cha sa.nvAda.n vAnarasya cha bhArata .. 7..\\
tau sakhAyau purA hyAstAM mAnuShatve parantapa .
anyA.n yoniM samApannau sArgAlIM vAnarI.n tathA .. 8..\\
tataH parAsUnkhAdanta.n sR^igAlaM vAnaro.abravIt .
shmashAnamadhye samprekShya pUrvajAtimanusmaran .. 9..\\
ki.n tvayA pApakaM karmakR^itaM pUrva.n sudAruNam .
yastva.n shmashAne kR^itakAnpUtikAnatsi kutsitAn .. 10..\\
evamuktaH pratyuvAcha sR^igAlo vAnara.n tadA .
brAhmaNasya pratishrutya na mayA tadupAkR^itam .. 11..\\
tatkR^ite pApikA.n yonimApanno.asmi plava~Ngama .
tasmAdeva.nvidhaM bhakShyaM bhakShayAmi bubhukShitaH .. 12..\\
ityetadbruvato rAjanbrAhmaNasya mayA shrutam .
kathA.n kathayataH puNyAM dharmaGYasya purAtanIm .. 13..\\
shruta.n chApi mayA bhUyaH kR^iShNasyApi vishAM pate .
kathA.n kathayataH pUrvaM brAhmaNaM prati pANDava .. 14..\\
evameva cha mAM nityaM brAhmaNAH sandishanti vai .
pratishrutya bhaveddeyaM nAshA kAryA hi brAhmaNaiH .. 15..\\
brAhmaNo hyAshayA pUrva.n kR^itayA pR^ithivIpate .
susamiddho yathA dIptaH pAvakastadvidhaH smR^itaH .. 16..\\
yaM nirIkSheta sa~Nkruddha AshayA pUrvajAtayA .
pradaheta hi ta.n rAjankakShamakShayya bhugyathA .. 17..\\
sa eva hi yadA tuShTo vachasA pratinandati .
bhavatyagada sa~NkAsho viShaye tasya bhArata .. 18..\\
putrAnpautrAnpashUMshchaiva bAndhavAnsachivA.nstathA .
pura.n janapadaM chaiva shAntiriShTeva puShyati .. 19..\\
etaddhi parama.n tejo brAhmaNasyeha dR^ishyate .
sahasrakiraNasyeva saviturdharaNItale .. 20..\\
tasmAddAtavyameveha pratishrutya yudhiShThira .
yadIchchhechchhobhanA.n jAtiM prAptuM bharatasattama .. 21..\\
brAhmaNasya hi dattena dhruva.n svargo hyanuttamaH .
shakyamprAptu.n visheSheNa dAnaM hi mahatI kriyA .. 22..\\
ito dattena jIvanti devatAH pitarastathA .
tasmAdAnAni deyAni brAhmaNebhyo vijAnatA .. 23..\\
mahaddhi bharatashreShTha brAhmaNastIrthamuchyate .
velAyAM na tu kasyA.n chidgachchhedvipro hyapUjitaH .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 10}
y
mitra saudR^ida bhAvena upadesha.n karoti yaH .
jAtyAvarasya rAjarShe doShastasya bhavenna vA .. 1..\\
etadichchhAmi tattvena vyAkhyAtu.n vai pitAmaha .
sUkShmA gatirhi dharmasya yatra muhyanti mAnavAH .. 2..\\
bh
atra te vartayiShyAmi shR^iNu rAjanyathAgamam .
R^iShINA.n vadatAM pUrvaM shrutamAsIdyathA mayA .. 3..\\
upadesho na kartavyo jAtihInasya kasya chit .
upadeshe mahAndoSha upAdhyAyasya bhAShyate .. 4..\\
nidarshanamida.n rAja~nshR^iNu me bharatarShabha .
durukta vachane rAjanyathApUrva.n yudhiShThira .
brahmAshramapade vR^ittaM pArshve himavataH shubhe .. 5..\\
tatrAshramapadaM puNyaM nAnAvR^ikShagaNAyutam .
bahu gulmalatAkIrNaM mR^igadvijaniShevitam .. 6..\\
siddhachAraNasa~NghuShTa.n ramyaM puShpitakAnanam .
vratibhirbahubhiH kIrNa.n tApasairupashobhitam .. 7..\\
brAhmaNaishcha mahAbhAgaiH sUryajvalana saMnibhaiH .
niyamavratasampannaiH samAkIrNa.n tapasvibhiH .
dIkShitairbharatashreShTha yatAhAraiH kR^itAtmabhiH .. 8..\\
vedAdhyayanaghoShaishcha nAditaM bharatarShabha .
vAlakhilyaishcha bahubhiryatibhishcha niShevitam .. 9..\\
tatra kashchitsamutsAha.n kR^itvA shUdro dayAnvitaH .
Agato hyAshramapadaM pUjitashcha tapasvibhiH .. 10..\\
tA.nstu dR^iShTvA munigaNAndevakalpAnmahaujasaH .
vahato vividhA dIkShAH samprahR^iShyata bhArata .. 11..\\
athAsya buddhirabhavattapasye bharatarShabha .
tato.abravItkulapatiM pAdau sa~NgR^ihya bhArata .. 12..\\
bhavatprasAdAdichchhAmi dharma.n chartuM dvijarShabha .
tanmA.n tvaM bhagavanvaktuM pravrAjayitumarhasi .. 13..\\
varNAvaro.ahaM bhagava~nshUdro jAtyAsmi sattama .
shushrUShA.n kartumichchhAmi prapannAya prasIda me .. 14..\\
kulapati
na shakyamiha shUdreNa li~NgamAshritya vartitum .
AsyatA.n yadi te buddhiH shushrUShA nirato bhava .. 15..\\
bh
evamuktastu muninA sa shUdro.achintayannR^ipa .
kathamatra mayA kArya.n shraddhA dharme parA cha me .
viGYAtamevaM bhavatu kariShye priyamAtmanaH .. 16..\\
gatvAshramapadAddUramuTaja.n kR^itavA.nstu saH .
tatra vedi.n cha bhUmiM cha devatAyatanAni cha .
niveshya bharatashreShTha niyamastho.abhavatsukham .. 17..\\
abhiShekAMshcha niyamAndevatAyataneShu cha .
bali.n cha kR^itvA hutvA cha devatAM chApyapUjayat .. 18..\\
sa~NkalpaniyamopetaH phalAhAro jitendriyaH .
nitya.n saMnihitAbhishcha oShadhIbhiH phalaistathA .. 19..\\
atithInpUjayAmAsa yathAvatsamupAgatAn .
eva.n hi sumahAnkAlo vyatyakrAmatsa tasya vai .. 20..\\
athAsya munirAgachchhatsa~NgatyA vai tamAshramam .
sampUjya svAgatenarShi.n vidhivatparyatoShayat .. 21..\\
anukUlAH kathAH kR^itvA yathAvatparyapR^ichchhata .
R^iShiH paramatejasvI dharmAtmA sa.nyatendriyaH .. 22..\\
eva.n sa bahushastasya shUdrasya bharatarShabha .
so.agachchhadAshramamR^iShiH shUdra.n draShTuM nararShabha .. 23..\\
atha ta.n tApasa.n shUdraH so.abravIdbharatarShabha .
pitR^ikArya.n kariShyAmi tatra me.anugrahaM kuru .. 24..\\
bADhamityeva ta.n vipra uvAcha bharatarShabha .
shuchirbhUtvA sa shUdrastu tasyarSheH pAdyamAnayat .. 25..\\
atha darbhAMshcha vanyAshcha oShadhIrbharatarShabha .
pavitramAsana.n chaiva bR^isIM cha samupAnayat .. 26..\\
atha dakShiNamAvR^itya bR^isIM paramashIrShikAm .
kR^itAmanyAyato dR^iShTvA tatastamR^iShirabravIt .. 27..\\
kuruShvaitAM pUrvashIrShAM bhava chodanmukhaH shuchiH .
sa cha tatkR^itavA~nshUdraH sarva.n yadR^iShirabravIt .. 28..\\
yathopadiShTaM medhAvI darbhAdI.nstAnyathAtatham .
havyakavya vidhi.n kR^itsnamuktaM tena tapasvinA .. 29..\\
R^iShiNA pitR^ikArye cha sa cha dharmapathe sthitaH .
pitR^ikArye kR^ite chApi viShR^iShTaH sa jagAma ha .. 30..\\
atha dIrghasya kAlasya sa tapya~nshUdra tApasaH .
vane pa~nchatvamagamatsukR^itena cha tena vai .
ajAyata mahArAja rAjavaMshe mahAdyutiH .. 31..\\
tathaiva sa R^iShistAta kAladharmamavApya ha .
purohita kule vipra AjAto bharatarShabha .. 32..\\
eva.n tau tatra sambhUtAvubhau shUdra munI tadA .
krameNa vardhitau chApi vidyAsu kushalAvubhau .. 33..\\
atharvavede vede cha babhUvarShirsunishchitaH .
kalpaprayoge chotpanne jyotiShe cha para.n gataH .
sakhye chApi parA prItistayoshchApi vyavardhata .. 34..\\
pitaryuparate chApi kR^itashauchaH sa bhArata .
abhiShiktaH prakR^itibhI rAjaputraH sa pArthivaH .
abhiShiktena sa R^iShirabhiShiktaH purohitaH .. 35..\\
sa taM purodhAya sukhamavasadbharatarShabha .
rAjya.n shashAsa dharmeNa prajAshcha paripAlayan .. 36..\\
puNyAhavAchane nitya.n dharmakAryeShu chAsakR^it .
utsmayanprAhasachchApi dR^iShTvA rAjA purohitam .
eva.n sa bahusho rAjanpurodhasamupAhasat .. 37..\\
lakShayitvA purodhAstu bahu shastaM narAdhipam .
utsmayanta.n cha satataM dR^iShTvAsau manyumAnabhUt .. 38..\\
atha shUNye purodhAstu saha rAGYA samAgataH .
kathAbhiranukUlAbhI rAjAnamabhirAmayat .. 39..\\
tato.abravInnarendra.n sa purodhA bharatarShabha .
varamichchhAmyaha.n tvekaM tvayA dattaM mahAdyute .. 40..\\
r
varANA.n te shataM dadyAM kumutaikaM dvijottama .
snehAchcha bahumAnAchcha nAstyadeya.n hi me tava .. 41..\\
purohita
eka.n vai varamichchhAmi yadi tuShTo.asi pArthiva .
yaddadAsi mahArAja satya.n tadvada mAnR^itam .. 42..\\
bh
bADhamityeva ta.n rAjA pratyuvAcha yudhiShThira .
yadi GYAsyAmi vakShyAmi ajAnanna tu sa.nvade .. 43..\\
p
puNyAhavAchane nitya.n dharmakR^ityeShu chAsakR^it .
shAnti homeShu cha sadA ki.n tva.n hasasi vIkShya mAm .. 44..\\
savrIDa.n vai bhavati hi mano me hasatA tvayA .
kAmayA shApito rAjannAnyathA vaktumarhasi .. 45..\\
bhAvya.n hi kAraNenAtra na te hAsyamakAraNam .
kautUhalaM me subhR^isha.n tattvena kathayasva me .. 46..\\
r
evamukte tvayA vipra yadavAchyaM bhavedapi .
avashyameva vaktavya.n shR^iNuShvaika manA dvija .. 47..\\
pUrvadehe yathAvR^itta.n tannibodha dvijottama .
jAti.n smarAmyahaM brahmannavadhAnena me shR^iNu .. 48..\\
shUdro.ahamabhavaM pUrva.n tApaso bhR^ishasa.nyutaH .
R^iShirugratapAstva.n cha tadAbhUrdvijasattama .. 49..\\
prIyatA hi tadA brahmanmamAnugraha buddhinA .
pitR^ikArye tvayA pUrvamupadeshaH kR^ito.anagha .
bR^isyA.n darbheShu havye cha kavye cha munisattama .. 50..\\
etena karma doSheNa purodhAstvamajAyathAH .
aha.n rAjA cha viprendra pashya kAlasya paryayam .
matkR^ite hyupadeshena tvayA prAptamidaM phalam .. 51..\\
etasmAtkAraNAdbrahmanprahase tvA.n dvijottama .
na tvAM paribhavanbrahmanprahasAmi gururbhavAn .. 52..\\
viparyayeNa me manyustena santapyate manaH .
jAti.n smarAmyaha.n tubhyamatastvAM prahasAmi vai .. 53..\\
eva.n tavogra.n hi tapa upadeshena nAshitam .
purohitatvamutsR^ijya yatasva tvampunarbhave .. 54..\\
itastvamadhamAmanyAM mA yoniM prApsyase dvija .
gR^ihyatA.n draviNa.n vipra pUtAtmA bhava sattama .. 55..\\
bh
tato visR^iShTo rAGYA tu vipro dAnAnyanekashaH .
brAhmaNebhyo dadau vittaM bhUmi.n grAmAMshcha sarvashaH .. 56..\\
kR^ichchhrANi chIrtvA cha tato yathoktAmi dvijottamaH .
tIrthAni chAbhigatvA vai dAnAni vividhAni cha .. 57..\\
dattvA gAshchaiva viprANAM pUtAtmA so.abhavaddvijaH .
tameva chAshrama.n gatvA chachAra vipulaM tapaH .. 58..\\
tataH siddhiM parAM prApto brAhmaNo rAjasattama .
saMmatashchAbhavatteShAmAshrame.a.ashramavAsinAm .. 59..\\
evaM prApto mahatkR^ichchhramR^iShiH sa nR^ipasattama .
brAhmaNena na vaktavya.n tasmAdvarNAvare jane .. 60..\\
varjayedupadesha.n cha sadaiva brAhmaNo nR^ipa .
upadesha.n hi kurvANo dvijaH kR^ichchhramavApnuyAt .. 61..\\
eShitavya.n sadA vAchA nR^ipeNa dvijasattamAt .
na pravaktavyamiha hi ki.n chidvarNAvare jane .. 62..\\
brAhmaNAH kShatriyA vaishyAstrayo varNA dvijAtayaH .
eteShu kathayanrAjanbrAhmaNo na praduShyati .. 63..\\
tasmAtsadbhirna vaktavya.n kasya chitkiM chidagrataH .
sUkShmA gatirhi dharmasya durGYeyA hyakR^itAtmabhiH .. 64..\\
tasmAnmaunAni munayo dIkShA.n kurvanti chAdR^itAH .
duruktasya bhayAdrAjannAnubhAShanti ki.n chana .. 65..\\
dhArmikA guNasampannAH satyArjava parAyaNAH .
durukta vAchAbhihatAH prApnuvantIha duShkR^itam .. 66..\\
upadesho na kartavyaH kadA chidapi kasya chit .
upadeshAddhi tatpApaM brAhmaNaH samavApnuyAt .. 67..\\
vimR^ishya tasmAtprAGYena vaktavya.n dharmamichchhatA .
satyAnR^itena hi kR^ita upadesho hinasti vai .. 68..\\
vaktavyamiha pR^iShTena vinishchitya viparyayam .
sa chopadeshaH kartavyo yena dharmamavApnuyAt .. 69..\\
etatte sarvamAkhyAtamupadeshe kR^ite sati .
mahAnklesho hi bhavati tasmAnnopadishetkva chit .. 70..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 11}
y
kIdR^ishe puruShe tAta strIShu vA bharatarShabha .
shrIH padmA vasate nitya.n tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
atra te vartayiShyAmi yathAdR^iShTa.n yathA shrutam .
rukmiNI devakIputra saMnidhau paryapR^ichchhata .. 2..\\
nArAyaNasyA~Nka gatA.n jvalantIM
dR^iShTvA shriyaM padmasamAna vaktrAm .
kautUhalAdvismitachArunetrA
paprachchha mAtA makaradhvajasya .. 3..\\
kAnIha bhUtAnyupasevase tvaM
santiShThatI kAni na sevase tvam .
tAni trilokeshvara bhUtakAnte
tattvena me brUhi maharShikanye .. 4..\\
eva.n tadA shrIrabhibhAShyamANA
devyA samakSha.n garuDa dhvajasya .
uvAcha vAkyaM madhurAbhidhAnaM
manohara.n chandra mukhI prasannA .. 5..\\
vasAmi satye subhage pragalbhe
dakShe nare karmaNi vartamAne .
nAkarma shIle puruShe vasAmi
na nAstike sA~Nkarike kR^itaghne .
na bhinnavR^itte na nR^isha.nsavR^itte
na chApi chaure na guruShvasUye .. 6..\\
ye chAlpatejobalasattvasArA
hR^iShyanti kupyanti cha yatra tatra .
na devi tiShThAmi tathAvidheShu
nareShu sa.nsupta manoratheShu .. 7..\\
yashchAtmani prArthayate na ki.n chid
yashcha svabhAvopahatAntarAtmA .
teShvalpasantoSha rateShu nityaM
nareShu nAhaM nivasAmi devi .. 8..\\
vasAmi dharmashIleShu dharmaGYeShu mahAtmasu .
vR^iddhaseviShu dAnteShu sattvaGYeShu mahAtmasu .. 9..\\
strIShu kShAntAsu dAntAsu devadvija parAsu cha .
vasAmi satyashIlAsu svabhAvaniratAsu cha .. 10..\\
prakIrNabhANDAmanavekShya kAriNIM
sadA cha bhartuH pratikUlavAdinIm .
parasya veshmAbhiratAmalajjAm
eva.nvidhA.n strIM parivarjayAmi .. 11..\\
lokAmachokShAmavalehinI.n cha
vyapetadhairyA.n kalahapriyAM cha .
nidrAbhibhUtA.n satataM shayAnAm
eva.nvidhA.n strIM parivarjayAmi .. 12..\\
satyAsu nityaM priyadarshanAsu
saubhAgyayuktAsu guNAnvitAsu .
vasAmi nArIShu pativratAsu
kalyANa shIlAsu vibhUShitAsu .. 13..\\
yAneShu kanyAsu vibhUShaNeShu
yaGYeShu megheShu cha vR^iShTimatsu .
vasAmi phullAsu cha padminIShu
nakShatravIthIShu cha shAradIShu .. 14..\\
shaileShu goShTheShu tathA vaneShu
saraHsu phullotpalapa~NkajeShu .
nadIShu ha.nsasvananAditAsu
krau~nchAvaghuShTa svarashobhitAsu .. 15..\\
vistIrNakUlahrada shobhitAsu
tapasvisiddhadvija sevitAsu .
vasAmi nitya.n subahUdakAsu
si.nhairgajaishchAkulitodakAsu .
matte gaje govR^iShabhe narendre
si.nhAsane satpuruShe cha nityam .. 16..\\
yasmingR^ihe hUyate havyavAho
gobrAhmaNashchArchyate devatAsh cha .
kAle cha puShpairbalayaH kriyante
tasmingR^ihe nityamupaimi vAsam .. 17..\\
svAdhyAyanityeShu dvijeShu nityaM
kShatre cha dharmAbhirate sadaiva .
vaishye cha kR^iShAbhirate vasAmi
shUdre cha shushrUShaNanityayukte .. 18..\\
nArAyaNe tvekamanA vasAni
sarveNa bhAvena sharIrabhUtA .
tasminhi dharmaH sumahAnniviShTo
brahmaNyatA chAtra tathA priyatvam .. 19..\\
nAha.n sharIreNa vasAmi devi
naivaM mayA shakyamihAbhidhAtum .
yasmi.nstu bhAvena vasAmi pu.nsi
sa vardhate dharmayasho.arthakAmaiH .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 12}
y
strIpu.nsayoH samprayoge sparshaH kasyAdhiko bhavet .
etanme saMshaya.n rAjanyathAvadvaktumarhasi .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
bha~NgAshvanena shakrasya yathA vairamabhUtpurA .. 2..\\
purA bha~NgAshvano nAma rAjarShiratidhArmikaH .
aputraH sa naravyAghra putrArtha.n yaGYamAharat .. 3..\\
agniShTuM nAma rAjarShirindra dviShTaM mahAbalaH .
prAyashchitteShu martyAnAM putra kAmasya cheShyate .. 4..\\
indro GYAtvA tu ta.n yaGYaM mahAbhAgaH sureshvaraH .
antara.n tasya rAjarSheranvichchhanniyatAtmanaH .. 5..\\
kasya chittvatha kAlasya mR^igayAmaTato nR^ipa .
idamantaramityeva shakro nR^ipamamohayat .. 6..\\
ekAshvena cha rAjarShirbhrAnta indreNa mohitaH .
na disho.avindata nR^ipaH kShutpipAsArditastadA .. 7..\\
itashchetashcha vai dhAva~nshramatR^iShNArdito nR^ipaH .
saro.apashyatsuruchiraM pUrNaM paramavAriNA .
so.avagAhya sarastAta pAyayAmAsa vAjinam .. 8..\\
atha pItodaka.n so.ashvaM vR^ikShe baddhvA nR^ipottamaH .
avagAhya tataH snAto rAjA strItvamavApa ha .. 9..\\
AtmAna.n strIkR^ita.n dR^iShTvA vrIDito nR^ipasattamaH .
chintAnugata sarvAtmA vyAkulendriya chetanaH .. 10..\\
ArohiShye katha.n tvashvaM katha.n yAsyAmi vai puram .
agniShTuM nAma iShTaM me putrANA.n shatamaurasam .. 11..\\
jAtaM mahAbalAnA.n vai tAnpravakShyAmi ki.n tvaham .
dAreShu chAsmadIyeShu paurajAnapadeShu cha .. 12..\\
mR^idutva.n cha tanutvaM cha viklavatvaM tathaiva cha .
strI guNA R^iShibhiH proktA dharmatattvArtha darshibhiH .
vyAyAmaH karkashatva.n cha vIryaM cha puruShe guNAH .. 13..\\
pauruSha.n vipranaShTaM me strItva.n kenApi me.abhavat .
strIbhAvAtkathamashva.n tu punarAroDhumutsahe .. 14..\\
mahatA tvatha khedena AruhyAshvaM narAdhipaH .
punarAyAtpura.n tAta strIbhUto nR^ipasattama .. 15..\\
putrA dArAshcha bhR^ityAshcha paurajAnapadAsh cha te .
kiM nvida.n tviti viGYAya vismayaM paramaM gatAH .. 16..\\
athovAcha sa rAjarShiH strIbhUto vadatA.n varaH .
mR^igayAmasmi niryAto balaiH parivR^ito dR^iDham .
udbhAntaH prAvisha.n ghoramaTavIM daivamohitaH .. 17..\\
aTavyA.n cha sughorAyAM tR^iShNArtho naShTachetanaH .
saraH suruchiraprakhyamapashyaM pakShibhirvR^itam .. 18..\\
tatrAvagADhaH strIbhUto vyakta.n daivAnna saMshayaH .
atR^ipta iva putrANA.n dArANAM cha dhanasya cha .. 19..\\
uvAcha putrAMshcha tataH strIbhUtaH pArthivottamaH .
samprItyA bhujyatA.n rAjyaM vanaM yAsyAmi putrakAH .
abhiShichya saputrANA.n shataM rAjA vana.n gataH .. 20..\\
tAmAshrame striya.n tAta tApaso.abhyavapadyata .
tApasenAsya putrANAmAshrame.apyabhavachchhatam .. 21..\\
atha sA tAnsutAngR^ihya pUrvaputrAnabhAShata .
puruShatve sutA yUya.n strItve cheme shataM sutAH .. 22..\\
ekatra bhujyatA.n rAjyaM bhrAtR^ibhAvena putrakAH .
sahitA bhrAtaraste.atha rAjyaM bubhujire tadA .. 23..\\
tAndR^iShTvA bhrAtR^ibhAvena bhu~njAnAnrAjyamuttamam .
chintayAmAsa devendro manyunAbhipariplutaH .
upakAro.asya rAjarSheH kR^ito nApakR^itaM mayA .. 24..\\
tato brAhmaNarUpeNa devarAjaH shatakratuH .
bhedayAmAsa tAngatvA nagara.n vai nR^ipAtmajAn .. 25..\\
bhrAtR^INAM nAsti saubhrAtra.n ye.apyekasya pituH sutAH .
rAjyahetorvivaditAH kashyapasya surAsurAH .. 26..\\
yUyaM bha~NgAshvanApatyAstApasasyetare sutAH .
kashyapasya surAshchaiva asurAshcha sutAstathA .
yuShmAkaM paitR^ika.n rAjyaM bhujyate tApasAtmajaiH .. 27..\\
indreNa bheditAste tu yuddhe.anyonyamapAtayan .
tachchhrutvA tApasI chApi santaptA praruroda ha .. 28..\\
brAhmaNachchhadmanAbhyetya tAmindro.athAnvapR^ichchhata .
kena duHkhena santaptA rodiShi tva.n varAnane .. 29..\\
brAhmaNa.n tu tato dR^iShTvA sA strI karuNamabravIt .
putrANA.n dve shate brahmankAlena vinivAtite .. 30..\\
aha.n rAjAbhavaM vipra tatra putrashataM mayA .
samutpanna.n surUpANAM vikrAntAnA.n dvijottama .. 31..\\
kadA chinmR^igayA.n yAta udbhrAnto gahane vane .
avagADhashcha sarasi stri bhUto brAhmaNottama .
putrAnrAjye pratiShThApya vanamasmi tato gataH .. 32..\\
striyAshcha me putrashata.n tApasena mahAtmanA .
Ashrame janitaM brahmannItAste nagaraM mayA .. 33..\\
teShA.n cha vairamutpannaM kAlayogena vai dvija .
etachchhochAmi viprendra daivenAbhipariplutA .. 34..\\
indrastA.n duHkhitAM dR^iShTvA abravItparuSha.n vachaH .
purA suduHsahaM bhadre mama duHkha.n tvayA kR^itam .. 35..\\
indra dviShTena yajatA mAmanAdR^itya durmate .
indro.ahamasmi durbuddhe vaira.n te yAtitaM mayA .. 36..\\
indra.n tu dR^iShTvA rAjarShiH pAdayoH shirasA gataH .
prasIda tridashashreShTha putra kAmena sa kratuH .
iShTastridashashArdUla tatra me kShantumarhasi .. 37..\\
praNipAtena tasyendraH parituTSho vara.n dadau .
putrA vai katame rAja~njIvantu tava sha.nsa me .
strIbhUtasya hi ye jAtAH puruShasyAtha ye.abhavan .. 38..\\
tApasI tu tataH shakramuvAcha prayatA~njaliH .
strIbhUtasya hi ye jAtAste me jIvantu vAsava .. 39..\\
indrastu vismito hR^iShTaH striyaM paprachchha tAM punaH .
puruShotpAditA ye te katha.n dveShyAH sutAstava .. 40..\\
strI bUtasya hi ye jAtAH snehastebhyo.adhikaH katham .
kAraNa.n shrotumichchhAmi tanme vaktumihArhasi .. 41..\\
strii
striyAstvabhyadhikaH sneho na tathA puruShasya vai .
tasmAtte shakra jIvantu ye jAtAH strIkR^itasya vai .. 42..\\
bh
evamukte tatastvendraH prIto vAkyamuvAcha ha .
sarva eveha jIvantu putrAste satyavAdini .. 43..\\
vara.n cha vR^iNu rAjendra yaM tvamichchhasi suvrata .
puruShatvamatha strItvaM matto yadabhikA~NkShasi .. 44..\\
strii
strItvameva vR^iNe shakra prasanne tvayi vAsava .. 45..\\
evamuktastu devendrastA.n striyampratyuvAcha ha .
puruShatva.n kathaM tyaktvA strItva.n rochayase vibho .. 46..\\
evamuktaH pratyuvAcha strIbhUto rAjasattamaH .
striyAH puruShasa.nyoge prItirabhyadhikA sadA .
etasmAtkAraNAchchhakra strItvameva vR^iNomyaham .. 47..\\
rame chaivAdhika.n strItve satyaM vai deva sattama .
strIbhAvena hi tuShTo.asmi gamyatA.n tridashAdhipa .. 48..\\
evamastviti choktvA tAmApR^ichchhya tridiva.n gataH .
eva.n striyA mahArAja adhikA prItiruchyate .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 13}
y
ki.n kartavyaM manuShyeNa lokayAtrA hitArthinA .
katha.n vai lokayAtrA.n tu kiM shIlashcha samAcharet .. 1..\\
bh
kAyena trividha.n karma vAchA chApi chaturvidham .
manasA trividha.n chaiva dasha karma pathA.nstyajet .. 2..\\
prANAtipAta.n stainya.n cha paradAnamathApi cha .
trINi pApAni kAyena sarvataH parivarjayet .. 3..\\
asatpralApaM pAruShyaM paishunyamanR^ita.n tathA .
chatvAri vAchA rAjendra na jalpennAnuchintayet .. 4..\\
anabhidhyA parasveShu sarvasattveShu sauhR^idam .
karmaNAM phalamastIti trividhaM manasA charet .. 5..\\
tasmAdvAkkAyamanasA nAcharedashubhaM naraH .
shubhAshubhAnyAcharanhi tasya tasyAshnute phalam .. 6..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 14}
y
pitAmaheshAya vibho nAmAnyAchakShva shambhave .
babhrave vishvamAyAya mahAbhAgya.n cha tattvataH .. 1..\\
bh
surAsuraguro deva viShNo tva.n vaktumarhasi .
shivAya vishvarUpAya yanmAM pR^ichchhadyudhiShThiraH .. 2..\\
nAmnA.n sahasra.n devasya taNDinA brahmayoninA .
niveditaM brahmaloke brahmaNo yatpurAbhavat .. 3..\\
dvaipAyanaprabhR^itayastathaiveme tapodhanAH .
R^iShayaH suvratA dAntAH shR^iNvantu gadatastava .. 4..\\
dhruvAya nandine hotre goptre vishvasR^ije.agnaye .
mahAbhAgya.n vibho brUhi muNDine.atha kapardine .. 5..\\
vaasudeva
na gatiH karmaNA.n shakyA vettumIshasya tattvataH .. 6..\\
hiraNyagarbhapramukhA devAH sendrA maharShayaH .
na viduryasya nidhanamAdhi.n vA sUkShmadarshinaH .
sa kathaM naramAtreNa shakyo GYAtu.n satA.n gatiH .. 7..\\
tasyAhamasuraghnasya kAMshchidbhagavato guNAn .
bhavatA.n kIrtayiShyAmi vrateshAya yathAtatham .. 8..\\
v
evamuktvA tu bhagavAnguNA.nstasya mahAtmanaH .
upaspR^ishya shuchirbhUvA kathayAmAsa dhImataH .. 9..\\
v
shushrUShadhvaM brAhmaNendrAstva.n cha tAta yudhiShThira .
tva.n chApageya nAmAni nishAmaya jagatpateH .. 10..\\
yadavApta.n cha me pUrva.n sAmba hetoH suduShkaram .
yathA cha bhagavAndR^iShTo mayA pUrva.n samAdhinA .. 11..\\
shambare nihate pUrva.n raukmiNeyena dhImatA .
atIte dvAdashe varShe jAmbavatyabravIddhi mAm .. 12..\\
pradyumna chArudeShNAdInrukmiNyA vIkShya putrakAn .
putrArthinI mAmupetya vAkyamAha yudhiShThira .. 13..\\
shUraM balavatA.n shreShTha.n kAnta rUpamalakmaSham .
AtmatulyaM mama sutaM prayachchhAchyuta mAchiram .. 14..\\
na hi te.aprApyamastIha triShu lokeShu ki.n chana .
lokAnsR^ijestvamaparAnichchhanyadukulodvaha .. 15..\\
tvayA dvAdasha varShANi vAyubhUtena shuShyatA .
ArAdhya pashubhartAra.n rukmiNyA janitAH sutAH .. 16..\\
chArudeShNaH suchArushcha chAruveSho yashodharaH .
chAru shvarAshchAru yashAH pradyumnaH shambhureva cha .. 17..\\
yathA te janitAH putrA rukmiNyAshchAru vikramAH .
tathA mamApi tanayaM prayachchha balashAlinam .. 18..\\
ityeva.n chodito devyA tAmavocha.n sumadhyamAm .
anujAnIhi mA.n rAGYi kariShye vachana.n tava .
sA cha mAmabravIdgachchha vijayAya shivAya cha .. 19..\\
brahmA shivaH kAshyapashcha nadyo devA mano.anugAH .
kShetrauShadhyo yaGYavAhAchchhandA.nsyR^iShigaNA dharA .. 20..\\
samudrA dakShiNA stobhA R^ikShANi pitaro grahAH .
devapatnyo devakanyA deva mAtara eva cha .. 21..\\
manvantarANi gAvashcha chandramAH savitA hariH .
sAvitrI brahma vidyA cha R^itavo vatsarAH kShapAH .. 22..\\
kShaNA lavA muhUrtAshcha nimeShA yugaparyayAH .
rakShantu sarvatragata.n tvA.n yAdava sukhAvaham .
ariShTa.n gachchha panthAnamapramatto bhavAnagha .. 23..\\
eva.n kR^itasvastyayanastayAhaM
tAmabhyanuGYAya kapIndra putrIm .
pituH samIpe narasattamasya
mAtushcha rAGYashcha tathAhukasya .. 24..\\
tamarthamAvedya yadabravInmAM
vidyAdharendrasya sutA bhR^ishArtA .
tAnabhyanuGYAya tadAti duHkhAd
gada.n tathaivAtibalaM cha rAmam .. 25..\\
prApyAnunA.n gurujanAdahaM tArkShyamachintayam .
so.avahaddhimavantaM mAM prApya chaina.n vyasarjayam .. 26..\\
tatrAhamadbhutAnbhAvAnapashya.n girisattame .
kShetra.n cha tapasA.n shreShThaM pashyAmyAshramamuttamam .. 27..\\
divya.n vaiyAghrapadyasya upamanyormahAtmanaH .
pujita.n devagandharvairbrAhmyA lakShmyA samanvitam .. 28..\\
dhava kakubha kadambanArikelaiH
kura bakaketakajambupATalAbhiH .
vaTa varuNaka vatsa nAbhabilvaiH
saralakapittha priyAlasAla tAlaiH .. 29..\\
badarI kundapunnAgairashokAmrAtimuktakaiH .
bhallAtakairmadhUkaishcha champakaiH panasaistathA .. 30..\\
vanyairbahuvidhairvR^ikShaiH phalapuShpapradairyutam .
puShpagulma latAkIrNa.n kadalI ShaNDashobhitam .. 31..\\
nAnAshakunisambhojyaiH phalairvR^ikShairala.n kR^itam .
yathAsthAnavinikShiptairbhUShita.n vanarAjibhiH .. 32..\\
ruruvAraNashArdUla si.nhadvIpisamAkulam .
kura~Nga barhiNAkIrNaM mArjArabhujagAvR^itam .
pUgaishcha mR^igajAtInAM mahiSharkSha niShevitam .. 33..\\
nAnApuShparajo mishro gajadAnAdhivAsitaH .
divyastrI gItabahulo mAruto.atra sukho vavau .. 34..\\
dhArA ninAdairvihagapraNAdaiH
shubhaistathA bR^i.nhitaiH ku~njarANAm .
gItaistathA kiM narANAmudAraiH
shubhaiH svanaiH sAmagAnA.n cha vIra .. 35..\\
achintyaM manasApyanyaiH sarobhiH samala.n kR^itam .
vishAlaishchAgnisharaNairbhUShita.n kusha sa.nvR^itam .. 36..\\
vibhUShitaM puNyapavitra toyayA
sadA cha juShpaM nR^ipa jahnukanyayA .
mahAtmabhirdharmabhR^itA.n variShThair
maharShibhirbhUShitamagnikalpaiH .. 37..\\
vAyvAhArairambupairjapyanityaiH
samprakShAlairyatibhirdhyAnanityaiH .
dhUmAshanairUShmapaiH kShIrapaish cha
vibhUShitaM brAhmaNendraiH samantAt .. 38..\\
gochAriNo.athAshma kuTTA dantolUkhalinastathA .
marIchipAH phenapAshcha tathaiva mR^igachAriNaH .. 39..\\
suduHkhAnniyamA.nstA.nstAnvahataH sutapo.anvitAn .
pashyanutphullanayanaH praveShTumupachakrame .. 40..\\
supUjita.n devagaNairmahAtmabhiH
shivAdibhirbhArata puNyakarmabhiH .
rarAja tachchAshramamaNDala.n sadA
divIva rAjanravimaNDala.n yathA .. 41..\\
krIDanti sarpairnakulA mR^igairvyAghrAsh cha mitravat .
prabhAvAddIptatapasaH saMnikarSha guNAnvitAH .. 42..\\
tatrAshramapade shreShThe sarvabhUtamanorame .
sevite dvija shArdUlairvedavedA~NgapAragaiH .. 43..\\
nAnA niyamavikhyAtairR^iShibhishcha mahAtmabhiH .
pravishanneva chApashya.n jaTAchIradharaM prabhum .. 44..\\
tejasA tapasA chaiva dIpyamAna.n yathAnalam .
shiShyamadhya gata.n shAntaM yuvAnaM brAhmaNarShabham .
shirasA vandamAnaM mAmupamanyurabhAShata .. 45..\\
svAgataM puNDarIkAkSha saphalAni tapA.nsi naH .
yatpUjyaH pUjayasi no draShTavyo draShTumichchhasi .. 46..\\
tamahaM prA~njalirbhUtvA mR^igapakShiShvathAgniShu .
dharme cha shiShyavarge cha samapR^ichchhamanAmayam .. 47..\\
tato mAM bhagavAnAha sAmnA paramavalgunA .
lapsyase tanaya.n kR^iShNa AtmatulyamasaMshayam .. 48..\\
tapaH sumahadAsthAya toShayeshAnamIshvaram .
iha devaH sa patnIkaH samAkrIDatyadhikShaja .. 49..\\
ihaiva devatA shreShTha.n devAH sarShigaNA purA .
tapasA brahmacharyeNa satyena cha damena cha .
toShayitvA shubhAnkAmAnprApnuva.nste janArdana .. 50..\\
tejasA.n tapasAM chaiva nidhiH sa bhagavAniha .
shubhAshubhAnvitAnbhAvAnvisR^ijansa~NkShipannapi .
Aste devyA sahAchintyo yaM prArthayasi shatruhan .. 51..\\
hiraNyakashipuryo.abhUddAnavo merukampanaH .
tena sarvAmaraishvarya.n sharvAtprAptaM samArbudam .. 52..\\
tasyaiva putra pravaro mandaro nAma vishrutaH .
mahAdevavarAchchhakra.n varShArbudamayodhayat .. 53..\\
viShNoshchakra.n cha tadghora.n vajramAkhaNDalasya cha .
shIrNaM purAbhavattAta grahasyA~NgeShu keshava .. 54..\\
ardyamAnAshcha vibudhA graheNa subalIyasA .
shiva dattavarA~njaghnurasurendrAnsurA bhR^isham .. 55..\\
tuShTo vidyutprabhasyApi trilokeshvaratAmadAt .
shata.n varShasahasrANAM sarvalokeshvaro.abhavat .
mamaivAnucharo nityaM bhavitAsIti chAbravIt .. 56..\\
tathA putrasahasrANAmayuta.n cha dadau prabhuH .
kusha dvIpa.n cha sa dadau rAjyena bhagavAnajaH .. 57..\\
tathA shatamukho nAma dhAtrA sR^iShTo mahAsuraH .
yena varShashata.n sAgramAtmamA.nsairhuto.analaH .
taM prAha bhagavA.nstuShTaH ki.n karomIti sha~NkaraH .. 58..\\
ta.n vai shatamukhaH prAha yogo bhavatu me.adbhutaH .
bala.n cha daivatashreShTha shAshvata.n saMmprayachchha me .. 59..\\
svAyambhuvaH kratushchApi putrArthamabhavatpurA .
Avishya yogenAtmAna.n trINi varShashatAnyapi .. 60..\\
tasya devo.adadatputrAnsahasra.n kratusaMmitAn .
yogeshvara.n deva gIta.n vettha kR^iShNa na saMshayaH .. 61..\\
vAlakhilyA maghavatA avaGYAtAH purA kila .
taiH kruddhairbhagavAnrudrastapasA toShito hyabhUt .. 62..\\
tAMshchApi daivatashreShThaH prAha prIto jagatpatiH .
suparNa.n somahartAra.n tapasotpAdayiShyatha .. 63..\\
mahAdevasya roShAchcha Apo naShTAH purAbhavan .
tAMshcha sapta kapAlena devairanyAH pravartitAH .. 64..\\
atrerbhAryApi bhartAra.n santyajya brahmavAdinI .
nAha.n tasya munerbhUyo vashagA syAM kathaM chana .
ityuktvA sA mahAdevamagachchhachchharaNa.n kila .. 65..\\
nirAhArA bhayAdatrestriNi varShashatAnyapi .
asheta musaleShveva prasAdArthaM bhavasya sA .. 66..\\
tAmabravIddhasandevo bhavitA vai sutastava .
vaMshe tavaiva nAmnA tu khyAti.n yAsyati chepsitAm .. 67..\\
shAkalyaH saMshitAtmA vai navavarShashatAnyapi .
ArAdhayAmAsa bhavaM mano yaGYena keshava .. 68..\\
ta.n chAha bhagavA.nstuShTo grantha kAro bhaviShyasi .
vatsAkShayA cha te kIrtistrailokye vai bhaviShyati .
akShaya.n cha kulaM te.astu maharShibhiralaM kR^itam .. 69..\\
sAvarNishchApi vikhyAta R^iShirAsItkR^ite yuge .
iha tena tapastapta.n ShaShTiM varShashatAnyatha .. 70..\\
tamAha bhagavAnrudraH sAkShAttuShTo.asmi te.anagha .
grantha kR^illokavikhyAto bhavitAsyajarAmaraH .. 71..\\
mayApi cha yathAdR^iShTo devadevaH purA vibhuH .
sAkShAtpashupatistAta tachchApi shR^iNu mAdhava .. 72..\\
yadartha.n cha mahAdevaH prayatena mayA purA .
ArAdhito mahAtejAstachchApi shR^iNu vistaram .. 73..\\
yadavApta.n cha me pUrvaM devadevAnmaheshvarAt .
tatsarvamakhilenAdya kathayiShyAmi te.anagha .. 74..\\
purA kR^itayuge tAta R^iShirAsInmahAyashAH .
vyAghrapAda iti khyAto vedavedA~NgapAragaH .
tasyAhamabhavaM putro dhaumyashchApi mamAnujaH .. 75..\\
kasya chittvatha kAlasya dhaumyena sahamAdhava .
AgachchhamAshrama.n krIDanmunInAM bhAvitAtmanAm .. 76..\\
tatrApi cha mayA dR^iShTA duhyamAnA payasvinI .
lakShita.n cha mayA kShIra.n svAduto hyamR^itopamam .. 77..\\
tataH piShTa.n samAloDya toyena sahamAdhava .
AvayoH kShIramityeva pAnArthamupanIyate .. 78..\\
atha gavyaM payastAta kadA chitprAshitaM mayA .
tataH piShTa rasa.n tAta na me prItimudAvahat .. 79..\\
tato.ahamabruvaM bAlyAjjananImAtmanastadA .
kShIraudana samAyuktaM bhojana.n cha prayachchha me .. 80..\\
tato mAmabravInmAtA duHkhashokasamanvitA .
putrasnehAtpariShvajya mUrdhni chAghrAya mAdhava .. 81..\\
kutaH kShIrodana.n vatsa munInAM bhAvitAtmanAm .
vane nivasatAM nitya.n kandamUlaphalAshinAm .. 82..\\
aprasAdya virUpAkSha.n varadaM sthANumavyayam .
kutaH kShIrodana.n vatsa sukhAni vasanAni cha .. 83..\\
taM prapadya sadA vatsa sarvabhAvena sha~Nkaram .
tatprasAdAchcha kAmebhyaH phalaM prApsyasi putraka .. 84..\\
jananyAstadvachaH shrutvA tadA prabhR^iti shatruhan .
mama bhaktirmahAdeve naiShThikI samapadyata .. 85..\\
tato.aha.n tapa AsthAya toShayAmAsa sha~Nkaram .
divya.n varShasahasra.n tu pAdA~NguShThAgraviShThitaH .. 86..\\
eka.n varShashata.n chaiva phalAhArastadAbhavam .
dvitIya.n shIrNaparNAshI tR^itIya.n chAmbubhojanaH .
shatAni sapta chaivAha.n vAyubhakShastadAbhavam .. 87..\\
tataH prIto mahAdevaH sarvalokeshvaraH prabhuH .
shakra rUpa.n sa kR^itvA tu sarvairdevagaNairvR^itaH .
sahasrAkShastadA bhUtvA varja pANirmahAyashAH .. 88..\\
sudhAvadAta.n raktAkShaM stabdhakarNaM madotkaTam .
AveShTita kara.n raudra.n chaturdaMShTraM mahAgajam .. 89..\\
samAsthitashcha bhagavAndIpyamAnaH svatejasA .
AjagAma kirITI tu hArakeyUrabhUShitaH .. 90..\\
pANDureNAtapatreNa dhriyamANena mUrdhani .
sevyamAno.apsarobhishcha divyagandharvanAditaH .. 91..\\
tato mAmAha devendraH prItaste.aha.n dvijottama .
vara.n vR^iNIShva mattastva yatte manasi vartate .. 92..\\
shakrasya tu vachaH shrutvA nAhaM prItamanAbhavam .
abruva.n cha tadA kR^iShNa devarAjamida.n vachaH .. 93..\\
nAha.n tvatto varaM kA~NkShe nAnyasmAdapi daivatAt .
mahAdevAdR^ite saumya satyametadbravImi te .. 94..\\
pashupativachanAdbhavAmi sadyaH
kR^imiratha vA tarurapyanekashAkhaH .
apashu pativaraprasAdajA me
tribhuvana rAjyavibhUtirapyaniShTA .. 95..\\
api kITaH pata~Ngo vA bhaveya.n sha~NkarAGYayA .
na tu shakra tvayA datta.n trailokyamapi kAmaye .. 96..\\
yAvachchhashA~Nka shakalAmala baddhamaulir
na prIyate pashupatirbhagavAnmameshaH .
tAvajjarAmaraNajanma shatAbhighAtair
duHkhAni dehavihitAni samudvahAmi .. 97..\\
divasakara shashA~Nkavahni dIptaM
tribhuvana sAramapAramAdyamekam .
ajaramamaramaprasAdya rudraM
jagati pumAniha ko labheta shAntim .. 98..\\
zakra
kaH punastava heturvai Ishe kAraNakAraNe .
yena devAdR^ite.anyasmAtprasAdaM nAbhikA~NkShasi .. 99..\\
upa
hetubhirvA kimanyaiste IshaH kAraNakAraNam .
na shushruma yadanyasya li~Ngamabhyarchyate suraiH .. 100..\\
kasyAnyasya suraiH sarvairli~NgaM muktvA maheshvaram .
archyate.archita pUrva.n vA brUhi yadyasti te shrutiH .. 101..\\
yasya brahmA cha viShNushcha tva.n chApi saha daivataiH .
archayadhva.n sadA li~Nga.n tasmAchchhreShTha tamo hi saH .. 102..\\
tasmAdvaramaha.n kA~NkShe nidhana.n vApi kaushika .
gachchha vA tiShTha vA shakra yatheShTaM balasUdana .. 103..\\
kAmameSha varo me.astu shApo vApi maheshvarAt .
na chAnyA.n devatAM kA~NkShe sarvakAmaphalAnyapi .. 104..\\
evamuktvA tu devendra.n duHkhAdAkulitendriyaH .
na prasIdati me rudraH kimetaditi chintayan .
athApashya.n kShaNenaiva tamevairAvataM punaH .. 105..\\
ha.nsakundendu sadR^ishaM mR^iNAlakumudaprabham .
vR^iSharUpadhara.n sAkShAtkShIrodamiva sAgaram .. 106..\\
kR^iShNa puchchhaM mahAkAyaM madhupi~Ngala lochanam .
jAmbUnadena dAmnA cha sarvataH samala~NkR^itam .. 107..\\
raktAkSha.n sumahAnAsaM sukarNaM sukaTI taTam .
supArshva.n vipura skandhaM surUpa.n chArudarshanam .. 108..\\
kakuda.n tasya chAbhAti skandhamApUrya viShThitam .
tuShAragirikUTAbha.n sitAbhrashikharopamam .. 109..\\
tamAsthitashcha bhagavAndevadevaH sahomayA .
ashobhata mahAdevaH paurNamAsyAmivoDurAT .. 110..\\
tasya tejo bhavo vahniH sa meghaH stanayitnumAn .
sahasramiva sUryANA.n sarvamAvR^itya tiShThati .. 111..\\
IshvaraH sumahAtejAH sa.nvartaka ivAnalaH .
yugAnte sarvabhUtAni didhakShuriva chodyataH .. 112..\\
tejasA tu tadA vyApte durnirIkShye samantataH .
punarudvignahR^idayaH kimetaditi chintayam .. 113..\\
muhUrtamiva tattejo vyApya sarvA disho disha .
prashAnta.n cha kShaNenaiva devadevasya mAyayA .. 114..\\
athApashya.n sthitaM sthANuM bhagavantaM maheshvaram .
saurabheya gata.n saumyaM vidhUmamiva pAvakam .
sahita.n chArusarvA~NgyA pArvatyA parameshvaram .. 115..\\
nIlakanhaM mahAtmAnamasakta.n tejasAM nidhim .
aShTAdasha bhuja.n sthANuM sarvAbharaNabhUShitam .. 116..\\
shuklAmbara dhara.n deva.n shuklamAlyAnulepanam .
shukladhvajamanAdhR^iShya.n shuklayaGYopavItinam .. 117..\\
gAyadbhirnR^ityamAnaishcha utpatadbhiritastataH .
vR^ittaM pAriShadairdivyairAtmatulyaparAkramaiH .. 118..\\
bAlendu mukuTaM pANDu.n sharachchandramivoditam .
tribhirnetraiH kR^itoddyota.n tribhiH sUryairivoditaiH .. 119..\\
ashobhata cha devasya mAlA gAtre sitaprabhe .
jAtarUpamayaiH padmairgrathitA ratnabhUShitA .. 120..\\
mUrtimanti tathAstrANi sarvatejomayAni cha .
mayA dR^iShTAni govinda bhavasyAmita tejasaH .. 121..\\
indrAyudhasahasrAbha.n dhanustasya mahAtmanaH .
pinAkamiti vikhyAta.n sa cha vai pannago mahAn .. 122..\\
sapta shIrSho mahAkAyastIkShNadaMShTro viSholbaNaH .
jyA veShTitamahAgrIvaH sthitaH puruShavigrahaH .. 123..\\
sharashcha sUryasa~NkAshaH kAlAnalasamadyutiH .
yattadastraM mahAghora.n divyaM pAshupataM mahat .. 124..\\
advitIyamanirdeshya.n sarvabhUtabhayAvaham .
sa sphuli~NgaM mahAkAya.n visR^ijantamivAnalam .. 125..\\
ekapAdaM mahAdaMShTra.n sahasrashirasodaram .
sahasrabhuja jihvAkShamudgirantamivAnalam .. 126..\\
brAhmAnnArAyaNAdaindrAdAgneyAdapi vAruNAt .
yadvishiShTaM mahAbAho sarvashastravighAtanam .. 127..\\
yena tattripura.n dagdhvA kShaNAdbhasmIkR^itaM purA .
shareNaikena govinda mahAdevena lIlayA .. 128..\\
nirdadAha jagatkR^itsna.n trailokya.n sa charAcharam .
maheshvara bhujotsR^iShTaM nimeShArdhAnna saMshayaH .. 129..\\
nAvadhyo yasya loke.asminbrahma viShNusureShvapi .
tadaha.n dR^iShTavA.nstAta AshcharyAdbhUtamuttamam .. 130..\\
guhyamastraM para.n chApi tattulyAdhikameva vA .
yattachchhUlamiti khyAta.n sarvalokeShu shUlinaH .. 131..\\
dArayedyanmahI.n kR^itsnA.n shoShayedvA mahodadhim .
sa.nharedvA jagatkR^itsna.n visR^iShTaM shUlapANinA .. 132..\\
yauvanAshvo hato yena mAndhAtA sabalaH purA .
chakravartI mahAtejAstrilokavijayI nR^ipaH .. 133..\\
mahAbalo mahAvIryaH shakratulyaparAkramaH .
karasthenaiva govinda lavaNasyeha rakShasaH .. 134..\\
tachchhUlamatitIkShNAgra.n subhImaM lomaharShaNam .
trishikhAM bhrukuTI.n kR^itvA tarjamAnamiva sthitam .. 135..\\
vidhUma.n sArchisa.n kR^iShNaM kAlasUryamivoditam .
sarpahastamanirdeshyaM pAshahastamivAntakam .
dR^iShTavAnasmi govinda tadastra.n rudra saMnidhau .. 136..\\
parashustIkShNadhArashcha datto rAmasya yaH purA .
mahAdevena tuShTena kShatriyANA.n kShayaM karaH .
kArtavIryo hato yena chakravartI mahAmR^idhe .. 137..\\
triH saptakR^itvaH pR^ithivI yena niHkShatriyA kR^itA .
jAmadagnyena govinda rAmeNAkliShTakarmaNA .. 138..\\
dIptadhAraH suraudrAsyaH sarpakaNThAgra veShTitaH .
abhavachchhUlino.abhyAshe dIptavahni shikhopamaH .. 139..\\
asa~NkhyeyAni chAstrANi tasya divyAni dhImataH .
pradhAnyato mayaitAni kIrtitAni tavAnagha .. 140..\\
savyadeshe tu devasya brahmA lokapitAmahaH .
divya.n vimAnamAsthAya ha.nsayuktaM manojavam .. 141..\\
vAmapArshva gatashchaiva tathA nArAyaNaH sthitaH .
vainateya.n samAsthAya sha~NkhachakragadAdharaH .. 142..\\
skando mayUramAsthAya sthito devyAH samIpataH .
shakti.n kanhe samAdhAya dvitIya iva pAvakaH .. 143..\\
purastAchchaiva devasya nandiM pashyAmyavasthitam .
shUla.n viShTabhya tiShThanta.n dvitIyamiva sha~Nkaram .. 144..\\
svAyambhuvAdyA manavo bhR^igvAdyA R^iShayastathA .
shakrAdyA devatAshchaiva sarva eva samabhyayuH .. 145..\\
te.abhivAdya mahAtmAnaM parivArya samantataH .
astuvanvividhaiH stotrairmahAdeva.n surAstadA .. 146..\\
brahmA bhava.n tadA stunvanrathantaramudIrayan .
jyeShThasAmnA cha devesha.n jagau nArAyaNastadA .
gR^iNa~nshakraH paraM brahma shatarudrIyamuttamam .. 147..\\
brahmA nArAyaNashchaiva devarAjashcha kaushikaH .
ashobhanta mahAtmAnastrayastraya ivAgnayaH .. 148..\\
teShAM madhyagato devo rarAja bhagavA~nshivaH .
sharadghanavinirmuktaH pariviShTa ivAMshumAn .
tato.ahamastuva.n deva.n stavenAnena suvratam .. 149..\\
namo devAdhidevAya mahAdevAya vai namaH .
shakrAya shakra rUpAya shakra veShadharAya cha .. 150..\\
namaste varja hastAya pi~NgalAyAruNAya cha .
pinAka pANaye nitya.n khaDgashUladharAya cha .. 151..\\
namaste kR^iShNa vAsAya kR^iShNa ku~nchitamUrdhaje .
kR^iShNAjinottarIyAya kR^iShNAShTamitarAya cha .. 152..\\
shuklavarNAya shuklAya shuklAmbara dharAya cha .
shuklabhasmAvaliptAya shuklakarma ratAya cha .. 153..\\
tvaM brahmA sarvadevAnA.n rudrANAM nIlalohitaH .
AtmA cha sarvabhUtAnA.n sA~Nkhye puruSha uchyase .. 154..\\
R^iShabhastvaM pavitrANA.n yoginAM niShkalaH shivaH .
AshramANA.n gR^ihasthastvamIshvarANAM maheshvaraH .
kuberaH sarvayakShANA.n kratUnA.n viShNuruchyase .. 155..\\
parvatAnAM mahAmerurnakShatrANA.n cha chandramAH .
vasiShThastvamR^iShINA.n cha grahANA.n sUrya uchyase .. 156..\\
AraNyAnAM pashUnA.n cha si.nhastvaM parameshvaraH .
grAhyANA.n govR^iShashchAsi bhagavA.NllokapUjitaH .. 157..\\
AdityAnAM bhavAnviShNurvasUnA.n chaiva pAvakaH .
pakShiNA.n vainateyashcha ananto bhujageShu cha .. 158..\\
sAmavedashcha vedAnA.n yajuShAM shatarudriyam .
sanatkumAro yogInA.n sA~NkhyAnA.n kapilo hyasi .. 159..\\
shakro.asi marutA.n deva pitR^INAM dharmarAD asi .
brahmalokashcha lokAnA.n gatInAM mokSha uchyase .. 160..\\
kShIrodaH sAgarANA.n cha shailAnA.n himavAngiriH .
varNAnAM brAhmaNashchAsi viprANA.n dIkShito dvijaH .
Adistvamasi lokAnA.n sa.nhartA kAla eva cha .. 161..\\
yachchAnyadapi lokeShu sattva.n tejo.adhika.n smR^itam .
tatsarvaM bhagavAneva iti me nishchitA matiH .. 162..\\
namaste bhagavandeva namaste bhakta vatsala .
yogeshvara namaste.astu namaste vishvasambhava .. 163..\\
prasIda mama bhaktasya dInasya kR^ipaNasya cha .
anaishvaryeNa yuktasya gatirbhava sanAtana .. 164..\\
ya.n chAparAdhaM kR^itavAnaGYAnAtparameshvara .
madbhakta iti devesha tatsarva.n kShantumarhasi .. 165..\\
mohitashchAsmi devesha tubhya.n rUpaviparyayAt .
tena nArghyaM mayA dattaM pAdya.n chApi sureshvara .. 166..\\
eva.n stutvAhamIshAnaM pAdyamarghya.n cha bhaktitaH .
kR^itA~njalipuTo bhUtvA sarva.n tasmai nyavedayam .. 167..\\
tataH shIlAmbusa.nyuktA divyagandhasamanvitA .
puShpavR^iShTiH shubhA tAta papAta mama mUrdhani .. 168..\\
dundubhishcha tato divyastADito devaki~NkaraiH .
vavau cha mArutaH puNyaH shuchi gandhaH sukhAvahaH .. 169..\\
tataH prIto mahAdevaH sapatnIko vR^iShadhvajaH .
abravIttridashA.nstatra harShayanniva mA.n tadA .. 170..\\
pashyadhva.n tridashAH sarve upamanyormahAtmanaH .
mayi bhaktiM parA.n divyAmekabhAvAdavasthitAm .. 171..\\
evamuktAstataH kR^iShNa surAste shUlapANinA .
UchuH prA~njalayaH sarve namaskR^itvA vR^iShadhvajam .. 172..\\
bhagavandevadevesha lokanAtha jagatpate .
labhatA.n sarvakAmebhyaH phala.n tvatto dvijottamaH .. 173..\\
evamuktastataH sharvaH surairbrahmAdibhistathA .
Aha mAM bhagavAnIshaH prahasanniva sha~NkaraH .. 174..\\
vatsopamanyo prIto.asmi pashya mAM munipu~Ngava .
dR^iDhabhakto.asi viprarShe mayA jiGYAsito hyasi .. 175..\\
anayA chaiva bhaktyA te atyarthaM prItimAnaham .
tasmAtsarvAndadAmyadya kAmA.nstava yathepshitAn .. 176..\\
evamuktasya chaivAtha mahAdevena me vibho .
harShAdashrUNyavartanta loma harShashcha jAyate .. 177..\\
abruva.n cha tadA deva.n harShagadgadayA girA .
jAnubhyAmavani.n gatvA praNamya cha punaH punaH .. 178..\\
adya jAto hyaha.n deva adya me saphalaM tapaH .
yanme sAkShAnmahAdevaH prasannastiShThate.agrataH .. 179..\\
yaM na pashyanti chArAdhya devA hyamitavikramam .
tamaha.n dR^iShTavAndevaM ko.anyo dhanyataro mayA .. 180..\\
eva.n dhyAyanti vidvA.nsaH paraM tattva.n sanAtanam .
ShaDviMshakamiti khyAta.n yatparAtparamakSharam .. 181..\\
sa eSha bhagavAndevaH sarvatattvAdiravyayaH .
sarvatattvavidhAnaGYaH pradhAnapuruSheshvaraH .. 182..\\
yo.asR^ijaddakShiNAda~NgAdbrahmANa.n lokasambhavam .
vAmapArshvAttathA viShNu.n lokarakShArthamIshvaraH .
yugAnte chaiva samprApte rudrama~NgAtsR^ijatprabhuH .. 183..\\
sa rudraH sa.nharankR^itsna.n jagatsthAvaraja~Ngamam .
kAlo bhUtvA mahAtejAH sa.nvartaka ivAnalaH .. 184..\\
eSha devo mahAdevo jagatsR^iShTvA charAcharam .
kalpAnte chaiva sarveShA.n smR^itimAkShipya tiShThati .. 185..\\
sarvagaH sarvabhUtAtmA sarvabhUtabhavodbhavaH .
Aste sarvagato nityamadR^ishyaH sarvadaivataiH .. 186..\\
yadi deyo varo mahya.n yadi tuShTashcha me prabhuH .
bhaktirbhavatu me nitya.n shAshvatI tvayi sha~Nkara .. 187..\\
atItAnAgata.n chaiva vartamAnaM cha yadvibho .
jAnIyAmiti me buddhistvatprasAdAtsurottama .. 188..\\
kShIraudana.n cha bhu~njIyAmakShaya.n saha bAndhavaiH .
Ashrame cha sadA mahya.n sAmindhyaM paramastu te .. 189..\\
evamuktaH sa mAM prAha bhagavA.NllokapUjitaH .
maheshvaro mahAtejAshcharAcharaguruH prabhuH .. 190..\\
ajarashchAmarashchaiva bhava duHkhavivarjitaH .
shIlavAnguNasampannaH sarvaGYaH priyadarshanaH .. 191..\\
akShaya.n yauvana.n te.astu tejashchaivAnalopamam .
kShIrodaH sAgarash chaiva yatra yatrechchhase mune .. 192..\\
tatra te bhavitA kAma.n sAMnidhyaM payaso nidheH .
kShIrodana.n cha bhu~NkShva tvamamR^itena samanvitam .. 193..\\
bandhubhiH sahitaH kalpa.n tato mAmupayAsyasi .
sAMnidhyamAshrame nitya.n kariShyAmi dvijottama .. 194..\\
tiShTha vatsa yathA kAmanotkaNThA.n kartumarhasi .
smR^itaH smR^itashcha te vipra sadA dAsyAmi darshanam .. 195..\\
evamuktvA sa bhagavAnsUryakoTi samaprabhaH .
mameshAno vara.n dattvA tatraivAntaradhIyata .. 196..\\
eva.n dR^iShTo mayA kR^iShNa devadevaH samAdhinA .
tadavApta.n cha me sarva.n yaduktaM tena dhImatA .. 197..\\
pratyakSha.n chaiva te kR^iShNa pashya siddhAnvyavasthitAn .
R^iShInvidyAdharAnyakShAngandharvApsarasastathA .. 198..\\
pashya vR^ikShAnmanoramyAnsadA puShpaphalAnvitAn .
sarvartukusumairyuktAnsnigdhapatrAnsushAkhinaH .
sarvametanmahAbAho divyabhAvasamanvitam .. 199..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 15}
upa
etAnsahasrashashchAnyAnsamanudhyAtavAnharaH .
kasmAtprasAdaM bhagavAnna kuryAttava mAdhava .. 1..\\
tvAdR^ishena hi devAnA.n shlAghanIyaH samAgamaH .
brahmaNyenAnR^isha.nsena shraddadhAnena chApyuta .
japya.n cha te pradAsyAmi yena drakShyasi sha~Nkaram .. 2..\\
krsna
abruva.n tamahaM brahma.nstvatprasAdAnmahAmune .
drakShye ditijasa~NghAnAM mardana.n tridasheshvaram .. 3..\\
dine.aShTame cha vipreNa dIkShito.aha.n yathAvidhi .
daNDI muNDI kushI chIrI ghR^itAkto mekhalI tathA .. 4..\\
mAsamekaM phalAhAro dvitIya.n salilAshanaH .
tR^itIya.n cha chaturthaM cha pa~nchamaM chAnilAshanaH .. 5..\\
ekapAdena tiShThaMshcha UrdhvabAhuratandritaH .
tejaH sUryasahasrasya apashya.n divi bhArata .. 6..\\
tasya madhyagata.n chApi tejasaH pANDunandana .
indrAyudhapinaddhA~Nga.n vidyunmAlA gavAkShakam .
nIlashailachaya prakhyaM balAkA bhUShita.n ghanam .. 7..\\
tamAsthitashcha bhagavAndevyA saha mahAdyutiH .
tapasA tejasA kAntyA dIptayA saha bhAryayA .. 8..\\
rarAja bhagavA.nstatra devyA saha maheshvaraH .
somena sahitaH sUryo yathA meghasthitastathA .. 9..\\
sa.nhR^iShTaromA kaunteya vismayotphullalochanaH .
apashya.n devasa~NghAnAM gatimArtihara.n haram .. 10..\\
kirITina.n gadina.n shUlapANiM
vyAghrAjina.n jaTilaM daNDapANim .
pinAkina.n vajriNa.n tIkShNadaMShTraM
shubhA~Ngada.n vyAlayaGYopavItam .. 11..\\
divyAM mAlAmurasAneka varNAM
samudvahanta.n gulpha deshAvalambAm .
chandra.n yathA pariviShTaM sasandhyaM
varShAtyaye tadvadapashyamenam .. 12..\\
prathamAnA.n gaNaishchaiva samantAtparivAritam .
sharadIva suduShprekShyaM pariviShTa.n divAkaram .. 13..\\
ekAdasha tathA chaina.n rudrANAM vR^iShavAhanam .
astuvanniyatAtmAnaH karmabhiH shubhakarmiNam .. 14..\\
AdityA vasavaH sAdhyA vishve devAstathAshvinau .
vishvAbhiH stutibhirdeva.n vishvadevaM samastuvan .. 15..\\
shatakratushcha bhagavAnviShNushchAditinandanau .
brahmA rathantara.n sAma Irayanti bhavAntike .. 16..\\
yogIshvarAH subahavo yogadaM pitara.n gurum .
brahmarShayashcha sa sutAstathA devarShayash cha vai .. 17..\\
pR^itivI chAntarikSha.n cha nakShatrANi grahAstathA .
mAsArdha mAsA R^itavo rAtryaH sa.nvatsarAH kShaNAH .. 18..\\
muhUrtAshcha nimeShAshcha tathaiva yugaparyayAH .
divyA rAjannamasyanti vidyAH sarvA dishastathA .. 19..\\
sanatkumAro vedAMshcha itihAsAstathaiva cha .
marIchira~NgirA atriH pulastyaH pulahaH kratuH .. 20..\\
manavaH sapta somashcha atharvA sa bR^ihaspatiH .
bhR^igurdakShaH kashyapashcha vasiShThaH kAshya eva cha .. 21..\\
chhandA.nsi dIkShA yaGYAshcha dakShiNAH pAvako haviH .
yaGYopagAni dravyANi mUrtimanti yudhiShThira .. 22..\\
prajAnAM patayaH sarve saritaH pannagA nagAH .
devAnAM mAtaraH sarvA devapatnyaH sa kanyakAH .. 23..\\
sahasrANi munInA.n cha ayutAnyarbudAni cha .
namasyanti prabhu.n shAntaM parvatAH sAgarA dishaH .. 24..\\
gandharvApsarasashchaiva gItavAditrakovidAH .
divyatAnena gAyantaH stuvanti bhavamadbhutam .
vidyAdharA dAnavAshcha guhyakA rAkShasAstathA .. 25..\\
sarvANi chaiva bhUtAni sthAvarANi charANi cha .
namasyanti mahArAja vAnmanaH karmabhirvibhum .
purastAdviShThitaH sharvo mamAsIttridasheshvaraH .. 26..\\
purastAdviShThita.n dR^iShTvA mameshAnaM cha bhArata .
sa prajApatishakrAnta.n jaganmAmabhyudaikShata .. 27..\\
IkShitu.n cha mahAdevaM na me shaktirabhUttadA .
tato mAma bravIddevaH pashya kR^iShNa vadasva cha .. 28..\\
shirasA vandite deve devI prItA umAbhavat .
tato.ahamastuva.n sthANuM stutaM brahmAdibhiH suraiH .. 29..\\
namo.astu te shAshvatasarvayone
brahmAdhipa.n tvAmR^iShayo vadanti .
tapashcha sattva.n cha rajas
tamashcha tvAmeva satya.n cha vadanti santaH .. 30..\\
tva.n vai brahmA cha rudrashcha varuNo.agnirmanurbhavaH .
dhAtA tvaShTA vidhAtA cha tvaM prabhuH sarvato mukhaH .. 31..\\
tvatto jAtAni bhUtAni sthAvarANi charANi cha .
tvamAdiH sarvabhUtAnA.n sa.nhArash cha tvameva hi .. 32..\\
ye chendriyArthAshcha manashcha kR^itsnaM
ye vAyavaH sapta tathaiva chAgniH .
ye vA divisthA devatAshchApi pu.nsAM
tasmAtpara.n tvAmR^iShayo vadanti .. 33..\\
vedA yaGYAshcha somashcha dakShiNA pAvako haviH .
yaGYopaga.n cha yatkiM chidbhagavA.nstadasaMshayam .. 34..\\
iShTa.n dattamadhItaM cha vratAni niyamAsh cha ye .
hrIH kIrtiH shrIrdyutistuShTiH siddhishchaiva tvadarpaNA .. 35..\\
kAmaH krodho bhaya.n lobho madaH stambho.atha matsaraH .
Adhayo vyAdhayashchaiva bhagava.nstanayAstava .. 36..\\
kR^itirvikAraH pralayaH pradhAnaM prabhavo.avyayaH .
manasaH praramA yoniH svabhAvashchApi shAshvataH .
avyaktaH pAvana vibho sahasrAMsho hiraNmayaH .. 37..\\
AdirguNAnA.n sarveShAM bhavAnvai jIvanAshrayaH .
mahAnAtmA matirbrahmA vishvaH shambhuH svayambhuvaH .. 38..\\
buddhiH praGYopalabdhishcha sa.nvitkhyAtirdhR^itiH smR^itiH .
paryAya vAchakaiH shabdairmahAnAtmA vibhAvyase .. 39..\\
tvAM buddhvA brAhmaNo vidvAnanpramohaM nigachchhati .
hR^idaya.n sarvabhUtAnA.n kShetraGYastvamR^iShiShTutaH .. 40..\\
sarvataH pANipAdastva.n sarvato.akShishiromukhaH .
sarvataH shrutimA.Nlloke sarvamAvR^itya tiShThasi .. 41..\\
phala.n tvamasi tigmAMsho nimeShAdiShu karmasu .
tva.n vai prabhArchiH puruShaH sarvasya hR^idi sa.nsthitaH .
aNimA laghimA prAptirIshAno jyotiravyayaH .. 42..\\
tvayi buddhirmatirlokAH prapannAH saMshritAsh cha ye .
dhyAnino nityayogAshcha satyasandhA jitendriyAH .. 43..\\
yastvA.n dhruva.n vedayate guhA shayaM
prabhuM purANaM puruSha.n vishvarUpam .
hiraNmayaM buddhimatAM parA.n gatiM
sa buddhimAnbuddhimatItya tiShThati .. 44..\\
viditvA sapta sUkShmANi ShaDa~Nga.n tvAM cha mUrtitaH .
pradhAnavidhiyogasthastvAmeva vishate budhaH .. 45..\\
evamukte mayA pArtha bhave chArti vinAshane .
charAchara.n jagatsarva.n si.nhanAdamathAkarot .. 46..\\
sa vipra sa~NghAshcha surAsurAsh cha
nAgAH pishAchAH pitaro vayA.nsi .
rakShogaNA bUta gaNAsh cha sarve
maharShayashchaiva tathA praNemuH .. 47..\\
mama mUrdhni cha divyAnA.n kusumAnA.n sugandinAm .
rAshayo nipatanti sma vAyush cha susukho vavau .. 48..\\
nirIkShya bhagavAndevImumAM mA.n cha jagaddhitaH .
shatakratu.n chAbhivIkShya svayaM mAmAha sha~NkaraH .. 49..\\
vidmaH kR^iShNa parAM bhaktimasmAsu tava shatruhan .
kriyatAmAtmanaH shreyaH prItirhi paramA tvayi .. 50..\\
vR^iNIShvAShTau varAnkR^iShNa dAtAsmi tava sattama .
brUhi yAdava shArdUlayAnichchhasi sudurlabhAn .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 16}
krsna
mUrdhnA nipatyaniyatastejaH saMnichaye tataH .
parama.n harShamAgamya bhagavantamathAbruvam .. 1..\\
dharme dR^iDhatva.n yudhi shatrughAtaM
yashastathAgryaM paramaM bala.n cha .
yogapriyatva.n tava saMnikarShaM
vR^iNe sutAnA.n cha shata.n shatAni .. 2..\\
evamastviti tadvAkyaM mayoktaH prAha sha~NkaraH .. 3..\\
tato mA.n jagato mAtA dharaNI sarvapAvanI .
uvAchomA praNihitA sharvANI tapasAM nidhiH .. 4..\\
datodbhagavatA putraH sAmbo nAma tavAnagha .
matto.apyaShTau varAniShTAngR^ihANa tva.n dadAmi te .
praNamya shirasA sA cha mayoktA pANDunandana .. 5..\\
dvijeShvakopaM pitR^itaH prasAdaM
shata.n sutAnAmupabhogaM para.n cha .
kule prItiM mAtR^itashcha prasAdaM
shama prAptiM pravR^iNe chApi dAkShyam .. 6..\\
devii
evaM bhaviShyatyamaraprabhAva
nAhaM mR^iShA jAtu vade kadA chit .
bhAryA sahasrANi cha ShoDashaiva
tAsu priyatva.n cha tathAkShayatvam .. 7..\\
prIti.n chAgryAM bAndhavAnA.n sakAshAd
dadAmi te vapuShaH kAmyatA.n cha .
bhokShyante vai saptatirvai shatAni
gR^ihe tubhyamatithInA.n cha nityam .. 8..\\
vaasudeva
eva.n dattvA varAndevo mama devI cha bhArata .
antarhitaH kShaNe tasminsagaNo bhIma pUrvaja .. 9..\\
etadatyadbhuta.n sarvaM brAhmaNAyAtitejase .
upamanyave mayA kR^itsnamAkhyAta.n kauravottama .. 10..\\
namaskR^itvA tu sa prAha devadevAya suvrata .
nAsti sharva samo dAne nAsti sharva samo raNe .
nAsti sharva samo devo nAsti sharva samA gatiH .. 11..\\
R^iShirAsItkR^ite tAta taNDirityeva vishrutaH .
dashavarShasahasrANi tena devaH samAdhinA .
ArAdhito.abhUdbhaktena tasyodarkaM nishAmaya .. 12..\\
sa dR^iShTvavAnmahAdevamastauShIchcha stavairvibhum .
pavitrANAM pavitrastva.n gatirgatimatA.n vara .
atyugra.n tejasAM tejastapasAM paramaM tapaH .. 13..\\
vishvAvasuhiraNyAkSha puruhUta namaskR^ita .
bhUri kalyANada vibho puru satyanamo.astu te .. 14..\\
jAtI maraNabhIrUNA.n yatInAM yatatAM vibho .
nirvANada sahasrAMsho namaste.astu sukhAshraya .. 15..\\
brahmA shatakraturviShNurvishve devA maharShayaH .
na vidustvA.n tu tattvena kuto vetsyAmahe vayam .. 16..\\
tvattaH pravartate kAlastvayi kAlashcha lIyate .
kAlAkhyaH puruShAkhyashcha brahmAkhyash cha tvameva hi .. 17..\\
tanavaste smR^itAstisraH purANaGYaiH surarShibhiH .
adhipauruShamadhyAtmamadhibhUtAdhidaivatam .
adhilokyAdhiviGYAnamadhiyaGYastvameva hi .. 18..\\
tvA.n viditvAtma dehastha.n durvidaM daivatairapi .
vidvA.nso yAnti nirmuktAH paraM bhAvamanAmayam .. 19..\\
anichchhatastava vibho janmamR^ityuranekataH .
dvAra.n tva.n svargamokShANAmAkSheptA tvaM dadAsi cha .. 20..\\
tvameva mokShaH svargashcha kAmaH krodhastvameva hi .
sattva.n rajastamashchaiva adhashchordhva.n tvameva hi .. 21..\\
brahmA viShNushcha rudrashcha skandendrau savitA yamaH .
varuNendU manurdhAtA vidhAtA tva.n dhaneshvaraH .. 22..\\
bhUrvAyurjyotirApashcha vAgbuddhistvaM matirmanaH .
karma satyAnR^ite chobhe tvamevAsti cha nAsti cha .. 23..\\
indriyANIndriyArthAshcha tatparaM prakR^iterdhruvam .
vishvAvishva paro bhAvashchintyAchintyastvameva hi .. 24..\\
yachchaitatparamaM brahma yachcha tatparamaM padam .
yA gatiH sA~NkhyayogAnA.n sa bhavAnnAtra saMshayaH .. 25..\\
nUnamadya kR^itArthAH sma nUnaM prAptAH satA.n gatim .
yA.n gatiM prApnuvantIha GYAnanirmala buddhayaH .. 26..\\
aho mUDhAH sma suchiramima.n kAlamachetasaH .
yanna vidmaH para.n deva.n shAshvataM yaM vidurbudhAH .. 27..\\
so.ayamAsAditaH sAkShAdbahubhirjanmabhirmayA .
bhaktAnugraha kR^iddevo ya.n GYAtvAmR^itamashnute .. 28..\\
devAsuramanuShyANA.n yachcha guhyaM sanAtanam .
guhAyAM nihitaM brahma durviGYeya.n surairapi .. 29..\\
sa eSha bhagavAnddevaH sarvakR^itsarvato mukhaH .
sarvAtmA sarvadarshI cha sarvagaH sarvaveditA .. 30..\\
prANakR^itprANabhR^itprANI prANadaH prANinA.n gatiH .
dehakR^iddehabhR^iddehI dehabhugdehinA.n gatiH .. 31..\\
adhyAtmagatiniShThAnA.n dhyAninAmAtmavedinAm .
apunarmAra kAmAnA.n yA gatiH so.ayamIshvaraH .. 32..\\
aya.n cha sarvabhUtAnA.n shubhAshubhagatipradaH .
aya.n cha janma maraNe vidadhyAtsarvajantuShu .. 33..\\
aya.n cha siddhikAmAnAmR^iShINA.n siddhidaH prabhuH .
aya.n cha mokShakAmAnAM dvijAnAM mokShadaH prabhuH .. 34..\\
bhUrAdyAnsarvabhuvanAnutpAdya sa divaukasaH .
vibharti devastanubhiraShTAbhishcha dadAti cha .. 35..\\
ataH pravartate sarvamasminsarvaM pratiShThitam .
asmiMshcha pralaya.n yAti ayamekaH sanAtanaH .. 36..\\
aya.n sa satyakAmAnAM satyalokaH paraH satAm .
apavargashcha muktAnA.n kaivalyaM chAtmavAdinAm .. 37..\\
ayaM brahmAdibhiH siddhairguhAyA.n gopitaH prabhuH .
devAsuramanuShyANAM na prakAsho bhavediti .. 38..\\
ta.n tvAM devAsuranarAstattvena na vidurbhavam .
mohitAH khalvanenaiva hR^ichchhayena praveshitAH .. 39..\\
ye chaina.n samprapadyante bhaktiyogena bhArata .
teShAmevAtmanAtmAna.n darshayatyeSha hR^ichchhayaH .. 40..\\
ya.n GYAtvA na punarjanma maraNa.n chApi vidyate .
ya.n viditvA paraM vedyaM veditavyaM na vidyate .. 41..\\
ya.n labdhvA paramaM lAbhaM manyate nAdhikaM punaH .
prANasUkShmAM parAM prAptimAgachchhatyakShayAvahAm .. 42..\\
ya.n sA~NkhyA guNatattvaGYAH sA~NkhyashAstravishAradAH .
sUkShmaGYAnaratAH pUrva.n GYAtvA muchyanti bandhanaiH .. 43..\\
ya.n cha veda vido vedya.n vedAnteShu pratiShThitam .
prANAyAmaparA nitya.n yaM vishanti japanti cha .. 44..\\
aya.n sa deva yAnAnAmAdityo dvAramuchyate .
aya.n cha pitR^iyAnAnAM chandramA dvAramuchyate .. 45..\\
eSha kAlagatishchaitrA sa.nvatsarayugAdiShu .
bhAvAbhAvau tadAtve cha ayane dakShiNottare .. 46..\\
evaM prajApatiH pUrvamArAdhya bahubhiH stavaiH .
varayAmAsa putratve nIlalohita sa~nj~nitam .. 47..\\
R^igbhiryamanusha.nsanti tantre karmaNi bahvR^ichaH .
yajurbhirya.n tridhA vedyaM juhvatyadhvaryavo.adhvare .. 48..\\
sAmabhirya.n cha gAyanti sAmagAH shuddhabuddhayaH .
yaGYasya paramA yoniH patishchAyaM paraH smR^itaH .. 49..\\
rAtryahaH shrotranayanaH pakShamAsa shiro bhujaH .
R^ituvIryastapo dhairyo hyabda guhyoru pAdavAn .. 50..\\
mR^ityuryamo hutAshashcha kAlaH sa.nhAra vegavAn .
kAlasya paramA yoniH kAlashchAya.n sanAtanaH .. 51..\\
chandrAdityau sa nakShatrau sagrahau saha vAyunA .
dhruvaH saptarShayashchaiva bhuvanAH sapta eva cha .. 52..\\
pradhAnaM mahadavyakta.n visheShAntaM sa vaikR^itam .
brahmAdi stamba paryantaM bhUtAdi sadasachcha yat .. 53..\\
aShTau prakR^itayashchaiva prakR^itibhyash cha yatparam .
asya devasya yadbhAga.n kR^itsna.n samparivartate .. 54..\\
etatparamamAnanda.n yattachchhAshvatameva cha .
eShA gatirviraktAnAmeSha bhAvaH paraH satAm .. 55..\\
etatpadamanudvignametadbrahma sanAtanam .
shAstravedA~NgaviduShAmetaddhyAnaM paraM padam .. 56..\\
iya.n sA paramA kAShThA iyaM sA paramA kalA .
iya.n sA paramA siddhiriyaM sA paramA gatiH .. 57..\\
iya.n sA paramA shAntiriyaM sA nirvR^itiH parA .
yaM prApya kR^itakR^ityAH sma ityamanyanta vedhasaH .. 58..\\
iya.n tuShTiriya.n siddhiriyaM shrutiriyaM smR^itiH .
adhyAtmagatiniShThAnA.n viduShAM prAptiravyayA .. 59..\\
yajatA.n yaGYakAmAnAM yaGYairvipuladakShiNaiH .
yA gatirdevatairdivyA sA gatistva.n sanAtana .. 60..\\
japyahomavrataiH kR^ichchhrairniyamairdehapAtanaiH .
tapyatA.n yA gatirdeva vairaje sA gatirbhavAn .. 61..\\
karma nyAsakR^itAnA.n cha viraktAnAM tatastataH .
yA gatirbrahmabhavane sA gatistva.n sanAtana .. 62..\\
apunarmAra kAmAnA.n vairAgye vartatAM pare .
vikR^itInA.n layAnA.n cha sA gatistvaM sanAtana .. 63..\\
GYAnaviGYAnaniShThAnAM nirupAkhyA nira~njanA .
kaivalyA yA gatirdeva paramA sA gatirbhavAn .. 64..\\
veda shAstrapurANoktAH pa~nchaitA gatayaH smR^itAH .
tvatprasAdAddhi labhyante na labhyante.anyathA vibho .. 65..\\
iti taNDistapoyogAttuShTAveshAnamavyayam .
jagau cha paramaM brahma yatpurA lokakR^ijjagau .. 66..\\
brahmA shatakraturviShNurvishve devA maharShayaH .
na vidustvAmiti tatastuShTaH provAcha ta.n shivaH .. 67..\\
akShayashchAvyayashchaiva bhavitA duHkhavarjitaH .
yashasvI tejasA yukto divyaGYAnasamanvitaH .. 68..\\
R^iShINAmabhigamyashcha sUtrakartA sutastava .
matprasAdAddvijashreShTha bhaviShyati na saMshayaH .. 69..\\
ka.n vA kAma.n dadAmyadya brUhi yadvatsa kA~NkShase .
prA~njaliH sa uvAcheda.n tvayi bhaktirdR^iDhAstu me .. 70..\\
eva.n dattvA varaM devo vandyamAnaH surarShibhiH .
stUyamAnashcha vibudhaistatraivAntaradhIyata .. 71..\\
antarhite bhagavati sAnuge yAdaveshvara .
R^iShirAshramamAgamya mamaitatproktavAniha .. 72..\\
yAni cha prathitAnyAdau taNDirAkhyAtavAnmama .
nAmAni mAnavashreShTha tAni tva.n shR^iNu siddhaye .. 73..\\
dasha nAma sahasrANi vedeShvAha pitAmahaH .
sharvasya shAstreShu tathA dasha nAma shatAni vai .. 74..\\
guhyAnImAni nAmAni taNDirbhagavato.achyuta .
devaprasAdAddevesha purA prAha mahAtmane .. 75..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 17}
vaasudeva
tataH sa prayato bhUtvA mama tAta yudhiShThira .
prA~njaliH prAha viprarShirnAma sa.nhAramAditaH .. 1..\\
u
brahma proktairR^iShiproktairvedavedA~NgasambhavaiH .
sarvalokeShu vikhyAtaiH sthANu.n stoShyAmi nAmabhiH .. 2..\\
mahadbhirvihitaiH satyaiH siddhaiH sarvArthasAdhakaiH .
R^iShiNA taNDinA bhaktyA kR^itairdevakR^itAtmanA .. 3..\\
yathoktairlokavikhyAtairmunibhistattvadarshibhiH .
pravaraM prathama.n svargyaM sarvabhUtahitaM shubham .
shrutaiH sarvatra jagati brahmalokAvatAritaiH .. 4..\\
yattadrahasyaM paramaM brahma prokta.n sanAtanam .
vakShye yadukulashreShTha shR^iNuShvAvahito mama .. 5..\\
paratvena bhava.n devaM bhaktastvaM parameshvaram .
tena te shrAvayiShyAmi yattadbrahma sanAtanam .. 6..\\
na shakya.n vistarAtkR^itsnaM vaktuM sharvasya kena chit .
yuktenApi vibhUtInAmapi varShashatairapi .. 7..\\
yasyAdirmadhyamantash cha surairapi na gamyate .
kastasya shaknuyAdvaktu.n guNAnkArtsnyena mAdhava .. 8..\\
ki.n tu devasya mahataH sa~NkShiptArtha padAkSharam .
shaktitashcharita.n vakShye prasAdAttasya chaiva hi .. 9..\\
aprApyeha tato.anuGYAM na shakyaH stotumIshvaraH .
yadA tenAbhyanuGYAtaH stuvatyeva sadA bhavam .. 10..\\
anAdi nidhanasyAha.n sarvayonermahAtmanaH .
nAmnA.n kaM chitsamuddesha.n vakShye hyavyaktayoninaH .. 11..\\
varadasya vareNyasya vishvarUpasya dhImataH .
shR^iNu nAma samuddesha.n yaduktaM padmayoninA .. 12..\\
dasha nAma sahasrANi yAnyAha prapitAmahaH .
tAni nirmathya manasA dadhno ghR^itamivoddhR^itam .. 13..\\
gireH sAra.n yathA hemapuShpAtsAraM yathA madhu .
ghR^itAtsAra.n yathA maNDastathaitatsAramuddhR^itam .. 14..\\
sarvapApmApahamida.n chaturveda samanvitam .
prayatnenAdhigantavya.n dhAryaM cha prayatAtmanA .
shAntikaM pauShTika.n chaiva rakShoghnaM pAvanaM mahat .. 15..\\
idaM bhaktAya dAtavya.n shraddadhAnAstikAya cha .
nAshraddadhAna rUpAya nAstikAyAjitAtmane .. 16..\\
yashchAbhyasUyate devaM bhUtAtmAnaM pinAkinam .
sa kR^iShNa naraka.n yAti saha pUrvaiH sahAnugaiH .. 17..\\
ida.n dhyAnamida.n yogamidaM dhyeyamanuttamam .
ida.n japyamida.n GYAnaM rahasyamidamuttamam .
ida.n GYAtvAnta kAke.api gachchheddhi paramA.n gatim .. 18..\\
pavitraM ma~NgalaM puNya.n kalyANamidamuttamam .
nigadiShye mahAbAho stavAnAmuttama.n stavam .. 19..\\
idaM brahmA purA kR^itvA sarvalokapitAmahaH .
sarvastavAnA.n divyAnA.n rAjatve samakalpayat .. 20..\\
tadA prabhR^iti chaivAyamIshvarasya mahAtmanaH .
stavarAjeti vikhyAto jagatyamarapUjitaH .
brahmalokAdaya.n chaiva stavarAjo.avatAritaH .. 21..\\
yasmAttaNDiH purA prAha tena taNDi kR^ito.abhavat .
svargAchchaivAtra bhUloka.n taNDinA hyavatAritaH .. 22..\\
sarvama~Ngala ma~Ngalya.n sarvapApapraNAshanam .
nigadiShye mahAbAho stavAnAmuttama.n stavam .. 23..\\
brahmaNAmapi yadbrahma parANAm api yatparam .
tejasAmapi yattejastapasAmapi yattapaH .. 24..\\
shAntInAmapi yA shAntirdyutInAmapi yA dyutiH .
dAntAnAmapi yo dAnto dhImatAmapi yA cha dhIH .. 25..\\
devAnAmapi yo devo munInAmapi yo muniH .
yaGYAnAmapi yo yaGYaH shivAnAmapi yaH shivaH .. 26..\\
rudrANAmapi yo rudraH prabhuH prabhavatAm api .
yoginAmapi yo yogI kAraNAnA.n cha kAraNam .. 27..\\
yato lokAH sambhavanti na bhavanti yataH punaH .
sarvabhUtAtmabhUtasya harasyAmita tejasaH .. 28..\\
aShTottara sahasra.n tu nAmnA.n sharvasya me shR^iNu .
yachchhrutvA manujashreShTha sarvAnkAmAnavApsyasi .. 29..\\
sthiraH sthANuH pabhurbhAnuH pravaro varado varaH .
sarvAtmA sarvavikhyAtaH sarvaH sarvakaro bhavaH .. 30..\\
jaTI charmI shikhaNDI cha sarvA~NgaH sarvabhAvanaH .
harishcha hariNAkShashcha sarvabhUtaharaH prabhuH .. 31..\\
pravR^ittishcha nivR^ittishcha niyataH shAshvato dhruvaH .
shmashAnachArI bhagavAnkhacharo gocharo.ardanaH .. 32..\\
abhivAdyo mahAkarmA tapasvI bhUtabhAvanaH .
unmattavesha prachchhannaH sarvalokaprajApatiH .. 33..\\
mahArUpo mahAkAyaH sarvarUpo mahAyashAH .
mahAtmA sarvabhUtashcha virUpo vAmano manuH .. 34..\\
lokapAlo.antarhitAtmA prasAdo hayagardabhiH .
pavitrashcha mahAMshchaiva niyamo niyamAshrayaH .. 35..\\
sarvakarmA svayambhUshcha AdirAdi karo nidhiH .
sahasrAkSho virUpAkshaH somo nakShatrasAdhakaH .. 36..\\
chandrasUryagatiH keturgraho grahapatirvaraH .
adriradryAlayaH kartA mR^igabANArpaNo.anaghaH .. 37..\\
mahAtapA ghoratapA adIno dInasAdhakaH .
sa.nvatsarakaro mantraH pramANaM parama.n tapaH .. 38..\\
yogI yojyo mahAbIjo mahAretA mahAtapAH .
suvarNaretAH sarvaGYaH subIjo vR^iShavAhanaH .. 39..\\
dasha bAhustvanimiSho nIlakaNTha umApatiH .
vishvarUpaH svaya.n shreShTho balavIro balo gaNaH .. 40..\\
gaNakartA gaNapatirdigvAsAH kAmya eva cha .
pavitraM paramaM mantraH sarvabhAvakaro haraH .. 41..\\
kamaNDaludharo dhanvI bANahastaH kapAlavAn .
ashanI shataghnI khaDgI paTTishI chAyudhI mahAn .. 42..\\
sruva hastaH surUpashcha tejastejaH karo nidhiH .
uShNIShI cha suvaktrashcha udagro vinatastathA .. 43..\\
dIrghashcha hari keshashcha sutIrthaH kR^iShNa eva cha .
sR^igAlarUpaH sarvArtho maNDaH kuNDI kamaNDaluH .. 44..\\
ajashcha mR^igarUpashcha gandhadhArI kapardyapi .
urdhva retA Urdhvali~Nga Urdhva shAyI nabhastalaH .. 45..\\
trijaTashchIravAsAshcha rudraH senApatirvibhuH .
ahashcharo.atha nakta.n cha tigmamanyuH suvarchasaH .. 46..\\
gajahA daityahA loko lokadhAtA guNAkaraH .
si.nhashArdUlarUpashcha Ardra charmAmbarAvR^itaH .. 47..\\
kAlayogI mahAnAdaH sarvavAsashchatuShpathaH .
nishAcharaH pretachArI bhUtachArI maheshvaraH .. 48..\\
bahubhUto bahudhanaH sarvAdhAro.amito gatiH .
nR^ityapriyo nityanarto nartakaH sarvalAsakaH .. 49..\\
ghoro mahAtapAH pAsho nityo giricharo nabhaH .
sahasrahasto vijayo vyavasAyo hyaninditaH .. 50..\\
amarShaNo marShaNAtmA yaGYahA kAmanAshanaH .
dakShayaGYApahArI cha susaho madhyamastathA .. 51..\\
tejo.apahArI balahA mudito.artho jito varaH .
gambhIraghoSho gambhIro gambhIrabalavAhanaH .. 52..\\
nyagrodharUpo nyagrodho vR^ikShakarNa sthitirvibhuH .
tIkShNatApashcha haryashvaH sahAyaH karmakAlavit .. 53..\\
viShNuprasAdito yaGYaH samudro vaDavAmukhaH .
hutAshanasahAyashcha prashAntAtmA hutAshanaH .. 54..\\
ugratejA mahAtejA jayo vijayakAlavit .
jyotiShAmayana.n siddhiH sandhirvigraha eva cha .. 55..\\
shikhI daNDI jaTI jvAlI mUrtijo mUrdhago balI .
vaiNavI paNavI tAlI kAlaH kAlakaTa~NkaTaH .. 56..\\
nakShatravigraha vidhirguNavR^iddhirlayo.agamaH .
prajApatirdishA bAhurvibhAgaH sarvato mukhaH .. 57..\\
vimochanaH suragaNo hiraNyakavachodbhavaH .
meDhrajo balachArI cha mahAchArI stutastathA .. 58..\\
sarvatUrya ninAdI cha sarvavAdya parigrahaH .
vyAlarUpo bilAvAsI hemamAlI tara~Ngavit .. 59..\\
tridashastrikAladhR^ikkarma sarvabandhavimochanaH .
bandhanastvAsurendrANA.n yudhi shatruvinAshanaH .. 60..\\
sA~NkhyaprasAdo survAsAH sarvasAdhu niShevitaH .
praskandano vibhAgashcha atulyo yaGYabhAgavit .. 61..\\
sarvAvAsaH sarvachArI durvAsA vAsavo.amaraH .
hemo hemakaro yaGYaH sarvadhArI dharottamaH .. 62..\\
lohitAkSho mahAkShashcha vijayAkSho vishAradaH .
sa~Ngraho nigrahaH kartA sarpachIranivAsanaH .. 63..\\
mukhyo.amukhyashcha dehashcha deharddhiH sarvakAmadaH .
sarvakAmaprasAdashcha subalo balarUpadhR^ik .. 64..\\
AkAshanidhi rUpashcha nipAtI uragaH khagaH .
raudrarUpo.aMshurAdityo vasu rashmiH suvarchasI .. 65..\\
vasu vego mahAvego mano vego nishAcharaH .
sarvAvAsI shriyAvAsI upadesha karo haraH .. 66..\\
munirAtmapatirloke sambhojyashcha sahasradaH .
pakShI cha pakShirUpI cha atidIpto vishAM patiH .. 67..\\
unmAdo madanAkAro arthArthakara romashaH .
vAmadevashcha vAmashcha prAgdakShiNyashcha vAmanaH .. 68..\\
siddhayogApahArI cha siddhaH sarvArthasAdhakaH .
bhikShushcha bhikShurUpashcha viShANI mR^iduravyayaH .. 69..\\
mahAseno vishAkhashcha ShaShTibhAgo gavAM patiH .
vajrahastashcha viShkambhI chamU stambhana eva cha .. 70..\\
R^iturR^itukaraH kAlo madhurmadhukaro.achalaH .
vAnaspatyo vAjaseno nityamAshramapUjitaH .. 71..\\
brahma chArI lokachArI sarvachArI suchAravit .
IshAna IshvaraH kAlo nishA chArI pinAka dhR^ik .. 72..\\
nandIshvarashcha nandI cha nandano nandivardhanaH .
bhagasyAkShi nihantA cha kAlo brahmavidA.n varaH .. 73..\\
chaturmukho mahAli~NgashchAru li~Ngastathaiva cha .
li~NgAdhyakShaH surAdhyakSho lokAdhyakSho yugAvahaH .. 74..\\
bIjAdhyakSho bIjakartA adhyAtmAnugato balaH .
itihAsa karaH kalpo gautamo.atha jaleshvaraH .. 75..\\
dambho hyadambho vaidambho vaishyo vashya karaH kaviH .
lokakartA pashupatirmahAkartA mahauShadhiH .. 76..\\
akSharaM paramaM brahmabalavA~nshakra eva cha .
nItirhyanItiH shuddhAtmA shuddho mAnyo manogatiH .. 77..\\
bahu prasAdaH svapano darpaNo.atha tvamitrajit .
vedakAraH sUtrakAro vidvAnsamaramardanaH .. 78..\\
mahAmeghanivAsI cha mahAghoro vashIkaraH .
agnijvAlo mahAjvAlo atidhUmro huto haviH .. 79..\\
vR^iShaNaH sha~Nkaro nityo varchasvI dhUmaketanaH .
nIlastathA~Ngalubdhashcha shobhano niravagrahaH .. 80..\\
svastidaH svasti bhAvashcha bhAgI bhAgakaro laghuH .
utsa~Ngashcha mahA~Ngashcha mahAgarbhaH paro yuvA .. 81..\\
kR^iShNa varNaH suvarNashcha indriyaH sarvadehinAm .
mahApAdo mahAhasto mahAkAyo mahAyashAH .. 82..\\
mahAmUrdhA mahAmAtro mahAnetro digAlayaH .
mahAdanto mahAkarNo mahAmeDhro mahAhanuH .. 83..\\
mahAnAso mahAkamburmahAgrIvaH shmashAnadhR^ik .
mahAvakShA mahorasko antarAtmA mR^igAlayaH .. 84..\\
lambano lambitauShThashcha mahAmAyaH payo nidhiH .
mahAdanto mahAdaMShTro mahAjihvo mahAmukhaH .. 85..\\
mahAnakho mahAromA mahAkesho mahAjaTaH .
asapatnaH prasAdashcha pratyayo girisAdhanaH .. 86..\\
snehano.asnehanashchaiva ajitashcha mahAmuniH .
vR^ikShAkAro vR^ikShaketuranalo vAyuvAhanaH .. 87..\\
maNDalImerudhAmA cha devadAnava darpahA .
atharvashIrShaH sAmAsya R^iksahasrAmitekShaNaH .. 88..\\
yajuH pAdabhujo guhyaH prakAsho ja~NgamastathA .
amoghArthaH prasAdashcha abhigamyaH sudarshanaH .. 89..\\
upahAra priyaH sharvaH kanakaH kA~nchanaH sthiraH .
nAbhirnandikaro bhAvyaH puShkarastha patiH sthiraH .. 90..\\
dvAdashastrAsanashchAdyo yaGYo yaGYasamAhitaH .
nakta.n kalishcha kAlashcha makaraH kAlapUjitaH .. 91..\\
sagaNo gaNakArashcha bhUtabhAvana sArathiH .
bhasma shAyI bhasma goptA bhasmabhUtastarurgaNaH .. 92..\\
agaNashchaiva lopashcha mahAtmA sarvapUjitaH .
sha~Nkustrisha~NkuH sampannaH shuchirbhUtaniShevitaH .. 93..\\
AshramasthaH kapotastho vishvakarmA patirvaraH .
shAkho vishAkhastAmrauShTho hyambujAlaH sunishchayaH .. 94..\\
kapilo.akapilaH shUra Ayushchaiva paro.aparaH .
gandharvo hyaditistArkShyaH suviGYeyaH susArathiH .. 95..\\
parashvadhAyudho deva arthakArI subAndhavaH .
tumbavINI mahAkopa UrdhvaretA jale shayaH .. 96..\\
ugro vaMshakaro vaMsho vaMshanAdo hyaninditaH .
sarvA~NgarUpo mAyAvI suhR^ido hyanilo.analaH .. 97..\\
bandhano bandhakartA cha subandhana vimochanaH .
sa yaGYAriH sa kAmArirmahAdaMShTro mahAyudhaH .. 98..\\
bAhustvaninditaH sharvaH sha~NkaraH sha~Nkaro.adhanaH .
amaresho mahAdevo vishvadevaH surArihA .. 99..\\
ahirbudhno nirR^itishcha chekitAno haristathA .
ajaikapAchcha kApAlI trisha~NkurajitaH shivaH .. 100..\\
dhanvantarirdhUmaketuH skando vaishravaNastathA .
dhAtA shakrashcha viShNushcha mitrastvaShTA dhruvo dharaH .. 101..\\
prabhAvaH sarvago vAyuraryamA savitA raviH .
udagrashcha vidhAtA cha mAndhAtA bhUtabhAvanaH .. 102..\\
ratitIrthashcha vAgmI cha sarvakAmaguNAvahaH .
padmagarbho mahAgarbhashchandra vaktro manoramaH .. 103..\\
balavAMshchopashAntashcha purANaH puNyacha~nchurI .
kuru kartA kAlarUpI kuru bhUto maheshvaraH .. 104..\\
sarvAshayo darbhashAyI sarveShAM prANinAM patiH .
devadeva mukho.asaktaH sadasatsarvaratnavit .. 105..\\
kailAsashikharAvAsI himavadgirisaMshrayaH .
kUlahArI kUlakartA bahu vidyo bahu pradaH .. 106..\\
vaNijo vardhano vR^ikSho nakulashchandanashchhadaH .
sAragrIvo mahAjatruralolashcha mahauShadhaH .. 107..\\
siddhArthakArI siddhArthashchando vyAkaraNottaraH .
si.nhanAdaH si.nhadaMShTraH si.nhagaH si.nhavAhanaH .. 108..\\
prabhAvAtmA jagatkAlastAlo lokahitastaruH .
sAra~Ngo nava chakrA~NgaH ketumAlI sabhAvanaH .. 109..\\
bhUtAlayo bhUtapatirahorAtramaninditaH .
vAhitA sarvabhUtAnAM nilayashcha vibhurbhavaH .. 110..\\
amoghaH sa.nyato hyashvo bhojanaH prANadhAraNaH .
dhR^itimAnmatimAndakShaH satkR^itashcha yugAdhipaH .. 111..\\
gopAlirgopatirgrAmo gocharma vasano haraH .
hiraNyabAhushcha tathA guhA pAlaH praveshinAm .. 112..\\
pratiShThAyI mahAharSho jitakAmo jitendriyaH .
gandhArashcha surAlashcha tapaH karma ratirdhanuH .. 113..\\
mahAgIto mahAnR^itto hyapsarogaNasevitaH .
mahAketurdhanurdhAturnaikasAnu charashchalaH .. 114..\\
AvedanIya AveshaH sarvagandhasukhAvahaH .
toraNastAraNo vAyuH paridhAvati chaikataH .. 115..\\
sa.nyogo vardhano vR^iddho mahAvR^iddho gaNAdhipaH .
nitya AtmasahAyashcha devAsurapatiH patiH .. 116..\\
yuktashcha yuktabAhushcha dvividhashcha suparvaNaH .
AShADhashcha suShADdhashcha dhruvo hari haNo haraH .. 117..\\
vapurAvartamAnebhyo vasu shreShTho mahApathaH .
shiro hArI vimarShashcha sarvalakShaNabhUShitaH .. 118..\\
akShashcha rathayogI cha sarvayogI mahAbalaH .
samAmnAyo.asamAmnAyastIrthadevo mahAratha .. 119..\\
nirjIvo jIvano mantraH shubhAkSho bahu karkashaH .
ratnaprabhUto raktA~Ngo mahArNava nipAnavit .. 120..\\
mUlo vishAlo hyamR^ito vyaktAvyaktastapo nidhiH .
ArohaNo nirohashcha shala hArI mahAtapAH .. 121..\\
senA kalpo mahAkalpo yugAyuga karo hariH .
yugarUpo mahArUpo pavano gahano nagaH .. 122..\\
nyAyanirvApaNaH pAdaH paNDito hyachalopamaH .
bahu mAlo mahAmAlaH sumAlo bahu lochanaH .. 123..\\
vistAro lavaNaH kUpaH kusumaH saphalodayaH .
vR^iShabho vR^iShabhA~NkA~Ngo maNibilvo jaTAdharaH .. 124..\\
indurvisarvaH sumukhaH suraH sarvAyudhaH sahaH .
nivedanaH sudhA jAtaH sugandhAro mahAdhanuH .. 125..\\
gandhamAlI cha bhagavAnutthAnaH sarvakarmaNAm .
manthAno bahulo bAhuH sakalaH sarvalochanaH .. 126..\\
tarastAlI karastAlI Urdhvasa.nhanano vahaH .
chhatra.n suchchhatro vikhyAtaH sarvalokAshrayo mahAn .. 127..\\
muNDo virUpo vikR^ito daNDi muNDo vikurvaNaH .
haryakShaH kakubho vajrI dIptajihvaH sahasrapAt .. 128..\\
sahasramUrdhA devendraH sarvadevamayo guruH .
sahasrabAhuH sarvA~NgaH sharaNyaH sarvalokakR^it .. 129..\\
pavitra.n trimadhurmantraH kaniShThaH kR^iShNapi~NgalaH .
brahmadaNDavinirmAtA shataghnIshatapAshadhR^ik .. 130..\\
padmagarbho mahAgarbho brahma garbho jalodbhavaH .
gabhastirbrahma kR^idbrahmA brahmavidbrAhmaNo gatiH .. 131..\\
anantarUpo naikAtmA tigmatejAH svayambhuvaH .
UrdhvagAtmA pashupatirvAtara.nhA manojavaH .. 132..\\
chandanI padmamAlAgryaH surabhyuttaraNo naraH .
karNikAramahAsragvI nIlamauliH pinAkadhR^ik .. 133..\\
umApatirumA kAnto jAhnavI dhR^igumA dhavaH .
varo varAho varado vareshaH sumahAsvanaH .. 134..\\
mahAprasAdo damanaH shatruhA shvetapi~NgalaH .
prItAtmA prayatAtmA cha sa.nyatAtmA pradhAnadhR^ik .. 135..\\
sarvapArshva sutastArkShyo dharmasAdhAraNo varaH .
charAcharAtmA sUkShmAtmA suvR^iSho govR^iSheshvaraH .. 136..\\
sAdhyarShirvasurAdityo vivasvAnsavitA mR^iDaH .
vyAsaH sarvasya sa~NkShepo vistaraH paryayo nayaH .. 137..\\
R^ituH sa.nvatsaro mAsaH pakShaH sa~NkhyA samApanaH .
kalA kAShThA lavo mAtrA muhUrto.ahaH kShapAH kShaNAH .. 138..\\
vishvakShetraM prajA bIja.n li~NgamAdyastvaninditaH .
sadasadvyaktamavyaktaM pitA mAtA pitAmahaH .. 139..\\
svargadvAraM prajA dvAraM mokShadvAra.n triviShTapam .
nirvANa.n hlAdana.n chaiva brahmalokaH parA gatiH .. 140..\\
devAsuravinirmAtA devAsuraparAyaNaH .
devAsuragururdevo devAsuranamaskR^itaH .. 141..\\
devAsuramahAmAtro devAsuragaNAshrayaH .
devAsuragaNAdhyakSho devAsuragaNAgraNIH .. 142..\\
devAtidevo devarShirdevAsuravarapradaH .
devAsureshvaro devo devAsuramaheshvaraH .. 143..\\
sarvadevamayo.achintyo devatAtmAtma sambhavaH .
udbhidastrikramo vaidyo virajo virajo.ambaraH .. 144..\\
IDyo hastI suravyAghro deva si.nho nararShabhaH .
vibudhAgra varaH shreShThaH sarvadevottamottamaH .. 145..\\
prayuktaH shobhano varja IshAnaH prabhuravyayaH .
guruH kAnto nijaH sargaH pavitraH sarvavAhanaH .. 146..\\
shR^i~NgI shR^i~Ngapriyo babhrU rAjarAjo nirAmayaH .
abhirAmaH suragaNo virAmaH sarvasAdhanaH .. 147..\\
lalATAkSho vishvadeho hariNo brahma varchasaH .
sthAvarANAM patishchaiva niyamendriyavardhanaH .. 148..\\
siddhArthaH sarvabhUtArtho.achintyaH satyavrataH shuchiH .
vratAdhipaH paraM brahma muktAnAM paramA gatiH .. 149..\\
vimukto muktatejAshcha shrImA~nshrIvardhano jagat .
yathA pradhAnaM bhagavAniti bhaktyA stuto mayA .. 150..\\
yaM na brahmAdayo devA viduryaM na maharShayaH .
ta.n stavyamarchyaM vandya.n cha kaH stoShyati jagatpatim .. 151..\\
bhaktimeva puraskR^itya mayA yaGYapatirvasuH .
tato.abhyanuGYAM prApyaiva stuto matimatA.n varaH .. 152..\\
shivamebhiH stuvandevaM nAmabhiH puShTivardhanaiH .
nityayuktaH shuchirbhUtvA prApnotyAtmAnamAtmanA .. 153..\\
etaddhi paramaM brahma svaya.n gIta.n svayambhuvA .
R^iShayashchaiva devAsh cha stuvantyetena tatparam .. 154..\\
stUyamAno mahAdevaH prIyate chAtmanAmabhiH .
bhaktAnukampI bhagavAnAtmasa.nsthAnkaroti tAn .. 155..\\
tathaiva cha manuShyeShu ye manuShyAH pradhAnataH .
AstikAH shraddadhAnAshcha bahubhirjanmabhiH stavaiH .. 156..\\
jAgratashcha svapantashcha vrajantaH pathi sa.nsthitAH .
stuvanti stUyamAnAshcha tuShyanti cha ramanti cha .
janma koTisahasreShu nAnA sa.nsArayoniShu .. 157..\\
jantorvishuddhapApasya bhave bhaktiH prajAyate .
utpannA cha bhave bhaktirananyA sarvabhAvataH .. 158..\\
kAraNaM bhAvita.n tasya sarvamuktasya sarvataH .
etaddeveShu duShprApaM manuShyeShu na labhyate .. 159..\\
nirvighnA nishchalA rudre bhaktiravyabhichAriNI .
tasyaiva cha prasAdena bhaktirutpadyate nR^iNAm .
yayA yAnti parA.n siddhi.n tadbhAvagatachetasaH .. 160..\\
ye sarvabhAvopagatAH paratvenAbhavannarAH .
prapanna vatsalo devaH sa.nsArAttAnsamuddharet .. 161..\\
evamanye na kurvanti devAH sa.nsAramochanam .
manuShyANAM mahAdevAdanyatrApi tapobalAt .. 162..\\
iti tenendra kalpena bhagavAnsadasatpatiH .
kR^itti vAsAH stutaH kR^iShNa taNDinA shuddhabuddhinA .. 163..\\
stavametaM bhagavato brahmA svayamadhArayat .
brahmA provAcha shakrAya shakraH provAcha mR^ityave .. 164..\\
mR^ityuH provAcha rudrANA.n rudrebhyastaNDimAgamat .
mahatA tapasA prAptastaNDinA brahma sadmani .. 165..\\
taNDiH provAcha shukrAya gautamAyAha bhArgavaH .
vaivasvatAya manave gautamaH prAha mAdhava .. 166..\\
nArAyaNAya sAdhyAya manuriShTAya dhImate .
yamAya prAha bhagavAnsAdhyo nArAyaNo.achyutaH .. 167..\\
nAchiketAya bhagavAnAha vaivasvato yamaH .
mArkaNDeyAya vArShNeya nAchiketo.abhyabhAShata .. 168..\\
mArkaNDeyAnmayA prAptaM niyamena janArdana .
tavApyahamamitraghna stava.n dadmyadya vishrutam .
svargyamArogyamAyuShya.n dhanyaM balyaM tathaiva cha .. 169..\\
na tasya vighna.n kurvanti dAnavA yakSharAkShasAH .
pishAchA yAtudhAnAshcha guhyakA bhujagA api .. 170..\\
yaH paTheta shuchirbhUtvA brahma chArI jitendriyaH .
abhagna yogo varSha.n tu so.ashvamedha phala.n labhet .. 171..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 18}
v
mahAyogI tataH prAha kR^iShNadvaipAyano muniH .
paThasva putra bhadra.n te prIyatAM te maheshvaraH .. 1..\\
purA putra mayA merau tapyatA parama.n tapaH .
putra hetormahArAja stava eSho.anukIrtitaH .. 2..\\
labdhavAnasmi tAnkAmAnaha.n vai pANDunandana .
tathA tvamapi sharvAddhi sarvAnkAmAnavApsyasi .. 3..\\
chatuH shIrShastataH prAha shakrasya dayitaH sakhA .
AlambayAna ityeva vishrutaH karuNAtmakaH .. 4..\\
mayA gokarNamAsAdya tapastaptvA shata.n samAH .
ayonijAnA.n dAntAnAM dharmaGYAnA.n suvarchasAm .. 5..\\
ajarANAmaduHkhAnA.n shatavarSha sahasriNAm .
labdhaM putrashata.n sharvAtpurA pANDunR^ipAtmaja .. 6..\\
vAlmIkishchApi bhagavAnyudhiShThiramabhAShata .
vivAde sAmni munibhirbrahmaghno vai bhavAniti .
uktaH kShaNena chAviShTastenAdharmeNa bhArata .. 7..\\
so.ahamIshAnamanaghamastauSha.n sharaNa.n gataH .
muktashchAsmyavashaH pApAttato duHkhavinAshanaH .
Aha mA.n tripuraghno vai yashaste.agryaM bhaviShyati .. 8..\\
jAmadagnyashcha kaunteyamAha dharmabhR^itA.n varaH .
R^iShimadhye sthitastAta tapanniva vibhAvasuH .. 9..\\
pitR^ivipra vadhenAhamArto vai pANDavAgraja .
shuchirbhUtvA mahAdeva.n gatavA~nsharaNaM nR^ipa .. 10..\\
nAmabhishchAstuva.n devaM tatastuShTo.abhavadbhavaH .
parashu.n cha dadau devo divyAnyastrANi chaiva me .. 11..\\
pApaM na bhavitA te.adya ajeyashcha bhaviShyasi .
na te prabhavitA mR^ityuryashasvI cha bhaviShyasi .. 12..\\
Aha mAM bhagavAneva.n shikhaNDI shiva vigrahaH .
yadavApta.n cha me sarvaM prasAdAttasya dhImataH .. 13..\\
asito devalashchaiva prAha pANDusutaM nR^ipam .
shApAchchhakrasya kaunteya chito dharmo.anashanmama .
tanme dharma.n yashashchAgryamAyushchaivAdadadbhavaH .. 14..\\
R^iShirgR^itsamado nAma shakrasya dayitaH sakhA .
prAhAjamIDhaM bhagavAnbR^ihaspatisamadyutiH .. 15..\\
vasiShTho nAma bhagavAMshchAkShuShasya manoH sutaH .
shatakratorachintyasya satre varShasahasrike .
vartamAne.abravIdvAkya.n sAmni hyuchchArite mayA .. 16..\\
rathantara.n dvijashreShTha na samyagiti vartate .
samIkShasva punarbuddhyA harSha.n tyaktvA dvijottama .
ayaGYa vAhinaM pApamakArShIstva.n sudurmate .. 17..\\
evamuktvA mahAkrodhAtprAha ruShTaH punarvachaH .
praGYayA rahito duHkhI nityaM bhIto vanecharaH .
dashavarShasahasrANi dashAShTau cha shatAni cha .. 18..\\
naShTapAnIya yavase mR^igairanyaish cha varjite .
ayaGYIya drume deshe rurusi.nhaniShevite .
bhavitA tvaM mR^igaH krUro mahAduHkhasamanvitaH .. 19..\\
tasya vAkyasya nidhane pArtha jAto hyahaM mR^igaH .
tato mA.n sharaNaM prAptaM prAha yogI maheshvaraH .. 20..\\
ajarashchAmarashchaiva bhavitA duHkhavarjitaH .
sAmya.n samastu te saukhyaM yuvayorvardhatA.n kratuH .. 21..\\
anugrahAnevameSha karoti bhavagAnvibhuH .
para.n dhAtA vidhAtA cha sukhaduHkhe cha sarvadA .. 22..\\
achintya eSha bhagavAnkarmaNA manasA girA .
na me tAta yudhi shreShTha vidyayA paNDitaH samaH .. 23..\\
jaigiisavya
mamAShTa guNamaishvarya.n dattaM bhagavatA purA .
yatnenAlpena balinA vArANasyA.n yudhiShThira .. 24..\\
gaargya
chatuHShaShTya~NgamadadAtkAlaGYAnaM mamAdbhutam .
sarasvatyAstaTe tuShTo mano yaGYena pANTava .. 25..\\
tulyaM mama sahasra.n tu sutAnAM brahmavAdinAm .
Ayushchaiva saputrasya sa.nvatsarashatAyutam .. 26..\\
paraazara
prasAdyAhaM purA sharvaM manasAchintayaM nR^ipa .
mahAtapA mahAtejA mahAyogI mahAyashAH .
veda vyAsaH shriyAvAso brahmaNyaH karuNAtmakaH .. 27..\\
api nAmepShitaH putro mama syAdvai maheshvarAt .
iti matvA hR^idi mataM prAha mA.n surasattamaH .. 28..\\
mayi sambhavatastasya phalAtkR^iShNo bhaviShyati .
sAvarNasya manoH sarge saptarShishcha bhaviShyati .. 29..\\
vedAnA.n cha sa vai vyastA kuruvaMshakarastathA .
itihAsasya kartA cha putraste jagato hitaH .. 30..\\
bhaviShyati mahendrasya dayitaH sa mahAmuniH .
ajarashchAmarashchaiva parAshara sutastava .. 31..\\
evamuktvA sa bhagavA.nstatraivAntaradhIyata .
yudhiShThira mahAyogI vIryavAnakShato.avyayaH .. 32..\\
maandavya
achaurashchaura sha~NkAyA.n shUle bhinno hyahaM yadA .
tatrasthena stuto devaH prAha mA.n vai maheshvaraH .. 33..\\
mokShaM prApsyasi shullAchcha jIviShyasi samArbudam .
rujA shUlakR^itA chaiva na te vipra bhaviShyati .
AdhibhirvyAdhibhishchaiva varjitastvaM bhaviShyasi .. 34..\\
pAdAchchaturthAtsambhUta AtmA yasmAnmune tava .
tvaM bhaviShyasyanupamo janma vai saphala.n kuru .. 35..\\
tIrthAbhiSheka.n saphala.n tvamavighnena chApsyasi .
svarga.n chaivAkShaya.n vipra vidadhAmi tavorjitam .. 36..\\
evamuktvA tu bhagavAnvareNyo vR^iShavAhanaH .
maheshvaro mahArAja kR^itti vAsA mahAdyutiH .
sagaNo daivatashreShThastatraivAntaradhIyata .. 37..\\
gaalava
vishvAmitrAbhyanuGYAto hyahaM pitaramAgataH .
abravInmA.n tato mAtA duHkhitA rudatI bhR^isham .. 38..\\
kaushikenAbhyanuGYAtaM putra.n veda vibhUShitam .
na tAta taruNa.n dAntaM pitA tvAM pashyate.anagha .. 39..\\
shrutvA jananyA vachanaM nirAsho guru darshane .
niyatAtmA mahAdevamapashya.n so.abravIchcha mAm .. 40..\\
pitA mAtA cha te tva.n cha putra mR^ityuvivarjitAH .
bhaviShyatha visha kShipra.n draShTAsi pitaraM kShaye .. 41..\\
anuGYAto bhagavatA gR^iha.n gatvA yudhiShThira .
apashyaM pitara.n tAta iShTiM kR^itvA viniHsR^itam .. 42..\\
upaspR^ishya gR^ihItvedhma.n kushAMshcha sharaNAdgurUn .
tAnvisR^ijya cha mAM prAha pitA sAsrAvilekShaNaH .. 43..\\
praNamantaM pariShvajya mUrdhni chAghrAya pANDava .
diShTyA dR^iShTo.asi me putrakR^itavidya ihAgataH .. 44..\\
v
etAnyatyadbhutAnyeva karmANyatha mahAtmanaH .
proktAni munibhiH shrutvA vismayAmAsa pANDavaH .. 45..\\
tataH kR^iShNo.abravIdvAkyaM punarmatimatA.n varaH .
yudhiShThira.n dharmanityaM puruhUtamiveshvaraH .. 46..\\
AdityachandrAvanilAnalau cha
dyaurbhUmirApo vasavo.atha vishve .
dhAtAryamA shukravR^ihaspatI cha
rudrAH sa sAdhyA varuNo vittagopaH .. 47..\\
brahmA shakro mAruto brahmasatyaM
vedA yaGYA dakShiNA veda vAhAH .
somo yaShTA yachcha havya.n havish cha
rakShA dIkShAniyamA ye cha ke chit .. 48..\\
svAhA vaShaDbrAhmaNAH saurabheyA
dharma.n chakraM kAlachakraM charaM cha .
yasho damo buddhimatI sthitish cha
shubhAshubhaM munayash chaiva sapta .. 49..\\
agryA buddhirmanasA darshane cha
sparshe siddhiH karmaNA.n yA cha siddhiH .
gaNA devAnAmUShmapAH somapAsh cha
lekhAH suyAmAstuShitA brahma kAyAH .. 50..\\
AbhAsvarA gandhapA dR^iShTipAsh cha
vAchA viruddhAshcha mano viruddhAH .
shuddhAshcha nirvANaratAshcha devAH
sparshAshanA darshapA AjyapAsh cha .. 51..\\
chintA gatA ye cha deveShu mukhyA
ye chApyanye devatAshchAjamIDha .
suparNagandharvapishAchadAnavA
yakShAstathA pannagAshchAraNAsh cha .. 52..\\
sUkShma.n sthUlaM mR^idu yachchApyasUkShmaM
sukha.n duHkha.n sukhaduHkhAntaraM cha .
sA~Nkhya.n yogaM yatparANAM para.n cha
sharvAjjAta.n viddhi yatkIrtitaM me .. 53..\\
tatsambhUtA bhUtakR^ito vareNyAH
sarve devA bhuvanasyAsya gopAH .
AvishyemA.n dharaNI.n ye.abhyarakShan
purAtanI.n tasya devasya sR^iShTim .. 54..\\
vichinvantaM manasA toShTuvImi
ki.n chittattvaM prANahetornato.asmi .
dadAtu devaH sa varAniheShTAn
abhiShTuto naH prabhuravyayaH sadA .. 55..\\
ima.n stavaM saMniyamyendriyANi
shuchirbhUtvA yaH puruShaH paTheta .
abhagna yogo niyato.abdamekaM
sa prApnuyAdashvamedhe phala.n yat .. 56..\\
vedAnkR^itsnAnbrAhmaNaH prApnuyAchcha
jayedrAjA pR^ithivI.n chApi kR^itsnAm .
vaishyo lAbhaM prApnuyAnnaipuNa.n cha
shUdro gatiM pretya tathA sukha.n cha .. 57..\\
stavarAjamima.n kR^itvA rudrAya dadhire manaH .
sarvadoShApahaM puNyaM pavitra.n cha yashasvinam .. 58..\\
yAvantyasya sharIreShu romakUpANi bhArata .
tAvadvarShasahasrANi svarge vasati mAnavaH .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 19}
y
yadida.n sahadharmeti prochyate bharatarShabha .
pANigrahaNa kAle tu strINAmetatkatha.n smR^itam .. 1..\\
ArSha eSha bhaveddharmaH prAjApatyo.atha vAsuraH .
yadetatsahadharmeti pUrvamuktaM maharShibhiH .. 2..\\
sandehaH sumahAneSha viruddha iti me matiH .
iha yaH sahadharmo vai pretyAya.n vihitaH kva nu .. 3..\\
svarge mR^itAnAM bhavati sahadharmaH pitAmaha .
pUrvamekastu mriyate kva chaikastiShThate vada .. 4..\\
nAnA karmaphalopetA nAnA karma nivAsinaH .
nAnA nirayaniShThAntA mAnuShA bahavo yadA .. 5..\\
anR^itAH striya ityeva.n sUtrakAro vyavasyati .
yadAnR^itAH striyAstAta sahadharmaH kutaH smR^itaH .. 6..\\
anR^itAH striya ityeva.n vedeShvapi hi paThyate .
dharmo.ayaM paurvikI sa~nj~nA upachAraH kriyAvidhiH .. 7..\\
gahvaraM pratibhAtyetna mama chintayato.anisham .
niH sandehamida.n sarvaM pitAmaha yathA shrutiH .. 8..\\
yadetadyAdR^isha.n chaitadyathA chaitatpravartitam .
nikhilena mahAprAGYa bhavAnetadbravItu me .. 9..\\
bh
atApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
aShTAvakrasya sa.nvAda.n dishayA saha bhArata .. 10..\\
niveShTu kAmastu purA aShTAvakro mahAtapAH .
R^iSheratha vadAnyasya kanyA.n vavre mahAtmanaH .. 11..\\
suprabhAM nAma vai nAmnA rUpeNApratimAM bhuvi .
guNaprabarhA.n shIlena sAdhvI.n chAritrashobhanAm .. 12..\\
sA tasya dR^iShTvaiva mano jahAra shubhalochanA .
vanarAjI yathA chitrA vasante kusumAchitA .. 13..\\
R^iShistamAha deyA me sutA tubhya.n shR^iNuShva me .
gachchha tAvaddishaM puNyAmuttarA.n drakShyase tataH .. 14..\\
a
ki.n draShTavyaM mayA tatra vaktumarhati me bhavAn .
tathedAnIM mayA kArya.n yathA vakShyati mAM bhavAn .. 15..\\
v
dhanada.n samatikramya himavanta.n tathaiva cha .
rudrasyAyatana.n dR^iShTvA siddhachAraNasevitam .. 16..\\
prahR^iShTaiH pArShadairjuShTaM nR^ityadbhirvividhAnanaiH .
divyA~NgarAgaiH paishAchairvanyairnAnAvidhairtathA .. 17..\\
pANitAlasatAlaishcha shamyA tAlaiH samaistathA .
samprahR^iShTaiH pranR^ityadbhiH sharvastatra niShevyate .. 18..\\
iShTa.n kila girau sthAnaM taddivyamanushushruma .
nitya.n saMnihito devastathA pAriShadAH shubhAH .. 19..\\
tatra devyA tapastapta.n sha~NkarArthaM sudushcharam .
atastadiShTa.n devasya tathomAyA iti shrutiH .. 20..\\
tatra kUpo mahAnpArshve devasyottaratastathA .
R^itavaH kAlarAtrishcha ye divyA ye cha mAnuShAH .. 21..\\
sarve devamupAsante rUpiNaH kila tatra ha .
tadatikramya bhavana.n tvayA yAtavyameva hi .. 22..\\
tato nIla.n valoddesha.n drakShyase meghasaMnibham .
ramaNIyaM manogrAhi tatra drakShyasi vai striyam .. 23..\\
tapasviNIM mahAbhAgA.n vR^iddhA.n dIkShAmanuShThitAm .
draShTavyA sA tvayA tatra sampUjyA chaiva yatnataH .. 24..\\
tA.n dR^iShTvA vinivR^ittastvaM tataH pANiM grahIShyasi .
yadyeSha samayaH satyaH sAdhyatA.n tatra gamyatAm .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 20}
tathAstu sAdhayiShyAmi tatra yAsyAmyasaMshayam .
yatra tva.n vadase sAdho bhavAnbhavatu satyavAk .. 1..\\
bh
tato.agachchhatsa bhagavAnuttarAmuttamA.n disham .
himavanta.n girishreShTha.n siddhachAraNasevitam .. 2..\\
sa gatvA dvija shArdUlo himavantaM mahAgirim .
abhyagachchhannadIM puNyAM bAhudA.n dharmadAyinIm .. 3..\\
ashoke vimale tIrthe snAtvA tarpya cha devatAH .
tatra vAsAya shayane kaushye sukhamuvAsa ha .. 4..\\
tato rAtryA.n vyatItAyAM prAtarutthAya sa dvijaH .
snAtvA prAdushchakArAgni.n hutvA chaiva vidhAnatha .. 5..\\
rudrANI kUpamAsAdya hrade tatra samAshvasat .
vishrAntashchcha samutthAya kailAsamabhito yayau .. 6..\\
so.apashyatkA~nchanadvAra.n dIpyamAnamiva shriyA .
mandAkinI.n cha nalinIM dhanadasya mahAtmanaH .. 7..\\
atha te rAkShasAH sarve ye.abhirakShanti padminIm .
pratyutthitA bhagavantaM maNibhadra purogamAH .. 8..\\
sa tAnpratyarchayAmAsa rAkShasAnbhImavikramAn .
nivedayata mA.n kShipraM dhanadAyeti chAbravIt .. 9..\\
te rAkShasAstadA rAjanbhagavantamathAbruvan .
asau vaishvaraNo rAjA svayamAyAti te.antikam .. 10..\\
vidito bhagavAnasya kAryamAgamane cha yat .
pashyaina.n tvaM mahAbhAgaM jvalantamiva tejasA .. 11..\\
tato vaishravaNo.abhyetya aShTAvakramaninditam .
vidhivatkushalaM pR^iShTvA tato brahmarShimabravIt .. 12..\\
sukhaM prApto bhavAnkachchitki.n vA mattashchikIrShasi .
brUhi sarva.n kariShyAmi yanmAM tva.n vakShyasi dvija .. 13..\\
bhavanaM pravisha tvaM me yathA kAmadvijottama .
satkR^itaH kR^itakAryashcha bhavAnyAsyatyavighnataH .. 14..\\
prAvishadbhavana.n svaM vai gR^ihItvA ta.n dvijottamam .
Asana.n sva.n dadau chaiva pAdyamarghyaM tathaiva cha .. 15..\\
athopaviShTayostatra maNibhadra purogamAH .
niShedustatra kauberA yakShagandharvarAkShasAH .. 16..\\
tatasteShAM niShaNNAnA.n dhanado vAkyamabravIt .
bhavachchhanda.n samAGYAya nR^ityerannapsarogaNAH .. 17..\\
AtithyaM parama.n kArya.n shushrUShA bhavatastathA .
sa.nvartatAmityuvAcha munirmadhurayA girA .. 18..\\
athorvarA mishrakeshI rambhA chaivorvashI tathA .
alambusA ghR^itAchI cha chitrA chitrA~NgadA ruchiH .. 19..\\
manoharA sukeshI cha sumukhI hAsinI prabhA .
vidyutA prashamA dAntA vidyotA ratireva cha .. 20..\\
etAshchAnyAshcha vai bahvyaH pranR^ittApsarasaH shubhAH .
avAdayaMshcha gandharvA vAdyAni vividhAni cha .. 21..\\
atha pravR^itte gandharve divye R^iShirupAvasat .
divya.n sa.nvatsara.n tatra ramanvai sumahAtapAH .. 22..\\
tato vaishravaNo rAjA bhagavantamuvAcha ha .
sAgraH sa.nvatsaro yAtastava vipreha pashyataH .. 23..\\
hAryo.aya.n viShayo brahmangAndharvo nAma nAmataH .
chhandato vartatA.n vipra yathA vadati vA bhavAn .. 24..\\
atithiH pUjanIyastvamida.n cha bhavato gR^iham .
sarvamAGYApyatAmAshu paravanto vaya.n tvayi .. 25..\\
atha vaishravaNaM prIto bhagavAnpratyabhAShata .
archito.asmi yathAnyAya.n gamiShyAmi dhaneshvara .. 26..\\
prIto.asmi sadR^isha.n chaiva tava sarvaM dhanAdhipa .
tava prasAdAdbhagavanmaharSheshcha mahAtmanaH .
niyogAdadya yAsyAmi vR^iddhimAnR^iddhimAnbhava .. 27..\\
atha niShkramya bhagavAnprayayAvuttarA mukhaH .
kailAsaM mandara.n haimaM sarvAnanuchachAra ha .. 28..\\
tAnatItya mahAshailAnkairAta.n sthAnamuttamam .
pradakShiNa.n tatashchakre prayataH shirasA naman .
dharaNImavatIryAtha pUtAtmAsau tadAbhavat .. 29..\\
sa taM pradakShiNa.n kR^itvA triH shailaM chottarA mukhaH .
samena bhUmibhAgena yayau prItipuraskR^itaH .. 30..\\
tato.apara.n vanoddeshaM ramaNIyamapashyata .
sarvartubhirmUlaphalaiH pakShibhish cha samanvitam .
ramaNIyairvanoddeshaistatra tatra vibhUShitam .. 31..\\
tatrAshramapada.n divyaM dadarsha bhavagAnatha .
shailAMshcha vividhAkArAnkA~nchanAnratnabhUShitAn .
maNibhUmau niviShTAshcha puShkariNyastathaiva cha .. 32..\\
anyAnyapi suramyANi dadarsha subahUnyatha .
bhR^isha.n tasya mano reme maharSherbhAvitAtmanaH .. 33..\\
sa tatra kA~nchana.n divya.n sarvaratnamayaM gR^iham .
dadarshAdbhutasa~NkAsha.n dhanadasya gR^ihAdvaram .. 34..\\
mahAnto yatra vividhAH prAsAdAH parvatopamAH .
vimAnAni cha ramyANi ratnAni vividhAni cha .. 35..\\
mandArapuShpaiH sa~NkIrNA tathA mandAkinI nadI .
svayamprabhAshcha maNayo vajrairbhUmishcha bhUShitA .. 36..\\
nAnAvidhaishcha bhavanairvichitramaNitoraNaiH .
muktAjAlaparikShiptairmaNiratnavibhUShitaiH .
mano dR^iShTiharai ramyaiH sarvataH sa.nvR^ita.n shubhaiH .. 37..\\
R^iShiH samantato.apashyattatra tatra manoramam .
tato.abhavattasya chintA kva me vAso bhavediti .. 38..\\
atha dvAra.n samabhito gatvA sthitvA tato.abravIt .
atithiM mAmanuprAptamanujAnantu ye.atra vai .. 39..\\
atha kanyA parivR^itA gR^ihAttasmAdviniHsR^itAH .
nAnArUpAH sapta vibho kanyA sarvA manoharAH .. 40..\\
yA.n yAmapashyatkanyAM sa sA sA tasya mano.aharat .
nAshaknuvaddhArayituM mano.athAsyAvasIdati .. 41..\\
tato dhR^itiH samutpannA tasya viprasya dhImataH .
atha taM pramadAH prAhurbhagavAnpravishatviti .. 42..\\
sa cha tAsA.n surUpANA.n tasyaiva bhavanasya cha .. 43..\\
kautUhalasamAviShTaH pravivesha gR^iha.n dvijaH .
tatrApashyajjarA yuktAmarajo.ambaradhAriNIm .
vR^iddhAM parya~NkamAsInA.n sarvAbharaNabhUShitAm .. 44..\\
svastIti chAtha tenoktA sA strI pratyavadattadA .
pratyutthAya cha ta.n vipramAsyatAmityuvAcha ha .. 45..\\
a
sarvAH svAnAlayAnyAntu ekA mAmupatiShThatu .
supraGYAtA suprashAntA sheShA gachchhantu chchhandataH .. 46..\\
tataH pradakShiNIkR^itya kanyAstAstamR^iShi.n tadA .
nirAkrAmangR^ihAttasmAtsA vR^iddhAtha vyatiShThata .. 47..\\
atha tA.n sa.nvishanprAha shayane bhAsvare tadA .
tvayApi supyatAM bhadre rajanI hyativartate .. 48..\\
sa.nlApAttena vipreNa tathA sA tatra bhAShitA .
dvitIye shayane divye sa.nvivesha mahAprabhe .. 49..\\
atha sA vepamAnA~NgI nimitta.n shItaja.n tadA .
vyapadishya maharShervai shayana.n chAdhyarohata .. 50..\\
svAgata.n svAgatenAstu bhagavA.nstAmabhAShata .
sopAgUhadbhujAbhyA.n tu R^iShiM prItyA nararShabha .. 51..\\
nirvikAramR^iShi.n chApi kAShThakuDyopamaM tadA .
duHkhitA prekShya sa~njalpamakArShIdR^iShiNA saha .. 52..\\
brahmanna kAmakAro.asti strINAM puruShato dhR^itiH .
kAmena mohitA chAha.n tvAM bhajantIM bhajasva mAm .. 53..\\
prahR^iShTo bhava viprarShe samAgachchha mayA saha .
upagUha cha mA.n vipra kAmArtAhaM bhR^isha.n tvayi .. 54..\\
etaddhi tava dharmAtma.nstapasaH pUjyate phalam .
prArthita.n darshanAdeva bhajamAnAM bhajasva mAm .. 55..\\
sadya cheda.n vana.n chedaM yachchAnyadapi pashyasi .
prabhutva.n tava sarvatra mayi chaiva na saMshayaH .. 56..\\
sarvAnkAmAnvidhAsyAmi ramasva sahito mayA .
ramaNIye vane vipra sarvakAmaphalaprade .. 57..\\
tvadvashAhaM bhaviShyAmi ra.nsyase cha mayA saha .
sarvAnkAmAnupAshnAno ye divyA ye cha mAnuShAH .. 58..\\
nAtaH para.n hi nArINA.n kAryaM kiM chana vidyate .
yathA puruShasa.nsargaH parametaddhi naH phalam .. 59..\\
Atmachhandena vartante nAryo manmatha choditAH .
na cha dahyanti gachchhantyaH sutaptairapi pA.nsubhiH .. 60..\\
a
paradArAnahaM bhadre na gachchheya.n kathaM chana .
dUShita.n dharmashAstreShu paradArAbhimarshanam .. 61..\\
bhadre niveShTu kAmaM mA.n viddhi satyena vai shape .
viShayeShvanabhiGYo.aha.n dharmArthaM kila santatiH .. 62..\\
eva.n lokAngamiShyAmi putrairiti na saMshayaH .
bhadre dharma.n vijAnIShva GYAtvA choparamasva ha .. 63..\\
strii
nAnilo.agnirna varuNo na chAnye tridashA dvija .
priyAH strINA.n yathA kAmo ratishIlA hi yoShitaH .. 64..\\
sahasraikA yatA nArI prApnotIha kadA chana .
tathA shatasahasreShu yadi kA chitpativratA .. 65..\\
naitA jAnanti pitaraM na kulaM na cha mAtaram .
na bhrAtR^Inna cha bhartAraM na putrAnna cha devarAn .. 66..\\
lIlAyantyaH kula.n ghnanti kulAnIva saridvarAH .
doShAMshcha mandAnmandAsu prajApatirabhAShata .. 67..\\
bh
tataH sa R^iShirekAgrastA.n striyaM pratyabhAShata .
AsyatA.n ruchira.n chhandaH kiM vA kAryaM bravIhi me .. 68..\\
sA strI provAcha bhagavandrakShyase deshakAlataH .
vasa tAvanmahAprAGYa kR^itakR^ityo gamiShyasi .. 69..\\
brahmarShistAmathovAcha sa tatheti yudhiShThira .
vatsye.aha.n yAvadutsAho bhavatyA nAtra saMshayaH .. 70..\\
atharShirabhisamprekShya striya.n tAM jarayAnvitAm .
chintAM paramikAM bheje santapta iva chAbhavat .. 71..\\
yadyada~Nga.n hi so.apashyattasyA viprarShabhastadA .
nAramattatra tatrAsya dR^iShTI rUpaparAjitA .. 72..\\
devateya.n gR^ihasyAsya shApAnnUna.n virUpitA .
asyAshcha kAraNa.n vettuM na yuktaM sahasA mayA .. 73..\\
iti chintA viShaktasya tamartha.n GYAtumichchhataH .
vyagamattadahaH sheShaM manasA vyAkulena tu .. 74..\\
atha sA strI tadovAcha bhagavanpashya vai raveH .
rUpa.n sandhyAbhrasa.nyukta.n kimupasthApyatAM tava .. 75..\\
sa uvAcha tadA tA.n strIM snAnodakamihAnaya .
upAsiShye tataH sandhyA.n vAgyato niyatendriyaH .. 76..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 21}
bh
atha sA strI tamuktvA tu vipramevaM bhavatviti .
taila.n divyamupAdAya snAnashATImupAnayat .. 1..\\
anuGYAtA cha muninA sA strI tena mahAtmanA .
athAsya tailenA~NgAni sarvANyevAbhyamR^ikShayat .. 2..\\
shanaishchotsAditastatra snAnashAlAmupAgamat .
bhadrAsana.n tatashchitramR^iShiranvAvishannavam .. 3..\\
athopaviShTashcha yadA tasminbhadrAsane tadA .
snApayAmAsa shanakaistamR^iShi.n sukhahastavat .
divya.n cha vidhivachchakre sopachAraM munestadA .. 4..\\
sa tena susukhoShNena tasyA hastasukhena cha .
vyatItA.n rajanI.n kR^itsnAM nAjAnAtsa mahAvrataH .. 5..\\
tata utthAya sa munistadA paramavismitaH .
pUrvasyA.n dishi sUryaM cha so.apashyaduditaM divi .. 6..\\
tasya buddhiriya.n kiM nu mohastattvamidaM bhavet .
athopAsya sahasrAMshu.n kiM karomItyuvAcha tAm .. 7..\\
sA chAmR^itarasaprakhyamR^iSherannamupAharat .
tasya svAdutayAnnasya na prabhUta.n chakAra saH .
vyagamachchApyahaH sheSha.n tataH sandhyAgamatpunaH .. 8..\\
atha strI bhagavanta.n sA supyatAm ityachodayat .
tatrai vai shayane divye tasya tasyAsh cha kalpite .. 9..\\
a
na bhadre paradAreShu mano me samprasajjati .
uttiShTha bhadre bhadra.n te svapa vai viramasva cha .. 10..\\
bh
sA tadA tena vipreNa tathA dhR^ityA nivartitA .
svatantrAsmItyuvAchainaM na dharmachchhalamasti te .. 11..\\
a
nAsti svatantratA strINAmasvatantrA hi yoShitaH .
prajApatimata.n hyetanna strI svAtantryamarhati .. 12..\\
strii
bAdhate maithuna.n vipra mama bhakti.n cha pashya vai .
adharmaM prApsyase vipra yanmA.n tvaM nAbhinandasi .. 13..\\
a
haranti doShajAtAni nara.n jAta.n yathechchhakam .
prabhavAmi sadA dhR^ityA bhadre sva.n shayanaM vraja .. 14..\\
strii
shirasA praName vipra prasAda.n kartumarhasi .
bhUmau nipatamAnAyAH sharaNaM bhava me.anagha .. 15..\\
yadi vA doShajAta.n tvaM paradAreShu pashyasi .
AtmAna.n sparshayAmyadya pANi.n gR^ihNIShva me dvija .. 16..\\
na doSho bhavitA chaiva satyenaitadbravImyaham .
svatantrAM mA.n vijAnIhi yo.adharmaH so.astu vai mayi .. 17..\\
a
svatantrA tva.n kathaM bhadre brUhi kAraNamatra vai .
nAsti loke hi kA chitstrI yA vai svAtantryamarhati .. 18..\\
pitA rakShati kaumAre bhartA rakShati yauvane .
putrAshcha sthavirI bhAve na strI svAtantryamarhati .. 19..\\
strii
kaumAraM brahmacharyaM me kanyaivAsmi na saMshayaH .
kuru mA vimati.n vipra shraddhAM vijahi mA mama .. 20..\\
a
yathA mama tathA tubhya.n yathA tava tathA mama .
jiGYAseyamR^iShestasya vighnaH satyaM nu kiM bhavet .. 21..\\
AshcharyaM parama.n hIda.n kiM nu shreyo hi me bhavet .
divyAbharaNavastrA hi kanyeyaM mAmupasthitA .. 22..\\
ki.n tvasyAH parama.n rUpaM jIrNamAsItkathaM punaH .
kanyA rUpamihAdyaiva kimihAtrottaraM bhavet .. 23..\\
yathA prara.n shaktidhR^iterna vyutthAsye katha.n chana .
na rochaye hi vyutthAna.n dhR^ityaiva.n sAdhayAmyaham .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 22}
y
na bibheti katha.n sA strI shApasya paramadyuteH .
kathaM nivR^itto bhagavA.nstadbhavAnprabravItu me .. 1..\\
bh
aShTAvakro.anvapR^ichchhattA.n rUpaM vikuruShe katham .
na chAnR^ita.n te vaktavyaM brUhi brAhmaNa kAmyayA .. 2..\\
strii
dyAvApR^ithivI mAtraiShA kAmyA brAhmaNasattama .
shR^iNuShvAvahitaH sarva.n yadidaM satyavikrama .. 3..\\
uttarAM mA.n disha.n viddhi dR^iShTaM strIchApalaM cha te .
avyutthAnena te lokA jitAH satyaparAkrama .. 4..\\
jiGYAseyaM prayuktA me sthirI kartu.n tavAnagha .
sthavirANAmapi strINAM bAdhate maithuna jvaraH .. 5..\\
tuShTaH pitA mahaste.adya tathA devAH sa vAsavAH .
sa tva yena cha kAryeNa samprApto bhagavAniha .. 6..\\
preShitastena vipreNa kanyApitrA dvijarShabha .
tavopadesha.n kartu.n vai tachcha sarvaM kR^itaM mayA .. 7..\\
kShemI gamiShyasi gR^ihA~nshramashcha na bhaviShyati .
kanyAM prApsyasi tA.n vipra putriNI cha bhaviShyati .. 8..\\
kAmyayA pR^iShTavA.nstvaM mA.n tato vyAhR^itamuttaram .
anatikramaNIyaiShA kR^itsnairlokaistribhiH sadA .. 9..\\
gachchhasva sukR^ita.n kR^itvA ki.n vAnyachchhrotumichchhasi .
yAvadbravImi viprarShe aShTAvakra yathAtatham .. 10..\\
R^iShiNA prasAditA chAsmi tava hetordvijarShabha .
tasya saMmAnanArthaM me tvayi vAkyaM prabhAShitam .. 11..\\
shrutvA tu vachana.n tasyAH sa vipraH prA~njaliH sthitaH .
anuGYAtastayA chApi svagR^ihaM punarAvrajat .. 12..\\
gR^ihamAgamya vishrAntaH svajanaM pratipUjya cha .
abhyagachchhata ta.n vipraM nyAyataH kurunandana .. 13..\\
pR^iShTashcha tena vipreNa dR^iShTa.n tvetannidarshanam .
prAha vipra.n tadA vipraH suprItenAntarAtmanA .. 14..\\
bhavatAhamanuGYAtaH prathito gandhamAdanam .
tasya chottarato deshe dR^iShTa.n taddaivataM mahat .. 15..\\
tayA chAhamanuGYAto bhavAMshchApi prakIrtitaH .
shrAvitashchApi tadvAkya.n gR^ihamabhyAgataH prabho .. 16..\\
tamuvAcha tato vipraH pratigR^ihNIShva me sutAm .
nakShatratithi sa.nyoge pAtra.n hi maramaM bhavAn .. 17..\\
bh
aShTAvakrastathetyuktvA pratigR^ihya cha tAM prabho .
kanyAM paramadharmAtmA prItimAMshchAbhavattadA .. 18..\\
kanyA.n tAM pratigR^ihyaiva bhAryAM paramashobhanAm .
uvAsa muditastatra Ashrame sve gatajvaraH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 23}
y
kimAhurbharatashreShTha pAtra.n viprAH sanAtanam .
brAhmaNa.n li~Ngina.n chaiva brAhmaNaM vApyali~Nginam .. 1..\\
bh
svavR^ittimabhipannAya li~Ngine vetarAya vA .
deyamAhurmahArAja ubhAvetau tapasvinau .. 2..\\
y
shraddhayA parayA pUto yaH prayachchheddvijAtaye .
havya.n kavyaM tathA dAnaM ko doShaH syAtpitAmaha .. 3..\\
bh
shraddhA pUto narastAta durdAnto.api na saMshayaH .
pUto bhavati sarvatra kiM punastvaM mahIpate .. 4..\\
y
na brAhmaNaM parIkSheta daiveShu satataM naraH .
kavya pradAne tu budhAH parIkShyaM brAhmaNa.n viduH .. 5..\\
bh
na brAhmaNaH sAdhayate havya.n daivAtprasidhyati .
devaprasAdAdijyante yajamAnA na saMshayaH .. 6..\\
brAhmaNA bharatashreShTha satataM brahmavAdinaH .
mArkaNDeyaH purA prAha iha lokeShu buddhimAn .. 7..\\
y
apUrvo.apyatha vA vidvAnsambandhI vAtha yo bhavet .
tapasvI yaGYashIlo vA kathaM pAtraM bhavettu saH .. 8..\\
bh
kulInaH karma kR^idvaidyastathA chApyAnR^isha.nsyavAn .
hrImAnR^ijuH satyavAdI pAtraM pUrve cha te trayaH .. 9..\\
tatreda.n shR^iNu me pArtha chaturNA.n tejasAM matam .
pR^ithivyAH kAshyapasyAgnermArkaNDeyasya chaiva hi .. 10..\\
prthivii
yathA mahArNave kShiptaH kShipra.n loShTo vinashyati .
tathA dushcharita.n sarva.n trayyAvR^ittyA vinashyati .. 11..\\
k
sarve cha vedAH saha Shadbhira~NgaiH
sA~NkhyaM purANa.n cha kule cha janma .
naitAni sarvANi gatirbhavanti
shIlavyapetasya narasya rAjan .. 12..\\
agni
adhIyAnaH paNDitaM manyamAno
yo vidyayA hanti yashaH pareShAm .
brahmansa tenAcharate brahmahatyAM
lokAstasya hyantavanto bhavanti .. 13..\\
m
ashvamedha sahasra.n cha satyaM cha tulayA dhR^itam .
nAbhijAnAmi yadyasya satyasyArdhamavApnuyAt .. 14..\\
bh
ityuktvA te jagmurAshu chatvAro.amitatejasaH .
pR^ithivI kAshyapo.agnishcha prakR^iShTAyushcha bhArgavaH .. 15..\\
y
yadidaM brAhmaNA loke vratino bhu~njate haviH .
bhuktaM brAhmaNa kAmAya katha.n tatsukR^itaM bhavet .. 16..\\
bh
AdiShTino ye rAjendra brAhmaNA vedapAragAH .
bhu~njate brahma kAmAya vrataluptA bhavanti te .. 17..\\
y
anekAntaM bahu dvAra.n dharmamAhurmanIShiNaH .
kiM nishchitaM bhavettatra tanme brUhi pitAmaha .. 18..\\
bh
ahi.nsA satyamakrodha AnR^isha.nsya.n damastathA .
Arjava.n chaiva rAjendra nishchitaM dharmalakShaNam .. 19..\\
ye tu dharmaM prasha.nsantashcharanti pR^ithivImimAm .
anAcharantastaddharma.n sa~Nkare niratAH prabho .. 20..\\
tebhyo ratna.n hiraNyaM vA gAmashvAnvA dadAti yaH .
dashavarShANi viShThA.n sa bhu~Nkte nirayamAshritaH .. 21..\\
medAnAM pulkasAnA.n cha tathaivAntAvasAyinAm .
kR^ita.n karmAkR^itaM chApi rAgamohena jalpatAm .. 22..\\
vaishvadeva.n cha ye mUDhA viprAya brahmachAriNe .
dadatIha na rAjendra te lokAnbhu~njate.ashubhAn .. 23..\\
y
kiM paraM brahmacharyasya kiM para.n dharmalakShaNam .
ki.n cha shreShThatama.n shauchaM tanme brUhi pitAmaha .. 24..\\
bh
brahmacharyaM para.n tAta madhu mA.nsasya varjanam .
maryAdAyA.n sthito dharmaH shamaH shauchasya lakShaNam .. 25..\\
y
kasmAnkAle chareddharma.n kasminkAle.arthamAcharet .
kasi.n kAle sukhI cha syAttanme brUhi pitAmaha .. 26..\\
bh
kAlyamarthaM niSheveta tato dharmamanantaram .
pashchAtkAmaM niSheveta na cha gachchhetprasa~NgitAm .. 27..\\
brAhmaNAMshchAbhimanyeta gurUMshchApyabhipUjayet .
sarvabhUtAnulomashcha mR^idu shIlaH priya.nvadaH .. 28..\\
adhikAre yadanR^ita.n rAjagAmi cha paishunam .
puroshchAlIka karaNa.n sama.n tadbrahmahatyayA .. 29..\\
praharenna narendreShu na gA.n hanyAttathaiva cha .
bhrUNa hatyA sama.n chaitadubhaya.n yo niShevate .. 30..\\
nAgniM parityajejjAtu na cha vedAnparityajet .
na cha brAhmaNamAkroshetsama.n tadbrahmahatyayA .. 31..\\
y
kIdR^ishAH sAdhavo viprAH kebhyo dattaM mahAphalam .
kIdR^ishAnA.n cha bhoktavyaM tanme brUhi pitAmaha .. 32..\\
bh
akrodhanA dharmaparAH satyanityA dame ratAH .
tAdR^ishAH sAdhavo viprAstebhyo dattaM mahAphalam .. 33..\\
amAninaH sarvasahA dR^iShTArthA vijitendriyAH .
sarvabhUtahitA maitrAstebhyo dattaM mahAphalam .. 34..\\
alubdhAH shuchayo vaidyA hrImantaH satyavAdinaH .
svakarmaniratA ye cha tebhyo dattaM mahAphalam .. 35..\\
sA~NgAMshcha chaturo vedAnyo.adhIyIta dvijarshabhaH .
Shadbhyo nivR^ittaH karmabhyastaM pAtramR^iShayo viduH .. 36..\\
ye tveva~NguNajAtIyAstebhyo dattaM mahAphalam .
sahasraguNamApnoti guNArhAya pradAyakaH .. 37..\\
praGYA shrutAbhyA.n vR^ittena shIlena cha samanvitaH .
tArayeta kula.n kR^itsnameko.apIha dvijarShabhaH .. 38..\\
gAmashva.n vittamannaM vA tadvidhe pratipAdayet .
dravyANi chAnyani tathA pretya bhAve na shochati .. 39..\\
tArayeta kula.n kR^itsnameko.apIha dvijottamaH .
kima~Ngapunareka.n vai tasmAtpAtraM samAcharet .. 40..\\
nishamya cha guNopetaM brAhmaNa.n sAdhu saMmatam .
dUrAdAnAyayetkR^itye sarvatashchAbhipUjayet .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 24}
y
shrAdha kAle cha daive cha dharme chApi pitAmaha .
ichchhAmIha tvayAkhyAta.n vihitaM yatsurarShibhiH .. 1..\\
bh
daivaM pUrvAhNike kuryAdaparAhNe tu paitR^ikam .
ma~NgalAchAra sampannaH kR^itashauchaH prayatnavAn .. 2..\\
manuShyANA.n tu madhyAhne pradadyAdupapattitaH .
kAlahIna.n tu yaddAnaM taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 3..\\
la~Nghita.n chAvalIDhaM cha kalipUrvaM cha yatkR^itam .
rajasvarAbhirdR^iShTa.n cha taM bhAga.n sakShasAM viduH .. 4..\\
avaghuShTa.n cha yadbhuktamavratena cha bhArata .
parAmR^iShTa.n shunA chaiva taM bhAgaM rakShasAM viduH .. 5..\\
keshakItAvapatita.n kShuta.n shvabhiravekShitam .
rudita.n chAvadhUtaM cha taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 6..\\
niro~NkAreNa yadbhukta.n sa shastreNa cha bhArata .
durAtmanA cha yadbhukta.n taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 7..\\
parochchhiShTa.n cha yadbhuktaM paribhuktaM cha yadbhavet .
daive pitrye cha satata.n taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 8..\\
garhitaM nindita.n chaiva pariviShTa.n sa manyunA .
daiva.n vApyatha vA paitrya.n taM bhAgaM rakShasAM viduH .. 9..\\
mantrahIna.n kriyA hIna.n yachchhrAdhaM pariviShyate .
tribhirvarNairnarashreShTha taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 10..\\
AjyAhuti.n vinA chaiva yatki.n chitpariviShyate .
durAchAraishcha yadbhukta.n taM bhAga.n rakShasAM viduH .. 11..\\
ye bhAgA rakShasAM proktAsta uktA bharatarShabha .
ata Urdhva.n visargasya parIkShAM brAhmaNe shR^iNu .. 12..\\
yAvantaH patitA viprA jaDonmattAstathaiva cha .
daive vApyatha vA pitrye rAjannArhanti ketanam .. 13..\\
shvitrI kuShThI cha klIbashcha tathA yakShma hatashcha yaH .
apasmArI cha yashchAndho rAjannArhanti satkR^itim .. 14..\\
chikitsakA devalakA vR^ithA niyamadhAriNaH .
somavikrayiNashchaiva shrAddhe nArhanti ketanam .. 15..\\
gAyanA nartakAshchaiva plavakA vAdakAstathA .
kathakA yodhakAshchaiva rAjannArhanti ketanam .. 16..\\
hotAro vR^iShalAnA.n cha vR^iShalAdhyApakAstathA .
tathA vR^iShala shiShyAshcha rAjannArhanti ketanam .. 17..\\
anuyoktA cha yo vipro anuyuktashcha bhArata .
nArhatastAvapi shrAdhaM brahma vikrayiNau hi tau .. 18..\\
agraNIryaH kR^itaH pUrva.n varNAvara parigrahaH .
brAhmaNaH sarvavidyo.api rAjannArhanti ketanam .. 19..\\
anagnayashcha ye viprA mR^itaniryAtakAsh cha ye .
stenAshcha patitAshchaiva rAjannArhanti ketanam .. 20..\\
apariGYAta pUrvAshcha gaNapUrvAMshcha bhArata .
putrikA pUrvaputrAshcha shrAddhe nArhanti ketanam .. 21..\\
R^iNa kartA cha yo rAjanyashcha vArdhuShiko dvijaH .
prANivikraya vR^ittishcha rAjannArhanti ketanam .. 22..\\
strIpUrvAH kANDapR^iShThAshcha yAvanto bharatarShabha .
ajapA brAhmaNAshchaiva shrAddhe nArhanti ketanam .. 23..\\
shrAddhe daive cha nirdiShTA brAhmaNA bharatarShabha .
dAtuH pratigrahItushcha shR^iNuShvAnugrahaM punaH .. 24..\\
chIrNa vratA guNairyuktA bhaveyurye.api karShakAH .
sAvitrIGYAH kriyAvantaste rAjanketana kShamAH .. 25..\\
kShAtradharmiNamapyAjau ketayetkulaja.n dvijam .
na tveva vaNija.n tAta shrAddheShu parikalpayet .. 26..\\
agnihotrI cha yo vipro grAmavAsI cha yo bhavet .
astenashchAtithiGYashcha sa rAjanketana kShamaH .. 27..\\
sAvitrI.n japate yastu trikAlaM bharatarShabha .
khikShA vR^ittiH kriyAvAMshcha sa rAjanketana kShamaH .. 28..\\
uditAstamito yashcha tathaivAstamitoditaH .
ahi.nsrashchAlpadoShashcha sa rAjanketana kShamaH .. 29..\\
akalkako hyatarkashcha brAhmaNo bharatarShabha .
sa sa~nj~no bhaikShya vR^ittishcha sa rAjanketana kShamaH .. 30..\\
avratI kitavaH stenaH prANivikrayyatho vaNik .
pashchAchcha pItavAnsoma.n sa rAjanketana kShamaH .. 31..\\
arjayitvA dhanaM pUrva.n dAruNaiH kR^iShikarmabhiH .
bhavetsarvAtithiH pashchAtsa rAjanketana kShamaH .. 32..\\
brahma vikraya nirdiShTa.n striyA yachchArjita.n dhanam .
adeyaM pitR^idevebhyo yachcha klaibyAdupArjitam .. 33..\\
kriyamANe.apavarge tu yo dvijo bharatarShabha .
na vyAharati yadyukta.n tasyAdharmo gavAnR^itam .. 34..\\
shrAddhasya brAhmaNaH kAlaH prApta.n dadhighR^itaM tathA .
somakShayashcha mA.nsa.n cha yadAraNya.n yudhiShThira .. 35..\\
shrAddhApavarge viprasya svadhA vai svaditA bhavet .
kShatriyasyApyatho brUyAtprIyantAM pitarastviti .. 36..\\
apavarge tu vaishyasya shrAddhakarmaNi bhArata .
akShayyamabhidhAtavya.n svasti shUdrasya bhArata .. 37..\\
puNyAhavAchana.n daive brAhmaNasya vidhIyate .
etadeva niro~NkAra.n kShatriyasya vidhIyate .
vaishyasya chaiva vaktavyaM prIyantA.n devatA iti .. 38..\\
karmaNAmAnupUrvI.n cha vidhipUrvakR^ita.n shR^iNu .
jAtakarmAdikAnsarvA.nstriShu varNeShu bhArata .
brahmakShatre hi mantroktA vaishyasya cha yudhiShThira .. 39..\\
viprasya rashanA mau~njI maurvI rAjanya gAminI .
bAlvajItyeva vaishyasya dharma eSha yudhiShThira .. 40..\\
dAtuH pratigrahItushcha dharmAdharmAvimau shR^iNu .
brAhmaNasyAnR^ite.adharmaH proktaH pAtaka sa~nj~nitaH .
chaturguNaH kShatriyasya vaishyasyAShTa guNaH smR^itaH .. 41..\\
nAnyatra brAhmaNo.ashnIyAtpUrva.n vipreNa ketitaH .
yavIyAnpashuhi.nsAyA.n tulyadharmo bhavetsa hi .. 42..\\
atha rAjanyavaishyAbhyA.n yadyashnIyAttu ketitaH .
yavIyAnpashuhi.nsAyAM bhAgArdha.n samavApnuyAt .. 43..\\
daiva.n vApyatha vA pitryaM yo.ashnIyAdbrAhmaNAdiShu .
asnAto brAhmaNo rAja.nstasyAdharmo gavAnR^itam .. 44..\\
Ashaucho brAhmaNo rAjanyo.ashnIyAdbrAhmaNAdiShu .
GYAnapUrvamatho lobhAttasyAdharmo gavAnR^itam .. 45..\\
annenAnna.n cha yo lipsetkarmArthaM chaiva bhArata .
Amantrayati rAjendra tasyAdharmo.anR^ita.n smR^itam .. 46..\\
aveda vratachAritrAstribhirvarNairyudhiShThira .
mantravatpariviShyante teShvadharmo gavAnR^itam .. 47..\\
y
pitrya.n vApyatha vA daiva.n dIyate yatpitAmaha .
etadichchhAmyaha.n shrotu.n dattaM yeShu mahAphalam .. 48..\\
bh
yeShA.n dArAH pratIkShante suvR^iShTimiva karShakAH .
uchchheSha parisheSha.n hi tAnbhojaya yudhiShThira .. 49..\\
chAritraniyatA rAjanye kR^ishAH kR^isha vR^ittayaH .
arthinashchopagachchhanti teShu dattaM mahAphalam .. 50..\\
tadbhaktAstadgR^ihA rAja.nstaddhanAstadapAshrayAH .
arthinashcha bhavantyarthe teShu dattaM mahAphalam .. 51..\\
taskarebhyaH parebhyo vA ye bhayArtA yudhiShThira .
arthino bhoktumichchhanti teShu dattaM mahAphalam .. 52..\\
akalkakasya viprasya bhaikShotkara kR^itAtmanaH .
baTavo yasya bhikShanti tebhyo dattaM mahAphalam .. 53..\\
hR^itasvA hR^itadArAshcha ye viprA deshasamplave .
arthArthamabhigachchhanti tebhyo dattaM mahAphalam .. 54..\\
vratino niyamasthAshcha ye viprAH shrutasaMmmatAH .
tatsamAptyarthamichchhanti teShu dattaM mahAphalam .. 55..\\
avyutkrAntAshcha dharmeShu pAShaNDa samayeShu cha .
kR^isha prANAH kR^isha dhanAsteShu dattaM mahAphalam .. 56..\\
kR^itasarvasvaharaNA nirdoShAH prabhaviShNubhiH .
spR^ihayanti cha bhuktAnna.n teShu dattaM mahAphalam .. 57..\\
tapasvinastapo niShThAsteShAM bhaikSha charAsh cha ye .
arthinaH ki.n chidichchhanti teShu dattaM mahAphalam .. 58..\\
mahAphalavidhirdAne shrutaste bharatarShabha .
niraya.n yena gachchhanti svarga.n chaiva hi tachchhR^iNu .. 59..\\
gurvartha.n vAbhayArthaM vA varjayitvA yudhiShThira .
ye.anR^ita.n kathayanti sma te vai nirayagAminaH .. 60..\\
paradArAbhihartAraH paradArAbhimarshinaH .
paradAraprayoktAraste vai nirayagAminaH .. 61..\\
ye parasvApahartAraH parasvAnA.n cha nAshakAH .
sUchakAshcha pareShA.n ye te vai nirayagAminaH .. 62..\\
prapANA.n cha sabhAnAM cha sa~NkramANAM cha bhArata .
agArANA.n cha bhettAro narA nirayagAminaH .. 63..\\
anAthAM pramadaM bAlA.n vR^iddhAM bhItA.n tapasvinAm .
va~nchayanti narA ye cha te vai nirayagAminaH .. 64..\\
vR^ittichchheda.n gR^ihachchhedaM dArachchhedaM cha bhArata .
mitrachchheda.n tathAshAyAste vai nirayagAminaH .. 65..\\
sUchakAH sandhibhettAraH paravR^ittyupajIvakAH .
akR^itaGYAshcha mitrANA.n te vai nirayagAminaH .. 66..\\
pAShaNDA dUShakAshchaiva samayAnA.n cha dUShakAH .
ye pratyavasitAshchaiva te vai nirayagAminaH .. 67..\\
kR^itAsha.n kR^itanirveshaM kR^itabhaktaM kR^itashramam .
bhedairye vyapakarShanti te vai nirayagAminaH .. 68..\\
paryashnanti cha ye dArAnagnibhR^ityAtithI.nstathA .
utsannapitR^idevejyAste vai nirayagAminaH .. 69..\\
veda vikrayiNashchaiva vedAnA.n chaiva dUShakAH .
vedAnA.n lekhakAshchaiva te vai nirayagAminaH .. 70..\\
chAturAshramya bAhyAshcha shrutibAhyAshcha ye narAH .
vikarmabhishcha jIvanti te vai nirayagAminaH .. 71..\\
keshavikrayikA rAjanviShavikrayikAsh cha ye .
kShIravikrayikAshchaiva te vai nirayagAminaH .. 72..\\
brAhmaNAnA.n gavAM chaiva kanyAnAM cha yudhiShThira .
ye.antara.n yAnti kAryeShu te vai nirayagAminaH .. 73..\\
shastravikrayakAshchaiva kartArashcha yudhiShThira .
shalyAnA.n dhanuShAM chaiva te vai nirayagAminaH .. 74..\\
shalyairvA sha~NkubhirvApi shvabhrairvA bharatarShabha .
ye mArgamanurundhanti te vai nirayagAminaH .. 75..\\
upAdhyAyAMshcha bhR^ityA.n cha bhaktAMshcha bharatarShabha .
ye tyajantyasamarthA.nstA.nste vai nirayagAminaH .. 76..\\
aprAptadamakAshchaiva nAsAnA.n vedhakAstathA .
bandhakAshcha pashUnA.n ye te vai nirayagAminaH .. 77..\\
agoptArashchhala dravyA baliShaDbhAgatatparAH .
samarthAshchApyadAtAraste vai nirayagAminaH .. 78..\\
kShAntAndAntA.nstathA prAGYAndIrghakAla.n sahoShitAn .
tyajanti kR^itakR^ityA ye te vai nirayagAminaH .. 79..\\
bAlAnAmatha vR^iddhAnA.n dAsAnAM chaiva ye narAH .
adattvA bhakShayantyagre te vai nirayagAminaH .. 80..\\
ete pUrvarShibhirdR^iShTAH proktA nirayagAminaH .
bhAginaH svargalokasya vakShyAmi bharatarShabha .. 81..\\
sarveShveva tu kAryeShu daivapUrveShu bhArata .
hanti putrAnpashUnkR^itsnAnbrAhmaNAtikramaH kR^itaH .. 82..\\
dAnena tapasA chaiva satyena cha yudhiShThira .
ye dharmamanuvartante te narAH svargagAminaH .. 83..\\
shushrUShAbhistapobhishcha shrutamAdAya bhArata .
ye pratigraha niHsnehAste narAH svargagAminaH .. 84..\\
bhayAtpApAttathAbAdhAddAridryAdvyAdhidharShaNAt .
yatkR^ite pratimuchyante te narAH svargagAminaH .. 85..\\
kShamAvantashcha dhIrAshcha dharmakAryeShu chotthitAH .
ma~NgalAchAra yuktAshcha te narAH svargagAminaH .. 86..\\
nivR^ittA madhu mA.nsebhyaH paradArebhya eva cha .
nivR^ittAshchaiva madyebhaste narAH svargagAminaH .. 87..\\
AshramANA.n cha kartAraH kulAnAM chaiva bhArata .
deshAnAM nagarANA.n cha te narAH svargagAminaH .. 88..\\
vastrAbharaNa dAtAro bhakSha pAnAnnadAstathA .
kuTumbAnA.n cha dAtAraste narAH svargagAminaH .. 89..\\
sarvahi.nsA nivR^ittAshcha narAH sarvasahAsh cha ye .
sarvasyAshraya bhUtAshcha te narAH svargagAminaH .. 90..\\
mAtaraM pitara.n chaiva shushrUShanti jitendriyAH .
bhrAtR^INA.n chaiva sa snehAste narAH svargagAminaH .. 91..\\
ADhyAshcha balavantashcha yauvanasthAshcha bhArata .
ye vai jitendriyA dhIrAste narAH svargagAminaH .. 92..\\
aparAddheShu sa snehA mR^idavo mitravatsalAH .
ArAdhana sukhAshchApi te narAH svargagAminaH .. 93..\\
sahasrapariveShTArastathaiva cha sahasradAH .
trAtArashcha sahasrANAM puruShAH svargagAminaH .. 94..\\
suvarNasya cha dAtAro gavA.n cha bharatarShabha .
yAnAnA.n vAhanAnA.n cha te narAH svargagAminaH .. 95..\\
vaivAhikAnA.n kanyAnAM preShyANAM cha yudhiShThira .
dAtAro vAsasA.n chaiva te narAH svargagAminaH .. 96..\\
vihArAvasathodyAna kUpArAma sabhA pradAH .
vaprANA.n chaiva kartAraste narAH svargagAminaH .. 97..\\
niveshanAnA.n kShR^itrANA.n vasatInAM cha bhArata .
dAtAraH prArthitAnA.n cha te narAH svargagAminaH .. 98..\\
rasAnAmatha bIjAnA.n dhAnyAnAM cha yudhiShThira .
svayamutpAdya dAtAraH puruShAH svargagAminaH .. 99..\\
yasminkasminkule jAtA bahuputrAH shatAyuShaH .
sAnukroshA jitakrodhAH puruShAH svargagAminaH .. 100..\\
etaduktamamutrArtha.n daivaM pitryaM cha bhArata .
dharmAdharmau cha dAnasya yathApUrvarShibhiH kR^itau .. 101..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 25}
y
idaM me tattvato rAjanvaktumarhasi bhArata .
ahi.nsayitvA keneha brahmahatyA vidhIyate .. 1..\\
bh
vyAsamAmantrya rAjendra purA yatpR^iShTavAnaham .
tatte.aha.n sampravakShyAmi tadihaikamanAH shR^iNu .. 2..\\
chaturthastva.n vasiShThasya tattvamAkhyAhi me mune .
ahi.nsayitvA keneha brahmahatyA vidhIyate .. 3..\\
iti pR^iShTo mahArAja parAshara sharIrajaH .
abravInnipuNo dharme niHsaMshayamanuttamam .. 4..\\
brAhmaNa.n svayamAhUya bhikShArthe kR^isha vR^ittinam .
brUyAnnAstIti yaH pashchAtta.n vidyAdbrahma ghAtinam .. 5..\\
madhyasthasyeha viprasya yo.anUchAnasya bhArata .
vR^itti.n harati durbuddhistaM vidyAdbrahma ghAtinam .. 6..\\
gokulasya tR^iShArtasya jalArthe vasudhAdhipa .
utpAdayati yo vighna.n ta.n vidyAdbrahma ghAtinam .. 7..\\
yaH pravR^ittA.n shrutiM samyakshAstraM vA munibhiH kR^itam .
dUShayatyanabhiGYAya ta.n vidyAdbrahma ghAtinam .. 8..\\
AtmajA.n rUpasampannAM mahatIM sadR^ishe vare .
na prayachchhati yaH kanyA.n ta.n vidyAdbrahma ghAtinam .. 9..\\
adharmanirato mUDho mithyA yo vai dvijAtiShu .
dadyAnmarmAtiga.n shoka.n taM vidyAdbrahma ghAtinam .. 10..\\
chakShuShA viprahInasya pa~Ngulasya jaDasya vA .
hareta yo vai sarvasva.n ta.n vidyAdbrahma ghAtinam .. 11..\\
Ashrame vA vane vA yo grAme vA yadi vA pure .
agni.n samutsR^ijenmohAttaM vidyAdbrahma ghAtinam .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 26}
y
tIrthAnA.n darshana.n shreyaH snAnaM cha bharatarShabha .
shravaNa.n cha mahAprAGYa shrotumichchhAmi tattvataH .. 1..\\
pR^ithivyA.n yAni tIrthAni puNyAni bharatarShabha .
vaktumarhasi me tAni shrotAsmi niyataH prabho .. 2..\\
bh
imama~NgirasA prokta.n tIrthavaMshaM mahAdyute .
shrotumarhasi bhadra.n te prApsyase dharmamuttamam .. 3..\\
tapovanagata.n vipramabhigamya mahAmunim .
paprachchhA~Ngirasa.n vIra gautamaH saMshitavrataH .. 4..\\
asti me bhagavankashchittIrthebhyo dharmasaMshayaH .
tatsarva.n shrotumichchhAmi tanme sha.nsa mahAmune .. 5..\\
upaspR^ishya phala.n ki.n syAtteShu tIrtheShu vai mune .
pretya bhAve mahAprAGYa tadyathAsti tathA vada .. 6..\\
a
saptAha.n chandra bhAgA.n vai vitastAmUrmimAlinIm .
vigAhya vai nirAhAro nirmamo munivadbhavet .. 7..\\
kAshmIra maNDale nadyo yAH patanti mahAnadam .
tA nadIH sindhumAsAdya shIlavAnsvargamApnuyAt .. 8..\\
puShkara.n cha prabhAsaM cha naimiSha.n sAgarodakam .
devikAmindra mArga.n cha svarNabindu.n vigAhya cha .
vibodhyate vimAnasthaH so.apsarobhirabhiShTutaH .. 9..\\
hiraNyabindu.n vikShobhya prayatashchAbhivAdya tam .
kushe shaya.n cha devatvaM pUyate tasya kilbiSham .. 10..\\
indra toyA.n samAsAdya gandhamAdana saMnidhau .
karatoyA.n kura~NgeShu trirAtropoShito naraH .
ashvamedhamavApnoti vigAhya niyataH shuchiH .. 11..\\
ga~NgA dvare kushAvarte bilvake nemiparvate .
tathA kanakhale snAtvA dhUtapApmA diva.n vrajet .. 12..\\
apA.n hrada upaspR^ishya vAjapeyaphalaM labhet .
brahma chArI jitakrodhaH satyasandhastvahi.nsakaH .. 13..\\
yatra bhAgIrathI ga~NgA bhajate dishamuttarAm .
maheshvarasya niShThAne yo narastvabhiShichyate .
ekamAsaM nirAhAraH svayaM pashyati devatAH .. 14..\\
sapta ga~Nge triga~Nge cha indra mArge cha tarpayan .
sudhA.n vai labhate bhoktuM yo naro jAyate punaH .. 15..\\
mahAshrama upaspR^ishya yo.agnihotraparaH shuchiH .
ekamAsaM nirAhAraH siddhiM mAsena sa vrajet .. 16..\\
mahAhrada upaspR^ishya bhR^igutu~Nge tvalolupaH .
trirAtropoShito bhUtvA muchyate brahmahatyayA .. 17..\\
kanyA kUpa upaspR^ishya balAkAyA.n kR^itodakaH .
deveShu kIrti.n labhate yashasA cha virAjate .. 18..\\
deshakAla upaspR^ishya tathA sundarikA hrade .
ashvibhyA.n rUpavarchasyaM pretya vai labhate naraH .. 19..\\
mahAga~NgAmupaspR^ishya kR^ittikA~NgArake tathA .
pakShamekaM nirAhAraH svargamApnoti nirmalaH .. 20..\\
vaimAnika upaspR^ishya ki~NkiNIkAshrame tathA .
nivAse.apsarasA.n divye kAmachArI mahIyate .. 21..\\
kAlikAshramamAsAdya vipAshAyA.n kR^itodakaH .
brahma chArI jitakrodhastrirAtrAnmuchyate bhavAt .. 22..\\
Ashrame kR^ittikAnA.n tu snAtvA yastarpayetpitR^In .
toShayitvA mahAdevaM nirmalaH svargamApnuyAt .. 23..\\
mahApura upaspR^ishya trirAtropoShito naraH .
trasAnA.n sthAvarANA.n cha dvipadAnAM bhayaM tyajet .. 24..\\
devadAru vane snAtvA dhUtapApmA kR^itodakaH .
devalokamavApnoti saptarAtroShitaH shuchiH .. 25..\\
kaushante cha kusha stambe droNa sharma pade tathA .
ApaH prapatane snAtaH sevyate so.apsarogaNaiH .. 26..\\
chitrakUTe janasthAne tathA mandAkinI jale .
vigAhya vai nirAhAro rAjalakShmIM nigachchhati .. 27..\\
shyAmAyAstvAshrama.n gatvA uShya chaivAbhiShichya cha .
trI.nstrirAtrAnsa sandhAya gandharvanagare vaset .. 28..\\
ramaNyA.n cha upaspR^ishya tathA vai gandhatArike .
ekamAsaM nirAhArastvantardhAnaphala.n labhet .. 29..\\
kaushikI dvAramAsAdya vAyubhakShastvalolupaH .
ekaviMshatirAtreNa svargamArohate naraH .. 30..\\
mata~Nga vApyA.n yaH snAyAdekarAtreNa sidhyati .
vigAhati hyanAlambamandhaka.n vai sanAtanam .. 31..\\
naimiShe svargatIrthe cha upaspR^ishya jitendriyaH .
phalaM puruShamedhasya labhenmAsa.n kR^itodakaH .. 32..\\
ga~NgA hrada upaspR^ishya tathA chaivotpalA vane .
ashvamedhamavApnoti tatra mAsa.n kR^itodakaH .. 33..\\
ga~NgAyamunayostIrthe tathA kAla~njare girau .
ShaShTihrada upaspR^ishya dAnaM nAnyadvishiShyate .. 34..\\
dasha tIrthasahasrANi tisraH koTyastathAparAH .
samAgachchhanti mAghyA.n tu prayAge bharatarShabha .. 35..\\
mAghamAsaM prayAge tu niyataH saMshitavrataH .
snAtvA tu bharatashreShTha nirmalaH svargamApnuyAt .. 36..\\
marudgaNa upaspR^ishya pitR^INAmAshrame shuchiH .
vaivasvatasya tIrthe cha tIrthabhUto bhavennaraH .. 37..\\
tathA brahmashiro gatvA bhAgIrathyA.n kR^itodakaH .
ekamAsaM nirAhAraH somalokamavApnuyAt .. 38..\\
kapotake naraH snAtvA aShTAvakre kR^itodakaH .
dvAdashAhaM nirAhAro naramedha phala.n labhet .. 39..\\
mu~nja pR^iShTha.n gayAM chaiva nirR^itiM deva parvatam .
tR^itIyA.n krau~nchapAdIM cha brahmahatyA vishudhyati .. 40..\\
kalashyA.n vApyupaspR^ishya vedyA.n cha bahusho jalAm .
agneH pure naraH snAtvA vishAlAyA.n kR^itodakaH .
deva hrada upaspR^ishya brahmabhUto virAjate .. 41..\\
purApavartanaM nandAM mahAnandA.n cha sevya vai .
nandane sevyate dAntastvapsarobhirahi.nsakaH .. 42..\\
urvashI kR^ittikA yoge gatvA yaH susamAhitaH .
lauhitye vidhivatsnAtvA puNDarIkaphala.n labhet .. 43..\\
rAmahrada upaspR^ishya vishAlAyA.n kR^itodakaH .
dvAdashAhaM nirAhAraH kalmaShAdvipramuchyate .. 44..\\
mahAhrada upaspR^ishya shuddhena manasA naraH .
ekamAsaM nirAhAro jamadagnigati.n labhet .. 45..\\
vindhye santApya chAtmAna.n satyasandhastvahi.nsakaH .
ShaNmAsaM padamAsthAya mAsenaikena shudhyati .. 46..\\
narmadAyAmupaspR^ishya tathA sUrpArakodake .
ekapakShaM nirAhAro rAjaputro vidhIyate .. 47..\\
jambU mArge tribhirmAsaiH sa.nyataH susamAhitaH .
ahorAtreNa chaikena siddhi.n samadhigachchhati .. 48..\\
kokA mukhe vigAhyApo gatvA chaNDAlikAshramam .
shAkabhakShashchIravAsAH kumArIrvindate dasha .. 49..\\
vaivasvatasya sadanaM na sa gachchhetkadA chana .
yasya kanyA hrade vAso devaloka.n sa gachchhati .. 50..\\
prabhAse tvekarAtreNa amAvAsyA.n samAhitaH .
sidhyate.atra mahAbAho yo naro jAyate punaH .. 51..\\
ujjAnaka upaspR^ishya ArShTiSheNasya chAshrame .
pi~NgAyAshchAshrame snAtvA sarvapApaiH pramuchyate .. 52..\\
kulyAyA.n samupaspR^ishya japtvA chaivAgha marShaNam .
ashvamedhamavApnoti trirAtropoShitaH shuchiH .. 53..\\
piNDAraka upaspR^ishya eka rAtroShito naraH .
agniShTomamavApnoti prabhAtA.n sharvarIM shuchiH .. 54..\\
tathA brahmasaro gatvA dharmAraNyopashobhitam .
puNDarIkamavApnoti prabhAtA.n sharvarIM shuchiH .. 55..\\
mainAke parvate snAtvA tathA sandhyAmupAsya cha .
kAma.n jitvA cha vai mAsa.n sarvamedha phalaM labhet .. 56..\\
vikhyAto himavAnpuNyaH sha~Nkarashvashuro giriH .
AkaraH sarvaratnAnA.n siddhachAraNasevitaH .. 57..\\
sharIramutsR^ijettatra vidhipUrvamanAshake .
adhruva.n jIvita.n GYAtvA yo vai vedAntago dvijaH .. 58..\\
abhyarchya devatAstatra namaskR^itya munI.nstathA .
tataH siddho diva.n gachchhedbrahmaloka.n sanAtanam .. 59..\\
kAma.n krodhaM cha lobhaM cha yo jitvA tIrthamAvaset .
na tena ki.n chinna prAptaM tIrthAbhigamanAdbhavet .. 60..\\
yAnyagamyAni tIrthAni durgANi viShamANi cha .
manasA tAni gamyAni sarvatIrthasamAsataH .. 61..\\
idaM medhyamida.n dhanyamida.n svargyamidaM sukham .
ida.n rahasya.n devAnAmAplAvyAnAM cha pAvanam .. 62..\\
ida.n dadyAddvijAtInA.n sAdhUnAmAtmajasya vA .
suhR^idA.n cha japetkarNe shiShyasyAnugatasya vA .. 63..\\
dattavAngautamasyedama~NgirA vai mahAtapAH .
gurubhiH samanuGYAtaH kAshyapena cha dhImatA .. 64..\\
maharShINAmida.n japyaM pAvanAnAM tathottamam .
japaMshchAbhyutthitaH shashvannirmalaH svargamApnuyAt .. 65..\\
ida.n yashchApi shR^iNuyAdrahasya.n tva~Ngiro matam .
uttame cha kule janma labhejjAti.n cha sa.nsmaret .. 66..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 27}
v
bR^ihaspatisamaM buddhyA kShamayA brahmaNaH samam .
parAkrame shakrasamamAdityasamatejasam .. 1..\\
gA~NgeyamarjunenAjau nihataM bhUri varchasam .
bhrAtR^ibhiH sahito.anyaishcha paryupAste yudhiShThiraH .. 2..\\
shayAna.n vIrashayane kAlAkA~NkShiNamachyutam .
AjagmurbharatashreShTha.n draShTukAmA maharShayaH .. 3..\\
atrirvasiShTho.atha bhR^iguH pulastyaH pulahaH kratuH .
a~NgirA gautamo.agastyaH sumatiH svAyurAtmavAn .. 4..\\
vishvAmitraH sthUlashirAH sa.nvartaH pramatirdamaH .
ushanA bR^ihaspatirvyAsashchyavanaH kAshyapo dhruvaH .. 5..\\
durvAsA jamadagnishcha mArkaNDeyo.atha gAlavaH .
bharadvAjashcha raibhyashcha yavakrItastritastathA .. 6..\\
sthUlAkShaH shakalAkShashcha kaNvo medhAtithiH kR^ishaH .
nAradaH parvatashchaiva sudhanvAthaikato dvitaH .. 7..\\
nitambhUrbhuvano dhaumyaH shatAnando.akR^itavraNaH .
jAmadagnyastathA rAmaH kAmyashchetyevamAdayaH .
samAgatA mahAtmAno bhIShma.n draShTuM maharShayaH .. 8..\\
teShAM mahAtmanAM pUjAmAgatAnA.n yudhiShThiraH .
bhrAtR^ibhiH sahitashchakre yathAvadanupUrvashaH .. 9..\\
te pUjitAH sukhAsInAH kathashchakrurmaharShayaH .
bhIShmAshritAH sumadhurAH sarvendriyamanoharAH .. 10..\\
bhIShmasteShA.n kathAH shrutvA R^iShINAM bhAvitAtmanAm .
mene divisthamAtmAna.n tuShTyA paramayA yutaH .. 11..\\
tataste bhIShmamAmantrya pANDavAMshcha maharShayaH .
antardhAna.n gatAH sarve sarveShAmeva pashyatAm .. 12..\\
tAnR^iShInsumahAbhAgAnantardhAnagatAnapi .
pANDavAstuShTuvuH sarve praNemushcha muhurmuhuH .. 13..\\
prasannamanasaH sarve gA~Ngeya.n kurusattamAH .
upatasthuryathodyantamAdityaM mantrakovidAH .. 14..\\
prabhAvAttapasasteShAmR^iShINA.n vIkShya pANDavAH .
prakAshanto dishaH sarvA vismayaM parama.n yayuH .. 15..\\
mahAbhAgyaM para.n teShAmR^iShINAm anuchintya te .
pANDavAH saha bhIShmeNa kathAshchakrustadAshrayAH .. 16..\\
kathAnte shirasA pAdau spR^iShTvA bhIShmasya pANDavaH .
dharmya.n dharmasutaH prashnaM paryapR^ichchhadyudhiShThiraH .. 17..\\
ke deshAH ke janapadA AshramAH ke cha parvatAH .
prakR^iShTAH puNyataH kAshcha GYeyA nadyaH pitAmaha .. 18..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
shilo~nchha vR^itteH sa.nvAda.n siddhasya cha yudhiShThira .. 19..\\
imA.n kashchitparikramya pR^ithivI.n shailabhUShitAm .
asakR^iddvipadA.n shreShThaH shreShThasya gR^ihamedhinaH .. 20..\\
shila vR^ittergR^ihaM prAptaH sa tena vidhinArchitaH .
kR^itakR^itya upAtiShThatsiddha.n tamatithiM tadA .. 21..\\
tau sametya mahAtmAnau sukhAsInau kathAH shubhAH .
chakraturveda sambaddhAstachchheSha kR^italakShaNAH .. 22..\\
shila vR^ittiH kathAnte tu siddhamAmantrya yatnataH .
prashnaM paprachchha medhAvI yanmA.n tvaM paripR^ichchhasi .. 23..\\
zilavrtti
ke deshAH ke janapadAH ke.a.ashramAH ke cha parvatAH .
prakR^iShTAH puNyataH kAshcha GYeyA nadyastaduchyatAm .. 24..\\
siddha
te deshAste janapadAste.a.ashramAste cha parvatAH .
yeShAM bhAgIrathI ga~NgA madhyenaiti saridvarA .. 25..\\
tapasA brahmacharyeNa yaGYaistyAgena vA punaH .
gati.n tAM na labhejjanturga~NgA.n sa.nsevya yAM labhet .. 26..\\
spR^iShTAni yeShA.n gA~NgeyaistoyairgAtrANi dehinAm .
nyastAni na punasteShA.n tyAgaH svargAdvidhIyate .. 27..\\
sarvANi yeShA.n gA~NgeyaistoyaiH kR^ityAni dehinAm .
gA.n tyaktvA mAnavA vipra divi tiShThanti te.achalAH .. 28..\\
pUrve vayasi karmANi kR^itvA pApAni ye narAH .
pashchAdga~NgAM niShevante te.api yAntyuttamA.n gatim .. 29..\\
snAtAnA.n shuchibhistoyairgA~NgeyaiH prayatAtmanAm .
vyuShTirbhavati yA pu.nsAM na sA kratushatairapi .. 30..\\
yAvadasthi manuShyasya ga~NgAtoyeShu tiShThati .
tAvadvarShasahasrANi svargaM prApya mahIyate .. 31..\\
apahatya tamastIvra.n yathA bhAtyudaye raviH .
tathApahatya pApmAnaM bhAti ga~NgA jalokShitaH .. 32..\\
visomA iva sharvaryo vipuShpAstaravo yathA .
tadvaddeshA dishashchaiva hInA ga~NgA jalaiH shubhaiH .. 33..\\
varNAshramA yathA sarve svadharmaGYAnavarjitAH .
R^itavashcha yathA somAstathA ga~NgA.n vinA jagat .. 34..\\
yathA hInaM nabho.arkeNa bhUH shailaiH kha.n cha vAyunA .
tathA deshA dishashchaiva ga~NgA hInA na saMshayaH .. 35..\\
triShu lokeShu ye ke chitprANinaH sarva eva te .
tarpyamANAH parA.n tR^ipti.n yAnti ga~NgA jalaiH shubhaiH .. 36..\\
yastu sUryeNa niShTapta.n gA~NgeyaM pibate jalam .
gavAM nirhAra nirmuktAdyAvakAttadvishiShyate .. 37..\\
indra vratasahasra.n tu charedyaH kAyashodhanam .
pibedyashchApi ga~NgAmbhaH samau syAtAM na vA samau .. 38..\\
tiShThedyugasahasra.n tu pAdenaikena yaH pumAn .
mAsameka.n tu ga~NgAyA.n samau syAtAM na vA samau .. 39..\\
lambetAvAkshirA yastu yugAnAmayutaM pumAn .
tiShThedyatheShTa.n yashchApi ga~NgAyAM sa vishiShyate .. 40..\\
agnau prAptaM pradhUyeta yathA tUla.n dvijottama .
tathA ga~NgAvagADhasya sarvaM pApaM pradhUyate .. 41..\\
bhUtAnAmiha sarveShA.n duHkhopahata chetasAm .
gatimanveShamANAnAM na ga~NgA sadR^ishI gatiH .. 42..\\
bhavanti nirviShAH sarpA yathA tArkShyasya darshanAt .
ga~NgAyA darshanAttadvatsarvapApaiH pramuchyate .. 43..\\
apratiShThAshcha ye ke chidadharmasharaNAsh cha ye .
teShAM pratiShThA ga~Ngeha sharaNa.n sharma varma cha .. 44..\\
prakR^iShTairashubhairgrastAnanekaiH puruShAdhamAn .
patate narake ga~NgA saMshritAnpretya tArayet .. 45..\\
te sa.nvibhaktA munibhirnUna.n devaiH sa vAsavaiH .
ye.abhigachchhanti satata.n ga~NgAmabhigatA.n suraiH .. 46..\\
vinayAchAra hInAshcha ashivAshcha narAdhamAH .
te bhavanti shivA vipra ye vai ga~NgA.n samAshritAH .. 47..\\
yathA surANAmamR^itaM pitR^INA.n cha yathA svadhA .
sudhA yathA cha nAgAnA.n tathA ga~NgA jalaM nR^iNAm .. 48..\\
upAsate yathA bAlA mAtara.n kShudhayArditAH .
shreyaH kAmAstathA ga~NgAmupAsantIha dehinaH .. 49..\\
svAyambhuva.n yathAsthAnaM sarveShAM shreShThamuchyate .
snAtAnA.n saritAM shreShThA ga~NgA tadvadihochyate .. 50..\\
yathopajIvinA.n dhenurdevAdInAM dharA smR^itA .
tathopajIvinA.n ga~NgA sarvaprANabhR^itAm iha .. 51..\\
devAH somArka sa.nsthAni yathA satrAdibhirmakhaiH .
amR^itAnyupajIvanti tathA ga~NgA jalaM narAH .. 52..\\
jAhnavI pulinotthAbhiH sikatAbhiH samukShitaH .
manyate puruSho.a.atmAna.n diviShThamiva shobhitam .. 53..\\
jAhnavItIra sambhUtAM mR^idaM mUrdhnA vibharti yaH .
bibharti rUpa.n so.arkasya tamo nAshAtsunirmalam .. 54..\\
ga~Ngormibhiratho digdhaH puruShaM pavano yadA .
spR^ishate so.api pApmAna.n sadya evApamArjati .. 55..\\
vyasanairabhitaptasya narasya vinashiShyataH .
ga~NgA darshanajA prItirvyasanAnyapakarShati .. 56..\\
ha.nsArAvaiH koka ravai ravairanyairshcha pakShiNAm .
paspardha ga~NgA gandharvAnpulinaishcha shilochchayAn .. 57..\\
ha.nsAdibhiH subahubhirvividhaiH pakShibhirvR^itAm .
ga~NgA.n gokulasambAdhAM dR^iShTvA svargo.api vismR^itaH .. 58..\\
na sA prItirdiviShThasya sarvakAmAnupAshnataH .
abhavadyA parA prItirga~NgAyAH puline nR^iNAm .. 59..\\
vAnmanaH karmajairgrastaH pApairapi pumAniha .
vIkShya ga~NgAM bhavetpUtastatra me nAsti saMshayaH .. 60..\\
saptAvarAnsapta parAnpitR^I.nstebhyash cha ye pare .
pumA.nstArayate ga~NgA.n vIkShya spR^iShTvAvagAhya cha .. 61..\\
shrutAbhilaShitA dR^iShTA spR^iShTA pItAvagAhitA .
ga~NgA tArayate nR^INAmubhau vaMshau visheShataH .. 62..\\
darshanAtsparshanAtpAnAttathA ga~Ngeti kIrtanAt .
punAtyapuNyAnpuruShA~nshatasho.atha sahasrashaH .. 63..\\
ya ichchhetsaphala.n janma jIvita.n shrutameva cha .
sa pitR^I.nstarpayedga~NgAmabhigamya surA.nstathA .. 64..\\
na sutairna cha vittena karmaNA na cha tatphalam .
prApnuyAtpuruSho.atyanta.n ga~NgAM prApya yadApnuyAt .. 65..\\
jAtyandhairiha tulyAste mR^itaiH pa~Ngubhireva cha .
samarthA ye na pashyanti ga~NgAM puNyajalA.n shivAm .. 66..\\
bhUtabhavya bhaviShyaGYairmaharShibhirupasthitAm .
devaiH sendraishcha ko ga~NgAM nopaseveta mAnavaH .. 67..\\
vAnaprasthairgR^ihasthaishcha yatibhirbrahma chAribhiH .
vidyAvadbhiH shritA.n ga~NgAM pumAnko nAma nAshrayet .. 68..\\
utkrAmadbhishcha yaH prANaiH prayataH shiShTasaMmataH .
chintayenmanasA ga~NgA.n sa gatiM paramAM labhet .. 69..\\
na bhayebhyo bhaya.n tasya na pApebhyo na rAjataH .
A dehapatanAdga~NgAmupAste yaH pumAniha .. 70..\\
gaganAdyAM mahApuNyAM patantI.n vai maheshvaraH .
dadhAra shirasA devI.n tAm eva divi sevate .. 71..\\
ala~NkR^itAstrayo lokAH pathibhirvimalaistribhiH .
yastu tasyA jala.n sevetkR^itakR^ityaH pumAnbhavet .. 72..\\
divi jyotiryathAdityaH pitR^INA.n chaiva chandramAH .
deveshashcha yathA nR^INA.n ga~Ngeha saritAM tathA .. 73..\\
mAtrA pitrA sutairdArairviyuktasya dhanena vA .
na bhaveddhi tathA duHkha.n yathA ga~NgA viyogajam .. 74..\\
nAraNyairneShTa viShayairna sutairna dhanAgamaiH .
tathA prasAdo bhavati ga~NgA.n vIkShya yathA nR^iNAm .. 75..\\
pUrNamindu.n yathAdR^iShTvA nR^iNA.n dR^iShTiH prasIdati .
ga~NgA.n tripathagAM dR^iShTvA tathA dR^iShTiH prasIdati .. 76..\\
tadbhAvastadgatamanastanniShThastatparAyaNaH .
ga~NgA.n yo.anugato bhaktyA sa tasyAH priyatAM vrajet .. 77..\\
bhUHsthaiH khasthairdiviShThaishcha bhUtairuchchAvachairapi .
ga~NgA vigAhyA satatameta kAryatama.n satAm .. 78..\\
triShu lokeShu puNyatvAdga~NgAyAH prathita.n yashaH .
yatputrAnsagarasyaiShA bhasmAkhyAnanayaddivam .. 79..\\
vAyvIritAbhiH sumahAsvanAbhir
drutAbhiratyartha samuchchhritAbhiH .
ga~NgormibhirbhAnumatIbhiriddhaH
sahasrarashmi pratimo vibhAti .. 80..\\
payasvinI.n ghR^itinImatyudArAM
samR^iddhinI.n vegiNI.n durvigAhyAm .
ga~NgA.n gatvA yaiH sharIra.n visR^iShTaM
gatA dhIrAste vibudhaiH samatvam .. 81..\\
andhA~njaDAndravyahInAMshcha ga~NgA
yashasvinI bR^ihatI vishvarUpA .
devaiH sendrairmunibhirmAnavaish cha
niShevitA sarvakAmairyunakti .. 82..\\
UrjAvatIM madhumatIM mahApuNyA.n trivartmagAm .
trilokagoptrI.n ye ga~NgAM saMshritAste diva.n gatAH .. 83..\\
yo vatsyati drakShyati vApi martyas
tasmai prayachchhanti sukhAni devAH .
tadbhAvitAH sparshane darshane yas
tasmai devA gatimiShTA.n dishanti .. 84..\\
dakShAM pR^ithvIM bR^ihatI.n viprakR^iShTAM
shivAmR^itA.n surasAM suprasannAm .
vibhAvarI.n sarvabhUtapratiShThAM
ga~NgA.n gatA ye tridivaM gatAste .. 85..\\
khyAtiryasyAH kha.n divaM gAM cha nityaM
purA disho vidishashchAvatasthe .
tasyA jala.n sevya saridvarAyA
martyAH sarve kR^itakR^ityA bhavanti .. 86..\\
iya.n ga~Ngeti niyataM pratiShThA
guhasya rukmasya cha garbhayoShA .
prAtastrimArgA ghR^itavahA vipApmA
ga~NgAvatIrNA viyato vishvatoyA .. 87..\\
sutAvanIdhrasya harasya bhAryA
divo bhuvashchApi kakShyAnurUpA .
bhavyA pR^ithivyA bhAvinI bhAti rAjan
ga~NgA lokAnAM puNyadA vai trayANAm .. 88..\\
madhu pravAhA ghR^itarAgoddhR^itAbhir
mahormibhiH shobhitA brAhmaNaish cha .
divashchyutA shirasAttA bhavena
ga~NgAvanIdhrAstridivasya mAlA .. 89..\\
yonirvariShThA virajA vitanvI
shuShmA irA vArivahA yashodA .
vishvAvatI chAkR^itiriShTiriddhA
ga~NgokShitAnAM bhuvanasya panthAH .. 90..\\
kShAntyA mahyA gopane dhAraNe cha
dIptyA kR^ishAnostapanasya chaiva .
tulyA ga~NgA saMmatA brAhmaNAnAM
guhasya brahmaNyatayA cha nityam .. 91..\\
R^iShiShTutA.n viShNupadIM purANIM
supuNyatoyAM manasApi loke .
sarvAtmanA jAhnavI.n ye prapannAs
te brahmaNaH sadana.n samprayAtAH .. 92..\\
lokAnimAnnayati yA jananIva putrAn
sarvAtmanA sarvaguNopapannA .
svasthAnamiShTamiha brAhmamabhIpsamAnair
ga~NgA sadaivAtma vashairupAsyA .. 93..\\
usrA.n juShTAM miShatI.n vishvatoyAm
irA.n vajrIM revatIM bhUdharANAm .
shiShTAshrayAmamR^itAM brahma kAntAM
ga~NgA.n shrayedAtmavAnsiddhikAmaH .. 94..\\
prasAdya devAnsa vibhUnsamastAn
bhagIrathastapasogreNa ga~NgAm .
gAmAnayattAmabhigamya shashvan
pumAnbhayaM neha nAmutra vidyAt .. 95..\\
udAhR^itaH sarvathA te guNAnAM
mayaika deshaH prasamIkShya buddhyA .
shaktirna me kA chidihAsti vaktuM
guNAnsarvAnparimAtu.n tathaiva .. 96..\\
meroH samudrasya cha sarvaratnaiH
sa~NkhyopalAnAmudakasya vApi .
vaktu.n shakyaM neha ga~NgA jalAnAM
guNAkhyAnaM parimAtu.n tathaiva .. 97..\\
tasmAdimAnparayA shraddhayoktAn
guNAnsarvA~njAhnavIjA.nstathaiva .
bhavedvAchA manasA karmaNA cha
bhaktyA yuktaH parayA shraddadhAnaH .. 98..\\
lokAnimA.nstrInyashasA vitatya
siddhiM prApya mahatI.n tAM durApAm .
ga~NgA kR^itAnachireNaiva lokAn
yatheShTamiShTAnvichariShyasi tvam .. 99..\\
tava mama cha guNairmahAnubhAvA
juShatu mati.n satataM svadharmayuktaiH .
abhigata janavatsalA hi ga~NgA
bhajati yunakti sukhaish cha bhaktimantam .. 100..\\
bh
iti paramamatirguNAnanekA~n
shila rataye tripathAnuyoga rUpAn .
bahuvidhamanushAsya tathya rUpAn
gaganatala.n dyutimAnvivesha siddhaH .. 101..\\
shilavR^ittistu siddhasya vAkyaiH sambodhitastadA .
ga~NgAmupAsya vidhivatsiddhiM prAptaH sudurlabhAm .. 102..\\
tasmAttvamapi kaunteya bhaktyA paramayA yutaH .
ga~NgAmabhyehi satataM prApsyase siddhimuttamAm .. 103..\\
v
shrutvetihAsaM bhIShmokta.n ga~NgAyAH stavasa.nyutam .
yudhiShThiraH parAM prItimagachchhadbhrAtR^ibhiH saha .. 104..\\
itihAsamimaM puNya.n shR^iNuyAdyaH paTheta vA .
ga~NgAyAH stavasa.nyukta.n sa muchyetsarvakilbiShaiH .. 105..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 28}
y
praGYA shrutAbhyA.n vR^ittena shIlena cha yathA bhavAn .
guNaiH samuditaH sarvairvayasA cha samanvitaH .
tasmAdbhavantaM pR^ichchhAmi dharma.n dharmabhR^itA.n vara .. 1..\\
kShatriyo yadi vA vaishyaH shUdro vA rAjasattama .
brAhmaNyaM prApnuyAtkena tanme vyAkhyAtumarhasi .. 2..\\
tapasA vA sumahatA karmaNA vA shrutena vA .
brAhmaNyamatha chedichchhettanme brUhi pitAmaha .. 3..\\
bh
brAhmaNya.n tAta duShprApa.n varNaiH kShatrAdibhistribhiH .
para.n hi sarvabhUtAnAM sthAnametadyudhiShThira .. 4..\\
bahvIstu sa.nsaranyonIrjAyamAnaH punaH punaH .
paryAye tAta kasmiMshchidbrAhmaNo nAma jAyate .. 5..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
mata~Ngasya cha sa.nvAdma gardabhyAshcha yudhiShThira .. 6..\\
dvijAteH kasya chittAta tulyavarNaH sutaH prabhuH .
mata~Ngo nAma nAmnAbhUtsarvaiH samudito guNaiH .. 7..\\
sa yaGYakAraH kaunteya pitrA sR^iShTaH parantapa .
prAyAdgardabha yuktena rathenehAshu gAminA .. 8..\\
sa bAla.n gardabha.n rAjanvahantaM mAturantike .
niravidhyatpratodena nAsikAyAM punaH punaH .. 9..\\
ta.n tu tIvravraNaM deShTvA gardabhI putragR^iddhinI .
uvAcha mA shuchaH putra chaNDAlastvAdhitiShThati .. 10..\\
brAhmaNe dAruNaM nAsti maitro brAhmaNa uchyate .
AchAryaH sarvabhUtAnA.n shAtA kiM prahariShyati .. 11..\\
aya.n tu pApaprakR^itirbAle na kurute dayAm .
svayoniM mAnayatyeSha bhAvo bhAvaM nigachchhati .. 12..\\
etachchhrutvA mata~Ngastu dAruNa.n rAsabhI vachaH .
avatIrya rathAttUrNa.n rAsabhIM pratyabhAShata .. 13..\\
brUhi rAsabhi kalyANi mAtA me yena dUShitA .
kathaM mA.n vetsi chaNDAla.n kShipraM rAsabhi sha.nsa me .. 14..\\
kena jAto.asmi chaNDAlo brAhmaNya.n yena me.anashat .
tattvenaitanmahAprAGYe brUhi sarvamasheShataH .. 15..\\
gardabhii
brAhmaNyA.n vR^iShalena tvaM mattAyAM nApitena ha .
jAtastvamasi chaNDAlo brAhmaNya.n tena te.anashat .. 16..\\
evamukto mata~Ngastu pratyupAyAdgR^ihaM prati .
tamAgatamabhiprekShya pitA vAkyamathAbravIt .. 17..\\
mayA tva.n yaGYasa.nsiddhau niyukto guru karmaNi .
kasmAtpratinivR^itto.asi kachchinna kushala.n tava .. 18..\\
m
ayoniragryayonirvA yaH syAtsa kushalI bhavet .
kushala.n tu kutastasya yasyeyaM jananI pitaH .. 19..\\
brAhmaNyA.n vR^iShalAjjAtaM pitarvedayatIha mAm .
amAnuShI gardabhIya.n tasmAttapsye tapo mahat .. 20..\\
evamuktvA sa pitaraM pratasthe kR^itanishchayaH .
tato gatvA mahAraNyamatapyata mahattapaH .. 21..\\
tataH santApayAmAsa vibudhA.nstapasAnvitaH .
mata~NgaH susukhaM prepsuH sthAna.n sucharitAdapi .. 22..\\
ta.n tathA tapasA yuktamuvAcha harivAhanaH .
mata~Nga tapyase ki.n tvaM bhogAnutsR^ijya mAnuShAn .. 23..\\
vara.n dadAni te hanta vR^iNIShva tva.n yadichchhati .
yachchApyavApyamanyatte sarvaM prabrUhi mAchiram .. 24..\\
m
brAhmaNya.n kAmayAno.ahamidamArabdhavA.nstapaH .
gachchheya.n tadavApyeha vara eSha vR^ito mayA .. 25..\\
etachchhrutvA tu vachana.n tamuvAcha purandaraH .
brAhmaNyaM prArthayAnastvamaprApyamakR^itAtmabhiH .. 26..\\
shreShTha.n yatsarvabhUteShu tapo yannAtivartate .
tadagryaM prArthayAnastvamachirAdvinashiShyasi .. 27..\\
devatAsuramartyeShu yatpavitraM para.n smR^itam .
chaNDAla yonau jAtena na ta prApya.n kathaM chana .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 29}
bh
evamukto mata~Ngastu saMshitAtmA yatavrataH .
atiShThadekapAdena varShANA.n shatamachyuta .. 1..\\
tamuvAcha tataH shakraH punareva mahAyashAH .
mata~Nga parama.n sthAnaM prArthayannatidurlabham .. 2..\\
mA kR^ithAH sAhasaM putra naiSha dharmapathastava .
aprApyaM prArthayAno hi nachirAdvinashiShyasi .. 3..\\
mata~Nga parama.n sthAnaM vAryamANo mayA sakR^it .
chikIrShasyeva tapasA sarvathA na bhaviShyasi .. 4..\\
tiryagyonigataH sarvo mAnuShya.n yadi gachchhati .
sa jAyate pulkaso vA chaNDAlo vA kadA chana .. 5..\\
puMshchalaH pApayonirvA yaH kashchidiha lakShyate .
sa tasyAmeva suchiraM mata~Nga parivartate .. 6..\\
tato dashaguNe kAle labhate shUdratAm api .
shUdrayonAvapi tato bahushaH parivartate .. 7..\\
tatastriMshadguNe kAle labhate vaishyatAm api .
vaishyatAyA.n chiraM kAlaM tatraiva parivartate .. 8..\\
tataH ShaShTiguNe kAle rAjanyo nAma jAyate .
rAjanyatve chira.n kAlaM tatraiva parivartate .. 9..\\
tataH ShaShTiguNe kAle labhate brahma bandhutAm .
brahma bandhushchira.n kAlaM tatraiva parivartate .. 10..\\
tatastu dvishate kAle labhate kANDapR^iShThatAm .
kANDapR^iShThashchira.n kAlaM tatraiva parivartate .. 11..\\
tatastu trishate kAle labhate dvijatAm api .
tA.n cha prApya chiraM kAlaM tatraiva parivartate .. 12..\\
tatashchatuHshate kAle shrotriyo nAma jAyate .
shrotriyatve chira.n kAlaM tatraiva parivartate .. 13..\\
tadaiva krodhaharShau cha kAmadveShau cha putraka .
atimAnAtivAdau tamAvishanti dvijAdhamam .. 14..\\
tAMshchejjayati shatrUnsa tadA prApnoti sadgatim .
atha te vai jayantyena.n tAlAgrAdiva pAtyate .. 15..\\
mata~Nga sampradhAryaitadyadaha.n tvAmachUdudam .
vR^iNIShva kAmamanya.n tvaM brAhmaNya.n hi sudurlabham .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 30}
bh
evamukto mata~Ngastu bhR^isha.n shokaparAyaNaH .
atiShThata gayA.n gatvA so.a~NguShThena shata.n samAH .. 1..\\
suduShkara.n vahanyoga.n kR^isho dhamani santataH .
tvagasthi bhUto dharmAtmA sa papAteti naH shrutam .. 2..\\
taM patantamabhidrutya parijagrAha vAsavaH .
varANAmIshvaro dAtA sarvabhUtahite rataH .. 3..\\
zakra
mata~Nga brAhmaNatva.n te sa.nvR^itaM paripanthibhiH .
pUjayansukhamApnoti duHkhamApnotyapUjayan .. 4..\\
brAhmaNe sarvabhUtAnA.n yogakShemaH samAhitaH .
brAhmaNebhyo.anutR^ipyanti pitaro devatAstathA .. 5..\\
brAhmaNaH sarvabhUtAnAM mata~Nga para uchyate .
brAhmaNaH kurute taddhi yathA yadyachcha vA~nchhati .. 6..\\
bahvIstu sa.nsaranyonIrjAyamAnaH punaH punaH .
paryAye tAta kasmiMshchidbrAhmaNyamiha vindati .. 7..\\
m
kiM mA.n tudasi duHkhArtaM mR^itaM mArayase cha mAm .
ta.n tu shochAmi yo labdhvA brahmaNyaM na bubhUShate .. 8..\\
brAhmaNya.n yadi duShprApa.n tribhirvarNaiH shatakrato .
sudurlabha.n tadAvApya nAnutiShThanti mAnavAH .. 9..\\
yaH pApebhyaH pApatamasteShAmadhama eva saH .
brAhmaNya.n yo.avajAnIte dhanaM labdhveva durlabham .. 10..\\
duShprApa.n khalu vipratvaM prAptaM duranupAlanam .
duravApamavApyaitannAnutiShThanti mAnavAH .. 11..\\
ekArAmo hyaha.n shakra nirdvandvo niShparigrahaH .
ahi.nsA damadAnasthaH kathaM nArhAmi vipratAm .. 12..\\
yathA kAmavihArI syA.n kAmarUpI viha~NgamaH .
brahmakShatrAvirodhena pUjA.n cha prApnuyAm aham .
yathA mamAkShayA kIrtirbhavechchApi purandara .. 13..\\
indra
chhando deva iti khyAtaH strINAM pUjyo bhaviShyasi .. 14..\\
bh
eva.n tasmai varaM dattvA vAsavo.antaradhIyata .
prANA.nstyaktvA mata~Ngo.api prApa tatsthAnamuttamam .. 15..\\
evametatpara.n sthAnaM brAhmaNyaM nAma bhArata .
tachcha duShprApamiha vai mahendra vachana.n yathA .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 31}
y
shrutaM me mahadAkhyAnametatkurukulodvaha .
suduShprApaM bravIShi tvaM brAhmaNya.n vadatAM vara .. 1..\\
vishvAmitreNa cha purA brAhmaNyaM prAptamityuta .
shrUyate vadase tachcha duShprApamiti sattama .. 2..\\
vIha havyashcha rAjarShiH shruto me vipratA.n gataH .
tadeva tAvadgA~Ngeya shrotumichchhAmyaha.n vibho .. 3..\\
sa kena karmaNA prApto brAhmaNya.n rAjasattama .
vareNa tapasA vApi tanme vyAkhyAtumarhati .. 4..\\
bh
shR^iNu rAjanyathA rAjA vIha havyo mahAyashAH .
kShatriyaH sanpunaH prApto brAhmaNya.n lokasatkR^itam .. 5..\\
manormahAtmanastAta prajA dharmeNa shAsataH .
babhUva putro dharmAtmA sharyAtiriti vishrutaH .. 6..\\
tasyAnvavAye dvau rAjanrAjAnau sambabhUvatuH .
hehayastAlaja~Nghashcha vatseShu jayatA.n vara .. 7..\\
hehayasya tu putrANA.n dashasu strIShu bhArata .
shataM babhUva prakhyAta.n shUrANAmanivartinAm .. 8..\\
tulyarUpaprabhAvANA.n viduShAM yuddhashAlinAm .
dhanurvede cha vede cha sarvatraiva kR^itashramAH .. 9..\\
kAshiShvapi nR^ipo rAjandivodAsa pitAmahaH .
haryashva iti vikhyAto babhUva jayatA.n varaH .. 10..\\
sa vItahavyadAyAdairAgatya puruSharShabha .
ga~NgAyamunayormadhye sa~NgrAme vinipAtitaH .. 11..\\
ta.n tu hatvA naravara.n hehayAste mahArathAH .
pratijagmuH purI.n ramyAM vatsAnAmakutobhayAH .. 12..\\
haryashvasya tu dAyAdaH kAshirAjo.abhyaShichyata .
sudevo devasa~NkAshaH sAkShAddharma ivAparaH .. 13..\\
sa pAlayanneva mahI.n dharmAtmA kAshinandanaH .
tairvItahavyairAgatya yudhi sarvairvinirjitaH .. 14..\\
tamapyAjau vinirjitya pratijagmuryathAgatam .
saudevistvatha kAshIsho divodAso.abhyaShichyata .. 15..\\
divodAsastu viGYAya vIrya.n teShAM mahAtmanAm .
vArANasIM mahAtejA nirmame shakra shAsanAt .. 16..\\
vipra kShatriya sambAdhA.n vaishyashUdra samAkulAm .
naikadravyochchayavatI.n samR^iddhavipaNApaNAm .. 17..\\
ga~NgAyA uttare kUle vaprAnte rAjasattama .
gomatyA dakShiNe chaiva shakrasyevAmarAvatIm .. 18..\\
tatra ta.n rAjashArdUlaM nivasantaM mahIpatim .
Agatya hehayA bhUyaH paryadhAvanta bhArata .. 19..\\
sa niShpatya dadau yuddha.n tebhyo rAjA mahAbalaH .
devAsurasama.n ghoraM divodAso mahAdyutiH .. 20..\\
sa tu yuddhe mahArAja dinAnA.n dashatIrdasha .
hatavAhana bhUyiShThastato dainyamupAgamat .. 21..\\
hatayodhastato rAjankShINakoshashcha bhUmipaH .
divodAsaH purI.n hitvA palAyanaparo.abhavat .. 22..\\
sa tvAshramamupAgamya bharadvAjasya dhImataH .
jagAma sharaNa.n rAjA kR^itA~njalirarindama .. 23..\\
raajaa
bhagavanvaitahavyairme yuddhe vaMshaH praNAshitaH .
ahamekaH paridyUno bhavanta.n sharaNa.n gataH .. 24..\\
shiShyasnehena bhagavansa mA.n rakShitumarhasi .
niHsheSho hi kR^ito vaMsho mama taiH pApakarmabhiH .. 25..\\
tamuvAcha mahAbhAgo bharadvAjaH pratApavAn .
na bhetavyaM na bhetavya.n saudeva vyetu te bhayam .. 26..\\
ahamiShTi.n karomyadya putrArthaM te vishAM pate .
vaitahavya sahasrANi yathA tvaM prasahiShyasi .. 27..\\
tata iShTi.n chakArarShistasya vai putra kAmikIm .
athAsya tanayo jaGYe pratardana iti shrutaH .. 28..\\
sa jAtamAtro vavR^idhe samAH sadyastrayodasha .
veda.n chAdhijage kR^itsnaM dhanurvedaM cha bhArata .. 29..\\
yogena cha samAviShTo bharadvAjena dhImatA .
tejo laukya.n sa sa~NgR^ihya tasmindeshe samAvishat .. 30..\\
tataH sa kavachI dhanvI bANI dIpta ivAnalaH .
prayayau sadhanurdhanvanvivarShuriva toyadaH .. 31..\\
ta.n dR^iShTvA parama.n harShaM sudeva tanayo yayau .
mene cha manasA dagdhAnvaitahavyAnsa pArthivaH .. 32..\\
tatasta.n yauvarAjyena sthApayitvA pratardanam .
kR^itakR^itya.n tadAtmAna.n sa rAjA abhyanandata .. 33..\\
tatastu vaitahavyAnA.n vadhAya sa mahIpatiH .
putraM prasthApayAmAsa pratardanamarindamam .. 34..\\
sarathaH sa tu santIrya ga~NgAmAshu parAkramI .
prayayau vItahavyAnAM purIM parapura~njayaH .. 35..\\
vaitahavyAstu saMshrutya rathaghoSha.n samuddhatam .
niryayurnagarAkArai rathaiH pararathArujaiH .. 36..\\
niShkramya te naravyAghrA daMshitAshchitrayodhinaH .
pratardana.n samAjaghnuH sharavarShairudAyudhAH .. 37..\\
astaishcha vividhAkArai rathaughaishcha yudhiShThira .
abhyavarShanta rAjAna.n himavantamivAmbudAH .. 38..\\
astairastrANi sa.nvArya teShA.n rAjA pratardanaH .
jaghAna tAnmahAtejA vajrAnala samaiH sharaiH .. 39..\\
kR^ittottamA~NgAste rAjanbhallaiH shatasahasrashaH .
apatanrudhirArdrA~NgA nikR^ittA iva kiMshukAH .. 40..\\
hateShu teShu sarveShu vItahavyaH suteShvatha .
prAdravannagara.n hitvA bhR^igorAshramamapyuta .. 41..\\
yayau bhR^igu.n cha sharaNa.n vItahavyo narAdhipaH .
abhaya.n cha dadau tasmai rAGYe rAjanbhR^igustathA .
tato dadAvAsana.n cha tasmai shiShyo bhR^igostadA .. 42..\\
athAnupadamevAshu tatrAgachchhatpratardanaH .
sa prApya chAshramapada.n divodAsAtmajo.abravIt .. 43..\\
bho bhoH ke.atrAshrame santi bhR^igoH shiShyA mahAtmanaH .
draShTumichchhe munimaha.n tasyAchakShata mAm iti .. 44..\\
sa ta.n viditvA tu bhR^igurnishchakrAmAshramAttadA .
pUjayAmAsa cha tato vidhinA parameNa ha .. 45..\\
uvAcha chaina.n rAjendra ki.n kAryamiti pArthivam .
sa chovAcha nR^ipastasmai yadAgamanakAraNam .. 46..\\
ayaM brahmannito rAjA vItahavyo visarjyatAm .
asya putrairhi me brahmankR^itsno vaMshaH praNAshitaH .
utsAditashcha viShayaH kAshInA.n ratnasa~ncayaH .. 47..\\
etasya vIryadR^iptasya hataM putrashataM mayA .
asyedAnI.n vadhAdbrahmanbhaviShyAmyanR^iNaH pituH .. 48..\\
tamuvAcha kR^ipAviShTo bhR^igurdharmabhR^itA.n varaH .
nehAsti kShatriyaH kashchitsarve hIme dvijAtayaH .. 49..\\
eva.n tu vachana.n shrutvA bhR^igostathyaM pratardanaH .
pAdAvupaspR^ishya shanaiH prahasanvAkyamabravIt .. 50..\\
evamapyasmi bhagavankR^itakR^ityo na saMshayaH .
yadeSha rAjA vIryeNa svajAti.n tyAjito mayA .. 51..\\
anujAnIhi mAM brahmandhyAyasva cha shivena mAm .
tyAjito hi mayA jAtimeSha rAjA bhR^igUdvaha .. 52..\\
tatastenAbhyanuGYAto yayau rAjA pratardanaH .
yathAgataM mahArAja muktvA viShamivoragaH .. 53..\\
bhR^igorvachanamAtreNa sa cha brahmarShitA.n gataH .
vItahavyo mahArAja brahmavAditvameva cha .. 54..\\
tasya gR^itsamadaH putro rUpeNendra ivAparaH .
shakrastvamiti yo daityairnigR^ihItaH kilAbhavat .. 55..\\
R^igvede vartate chAgryA shrutiratra vishAM pate .
yatra gR^itsamado brahmanbrAhmaNaiH sa mahIyate .. 56..\\
sa brahma chArI viprarShiH shrImAngR^itsamado.abhavat .
putro gR^itsamadasyApi suchetA abhavaddvijaH .. 57..\\
varchAH sutejasaH putro vihavyastasya chAtmajaH .
vihavyasya tu putrastu vitatyastasya chAtmajaH .. 58..\\
vitatyasya sutaH satyaH santaH satyasya chAtmajaH .
shravAstasya sutashcharShiH shravasashchAbhavattamaH .. 59..\\
tamasashcha prakAsho.abhUttanayo dvijasattamaH .
prakAshasya cha vAgindro babhUva jayatA.n varaH .. 60..\\
tasyAtmajashcha pramatirvedavedA~NgapAragaH .
ghR^itAchyA.n tasya putrastu rururnAmodapadyata .. 61..\\
pramadvarAyA.n tu ruroH putraH samudapadyata .
shunako nAma viprarShiryasya putro.atha shaunakaH .. 62..\\
eva.n vipratvamagamadvItahavyo narAdhipaH .
bhR^igoH prasAdAdrAjendra kShatriyaH kShatriyarShabha .. 63..\\
tathaiva kathito vaMsho mayA gArtsamadastava .
vistareNa mahArAja kimanyadanupR^ichchhasi .. 64..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 32}
y
ke pUjyAH ke namaH kAryA mAnavairbharatarShabha .
vistareNa tadAchakShva na hi tR^ipyAmi kathyatAm .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
nAradasya cha sa.nvAda.n vAsudevasya chobhayoH .. 2..\\
nAradaM prA~njali.n dR^iShTvA pUjayAnaM dvija rShabhAn .
keshavaH paripaprachchha bhagavankAnnamasyasi .. 3..\\
bahumAnaH paraH keShu bhavato yAnnamasyasi .
shakya.n chechchhrotumichchhAmi brUhyetaddharmavittama .. 4..\\
n
shR^iNu govinda yAnetAnpUjayAmyarimardana .
tvatto.anyaH kaH pumA.Nlloke shrotumetadihArhati .. 5..\\
varuNa.n vAyumAdityaM paryanya.n jAtavedasam .
sthANu.n skanda.n tathA lakShmIM viShNuM brahmANameva cha .. 6..\\
vAchaspati.n chandramasamapaH pR^ithvI.n sarasvatIm .
satata.n ye namasyanti tAnnamasyAmyahaM vibho .. 7..\\
tapodhanAnveda vido nitya.n veda parAyaNAn .
mahArhAnvR^iShNishArdUla sadA sampUjayAmyaham .. 8..\\
abhuktvA devakAryANi kurvate ye.avikatthanAH .
santuShTAshcha kShamA yuktAstAnnamasyAmyaha.n vibho .. 9..\\
samyagdadati ye cheShTAnkShAntA dAntA jitendriyAH .
sasya.n dhanaM kShitiM gAshcha tAnnamasyAmi yAdava .. 10..\\
ye te tapasi vartante vane mUlaphalAshanAH .
asa~ncayAH kriyAvantastAnnamasyAmi yAdava .. 11..\\
ye bhR^ityabharaNe saktAH satata.n chAtithi priyAH .
bhu~njante deva sheShANi tAnnamasyAmi yAdava .. 12..\\
ye vedaM prApya durdharShA vAgmino brahmavAdinaH .
yAjanAdhyApane yuktA nitya.n tAnpUjayAmyaham .. 13..\\
prasannahR^idayAshchaiva sarvasattveShu nityashaH .
A pR^iShThatApAtsvAdhyAye yuktAstAnpUjayAmyaham .. 14..\\
guru prasAde svAdhyAye yatante ye sthiravratAH .
shushrUShavo.anasUyantastAnnamasyAmi yAdava .. 15..\\
suvratA munayo ye cha brahmaNyAH satyasa~NgarAH .
voDhAro havyakavyAnA.n tAnnamasyAmi yAdava .. 16..\\
bhaikShya charyAsu niratAH kR^ishA guru kulAshrayAH .
niHsukhA nirdhanA ye cha tAnnamasyAmi yAdava .. 17..\\
nirmamA niShpratidvandvA nirhrIkA niShprayojanAH .
ahi.nsA niratA ye cha ye cha satyavratA narAH .
dAntAH shama parAshchaiva tAnnamasyAmi keshava .. 18..\\
devatAtithipUjAyAM prasaktA gR^ihamedhinaH .
kapota vR^ittayo nitya.n tAnnamasyAmi yAdava .. 19..\\
yeShA.n trivargaH kR^ityeShu vartate nopahIyate .
shiShTAchAra pravR^ittAshcha tAnnamasyAmyaha.n sadA .. 20..\\
brAhmaNAstriShu lokeShu ye trivargamanuShThitAH .
alolupAH puNyashIlAstAnnamasyAmi keshava .. 21..\\
abbhakShA vAyubhakShAshcha sudhA bhakShAshcha ye sadA .
vrataishcha vividhairyuktAstAnnamasyAmi mAdhava .. 22..\\
ayonInagniyonIMshcha brahmayonI.nstathaiva cha .
sarvabhUtAtmayonIMshcha tAnnamasyAmyaha.n dvijAn .. 23..\\
nityametAnnamasyAmi kR^iShNa lokakarAnR^iShIn .
lokajyeShThA~nGYAnaniShThA.nstamo ghnA.NllokabhAskarAn .. 24..\\
tasmAttvamapi vArShNeya dvijAnpUjaya nityadA .
pUjitAH pUjanArhA hi sukha.n dAsyanti te.anagha .. 25..\\
alsmilloke sadA hyete paratra cha sukhapradAH .
ta ete mAnyamAnA vai pradAsyanti sukha.n tava .. 26..\\
ye sarvAtithayo nitya.n goShu cha brAhmaNeShu cha .
nitya.n satye cha niratA durgANyatitaranti te .. 27..\\
nitya.n shama parA ye cha tathA ye chAnasUyakAH .
nitya.n svAdhyAyino ye cha durgANyatitaranti te .. 28..\\
sarvAndevAnnamasyanti ye chaika.n devamAshritAH .
shraddadhAnAshcha dAntAshcha durgANyatitaranti te .. 29..\\
tathaiva vipra pravarAnnamaskR^itya yatavratAn .
bhavanti ye dAnaratA durgANyatitaranti te .. 30..\\
agnInAdhAya vidhivatprayatA dhArayanti ye .
prAptAH somAhuti.n chaiva durgANyatitaranti te .. 31..\\
mAtApitrorguruShu cha samyagvartanti ye sadA .
yathA tva.n vR^iShNishArdUletyuktvaivaM virarAma saH .. 32..\\
tasmAttvamapi kaunteya pitR^idevadvijAtithIn .
samyakpUjaya yena tva.n gatimiShTAmavApsyasi .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 33}
y
ki.n rAGYaH sarvakR^ityAnA.n garIyaH syAtpitAmaha .
ki.n kurvankarma nR^ipatirubhau lokau samashnute .. 1..\\
bh
etadrAGYaH kR^ityatamamabhiShiktasya bhArata .
brAhmaNAnAmanuShThAnamatyanta.n sukhamichchhatA .
shrotriyAnbrAhmaNAnvR^iddhAnnityamevAbhipUjayet .. 2..\\
paurajAnapadAMshchApi brAhmaNAMshcha bahushrutAn .
sAntvena bhogadAnena namaH kAraistathArchayet .. 3..\\
etatkR^ityatama.n rAGYo nityameveti lakShayet .
yathAtmAna.n yathA putrA.nstathaitAnparipAlayet .. 4..\\
ye chApyeShAM pUjyatamAstAndR^iDhaM pratipUjayet .
teShu shAnteShu tadrAShTra.n sarvameva virAjate .. 5..\\
te pUjyAste namaH kAryAste rakShyAH pitaro yathA .
teShveva yAtrA lokasya bhUtAnAmiva vAsave .. 6..\\
abhichArairupAyaishcha daheyurapi tejasA .
niHsheSha.n kupitAH kuryurugrAH satyaparAkramAH .. 7..\\
nAntameShAM prapashyAmi na dishashchApyapAvR^itAH .
kupitAH samudIkShante dAveShvagnishikhA iva .. 8..\\
vidyanteShA.n sAhasikA guNAsteShAmatIva hi .
kUpA iva tR^iNachchhannA vishuddhA dyaurivApare .. 9..\\
prasahya kAriNaH ke chitkArpAsa mR^idavo.apare .
santi chaiShAmatishaThAstathAnye.atitapasvinaH .. 10..\\
kR^iShigorakShyamapyanye bhaikShamanye.apyanuShThitAH .
chorAshchAnye.anR^itAshchAnye tathAnye naTanartakAH .. 11..\\
sarvakarmasu dR^ishyante prashAnteShvitareShu cha .
vividhAchAra yuktAshcha brAhmaNA bharatarShabha .. 12..\\
nAnA karmasu yuktAnAM bahu karmopajIvinAm .
dharmaGYAnA.n satA.n teShAM nityamevAnukIrtayet .. 13..\\
pitR^INA.n devatAnAM cha manuShyoragarakShasAm .
purohitA mahAbhAgA brAhmaNA vai narAdhipa .. 14..\\
naite devairna pitR^ibhirna gandharvairna rAkShasaiH .
nAsurairna pishAchaishcha shakyA jetu.n dvijAtayaH .. 15..\\
adaiva.n daivataM kuryurdaivataM chApyadaivatam .
yamichchheyuH sa rAjA syAdya.n dviShyuH sa parAbhavet .. 16..\\
parivAda.n cha ye kuryurbrAhmaNAnAmachetasaH .
nindA prasha.nsA kushalAH kIrtyakIrtiparAvarAH .
parikulpyanti te rAjansatata.n dviShatAM dvijAH .. 17..\\
brAhmaNA yaM prasha.nsanti puruShaH sa pravardhate .
brAhmaNairyaH parAkruShTaH parAbhUyAtkShaNAddhi saH .. 18..\\
shakA yavanakAmbojAstAstAH kShatriya jAtayaH .
vR^iShalatvaM parigatA brAhmaNAnAmadarshanAt .. 19..\\
dramildAshcha kali~NgAshcha pulindAshchApyushInarAH .
kaulAH sarpA mAhiShakAstAstAH kShatriya jAtayaH .. 20..\\
vR^iShalatvaM parigatA brAhmaNAnAmadarshanAt .
shreyAnparAjayastebhyo na jayo jayatA.n vara .. 21..\\
yastu sarvamida.n hanyAdbrAhmaNa.n cha na taH samam .
brahma vadhyA mahAndoSha ityAhuH paramarShayaH .. 22..\\
parivAdo dvijAtInAM na shrotavyaH katha.n chana .
AsItAdho mukhastUShNI.n samutthAya vrajeta vA .. 23..\\
na sa jAto janiShyo vA pR^ithivyAmiha kash chana .
yo brAhmaNa virodhena sukha.n jIvitumutsahet .. 24..\\
durgraho muShTinA vAyurduHsparshaH pANinA shashI .
durdharA pR^ithivI mUrdhnA durjayA brAhmaNA bhuvi .. 25..\\
bh
brAhmaNAneva satataM bhR^isha.n sampratipUjayet .. 1..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 34}
ete hi somarAjAna IshvarAH sukhaduHkhayoH .. 1..\\
ete bhogairala~NkArairanyaishchaiva kimichchhakaiH .
sadA pUjyA namaH kAryA rakShyAshcha pitR^ivannR^ipaiH .
ato rAShTrasya shAntirhi bhUtAnAmiva vAsavAt .. 2..\\
jAyatAM brahma varchasvI rAShTre vai brAhmaNaH shuchiH .
mahArathashcha rAjanya eShTavyaH shatrutApanaH .. 3..\\
brAhmaNa.n jAtisampannaM dharmaGYa.n saMshitavratam .
vAsayeta gR^ihe rAjanna tasmAtparamasti vai .. 4..\\
brAhmaNebhyo havirdattaM pratigR^ihNanti devatAH .
pitaraH sarvabhUtAnAM naitebhyo vidyate param .. 5..\\
AdityashchandramA vAyurbhUmirApo.ambara.n dishaH .
sarve brAhmaNamAvishya sadAnnamupabhu~njate .. 6..\\
na tasyAshnanti pitaro yasya viprA na bhu~njate .
devAshchApyasya nAshnanti pApasya brAhmaNa dviShaH .. 7..\\
brAhmaNeShu tu tuShTeShu prIyante pitaraH sadA .
tathaiva devatA rAjannAtra kAryA vichAraNA .. 8..\\
tathaiva te.api prIyante yeShAM bhavati taddhaviH .
na cha pretya vinashyanti gachchhanti paramA.n gatim .. 9..\\
yena yenaiva haviShA brAhmaNA.nstarpayennaraH .
tena tenaiva prIyante pitaro devatAstathA .. 10..\\
brAhmaNAdeva tadbhUtaM prabhavanti yataH prajAH .
yatashchAyaM prabhavati pretya yatra cha gachchhati .. 11..\\
vedaiSha mArga.n svargasya tathaiva narakasya cha .
AgatAnAgate chobhe brAhmaNo dvipadA.n varaH .
brAhmaNo bharatashreShTha svadharma.n veda medhayA .. 12..\\
ye chainamanuvartante te na yAnti parAbhavam .
na te pretya vinashyanti gachchhanti na parAbhavam .. 13..\\
ye brAhmaNa mukhAtprAptaM pratigR^ihNanti vai vachaH .
kR^itAtmAno mahAtmAnaste na yAnti parAbhavam .. 14..\\
kShatriyANAM pratapatA.n tejasA cha balena cha .
brAhmaNeShveva shAmyanti tejA.nsi cha balAni cha .. 15..\\
bhR^igavo.ajaya.nstAlaja~NghAnnIpAna~Ngiraso.ajayan .
bharadvAjo vaitahavyAnailAMshcha bharatarShabha .. 16..\\
chitrAyudhAMshchApyajayannete kR^iShNAjinadhvajAH .
prakShipyAtha cha kumbhAnvai pAragAminamArabhet .. 17..\\
yatki.n chitkathyate loke shrUyate pashyate.api vA .
sarva.n tadbrAhmaNeShveva gUDho.agniriva dAruShu .. 18..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
sa.nvAda.n vAsudevasya pR^ithvyAshcha bharatarShabha .. 19..\\
vaasudeva
mAtara.n sarvabhUtAnAM pR^ichchhe tvA saMshayaM shubhe .
kena svitkarmaNA pApa.n vyapohati naro gR^ihI .. 20..\\
prthivii
brAhmaNAneva seveta pavitra.n hyetaduttamam .
brAhmaNAnsevamAnasya rajaH sarvaM praNashyati .. 21..\\
ato bhUtirataH kIrtirato buddhiH prajAyate .
apareShAM pareShA.n cha parebhyash chaiva ye pare .. 22..\\
brAhmaNA yaM prasha.nsanti puruShaH sa pravardhate .
atha yo brAhmaNAkruShTaH parAbhavati so.achirAt .. 23..\\
yathA mahArNave kShipta AmaloShTo vinashyati .
tathA dushcharita.n karma parAbhAvAya kalpate .. 24..\\
pashya chandre kR^ita.n lakShma samudre lavaNodakam .
tathA bhaga sahasreNa mahendraM parichihnitam .. 25..\\
teShAmeva prabhAvena sahasranayano hyasau .
shatakratuH samabhavatpashya mAdhava yAdR^isham .. 26..\\
ichchhanbhUti.n cha kIrtiM cha lokAMshcha madhusUdana .
brAhmaNAnumate tiShThetpuruShaH shuchirAtmavAn .. 27..\\
ityetadvachana.n shrutvA medinyA madhusUdanaH .
sAdhu sAdhvityathetyuktvA medinIM pratyapUjayat .. 28..\\
etA.n shrutvopamAM pArtha prayato brAhmaNarShabhAn .
satataM pUjayethAstva.n tataH shreyo.abhipatsyase .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 35}
bh
janmanaiva mahAbhAgo brAhmaNo nAma jAyate .
namasyaH sarvabhUtAnAmatithiH prasR^itAgra bhuk .. 1..\\
sarvAnnaH suhR^idastAta brAhmaNAH sumanomukhAH .
gIrbhirma~NgalayuktAbhiranudhyAyanti pUjitAH .. 2..\\
sarvAnno dviShatastAta brAhmaNA jAtamanyavaH .
gIrbhirdAruNayuktAbhirabhihanyurapUjitAH .. 3..\\
atra gAthA brahma gItAH kIrtayanti purA vidaH .
sR^iShTvA dvijAtIndhAtA hi yathApUrva.n samAdadhat .. 4..\\
na vo.anyadiha kartavya.n kiM chidUrdhva.n yathAvidhi .
guptA gopAyata brahma shreyo vastena shobhanam .. 5..\\
svameva kurvatA.n karma shrIrvo brAhmI bhaviShyati .
pramANa.n sarvabhUtAnAM pragraha.n cha gamiShyatha .. 6..\\
na shaudra.n karma kartavyaM brAhmaNena vipashchitA .
shaudra.n hi kurvataH karma dharmaH samuparudhyate .. 7..\\
shrIshcha buddhishcha tejashcha vibhUtishcha pratApinI .
svAdhyAyenaiva mAhAtmya.n vimalaM pratipatsyatha .. 8..\\
hutvA chAhavanIyasthaM mahAbhAgye pratiShThitAH .
agrabhojyAH prasUtInA.n shriyA brAhmyAnukalpitAH .. 9..\\
shraddhayA parayA yuktA hyanabhidroha labdhayA .
damasvAdhyAyaniratAH sarvAnkAmAnavApsyatha .. 10..\\
yachchaiva mAnuShe loke yachcha deveShu ki.n chana .
sarva.n tattapasA sAdhya.n GYAnena vinayena cha .. 11..\\
ityetA brahma gItAste samAkhyAtA mayAnagha .
viprAnukampArthamida.n tena prokta.n hi dhImatA .. 12..\\
bhUyasteShAM balaM manye yathA rAGYastapasvinaH .
durAsadAshcha chaNDAshcha rabhasAH kShiprakAriNaH .. 13..\\
santyeShA.n si.nhasattvAshcha vyAghrasattvAstathApare .
varAhamR^igasattvAshcha gajasattvAstathApare .. 14..\\
karpAsa mR^idavaH ke chittathAnye makaraspR^ishaH .
vibhAShya ghAtinaH ke chittathA chakShurhaNo.apare .. 15..\\
santi chAshIviShanibhAH santi mandAstathApare .
vividhAnIha vR^ittAni brAhmaNAnA.n yudhiShThira .. 16..\\
mekalA dramiDAH kAshAH pauNDrAH kolla girAstathA .
shauNDikA daradA darvAshchaurAH shabara barbarAH .. 17..\\
kirAtA yavanAshchaiva tAstAH kShatriya jAtayaH .
vR^iShalatvamanuprAptA brAhmaNAnAmadarshanAt .. 18..\\
brAhmaNAnAM paribhavAdasurAH salile shayAH .
brAhmaNAnAM prasAdAchcha devAH svarganivAsinaH .. 19..\\
ashakya.n spraShTumAkAshamachAlyo himavAngiriH .
avAryA setunA ga~NgA durjayA brAhmaNA bhuvi .. 20..\\
na brAhmaNa virodhena shakyA shAstu.n vasundharA .
brAhmaNA hi mahAtmAno devAnAmapi devatAH .. 21..\\
tAnpUjayasva satata.n dAnena paricharyayA .
yadIchchhasi mahIM bhoktumimA.n sAgaramekhalAm .. 22..\\
pratigraheNa tejo hi viprANA.n shAmyate.anagha .
pratigraha.n ye nechchheyuste.api rakShyAstvayAnagha .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 36}
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
shakra shambara sa.nvAda.n tannibodha yudhiShThira .. 1..\\
shakro hyaGYAtarUpeNa jaTI bhUtvA rajo ruNaH .
virUpa.n rUpamAsthAya prashnaM paprachchha shambaram .. 2..\\
kena shambara vR^ittena svajAtyAnadhitiShThasi .
shreShTha.n tvAM kena manyante tanme prabrUhi pR^ichchhataH .. 3..\\
z
nAsUyAmi sadA viprAnbrahmANa.n cha pitAmaham .
shAstrANi vadato viprAnsaMmanyAmi yathAsukham .. 4..\\
shrutvA cha nAvajAnAmi nAparAdhyAmi karhi chit .
abhyarchyAnanupR^ichchhAmi pAdau gR^ihNAmi dhImatAm .. 5..\\
te vishrabdhAH prabhAShante sa.nyachchhanti cha mA.n sadA .
pramatteShvapramatto.asmi sadA supteShu jAgR^imi .. 6..\\
te mA shAstrapathe yuktaM brahmaNyamanasUyakam .
samAsi~nchanti shAstAraH kShaudraM madhviva makShikAH .. 7..\\
yachcha bhAShanti te tuShTAstattadgR^ihNAmi medhayA .
samAdhimAtmano nityamanulomamachintayan .. 8..\\
so.aha.n vAgagrasR^iShTAnAM rasAnAmavalehakaH .
svajAtyAnadhitiShThAmi nakShatrANIva chandramAH .. 9..\\
etatpR^ithivyAmamR^itametachchakShuranuttamam .
yadbrAhmaNaM mukhAchchhAstramiha shrutvA pravartate .. 10..\\
etatkAraNamAGYAya dR^iShTvA devAsuraM purA .
yuddhaM pitA me hR^iShTAtmA vismitaH pratyapadyata .. 11..\\
dR^iShTvA cha brAhmaNAnA.n tu mahimAnaM mahAtmanAm .
paryapR^ichchhatkathamime siddhA iti nishAkaram .. 12..\\
soma
brAhmaNAstapasA sarve sidhyante vAgbalAH sadA .
bhujavIryA hi rAjAno vAgastrAshcha dvijAtayaH .. 13..\\
pravasanvApyadhIyIta bahvIrdurvasatIrvasan .
nirmanyurapi nirmAno yatiH syAtsamadarshanaH .. 14..\\
api chejjAtisampannaH sarvAnvedAnpiturgR^ihe .
shlAghamAna ivAdhIyedgrAmya ityeva ta.n viduH .. 15..\\
bhUmiretau nigirati sarpo bilashayAniva .
rAjAna.n chApyayoddhAraM brAhmaNaM chApravAsinam .. 16..\\
atimAnaH shriya.n hanti puruShasyAlpamedhasaH .
garbheNa duShyate kanyA gR^ihavAsena cha dvijaH .. 17..\\
ityetanme pitA shrutvA somAdadbhutadarshanAt .
brAhmaNAnpUjayAmAsa tathaivAhaM mahAvratAn .. 18..\\
bh
shrutvaitadvachana.n shakro dAnavendra mukhAchchyutam .
dvijAnsampUjayAmAsa mahendratvamavApa cha .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 37}
y
apUrva.n vA bhavetpArthamatha vApi chiroShitam .
dUrAdabhyAgata.n vApi kiM pAtraM syAtpitAmaha .. 1..\\
bh
kriyA bhavati keShA.n chidupAMshu vratamuttamam .
yo yo yAcheta yatki.n chitsarvaM dadyAma ityuta .. 2..\\
apIdayanbhR^ityavargamityevamanushushruma .
pIDayanbhR^ityavarga.n hi AtmAnamapakarShati .. 3..\\
apUrva.n vApi yatpAtraM yachchApi syAchchiroShitam .
dUrAdabhyAgata.n chApi tatpAtraM cha vidurbudhAH .. 4..\\
y
apIDayA cha bhR^ityAnA.n dharmasyAhi.nsayA tathA .
pAtra.n vidyAma tattvena yasmai dattaM na santapet .. 5..\\
bh
R^itvikpurohitAchAryAH shiShyAH sambandhibAndhavAH .
sarve pUjyAshcha mAnyAshcha shrutavR^ittopasa.nhitAH .. 6..\\
ato.anyathA vartamAnAH sarve nArhanti satkriyAm .
tasmAnnityaM parIkSheta puruShAnpraNidhAya vai .. 7..\\
akrodhaH satyavachanamahi.nsA dama Arjavam .
adroho nAtimAnashcha hrIstitikShA tapaH shamaH .. 8..\\
yasminetAni dR^ishyante na chAkAryANi bhArata .
bhAvato viniviShTAni tatpAtraM mAnamarhati .. 9..\\
tathA chiroShita.n chApi sampratyAgatameva cha .
apUrva.n chaiva pUrvaM cha tatpAtaM mAnamarhati .. 10..\\
aprAmANya.n cha vedAnA.n shAstrANAM chAti la~Nghanam .
sarvatra chAnavasthAnametannAshanamAtmanaH .. 11..\\
bhavetpaNDitamAnI yo brAhmaNo veda nindakaH .
AnvIkShikI.n tarka vidyAmanurakto nirarthikAm .. 12..\\
hetuvAdAnbruvansatsu vijetAhetu vAdikaH .
AkroShTA chAti vaktA cha brAhmaNAnA.n sadaiva hi .. 13..\\
sarvAbhisha~NkI mUDhashcha bAlaH kaTuka vAgapi .
boddhavyastAdR^ishastAta narashvAna.n hi taM viduH .. 14..\\
yathA shvA bhaShitu.n chaiva hantuM chaivAvasR^ijyate .
eva.n sambhAShaNArthAya sarvashAstravadhAya cha .
alpashrutAH ku tarkAshcha dR^iShTAH spR^iShTAH ku paNDitAH .. 15..\\
shrutismR^itItihAsAdi purANAraNya vedinaH .
anurundhyAdbahuGYAMshcha sAraGYAMshchaiva paNDitAn .. 16..\\
lokayAtrA cha draShTavyA dharmashchAtmahitAni cha .
evaM naro vartamAnaH shAshvatIredhate samAH .. 17..\\
R^iNamunmuchya devAnAmR^iShINA.n cha tathaiva cha .
pitR^INAmatha viprANAmatithInA.n cha pa~nchamam .. 18..\\
paryAyeNa vishuddhena sunirNiktena karmaNA .
eva.n gR^ihasthaH karmANi kurvandharmAnna hIyate .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 38}
y
strINA.n svabhAvamichchhAmi shrotuM bharatasattama .
striyo hi mUla.n doShANA.n laghu chittAH pitAmaha .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
nAradasya cha sa.nvAdaM puMshchalyA pa~ncha chUDayA .. 2..\\
lokAnanucharandhImAndevarShirnAradaH purA .
dadarshApsarasaM brAhmIM pa~ncha dUDAmaninditAm .. 3..\\
tA.n dR^iShTvA chArusarvA~NgIM paprachchhApsarasaM muniH .
saMshayo hR^idi me kashchittanme brUhi sumadhyame .. 4..\\
evamuktA tu sA vipraM pratyuvAchAtha nAradam .
viShaye sati vakShyAmi samarthAM manyase cha mAm .. 5..\\
n
na tvAmaviShaye bhadre niyokShyAmi katha.n chana .
strINA.n svabhAvamichchhAmi tvattaH shrotuM varAnane .. 6..\\
bh
etachchhrutvA vachastasya devarSherapsarottamA .
pratyuvAcha na shakShyAmi strI satI ninditu.n striyaH .. 7..\\
viditAste striyo yAshcha yAdR^ishAshcha svabhAvataH .
na mAmarhasi devarShe niyoktuM prashna IdR^ishe .. 8..\\
tAmuvAcha sa devarShiH satya.n vada sumadhyame .
mR^iShAvAde bhaveddoShaH satye doSho na vidyate .. 9..\\
ityuktA sA kR^itamatirabhavachchAruhAsinI .
strI doShA~nshAshvatAnsatyAnbhAShitu.n samprachakrame .. 10..\\
p
kulInA rUpavatyashcha nAthavatyashcha yoShitaH .
maryAdAsu na tiShThanti sa doShaH strIShu nArada .. 11..\\
na strIbhyaH ki.n chidanyadvai pApIyastaramasti vai .
striyo hi mUla.n doShANAM tathA tvamapi vettha ha .. 12..\\
samAGYAtAnR^iddhimataH pratirUpAnvashe sthitAn .
patInantaramAsAdya nAlaM nAryaH pratIkShitum .. 13..\\
asaddharmastvaya.n strINAmasmAkaM bhavati prabho .
pApIyaso narAnyadvai lajjA.n tyaktvA bhajAmahe .. 14..\\
striya.n hi yaH prArthayate saMnikarSha.n cha gachchhati .
IShachcha kurute sevA.n tamevechchhanti yoShitaH .. 15..\\
anarthitvAnmanuShyANAM bhayAtparijanasya cha .
maryAdAyAmamaryAdAH striyastiShThanti bhartR^iShu .. 16..\\
nAsA.n kashchidagamyo.asti nAsA.n vayasi sa.nsthitiH .
virUpa.n rUpavantaM vA pumAnityeva bhu~njate .. 17..\\
na bhayAnnApyanukroshAnnArthahetoH katha.n chana .
na GYAtikulasambandhAtstriyastiShThanti bhartR^iShu .. 18..\\
yauvane vartamAnAnAM mR^iShTAbharaNa vAsasAm .
nArINA.n svairavR^ittAnAM spR^ihayanti kulastriyaH .. 19..\\
yAshcha shashvadbahumatA rakShyante dayitAH striyaH .
api tAH samprasajjante kubjAndha jaDa vAmanaiH .. 20..\\
pa~NguShvapi cha devarShe ye chAnye kutsitA narAH .
strINAmagamyo loke.asminnAsti kashchinmahAmune .. 21..\\
yadi pu.nsA.n gatirbrahma kathaM chinnopapadyate .
apyanyonyaM pravartante na hi tiShThanti bhartR^iShu .. 22..\\
alAbhAtpuruShANa.n hi bhayAtparijanasya cha .
vadhabandhabhayAchchApi svaya.n guptA bhavanti tAH .. 23..\\
chala svabhAvA duHsevyA durgrAhyA bhAvatastathA .
prAGYasya puruShasyeha yathA vAchastathA striyaH .. 24..\\
nAgnistR^ipyati kAShTAhAM nApagAnAM mahodadhiH .
nAntakaH sarvabhUtAnAM na pu.nsA.n vAmalochanAH .. 25..\\
idamanyachcha devarShe rahasya.n sarvayoShitAm .
dR^iShTvaiva puruSha.n hR^idyaM yoniH praklidyate striyaH .. 26..\\
kAmAnAmapi dAtAra.n kartAraM mAnasAntvayoH .
rakShitAraM na mR^iShyanti bhartAraM parama.n striyaH .. 27..\\
na kAmabhogAnbahulAnnAla~NkArArtha sa~ncayAn .
tathaiva bahu manyante yathA ratyAm anugraham .. 28..\\
antakaH shamano mR^ityuH pAtAla.n vaDavAmukham .
kShura dhArA viSha.n sarpo vahnirityekataH striyaH .. 29..\\
yatashcha bhUtAni mahAnti pa~ncha
yatashcha lokA vihitA vidhAtrA .
yataH pumA.nsaH pramadAsh cha nirmitas
tadaiva doShAH pramadAsu nArada .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 39}
y
ime vai mAnavA loke strIShu sajjantyabhIkShNashaH .
mohena paramAviShTA daivAdiShTena pArthiva .
striyashcha puruSheShveva pratyakSha.n lokasAkShikam .. 1..\\
atra me saMshayastIvro hR^idi samparivartate .
kathamAsAM narA sa~Nga.n kurvate kurunandana .
striyo vA teShu rajyante virajyante.atha vA punaH .. 2..\\
iti tAH puruShavyAghra katha.n shakyAH sma rakShitum .
pramadAH puruSheNeha tanme vyAkhyAtumarhasi .. 3..\\
etA hi maya mAyAbhirva~nchayantIha mAnavAn .
na chAsAM muchyate kashchitpuruSho hastamAgataH .
gAvo nava tR^iNAnIva gR^ihNantyeva navAnnavAn .. 4..\\
shambarasya cha yA mAyA yA mAyA namucherapi .
baleH kumbhInaseshchaiva sarvAstA yoShito viduH .. 5..\\
hasantaM prahasantyetA rudantaM prarudanti cha .
apriyaM priyavAkyaishcha gR^ihNate kAlayogataH .. 6..\\
ushanA veda yachchhAstra.n yachcha veda bR^ihaspatiH .
strI buddhyA na vishiShyyete tAH sma rakShyAH kathaM naraiH .. 7..\\
anR^ita.n satyamityAhuH satya.n chApi tathAnR^itam .
iti yAstAH katha.n vIra sa.nrakShyAH puruShairiha .. 8..\\
strINAM buddhyupaniShkarShAdarthashAstrANi shatruhan .
bR^ihaspatiprabhR^itibhirmanye sadbhiH kR^itAni vai .. 9..\\
sampUjyamAnaH puruShairvikurvanti mano nR^iShu .
apAstAshcha tathA rAjanvikurvanti manaH striyaH .. 10..\\
kastAH shakto rakShitu.n syAditi me saMshayo mahAn .
tanme brUhi mahAbAho kurUNA.n vaMshavardhana .. 11..\\
yadi shakyA kurushreShTha rakShA tAsA.n kathaM chana .
kartu.n vA kR^itapUrvA vA tanme vyAkhyAtumarhasi .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 40}
bh
evametanmahAbAho nAtra mithyAsti ki.n chana .
yathA bravIShi kauravya nArImprati janAdhipa .. 1..\\
atra te vartayiShyAmi itihAsaM purAtanam .
yathA rakShA kR^itA pUrva.n vipulena mahAtmanA .. 2..\\
pramadAshcha yathA sR^iShTA brahmaNA bharatarShabha .
yadartha.n tachcha te tAta pravakShye vasudhAdhipa .. 3..\\
na hi strIbhya paraM putra pApIyaH ki.n chidasti vai .
agnirhi pramadA dIpto mAyAshcha mayajA vibho .
kShura dhArA viSha.n sarpo mR^ityurityekataH striyaH .. 4..\\
imAH prajA mahAbAho dhArmikA iti naH shrutam .
svaya.n gachchhanti devatvaM tato devAniyAdbhayam .. 5..\\
athAbhyagachchhandevAste pitAmahamarindama .
nivedya mAnasa.n chApi tUShNImAsanna vAnmukhAH .. 6..\\
teShAmantargata.n GYAtvA devAnAM sa pitAmahaH .
mAnavAnAM pramohArtha.n kR^ityA nAryo.asR^ijatprabhuH .. 7..\\
pUrvasarge tu kaunteya sAdhvyo nArya ihAbhavan .
asAdhvyastu samutpanna kR^ityA sargAtprajApateH .. 8..\\
tAbhyaH kAmAnyathAkAmaM prAdAddhi sa pitAmahaH .
tAH kAmalubdhAH pramadAH prAmathnanti narA.nstadA .. 9..\\
krodha.n kAmasya deveshaH sahAyaM chAsR^ijatprabhuH .
asajjanta prajAH sarvAH kAmakrodhavasha.n gatAH .. 10..\\
na cha strINA.n kriyA kA chiditi dharmo vyavasthitaH .
nirindriyA amantrAshcha striyo.anR^itamiti shrutiH .. 11..\\
shayyAsanamala~NkAramannapAnamanAryatAm .
durvAgbhAva.n rati.n chaiva dadau strIbhyaH prajApatiH .. 12..\\
na tAsA.n rakShaNa.n kartuM shakyaM pu.nsA kathaM chana .
api vishvakR^itA tAta kutastu puruShairiha .. 13..\\
vAchA vA vadhabandhairvA kleshairvA vividhaistathA .
na shakyA rakShituM nAryastA hi nityamasa.nyatAH .. 14..\\
ida.n tu puruShavyAghra purastAchchhrutavAnaham .
yathA rakShA kR^itA pUrva.n vipulena guru striyaH .. 15..\\
R^iShirAsInmahAbhAgo deva sharmeti vishrutaH .
tasya bhAryA ruchirnAma rUpeNAsadR^ishI bhuvi .. 16..\\
tasya rUpeNa saMmattA devagandharvadAnavAH .
visheShatastu rAjendra vR^itrahA pAkashAsanaH .. 17..\\
nArINA.n charitaGYashcha deva sharmA mahAmuniH .
yathAshakti yathotsAhaM bhAryA.n tAmabhyarakShata .. 18..\\
purandara.n cha jAnIte parastrI kAmachAriNam .
tasmAdyatnena bhAryAyA rakShaNa.n sa chakAra ha .. 19..\\
sa kadA chidR^iShistAta yaGYa.n kartumanAstadA .
bhArya sa.nrakShaNa.n kAryaM katha.n syAdityachintayat .. 20..\\
rakShA vidhAnaM manasA sa vichintya mahAtapAH .
AhUya dayita.n shiShyaM vipulaM prAha bhArgavam .. 21..\\
yaGYakAro gamiShyAmi ruchi.n chemA.n sureshvaraH .
putra prArthayate nitya.n tA.n rakShasva yathAbalam .. 22..\\
Apramattena te bhAvya.n sadA prati purandaram .
sa hi rUpANi kurute vividhAni bhR^igUdvaha .. 23..\\
ityukto vipulastena tapasvI niyatendriyaH .
sadaivogra tapA rAjannagnyarkasadR^ishadyutiH .. 24..\\
dharmaGYaH satyavAdI cha tatheti pratyabhAShata .
punashchedaM mahArAja paprachchha prathita.n gurum .. 25..\\
kAni rUpANi shakrasya bhavantyAgachhato mune .
vapustejashcha kIdR^igvai tanme vyAkhyAtumarhasi .. 26..\\
tataH sa bhagavA.nstasmai vipulAya mahAtmane .
AchachakShe yathAtattvaM mAyA.n shakrasya bhArata .. 27..\\
bahu mAyaH sa viprarShe balahA pAkashAsanaH .
tA.nstAnvikurute bhAvAnbahUnatha muhurmuhuH .. 28..\\
kirITI vajrabhR^iddhanvI mukuTI baddhakuNDalaH .
bhavatyatha muhUrtena chaNDAla samadarshanaH .. 29..\\
shikhI jaTI chIravAsAH punarbhavati putraka .
bR^ihachchharIrashcha punaH pIvaro.atha punaH kR^ishaH .. 30..\\
gaura.n shyAma.n cha kR^iShNaM cha varNaM vikurute punaH .
virUpo rUpavAMshchaiva yuvA vR^iddhastathaiva cha .. 31..\\
prAGYo jaDashcha mUkashcha hrasvo dIrghastathaiva cha .
brAhmaNaH kShatriyashchaiva vaishyaH shUdrastathaiva cha .
pratilomAnulomashcha bhavatyatha shatakratuH .. 32..\\
shukavAyasa rUpI cha ha.nsakokila rUpavAn .
si.nhavyAghra gajAnA.n cha rUpaM dhArayate punaH .. 33..\\
daiva.n daityamatho rAGYA.n vapurdhArayate.api cha .
sukR^isho vAyubhagnA~NgaH shakunirvikR^itastathA .. 34..\\
chatuShpAdbahurUpashcha punarbhavati bAlishaH .
makShikA mashakAdInA.n vapurdhArayate.api cha .. 35..\\
na shakyamasya grahaNa.n kartu.n vipulakena chit .
api vishvakR^itA tAta yena sR^iShTamida.n jagat .. 36..\\
punarantarhitaH shakro dR^ishyate GYAnachakShuShA .
vAyubhUtashcha sa punardevarAjo bhavatyuta .. 37..\\
eva.nrUpANi satata.n kurute pAkashAsanaH .
tasmAdvipulayatnena rakShemA.n tanumadhyamAm .. 38..\\
yathA ruchiM nAvaliheddevendro bhR^igusattama .
R^itAvupahitaM nyasta.n haviH shveva durAtmavAn .. 39..\\
evamAkhyAya sa muniryaGYakAro.agamattadA .
deva sharmA mahAbhAgastato bharatasattama .. 40..\\
vipulastu vachaH shrutvA guroshchintAparo.abhavat .
rakShA.n cha paramAM chakre devarAjAnmahAbalAt .. 41..\\
kiM nu shakyaM mayA kartu.n guru dArAbhirakShaNe .
mAyAvI hi surendro.asau durdharShashchApi vIryavAn .. 42..\\
nApidhAyAshrama.n shakyo rakShituM pAkashAsanaH .
uTaja.n vA tathA hyasya nAnAvidha sarUpatA .. 43..\\
vAyurUpeNa vA shakro guru patnIM pradharShayet .
tasmAdimA.n sampravishya ruchiM sthAsye.ahamadya vai .. 44..\\
atha vA pauruSheNeyamashakyA rakShituM mayA .
bahurUpo hi bhagavA~nshrUyate harivAhanaH .. 45..\\
so.aha.n yogabalAdenAM rakShiShye pAkashAsanAt .
gAtrANi gAtrairasyAha.n sampravekShye.abhirakShitum .. 46..\\
yadyuchchhiShTAmimAM patnI.n ruchiM pashyeta me guruH .
shapsyatyasaMshaya.n kopAddivyaGYAno mahAtapAH .. 47..\\
na cheya.n rakShituM shakyA yathAnyA pramadA nR^ibhiH .
mAyAvI hi surendro.asAvaho prApto.asmi saMshayam .. 48..\\
avashya karaNIya.n hi guroriha hi shAsanam .
yadi tvetadaha.n kuryAmAshcharya.n syAtkR^itaM mayA .. 49..\\
yogenAnupravishyeha guru patnyAH kalevaram .
nirmuktasya rajorUpAnnAparAdho bhavenmama .. 50..\\
yathA hi shUnyAM pathikaH sabhAmadhyAvasetpathi .
tathAdyAvAsayiShyAmi guru patnyAH kalevaram .. 51..\\
asaktaH padmapatrastho jalabinduryathA chalaH .
evameva sharIre.asyA nivatsyAmi samAhitaH .. 52..\\
ityeva.n dharmamAlokya veda vedAMshcha sarvashaH .
tapashcha vipula.n dR^iShTvA gurorAtmana eva cha .. 53..\\
iti nishchitya manasA rakShAM prati sa bhArgavaH .
AtiShThatparama.n yatnaM yathA tachchhR^iNu pArthiva .. 54..\\
guru patnImupAsIno vipulaH sa mahAtapAH .
upAsInAmanindyA~NgI.n kathAbhiH samalobhayat .. 55..\\
netrAbhyAM netrayorasyA rashmInsa.nyojya rashmibhiH .
vivesha vipulaH kAyamAkAshaM pavano yathA .. 56..\\
lakShaNa.n lakShaNenaiva vadanaM vadanena cha .
avicheShTannatiShThadvai chhAyevAntargato muniH .. 57..\\
tato viShTabhya vipulo guru patnyAH kalevaram .
uvAsa rakShaNe yukto na cha sA tamabudhyata .. 58..\\
ya.n kAlaM nAgato rAjangurustasya mahAtmanaH .
kratu.n samApya svagR^iha.n taM kAlaM so.abhyarakShata .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 41}
bh
tataH kadA chiddevendro divyarUpavapurdharaH .
idamantaramityeva.n tato.abhyAgAdathAshramam .. 1..\\
rUpamapratima.n kR^itvA lobhanIyaM janAdhipa .
darshanIyatamo bhUtvA pravivesha tamAshramam .. 2..\\
sa dadarsha tamAsIna.n vipulasya kalevaram .
nishcheShTa.n stabdhanayanaM yathA lekhya gata.n tathA .. 3..\\
ruchi.n cha ruchirApA~NgIM pInashroNipayodharAm .
padmapatra vishAlAkShI.n sampUrNendu nibhAnanAm .. 4..\\
sA tamAlokya sahasA pratyutthAtumiyeSha ha .
rUpeNa vismitA ko.asItyatha vaktumihechchhatI .. 5..\\
utthAtu kAmApi satI vyatiShThadvipulena sA .
nigR^ihItA manuShyendra na shashAka vicheShTitum .. 6..\\
tAmAbabhAShe devendra sAmnA paramavalguNA .
tvadarthamAgata.n viddhi devendraM mAM shuchismite .. 7..\\
klishyamAnamana~Ngena tvatsa~Nkalpodbhavena vai .
tatparyApnuhi mA.n subhru purA kAlo.ativartate .. 8..\\
tameva.n vAdinaM shakraM shushrAva vipulo muniH .
guru patnyAH sharIrastho dadarsha cha surAdhipam .. 9..\\
na shashAka cha sA rAjanpratyutthAtumaninditA .
vaktu.n cha nAshakadrAjanviShTabdhA vipulena sA .. 10..\\
AkAra.n guru patnyAstu viGYAya sa bhR^igUdvahaH .
nijagrAha mahAtejA yogena balavatprabho .
babandha yogabandhaishcha tasyAH sarvendriyANi saH .. 11..\\
tAM nirvikArA.n dR^iShTvA tu punareva shachIpatiH .
uvAcha vrIDito rAja.nstA.n yogabalamohitAm .. 12..\\
ehyehIti tataH sA taM prativaktumiyeSha cha .
sa tA.n vAcha.n guroH patnyA vipulaH paryavartayat .. 13..\\
bhoH kimAgamane kR^ityamiti tasyAshcha niHsR^itA .
vakrAchchhashA~Nka pratimAdvANI sa.nskArabhUShitA .. 14..\\
vrIDitA sA tu tadvAkyamuktvA paravashA tadA .
purandarashcha santrasto babhUva vimanAstadA .. 15..\\
sa tadvaikR^itamAlakShya devarAjo vishAM pate .
avaikShata sahasrAkShastadA divyena chakShuShA .. 16..\\
dadarsha cha muni.n tasyAH sharIrAntara gocharam .
pratibimbamivAdarshe guru patnyAH sharIragam .. 17..\\
sa ta.n ghoreNa tapasA yuktaM dR^iShTvA purandaraH .
prAvepata susamptrastaH shApabhItastadA vibho .. 18..\\
vimuchya guru patnI.n tu vipulaH sumahAtapAH .
sva.n kalevaramAvishya shakraM bhItamathAbravIt .. 19..\\
ajitendriya pApAtmankAmAkmaka purandara .
nachiraM pUjayiShyanti devAstvAM mAnuShAstathA .. 20..\\
kiM nu tadvismR^ita.n shakra na tanmanasi te sthitam .
gautamenAsi yanmukto bhagA~Nka parichihnitaH .. 21..\\
jAne tvAM bAlishamatimakR^itAtmAnamasthiram .
mayeya.n rakShyate mUDha gachchha pApayathA gatam .. 22..\\
nAha.n tvAmadya mUDhAtmandaheya.n hi svatejasA .
kR^ipAyamANastu na te dagdhumichchhAmi vAsava .. 23..\\
sa cha ghoratapA dhImAngururme pApachetasam .
dR^iShTvA tvAM nirdahedadya krodhadIptena chakShuShA .. 24..\\
naiva.n tu shakra kartavyaM punarmAnyAshcha te dvijAH .
mA gamaH sa sutAmAtyo.atyayaM brahmabalArditaH .. 25..\\
amaro.asmIti yadbuddhimetAmAsthAya vartase .
mAvama.nsthA na tapasAmasAdhyaM nAma ki.n chana .. 26..\\
tachchhrutvA vachana.n shakro vipulasya mahAtmanaH .
aki.n chiduktvA vrIDitastatraivAntaradhIyata .. 27..\\
muhUrtayAte shakre tu deva sharmA mahAtapAH .
kR^itvA yaGYa.n yathAkAmamAjagAma svamAshramam .. 28..\\
Agate.atha gurau rAjanvipulaH priyakarmakR^it .
rakShitA.n gurave bhAryAM nyavedayadaninditAm .. 29..\\
abhivAdya cha shAntAtmA sa guru.n guruvatsalaH .
vipulaH paryupAtiShThadyathApUrvamasha~NkitaH .. 30..\\
vishrAntAya tatastasmai sahAsInAya bhAryayA .
nivedayAmAsa tadA vipulaH shakra karma tat .. 31..\\
tachchhrutvA sa munistuShTo vipulasya pratApavAn .
babhUva shIlavR^ittAbhyA.n tapasA niyamena cha .. 32..\\
vipulasya gurau vR^ittiM bhaktimAtmani cha prabhuH .
dharme cha sthiratA.n dR^iShTvA sAdhu sAdhvityuvAcha ha .. 33..\\
pratinandya cha dharmAtmA shiShya.n dharmaparAyaNam .
vareNachchhandayAmAsa sa tasmAdguruvatsalaH .
anuGYAtashcha guruNA chachArAnuttama.n tapaH .. 34..\\
tathaiva deva sharmApi sabhAryaH sa mahAtapAH .
nirbhayo balavR^itraghnAchchachAra vijane vane .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 42}
bh
vipulastvakarottIvra.n tapaH kR^itvA gurorvachaH .
tapo yuktamathAtmAnamamanyata cha vIryavAn .. 1..\\
sa tena karmaNA spardhanpR^ithivIM pR^ithivIpate .
chachAra gatabhIH prIto labdhakIrtirvaro nR^iShu .. 2..\\
ubhau lokau jitau chApi tathaivAmanyata prabhuH .
karmaNA tena kauravya tapasA vipulena cha .. 3..\\
atha kAle vyatikrAnte kasmiMsh chitkurunandana .
ruchyA bhaginyA dAna.n vai babhUva dhanadhAnyavat .. 4..\\
etasmineva kAle tu divyA kA chidvarA~NganA .
bibhratI parama.n rUpa.n jagAmAtha vihAyasA .. 5..\\
tasyAH sharIrAtpuShpANi patitAni mahItale .
tasyAshramasyAvidUre divyagandhAni bhArata .. 6..\\
tAnyagR^ihNAttato rAjanruchirnalinalochanA .
tadA nimantrakastasyA a~NgebhyaH kShipramAgamat .. 7..\\
tasyA hi bhaginI tAta jyeShThA nAmnA prabhAvatI .
bhAryA chitrarathasyAtha babhUvA~Ngeshvarasya vai .. 8..\\
pinahya tAni puShpANi kesheShu varavarNinI .
AmantritA tato.agachchhadruchira~NgapatergR^ihAn .. 9..\\
puShpANi tAni dR^iShTvAtha tadA~Ngendra varA~NganA .
bhaginI.n chodayAmAsa puShpArthe chArulochanA .. 10..\\
sA bhartre sarvamAchaShTa ruchiH suruchirAnanA .
bhaginyA bhAShita.n sarvamR^ishistachchAbhyanandata .. 11..\\
tato vipulamAnAyya deva sharmA mahAtapAH .
puShpArthe chodayAmAsa gachchha gachchheti bhArata .. 12..\\
vipulastu gurorvAkyamavichArya mahAtapAH .
sa tathetyabravIdrAja.nsta.n cha deshaM jagAma ha .. 13..\\
yasmindeshe tu tAnyAsanpatitAni nabhastalAt .
amlAnAnyapi tatrAsankusumAnyaparANyapi .. 14..\\
tataH sa tAni jagrAha divyAni ruchirANicha .
prAptAni svena tapasA divyagandhAni bhArata .. 15..\\
samprApya tAni prItAtmA gurorvachanakArakaH .
tato jagAma tUrNa.n cha champAM champakamAlinIm .. 16..\\
sa vane vijane tAta dadarsha mithunaM nR^iNAm .
chakravatparivartanta.n gR^ihItvA pANinA karam .. 17..\\
tatraikastUrNamagamattatpade parivartayan .
ekastu na tathA rAjaMshchakratuH kalaha.n tataH .. 18..\\
tva.n shIghra.n gachchhasItyeko.abravInneti tathAparaH .
neti neti cha tau tAta parasparamathochatuH .. 19..\\
tayorvispardhatoreva.n shapatho.ayamabhUttadA .
manasoddishya vipula.n tato vAkyamathochatuH .. 20..\\
AvayoranR^itaM prAha yastasyAtha dvijasya vai .
vipulasya pare loke yA gatiH sA bhavediti .. 21..\\
etachchhrutvA tu vipulo viShaNNavadano.abhavat .
eva.n tIvratapAshchAhaM kaShTashchAyaM parigrahaH .. 22..\\
mithunasyAsya kiM me syAtkR^itaM pApa.n yato gatiH .
aniShTA sarvabhUtAnA.n kIrtitAnena me.adya vai .. 23..\\
eva.n sa~ncintayanneva vipulo rAjasattama .
avA~Nmukho nyastashirA dadhyau duShkR^itamAtmanaH .. 24..\\
tataH ShaDanyAnpuruShAnakShaiH kA~nchanarAjataiH .
apashyaddIvyamAnAnvai lobhaharShAnvitA.nstathA .. 25..\\
kurvataH shapatha.n ta.n vai yaH kR^ito mithunena vai .
vipula.n vai samuddhishya te.api vAkyamathAbruvan .. 26..\\
yo lobhamAsthAyAsmAka.n viShama.n kartumutsahet .
vipulasya pare loke yA gatistAmavApnuyAt .. 27..\\
etachchhrutvA tu vipulo nApashyaddharmasa~Nkaram .
janmaprabhR^iti kauravya kR^itapUrvamathAtmanaH .. 28..\\
sa pradadhyau tadA rAjannagnAvagnirivAhitaH .
dahyamAnena manasA shApa.n shrutvA tathAvidham .. 29..\\
tasya chintayatastAta bahvyo dinanishA yayuH .
idamAsInmanasi cha ruchyA rakShaNakAritam .. 30..\\
lakShaNa.n lakShaNenaiva vadanaM vadanena cha .
vidhAya na mayA chokta.n satyametadgurostadA .. 31..\\
etadAtmani kauravya duShkR^ita.n vipulastadA .
amanyata mahAbhAga tathA tachcha na saMshayaH .. 32..\\
sa champAM nagarImetya puShpANi gurave dadau .
pUjayAmAsa cha guru.n vidhivatsa gurupriyaH .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 43}
bh
tamAgatamabhiprekShya shiShya.n vAkyamathAbravIt .
deva sharmA mahAtejA yattachchhR^iNu narAdhipa .. 1..\\
d
ki.n te vipuladR^iShTa.n vai tasminnadhya mahAvane .
te tvA jAnanti nipuNa AtmA cha ruchireva cha .. 2..\\
v
brahmarShe mithuna.n kiM tatke cha te puruShA vibho .
ye mA.n jAnanti tattvena tAMsh cha me vaktumarhasi .. 3..\\
d
yadvai tanmithunaM brahmannahorAtra.n hi viddhi tat .
chakravatparivarteta tatte jAnAti duShkR^itam .. 4..\\
ye cha te puruShA vipra akShairdIvyanti hR^iShTavat .
R^itU.nstAnabhijAnIhi te te jAnanti duShkR^itam .. 5..\\
na mA.n kashchidvijAnIta iti kR^itvA na vishvaset .
naro rahasi pApAtmA pApaka.n karma vai dvija .. 6..\\
kurvANa.n hi nara.n karma pApaM rahasi sarvadA .
pashyanti R^itavashchApi tathA dinanishe.apyuta .. 7..\\
te tvA.n harShasmita.n dR^iShTvA guroH karmAnivedakam .
smArayantastathA prAhuste yathA shrutavAnbhavAn .. 8..\\
ahorAtra.n vijAnAti R^itavashchApi nityashaH .
puruShe pApaka.n karma shubha.n vA shubhakarmaNaH .. 9..\\
tattvayA mama yatkarma vyabhichArAdbhayAtmakam .
nAkhyAtamiti jAnantaste tvAmAhustathA dvija .. 10..\\
te chaiva hi bhaveyuste lokAH pApakR^ito yathA .
kR^itvA nAchakShate karma mama yachcha tvayA kR^itam .. 11..\\
tathA shakyA cha durvR^ittA rakShituM pramadA dvija .
na cha tva.n kR^itavAnkiM chidAgaH prIto.asmi tena te .. 12..\\
yadi tvaha.n tvA durvR^ittamadrAkShaM dvijasattama .
shapeya.n tvAmahaM krodhAnna me.atrAsti vichAraNA .. 13..\\
sajjanti puruShe nAryaH pu.nsA.n so.arthashcha puShkalaH .
anyathA rakShataH shApo.abhaviShyatte gatishcha sA .. 14..\\
rakShitA sA tvayA putra mama chApi niveditA .
aha.n te prItimA.nstAta svasti svargaM gamiShyasi .. 15..\\
bh
ityuktvA vipulaM prIto deva sharmA mahAnR^iShiH .
mumoda svargamAsthAya saha bhAryaH sa shiShyakaH .. 16..\\
idamAkhyAtavAMshchApi mamAkhyAnaM mahAmuniH .
mArkaNDeyaH purA rAjanga~NgAkUle kathAntare .. 17..\\
tasmAdbravImi pArtha tvA striyaH sarvAH sadaiva cha .
ubhaya.n dR^ishyate tAsusatata.n sAdhvasAdhu cha .. 18..\\
striyaH sAdhvyo mahAbhAgAH saMmatA lokamAtaraH .
dhArayanti mahI.n rAjannimAM sa vanakAnanAm .. 19..\\
asAdhvyashchApi durvR^ittAH kulaghnyaH pApanishchayAH .
viGYeyA lakShaNairduShTaiH svagAtrasahajairnR^ipa .. 20..\\
evametAsu rakShA vai shakyA kartuM mahAtmabhiH .
anyathA rAjashArdUla na shakyA rakShitu.n striyaH .. 21..\\
etA hi manujavyAghratIShkNAstIkShNaparAkramAH .
nAsAmasti priyo nAma maithune sa~Ngame nR^ibhiH .. 22..\\
etAH kR^ityAshcha kAryAshcha kR^itAshcha bharatarShabha .
na chaikasminnramantyetAH puruShe pANDunandana .. 23..\\
nAsu sneho nR^ibhiH kAryastathaiverShyA janeshvara .
khedamAsthAya bhu~njIta dharmamAsthAya chaiva hi .. 24..\\
vihanyetAnyathA kurvannaraH kauravanandana .
sarvathA rAjashArdUla yuktiH sarvatra pUjyate .. 25..\\
tenaikena tu rakShA vai vipulena kR^itA striyAH .
nAnyaH shakto nR^iloke.asminrakShituM nR^ipa yoShitaH .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 44}
y
yanmUla.n sarvadharmANAM prajanasya gR^ihasya cha .
pitR^idevAtithInA.n cha tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
aya.n hi sarvadharmANA.n dharmashchintyatamo mataH .
kIdR^ishAya pradeyA syAtkanyeti vasudhAdhipa .. 2..\\
shIlavR^itte samAGYAya vidyA.n yoni.n cha karma cha .
adbhireva pradAtavyA kanyA guNavate vare .
brAhmaNAnA.n satAmeSha dharmo nityaM yudhiShThira .. 3..\\
AvAhyamAvahedeva.n yo dadyAdanukUlataH .
shiShTAnA.n kShatriyANAM cha dharma eSha sanAtanaH .. 4..\\
AtmAbhipretamutsR^ijya kanyAbhipreta eva yaH .
abhipretA cha yA yasya tasmai deyA yudhiShThira .
gAndharvamiti ta.n dharmaM prAhurdharmavido janAH .. 5..\\
dhanena bahunA krItvA sampralobhya cha bAndhavAn .
asurANAM nR^ipaita.n vai dharmamAhurmanIShiNaH .. 6..\\
hatvA chhittvA cha shIrShANi rudatA.n rudatI.n gR^ihAt .
prasahya haraNa.n tAta rAkShasaM dharmalakShaNam .. 7..\\
pa~nchAnA.n tu trayo dharmyA dvAvadharmyau yudhiShThira .
paishAcha Asurashchaiva na kartavyau katha.n chana .. 8..\\
brAhmaH kShAtro.atha gAndharva ete dharmyA nararShabha .
pR^ithagvA yadi vA mishrAH kartavyA nAtra saMshayaH .. 9..\\
tisro bhAryA brAhmaNasya dve bhArye kShatriyasya tu .
vaishyaH svajAti.n vindeta tAsvapatyaM samaM bhavet .. 10..\\
brAhmaNI tu bhavejjyeShThA kShatriyA kShatriyasya tu .
ratyarthamapi shUdrA syAnnetyAhurapare janAH .. 11..\\
apatyajanma shUdrAyAM na prasha.nsanti sAdhavaH .
shUdrAyA.n janayanvipraH prAyashchittI vidhIyate .. 12..\\
triMshadvarSho dashavarShAM bhAryA.n vindeta nagnikAm .
ekaviMshativarSho vA sapta varShAmavApnuyAt .. 13..\\
yasyAstu na bhavedbhrAtA pitA vA bharatarShabha .
nopayachchheta tA.n jAtu putrikA dharmiNI hi sA .. 14..\\
trINi varShANyudIkSheta kanyA R^itumatI satI .
chaturthe tvatha samprApte svayaM bhArtAramarjayet .. 15..\\
prajano hIyate tasyA pratishcha bharatarShabha .
ato.anyathA vartamAnA bhavedvAchyA prajApateH .. 16..\\
asapiNDA cha yA mAturasagotrA cha yA pituH .
ityetAmanugachchheta ta.n dharmaM manurabravIt .. 17..\\
y
shulkamanyena datta.n syAddadAnItyAha chAparaH .
balAdanyaH prabhASheta dhanamanyaH pradarshayet .. 18..\\
pANigrahItA tvanyaH syAtkasya kanyApitAmaha .
tattva.n jiGYAsamAnAnAM chakShurbhavatu no bhavAn .. 19..\\
bh
yatki.n chitkarma mAnuShya.n sa.nsthAnAya prakR^iShyate .
mantravanmantrita.n tasya mR^iShAvAdastu pAtakaH .. 20..\\
bhAryA patyR^itvigAchAryAH shiShyopAdhyAya eva cha .
mR^iShokte daNDamarhanti netyAhurapare janAH .. 21..\\
na hyakAmena sa.nvAdaM manurevaM prasha.nsati .
ayashasyamadharmya.n cha yanmR^iShA dharmakopanam .. 22..\\
naikAnta doSha ekasmi.nstaddAnaM nopalabhyate .
dharmato yAM prayachchhanti yA.n cha krINanti bhArata .. 23..\\
bandhubhiH samanuGYAto mantrahomau prayojayet .
tathA sidhyanti te mantrA nAdattAyAH katha.n chana .. 24..\\
yastvatra mantrasamayo bhAryA patyormithaH kR^itaH .
tamevAhurgarIyA.nsa.n yashchAsau GYAtibhiH kR^itaH .. 25..\\
devadattAM patirbhAryA.n vetti dharmasya shAsanAt .
sA daivIM mAnuShI.n vAchamanR^itAM paryudasyati .. 26..\\
y
kanyAyAM prAptashulkAyA.n jyAyAMshchedAvrajedvaraH .
dharmakAmArtha sampanno vAchyamatrAnR^itaM na vA .. 27..\\
tasminnubhayato doShe kurva~nshreyaH samAcharet .
ayaM naH sarvadharmANA.n dharmashchintyatamo mataH .. 28..\\
tattva.n jiGYAsamAnAnAM chakShurbhavatu no bhavAn .
tadetatsarvamAchakShva na hi tR^ipyAmi kathyatAm .. 29..\\
by
na vai niShThA kara.n shulkaM GYAtvAsIttena nAhR^itam .
na hi shulka parAH santaH kanyA.n dadati karhi chit .. 30..\\
anyairguNairupeta.n tu shulka.n yAchanti bAndhavAH .
ala~NkR^itvA vahasveti yo dadyAdanukUlataH .. 31..\\
tachcha tA.n cha dadAtyeva na shulka.n vikrayo na saH .
pratigR^ihya bhaveddeyameSha dharmaH sanAtanaH .. 32..\\
dAsyAmi bhavate kanyAmiti pUrvaM na bhAShitam .
ye chaivAhurye cha nAhurye chAvashya.n vadantyuta .. 33..\\
tasmAdA grahaNAtpANeryAchayanti parasparam .
kanyA varaH purA datto marudbhiriti naH shrutam .. 34..\\
nAniShTAya pradAtavyA kanyA ityR^iShichoditam .
tanmUla.n kAmamUlasya prajanasyeti me matiH .. 35..\\
samIkShya cha bahUndoShAnsa.nvAsAdvidviShANayoH .
yathA niShThA kara.n shulkaM na jAtvAsIttathA shR^iNu .. 36..\\
aha.n vichitravIryAya dve kanye samudAvaham .
jitvA cha mAgadhAnsarvAnkAshInatha cha kosalAn .
gR^ihItapANirekAsItprAptashulkAparAbhavat .. 37..\\
pANau gR^ihItA tatraiva visR^ijyA iti me pitA .
abravIditarA.n kanyAmAvahatsa tu kauravaH .. 38..\\
apyanyAmanupaprachchha sha~NkamAnaH puturvachaH .
atIva hyasya dharmepsA piturme.abhyadhikAbhavat .. 39..\\
tato.ahamabruva.n rAjannAchArepsuridaM vachaH .
AchAra.n tattvato vettumichchhAmIti punaH punaH .. 40..\\
tato mayaivamukte tu vAkye dharmabhR^itA.n varaH .
pitA mama mahArAja bAhlIko vAkyamabravIt .. 41..\\
yadi vaH shulkato niShThA na pANigrahaNa.n tathA .
lAjAntaramupAsIta prAptashulkA pati.n vR^itam .. 42..\\
na hi dharmavidaH prAhuH pramANa.n vAkyataH smR^itam .
yeShA.n vai shulkato niShThA na pANigrahaNAttathA .. 43..\\
prasiddhaM bhAShita.n dAne teShAM pratyasanaM punaH .
ya manyante kraya.n shulkaM na te dharmavido janAH .. 44..\\
na chaitabhya pradAtavyA na voDhavyA tathAvidhA .
na hyeva bhAryA kretavyA na vikreyA katha.n chana .. 45..\\
ye cha krINanti dAsIvadye cha vikrINate janAH .
bhavetteShA.n tathA niShThA lubdhAnAM pApachetasAm .. 46..\\
asmindharme satyavantaM paryapR^ichchhanta vai janAH .
kanyAyAH prAptashulkAyAH shulkadaH prashama.n gataH .. 47..\\
pANigrahItA chAnyaH syAdatra no dharmasaMshayaH .
tannashchhindhi mahAprAGYa tva.n hi vai prAGYasaMmataH .
tattva.n viGYAsamAnAnA.n chakShurbhavatu no bhavAn .. 48..\\
tAnevaM bruvataH sarvAnsatyavAnvAkyamabravIt .
yatreShTa.n tatra deyA syAnnAtra kAryA vichAraNA .
kurvate jIvato.apyevaM mR^ite naivAsti saMshayaH .. 49..\\
devaraM pravishetkanyA tapyedvApi mahattapaH .
tamevAnuvratA bhUtvA pANigrAhasya nAma sA .. 50..\\
likhantyeva tu keShA.n chidapareShA.n shanairapi .
iti ye sa.nvadantyatra ta etaM nishchaya.n viduH .. 51..\\
tatpANigrahaNAtpUrvamuttara.n yatra vartate .
sarvama~Ngala mantra.n vai mR^iShAvAdastu pAtakaH .. 52..\\
pANigrahaNa mantrANAM niShThA syAtsaptame pade .
pANigrAhasya bhAryA syAdyasya chAdbhiH pradIyate .. 53..\\
anukUlAmanuvaMshAM bhrAtrA dattAmupAgnikAm .
parikramya yathAnyAyaM bhAryA.n vindeddvijottamaH .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 45}
y
kanyAyAH prAptashulkAyAH patishchennAsti kash chana .
tatra kA pratipattiH syAttanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
yA putrakasyApyarikthasya pratipatsA tadA bhavet .. 2..\\
atha chetsAharechchhulka.n krItA shulka pradasya sA .
tasyArthe.apatyamIheta yena nyAyena shaknuyAt .. 3..\\
na tasyA mantravatkArya.n kashchitkurvIta kiM chana .. 4..\\
svaya.n vR^iteti sAvitrI pitrA vai pratyapadyata .
tattasyAnye prasha.nsanti dharmaGYA netare janAH .. 5..\\
etattu nApare chakrurna pare jAtu sAdhavaH .
sAdhUnAM punarAchAro garIyo dharmalakShaNam .. 6..\\
asminneva prakaraNe sukraturvAkyamabravIt .
naptA videharAjasya janakasya mahAtmanaH .. 7..\\
asadAcharite mArge katha.n syAdanukIrtanam .
anuprashnaH saMshayo vA satAmetadupAlabhet .. 8..\\
asadeva hi dharmasya pramAdo dharma AsuraH .
nAnushushruma jAtvetAmimAM pUrveShu janmasu .. 9..\\
bhAryA patyorhi sambandha strIpu.nsostulya eva saH .
ratiH sAdhAraNo dharma iti chAha sa pArthivaH .. 10..\\
y
atha kena pramANena pu.nsAmAdIyate dhanam .
putravaddhi pitustasya kanyA bhavitumarhati .. 11..\\
bh
yathaivAtmA tathA putraH putreNa duhitA samA .
tasyAmAtmani tiShThantyA.n kathamanyo dhana.n haret .. 12..\\
mAtushcha yautaka.n yatsyAtkumArI bhAga eva saH .
dauhitra eva vA rikthamaputrasya piturharet .. 13..\\
dadAti hi sa piNDa.n vai piturmAtAmahasya cha .
putra dauhitrayorneha visheSho dharmataH smR^itaH .. 14..\\
anyatra jAtayA sA hi prajayA putra Ihate .
duhitAnyatra jAtena putreNApi vishiShyate .. 15..\\
dauhitrakeNa dharmeNa nAtra pashyAmi kAraNam .
vikrItAsu cha ye putrA bhavanti pitureva te .. 16..\\
asUyavastvadharmiShThAH parasvAdAyinaH shaThAH .
AsurAdadhisambhUtA dharmAdviShamavR^ittayaH .. 17..\\
atra gAthA yamodgItAH kIrtayanti purA vidaH .
dharmaGYA dharmashAstreShu nibaddhA dharmasetuShu .. 18..\\
yo manuShyaH kvakaM putra.n vikrIya dhanamichchhati .
kanyA.n vA jIvitArthAya yaH shulkena prayachchhati .. 19..\\
saptAvare mahAghore niraye kAlasAhvaye .
svedaM mUtraM purISha.n cha tasminpreta upAshnute .. 20..\\
ArShe gomithuna.n shulka.n ke chidAhurmR^iShaiva tat .
alpa.n vA bahu vA rAjanvikrayastAvadeva saH .. 21..\\
yadyapyAcharitaH kaishchinnaiSha dharmaH katha.n chana .
anyeShAmapi dR^ishyante lobhataH sampravR^ittayaH .. 22..\\
vashyA.n kumArI.n vihitAM ye cha tAmupabhu~njate .
ete pApasya kartArastamasyandhe.atha sherate .. 23..\\
anyo.apyatha na vikreyo manuShyaH kiM punaH prajAH .
adharmamUlairhi dhanairna tairartho.asti kash chana .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 46}
bh
prAchetasasya vachana.n kIrtayanti purA vidaH .
yasyAH ki.n chinnAdadate GYAtayo na sa vikrayaH .. 1..\\
arhaNa.n tatkumArINAmAnR^isha.nsyatamaM cha tat .
sarva.n cha pratideya.n syAtkanyAyai tadasheShataH .. 2..\\
pitR^ibhirbhrAtR^ibhishchaiva shvashurairatha devaraiH .
pUjyA lAlayitavyAshcha bahukalyANamIpsubhiH .. 3..\\
yadi vai strI na rocheta pumA.nsaM na pramodayet .
amodanAtpunaH pu.nsaH prajanaM na pravardhate .. 4..\\
pUjyA lAlayitavyAshcha striyo nitya.n janAdhipa .
apUjitAshcha yatraitAH sarvAstatrAphalAH kriyAH .
tadaiva tatkulaM nAsti yadA shochanti jAmayaH .. 5..\\
jAmI shaptAni gehAni nikR^ittAnIva kR^ityayA .
naiva bhAnti na vardhante shriyA hInAni pArthiva .. 6..\\
striyaH pu.nsAM paridade manurjigamiShurdivam .
abalAH svalpa kaupInAH suhR^idaH satyajiShNavaH .. 7..\\
IrShyavo mAnakAmAshcha chaNDA asuhR^ido.abudhAH .
striyo mAnanamarhanti tA mAnayata mAnavAH .. 8..\\
strI pratyayo hi vo dharmo ratibhogAshcha kevalAH .
paricharyAnna sa.nskArAstadAyattA bhavantu vaH .. 9..\\
utpAdanamapatyasya jAtasya paripAlanam .
prItyartha.n lokayAtrA cha pashyata strI nibandhanam .. 10..\\
saMmAnyamAnAshchaitAbhiH sarvakAryANyavApsyatha .
videharAjaduhitA chAtra shlokamagAyata .. 11..\\
nAsti yaGYaH striyaH kashchinna shrAddhaM nopavAsakam .
dharmastu bhartR^ishushrUShA tayA svarga.n jayatyuta .. 12..\\
pitA rakShati kaumAre bhartA rakShati yauvane .
putAstu sthavirI bhAve na strI svAtantryamarhati .. 13..\\
shriya etAH striyo nAma satkAryA bhUtimichchhatA .
lAlitA nigR^ihItA cha strI shrIrbhavati bhArata .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 47}
y
sarvashAstravidhAnaGYa rAjadharmArthavittama .
atIva saMshayachchhettA bhavAnvai prathitaH kShitau .. 1..\\
kashchittu saMshayo me.asti tanme brUhi pitAmaha .
asyAmApadi kaShTAyAmanyaM pR^ichchhAma ka.n vayam .. 2..\\
yathA nareNa kartavya.n yashcha dharmaH sanAtanaH .
etatsarvaM mahAbAho bhavAnvyAkhyAtumarhati .. 3..\\
chatasro vihitA bhAryA brAhmaNasya pitAmaha .
brAhmaNI kShatriyA vaishyA shUdrA cha ratimichchhataH .. 4..\\
tatra jAteShu putreShu sarvAsA.n kurusattama .
AnupUrvyeNa kasteShAM pitrya.n dAyAdamarhati .. 5..\\
kena vA ki.n tato hAryaM pitR^ivittAtpitAmaha .
etadichchhAmi kathita.n vibhAgasteShu yaH smR^itaH .. 6..\\
bh
brAhmaNaH kShatriyo vaishyastrayo varNA dvijAtayaH .
eteShu vihito dharmo brAhmaNasya yudhiShThira .. 7..\\
vaiShamyAdatha vA lobhAtkAmAdvApi parantapa .
brAhmaNasya bhavechchhUdrA na tu dR^iShTAntataH smR^itA .. 8..\\
shudrA.n shayanamAropya brAhmaNaH pIDito bhavet .
prAyashchittIyate chApi vidhidR^iShTena hetunA .. 9..\\
tatra jAteShvapatyeShu dviguNa.n syAdyudhiShThira .
ataste niyama.n vitte sampravakShyAmi bhArata .. 10..\\
lakShaNyo govR^iSho yAna.n yatpradhAnatamaM bhavet .
brAhmaNyAstaddharetputra ekAMsha.n vai piturdhanAt .. 11..\\
sheSha.n tu dashadhA kAryaM brAhmaNa sva.n yudhiShThira .
tatra tenaiva hartavyAshchatvAro.aMshAH piturdhanAt .. 12..\\
kShatriyAyAstu yaH putro brAhmaNaH so.apyasaMshayaH .
sa tu mAtR^ivisheSheNa trInaMshAnhartumarhati .. 13..\\
varNe tR^itIye jAtastu vaishyAyAM brAhmaNAdapi .
dviraMshastena hartavyo brAhmaNa svAdyudhiShThira .. 14..\\
shUdrAyAM brAhmaNAjjAto nityAdeya dhanaH smR^itaH .
alpa.n vApi pradAtavyaM shUdra putrAya bhArata .. 15..\\
dashadhA pravibhaktasya dhanasyaiSha bhavetkramaH .
savarNAsu tu jAtAnA.n samAnbhAgAnprakalpayet .. 16..\\
abrAhmaNa.n tu manyante shUdrA putramanaipuNAt .
triShu varSheShu jAto hi brAhmaNAdbrAhmaNo bhavet .. 17..\\
smR^itA varNAshcha chatvAraH pa~nchamo nAdhigamyate .
harettu dashamaM bhAga.n shUdrA putraH piturdhanAt .. 18..\\
tattu datta.n haretpitrA nAdattaM hartumarhati .
avashya.n hi dhana.n deyaM shUdrA putrAya bhArata .. 19..\\
AnR^isha.nsyaM paro dharma iti tasmai pradIyate .
yatra tatra samutpanno guNAyaivopalakpate .. 20..\\
yadi vApyekaputraH syAdaputro yadi vA bhavet .
nAdhika.n dashamAdadyAchchhUdrA putrAya bhArata .. 21..\\
traivArShikAdyadA bhaktAdadhika.n syAddvijasya tu .
yajeta tena dravyeNa na vR^ithA sAdhayeddhanam .. 22..\\
trisAhasra paro dAyaH striyo deyo dhanasya vai .
tachcha bhartrA dhana.n dattaM nAdattaM bhoktumarhati .. 23..\\
strINA.n tu patidAyAdyamupabhoga phala.n smR^itam .
nApahAra.n striyaH kuryuH pativittAtkatha.n chana .. 24..\\
striyAstu yadbhavedvittaM pitrA datta.n yudhiShThira .
brAhmaNyAstaddharetkanyA yathA putrastathA hi sA .
sA hi putrasamA rAjanvihitA kurunandana .. 25..\\
evameta samuddiShTa.n dharmeShu bharatarShabha .
etaddharmamanusmR^itya na vR^ithA sAdhayeddhanam .. 26..\\
y
shUdrAyAM brAhmaNAjjAto yadyadeya dhanaH smR^itaH .
kena prativisheSheNa dashamo.apyasya dIyateN .. 27..\\
brAhmaNyAM brAhmaNAjjAto brAhmaNaH syAnna saMshayaH .
kShatriyAyA.n tathaiva syAdvaishyAyAm api chaiva hi .. 28..\\
kasmAtte viShamaM bhAgaM bhajerannR^ipasattama .
yadA sarve trayo varNAstvayoktA brAhmaNA iti .. 29..\\
bh
dArA ityuchyate loke nAmnaikena parantapa .
proktena chaikanAmnAya.n visheShaH sumahAnbhavet .. 30..\\
tisraH kR^itvA puro bhAryAH pashchAdvindeta brAhmaNIm .
sA jyeShThA sA cha pUjyA syAtsA cha tAbhyo garIyasI .. 31..\\
snAnaM prasAdhanaM bharturdantadhAvanama~njanam .
havya.n kavyaM cha yachchAnyaddharmayuktaM bhavedgR^ihe .. 32..\\
na tasyA.n jAtu tiShThantyAmanyA tatkartumarhati .
brAhmaNI tveva tatkuryAdbrAhmaNasya yudhiShThira .. 33..\\
annaM pAna.n cha mAlyaM cha vAsA.nsyAbharaNAni cha .
brAhmaNyai tAni deyAni bhartuH sA hi garIyasI .. 34..\\
manunAbhihita.n shAstraM yachchApi kurunandana .
tatrApyeSha mahArAja dR^iShTo dharmaH sanAtanaH .. 35..\\
atha chedanyathA kuryAdyadi kAmAdyudhiShThira .
yathA brAhmaNa chaNDAlaH pUrvadR^iShTastathaiva saH .. 36..\\
brAhmaNyAH sadR^ishaH putraH kShatriyAyAsh cha yo bhavet .
rAjanvisheSho nAstyatra varNayorubhayorapi .. 37..\\
na tu jAtyA samA loke brAhmaNyAH kShatriyA bhavet .
brAhmaNyAH prathamaH putro bhUyAnsyAdrAjasattama .
bhUyo.api bhUyasA hAryaM pitR^ivittAdyudhiShThira .. 38..\\
yathA na sadR^ishI jAtu brAhmaNyAH kShatriyA bhavet .
kShatriyAyAstathA vaishyA na jAtu sadR^ishI bhavet .. 39..\\
shrIshcha rAjya.n cha koshashcha kShatriyANA.n yudhiShThira .
vihita.n dR^ishyate rAjansAgarAntA cha medinI .. 40..\\
kShatriyo hi svadharmeNa shriyaM prApnoti bhUyasIm .
rAjA daNDadharo rAjanrakShA nAnyatra kShatriyAt .. 41..\\
brAhmaNA hi mahAbhAgA devAnAmapi devatAH .
teShu rAjA pravarteta pUjayA vidhipUrvakam .. 42..\\
praNItamR^iShibhirGYAtvA dharma.n shAshvatamavyayam .
lupyamAnAH svadharmeNa kShatriyo rakShati prajAH .. 43..\\
dasyubhirhriyamANa.n cha dhanaM dArAshcha sarvashaH .
sarveShAmeva varNAnA.n trAtA bhavati pArthivaH .. 44..\\
bhUyAnsyAtkShatriyA putro vaishyAputrAnna saMshayaH .
bhUyastenApi hartavyaM pitR^ivittAdyudhiShThira .. 45..\\
y
ukta.n te vidhivadrAjanbrAhmaNa sve pitAmaha .
itareShA.n tu varNAnAM katha.n viniyamo bhavet .. 46..\\
bh
kShatriyasyApi bhArye dve vihite kurunandana .
tR^itIyA cha bhavechchhUdrA na tu dR^iShTAntataH smR^itA .. 47..\\
eSha eva kramo hi syAtkShatriyANA.n yudhiShThira .
aShTadhA tu bhavetkArya.n kShatriya sva.n yudhiShThira .. 48..\\
kShatriyAyA haretputrashchaturo.aMshAnpiturdhanAt .
yuddhAvahArika.n yachcha pituH syAtsa harechcha tat .. 49..\\
vaishyAputrastu bhAgA.n strI~nshUdrA putro.athAShTamam .
so.api datta.n haretpitrA nAdattaM hartumarhati .. 50..\\
ekaiva hi bhavedbhAryA vaishyasya kurunandana .
dvitIyA vA bhavechchhUdrA na tu dR^iShTAntataH smR^itA .. 51..\\
vaishyasya vartamAnasya vaishyAyAM bharatarShabha .
shUdrAyA.n chaiva kaunteya tayorviniyamaH smR^itaH .. 52..\\
pa~nchadhA tu bhavetkArya.n vaishya svaM bharatarShabha .
tayorapatye vakShyAmi vibhAga.n cha janAdhipa .. 53..\\
vaishyAputreNa hartavyAshchatvAro.aMshaH piturdhanAt .
pa~nchamastu bhavedbhAgaH shUdrA putrAya bhArata .. 54..\\
so.api datta.n haretpitrA nAdattaM hartumarhati .
tribhirvarNaistathA jAtaH shUdro deya dhano bhavet .. 55..\\
shUdrasya syAtsavarNaiva bhAryA nAnyA katha.n chana .
shUdrasya samabhAgaH syAdyadi putrashataM bhavet .. 56..\\
jAtAnA.n samavarNAsu putrANAmavisheShataH .
sarveShAmeva varNAnA.n samabhAgo dhane smR^itaH .. 57..\\
jyeShThasya bhAgo jyeShThaH syAdekAMsho yaH pradhAnataH .
eSha dAya vidhiH pArtha pUrvamuktaH svayambhuvA .. 58..\\
samavarNAsu jAtAnA.n visheSho.astyaparo nR^ipa .
vivAha vaisheShya kR^itaH pUrvaH pUrvo vishiShyate .. 59..\\
harejjyeShThaH pradhAnAMshameka.n tulyA suteShvapi .
madhyamo madhyama.n chaiva kanIyA.nstu kanIyasam .. 60..\\
eva.n jAtiShu sarvAsu savarNAH shreShThatAM gatAH .
maharShirapi chaitadvai mArIchaH kAshyapo.abravIt .. 61..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 48}
y
arthAshrayAdvA kAmAdvA varNAnA.n vApyanishchayAt .
aGYAnAdvApi varNAnA.n jAyate varNasa~NkaraH .. 1..\\
teShAmetena vidhinA jAtAnA.n varNasa~Nkare .
ko dharmaH kAni karmANi tanme brUhi pitAmaha .. 2..\\
bh
chAturvarNyasya karmANi chAturvarNya.n cha kevalam .
asR^ijatsa ha yaGYArthe pUrvameva prajApatiH .. 3..\\
bhAryAshchatasro viprasya dvayorAtmAsya jAyate .
AnupUrvyAddvayorhInau mAtR^ijAtyau prasUyataH .. 4..\\
para.n shavAdbrAhmaNasyaiSha putraH
shUdrA putraM pArashava.n tamAhuH .
shushrUShakaH svasya kulasya sa syAt
sva.n chAritraM nityamatho na jahyAt .. 5..\\
sarvAnupAyAnapi sampradhArya
samuddharetsvasya kulasya tantum .
jyeShTho yavIyAnapi yo dvijasya
shushrUShavAndAnaparAyaNaH syAt .. 6..\\
tisraH kShatriya sambandhAddvayorAtmAsya jAyate .
hInavarNastR^itIyAyA.n shUdra ugra iti smR^itaH .. 7..\\
dve chApi bhArye vaishyasya dvayorAtmAsya jAyate .
shudrA shUdrasya chApyekA shUdrameva prajAyate .. 8..\\
ato vishiShTastvadhamo guru dArapradharShakaH .
bAhya.n varNa.n janayati chAturvarNyavigarhitam .. 9..\\
ayAjya.n kShatriyo vrAtya.n sUtaM stoka kriyAparam .
vaishyo vaidehaka.n chApi maudgalyamapavarjitam .. 10..\\
shUdrashchaNDAlamatyugra.n vadhyaghnaM bAhyavAsinam .
brAhmaNyA.n samprajAyanta ityete kulapA.nsanAH .
ete matimatA.n shreShTha varShasa~NkarajAH prabho .. 11..\\
bandI tu jAyate vaishyAnmAghadho vAkyajIvanaH .
shUdrAnniShAdo matsyaghnaH kShatriyAyA.n vyatikramAt .. 12..\\
shUdrAdAyogavashchApi vaishyAyA.n grAmadharmiNaH .
brAhmaNairapratigrAhyastakShA sa vanajIvanaH .. 13..\\
ete.api sadR^isha.n varNa.n janayanti svayoniShu .
mAtR^ijAtyAM prasUyante pravarA hInayoniShu .. 14..\\
yathA chaturShu varNeShu dvayorAtmAsya jAyate .
AnantaryAttu jAyante tathA bAhyAH pradhAnataH .. 15..\\
te chApi sadR^isha.n varNa.n janayanti svayoniShu .
parasparasya vartanto janayanti vigarhitAn .. 16..\\
yathA cha shUdro brAhmaNyA.n jantuM bAhyaM prasUyate .
evaM bAhyatarAdbAhyashchAturvarNyAtprasUyate .. 17..\\
pratiloma.n tu vartanto bAhyAdbAhyataraM punaH .
hInA hInAtprasUyante varNAH pa~nchadashaiva te .. 18..\\
agamyA gamanAchchaiva vartate varNasa~NkaraH .
vrAtyAnAmatra jAyante sairandhrA mAgadheShu cha .
prasAdhanopachAraGYamadAsa.n dAsajIvanam .. 19..\\
atashchAyogava.n sUte vAgurA vanajIvanam .
maireyaka.n cha vaidehaH samprasUte.atha mAdhukam .. 20..\\
niShAdo mudgara.n sUte dAshaM nAvopajIvinam .
mR^itapa.n chApi chaNDAlaH shvapAkamatikutsitam .. 21..\\
chaturo mAgadhI sUte krUrAnmAyopajIvinaH .
mA.nsasvAdu kara.n sUdaM saugandhamiti sa~nj~nitam .. 22..\\
vaidehakAchcha pApiShTha.n krUraM bhAryopajIvinam .
niShAdAnmadranAbha.n cha kharayAnaprayAyinam .. 23..\\
chaNDAlAtpulkasa.n chApi kharAshvagajabhojinam .
mR^itachela pratichchhannaM bhinnabhAjana bhojinam .. 24..\\
AyogavIShu jAyante hInavarNAsu te trayaH .
kShudro vaidehakAdandhro bahirgrAmapratishrayaH .. 25..\\
kArAvaro niShAdyA.n tu charma kArAtprajAyate .
chaNDAlAtpANDusaupAkastvaksAravyavahAravAn .. 26..\\
AhiNDiko niShAdena vaidehyA.n samprajAyate .
chaNDAlena tu saupAko maudgalya samavR^ittimAn .. 27..\\
niShAdI chApi chaNDAlAtputramantAvasAyinam .
shmashAnagocharo sUto bAhyairapi bahiShkR^itam .. 28..\\
ityetAH sa~Nkare jAtyaH pitR^imAtR^ivyatikramAt .
prachchhannA vA prakAshA vA veditavyAH svakarmabhiH .. 29..\\
chaturNAmeva varNAnA.n dharmo nAnyasya vidyate .
varNAnA.n dharmahIneShu sa~nj~nA nAstIha kasya chit .. 30..\\
yadR^ichchhayopasampannairyaGYasAdhu bahiShkR^itaiH .
bAhyA bAhyaistu jAyante yathAvR^itti yathAshrayam .. 31..\\
chatuShpatha shmashAnAni shailAMshchAnyAnvanaspatIn .
yu~njante chApyala~NkArA.nstathopakaraNAni cha .. 32..\\
gobrAhmaNArthe sAhAyya.n kurvANA vai na saMshayaH .
AnR^isha.nsyamanukroshaH satyavAkyamatha kShamA .. 33..\\
svasharIraiH paritrANaM bAhyAnA.n siddhikArakam .
manujavyAghrabhavati tatra me nAsti saMshayaH .. 34..\\
yathopadeshaM parikIrtitAsu
naraH prajAyeta vichArya buddhimAn .
vihInayonirhi suto.avasAdayet
titIrShamANa.n salile yathopalam .. 35..\\
avidvA.nsamala.n loke vidvAmamapi vA punaH .
nayante hyutpathaM nAryaH kAmakrodhavashAnugam .. 36..\\
svabhAvashchaiva nArINAM narANAmiha dUShaNam .
ityarthaM na prasajjante pramadAsu vipashchitaH .. 37..\\
y
varNApetamaviGYAtaM nara.n kaluSha yonijam .
Arya rUpamivAnArya.n katha.n vidyAmahe nR^ipa .. 38..\\
bh
yonisa~NkaluShe jAtaM nAnAchAra samAhitam .
karmabhiH sajjanAchIrNairviGYeyA yonishuddhatA .. 39..\\
anAryatvamanAchAraH krUratvaM niShkriyAtmatA .
puruSha.n vya~njayantIha loke kaluSha yonijam .. 40..\\
pitrya.n vA bhajate shIlaM mAtR^ijaM vA tathobhayam .
na katha.n chana sa~NkIrNaH prakR^iti.n svAM niyachchhati .. 41..\\
yathaiva sadR^isho rUpe mAtApitrorhi jAyate .
vyAghrashchitraistathA yoniM puruShaH svAM niyachchhati .. 42..\\
kulasrotasi sa~ncchhanne yasya syAdyonisa~NkaraH .
saMshrayatyeva tachchhIlaM naro.alpamapi vA bahu .. 43..\\
Arya rUpasamAchAra.n charantaM kR^itake pathi .
svavarNamanyavarNa.n vA svashIlaM shAsti nishchaye .. 44..\\
nAnA vR^itteShu bhUteShu nAnA karma rateShu cha .
janma vR^ittasama.n loke sushliShTaM na virajyate .. 45..\\
sharIramiha sattvena narasya parikR^iShyate .
jyeShThamadhyAvara.n sattva.n tulyasattvaM pramodate .. 46..\\
jyAyA.nsamapi shIlena vihInaM naiva pUjayet .
api shUdra.n tu sadvR^ittaM dharmaGYamabhipUjayet .. 47..\\
AtmAnamAkhyAti hi karmabhirnaraH
svashIlachAritrakR^itaiH shubhAshubhaiH .
pranaShTamapyAtmakula.n tathA naraH
punaH prakAsha.n kurute svakarmabhiH .. 48..\\
yoniShvetAsu sarvAsu sa~NkIrNAsvitarAsu cha .
yatrAtmAnaM na janayedbudhastAH parivarjayet .. 49..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 49}
y
brUhi putrAnkurushreShTha varNAnA.n tvaM pR^ithakpR^ithak .
kIdR^ishyA.n kIdR^ishashchApi putrAH kasya cha ke cha te .. 1..\\
vipravAdAH subahushaH shrUyante putra kAritAH .
atra no muhyatA.n rAjaM saMshaya.n chhettumarhasi .. 2..\\
bh
AtmA putrastu viGYeyastasyAnantarajashcha yaH .
niyuktajashcha viGYeyaH sutaH prasR^itajastathA .. 3..\\
patitasya cha bhAryAyAM bhartrA susamavetayA .
tathA dattakR^itau putrAvadhyUDhashcha tathAparaH .. 4..\\
ShaDapadhva.nsajAshchApi kAnInApasadAstathA .
ityete te samAkhyAtAstAnvijAnIhi bhArata .. 5..\\
y
ShaDapadhva.nsajAH ke syuH ke vApyapasadAstathA .
etatsarva.n yathAtattvaM vyAkhyAtuM me tvamarhasi .. 6..\\
bh
triShu varNeShu ye putrA brAhmaNasya yudhiShThira .
varNayoshcha dvayoH syAtA.n yau rAjanyasya bhArata .. 7..\\
eko dvivarNa evAtha tathAtraivopalakShitaH .
ShaDapadhva.nsajAste hi tathaivApasadA~nshR^iNu .. 8..\\
chaNDAlo vrAtya venau cha brAhmaNyA.n kShatriyAsu cha .
vaishyAyA.n chaiva shUdrasya lakShyante.apasadAstrayaH .. 9..\\
mAgadho vAmakashchaiva dvau vaishyasyopalakShitau .
brAhmaNyA.n kShatriyAyAM cha kShatriyasyaika eva tu .. 10..\\
brAhmaNyA.n lakShyate sUta ityete.apasadAH smR^itAH .
putra reto na shakya.n hi mithyA kartuM narAdhipa .. 11..\\
y
kShetraja.n ke chidevAhuH sutaM ke chittu shukrajam .
tulyAvetau sutau kasya tanme brUhi pitAmaha .. 12..\\
bh
rejato vA bhavetputrastyakto vA kShetrajo bhavet .
adhyUDhaH samayaM bhittvetyetadeva nibodha me .. 13..\\
y
retoja.n vidma vai putra.n kShetrajasyAgamaH katham .
adhyUDha.n vidma vai putraM hitvA cha samaya.n katham .. 14..\\
bh
AtmajaM putramutpAdya yastyajetkAraNAntare .
na tatra kAraNa.n retaH sa kShetrasvAmino bhavet .. 15..\\
putra kAmo hi putrArthe yA.n vR^iNIte vishAM pate .
tatra kShetraM pramANa.n syAnna vai tatrAtmajaH sutaH .. 16..\\
anyatra kShetrajaH putro lakShyate bharatarShabha .
na hyAtmA shakyate hantu.n dR^iShTAntopagato hyasau .. 17..\\
kashchichcha kR^itakaH putraH sa~NgrahAdeva lakShyate .
na tatra retaH kShetra.n vA pramANaM syAdyudhiShThira .. 18..\\
y
kIdeshaH kR^itakaH putraH sa~NgrahAdeva lakShyate .
shukra.n kShetraM pramANa.n vA yatra lakShyeta bhArata .. 19..\\
bh
mAtA pitR^ibhyA.n santyaktaM pathi ya.n tu pralakShayet .
na chAsya mAtA pitarau GYAyete sa hi kR^itrimaH .. 20..\\
asvAmikasya svAmitva.n yasminsampratilakShayet .
savarNasta.n cha poSheta savarNastasya jAyate .. 21..\\
y
kathamasya prayoktavyaH sa.nskAraH kasya vA katham .
deyA kanyA katha.n cheti tanme brUhi pitAmaha .. 22..\\
bh
Atmavattasya kurvIta sa.nskAra.n svAmivattathA .. 23..\\
tyakto mAtA pitR^ibhyA.n yaH savarNaM pratipadyate .
tadgotra varNatastasya kuryAtsa.nskAramachyuta .. 24..\\
atha deyA tu kanyA syAttadvarNena yudhiShThira .
sa.nskartuM mAtR^igotra.n cha mAtR^ivarNavinishchaye .. 25..\\
kAnInAdhyUDhajau chApi viGYeyau putra kilbiShau .
tAvapi svAviva sutau sa.nskAryAviti nishchayaH .. 26..\\
kShetrajo vApyapasado ye.adhyUDhAsteShu chApyatha .
Atmavadvai prayu~njIransa.nskAraM brAhmaNAdayaH .. 27..\\
dharmashAstreShu varNAnAM nishchayo.ayaM pradR^ishyate .
etatte sarvamAkhyAta.n kiM bhUyaH shrotumichchhasi .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 50}
y
darshane kIdR^ishaH snehaH sa.nvAse cha pitAmaha .
mahAbhAgya.n gavAM chaiva tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
hanta te kathayiShyAmi purAvR^ittaM mahAdyute .
nahuShasya cha sa.nvAdaM maharShesh chyavanasya cha .. 2..\\
purA maharShishchyavano bhArgavo bharatarShabha .
udavAka kR^itArambho babhUva sumahAvrataH .. 3..\\
nihatya mAna.n krodhaM cha praharSha.n shokameva cha .
varShANi dvAdasha munirjalavAse dhR^itavrataH .. 4..\\
AdadhatsarvabhUteShu visrambhaM parama.n shubham .
jale chareShu sattveShu shIra rashmiriva prabhuH .. 5..\\
sthANubhUtaH shuchirbhUtvA daivatebhyaH praNamya cha .
ga~NgAyamunayormadhye jala.n sampravivesha ha .. 6..\\
ga~NgAyamunayorvega.n subhImaM bhImaniHsvanam .
pratijagrAha shirasA vAtavegasama.n jave .. 7..\\
ga~NgA cha yamunA chaiva saritashchAnugAstayoH .
pradakShiNamR^iShi.n chakrurna chainaM paryapIDayan .. 8..\\
antarjale sa suShvApa kaShTha bhUto mahAmuniH .
tatashchordhvasthito dhImAnabhavadbharatarShabha .. 9..\\
jalaukasA.n sa sattvAnAM babhUva priyadarshanaH .
upAjighranta cha tadA matsyAsta.n hR^iShTamAnasAH .
tatra tasyAsataH kAlaH samatIto.abhavanmahAn .. 10..\\
tataH kadA chitsamaye kasmiMshchinmatsyajIvinaH .
ta.n desha.n samupAjagmurjAlahastA mahAdyute .. 11..\\
niShAdA bahavastatra matsyoddharaNa nishchitAH .
vyAyatA balinaH shUrAH salileShvanivartinaH .
abhyAyayushcha ta.n deshaM nishchitA jAlakarmaNi .. 12..\\
jAla.n cha yojayAmAsurvisheSheNa janAdhipa .
matsyodaka.n samAsAdya tadA bharatasattama .. 13..\\
tataste bahubhiryogaiH karvartA matsyakA~NkShiNaH .
ma~NgA yamunayorvArijAlairabhyakira.nstataH .. 14..\\
jAla.n suvitata.n teShAM nava sUtrakR^itaM tathA .
vistArAyAma sampanna.n yattatra salile kShamam .. 15..\\
tataste sumahachchaiva balavachcha suvartitam .
prakIrya sarvataH sarve jAla.n chakR^iShire tadA .. 16..\\
abhItarUpAH sa.nhR^iShTAste.anyonyavashavartinaH .
babandhustatra matsyAMshcha tathAnyA~njalachAriNaH .. 17..\\
tathA matsyaiH parivR^ita.n chyavanaM bhR^igunandanam .
AkarShanta mahArAja jAlenAtha yadR^ichchhayA .. 18..\\
nadI shaivaladigdhA~Nga.n hari shmashrujaTA dharam .
lagnaiH sha~NkhagaNairgAtraiH koShThairshchitrairivAvR^itam .. 19..\\
ta.n jAlenoddhR^itaM dR^iShTvA te tadA vedapAragam .
save prA~njalayo dAshAH shirobhiH prApatanbhuvi .. 20..\\
parikheda paritrAsAjjAlasyAkarShaNena cha .
matsyA babhUvurvyApannAH sthalasa~NkarShaNena cha .. 21..\\
sa munistattadA dR^iShTvA matsyAnA.n kadanaM kR^itam .
babhUva kR^ipayAviShTo niHshvasaMshcha punaH punaH .. 22..\\
nisaadaah
aGYAnAdyatkR^itaM pApaM prasAda.n tatra naH kuru .
karavAma priya.n kiM te tanno brUhi mahAmune .. 23..\\
bh
ityukto matsyamadhya sthashchyavano vAkyamabravIt .
yo me.adya paramaH kAmasta.n shR^iNudhvaM samAhitAH .. 24..\\
prANotsarga.n vikrayaM vA matsyairyAsyAmyahaM saha .
sa.nvAsAnnotsahe tyaktu.n salilAdhyuShitAnimAn .. 25..\\
ityuktAste niShAdAstu subhR^ishaM bhayakampitAH .
sarve viShaNNavadanA nahuShAya nyavedayan .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 51}
bh
nahuShastu tataH shrutvA chyavana.n taM tathAgatam .
tvaritaH prayayau tatra sahAmAtya purohitaH .. 1..\\
shaucha.n kR^itvA yathAnyAyaM prA~njaliH prayato nR^ipaH .
AtmAnamAchachakShe cha chyavanAya mahAtmane .. 2..\\
archayAmAsa ta.n chApi tasya rAGYaH purohitaH .
satyavrataM mahAbhAga.n devakalpa.n vishAM pate .. 3..\\
n
karavANi priya.n kiM te tanme vyAkhyAtumarhasi .
sarva.n kartAsmi bhagavanyadyapi syAtsuduShkaram .. 4..\\
ch
shrameNa mahatA yuktAH kaivartA matsyajIvinaH .
mama mUlyaM prayachchhaibhyo matsyAnA.n vikrayaiH saha .. 5..\\
n
sahasra.n dIyatAM mUlyaM niShAdebhyaH purohita .
niShkrayArthaM bhagavato yathAha bhR^igunandanaH .. 6..\\
ch
sahasraM nAhamarhAmi ki.n vA tvaM manyase nR^ipa .
sadR^isha.n dIyatAM mUlya.n svabuddhyA nishchayaM kuru .. 7..\\
n
sahasrANA.n shata.n kShipraM niShAdebhyaH pradIyatAm .
syAdetattu bhavenmUlya.n ki.n vAnyanmanyate bhavAn .. 8..\\
ch
nAha.n shatasahasreNa nimeyaH pArthivarShabha .
dIyatA.n sadR^ishaM mUlyamamAtyaiH saha chintaya .. 9..\\
n
koTiH pradIyatAM mUlyaM niShAdebhyaH purohita .
yadetadapi naupamyamato bhUyaH pradIyatAm .. 10..\\
ch
rAjannArhAmyaha.n koTiM bhUyo vApi mahAdyute .
sadR^isha.n dIyatAM mUlyaM brAhmaNaiH saha chintaya .. 11..\\
n
ardharAjya.n samagraM vA niShAdebhyaH pradIyatAm .
etanmUlyamahaM manye ki.n vAnyanmanyase dvija .. 12..\\
ch
ardharAjya.n samagraM vA nAhamarhAmi pArthiva .
sadR^iSha.n dIyatAM mUlyamR^iShibhiH saha chintyatAm .. 13..\\
bh
maharShervachana.n shrutvA nahuSho duHkhakarshitaH .
sa chintayAmAsa tadA sahAmAtya purohitaH .. 14..\\
tatra tvanyo vanacharaH kashchinmUlaphalAshanaH .
nahuShasya samIpastho gavi jAto.abhavanmuniH .. 15..\\
sa samAbhAShya rAjAnamabravIddvijasattamaH .
toShayiShyAmyaha.n vipraM yathA tuShTo bhaviShyati .. 16..\\
nAhaM mithyA vacho brUyA.n svaireShvapi kuto.anyathA .
bhavato yadahaM brUyA.n tatkAryamavisha~NkayA .. 17..\\
n
bravItu bhagavAnmUlyaM maharSheH sadR^ishaM bhR^igoH .
paritrAyasva mAmasmAdviShaya.n cha kulaM cha me .. 18..\\
hanyAddhi bhagavAnkruddhastrailokyamapi kevalam .
kiM punarmA.n tapo hInaM bAhuvIryaparAyaNam .. 19..\\
agAdhe.ambhasi magnasya sAmAtyasya sahartvijaH .
plavo bhava maharShe tva.n kuru mUlya vinishchayam .. 20..\\
bh
nahuShasya vachaH shrutvA gavi jAtaH pratApavAn .
uvAcha harShayansarvAnamAtyAnpArthiva.n cha tam .. 21..\\
anargheyA mahArAja dvijA varNamahattamAH .
gAvashcha pR^ithivIpAla gaurmUlyaM parikalpyatAm .. 22..\\
nahuShastu tataH shrutvA maharShervachanaM nR^ipa .
harSheNa mahatA yuktaH sahAmAtya purohitaH .. 23..\\
abhigamya bhR^igoH putra.n chyavana.n saMshitavratam .
idaM provAcha nR^ipate vAchA santarpayanniva .. 24..\\
uttiShThottiShTha viprarShe gavA krIto.asi bhArgava .
etanmUlyamahaM manye tava dharmabhR^itA.n vara .. 25..\\
ch
uttiShThAmyeSha rAjendra samyakkrIto.asmi te.anagha .
gobhistulyaM na pashyAmi dhana.n kiM chidihAchyuta .. 26..\\
kIrtana.n shravaNa.n dAnaM darshanaM chApi pArthiva .
gavAM prashasyate vIra sarvapApahara.n shivam .. 27..\\
gAvo lakShmyAH sadA mUla.n goShu pApmA na vidyate .
annameva sadA gAvo devAnAM parama.n haviH .. 28..\\
svAhAkAravaShaTkArau goShu nityaM pratiShThitau .
gAvo yaGYapraNetryo vai tathA yaGYasya tA mukham .. 29..\\
amR^ita.n hyakShaya.n divyaM kSharanti cha vahanti cha .
amR^itAyatana.n chaitAH sarvalokanamaskR^itAH .. 30..\\
tejasA vapuShA chaiva gAvo vahni samA bhuvi .
gAvo hi sumahattejaH prANinA.n cha sukhapradAH .. 31..\\
niviShTa.n gokula.n yatra shvAsaM mu~nchati nirbhayam .
virAjayati ta.n deshaM pApmAnaM chApakarShati .. 32..\\
gAvaH svargasya sopAna.n gAvaH svarge.api pUjitAH .
gAvaH kAmadughA devyo nAnyatki.n chitpara.n smR^itam .. 33..\\
ityetadgoShu me proktaM mAhAtmyaM pArthivarShabha .
guNaika deshavachana.n shakyaM pArAyaNaM na tu .. 34..\\
nisaadaah
darshana.n kathanaM chaiva sahAsmAbhiH kR^itaM mune .
satA.n sapta padaM mitraM prasAdaM naH kuru prabho .. 35..\\
havIMShi sarvANi yathA hyupabhu~Nkte hutAshanaH .
eva.n tvamapi dharmAtmanpuruShAgniH pratApavAn .. 36..\\
prasAdayAmahe vidvanbhavantaM praNatA vayam .
anugrahArthamasmAkamiya.n gauH pratigR^ihyatAm .. 37..\\
ch
kR^ipaNasya cha yachchakShurmunerAshIviShasya cha .
nara.n sa mUla.n dahati kakShamagniriva jvalan .. 38..\\
pratigR^ihNAmi vo dhenu.n kaivartA muktakilbiShAH .
diva.n gachchhata vai kShipraM matsyairjAloddhR^itaiH saha .. 39..\\
bh
tatastasya prasAdAtte maharSherbhAvitAtmanaH .
niShAdAstena vAkyena saha matsyairdiva.n yayuH .. 40..\\
tataH sa rAjA nahuSho vismitaH preShkya dhIravAn .
ArohamANA.nstridivaM matsyAMshcha bharatarShabha .. 41..\\
tatastau gavijashchaiva chyavanashcha bhR^igUdvahaH .
varAbhyAmanurUpAbhyA.n chhandayAmAsaturnR^ipam .. 42..\\
tato rAjA mahAvIryo nahuShaH pR^ithivIpatiH .
paramityabravItprItastadA bharatasattama .. 43..\\
tato jagrAha dharme sa sthitimindra nibho nR^ipaH .
tatheti choditaH prItastAvR^iShI pratyapUjayat .. 44..\\
samAptadIkShashchyavanastato.agachchhatsvamAshramam .
gavijashcha mahAtejAH svamAshramapada.n yayau .. 45..\\
niShAdAshcha diva.n jagmuste cha matsyA janAdhipa .
nahuSho.api vara.n labdhvA pravivesha puraM svakam .. 46..\\
etatte kathita.n tAta yanmAM tvaM paripR^ichchhasi .
darshane yAdR^ishaH snehaH sa.nvAse cha yudhiShThira .. 47..\\
mahAbhAgya.n gavAM chaiva tathA dharmavinishchayam .
kiM bhUyaH kathyatA.n vIra ki.n te hR^idi vivakShitam .. 48..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 52}
y
saMshayo me mahAprAGYa sumahAnsAgaropamaH .
tanme shR^iNu mahAbAho shrutvA chAkhyAtumarhasi .. 1..\\
kautUhalaM me sumahajjAmadagnyaM prati prabho .
rAma.n dharmabhR^itA.n shreShThaM tanme vyAkhyAtumarhasi .. 2..\\
kathameSha samutpanno rAmaH satyaparAkramaH .
kathaM brahmarShivaMshe cha kShatradharmA vyajAyata .. 3..\\
tadasya sambhava.n rAjannikhilenAnukIrtaya .
kaushikAchcha katha.n vaMshAtkShatrAdvai brAhmaNo.abhavat .. 4..\\
aho prabhAvaH sumahAnAsIdvai sumahAtmanoH .
rAmasya cha naravyAghra vishvAmitrasya chaiva ha .. 5..\\
kathaM putrAnatikramya teShAM naptR^iShvathAbhavat .
eSha doShaH sutAnhitvA tanme vyAkhyAtumarhasi .. 6..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
chyavanasya cha sa.nvAda.n kushikasya cha bhArata .. 7..\\
eta.n doShaM purA dR^iShTvA bhArgavashchyavanastadA .
AgAminaM mahAbuddhiH svavaMshe munipu~NgavaH .. 8..\\
sa~ncintya manasA sarva.n guNadoShabalAbalam .
dagdhu kAmaH kula.n sarva.n kushikAnAM tapodhanaH .. 9..\\
chyavanastamanuprApya kushika.n vAkyamabravIt .
vastumichchhA samutpannA tvayA saha mamAnagha .. 10..\\
k
bhagavansahadharmo.ayaM paNDitairiha dhAryate .
pradAnakAle kanyAnAmuchyate cha sadA budhaiH .. 11..\\
yattu tAvadatikrAnta.n dharmadvAraM tapodhana .
tatkAryaM prakariShyAmi tadanuGYAtumarhasi .. 12..\\
bh
athAsanamupAdAya chyavanasya mahAmuneH .
kushiko bhAryayA sArdhamAjagAma yato muniH .. 13..\\
pragR^ihya rAjA bhR^i~NgAraM pAdyamasmai nyavedayat .
kArayAmAsa sarvAshcha kriyAstasya mahAtmanaH .. 14..\\
tataH sa rAjA chyavanaM madhuparka.n yathAvidhi .
pratyagrAhayadavyagro mahAtmA niyatavrataH .. 15..\\
satkR^itya sa tathA vipramida.n vachanamabravIt .
bhagavanparavantau svo brUhi ki.n karavAvahe .. 16..\\
yadi rAjya.n yadi dhanaM yadi gAH saMshitavrata .
yaGYadAnAni cha tathA brUhi sarva.n dadAmi te .. 17..\\
ida.n gR^ihamida.n rAjyamidaM dharmAsanaM cha te .
rAjA tvamasi shAdhyurvIM bhR^ityo.ahaM paravA.nstvayi .. 18..\\
evamukte tato vAkye chyavano bhArgavastadA .
kushikaM pratyuvAchedaM mudA maramayA yataH .. 19..\\
na rAjya.n kAmaye rAjanna dhanaM na cha yoShitaH .
na cha gA na cha te deshAnna yaGYA~nshrUyatAm idam .. 20..\\
niyama.n kaM chidArapsye yuvayoryadi rochate .
paricharyo.asmi yattebhyA.n yuvAbhyAmavisha~NkayA .. 21..\\
evamukte tadA tena dampatI tau jaharShatuH .
pratyabrUtA.n cha tamR^iShimevamastviti bhArata .. 22..\\
atha ta.n kushiko hR^iShTaH prAveshayadanuttamam .
gR^ihoddesha.n tatastatra darshanIyamadarshayat .. 23..\\
iya.n shayyA bhagavato yathAkAmamihoShyatAm .
prayatiShyAvahe prItimAhartu.n te tapodhana .. 24..\\
atha sUryo.atichakrAma teShA.n sa.nvadatA.n tathA .
atharShishchodayAmAsa pAnamanna.n tathaiva cha .. 25..\\
tamapR^ichchhattato rAjA kushikaH praNatastadA .
kimannajAtamiShTa.n te kimupasthApayAmyaham .. 26..\\
tataH sa parayA prItyA pratyuvAcha janAdhipam .
aupapattikamAhAraM prayachchhasveti bhArata .. 27..\\
tadvachaH pUjayitvA tu tathetyAha sa pArthivaH .
yathopapanna.n chAhAraM tasmai prAdAjjanAdhipaH .. 28..\\
tataH sa bhagavAnbhuktvA dampatI prAha dharmavit .
svaptumichchhAmyahaM nidrA bAdhate mAm iti prabho .. 29..\\
tataH shayyA gR^ihaM prApya bhagavAnR^iShisattamaH .
sa.nvivesha narendrastu sapatnIkaH sthito.abhavat .. 30..\\
na prabodhyo.asmi sa.nsupta ityuvAchAtha bhArgavaH .
sa.nvAhitavyau pAdau me jAgartavya.n cha vAM nishi .. 31..\\
avisha~Nkashcha kushikastathetyAha sa dharmavit .
na prabodhayatA.n taM cha tau tadA rajanI kShaye .. 32..\\
yathAdeshaM maharShestu shushrUShA paramau tadA .
babhUvaturmahArAja prayatAvatha dampatI .. 33..\\
tataH sa bhagavAnvipraH samAdishya narAdhipam .
suShvApaikena pArshvena divasAnekaviMshatim .. 34..\\
sa tu rAjA nirAhAraH sabhAryaH kurunandana .
paryupAsata ta.n hR^iShTashchyavanArAdhane rataH .. 35..\\
bhArgavastu samuttasthau svayameva tapodhanaH .
aki.n chiduktvA tu gR^ihAnnishchakrAma mahAtapAH .. 36..\\
tamanvagachchhatA.n tau tu kShudhitau shramakarshitau .
bhAryA patI munishreShThau na cha tAvavalokayat .. 37..\\
tayostu prekShatoreva bhArgavANA.n kulodvahaH .
antarhito.abhUdrAjendra tato rAjApatatkShitau .. 38..\\
sa muhUrta.n samAshvasya sahadevyA mahAdyutiH .
punaranveShaNe yatnamakarotparama.n tadA .. 39..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 53}
y
tasminnantarhite vipre rAjA kimakarottadA .
bhAryA chAsya mahAbhAgA tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
adR^iShTvA sa mahIpAlastamR^iShi.n saha bhAryayA .
parishrAnto nivavR^ite vrIDito naShTachetanaH .. 2..\\
sa pravishya purI.n dIno nAbhyabhAShata kiM chana .
tadeva chintayAmAsa chyavanasya vicheShTitam .. 3..\\
atha shUnyena manasA pravivesha gR^ihaM nR^ipaH .
dadarsha shayane tasmi~nshayAnaM bhR^itunandanam .. 4..\\
vismitau tau tu dR^iShTvA ta.n tadAshcharya.n vichintya cha .
darshanAttasya cha munervishrAntau sambabhUvatuH .. 5..\\
yathAsthAna.n tu tau sthitvA bhUyasta.n sa.nvavAhatuH .
athApareNa pArshvena suShvApa sa mahAmuniH .. 6..\\
tenaiva cha sa kAlena pratyabudhyata vIryavAn .
na cha tau chakratuH ki.n chidvikAraM bhayasha~Nkitau .. 7..\\
pratibuddhastu sa munistau provAcha vishAM pate .
tailAbhya~Ngo dIyatAM me snAsye.ahamiti bhArata .. 8..\\
tatheti tau pratishrutya kShudhitau shramakarshitau .
shatapAkena tailena mahArheNopatasthatuH .. 9..\\
tataH sukhAsInamR^iShi.n vAgyatau sa.nvavAhatuH .
na cha paryAptamityAha bhArgavaH sumahAtapAH .. 10..\\
yadA tau nirvikArau tu lakShayAmAsa bhArgavaH .
tata utthAya sahasA snAnashAlA.n vivesha ha .
kL^iptameva tu tatrAsItsnAnIyaM pArthivochitam .. 11..\\
asatkR^itya tu tatsarva.n tatraivAntaradhIyata .
sa muniH punarevAtha nR^ipateH pashyatastadA .
nAsUyA.n chakratustau cha dampatI bharatarShabha .. 12..\\
atha snAtaH sa bhagavAnsi.nhAsanagataH prabhuH .
darshayAmAsa kushika.n sabhAryaM bhR^igunandanaH .. 13..\\
sa.nhR^iShTavadano rAjA sabhAryaH kushiko muniH .
siddhamannamiti prahvo nirvikAro nyavedayat .. 14..\\
AnIyatAmiti munista.n chovAcha narAdhipam .
rAjA cha samupAjahre tadanna.n saha bhAryayA .. 15..\\
mA.nsaprakArAnvividhA~nshAkAni vividhAni cha .
vesavAra vikArAMshcha pAnakAni laghUni cha .. 16..\\
rasAlApUpakAMshchitrAnmodakAnatha ShADavAn .
rasAnnAnAprakArAMshcha vanya.n cha munibhojanam .. 17..\\
phalAni cha vichitrANi tathA bhojyAni bhUrishaH .
badare~Nguda kAshmarya bhallAtaka vaTAni cha .. 18..\\
gR^ihasthAnA.n cha yadbhojya.n yachchApi vanavAsinAm .
sarvamAhArayAmAsa rAjA shApabhayAnmuneH .. 19..\\
atha sarvamupanyastamagratash chyavanasya tat .
tataH sarva.n samAnIya tachcha shayyAsanaM muniH .. 20..\\
vastraiH shubhairavachchhAdya bhojanopaskaraiH saha .
sarvamAdIpayAmAsa chyavano bhR^igunandanaH .. 21..\\
na cha tau chakratuH kopa.n dampatI sumahAvratau .
tayoH samprekShatoreva punarantarhito.abhavat .. 22..\\
tatraiva cha sa rAjarShirtasthau tA.n rajanI.n tadA .
sabhAryo vAgyataH shrImAnna cha ta.n kopa Avishat .. 23..\\
nitya.n sa.nskR^itamanna.n tu vividhaM rAjaveshmani .
shayanAni cha mukhyAni pariShekAshcha puShkalAH .. 24..\\
vastra.n cha vividhAkAramabhavatsamupArjitam .
na shashAka tato draShTumantara.n chyavanastadA .. 25..\\
punareva cha viprarShiH provAcha kushikaM nR^ipam .
sabhAryo mA.n rathenAshu vaha yatra bravImyaham .. 26..\\
tatheti cha prAha nR^ipo nirvisha~Nkastapodhanam .
krIDA ratho.astu bhagavannuta sA~NgrAmiko rathaH .. 27..\\
ityuktaH sa munistena rAGYA hR^iShTena tadvachaH .
chyavanaH pratyuvAcheda.n hR^iShTaH parapura~njayam .. 28..\\
sajjIkuru ratha.n kShipra.n yaste sA~NgrAmiko mataH .
sAyudhaH sa patAkashcha sa shaktiH kaNa yaShTimAn .. 29..\\
ki~NkiNIshatanirghoSho yuktastomarakalpanaiH .
gadAkhaDganibaddhashcha parameShu shatAnvitaH .. 30..\\
tataH sa ta.n tathetyuktvA kalpayitvA mahAratham .
bhAryA.n vAme dhuri tadA chAtmAna.n dakShiNe tathA .. 31..\\
tridaMShTra.n varja sUchyagraM pratoda.n tatra chAdadhat .
sarvametattato dattvA nR^ipo vAkyamathAbravIt .. 32..\\
bhagavankva ratho yAtu bravItu bhR^igunandanaH .
yatra vakShyasi viprarShe tatra yAsyati te rathaH .. 33..\\
eva.n kutastu bhagavAnpratyuvAchAtha taM nR^ipam .
itaH prabhR^iti yAtavyaM padakaM padaka.n shanaiH .. 34..\\
shromo mama yathA na syAttathA me chhanda chAriNau .
sukha.n chaivAsmi voDhavyo janaH sarvashcha pashyatu .. 35..\\
notsAryaH pathikaH kashchittebhyo dAsyAmyaha.n vasu .
brAhmaNebhyashcha ye kAmAnarthayiShyanti mAM pathi .. 36..\\
sarva.n dAsyAmyasheSheNa dhana.n ratnAni chaiva hi .
kriyatAM nikhilenaitanmA vichAraya pArthiva .. 37..\\
tasya tadvachana.n shrutvA rAjA bhR^ityAnathAbravIt .
yadyadbrUyAnmunistattatsarva.n deyamasha~NkitaiH .. 38..\\
tato ratnAnyanekAni striyo yugyamajAvikam .
kR^itAkR^ita.n cha kanakaM jagendrAshchAchalopamAH .. 39..\\
anvagachchhanta tamR^iShi.n rAjAmAtyAshcha sarvashaH .
hAhAbhUta.n cha tatsarvamAsInnagaramArtimat .. 40..\\
tau tIkShNAgreNa sahasA pratodena prachoditau .
pR^iShThe viddhau kaTe chaiva nirvikArau tamUhatuH .. 41..\\
vepamAnau virAhArau pa~nchAshadrAtrakarshitau .
katha.n chidUhaturvIrau dampatI ta.n rathottamam .. 42..\\
bahusho bhR^ishaviddhau tau kSharamANau kShatodbhavam .
dadR^ishAte mahArAja puShpitAviva kiMshukau .. 43..\\
au dR^iShTvA pauravargastu bhR^isha.n shokaparAyaNaH .
abhishApabhayAttrasto na cha ki.n chiduvAcha ha .. 44..\\
dvandvashashchAbruvansarve pashyadhva.n tapaso balam .
kruddhA api munishreShTha.n vIkShituM naiva shaknumaH .. 45..\\
aho bhagavato vIryaM maharSherbhAvitAtmanaH .
rAGYashchApi sabhAryasya dhairyaM pashyata yAdR^isham .. 46..\\
shrAntAvapi hi kR^ichchhreNa rathameta.n samUhatuH .
na chaitayorvikAra.n vai dadarsha bhR^igunandanaH .. 47..\\
bh
tataH sa nirvikArau tau dR^iShTvA bhR^igukulodvahaH .
vasu vishrANayAmAsa yathA vaishravaNastathA .. 48..\\
tatrApi rAjA prItAtmA yathAGYaptamathAkarot .
tato.asya bhagavAnprIto babhUva munisattamaH .. 49..\\
avatIrya rathashreShThAddampatI tau mumocha ha .
vimochya chaitau vidhivattato vAkyamuvAcha ha .. 50..\\
snigdhagambhIrayA vAchA bhArgavaH suprasannayA .
dadAni vA.n varaM shreShTha.n tadbrUtAmiti bhArata .. 51..\\
sukumArau cha tau vidvAnkarAbhyAM munisattamaH .
pasparshAmR^itakalpAbhyA.n snehAdbharatasattama .. 52..\\
athAbravInnR^ipo vAkya.n shramo nAstyAvayoriha .
vishrAntau svaH prabhAvAtte dhyAnenaiveti bhArgava .. 53..\\
atha tau bhagavAnprAha prahR^iShTashchyavanastadA .
na vR^ithA vyAhR^itaM pUrva.n yanmayA tadbhaviShyati .. 54..\\
ramaNIyaH samuddesho ga~NgAtIramida.n shubham .
ka.n chitkAla.n vrataparo nivatsyAmIha pArthiva .. 55..\\
gamyatA.n svapuraM putra vishrAntaH punareShyasi .
ihasthaM mA.n sabhAryastva.n draShTAsi shvo narAdhipa .. 56..\\
na cha manyustvayA kAryaH shreyaste samupasthitam .
yatkA~NkShita.n hR^idistha.n te tatsarvaM sambhaviShyati .. 57..\\
ityevamuktaH kushikaH prahR^iShTenAntarAtmanA .
provAcha munishArdUlamida.n vachanamarthavat .. 58..\\
na me manyurmahAbhAga pUto.asmi bhagava.nstvayA .
sa.nvR^ittau yauvanasthau svo vapuShmantau balAnvitau .. 59..\\
pratodena vraNA ye me sabhAryasya kR^itAstvayA .
tAnna pashyAmi gAtreShu svastho.asmi saha bhAryayA .. 60..\\
imA.n cha devIM pashyAmi mune divyApsaropamAm .
shriyA paramayA yuktA.n yathAdR^iShTAM mayA purA .. 61..\\
tava prasAdAtsa.nvR^ittamida.n sarvaM mahAmune .
naitachchitra.n tu bhagava.nstvayi satyaparAkrama .. 62..\\
ityuktaH pratyuvAcheda.n vyachanaH kushika.n tadA .
AgachchhethAH sabhAryashcha tvamiheti narAdhipa .. 63..\\
ityuktaH samanuGYAto rAjarShirabhivAdya tam .
prayayau vapuShA yukto nagara.n devarAjavat .. 64..\\
tata enamupAjagmuramAtyAH sa purohitAH .
balasthA gaNikA yuktAH sarvAH prakR^itayastathA .. 65..\\
tairvR^itaH kushiko rAjA shriyA paramayA jvalan .
pravivesha pura.n hR^iShTaH pUjyamAno.atha bandibhiH .. 66..\\
tataH pravishya nagara.n kR^itvA sarvAhNika kriyAH .
bhuktvA sabhAryo rajanImuvAsa sa mahIpatiH .. 67..\\
tatastu tau navamabhivIkShya yauvanaM
paraspara.n vigatajarAvivAmarau .
nanandatuH shayanagatau vapurdharau
shriyA yutau dvija varadattayA tayA .. 68..\\
sa chApyR^iShirbhR^igukulakIrtivardhanas
tapodhano vanamabhirAmamR^iddhimat .
manIShayA bahuvidha ratnabhUShitaM
sasarja yannAsti shatakratorapi .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 54}
bh
tataH sa rAjA rAtryante pratibuddho mahAmanAH .
kR^itapUrvAhNikaH prAyAtsabhAryastadvanaM prati .. 1..\\
tato dadarsha nR^ipatiH prAsAda.n sarvakA~nchanam .
maNistambhasahasrADhya.n gandharvanagaropamam .
tatra divyAnabhiprAyAndadarsha kushikastadA .. 2..\\
parvatAnramyasAnUMshcha nalinIshcha sa pa~NkajAH .
chitrashAlAshcha vividhAstoraNAni cha bhArata .
shAdvalopachitAM bhUmi.n tathA kA~nchanakuTTimAm .. 3..\\
saha kArAnpraphullAMshcha ketakoddAlakAndhavAn .
ashokAnmuchukundAMshcha phullAMshchaivAti muktakAn .. 4..\\
champakA.nstilakAnbhAvyAnpanasAnva~njulAnapi .
puShpitAnkarNikArAMshcha tatra tatra dadarsha ha .. 5..\\
shyAmA.n vAraNapuShpI.n cha tathAShTA padikAM latAm .
tatra tatra parikL^iptA dadarsha sa mahIpatiH .. 6..\\
vR^ikShAnpadmotpaladharAnsarvartukusumA.nstathA .
vimAnachchhandakAMshchApi prAsAdAnpadmasaMnibhAn .. 7..\\
shItalAni cha toyAni kva chiduShNAni bhArata .
AsanAni vichitrANi shayanapravarANi cha .. 8..\\
parya~NkAnsarvasauvarNAnparArdhyAstaraNAstR^itAn .
bhakShyabhojyamananta.n cha tatra tatropakalpitam .. 9..\\
vANI vAdA~nshukAMshchApi shArikA bhR^i~NgarAjakAn .
kokilA~nshatapatrAMshcha koyaShTimaka kukkuTAn .. 10..\\
mayUrAnkukkuTAMshchApi putrakA~njIva jIvakAn .
chakorAnvAnarAnha.nsAnsArasAMshchakrasAhvayAn .. 11..\\
samantataH praNaditAndadarsha sumanoharAn .
kva chidapsarasA.n sa~NghAngandharvANA.n cha pArthiva .. 12..\\
kAntAbhiraparA.nstatra pariShvaktAndadarsha ha .
na dadarsha cha tAnbhUyo dadarsha cha punarnR^ipaH .. 13..\\
gItadhvani.n sumadhura.n tathaivAdhyayana dhvanim .
ha.nsAnsumadhurAMshchApi tatra shushrAva pArthivaH .. 14..\\
ta.n dR^iShTvAtyadbhuta.n rAjA manasAchintayattadA .
svapno.aya.n chittavibhraMsha utAho satyameva tu .. 15..\\
aho saha sharIreNa prApto.asmi paramA.n gatim .
uttarAnvA kurUnpuNyAnatha vApyamarAvatIm .. 16..\\
ki.n tvidaM mahadAshcharya.n sampashyAmItyachintayat .
eva.n sa~ncintayanneva dadarsha munipu~Ngavam .. 17..\\
tasminvimAne sauvarNe maNistambhasamAkule .
mahArhe shayane divye shayAnaM bhR^igunandanam .. 18..\\
tamabhyayAtpraharSheNa narendraH saha bhAryayA .
antarhitastato bhUyashchyavanaH shayana.n cha tat .. 19..\\
tato.anyasminvanoddeshe punareva dadarsha tam .
kaushyAM bR^isyA.n samAsIna.n japamAnaM mahAvratam .
eva.n yogabalAdvipro mohayAmAsa pArthivam .. 20..\\
kShaNena tadvana.n chaiva te chaivApsarasAM gaNAH .
gandharvAH pAdapAshchaiva sarvamantaradhIyata .. 21..\\
niHshabdamabhavachchApi ga~NgAkUlaM punarnR^ipa .
kusha valmIka bhUyiShThaM babhUva cha yathA purA .. 22..\\
tataH sa rAjA kushikaH sabhAryastena karmaNA .
vismayaM paramaM prAptastaddR^iShTvA mahadadbhutam .. 23..\\
tataH provAcha kushiko bhAryA.n harShasamanvitaH .
pashya bhadre yathA bhAvAshchitrA dR^iShTAH sudurlabhAH .. 24..\\
prasAdAdbhR^igumukhyasya kimanyatra tapobalAt .
tapasA tadavApya.n hi yanna shakyaM manorathaiH .. 25..\\
trailokyarAjyAdapi hi tapa eva vishiShyate .
tapasA hi sutaptena krIDatyeSha tapodhanaH .. 26..\\
aho prabhAvo brahmarSheshchyavanasya mahAtmanaH .
ichchhanneSha tapo vIryAdanyA.NllokAnsR^ijedapi .. 27..\\
brAhmaNA eva jAyeranpuNyavAgbuddhikarmaNaH .
utsahediha kartu.n hi ko.anyo vai chyavanAdR^ite .. 28..\\
brAhmaNya.n durlabha.n loke rAjyaM hi sulabhaM naraiH .
brAhmaNyasya prabhAvAddhi rathe yuktau svadhuryavat .. 29..\\
ityeva.n chintayAnaH sa viditash chyavanasya vai .
samprekShyovAcha sa nR^ipa.n kShipramAgamyatAm iti .. 30..\\
ityuktaH saha bhAryastamabhyagachchhanmahAmunim .
shirasA vandanIya.n tamavandata sa pArthivaH .. 31..\\
tasyAshiShaH prayujyAtha sa munistaM narAdhipam .
niShIdetyabravIddhImAnsAntvayanpuruSharShabha .. 32..\\
tataH prakR^itimApanno bhArgavo nR^ipate nR^ipam .
uvAcha shlakShNayA vAchA tarpayanniva bhArata .. 33..\\
rAjansamyagjitAnIha pa~ncha pa~nchasu yattvayA .
manaHShaShThAnIndriyANi kR^ichchhrAnmukto.asi tena vai .. 34..\\
samyagArAdhitaH putra tvayAha.n vadatAM vara .
na hi te vR^ijina.n kiM chitsusUkShmamapi vidyate .. 35..\\
anujAnIhi mA.n rAjangamiShyAmi yathAgatam .
prIto.asmi tava rAjendra varashcha pratigR^ihyatAm .. 36..\\
kuzika
agnimadhya gatenedaM bhagavansaMnidhau mayA .
vartitaM bhR^igushArdUla yanna dagdho.asmi tadbahu .. 37..\\
eSha eva varo mukhyaH prApto me bhR^igunandana .
yatprIto.asi samAchArAtkulaM pUtaM mamAnagha .. 38..\\
eSha me.anugraho vipra jIvite cha prayojanam .
etadrAjyaphala.n chaiva tapashchaitatparaM mama .. 39..\\
yadi tu prItimAnvipra mayi tvaM bhR^igunandana .
asti me saMshayaH kashchittanme vyAkhyAtumarhasi .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 55}
ch
varashcha gR^ihyatAM matto yashcha te saMshayo hR^idi .
ta.n cha brUhi narashreShTha sarva.n sampAdayAmi te .. 1..\\
kuzika
yadi prIto.asi bhagava.nstato me vada bhArgava .
kAraNa.n shrotumichchhAmi madgR^ihe vAsakAritam .. 2..\\
shayana.n chaikapArshvena divasAnekaviMshatim .
aki.n chiduktvA gamanaM bahishcha munipu~Ngava .. 3..\\
antardhAnamakasmAchcha punareva cha darshanam .
punashcha shayana.n vipra divasAnekaviMshatim .. 4..\\
tailAbhyaktasya gamanaM bhojana.n cha gR^ihe mama .
samupAnIya vividha.n yaddagdha.n jAtavedasA .
niryANa.n cha rathenAshu sahasA yatkR^itaM tvayA .. 5..\\
dhanAnA.n cha visargasya vanasyApi cha darshanam .
prAsAdAnAM bahUnA.n cha kA~nchanAnAM mahAmune .. 6..\\
maNividruma pAdAnAM parya~NkAnA.n cha darshanam .
punashchAdarshana.n tasya shrotumichchhAmi kAraNam .. 7..\\
atIva hyatra muhyAmi chintayAno divAnisham .
na chaivAtrAdhigachchhAmi sarvasyAsya vinishchayam .
etadichchhAmi kArtsnyena satya.n shrotu.n tapodhana .. 8..\\
ch
shR^iNu sarvamasheSheNa yadida.n yena hetunA .
na hi shakyamanAkhyAtumevaM pR^iShTena pArthiva .. 9..\\
pitAmahasya vadataH purA devasamAgame .
shrutavAnasmi yadrAja.nstanme nigadataH shR^iNu .. 10..\\
brahmakShatravirodhena bhavitA kulasa~NkaraH .
pautra ste bhavitA rAja.nstejo vIryasamanvitaH .. 11..\\
tataH svakularakShArthamaha.n tvA samupAgamam .
chikIrShankushikochchheda.n sandidhakShuH kula.n tava .. 12..\\
tato.ahamAgamya purA tvAmavochaM mahIpate .
niyama.n kaM chidArapsye shushrUShA kriyatAm iti .. 13..\\
na cha te duShkR^ita.n kiM chidahamAsAdayaM gR^ihe .
tena jIvasi rAjarShe na bhavethAstato.anyathA .. 14..\\
etAM buddhi.n samAsthAya divasAnekaviMshatim .
supto.asmi yadi mA.n kashchidbodhayediti pArthiva .. 15..\\
yadA tvayA sabhAryeNa sa.nsputo na prabodhitaH .
aha.n tadaiva te prIto manasA rAjasattama .. 16..\\
utthAya chAsmi niShkrAnto yadi mA.n tvaM mahIpate .
pR^ichchheH kva yAsyasItyeva.n shapeya.n tvAm iti prabho .. 17..\\
antarhitashchAsmi punaH punareva cha te gR^ihe .
yogamAsthAya sa.nviShTo divasAnekaviMshatim .. 18..\\
kShudhito mAmasUyethAH shramAdveti narAdhipa .
etAM buddhi.n samAsthAya karshitau vAM mayA kShudhA .. 19..\\
na cha te.abhUtsusUkShmo.api manyurmanasi pArthiva .
sabhAryasya narashreShTha tena te prItimAnaham .. 20..\\
bhojana.n cha samAnAyya yattadAdIpitaM mayA .
krudhyethA yadi mAtsaryAditi tanmarShita.n cha te .. 21..\\
tato.aha.n rathamAruhya tvAmavochaM narAdhipa .
sabhAryo mA.n vahasveti tachcha tva.n kR^itavA.nstathA .. 22..\\
avisha~Nko narapate prIto.aha.n chApi tena te .
dhanotsarge.api cha kR^ite na tvA.n krodhaH pradharShayat .. 23..\\
tataH prItena te rAjanpunaretatkR^ita.n tava .
sabhAryasya vanaM bhUyastadviddhi manujAdhipa .. 24..\\
prItyartha.n tava chaitanme svargasandarshanaM kR^itam .
yatte vane.asminnR^ipate dR^iShTa.n divyaM nidarshanam .. 25..\\
svargoddeshastvayA rAjansa sharIreNa pArthiva .
muhUrtamanubhUto.asau sabhAryeNa nR^ipottama .. 26..\\
nidarshanArtha.n tapaso dharmasya cha narAdhipa .
tatra yAsItspR^ihA rAja.nstachchApi viditaM mama .. 27..\\
brAhmaNya.n kA~NkShase hi tvaM tapashcha pR^ithivIpate .
avamanya narendratva.n devendratvaM cha pArthiva .. 28..\\
evametadyathAttha tvaM brAhmaNya.n tAta durlabham .
brAhmaNye sati charShitvamR^iShitve cha tapasvitA .. 29..\\
bhaviShyatyeSha te kAmaH kushikAtkaushiko dvijaH .
tR^itIyaM puruShaM prApya brAhmaNatva.n gamiShyati .. 30..\\
vaMshaste pArthivashreShTha bhR^igUNAmeva tejasA .
pautraste bhavitA vipra tapasvI pAvakadyutiH .. 31..\\
yaH sa devamanuShyANAM bhayamutpAdayiShyati .
trayANA.n chaiva lokAnA.n satyametadbravImi te .. 32..\\
vara.n gR^ihANa rAjarShe yaste manasi vartate .
tIrthayAtrA.n gamiShyAmi purA kAlo.ativartate .. 33..\\
k
eSha eva varo me.adya yattvaM prIto mahAmune .
bhavatvetadyathAttha tva.n tapaH pautre mamAnagha .
brAhmaNyaM me kulasyAstu bhagavanneSha me varaH .. 34..\\
punashchAkhyAtumichchhAmi bhagavanvistareNa vai .
kathameShyati vipratva.n kulaM me bhR^igunandana .
kashchAsau bhavitA bandhurmama kashchApi saMmataH .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 56}
ch
avashya.n kathanIyaM me tavaitannarapu~Ngava .
yadartha.n tvAhamuchchhettu.n samprApto manujAdhipa .. 1..\\
bhR^igUNA.n kShatriyA yAjyA nityameva janAdhipa .
te cha bheda.n gamiShyanti daivayuktena hetunA .. 2..\\
kShatriyAshcha bhR^igUnsarvAnvadhiShyanti narAdhipa .
A garbhAdanukR^intanto daivadaNDanipIDitAH .. 3..\\
tata utpatsyate.asmAka.n kule gotra vivardhanaH .
aurvo nAma mahAtejA jvalanArkasamadyutiH .. 4..\\
sa trailokyavinAshAya kopAgni.n janayiShyati .
mahI.n sa parvata vanAM yaH kariShyati bhasmasAt .. 5..\\
ka.n chitkAlaM tu ta.n vahniM sa eva shamayiShyati .
samudre vaDavA vaktre prakShipya munisattamaH .. 6..\\
putra.n tasya mahAbhAgamR^ichIkaM bhR^igunandanam .
sAkShAtkR^itsno dhanurvedaH samupasthAsyate.anagha .. 7..\\
kShatriyANAmabhAvAya daivayuktena hetunA .
sa tu taM pratigR^ihyaiva putre sa~NkrAmayiShyati .. 8..\\
jamadagnau mahAbhAge tapasA bhAvitAtmani .
sa chApi bhR^igushArdUlasta.n veda.n dhArayiShyati .. 9..\\
kulAttu tava dharmAtmankanyA so.adhigamiShyati .
udbhAvanArthaM bhavato vaMshasya nR^ipasattama .. 10..\\
gAdherduhitaraM prApya pautrI.n tava mahAtapAH .
brAhmaNa.n kShatradharmANa.n rAmamutpAdayiShyati .. 11..\\
kShatriya.n vipra karmANaM bR^ihaspatimivaujasA .
vishvAmitra.n tava kule gAdheH putra.n sudhArmikam .
tapasA mahatA yuktaM pradAsyati mahAdyute .. 12..\\
striyau tu kAraNa.n tatra parivarte bhaviShyataH .
pitAmaha niyogAdvai nAnyathaitadbhaviShyati .. 13..\\
tR^itIye puruShe tubhyaM brAhmaNa tvamupaiShyati .
bhavitA tva.n cha sambandhI bhR^igUNAM bhAvitAtmanAm .. 14..\\
bh
kushikastu munervAkya.n chyavanasya mahAtmanaH .
shrutvA hR^iShTo.abhavadrAjA vAkya.n chedamuvAcha ha .
evamastviti dharmAtmA tadA bharatasattama .. 15..\\
chyavanastu mahAtejAH punareva narAdhipam .
varArtha.n chodayAmAsa tamuvAcha sa pArthivaH .. 16..\\
bADhameva.n grahIShyAmi kAmaM tvatto mahAmune .
brahmabhUta.n kulaM me.astu dharme chAsya mano bhavet .. 17..\\
evamuktastathetyevaM pratyuktvA chyavano muniH .
abhyanuGYAya nR^ipati.n tIrthayAtrA.n yayau tadA .. 18..\\
etatte kathita.n sarvamasheSheNa mayA nR^ipa .
bhR^igUNA.n kushikAnAM cha prati sambandha kAraNam .. 19..\\
yathoktaM muninA chApi tathA tadabhavannR^ipa .
janma rAmasya cha munervishvAmitrasya chaiva ha .. 20..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 57}
y
muhyAmIva nishamyAdya chintayAnaH punaH punaH .
hInAM pArthiva sa~NghAtaiH shrImadbhiH pR^ithivImimAm .. 1..\\
prApya rAjyAni shatasho mahI.n jitvApi bhArata .
koTishaH puruShAnhatvA paritapye pitAmaha .. 2..\\
kA nu tAsA.n varastrINAmavasthAdya bhaviShyati .
yA hInAH patibhiH putrairmAtulairbhrAtR^ibhistathA .. 3..\\
vaya.n hi tAngurunhatvA GYAtIMshcha suhR^ido.api cha .
avA kshIrShAH patiShyAmo narake nAtra saMshayaH .. 4..\\
sharIra.n yoktumichchhAmi tapasogreNa bhArata .
upadiShTamihechchhAmi tattvato.aha.n vishAM pate .. 5..\\
v
yudhiShThirasya tadvAkya.n shrutvA bhIShmo mahAmanAH .
parIkShya nipuNaM buddhyA yudhiShThiramabhAShata .. 6..\\
rahasyamadbhuta.n chaiva shR^iNu vakShyAmiyattvayi .
yA gatiH prApyate yena pretya bhAveShu bhArata .. 7..\\
tapasA prApyate svargastapasA prApyate yashaH .
AyuH prakarSho bhogAshcha labhyante tapasA vibho .. 8..\\
GYAna.n viGYAnamArogyaM rUpaM sampattathaiva cha .
saubhAgya.n chaiva tapasA prApyate bharatarShabha .. 9..\\
dhanaM prApnoti tapasA mauna.n GYAnaM prayachchhati .
upabhogA.nstu dAnena brahmacharyeNa jIvitam .. 10..\\
ahi.nsAyAH phala.n rUpa.n dIkShAyA janma vai kule .
phalamUlAshinA.n rAjyaM svargaM parNAshinAM bhavet .. 11..\\
payo bhakSho diva.n yAti snAnena draviNAdhikaH .
gurushushrUShayA vidyA nityashrAddhena santatiH .. 12..\\
gavADhyaH shAkadIkShAbhiH svargamAhustR^iNAshanAt .
striyastriShavaNa snAnAdvAyuM pItvA kratu.n labhet .. 13..\\
nityasnAyI bhaveddakShaH sandhye tu dve japandvijaH .
maru.n sAdhayato rAjyaM nAkapR^iShThamanAshake .. 14..\\
sthaNDile shayamAnAnA.n gR^ihANi shayanAni cha .
chIravalkala vAsobhirvAsA.nsyAbharaNAni cha .. 15..\\
shayyAsanAni yAnAni yogayukte tapodhane .
agnipraveshe niyataM brahmaloko vidhIyate .. 16..\\
rasAnAM pratisa.nhArAtsaubhAgyamiha vindati .
AmiSha pratisa.nhArAtprajAsyAyuShmatI bhavet .. 17..\\
udavAsa.n vasedyastu sa narAdhipatirbhavet .
satyavAdI narashreShTha daivataiH saha modate .. 18..\\
kIrtirbhavati dAnena tathArogyamahi.nsayA .
dvija shushrUShayA rAjya.n dvijatva.n vApu puShkalam .. 19..\\
pAnIyasya pradAnena kIrtirbhavati shAshvatI .
annapAnapradAnena tR^ipyate kAmabhogataH .. 20..\\
sAntvadaH sarvabhUtAnA.n sarvashokairvimuchyate .
deva shushrUShayA rAjya.n divya.n rUpaM niyachchhati .. 21..\\
dIpAloka pradAnena chakShuShmAnbhavate naraH .
prekShaNIya pradAnena smR^itiM medhA.n cha vindati .. 22..\\
gandhamAlyanivR^ittyA tu kIrtirbhavati puShkalA .
keshashmashrUndhArayatAmagryA bhavati santatiH .. 23..\\
upavAsa.n cha dIkShAM cha abhiShekaM cha pArthiva .
kR^itvA dvAdasha varShANi vIra sthAnAdvishiShyate .. 24..\\
dAsIdAsamala~NkArAnkShetrANi cha gR^ihANi cha .
brahma deyA.n sutA.n dattvA prApnoti manujarShabha .. 25..\\
kratubhishchopavAsaishcha tridiva.n yAti bhArata .
labhate cha chira.n sthAnaM balipuShpaprado naraH .. 26..\\
suvarNashR^i~Ngaistu vibhUShitAnAM
gavA.n sahasrasya naraH pradAtA .
prApnoti puNya.n divi devalokam
ityevamAhurmunideva sa~NghAH .. 27..\\
prayachchhate yaH kapilA.n sa chailAM
kA.nsyopadohA.n kanakAgra shR^i~NgIm .
taistairguNaiH kAmadughAsya bhUtvA
naraM pradAtAramupaiti sA gauH .. 28..\\
yAvanti lomAni bhavanti dhenvAs
tAvatphalaM prApnute gopradAtA .
putrAMshcha pautrAMshcha kula.n cha sarvam
A saptama.n tArayate paratra .. 29..\\
sa dakShiNA.n kA~nchanachAru shR^i~NgIM
kA.nsyopadohA.n draviNottarIyAm .
dhenu.n tilAnAM dadato dvijAya
lokA vasUnA.n sulabhA bhavanti .. 30..\\
svakarmabhirmAnava.n saMnibaddhaM
tIvrAndha kare narake patantam .
mahArNave nauriva vAyuyuktA
dAna.n gavAM tArayate paratra .. 31..\\
yo brahma deyA.n tu dadAti kanyAM
bhUmipradAna.n cha karoti vipre .
dadAti chAnna.n vidhivachcha yash cha
sa lokamApnoti purandarasya .. 32..\\
naiveshika.n sarvaguNopapannaM
dadAti vai yastu naro dvijAya .
svAdhyAyachAritraguNAnvitAya
tasyApi lokAH kuruShUttareShu .. 33..\\
dhuryapradAnena gavA.n tathAshvair
lokAnavApnoti naro vasUnAm .
svargAya chAhurhi hiraNyadAnaM
tato vishiShTa.n kanakapradAnam .. 34..\\
chhatrapradAnena gR^iha.n variShThaM
yAna.n tathopAnaha sampradAne .
vastrapradAnena phala.n surUpaM
gandhapradAne surabhirnaraH syAt .. 35..\\
puShpopaga.n vAtha phalopagaM vA
yaH pAdapa.n sparshayate dvijAya .
sa strI samR^iddhAM bahuratnapUrNaM
labhatyayatropagata.n gR^iha.n vai .. 36..\\
bhakShAnna pAnIya rasapradAtA
sarvAnavApnoti rasAnprakAmam .
pratishrayAchchhAdana sampradAtA
prApnoti tAneva na saMshayo.atra .. 37..\\
sragdhUpagandhAnyanulepanAni
snAnAni mAlyAni cha mAnavo yaH .
dadyAddvijebhyaH sa bhavedarogas
tathAbhirUpash cha narendra loke .. 38..\\
bIjairashUnya.n shayanairupetaM
dadyAdgR^iha.n yaH puruSho dvijAya .
puNyAbhirAmaM bahuratnapUrNaM
labhatyadhiShThAna vara.n sa rAjan .. 39..\\
sugandhachitrAstraraNopapannaM
dadyAnnaro yaH shayana.n dvijAya .
rUpAnvitAM pakShavatIM manoGYAM
bhAryAmayatnopagatA.n labhetsaH .. 40..\\
pitAmahasyAnucharo vIra shAyI bhavennaraH .
nAdhika.n vidyate tasmAdityAhuH paramarShayaH .. 41..\\
v
tasya tadvachana.n shrutvA prItAtmA kurunandanaH .
nAshrame.arochayadvAsa.n vIramArgAbhikA~NkShayA .. 42..\\
tato yudhiShThiraH prAha pANDavAnbharatarShabha .
pitAmahasya yadvAkya.n tadvo rochatviti prabhuH .. 43..\\
tatastu pANDavAH sarve draupadI cha yashasvinI .
yudhiShThirasya tadvAkyaM bADhamityabhyapUjayan .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 58}
y
yAnImAni bahirvedyA.n dAnAni parichakShate .
tebhyo vishiShTa.n kiM dAnaM mataM te kurupu~Ngava .. 1..\\
kautUhala.n hi parama.n tatra me vartate prabho .
dAtAra.n dattamanveti yaddAnaM tatprachakShva me .. 2..\\
bh
abhaya.n sarvabhUtebhyo vyasane chApyanugraham .
yachchAbhilaShita.n dadyAttR^iShitAyAbhiyAchate .. 3..\\
dattaM manyeta yaddattvA taddAna.n shreShThamuchyate .
datta.n dAtAramanveti yaddAnaM bharatarShabha .. 4..\\
hiraNyadAna.n godAnaM pR^ithivI dAnameva cha .
etAni vai pavitrANi tArayantyapi duShkR^itam .. 5..\\
etAni puruShavyAghra sAdhubhyo dehi nityadA .
dAnAni hi naraM pApAnmokShayanti na saMshayaH .. 6..\\
yadyadiShTatama.n loke yachchAsya dayita.n gR^ihe .
tattadguNavate deya.n tadevAkShayamichchhatA .. 7..\\
priyANi labhate loke priyadaH priyakR^ittathA .
priyo bhavati bhUtAnAm iha chaiva paratra cha .. 8..\\
yAchamAnamabhImAnAdAshAvantamaki~ncanam .
yo nArchAti yathAshakti sa nR^isha.nso yudhiShThira .. 9..\\
amitramapi cheddIna.n sharaNaiShiNamAgatam .
vyasane yo.anugR^ihNAti sa vai puruShasattamaH .. 10..\\
kR^ishAya hrImate tAta vR^itti kShINAya sIdate .
apahanyAtkShudha.n yastu na tena puruShaH samaH .. 11..\\
hriyA tu niyatAnsAdhUnputradAraishcha karshitAn .
ayAchamAnAnkaunteya sarvopAyairnimantraya .. 12..\\
AshiSha.n ye na deveShu na martyeShu cha kurvate .
arhanto nityasattvasthA yathA labdhopajIvinaH .. 13..\\
AshIviShasamebhyashcha tebhyo rakShasva bhArata .
tAnyuktairupajiGYAsya tathA dvija varottamAn .. 14..\\
kR^itairAvasathairnitya.n sapreShyaiH sa parichchhadaiH .
nimantrayethAH kauravya sarvakAmasukhAvahaiH .. 15..\\
yadi te pratigR^ihNIyuH shraddhA pUta.n yudhiShThira .
kAryamityeva manvAnA dhArmikAH puNyakarmiNaH .. 16..\\
vidyA snAtA vratasnAtA ye vyapAshritya jIvinaH .
gUDhasvAdhyAyatapaso brAhmaNAH saMshitavratAH .. 17..\\
teShu shuddheShu dAnteShu svadAranirateShu cha .
yatkariShyasi kalyANa.n tattvA lokeShu dhAsyati .. 18..\\
yathAgnihotra.n suhutaM sAyamprAtardvijAtinA .
tathA bhavati datta.n vai dvijebhyo.atha kR^itAtmanA .. 19..\\
eSha te vitato yaGYaH shraddhA pUtaH sa dakShiNaH .
vishiShTaH sarvayaGYebhyo dadatastAta vartatAm .. 20..\\
nivApo dAnasadR^ishastAdR^isheShu yudhiShThira .
nivapanpUjayaMshchaiva teShvAnR^iNyaM nigachchhati .. 21..\\
ya eva no na kupyanti na lubhyanti tR^iNeShvapi .
ta eva naH pUjyatamA ye chAnye priyavAdinaH .. 22..\\
ye no na bahu manyante na pravartanti chApare .
putravatparipAlAste namastebhyastathAbhayam .. 23..\\
R^itvikpurohitAchAryA mR^idu brahma dharA hi te .
kShatreNApi hi sa.nsR^iShTa.n tejaH shAmyati vai dvije .. 24..\\
asti me balavAnasmi rAjAsmIti yudhiShThira .
brAhmaNAnmA sma paryashnIrvAsobhirashanena cha .. 25..\\
yachchhobhArthaM balArtha.n vA vittamasti tavAnagha .
tena te brAhmaNAH pUjyAH svadharmamanutiShThatA .. 26..\\
namaH kAryAstvayA viprA vartamAnA yathAtatham .
yathAsukha.n yathotsAhaM lalantu tvayi putravat .. 27..\\
ko hyanyaH suprasAdAnA.n suhR^idAmalpatoShiNAm .
vR^ittimarhatyupakSheptu.n tvadanyaH kurusattama .. 28..\\
yathA patyAshramo dharmaH strINA.n loke sanAtanaH .
sa devaH sA gatirnAnyA tathAsmAka.n dvijAtayaH .. 29..\\
yadi no brAhmaNAstAta santyajeyurapUjitAH .
pashyanto dAruNa.n karma satataM kShatriye sthitam .. 30..\\
avedAnAmakIrtInAmalokAnAmayajvanAm .
ko.asmAka.n jIvitenArthastaddhi no brAhmaNAshrayam .. 31..\\
atra te vartayiShyAmi yathA dharmaH sanAtanaH .
rAjanyo brAhmaNa.n rAjanpurA parichachAra ha .
vaishyo rAjanyamityeva shUdro vaishyamiti shrutiH .. 32..\\
dUrAchchhUdreNopacharyo brAhmaNo.agniriva jvalan .
sa.nspR^ishya paricharyastu vaishyena kShatriyeNa cha .. 33..\\
mR^idubhAvAnsatyashIlAnsatyadharmAnupAlakAn .
AshIviShAniva kruddhA.nstAnupAcharata dvijAn .. 34..\\
apareShAM pareShA.n cha parebhyash chaiva ye pare .
kShatriyANAM pratapatA.n tejasA cha balena cha .
brAhmaNeShveva shAmyanti tejA.nsi cha tapA.nsi cha .. 35..\\
na me pitA priyataro na tva.n tAta tathA priyaH .
na me pituH pitA rAjanna chAtmA na cha jIvitam .. 36..\\
tvattashcha me priyataraH pR^ithivyAM nAsti kash chana .
tvatto.api me priyatarA brAhmaNA bharatarShabha .. 37..\\
bravImi satyametachcha yathAhaM pANDunandana .
tena satyena gachchheya.n lokAnyatra sa shantanuH .. 38..\\
pashyeya.n cha satA.n lokA~nshuchInbrahma puraskR^itAn .
tatra me tAta gantavyamahnAya cha chirAya cha .. 39..\\
so.ahametAdR^ishA.NllokAndR^iShTvA bharatasattama .
yanme kR^itaM brAhmaNeShu na tapye tena pArthiva .. 40..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 59}
y
yau tu syAtA.n charaNenopapannau
yau vidyayA sadR^ishau janmanA cha .
tAbhyA.n dAnaM katarasmai vishiShTam
ayAchamAnAya cha yAchate cha .. 1..\\
bh
shreyo vai yAchataH pArtha dattamAhurayAchate .
arhattamo vai dhR^itimAnkR^ipaNAdadhR^itAtmanaH .. 2..\\
kShatriyo rakShaNadhR^itirbrAhmaNo.anarthanA dhR^itiH .
brAhmaNo dhR^itimAnvidvAndevAnprINAti tuShTimAn .. 3..\\
yAch~nAmAhuranIshasya abhihAra.n cha bhArata .
udvejayati yAchanhi sadA bhUtAni dasyuvat .. 4..\\
mriyate yAchamAno vai tamanu mriyate dadat .
dadatsa~njIvayatyenamAtmAna.n cha yudhiShThira .. 5..\\
AnR^isha.nsyaM paro dharmo yAchate yatpradIyate .
ayAchataH sIdamAnAnsarvopAyairnimantraya .. 6..\\
yadi vai tAdR^ishA rAShTre vaseyuste dvijottamAH .
bhasmachchhannAnivAgnI.nstAnbudhyethAstvaM prayatnataH .. 7..\\
tapasA dIpyamAnAste daheyuH pR^ithivIm api .
pUjyA hi GYAnaviGYAnatapo yogasamanvitAH .. 8..\\
tebhyaH pUjAM prayu~njIthA brAhmaNebhyaH parantapa .
dadadbahuvidhAndAyAnupachchhandAnayAchatAm .. 9..\\
yadagnihotre suhute sAyamprAtarbhavetphalam .
vidyA veda vratavati taddAnaphalamuchyate .. 10..\\
vidyA veda vratasnAtAnavyapAshraya jIvinaH .
gUDhasvAdhyAyatapaso brAhmaNAnsaMshitavratAn .. 11..\\
kR^itairAvasathairhR^idyaiH sa preShyaiH sa parichchhadaiH .
nimantrayethAH kaunteya kAmaishchAnyairdvijottamAn .. 12..\\
api te pratigR^ihNIyuH shraddhA pUta.n yudhiShThira .
kAryamityeva manvAnA dharmaGYAH sUkShmadarshinaH .. 13..\\
api te brAhmaNA bhuktvA gatAH soddharaNAngR^ihAn .
yeShA.n dArAH pratIkShante parjanyamiva karShakAH .. 14..\\
annAni prAtaHsavane niyatA brahmachAriNaH .
brAhmaNAstAtabhu~njAnAstretAgnInprINayantu te .. 15..\\
mAdhyandina.n te savanaM dadatastAta vartatAm .
gA hiraNyAni vAsA.nsi tenendraH prIyatA.n tava .. 16..\\
tR^itIya.n savana.n tatte vaishvadevaM yudhiShThira .
yaddevebhyaH pitR^ibhyashcha viprebhyash cha prayachchhasi .. 17..\\
ahi.nsA sarvabhUtebhyaH sa.nvibhAgashcha sarvashaH .
damastyAgo dhR^itiH satyaM bhavatvavabhR^ithAya te .. 18..\\
eSha te vitato yaGYaH shraddhA pUtaH sa dakShiNaH .
vishiShTaH sarvayaGYebhyo nitya.n tAta pravartatAm .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 60}
y
dAna.n yaGYakriyA cheha ki.nsvitpretya mahAphalam .
kasya jyAyaH phalaM prokta.n kIdR^ishebhaykathaM kadA .. 1..\\
etadichchhAmi viGYAtu.n yAthA tathyena bhArata .
vidva~njiGYAsamAnAya dAnadharmAnprachakShva me .. 2..\\
antarvedyA.n cha yaddatta.n shraddhayA chAnR^isha.nsyataH .
ki.n svinniHshreyasa.n tAta tanme brUhi pitAmaha .. 3..\\
bh
raudra.n karma kShatriyasya satataM tAta vartate .
tasya vaitAnika.n karma dAnaM chaiveha pAvanam .. 4..\\
na tu pApakR^itA.n rAGYAM pratigR^ihNanti sAdhavaH .
etasmAtkAraNAdyaGYairyajedrAjApta dakShiNaiH .. 5..\\
atha chetpratigR^ihNIyurdadyAdaharaharnR^ipaH .
shraddhAmAsthAya paramAM pAvana.n hyetaduttamam .. 6..\\
brAhmaNA.nstarpayeddravyaistato yaGYe yatavrataH .
maitrAnsAdhUnvedavidaH shIlavR^ittatapo.anvitAn .. 7..\\
yatte tena kariShyanti kR^ita.n tena bhaviShyati .
yaGYAnsAdhaya sAdhubhyaH svAdvannAndakShiNAvataH .. 8..\\
iShTa.n dattaM cha manyethA AtmAnaM dAnakarmaNA .
pUjayethA yAyajUkA.nstavApyaMsho bhavedyathA .. 9..\\
prajAvato bharethAshcha brAhmaNAnbahu bhAriNaH .
prajAvA.nstena bhavati yathA janayitA tathA .. 10..\\
yAvato vai sAdhu dharmAnsantaH sa.nvartayantyuta .
sarve te chApi bhartavyA narA ye bahu bhAriNaH .. 11..\\
samR^iddhaH samprayachchhasva brAhmaNebhyo yudhiShThira .
dhenUranaDuho.annAnichchhatra.n vAsA.nsyupAnahau .. 12..\\
AjyAni yajamAnebhyastathAnnAdyAni bhArata .
ashvavanti cha yAnAni veshmAni shayanAni cha .. 13..\\
ete deyA vyuShTimanto laghUpAyAshcha bhArata .
ajugupsAMshcha viGYAya brAhmaNAnvR^itti karshitAn .. 14..\\
upachchhannaM prakAsha.n vA vR^ittyA tAnpratipAdaya .
rAjasUyAshvamedhAbhyA.n shreyastatkShatriyAnprati .. 15..\\
evaM pApairvimuktastvaM pUtaH svargamavApsyasi .
sra.nsayitvA punaH kosha.n yadrAShTraM pAlayiShyasi .. 16..\\
tatashcha brahmabhUyastvamavApsyasi dhanAni cha .
Atmanashcha pareShA.n cha vR^itti.n sa.nrakSha bhArata .. 17..\\
putravachchApi bhR^ityAnsvAnprajAshcha paripAlaya .
yogakShemashcha te nityaM brAhmaNeShvastu bhArata .. 18..\\
arakShitAra.n hartAraM viloptAramadAyakam .
ta.n sma rAjakaliM hanyuH prajAH sambhUya nirghR^iNam .. 19..\\
aha.n vo rakShitetyuktvA yo na rakShati bhUmipaH .
sa sa.nhatya nihantavyaH shveva sonmAda AturaH .. 20..\\
pApa.n kurvanti yatkiM chitprajA rAGYA hyarakShitAH .
chaturtha.n tasya pApasya rAjA bhArata vindati .. 21..\\
apyAhuH sarvameveti bhUyo.ardhamiti nishchayaH .
chaturthaM matamasmAkaM manoH shrutvAnushAsanam .. 22..\\
shubha.n vA yatprakurvanti prajA rAGYA surakShitAH .
chaturtha.n tasya puNyasya rAjA chApnoti bhArata .. 23..\\
jIvanta.n tvAnujIvantu prajAH sarvA yudhiShThira .
parjanyamiva bhUtAni mahAdrumamiva dvijAH .. 24..\\
kuberamiva rakShA.nsi shatakratumivAmarAH .
GYAtayastvAnujIvantu suhR^idashcha parantapa .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 61}
y
ida.n deyamidaM deyamitIya.n shrutichodanA .
bahu deyAshcha rAjAnaH ki.n sviddeyamanuttamam .. 1..\\
bh
ati dAnAni sarvANi pR^ithivI dAnamuchyate .
achalA hyakShayA bhUmirdogdhrI kAmAnanuttamAn .. 2..\\
dogdhrI vAsA.nsi ratnAni pashUnvrIhi yavA.nstathA .
bhUmidaH sarvabhUteShu shAshvatIredhate samAH .. 3..\\
yAvadbhUmerAyuriha tAvadbhUmida edhate .
na bhUmidAnAdastIha para.n kiM chidyudhiShThira .. 4..\\
apyalpaM pradaduH pUrve pR^ithivyA iti naH shrutam .
bhUmimete daduH sarve ye bhUmiM bhu~njate janAH .. 5..\\
svakarmaivopajIvanti narA iha paratra cha .
bhUmirbhUtirmahAdevI dAtAra.n kurute priyam .. 6..\\
ya etA.n dakShiNAM dadyAdakShayAM pR^ithivIpatiH .
punarnaratva.n samprApya bhavetsa pR^ithivIpatiH .. 7..\\
yathA dAna.n tathA bhoga iti dharmeShu nishchayaH .
sa~NgrAme vA tanu.n jahyAddadyAdvA pR^ithivImimAm .. 8..\\
ityetA.n kShatrabandhUnA.n vadanti paramAshiSham .
punAti dattA pR^ithivI dAtAramiti shushruma .. 9..\\
api pApasamAchAraM brahmaghnamapi vAnR^itam .
saiva pApaM pAvayati saiva pApAtpramochayet .. 10..\\
api pApakR^itA.n rAGYAM pratigR^ihNanti sAdhavaH .
pR^ithivIM nAnyadichchhanti pAvana.n jananI yathA .. 11..\\
nAmAsyAH priya datteti guhya.n devyAH sanAtanam .
dAna.n vApyatha vA GYAnaM nAmno.asyAH paramaM priyam .
taspAtprApyaiva pR^ithivI.n dadyAdviprAya pArthivaH .. 12..\\
nAbhUmi patinA bhUmiradhiShTheyA katha.n chana .
na vA pAtreNa vA gUhedantardhAnena vA charet .
ye chAnye bhUmimichchheyuH kuryurevamasaMshayam .. 13..\\
yaH sAdhorbhUmimAdatte na bhUmi.n vindate tu saH .
bhUmi.n tu dattvA sAdhubhyo vindate bhUmimeva hi .
pretyeha cha sa dharmAtmA samprApnoti mahadyashaH .. 14..\\
yasya viprAnushAsanti sAdhorbhUmi.n sadaiva hi .
na tasya shatravo rAjanprashAsanti vasundharAm .. 15..\\
yatki.n chitpuruShaH pApaM kurute vR^itti karshitaH .
api gocharma mAtreNa bhUmidAnena pUyate .. 16..\\
ye.api sa~NkIrNa karmANo rAjAno raudrakarmiNaH .
tebhyaH pavitramAkhyeyaM bhUmidAnamanuttamam .. 17..\\
alpAntaramida.n shashvatpurANA menire janAH .
yo yajedashvamedhena dadyAdvA sAdhave mahIm .. 18..\\
api chetsukR^ita.n kR^itvA sha~Nkerannapi paNDitAH .
ashakyamekamevaitadbhImi dAnamanuttamam .. 19..\\
suvarNa.n rajataM vastraM maNimuktA vasUni cha .
sarvametanmahAprAGYa dadAti vasudhA.n dadat .. 20..\\
tapoyaGYaH shruta.n shIlamalobhaH satyasandhatA .
guru daivatapUjA cha nAtivartanti bhUmidam .. 21..\\
bharturniHshreyase yuktAstyaktAtmAno raNe hatAH .
brahmalokagatAH siddhA nAtikrAmanti bhUmidam .. 22..\\
yathA janitrI kShIreNa svaputraM bharate sadA .
anugR^ihNAti dAtAra.n tathA sarvarasairmahI .. 23..\\
mR^ityorvai ki~Nkaro daNDastApo vahneH sudAruNaH .
ghorAshcha vAruNAH pAshA nopasarpanti bhUmidam .. 24..\\
pitR^IMshcha pitR^ilokasthAndevaloke cha devatAH .
santarpayati shAntAtmA yo dadAti vasundharAm .. 25..\\
kR^ishAya miryamANAya vR^itti mlAnAya sIdate .
bhUmi.n vR^itti karI.n dattvA satrI bhavati mAnavaH .. 26..\\
yathA dhAvati gaurvatsa.n kShIramabhyutsR^ijantyuta .
evameva mahAbhAga bhUmirbhavati bhUmidam .. 27..\\
halakR^iShTAM mahI.n dattvA sa bIjA.n saphalAm api .
udIrNa.n vApi sharaNa.n tathA bhavati kAmadaH .. 28..\\
brAhmaNa.n vR^ittasampannamAhitAgniM shuchivratam .
naraH pratigrAhya mahIM na yAti yamasAdanam .
yathA chandramaso vR^iddhirahanyahani jAyate .. 29..\\
tathA bhUmikR^ita.n dAna.n sasye sasye vivardhate .. 30..\\
atra gAthA bhUmigItAH kIrtayanti purA vidaH .
yAH shrutvA jAmadagnyena dattA bhUH kAshyapAya vai .. 31..\\
mAmevAdatta mA.n dattamAM dattvA mAmavApsyatha .
asmi.Nlloke pare chaiva tatashchAjanane punaH .. 32..\\
ya imA.n vyAhR^itiM veda brAhmaNo brahma saMshritaH .
shrAddhasya hUyamAnasya brahmabhUya.n sa gachchhati .. 33..\\
kR^ityAnAmabhishastAnA.n duriShTa shamanaM mahat .
prAyashchittamaha.n kR^itvA punAtyubhayato dasha .. 34..\\
punAti ya ida.n veda veda chAha.n tathaiva cha .
prakR^itiH sarvabhUtAnAM bhUmirvai shAshvatI matA .. 35..\\
abhiShichyaiva nR^ipati.n shrAvayedimamAgamam .
yathA shrutvA mahI.n dadyAnnAdadyAtsAdhutashcha tAm .. 36..\\
so.aya.n kR^itsno brAhmaNArtho rAjArthashchApyasaMshayam .
rAjA hi dharmakushalaH prathamaM bhUtilakShaNam .. 37..\\
atha yeShAmadharmaGYo rAjA bhavati nAstikaH .
na te sukhaM prabudhyante na sukhaM prasvapanti cha .. 38..\\
sadA bhavanti chodvignAstasya dushcharitairnarAH .
yogakShemA hi bahavo rAShTraM nAsyAvishanti tat .. 39..\\
atha yeShAM punaH prAGYo rAjA bhavati dhArmikaH .
sukha.n te pratibudhyante susukhaM prasvapanti cha .. 40..\\
tasya rAGYaH shubhairAryaiH karmabhirnirvR^itAH prajAH .
yogakShemeNa vR^iShTyA cha vivardhante svakarmabhiH .. 41..\\
sa kulInaH sa puruShaH sa bandhuH sa cha puNyakR^it .
sa dAtA sa cha vikrAnto yo dadAti vasundharAm .. 42..\\
AdityA iva dIpyante tejasA bhuvi mAnavAH .
dadanti vasudhA.n sphItAM ye vedaviduShi dvije .. 43..\\
yathA bIjAni rohanti prakIrNAni mahItale .
tathA kAmAH prarohanti bhUmidAnasamArjitAH .. 44..\\
Adityo varuNo viShNurbrahmA somo hutAshanaH .
shUlapANishcha bhagavAnpratinandanti bhUmidam .. 45..\\
bhUmau jAyanti puruShA bhUmau niShThA.n vrajanti cha .
chaturvidho hi loko.aya.n yo.ayaM bhUmiguNAtmakaH .. 46..\\
eShA mAtA pitA chaiva jagataH pR^ithivIpate .
nAnayA sadR^ishaM bhUta.n kiM chidasti janAdhipa .. 47..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
bR^ihaspateshcha sa.nvAdamindrasya cha yudhiShThira .. 48..\\
iShTvA kratushatenAtha mahatA dakShiNAvatA .
maghavA vAgvidA.n shreShThaM paprachchhedaM bR^ihaspatim .. 49..\\
bhagavankena dAnena svargataH sukhamedhate .
yadakShayaM mahArgha.n cha tadbrUhi vadatA.n vara .. 50..\\
ityuktaH sa surendreNa tato devapurohitaH .
bR^ihaspatirmahAtejAH pratyuvAcha shatakratum .. 51..\\
suvarNadAna.n godAnaM bhUmidAnaM cha vR^itrahan .
dadadetAnmahAprAGYaH sarvapApaiH pramuchyate .. 52..\\
na bhUmidAnAddevendra para.n kiM chiditi prabho .
vishiShTamiti manyAmi yathA prAhurmanIShiNaH .. 53..\\
ye shUrA nihatA yuddhe svaryAtA dAnagR^iddhinaH .
sarve te vibudhashreShTha nAtikrAmanti bhUmidam .. 54..\\
bharturniHshreyase yuktAstyaktAtmAno raNe hatAH .
brahmalokagatAH shUrA nAtikrAmanti bhUmidam .. 55..\\
pa~ncha pUrvAdi puruShAH ShaTcha ye vasudhA.n gatAH .
ekAdasha dadadbhUmiM paritrAtIha mAnavaH .. 56..\\
ratnopakIrNA.n vasudhAM yo dadAti purandara .
sa muktaH sarvakaluShaiH svargaloke mahIyate .. 57..\\
mahI.n sphItA.n dadadrAjA sarvakAmaguNAnvitAm .
rAjAdhirAjo bhavati taddhi dAnamanuttamam .. 58..\\
sarvakAmasamAyuktA.n kAshyapI.n yaH prayachchhati .
sarvabhUtAni manyante mA.n dadAtIti vAsava .. 59..\\
sarvakAmadughA.n dhenu.n sarvakAmapurogamAm .
dadAti yaH sahasrAkSha sasvarga.n yAti mAnavaH .. 60..\\
madhu sarpiH pravAhinyaH payo dadhi vahAstathA .
saritastarpayantIha surendra vasudhA pradam .. 61..\\
bhUmipradAnAnnR^ipatirmuchyate rAjakilbiShAt .
na hi bhUmipradAnena dAnamanyadvishiShyate .. 62..\\
dadAti yaH samudrAntAM pR^ithivI.n shastranirjitAm .
ta.n janAH kathayantIha yAvaddharati gauriyam .. 63..\\
puNyAmR^iddharasAM bhUmi.n yo dadAti purandara .
na tasya lokAH kShIyante bhUmidAnaguNArjitAH .. 64..\\
sarvathA pArthiveneha satataM bhUtimichchhatA .
bhUrdeyA vidhivachchhakra pAtre sukhamabhIpsatA .. 65..\\
api kR^itvA naraH pApaM bhUmi.n dattvA dvijAtaye .
samutsR^ijati tatpApa.n jIrNAM tvachamivoragaH .. 66..\\
sAgarAnsaritaH shailAnkAnanAni cha sarvashaH .
sarvametannaraH shakra dadAti vasudhA.n dadat .. 67..\\
taDAgAnyudapAnAni srotA.nsicha sarA.nsi cha .
snehAnsarvarasAMshchaiva dadAti vasudhA.n dadat .. 68..\\
oShadhIH kShIrasampannA nagAnpuShpaphalAnvitAn .
kAnanopala shailAMshcha dadAti vasudhA.n dadat .. 69..\\
agniShTomaprabhR^itibhiriShTvA cha svAptadakShiNaiH .
na tatphalamavApnoti bhUmidAnAdyadashnute .. 70..\\
dAtA dashAnugR^ihNAti dasha hanti tathA kShipan .
pUrvadattA.n haranbhUmiM narakAyopagachchhati .. 71..\\
na dadAti pratishrutya dattvA vA harate tu yaH .
sa baddhovAruNaiH pAshaistapyate mR^ityushAsanAt .. 72..\\
AhitAgni.n sadA yaGYa.n kR^isha bhR^ityaM priyAtithim .
ye bharanti dvijashreShThaM nopasarpanti te yamam .. 73..\\
brAhmaNeShvR^iNa bhUta.n syAtpArthivasya purandara .
itareShA.n tu varNAnAM tArayetkR^isha durbalAn .. 74..\\
nAchchhindyAtsarshitAM bhUmiM pareNa tridashAdipa .
brAhmaNAya surashreShTha kR^isha bhR^ityAya kash chana .. 75..\\
athAshru patita.n teShAM dInAnAmavasIdatAm .
brAhmaNAnA.n hR^ite kShetre hanyAttripuruSha.n kulam .. 76..\\
bhUmipAla.n chyuta.n rAShTrAdyastu sa.nsthApayetpunaH .
tasya vAsaH sahasrAkSha nAkapR^iShThe mahIyate .. 77..\\
ikShubhiH santatAM bhUmi.n yavagodhUmasa~NkulAm .
go.ashvavAhana sampUrNAM bAhuvIryasamArjitAm .. 78..\\
nidhigarbhA.n dadadbhUmi.n sarvaratnaparichchhadAm .
akShayA.Nllabhate lokAnbhUmisatra.n hi tasya tat .. 79..\\
vidhUya kaluSha.n sarvaM virajAH saMmataH satAm .
loke mahIyate sadbhiryo dadAti vasundharAm .. 80..\\
yathApsu patitaH shakra tailabindurvisarpati .
tathA bhUmikR^ita.n dAna.n sasye sasye visarpati .. 81..\\
ye raNAgre mahIpAlAH shUrAH samitishobhanAH .
vadhyante.abhimukhAH shakra brahmaloka.n vrajanti te .. 82..\\
nR^ityagItaparA nAryo divyamAlyavibhUShitAH .
upatiShThanti devendra sadA bhUmiprada.n divi .. 83..\\
modate cha sukha.n svarge devagandharvapUjitaH .
yo dadAti mahI.n samyagvidhineha dvijAtaye .. 84..\\
shatamapsarasashchaiva divyamAlyavibhUShitAH .
upatiShThanti devendra sadA bhUmipradaM naram .. 85..\\
sha~NkhaM bhadrAsana.n chhatra.n varAshvA varavAraNAH .
bhUmipradAnAtpuShpANi hiraNyanichayAstathA .. 86..\\
AGYA sadA pratihatA jayashabdo bhavatyatha .
bhUmidAnasya puShpANi phala.n svargaH purandara .. 87..\\
hiraNyapuShpAshchauShadhyaH kusha kA~nchanashADvalAH .
amR^itaprasavAM bhUmiM prApnoti puruSho dadat .. 88..\\
nAsti bhUmisama.n dAnaM nAsti mAtR^isamo guruH .
nAsti satyasamo dharmo nAsti dAnasamo nidhiH .. 89..\\
etadA~NgirasAchchhrutvA vAsavo vasudhAmimAm .
vasu ratnasamAkIrNA.n dadAvA~Ngirase tadA .. 90..\\
ya ima.n shrAvayechchhrAddhe bhUmidAnasya sa.nstavam .
na tasya rakShasAM bhAgo nAsurANAM bhavatyuta .. 91..\\
akShaya.n cha bhaveddattaM pitR^ibhyastanna saMshayaH .
tasmAchchhrAddheShvida.n vipra bhu~njataH shrAvayeddvijAn .. 92..\\
ityeta sarvadAnAnA.n shreShThamukta.n tavAnagha .
mayA bharatashArdUla kiM bhUyaH shrotumichchhasi .. 93..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 62}
y
kAni dAnAni loke.asmindAtukAmo mahIpatiH .
guNAdhikebhyo viprebhyo dadyAdbharatasattama .. 1..\\
kena tuShyanti te sadyastuShTAH kiM pradishantyuta .
sha.nsa me tanmahAbAho phalaM puNyakR^itaM mahat .. 2..\\
datta.n kiM phalavadrAjanniha loke paratra cha .
bhavataH shrotumichchhAmi tanme vistarato vada .. 3..\\
bh
imamarthaM purA pR^iShTo nArado deva darshanaH .
yaduktavAnasau tanme gadataH shR^iNu bhArata .. 4..\\
n
annameva prasha.nsanti devAH sarShigaNAH purA .
lokatantra.n hi yaGYAshcha sarvamanne pratiShThitam .. 5..\\
annena sadR^isha.n dAnaM na bhUtaM na bhaviShyati .
tasmAdanna.n visheSheNa dAtumichchhanti mAnavAH .. 6..\\
annamUrjaH kara.n loke prANAshchAnne pratiShThitAH .
annena dhAryate sarva.n vishva.n jagadidaM prabho .. 7..\\
annAdgR^ihasthA loke.asminbhikShavastata eva cha .
annAtprabhavati prANaH pratyakShaM nAtra saMshayaH .. 8..\\
kuTumbaM pIDayitvApi brAhmaNAya mahAtmane .
dAtavyaM bhikShave chAnnamAtmano bhUtimichchhatA .. 9..\\
brAhmaNAyAbhirUpAya yo dadyAdannamarthine .
nidadhAti nidhi.n shreShThaM pAlalaukikamAtmanaH .. 10..\\
shrAntamadhvani vartanta.n vR^iddhamarhamupasthitam .
archayedbhUtimanvichchhangR^ihastho gR^ihamAgatam .. 11..\\
krodhamutpatita.n hitvA sushIlo vItamatsaraH .
annadaH prApnute rAjandivi cheha cha yatsukham .. 12..\\
nAvamanyedabhigataM na praNudyAtkatha.n chana .
api shvapAke shuni vA na dAna.n vipraNashyati .. 13..\\
yo dadyAdaparikliShTamannamadhvani vartate .
shrAntAyAdR^iShTa pUrvAya sa mahaddharmamApnuyAt .. 14..\\
pitR^IndevAnR^iShInviprAnatithIMshcha janAdhipa .
yo naraH prINayatyannaistasya puNyaphalaM mahat .. 15..\\
kR^itvApi pApaka.n karma yo dadyAdannamarthine .
brAhmaNAya visheSheNa na sa pApena yujyate .. 16..\\
brAhmaNeShvakShaya.n dAnamanna.n shUdre mahAphalam .
annadAna.n cha shUdre cha brAhmaNe cha vishiShyate .. 17..\\
na pR^ichchhedgotra charaNa.n svAdhyAya.n deshameva vA .
bhikShito brAhmaNeneha janma vAnnaM prayAchitaH .. 18..\\
annadasyAnna vR^ikShAshcha sarvakAmaphalAnvitAH .
bhavantIhAtha vAmutra nR^ipate nAtra saMshayaH .. 19..\\
Asha.nsante hi pitaraH suvR^iShTimiva karShakAH .
asmAkamapi putro vA pautro vAnnaM pradAsyati .. 20..\\
brAhmaNo hi mahadbhUta.n svaya.n dehIti yAchate .
akAmo vA sa kAmo vA dattvA puNyamavApnuyAt .. 21..\\
brAhmaNaH sarvabhUtAnAmatithiH prasR^itAgra bhuj .
viprA yamabhigachchhanti bhikShamANA gR^iha.n sadA .. 22..\\
satkR^itAshcha nivartante tadatIva pravardhate .
mahAbhoge kule janma pretya prApnoti bhArata .. 23..\\
datvA tvannaM naro loke tathA sthAnamanuttamam .
mR^iShTamR^iShTAnna dAyI tu svarge vasati satkR^itaH .. 24..\\
annaM prANA narANA.n hi sarvamanne pratiShThitam .
annadaH pashumAnputrI dhanavAnbhogavAnapi .. 25..\\
prANavAMshchApi bhavati rUpavAMshcha tathA nR^ipa .
annadaH prANado loke sarvadaH prochyate tu saH .. 26..\\
anna.n hi dattvAtithaye brAhmaNAya yathAvidhi .
pradAtA sukhamApnoti devaishchApyabhipUjyate .. 27..\\
brAhmaNo hi mahadbhUta.n kShetraM charati pAdavat .
upyate tatra yadbIja.n taddhi puNyaphalaM mahat .. 28..\\
pratyakShaM prItijananaM bhoktR^idAtrorbhavatyuta .
sarvANyanyAni dAnAni parokShaphalavantyuta .. 29..\\
annAddhi prasava.n viddhi ratimannAddhi bhArata .
dharmArthAvannato viddhi roganAsha.n tathAnnataH .. 30..\\
anna.n hyamR^itamityAha purAkalpe prajApatiH .
annaM bhuva.n divaM khaM cha sarvamanne pratiShThitam .. 31..\\
annapraNAshe bhidyante sharIre pa~ncha dhAtavaH .
balaM balavato.apIha praNashyatyannahAnitaH .. 32..\\
AvAhAshcha vivAhAshcha yaGYAshchAnnamR^ite tathA .
na vartante narashreShTha brahma chAtra pralIyate .. 33..\\
annataH sarvametaddhi yatki.n chitsthANuja~Ngamam .
triShu lokeShu dharmArthamanna.n deyamato budhaiH .. 34..\\
annadasya manuShyasya balamojo yashaH sukham .
kIrtishcha vardhate vashvattriShu lokeShu pArthiva .. 35..\\
megheShvambhaH saMnidhatte prANAnAM pavanaH shivaH .
tachcha meghagata.n vAri shakro varShati bhArata .. 36..\\
Adatte cha rasaM bhaumamAdityaH svagabhastibhiH .
vAyurAdityatastAMshcha rasAndevaH prajApatiH .. 37..\\
tadyadA meghato vAri patitaM bhavati kShitau .
tadA vasumatI devI snigdhA bhavati bhArata .. 38..\\
tataH sasyAni rohanti yena vartayate jagat .
mA.nsamedo.asthi shukrANAM prAdurbhAvastataH punaH .. 39..\\
sambhavanti tataH shukrAtprANinaH pR^ithivIpate .
agnIShomau hi tachchhukraM prajanaH puShyatash cha ha .. 40..\\
evamanna.n cha sUryashcha pavanaH shukrameva cha .
eka eva smR^ito rAshiryato bhUtAni jaGYire .. 41..\\
prANAndadAti bhUtAnA.n tejashcha bharatarShabha .
gR^ihamabhyAgatAyAshu yo dadyAdannamarthine .. 42..\\
bh
nAradenaivamukto.ahamadAmanna.n sadA nR^ipa .
anasUyustvamapyanna.n tasmAddehi gatajvaraH .. 43..\\
dattvAnna.n vidhivadrAjanviprebhyastvamapi prabho .
yathAvadanurUpebhyastataH svargamavApsyasi .. 44..\\
annadAnA.n hi ye lokAstA.nstvaM shR^iNu narAdhipa .
bhavanAni prakAshante divi teShAM mahAtmanAm .
nAnA sa.nsthAna rUpANi nAnA stambhAnvitAni cha .. 45..\\
chandramaNDalashubhrANi ki~NkiNIjAlavanti cha .
taruNAdityavarNAni sthAvarANi charANi cha .. 46..\\
anekashatabhaumAni sAntarjala vanAni cha .
vaiDUryArka prakAshAni raupya rukmamayAni cha .. 47..\\
sarvakAmaphalAshchApi vR^ikShA bhavanasa.nsthitAH .
vApyo vIthyaH sabhAH kUpA dIrghikAshchaiva sarvashaH .. 48..\\
ghoShavanti cha yAnAni yuktAnyatha sahasrashaH .
bhakShyabhojya mayAH shailA vAsA.nsyAbharaNAni cha .. 49..\\
kShIra.n sravantyaH saritastathA chaivAnna parvatAH .
prAsAdAH pANDurAbhrAbhAH shayyAshcha kanakojjvalAH .
tAnannadAH prapadyante tasmAdannaprado bhava .. 50..\\
ete lokAH puNyakR^itAmannadAnAM mahAtmanAm .
tasmAdanna.n visheSheNa dAtavyaM mAnavairbhuvi .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 63}
y
shrutaM me bhavato vAkyamannadAnasya yo vidhiH .
nakShatrayogasyedAnI.n dAnakalpaM bravIhi me .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
devakyAshchaiva sa.nvAda.n devarShernAradasya cha .. 2..\\
dvArakAmanusamprAptaM nArada.n deva darshanam .
paprachchhaina.n tataH prashnaM devakI dharmadarshinI .. 3..\\
tasyAH sampR^ichchhamAnAyA devarShirnAradastadA .
AchaShTa vidhivatsarva.n yattachchhR^iNu vishAM pate .. 4..\\
n
kR^ittikAsu mahAbhAge pAyasena sa sarpiShA .
santarpya brAhmaNAnsAdhU.NllokAnApnotyanuttamAn .. 5..\\
rohiNyAM prathitairmA.nsairmAShairannena sarpiShA .
payo.anupAna.n dAtavyamAnR^iNyArthaM dvijAtaye .. 6..\\
dogdhrI.n dattvA sa vatsAM tu nakShatre somadaivate .
gachchhanti mAnuShAllokAtsvargalokamanuttamam .. 7..\\
ArdrAyA.n kR^isaraM dattvA tailamiShramupoShitaH .
narastarati durgANi kShura dhArAMshcha parvatAn .. 8..\\
apUpAnpunarvasau dattvA tathaivAnnAni shobhane .
yashasvI rUpasampanno bahvanne jAyate kule .. 9..\\
puShye tu kanaka.n dattvA kR^itaM chAkR^itameva cha .
anAlokeShu lokeShu somavatsa virAjate .. 10..\\
AshleShAyA.n tu yo rUpyamR^iShabha.n vA prayachchhati .
sa sarvabhayanirmuktaH shAstravAnadhitiShThati .. 11..\\
maghAsu tilapUrNAni vardhamAnAni mAnavaH .
pradAya putrapashumAniha pretya cha modate .. 12..\\
phalgunI pUrvasamaye brAhmaNAnAmupoShitaH .
bhakShAnphANita sa.nyuktAndattvA saubhAgyamR^ichchhati .. 13..\\
ghR^itakShIrasamAyukta.n vidhivatShaShTikaudanam .
uttarA viShaye dattvA svargaloke mahIyate .. 14..\\
yadyatpradIyate dAnamuttarA viShaye naraiH .
mahAphalamananta.n cha bhavatIti vinishchayaH .. 15..\\
haste hastiratha.n dattvA chaturyuktamupoShitaH .
prApnoti paramA.NllokAnpuNyakAmasamanvitAn .. 16..\\
chitrAyAmR^iShabha.n dattvA puNyAngandhAMshcha bhArata .
charatyapsarasA.n loke ramate nandane tathA .. 17..\\
svAtAvatha dhana.n dattvA yadiShTatamamAtmanaH .
prApnoti lokAnsa shubhAniha chaiva mahadyashaH .. 18..\\
vishAkhAyAmanaDvAha.n dhenuM dattvA cha dugdhadAm .
sa prAsa~Nga.n cha shakaTa.n sa dhAnyaM vastrasa.nyutam .. 19..\\
pitR^IndevAMshcha prINAti pretya chAnantyamashnute .
na cha durgANyavApnoti svargaloka.n cha gachchhati .. 20..\\
dattvA yathokta.n viprebhyo vR^ittimiShTAM sa vindati .
narakAdIMshcha sa~NkleshAnnApnotIti vinishchayaH .. 21..\\
anurAdhAsu prAvAra.n vastrAntaramupoShitaH .
dattvA yugashata.n chApi naraH svarge mahIyate .. 22..\\
kAlashAka.n tu viprebhyo dattvA martyaH sa mUlakam .
jyeShThAyAmR^iddhimiShTA.n vai gatimiShTA.n cha vindati .. 23..\\
mUle mUlaphala.n dattvA brAhmaNebhyaH samAhitaH .
pitR^InprINayate chApi gatimiShTA.n cha gachchhati .. 24..\\
atha pUrvAsvaShADhAsu dadhi pAtrANyupoShitaH .
kulavR^ittopasampanne brAhmaNe vedapArage .
pradAya jAyate pretya kule subahu gokule .. 25..\\
udamantha.n sa sarpiShkaM prabhUtamadhu phANitam .
dattvottarAsvAShADhAsu sarvakAmAnavApnuyAt .. 26..\\
dugdha.n tvabhijite yoge dattvA madhu ghR^itAplutam .
dharmanityo manIShibhyaH svargaloke mahIyate .. 27..\\
shravaNe kambala.n dattvA vastrAntaritameva cha .
shvetena yAti yAnena sarvalokAnasa.nvR^itAn .. 28..\\
goprayukta.n dhaniShThAsu yAnaM dattvA samAhitaH .
vastrarashmi dhara.n sadyaH pretya rAjyaM prapadyate .. 29..\\
gandhA~nshatabhiShagyoge dattvA sAguru chandanAn .
prApnotyapsarasA.n lokAnpretya gandhAMshcha shAshvatAn .. 30..\\
pUrvabhAdrapadA yoge rAjamAShAnpradAya tu .
sarvabhakSha phalopetaH sa vai pretya sukhI bhavet .. 31..\\
aurabhramuttarA yoge yastu mA.nsaM prayachchhati .
sa pitR^InprINayati vai pretya chAnantyamashnute .. 32..\\
kA.nsyopadohanA.n dhenu.n revatyAM yaH prayachchhati .
sA pretya kAmAnAdAya dAtAramupatiShThati .. 33..\\
rathamashvasamAyukta.n dattvAshvinyAM narottamaH .
hastyashvarathasampanne varchasvI jAyate kule .. 34..\\
bharaNIShu dvijAtibhyastiladhenuM pradAya vai .
gAH suprabhUtAH prApnoti naraH pretya yashastathA .. 35..\\
bh
ityeSha lakShaNoddeshaH prokto nakShatrayogataH .
devakyA nAradeneha sA snuShAbhyo.abravIdidam .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 64}
bh
sarvAnkAmAnprayachchhanti ye prayachchhanti kA~nchanam .
ityevaM bhagavAnatriH pitAmahasuto.abravIt .. 1..\\
pavitra.n shuchyathAyuShyaM pitR^INAmakShaya.n cha tat .
suvarNaM manujendreNa harishchandreNa kIrtitam .. 2..\\
pAnIya dAnaM parama.n dAnAnAM manurabravIt .
tasmAdvApIshcha kUpAMshcha taDAgAni cha khAnayet .. 3..\\
ardhaM pApasya harati puruShasyeha karmaNaH .
kUpaH pravR^itta pAnIyaH supravR^ittashcha nityashaH .. 4..\\
sarva.n tArayate vaMsha.n yasya khAte jalAshaye .
gAvaH pibanti viprAshcha sAdhavashcha narAH sadA .. 5..\\
nidAghakAle pAnIya.n yasya tiShThatyavAritam .
sa durga.n viShama.n kR^ichchhraM na kadA chidavApnute .. 6..\\
bR^ihaspaterbhagavataH pUShNash chaiva bhagasya cha .
ashvinoshchaiva vahneshcha prItirbhavati sarpiShA .. 7..\\
paramaM bheShaja.n hyetadyaGYAnAm etaduttamam .
rasAnAmuttama.n chaitatphalAnAM chaitaduttamam .. 8..\\
phalakAmo yashaH kAmaH puShTi kAmashcha nityadA .
ghR^ita.n dadyAddvijAtibhyaH puruShaH shuchirAtmavAn .. 9..\\
ghR^itaM mAse Ashvayuji viprebhyo yaH prayachchhati .
tasmai prayachchhato rUpaM prItau devAvihAshvinau .. 10..\\
pAyasa.n sarpiShA mishra.n dvijebhyo yaH prayachchhati .
gR^iha.n tasya na rakShA.nsi dharShayanti kadA chana .. 11..\\
pipAsayA na mriyate sopachchhandashcha dR^ishyate .
na prApnuyAchcha vyasana.n karakAnyaH prayachchhati .. 12..\\
prayato brAhmaNAgrebhyaH shraddhayA parayA yutaH .
upasparshana ShaDbhAga.n labhate puruShaH sadA .. 13..\\
yaH sAdhanArtha.n kAShThAni brAhmaNebhyaH prayachchhati .
pratApArtha.n cha rAjendra vR^ittavadbhyaH sadA naraH .. 14..\\
sidhyantyarthAH sadA tasya kAryANi vividhAni cha .
uparyupari shatrUNA.n vapuShA dIpyate cha saH .. 15..\\
bhagavAMshchAsya suprIto vahnirbhavati nityashaH .
na ta.n tyajante pashavaH sa~NgrAme cha jayatyapi .. 16..\\
putrA~nshriya.n cha labhate yashchhatra.n samprayachchhati .
chakShurvyAdhiM na labhate yaGYabhAgamathAshnute .. 17..\\
nidAghakAle varShe vA yashchhatra.n samprayachchhati .
nAsya kashchinmano dAhaH kadA chidapi jAyate .
kR^ichchhrAtsa viShamAchchaiva vipra mokShamavApnute .. 18..\\
pradAna.n sarvadAnAnAM shakaTasya vishiShyate .
evamAha mahAbhAgaH shANDilyo bhagavAnR^iShiH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 65}
y
dahyamAnAya viprAya yaH prayachchhatyupAnahau .
yatphala.n tasya bhavati tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
upAnahau prayachchhedyo brAhmaNebhyo samAhitaH .
mardate kanakAnsarvAnviShamAnnistaratyapi .
sa shatrUNAmupari cha santiShThati yudhiShThira .. 2..\\
yAna.n chAshvatarI yuktaM tasya shubhra.n vishAM pate .
upatiShThati kaunteya rUpyakA~nchanabhUShaNam .
shakaTa.n damya sa.nyuktaM dattaM bhavati chaiva hi .. 3..\\
y
yatphala.n tiladAne cha bhUmidAne cha kIrtitam .
gopradAne.annadAne cha bhUyastadbrUhi kaurava .. 4..\\
bh
shR^iNuShva mama kaunteya tiladAnasya yatphalam .
nishamya cha yathAnyAyaM prayachchha kurusattama .. 5..\\
pitR^INAM prathamaM bhojya.n tilAH sR^iShTAH svayambhuvA .
tiladAnena vai tasmAtpitR^ipakShaH pramodate .. 6..\\
mAghamAse tilAnyastu brAhmaNebhyaH prayachchhati .
sarvasattvasamAkIrNaM naraka.n sa na pashyati .. 7..\\
sarvakAmaiH sa yajate yastilairyajate pitR^In .
na chAkAmena dAtavya.n tilashrAddhaM kathaM chana .. 8..\\
maharSheH kashyapasyaite gAtrebhyaH prasR^itA tilAH .
tato divya.n gatA bhAvaM pradAneShu tilAH prabho .. 9..\\
pauShTikA rUpadAshchaiva tathA pApavinAshanAH .
tasmAtsarvapradAnebhyastiladAna.n vishiShyate .. 10..\\
Apastambashcha medhAvI sha~Nkhashcha likhitastathA .
maharShirgautamashchApi tiladAnairdiva.n gatAH .. 11..\\
tilahomaparA viprAH sarve sa.nyata maithunAH .
samA gavyena haviShA pravR^ittiShu cha sa.nsthitAH .. 12..\\
sarveShAmeva dAnAnA.n tiladAnaM para.n smR^itam .
akShaya.n sarvadAnAnA.n tiladAnamihochyate .. 13..\\
utpanne cha purA havye kushikarShiH parantapa .
tilairagnitraya.n hutvA prAptavAngatimuttamAm .. 14..\\
iti prokta.n kurushreShTha tiladAnamanuttamam .
vidhAna.n yena vidhinA tilAnAmiha shasyate .. 15..\\
ata UrdhvaM nibodheda.n devAnA.n yaShTumichchhatAm .
samAgamaM mahArAja brahmaNA vai svayambhuvA .. 16..\\
devAH sametya brahmANaM bhUmibhAga.n yiyakShavaH .
shubha.n deshamayAchanta yajema iti pArthiva .. 17..\\
devaah
bhagava.nstvaM prabhurbhUmeH sarvasya tridivasya cha .
yajemahi mahAbhAga yaGYaM bhavadanuGYayA .
nAnanuGYAta bhUmirhi yaGYasya phalamashnute .. 18..\\
tva.n hi sarvasya jagataH sthAvarasya charasya cha .
prabhurbhavasi tasmAttva.n samanuGYAtumarhasi .. 19..\\
brahmaa
dadAmi medinI bhAgaM bhavadbhyo.aha.n surarShabhAH .
yasmindeshe kariShyadhva.n yaGYa.n kAshyapanandanAH .. 20..\\
devaah
bhagavankR^itakAmAH smo yakShyAmastvAptadakShiNaiH .
ima.n tu deshaM munayaH paryupAsanta nityadA .. 21..\\
bh
tato.agasyashcha kaNvashcha bhR^iguratrirvR^iShA kapiH .
asito devalashchaiva devayaGYamupAgaman .. 22..\\
tato devA mahAtmAna Ijire yaGYamachyuta .
tathA samApayAmAsuryathAkAla.n surarShabhAH .. 23..\\
ta iShTayaGYAstridashA himavatyachalottame .
ShaShThamaMsha.n kratostasya bhUmidAnaM prachakrire .. 24..\\
prAdesha mAtraM bhUmestu yo dadyAdanupaskR^itam .
na sIdati sa kR^ichchhreShu na cha durgANyavApnute .. 25..\\
shItavAtAtapa sahA.n gR^ihabhUmi.n susa.nskR^itAm .
pradAya suralokasthaH puNyAnte.api na chAlyate .. 26..\\
mudito vasate prAGYaH shakreNa saha pArthiva .
ratishraya pradAtA cha so.api svarge mahIyate .. 27..\\
adhyApaka kule jAtaH shrotriyo niyatendriyaH .
gR^ihe yasya vasettuShTaH pradhAna.n lokamashnute .. 28..\\
tathA gavArthe sharaNa.n shItavarShasahaM mahat .
A saptama.n tArayati kulaM bharatasattama .. 29..\\
kShetrabhUmi.n dadalloke putra shriyamavApnuyAt .
ratnabhUmiM pradattvA tu kulavaMsha.n vivardhayet .. 30..\\
na choSharAM na nirdagdhAM mahI.n dadyAtkathaM chana .
na shmashAnaparItA.n cha na cha pApaniShevitAm .. 31..\\
pArakye bhUmideshe tu pitR^INAM nirpavettu yaH .
tadbhUmisvAmi pitR^ibhiH shrAdha karma vihanyate .. 32..\\
tasmAtkrIvA mahI.n dadyAtsvalpAmapi vichakShaNaH .
piNDaH pitR^ibhyo datto vai tasyAM bhavati shAshvataH .. 33..\\
aTavI parvatAshchaiva nadItIrthAni yAni cha .
sarANyasvAmikAnyAhurna hi tatra parigrahaH .. 34..\\
ityetadbhUmidAnasya phalamukta.n vishAM pate .
ataH para.n tu godAnaM kIrtayiShyAmi te.anagha .. 35..\\
gAvo.adhikAstapasvibhyo yasmAtsarvebhya eva cha .
tasmAnmaheshvaro devastapastAbhiH samAsthitaH .. 36..\\
brahmaloke vasantyetAH somena saha bhArata .
AsAM brahmarShayaH siddhAH prArthayanti parA.n gatim .. 37..\\
payasA haviShA dadhnA shakR^itApyatha charmaNA .
asthibhishchopakurvanti shR^i~NgairvAlaishcha bhArata .. 38..\\
nAsA.n shItAtapau syAtAM sadaitAH karma kurvate .
na varSha.n viShamaM vApi duHkhamAsAM bhavatyuta .. 39..\\
brAhmaNaiH sahitA yAnti tasmAtparataraM padam .
eka.n gobrAhmaNaM tasmAtpravadanti manIShiNaH .. 40..\\
ranti devasya yaGYe tAH pashutvenopakalpitAH .
tatashcharmaNvatI rAjangocharmabhyaH pravartitA .. 41..\\
pashutvAchcha vinirmuktAH pradAnAyopakalpitAH .
tA imA vipramukhyebhyo yo dadAti mahIpate .
nistaredApada.n kR^ichchhrA.n viShamastho.api pArthiva .. 42..\\
gavA.n sahasradaH pretya narakaM na prapashyati .
sarvatra vijaya.n chApi labhate manujAdhipa .. 43..\\
amR^ita.n vai gavA.n kShIramityAha tridashAdhipaH .
tasmAddadAti yo dhenumamR^ita.n sa prayachchhati .. 44..\\
agnInAmavyaya.n hyetaddhaumyaM veda vido viduH .
tasmAddadAti yo dhenu.n sa haumyaM samprayachchhati .. 45..\\
svargo vai mUrtimAneSha vR^iShabha.n yo gavAM patim .
vipre guNayute dadyAtsa vai svarge mahIyate .. 46..\\
prANA vai prANinAmete prochyante bharatarShabha .
tasmAddadAti yo dhenuM prANAnvai sa prayachchhati .. 47..\\
gAvaH sharaNyA bhUtAnAmiti veda vido viduH .
tasmAddadAti yo dhenu.n sharaNaM samprayachchhati .. 48..\\
na vadhArthaM pradAtavyA na kInAshe na nAstike .
gojIvine na dAtavyA tathA gauH puruSharShabha .. 49..\\
dadAti tAdR^ishAnA.n vai naro gAH pApakarmaNAm .
akShayaM naraka.n yAtItyevamAhurmanIShiNaH .. 50..\\
na kR^ishAM pApavatsA.n vA vandhyAM rogAnvitA.n tathA .
na vya~NgAM na parishrAntA.n dadyAdgAM brAhmaNAya vai .. 51..\\
dasha gosahasradaH samyakshakreNa saha modate .
akShayA.Nllabhate lokAnnaraH shatasahasradaH .. 52..\\
ityetadgopradAna.n cha tiladAnaM cha kIrtitam .
tathA bhUmipradAna.n cha shR^iNuShvAnne cha bhArata .. 53..\\
annadAnaM pradhAna.n hi kaunteya parichakShate .
annasya hi pradanena rantidevo diva.n gataH .N.N .
svAyambhuvaM mahAbhAga.n sa pashyati narAdhipa .. 54..\\
na hiraNyairna vAsobhirnAshvadAnena bhArata .
prApnuvanti narAH shreyo yathehAnna pradAH prabho .. 55..\\
anna.n vai parama.n dravyamannaM shrIshcha parA matA .
annAtprANaH prabhavati tejo vIryaM bala.n tathA .. 56..\\
sadbhyo dadAti yashchAnna.n sadaikAgra manA naraH .
na sa durgANyavApnotItyevamAha parAsharaH .. 57..\\
archayitvA yathAnyAya.n devebhyo.annaM nivedayet .
yadanno hi naro rAja.nstadannAstasya devatAH .. 58..\\
kaumudyA.n shuklapakShe tu yo.annadAna.n karotyuta .. 59..\\
sa santarati durgANi pretya chAnantyamashnute .. 60..\\
abhuktvAtithaye chAnnaM prayachchhedyaH samAhitaH .
sa vai brahma vidA.n lokAnprApnuyAdbharatarShabha .. 61..\\
sukR^ichchhrAmApadaM prAptashchAnnadaH puruShastaret .
pApa.n tarati chaiveha duShkR^itaM chApakarShati .. 62..\\
ityetadannadAnasya tiladAnasya chaiva ha .
bhUmidAnasya cha phala.n godAnasya cha kIrtitam .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 66}
y
shruta.n dAnaphalaM tAta yattvayA parikIrtitam .
anna.n tu te visheSheNa prashastamiha bhArata .. 1..\\
pAnIya dAnaM parama.n kathaM cheha mahAphalam .
ityetachchhrotumichchhAmi vistareNa pitAmaha .. 2..\\
bh
hanta te vartayiShyAmi yathAvadbharatarShabha .
gadatastanmamAdhyeha shR^iNu satyaparAkrama .
pAnIya dAnAtprabhR^iti sarva.n vakShyAmi te.anagha .. 3..\\
yadanna.n yachcha pAnIyaM sampradAyAshnute naraH .
na tasmAtparama.n dAnaM kiM chidastIti me matiH .. 4..\\
annAtprANabhR^itastAta pravartante hi sarvashaH .
tasmAdannaM para.n loke sarvadAneShu kathyate .. 5..\\
annAdbala.n cha tejashcha prANinA.n vardhate sadA .
annadAnamatastasmAchchhreShThamAha prajApatiH .. 6..\\
sAvitryA hyapi kaunteya shruta.n te vachana.n shubham .
yatashchaitadyathA chaitaddeva satre mahAmate .. 7..\\
anne datte nareNeha prANA dattA bhavantyuta .
prANadAnAddhi paramaM na dAnamiha vidyate .. 8..\\
shruta.n hi te mahAbAho lomashasyApi tadvachaH .
prANAndattvA kapotAya yatprApta.n shivinA purA .. 9..\\
tA.n gati.n labhate dattvA dvijasyAnnaM vishAM pate .
gati.n vishiShTA.n gachchhanti prANadA iti naH shrutam .. 10..\\
anna.n chApi prabhavati pAnIyAtkurusattama .
nIra jAtena hi vinA na ki.n chitsampravartate .. 11..\\
nIra jAtashcha bhagavAnsomo grahagaNeshvaraH .
amR^ita.n cha sudhA chaiva svAhA chaiva vaShaTtathA .. 12..\\
annauShadhyo mahArAja vIrudhashcha jalodbhavAH .
yataH prANabhR^itAM prANAH sambhavanti vishAM pate .. 13..\\
devAnAmamR^ita.n chAnnaM nAgAnAM cha sudhA tathA .
pitR^INA.n cha svadhA proktA pashUnAM chApi vIrudhaH .. 14..\\
annameva manuShyANAM prANAnAhurmanIShiNaH .
tachcha sarvaM naravyAghra pAnIyAtsampravartate .. 15..\\
tasmAtpANIya dAnAdvai na para.n vidyate kva chit .
tachcha dadyAnnaro nitya.n ya ichchhedbhUtimAtmanaH .. 16..\\
dhanya.n yashasyamAyuShya.n jaladAnaM vishAM pate .
shatrUMshchApyadhi kaunteya sadA tiShThati toyadaH .. 17..\\
sarvakAmAnavApnoti kIrti.n chaiveha shAshvatIm .
pretya chAnantyamApnoti pApebhyash cha pramuchyate .. 18..\\
toyado manujavyAghrasvarga.n gatvA mahAdyute .
akShayAnsamavApnoti lokAnityabravInmanuH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 67}
y
tilAnA.n kIdR^ishaM dAnamatha dIpasya chaiva ha .
annAnA.n vAsasA.n chaiva bhUya eva bravIhi me .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
brAhmaNasya cha sa.nvAda.n yamasya cha yudhiShThira .. 2..\\
madhyadeshe mahAngrAmo brAhmaNAnAM babhUva ha .
ga~NgAyamunayormadhye yAmunasya gireradhaH .. 3..\\
parNashAleti vikhyAto ramaNIyo narAdhipa .
vidvA.nsastatra bhUyiShThA brAhmaNAshchAvasa.nstadA .. 4..\\
atha prAha yamaH ka.n chitpuruShaM kR^iShNavAsasam .
raktAkShamUrdhvaromANa.n kAkaja~NghAkShi nAsikam .. 5..\\
gachchha tvaM brAhmaNa grAma.n tato gatvA tamAnaya .
agastya.n gotratashchApi nAmatashchApi sharmiNam .. 6..\\
shame niviShTa.n vidvA.nsamadhyApakamanAdR^itam .
mA chAnyamAnayethAstva.n sa gotra.n tasya pArshvataH .. 7..\\
sa hi tAdR^igguNastena tulyo.adhyayana janmanA .
apatyeShu tathA vR^itte samastenaiva dhImatA .
tamAnaya yathoddiShTaM pUjA kAryA hi tasya me .. 8..\\
sa gatvA pratikUla.n tachchakAra yama shAsanam .
tamAkramyAnayAmAsa pratiShiddho yamena yaH .. 9..\\
tasmai yamaH samutthAya pUjA.n kR^itvA cha vIryavAn .
provAcha nIyatAmeSha so.anya AnIyatAm iti .. 10..\\
evamukte tu vachane dharmarAjena sa dvijaH .
uvAcha dharmarAjAnaM nirviNNo.adhyayanena vai .
yo me kAlo bhavechchheShasta.n vaseyamihAchyuta .. 11..\\
yama
nAha.n kAlasya vihitaM prApnomIha kathaM chana .
yo hi dharma.n charati vai taM tu jAnAmi kevalam .. 12..\\
gachchha vipra tvamadyaiva Alaya.n svaM mahAdyute .
brUhi vA tva.n yathA svaira.n karavANi kimityuta .. 13..\\
br
yattatra kR^itvA sumahatpuNya.n syAttadbravIhi me .
sarvasya hi pramANa.n tvaM trailokyasyApi sattama .. 14..\\
y
shR^iNu tattvena viprarShe pradAnavidhimuttamam .
tilAH paramaka.n dAnaM puNyaM chaiveha shAshvatam .. 15..\\
tilAshcha sampradAtavyA yathAshakti dvijarShabha .
nityadAnAtsarvakAmA.nstilA nirvartayantyuta .. 16..\\
tilA~nshrAddhe prasha.nsanti dAnametaddhyanuttamam .
tAnprayachchhasva viprebhyo vidhidR^iShTena karmaNA .. 17..\\
tilA bhakShayitavyAshcha sadA tvAlabhana.n cha taiH .
kArya.n satatamichchhadbhiH shreyaH sarvAtmanA gR^ihe .. 18..\\
tathApaH sarvadA deyAH peyAshchaiva na saMshayaH .
puShkariNyastaDAgAni kUpAMshchaivAtra khAnayet .. 19..\\
etatsudurlabhataramiha loke dvijottama .
Apo nityaM pradeyAste puNya.n hyetadanuttamam .. 20..\\
prapAshcha kAryAH pAnArthaM nitya.n te dvijasattama .
bhukte.apyatha pradeya.n te pAnIya.n vai visheShataH .. 21..\\
ityukte sa tadA tena yamadUtena vai gR^ihAn .
nItashchakAra cha tathA sarva.n tadyama shAsanam .. 22..\\
nItvA ta.n yamadUto.api gR^ihItvA sharmiNa.n tadA .
yayau sa dharmarAjAya nyavedayata chApi tam .. 23..\\
ta.n dharmarAjo dharmaGYaM pUjayitvA pratApavAn .
kR^itvA cha sa.nvida.n tena visasarja yathAgatam .. 24..\\
tasyApi cha yamaH sarvamupadesha.n chakAra ha .
pratyetya cha sa tatsarva.n chakArokta.n yamena tat .. 25..\\
tathA prasha.nsate dIpAnyamaH pitR^ihitepsayA .
tasmAddIpaprado nitya.n santArayati vai pitR^In .. 26..\\
dAtavyAH satata.n dIpAstasmAdbharatasattama .
devAnA.n cha pitR^INAM cha chakShuShyAste matAH prabho .. 27..\\
ratnadAna.n cha sumahatpuNyamuktaM janAdhipa .
tAni vikrIya yajate brAhmaNo hyabhaya~NkaraH .. 28..\\
yadvai dadAti viprebhyo brAhmaNaH pratigR^ihya vai .
ubhayoH syAttadakShayya.n dAturAdAtureva cha .. 29..\\
yo dadAti sthitaH sthityA.n tAdR^ishAya pratigraham .
ubhayorakShaya.n dharmaM taM manuH prAha dharmavit .. 30..\\
vAsasA.n tu pradAnena svadAranirato naraH .
suvastrashcha suveShashcha bhavatItyanushushruma .. 31..\\
gAvaH suvarNa.n cha tathA tilAshchaivAnuvarNitAH .
bahushaH puruShavyAghra veda prAmANya darshanAt .. 32..\\
vivAhAMshchaiva kurvIta putrAnutpAdayeta cha .
putralAbho hi kauravya sarvalAbhAdvishiShyate .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 68}
y
bhUya eva kurushreShTha dAnAnA.n vidhimuttamam .
kathayasva mahAprAGYa bhUmidAna.n visheShataH .. 1..\\
pR^ithivI.n kShatriyo dadyAdbrAhmaNastA.n svakarmaNA .
vidhivatpratigR^ihNIyAnna tvanyo dAtumarhati .. 2..\\
sarvavarNaistu yachchhakyaM pradAtuM phalakA~NkShibhiH .
vede vA yatsamAmnAta.n tanme vyAkhyAtumarhasi .. 3..\\
bh
tulyanAmAni deyAni trINi tulyaphalAni cha .
sarvakAmaphalAnIha gAvaH pR^ithvI sarasvatI .. 4..\\
yo brUyAchchApi shiShyAya dharmyAM brAhmI.n sarasvatIm .
pR^ithivI gopradAnAbhyA.n sa tulyaM phalamashnute .. 5..\\
tathaiva gAH prasha.nsanti na cha deya.n tataH param .
saMnikR^iShTaphalAstA hi laghvarthAshcha yudhiShThira .
mAtaraH sarvabhUtAnA.n gAvaH sarvasukhapradAH .. 6..\\
vR^iddhimAkA~NkShatA nitya.n gAvaH kAryAH pradakShiNAH .
ma~NgalAyatana.n devyastasmAtpUjyAH sadaiva hi .. 7..\\
prachodana.n devakR^itaM gavAM karmasu vartatAm .
pUrvamevAkSharaM nAnyadabhidheya.n kathaM chana .. 8..\\
prachAre vA nipAne vA budho nodvejayeta gAH .
tR^iShitA hyabhivIkShantyo nara.n hanyuH sa bAndhavam .. 9..\\
pitR^isadmAni satata.n devatAyatanAni cha .
pUyante shakR^itA yAsAM pUta.n kimadhikaM tataH .. 10..\\
grAsa muShTiM paragave dadyAtsa.nvatsara.n tu yaH .
akR^itvA svayamAhAra.n vrata.n tatsArvakAmikam .. 11..\\
sa hi putrAnyasho.artha.n cha shriyaM chApyadhigachchhati .
nAshayatyashubha.n chaiva duHsvapnaM cha vyapohati .. 12..\\
y
deyAH ki.n lakShaNA gAvaH kAshchApi parivarjayet .
kIdeshAya pradAtavyA na deyAH kIdR^ishAya cha .. 13..\\
bh
asadvR^ittAya pApAya lubdhAyAnR^ita vAdine .
havyakavya vyapetAya na deyA gauH katha.n chana .. 14..\\
bhikShave bahuputrAya shrotriyAyAhitAgnaye .
dattvA dasha gavA.n dAtA lokAnApnotyanuttamAn .. 15..\\
ya.n chaiva dharmaM kurute tasya puNyaphalaM cha yat .
sarvasyaivAMsha bhAgdAtA tannimittaM pravR^ittayaH .. 16..\\
yashchainamutpAdayati yashchaina.n trAyate bhayAt .
yashchAsya kurute vR^itti.n sarve te pitarastrayaH .. 17..\\
kalmaSha.n gurushushrUShA hanti mAno mahadyashaH .
aputratA.n trayaH putrA avR^ittiM dasha dhenavaH .. 18..\\
vedAntaniShThasya bahushrutasya
praGYAna tR^iptasya jitaindriyasya .
shiShTasya dAntasya yatasya chaiva
bhUteShu nityaM priyavAdinash cha .. 19..\\
yaH kShudbhayAdvai na vikarma kuryAn
mR^idurdAntashchAtitheyash cha nityam .
vR^itti.n viprAyAtisR^ijeta tasmai
yastulyashIlashcha saputradAraH .. 20..\\
shubhe pAtre ye guNA gopradAne
tAvAndoSho brAhmaNa svApahAre .
sarvAvasthaM brAhmaNa svApahAro
dArAshchaiShA.n dUrato varjanIyAH .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 69}
bh
atraiva kIrtyate sadbhirbrAhmaNa svAbhimarshane .
nR^igeNa sumahatkR^ichchhra.n yadavApta.n kurUdvaha .. 1..\\
nivishantyAM purA pArtha dvAravatyAmiti shrutiH .
adeshyata mahAkUpastR^iNavIrutsamAvR^itaH .. 2..\\
prayatna.n tatra kurvANAstasmAtkUpAjjalArthinaH .
shrameNa mahatA yuktAstasmi.nstoye susa.nvR^ite .. 3..\\
dadR^ishuste mahAkAya.n kR^ikalAsamavasthitam .
tasya choddharaNe yatnamakurva.nste sahasrashaH .. 4..\\
pragrahaishcharma paTTaishcha taM baddhvA parvatopamam .
nAshaknuvansamuddhartu.n tato jagmurjanArdanam .. 5..\\
khamAvR^ityoda pAnasya kR^ikalAsaH sthito mahAn .
tasya nAsti samuddhartetyatha kR^iShNe nyavedayan .. 6..\\
sa vAsudevena samuddhR^itash cha
pR^iShTashcha kAmAnnijagAda rAjA .
nR^igastadAtmAnamatho nyavedayat
purAtana.n yaGYasahasrayAjinam .. 7..\\
tathA bruvANa.n tu tamAha mAhavaH
shubha.n tvayA karmakR^itaM na pApakam .
kathaM bhavAndurgatimIdR^isha.n gato
narendra tadbrUhi kimetadIdR^isham .. 8..\\
shata.n sahasrANi shata.n gavAM punaH
punaH shatAnyaShTa shatAyutAni .
tvayA purA dattamitIha shushruma
nR^ipa dvijebhyaH kva nu tadgata.n tava .. 9..\\
nR^igastato.abravItkR^iShNaM brAhmaNasyAgnihotriNaH .
proShitasya paribhraShTA gaurekA mama godhane .. 10..\\
gavA.n sahasre sa~NkhyAtA tadA sA pashupairmama .
sA brAhmaNAya me dattA pretyArthamabhikA~NkShatA .. 11..\\
apashyatparimArgaMshcha tA.n yAM paragR^ihe dvijaH .
mameyamiti chovAcha brAhmaNo yasya sAbhavat .. 12..\\
tAvubhau samanuprAptau vivadantau bhR^ishajvarau .
bhavAndAtA bhavAnhartetyatha tau mA.n tadochatuH .. 13..\\
shatena shatasa~Nkhyena gavA.n vinimayena vai .
yAche pratigrahItAra.n sa tu mAmabravIdidam .. 14..\\
deshakAlopasampannA dogdhrI kShAntAvivatsalA .
svAdu kShIrapradA dhanyA mama nityaM niveshane .. 15..\\
kR^isha.n cha bharate yA gaurmama putramapastanam .
na sA shakyA mayA hAtumityuktvA sa jagAma ha .. 16..\\
tatastamapara.n vipraM yAche vinimayena vai .
gavA.n shatasahasraM vai tatkR^ite gR^ihyatAm iti .. 17..\\
br
na rAGYAM pratigR^ihNAmi shakto.aha.n svasya mArgaNe .
saiva gaurdIyatA.n shIghraM mameti madhusUdana .. 18..\\
rukmamashvAMshcha dadato rajata.n syandanA.nstathA .
na jagrAha yayau chApi tadA sa brAhmaNarShabhaH .. 19..\\
etasminneva kAle tu choditaH kAladharmaNA .
pitR^ilokamahaM prApya dharmarAjamupAgamam .. 20..\\
yamastu pUjayitvA mA.n tato vachanamabravIt .
nAntaH sa~NkhyAyate rAja.nstava puNyasya karmaNaH .. 21..\\
asti chaiva kR^itaM pApamaGYAnAttadapi tvayA .
charasva pApaM pashchAdvA pUrva.n vA tvaM yathechchhasi .. 22..\\
rakShitAsmIti chokta.n te pratiGYA chAnR^itA tava .
brAhmaNa svasya chAdAna.n trividhaste vyatikramaH .. 23..\\
pUrva.n kR^ichchhraM chariShye.ahaM pashchAchchhubhamiti prabho .
dharmarAjaM bruvannevaM patito.asmi mahItale .. 24..\\
ashrauShaM prachyutashchAha.n yamasyochchaiH prabhAShataH .
vAsudevaH samuddhartA bhavitA te janArdanaH .. 25..\\
pUrNe varShasahasrAnte kShINe karmaNi duShkR^ite .
prApsyase shAshvatA.NllokA~njitAnsvenaiva karmaNA .. 26..\\
kUpe.a.atmAnamadhaHshIrShamapashyaM patita.n cha ha .
tiryagyonimanuprAptaM na tu mAmajahAtsmR^itiH .. 27..\\
tvayA tu tArito.asmyadya kimanyatra tapobalAt .
anujAnIhi mA.n kR^iShNa gachchheyaM divamadya vai .. 28..\\
anuGYAtaH sa kR^iShNena namaskR^itya janArdanam .
vimAna.n divyamAsthAya yayau divamarindama .. 29..\\
tatastasmindivaM prApte nR^ige bharatasattama .
vAsudeva ima.n shloka.n jagAda kurunandana .. 30..\\
brAhmaNa svaM na hartavyaM puruSheNa vijAnatA .
brAhmaNa sva.n hR^itaM hanti nR^igaM brAhmaNa gauriva .. 31..\\
satA.n samAgamaH sadbhirnAphalaH pArtha vidyate .
vimuktaM narakAtpashya nR^iga.n sAdhu samAgamAt .. 32..\\
pradAnaM phalavattatra drohastatra tathAphalaH .
apachAra.n gavAM tasmAdvarjayeta yudhiShThira .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 70}
dattAnAM phalasamprApti.n gavAM prabrUhi me.anagha .
vistareNa mahAbAho na hi tR^ipyAmi kathyatAm .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
R^iSheruddAlakervAkyaM nAchiketasya chobhayoH .. 2..\\
R^iShiruddAlakirdIkShAmupagamya tataH sutam .
tvaM mAmupacharasveti nAchiketamabhAShata .
samApte niyame tasminmaharShiH putramabravIt .. 3..\\
upasparshana saktasya svAkhyAya niratasya cha .
idhmA darbhAH sumanasaH kalashashchAbhito jalam .
vismR^itaM me tadAdAya nadItIrAdihAvraja .. 4..\\
gatvAnavApya tatsarvaM nadIvegasamAplutam .
na pashyAmi tadityevaM pitara.n so.abravInmuniH .. 5..\\
kShutpipAsA shramAviShTo muniruddAlakistadA .
yamaM pashyeti taM putramashapatsa mahAtapAH .. 6..\\
tathA sa pitrAbhihato vAgvajreNa kR^itA~njaliH .
prasIdeti bruvanneva gatasattvo.apatadbhuvi .. 7..\\
nAchiketaM pitA dR^iShTvA patita.n duHkhamUrchhitaH .
kiM mayA kR^itamityuktvA nipapAta mahItale .. 8..\\
tasya duHkhaparItasya svaM putramupagUhata .
vyatIta.n tadahaH sheSha.n sA chogrA tatra sharvarI .. 9..\\
pitryeNAshru prapAtena nAchiketaH kurUdvaha .
prAspandachchhayane kaushye vR^iShTyA sasyamivAplutam .. 10..\\
sa paryapR^ichchhattaM putra.n shlAghyaM pratyAgataM punaH .
divyairgandhaiH samAdigdha.n kShINasvapnamivotthitam .. 11..\\
api putra jitA lokAH shubhAste svena karmaNA .
diShTyA chAsi punaH prApto na hi te mAnuSha.n vapuH .. 12..\\
pratyakShadarshI sarvasya pitrA pR^iShTo mahAtmanA .
anvartha.n taM piturmadhye maharShINAM nyavedayat .. 13..\\
kurvanbhavachchhAsanamAshu yAto
hyaha.n vishAlAM ruchiraprabhAvAm .
vaivasvatIM prApya sabAmapashyaM
sahasrasho yojanahaima bhaumAm .. 14..\\
dR^iShTvaiva mAmabhimukhamApatantaM
gR^ihaM nivedyAsanamAdidesha .
vaivasvato.arghyAdibhirarhaNaish cha
bhavatkR^ite pUjayAmAsa mA.n saH .. 15..\\
tatastvaha.n ta.n shanakairavochaM
vR^ita.n sadasyairabhipUjyamAnam .
prApto.asmi te viShaya.n dharmarAja
lokAnarhe yAnsma tAnme vidhatsva .. 16..\\
yamo.abravInmAM na mR^ito.asi saumya
yamaM pashyetyAha tu tvA.n tapasvI .
pitA pradIptAgnisamAnatejA
na tachchhakyamanR^ita.n vipra kartum .. 17..\\
deShTaste.ahaM pratigachchhasva tAta
shochatyasau tava dehasya kartA .
dadAmi ki.n chApi manaH praNItaM
priyAtithe tava kAmAnvR^iNIShva .. 18..\\
tenaivamuktastamahaM pratyavochaM
prApto.asmi te viShaya.n durnivartyam .
ichchhAmyahaM puNyakR^itA.n samR^iddhA.Nl
lokAndraShTu.n yadi te.ahaM varArhaH .. 19..\\
yAna.n samAropya tu mAM sa devo
vAhairyukta.n suprabhaM bhAnumantam .
sandarshayAmAsa tadA sma lokAn
sarvA.nstadA puNyakR^itA.n dvijendra .. 20..\\
apashya.n tatra veshmAni taijasAni kR^itAtmanAm .
nAnA sa.nsthAna rUpANi sarvaratnamayAni cha .. 21..\\
chandramaNDalashubhrANi ki~NkiNIjAlavanti cha .
anekashatabhaumAni sAntarjalavanAni cha .. 22..\\
vaiDUryArka prakAshAni rUpyarukmamayAni cha .
taruNAdityavarNAni sthAvarANi charANi cha .. 23..\\
bhakShyabhojyamayA~nshailAnvAsA.nsi shayanAni cha .
sarvakAmaphalAMshchaiva vR^ikShAnbhavanasa.nsthitAn .. 24..\\
nadyo vIthyaH sabhA vApI dIrghikAshchaiva sarvashaH .
ghoShavanti cha yAnAni yuktAnyeva sahasrashaH .. 25..\\
kShIrasravA vai sarito girIMsh cha
sarpistathA vimala.n chApi toyam .
vaivasvatasyAnumatAMshcha deshAn
adR^iShTapUrvAnsubahUnapashyam .. 26..\\
sarva.n dR^iShTvA tadahaM dharmarAjam
avocha.n vai prabhaviShNuM purANam .
kShIrasyaitAH sarpiShashchaiva nadyaH
shashvatsrotAH kasya bhojyAH pradiShTAH .. 27..\\
yamo.abravIdviddhi bhojyAstvametA
ye dAtAraH sAdhavo gorasAnAm .
anye lokAH shAshvatA vItashokAH
samAkIrNA gopradAne ratAnAm .. 28..\\
na tvevAsA.n dAnamAtraM prashastaM
pAtra.n kAlo govisheSho vidhish cha .
GYAtvA deyA vipra gavAntara.n hi
duHkha.n GYAtuM pAvakAdityabhUtam .. 29..\\
svAdhyAyADhyo yo.atimAtra.n tapasvI
vaitAnastho brAhmaNaH pAtramAsAm .
kR^ichchhrotsR^iShTAH poShaNAbhyAgatAsh cha
dvArairetairgovisheShAH prashastAH .. 30..\\
tisro rAtrIradbhirupoShya bhUmau
tR^iptA gAvastarpitebhyaH pradeyAH .
vatsaiH prItAH suprajAH sopachArAs
tryaha.n dattvA gorasairvartitavyam .. 31..\\
dattvA dhenu.n suvratA.n kA.nsyadohAM
kalyANa vatsAmapalAyinI.n cha .
yAvanti lomAni bhavanti tasyAs
tAvadvarShANyashnute svargalokam .. 32..\\
tathAnaDvAhaM brAhmaNAya pradAya
dAnta.n dhuryaM balavanta.n yuvAnam .
kulAnujIva.n vIryavantaM bR^ihantaM
bhu~Nkte lokAnsaMmitAndhenudasya .. 33..\\
goShu kShAnta.n gosharaNyaM kR^itaGYaM
vR^itti glAna.n tAdR^ishaM pAtramAhuH .
vR^itti glAne sambhrame vA mahArthe
kR^iShyarthe vA homahetoH prasUtyAm .. 34..\\
gurvarthe vA bAla puShTyAbhiSha~NgAd
gAvo dAtu.n deshakAlo.avishiShTaH .
antarjAtAH sukraya GYAnalabdhAH
prANakrItA nirjitAshchaudakAsh cha .. 35..\\
nachiketas
shrutvA vaivasvatavachastamahaM punarabruvam .
agomI gopradAtR^INA.n katha.n lokAnnigachchhati .. 36..\\
tato yamo.abravIddhImAngopradAne parA.n gatim .
gopradAnAnukalpa.n tu gAmR^ite santi gopradAH .. 37..\\
alAbhe yo gavA.n dadyAdghR^itadhenu.n yatavrataH .
tasyaitA ghR^itavAhinyaH kSharante vatsalA iva .. 38..\\
ghR^itAlAbhe cha yo dadyAttiladhenu.n yatavrataH .
sa durgAttArito dhenvA kShIranadyAM pramodate .. 39..\\
tilAlAbhe cha yo dadyAjjaladhenu.n yatavrataH .
sa kAmapravahA.n shItAM nadImetAmupAshnute .. 40..\\
evamAdIni me tatra dharmarAjo nyadarshayat .
dR^iShTvA cha parama.n harShamavApamahamachyuta .. 41..\\
nivedaye chApi priyaM bhavatsu
kraturmahAnalpadhanaprachAraH .
prApto mayA tAta sa matprasUtaH
prapatsyate veda vidhipravR^ittaH .. 42..\\
shApo hyayaM bhavato.anugrahAya
prApto mayA yatra dR^iShTo yamo me .
dAnavyuShTi.n tatra dR^iShTvA mahArthAM
niHsandigdha.n dAnadharmAMshchariShye .. 43..\\
ida.n cha mAmabravIddharmarAjaH
punaH punaH samprahR^iShTo dvijarShe .
dAnena tAta prayato.abhUH sadaiva
visheShato gopradAna.n cha kuryAH .. 44..\\
shuddho hyartho nAvamanyaH svadharmAt
pAtre deya.n deshakAlopapanne .
tasmAdgAvaste nityameva pradeyA
mA bhUchcha te saMshayaH kash chidatra .. 45..\\
etAH purA adadannityameva
shAntAtmAno dAnapathe niviShTAH .
tapA.nsyugrANyapratisha~NkamAnAs
te vai dAnaM pradadushchApi shaktyA .. 46..\\
kAle shaktyA matsara.n varjayitvA
shuddhAtmAnaH shraddhinaH puNyashIlAH .
dattvA taptvA lokamamuM prapannA
dedIpyante puNyashIlAshcha nAke .. 47..\\
etaddAnaM nyAyalabdha.n dvijebhyaH
pAtre dattaM prApaNIyaM parIkShya .
kAmyAShTamyA.n vartitAvya.n dashAhaM
rasairgavA.n shakR^itA prasnavairvA .. 48..\\
veda vratI syAdvR^iShabha pradAtA
vedAvAptirgoyugasya pradAne .
tIrthAvAptirgoprayukta pradAne
pApotsargaH kapilAyAH pradAne .. 49..\\
gAmapyekA.n kapilA.n sampradAya
nyAyopetA.n kalmaShAdvipramuchyet .
gavA.n rasAtparamaM nAsti ki.n chid
gavA.n dAna.n sumahattadvadanti .. 50..\\
gAvo lokAndhArayanti kSharantyo
gAvashchAnna.n sa~njanayanti loke .
yastajjAnanna gavA.n hArdameti
sa vai gantA nirayaM pApachetAH .. 51..\\
yatte dAtu.n gosahasra.n shataM vA
shatArdha.n vA dashavA sAdhu vatsAH .
apyekA.n vA sAdhave brAhmaNAya
sAsyAmuShminpuNyatIrthA nadI vai .. 52..\\
prAptyA puShTyA lokasa.nrakShaNena
gAvastulyAH sUryapAdaiH pR^ithivyAm .
shabdashchaikaH santatish chopabhogas
tasmAdgodaH sUrya ivAbhibhAti .. 53..\\
guru.n shiShyo varayedgopradAne
sa vai vaktA niyata.n svargadAtA .
vidhiGYAnA.n sumahAneSha dharmo
vidhi.n hyAdyaM vidhayaH saMshrayanti .. 54..\\
etaddAnaM nyAyalabdha.n dvijebhyaH
pAtre dattvA prApayethAH parIkShya .
tvayyAsha.nsantyamarA mAnavAsh cha
vaya.n chApi prasR^ite puNyashIlAH .. 55..\\
ityukto.aha.n dharmarAGYA maharShe
dharmAtmAna.n shirasAbhipraNamya .
anuGYAtastena vaivasvatena
pratyAgamaM bhagavatpAdamUlam .. 56..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 71}
y
ukta.n vai gopradAna.n te nAchiketamR^iShiM prati .
mAhAtmyamapi chaivoktamuddeshena gavAM prabho .. 1..\\
nR^igeNa cha yathA duHkhamanubhUtaM mahAtmanA .
ekAparAdhAdaGYAnAtpitAmaha mahAmate .. 2..\\
dvAravatyA.n yathA chAsau nivishantyAM samuddhR^itaH .
mokShaheturabhUtkR^iShNastadapyavadhR^itaM mayA .. 3..\\
ki.n tvasti mama sandeho gavA.n lokaM prati prabho .
tattvataH shrotumichchhAmi godA yatra vishantyuta .. 4..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
yathApR^ichchhatpadmayonimetadeva shatakratuH .. 5..\\
zakra
svarlokavAsinA.n lakShmImabhibhUya svayA tviShA .
golokavAsinaH pashye vrajataH saMshayo.atra me .. 6..\\
kIdR^ishA bhagava.NllokA gavA.n tadbrUhi me.anagha .
yAnAvasanti dAtAra etadichchhAmi veditum .. 7..\\
kIdR^ishAH kiM phalAH kaH svitparamastatra vai guNaH .
katha.n cha puruShAstatra gachchhanti vigatajvarAH .. 8..\\
kiyatkAlaM pradAnasya dAtA cha phalamashnute .
kathaM bahuvidha.n dAna.n syAdalpamapi vA katham .. 9..\\
bahvInA.n kIdR^ishaM dAnamalpAnA.n vApi kIdR^isham .
adattvA gopradAH santi kena vA tachcha sha.nsa me .. 10..\\
katha.n cha bahu dAtA syAdalpadAtrA samaH prabho .
alpapradAtA bahudaH katha.n cha syAdiheshvara .. 11..\\
kIdR^ishI dakShiNA chaiva gopradAne vishiShyate .
etattathyena bhagavanmama sha.nsitumarhasi .. 12..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 72}
br
yo.ayaM prashnastvayA pR^iShTo gopradAnAdhikAravAn .
nAsya praShTAsti loke.asmi.nstvatto.anyo hi shatakrato .. 1..\\
santi nAnAvidhA lokA yA.nstva.n shakra na pashyasi .
pashyAmi yAnaha.n lokAnekapatnyashcha yAH striyaH .. 2..\\
karmabhishchApi sushubhaiH suvratA R^iShayastathA .
sa sharIrA hi tAnyAnti brAhmaNAH shubhavR^ittayaH .. 3..\\
sharIranyAsa mokSheNa manasA nirmalena cha .
svapnabhUtAMshcha tA.NllokAnpashyantIhApi suvrataH .. 4..\\
te tu lokAH sahasrAkSha shR^iNu yAdR^igguNAnvitAH .
na tatra kramate kAlo na jarA na cha pApakam .
tathAnyannAshubha.n kiM chinna vyAdhistatra na klamaH .. 5..\\
yadyachcha gAvo manasA tasminvA~nchhanti vAsava .
tatsarvaM prApayanti sma mama pratyakShadarshanAt .
kAmagAH kAmachAriNyaH kAmAtkAmAMshcha bhu~njate .. 6..\\
vApyaH sarA.nsi sarito vividhAni vanAni cha .
gR^ihANi parvatAshchaiva yAvaddravya.n cha kiM chana .. 7..\\
manoGYa.n sarvabhUtebhyaH sarva.n tatra pradR^ishyate .
IdR^ishAnviddhi tA.NllokAnnAsti lokastato.adhikaH .. 8..\\
tatra sarvasahAH kShAntA vatsalA guruvartinaH .
aha~NkArairvirahitA yAnti shakra narottamAH .. 9..\\
yaH sarvamA.nsAni na bhakShayIta
pumAnsadA yAvadanyAya yuktaH .
mAtApitrorarchitA satyayuktaH
shushrUShitA brAhmaNAnAmanindyaH .. 10..\\
akrodhano goShu tathA dvijeShu
dharme rato gurushushrUShakash cha .
yAvajjIva.n satyavR^itte ratash cha
dAne rato yaH kShamI chAparAdhe .. 11..\\
mR^idurdAnto devaparAyaNash cha
sarvAtithishchApi tathA dayAvAn .
IdR^igguNo mAnavaH samprayAti
loka.n gavA.n shAshvataM chAvyayaM cha .. 12..\\
na pAradArI pashyati lokamenaM
na vai gurughno na mR^iShA pralApI .
sadApavAdI brAhmaNaH shAntavedo
doShairanyairyashcha yukto durAtmA .. 13..\\
na mitra dhrunnaikR^itikaH kR^itaghnaH
shaTho.anR^ijurdharmavidveShakash cha .
na brahmahA manasApi prapashyed
gavA.n lokaM puNyakR^itAM nivAsam .. 14..\\
etatte sarvamAkhyAtaM naipuNena sureshvara .
gopradAna ratAnA.n tu phala.n shR^iNu shatakrato .. 15..\\
dAyAdya labdhairarthairyo gAH krItvA samprayachchhati .
dharmArjita dhanakrItAnsa lokAnashnute.akShayAn .. 16..\\
yo vai dyUte dhana.n jitvA gAH krItvA samprayachchhati .
sa divyamayuta.n shakra varShANAM phalamashnute .. 17..\\
dAyAdyA yasya vai gAvo nyAyapUrvairupArjitAH .
pradatAstAH pradAtR^INA.n sambhavantyakShayA dhruvAH .. 18..\\
pratigR^ihya cha yo dadyAdgAH sushuddhena chetasA .
tasyApIhAkShayA.NllokAndhruvAnviddhi shachIpate .. 19..\\
janmaprabhR^iti satya.n cha yo brUyAnniyatendriyaH .
rugu dvija sahaH kShAntastasya gobhiH samA gatiH .. 20..\\
na jAtu brAhmaNo vAchyo yadavAchya.n shachIpate .
manasA goShu na druhyedgovR^ittirgo.anukampakaH .. 21..\\
satye dharme cha niratastasya shakra phala.n shR^iNu .
gosahasreNa samitA tasya dhenurbhavatyuta .. 22..\\
kShatriyasya guNairebhiranvitasya phala.n shR^iNu .
tasyApi shatatulyA gaurbhavatIti vinishchayaH .. 23..\\
vaishyasyaite yadi guNAstasya pa~nchAshataM bhavet .
shUdrasyApi vinItasya chaturbhAgaphala.n smR^itam .. 24..\\
etachchaiva.n yo.anutiShTheta yuktaH
satyena yukto gurushushrUShayA cha .
dAntaH kShAnto devatArchI prashAntaH
shuchirbuddho dharmashIlo.anaha.nvAk .. 25..\\
mahatphalaM prApnute sa dvijAya
dattvA dogdhrI.n vidhinAnena dhenum .
nitya.n dadyAdekabhaktaH sadA cha
satye sthiro gurushushrUShitA cha .. 26..\\
veda dhyAyI goShu yo bhaktimAMsh cha
nitya.n dR^iShTvA yo.abhinandeta gAsh cha .
A jAtito yashcha gavAM nameta
idaM phala.n shakra nibodha tasya .. 27..\\
yatsyAdiShTvA rAjasUye phala.n tu
yatsyAdiShTvA bahunA kA~nchanena .
etattulyaM phalamasyAhuragryaM
sarve santastvR^iShayo ye cha siddhAH .. 28..\\
yo.agraM bhaktAnki.n chidaprAshya dadyAd
gobhyo nitya.n govratI satyavAdI .
shAnto buddho gosahasrasya puNyaM
sa.nvatsareNApnuyAtpuNyashIlaH .. 29..\\
ya ekaM bhaktamashnIyAddadyAdeka.n gavAM cha yat .
dashavarShANyanantAni govratI go.anukampakaH .. 30..\\
ekenaiva cha bhaktena yaH krItvA gAM prayachchhati .
yAvanti tasya proktAni divasAni shatakrato .
tAvachchhatAnA.n sa gavAM phalamApnoti shAshvatam .. 31..\\
brAhmaNasya phala.n hIda.n kShatriye.abhihitaM shR^iNu .
pa~ncha vArShikametattu kShatriyasya phala.n smR^itam .
tato.ardhena tu vaishyasya shUdro vaishyArdhataH smR^itaH .. 32..\\
yashchAtmavikraya.n kR^itvA gAH krItvA samprayachchhati .
yAvatIH sparshayedgA vai tAvattu phalamashnute .
lomni lomni mahAbhAga lokAshchAsyAkShayAH smR^itAH .. 33..\\
sa~NgrAmeShvarjayitvA tu yo vai gAH samprayachchhati .
Atmavikraya tulyAstAH shAshvatA viddhi kaushika .. 34..\\
alAbhe yo gavA.n dadyAttiladhenu.n yatavrataH .
durgAtsa tArito dhenvA kShIranadyAM pramodate .. 35..\\
na tvevAsA.n dAnamAtraM prashastaM
pAtra.n kAlo govisheSho vidhish cha .
kAlaGYAna.n vipra gavAntaraM hi
duHkha.n GYAtuM pAvakAdityabhUtam .. 36..\\
svAdhyAyADhya.n shuddhayoniM prashAntaM
vaitAnasthaM pApabhIru.n kR^itaGYam .
goShu kShAntaM nAtitIkShNa.n sharaNyaM vR^itti
glAna.n tAdR^ishaM pAtramAhuH .. 37..\\
vR^itti glAne sIdati chAti mAtraM
kR^iShyartha.n vA homahetoH prasUtyAm .
gurvartha.n vA bAla sa.nvR^iddhaye vA
dhenu.n dadyAddeshakAle vishiShTe .. 38..\\
antarjAtAH sukraya GYAnalabdhAH
prANakrItA nirjitAshchaukajAsh cha .
kR^ichchhrotsR^iShTAH poShaNAbhyAgatAsh cha
dvArairetairgovisheShAH prashastAH .. 39..\\
balAnvitAH shIlavayopapannAH
sarvAH prasha.nsanti sugandhavatyaH .
yathA hi ga~NgA saritA.n variShThA
tathArjunInA.n kapilA variShThA .. 40..\\
tisro rAtrIstvadbhirupoShya bhUmau
tR^iptA gAvastarpitebhyaH pradeyAH .
vatsaiH puShTaiH kShIrapaiH suprachArAs
tyaha.n dattvA gorasairvartitavyam .. 41..\\
dattvA dhenu.n suvratAM sAdhu vatsAM
kalyANa vR^ittAmapalAyinI.n cha .
yAvanti lomAni bhavanti tasyAs
tAvanti varShANi vasatyamutra .. 42..\\
tathAnaDvAhaM brAhmaNAyAtha dhuryaM
dattvA yuvAnaM balina.n vinItam .
halasya boDhAramanantavIryaM
prApnoti lokAndasha dhenudasya .. 43..\\
kAntAre brAhmaNAngAshcha yaH paritrAti kaushika .
kShemeNa cha vimuchyeta tasya puNyaphala.n shR^iNu .
ashvamedha kratostulyaM phalaM bhavati shAshvatam .. 44..\\
mR^ityukAle sahasrAkSha yA.n vR^ittimanukA~NkShate .
lokAnbahuvidhAndivyAnyadvAsya hR^idi vartate .. 45..\\
tatsarva.n samavApnoti karmaNA tena mAnavaH .
gobhishcha samanuGYAtaH sarvatra sa mahIyate .. 46..\\
yastvetenaiva vidhinA gA.n vaneShvanugachchhati .
tR^iNagomaya parNAshI niHspR^iho niyataH shuchiH .. 47..\\
akAma.n tena vastavyaM muditena shatakrato .
mama loke suraiH sArdha.n loke yatrApi chechchhati .. 48..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 73}
indra
jAnanyo gAmapaharedvikrIyAdvArtha kAraNAt .
etadviGYAtumichchhAmi kA nu tasya gatirbhavet .. 1..\\
br
bhakShArtha.n vikrayArthaM vA ye.apahAraM hi kurvate .
dAnArtha.n vA brAhmaNAya tatredaM shrUyatAM phalam .. 2..\\
vikrayArtha.n hi yo hi.nsyAdbhakShayedvA nira~NkushaH .
ghAtayAna.n hi puruShaM ye.anumanyeyurarthinaH .. 3..\\
ghAtakaH khAdako vApi tathA yashchAnumanyate .
yAvanti tasyA lomAni tAvadvarShANi majjati .. 4..\\
ye doShA yAdR^ishAshchaiva dvija yaGYopaghAtake .
vikraye chApahAre cha te doShA vai smR^itAH prabho .. 5..\\
apahR^itya tu yo gA.n vai brAhmaNAya prayachchhati .
yAvaddAne phala.n tasyAstAvannirayamR^ichchhati .. 6..\\
suvarNa.n dakShiNAmAhurgopradAne mahAdyute .
suvarNaM parama.n hyukta.n dakShiNArthamasaMshayam .. 7..\\
gopradAna.n tArayate sapta pUrvA.nstathA parAn .
suvarNa.n dakShiNAM dattvA tAvaddviguNamuchyate .. 8..\\
suvarNaM parama.n dAna.n suvarNaM dakShiNA parA .
suvarNaM pAvana.n shakra pAvanAnAM paraM smR^itam .. 9..\\
kulAnAM pAvanaM prAhurjAtarUpa.n shatakrato .
eShA me dakShiNA proktA samAsena mahAdyute .. 10..\\
bh
etatpitAmahenoktamindrAya bharatarShabha .
indro dasharathAyAha rAmAyAha pitA tathA .. 11..\\
rAghavo.api priya bhrAtre lakShmaNAya yashasvine .
R^iShibhyo lakShmaNenoktamaraNye vasatA vibho .. 12..\\
pAramparyAgata.n chedamR^iShayaH saMshitavratAH .
durdhara.n dhArayAmAsU rAjAnashchaiva dhArmikAH .
upAdhyAyena gaditaM mama cheda.n yudhiShThira .. 13..\\
ya idaM brAhmaNo nitya.n vadedbrAhmaNa sa.nsadi .
yaGYeShu gopradAneShu dvayorapi samAgame .. 14..\\
tasya lokAH kilAkShayyA daivataiH saha nityadA .
iti brahmA sa bhagavAnuvAcha parameshvaraH .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 74}
y
visrambhito.ahaM bhavatA dharmAnpravadatA vibho .
pravakShyAmi tu sandeha.n tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
vratAnA.n kiM phalaM proktaM kIdR^isha.n vA mahAdyute .
niyamAnAM phala.n kiM cha svadhItasya cha kiM phalam .. 2..\\
damasyeha phala.n kiM cha vedAnAM dhAraNe cha kim .
adhyApane phala.n kiM cha sarvamichchhAmi veditum .. 3..\\
apratigrAhake ki.n cha phala.n loke pitAmaha .
tasya ki.n cha phalaM dR^iShTa.n shrutaM yaH samprayachchhati .. 4..\\
svakarmaniratAnA.n cha shUrANAM chApi kiM phalam .
satye cha kiM phalaM proktaM brahmacharye cha kiM phalam .. 5..\\
pitR^ishushrUShaNe ki.n cha mAtR^ishushrUShaNe tathA .
AchArya gurushushrUShAsvanukroshAnukampane .. 6..\\
etatsarvamasheSheNa pitAmaha yathAtatham .
vettumichchhAmi dharmaGYa para.n kautUhala.n hi me .. 7..\\
bh
yo vrata.n vai yathoddiShTa.n tathA sampratipadyate .
akhaNDa.n samyagArabdha.n tasya lokAH sanAtanAH .. 8..\\
niyamAnAM phala.n rAjanpratyakShamiha dR^ishyate .
niyamAnA.n kratUnAM cha tvayAvAptamidaM phalam .. 9..\\
svadhItasyApi cha phala.n dR^ishyate.amutra cheha cha .
iha loke.arthavAnnityaM brahmaloke cha modate .. 10..\\
damasya tu phala.n rAja~nshR^iNu tvaM vistareNa me .
dAntAH sarvatra sukhino dAntAH sarvatra nirvR^itAH .. 11..\\
yatrechchhA gAmino dAntAH sarvashatruniShUdanAH .
prArthayanti cha yaddAntA labhante tanna saMshayaH .. 12..\\
yujyante sarvakAmairhi dAntAH sarvatra pANDava .
svarge tathA pramodante tapasA vikrameNa cha .. 13..\\
dAnairyaGYaishcha vividhairyathA dAntAH kShamAnvitAH .
dAtA kupyati no dAntastasmAddAnAtparo damaH .. 14..\\
yastu dadyAdakupyanhi tasya lokAH sanAtanAH .
krodho hanti hi yaddAna.n tasmAddAnAtparo damaH .. 15..\\
adR^ishyAni mahArAja sthAnAnyayutasho divi .
R^iShINA.n sarvalokeShu yAnIto yAnti devatAH .. 16..\\
damena yAni nR^ipate gachchhanti paramarShayaH .
kAmayAnA mahatsthAna.n tasmAddAnAtparo damaH .. 17..\\
adhyApakaM parikleshAdakShayaM phalamashnute .
vidhivatpAvaka.n hutvA brahmaloke narAdhipa .. 18..\\
adhItyApi hi yo vedAnnyAyavidbhyaH prayachchhati .
guru karma prasha.nsI cha so.api svarge mahIyate .. 19..\\
kShatriyo.adhyayane yukto yajane dAnakarmaNi .
yuddhe yashcha paritrAtA so.api svarge mahIyate .. 20..\\
vaishyaH svakarmanirataH pradAnAllabhate mahat .
shUdraH svakarmanirataH svarga.n shushrUShayarchchhati .. 21..\\
shUrA bahuvidhAH proktAsteShAmarthAshcha me shR^iNu .
shUrAnvayAnAM nirdiShTaM phala.n shUrasya chaiva ha .. 22..\\
yaGYashUrA dame shUrAH satyashUrAstathApare .
yuddhashUrAstathaivoktA dAnashUrAshcha mAnavAH .. 23..\\
buddhishUrAstathaivAnye kShamA shUrAstathApare .
Arjave cha tathA shUrAH shame vartanti mAnavAH .. 24..\\
taistaistu niyamaiH shUrA bahavaH santi chApare .
vedAdhyayanashUrAshcha shUrAshchAdhyApane ratAH .. 25..\\
gurushushrUShayA shUrAH pitR^ishushrUShayApare .
mAtR^ishushrUShayA shUrA bhaikShya shUrAstathApare .. 26..\\
sA~NkhyashUrAshcha bahavo yogashUrAstathApare .
araNye gR^ihavAse cha shUrAshchAtithi pUjane .
sarve yAnti parA.NllokAnsvakarmaphalanirjitAn .. 27..\\
dhAraNa.n sarvavedAnAM sarvatIrthAvagAhanam .
satya.n cha bruvato nitya.n samaM vA syAnna vA samam .. 28..\\
ashvamedha sahasra.n cha satyaM cha tulayA dhR^itam .
ashvamedha sahasrAddhi satyameva vishiShyate .. 29..\\
satyena sUryastapati satyenAgniH pradIpyate .
satyena mAruto vAti sarva.n satye pratiShThitam .. 30..\\
satyena devAnprINAti pitR^Invai brAhmaNA.nstathA .
satyamAhuH para.n dharmaM tasmAtsatyaM na la~Nghayet .. 31..\\
munayaH satyaniratA munayaH satyavikramAH .
munayaH satyashapathAstasmAtsatya.n vishiShyate .
satyavantaH svargaloke modante bharatarShabha .. 32..\\
damaH satyaphalAvAptiruktA sarvAtmanA mayA .
asaMshaya.n vinItAtmA sarvaH svarge mahIyate .. 33..\\
brahmacharyasya tu guNA~nshR^iNu me vasudhAdhipa .
A janma maraNAdyastu brahma chArI bhavediha .
na tasya ki.n chidaprApyamiti viddhi janAdhipa .. 34..\\
bahvyaH koTyastvR^iShINA.n tu brahmaloke vasantyuta .
satye ratAnA.n satata.n dAntAnAmUrdhvaretasAm .. 35..\\
brahmacharya.n dahedrAjansarvapApAnyupAsitam .
brAhmaNena visheSheNa brAhmaNo hyagiruchyate .. 36..\\
pratyakSha.n cha tavApyetadbrAhmaNeShu tapasviShu .
bibheti hi yathA shakro brahma chAri pradharShitaH .
tadbrahmacharyasya phalamR^iShINAmiha dR^ishyate .. 37..\\
mAtApitroH pUjane yo dharmastamapi me shR^iNu .
shushrUShate yaH pitaraM na chAsUyetkatha.n chana .
mAtara.n vAnahaM vAdI gurumAchAryameva cha .. 38..\\
tasya rAjanphala.n viddhi svarloke sthAnamuttamam .
na cha pashyeta naraka.n gurushushrUShurAtmavAn .. 39..\\
y
vidhi.n gavAM paramaha.n shrotumichchhAmi tattvataH .. 1..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 75}
yena tA~nshAshvatA.NllokAnakhilAnashnuvImahi .. 1..\\
bh
na godAnAtpara.n kiM chidvidyate vasudhAdhipa .
gaurhi nyAyAgatA dattA sadyastArayate kulam .. 2..\\
satAmarthe samyagutpAdito yaH
sa vai kL^iptaH samyagiShTaH prajAbhyaH .
tasmAtpUrva.n hyAdi kAle pravR^ittaM
gavA.n dAne shR^iNu rAjanvidhiM me .. 3..\\
purA goShUpanItAsu goShu sandigdhadarshinA .
mAndhAtrA prakR^itaM prashnaM bR^ihaspatirabhAShata .. 4..\\
dvijAtimabhisatkR^itya shvaHkAlamabhivedya cha .
pradAnArthe niyu~njIta rohiNIM niyatavrataH .. 5..\\
AhvAna.n cha prayu~njIta sama~Nge bahuleti cha .
pravishya cha gavAM madhyamimA.n shrutimudAharet .. 6..\\
gaurme mAtA govR^iShabhaH pitA me
diva.n sharma jagatI me pratiShThA .
prapadyaiva.n sharvarImuShya goShu
munirvANImutsR^ijedgopradAne .. 7..\\
sa tAmekAM nishA.n gobhiH samasa~NkhyaH samavrataH .
aikAtmya gamanAtsadyaH kalmaShAdvipramuchyate .. 8..\\
utsR^iShTa vR^iShavatsA hi pradeyA sUryadarshane .
trividhaM pratipattavyamarthavAdAshiShaH stavAH .. 9..\\
UrjasvinyUrja medhAshcha yaGYo
garbho.amR^itasya jagatashcha pratiShThA .
kShitau rAdhaH prabhavaH shashvadeva
prAjApatyAH sarvamityarthavAdaH .. 10..\\
gAvo mamainaH praNudantu sauryAs
tathA saumyAH svargayAnAya santu .
AmnAtA me dadatIrAshraya.n tu
tathAnuktAH santu sarvAshiSho me .. 11..\\
sheShotsarge karmabhirdehamokShe
sarasvatyaH shreyasi sampravR^ittAH .
yUyaM nityaM puNyakarmopavAhyA
dishadhvaM me gatimiShTAM prapannAH .. 12..\\
yA vai yUya.n so.ahamadyaika bhAvo
yuShmAndattvA chAhamAtmapradAtA .
manashchyutA mana evopapannAH
sandhukShadhva.n saumya rUpogra rUpAH .. 13..\\
eva.n tasyAgre pUrvamardha.n vadeta
gavA.n dAtA vidhivatpUrvadR^iShTam .
pratibrUyAchchheShamardha.n dvijAtiH
pratigR^ihNanvai gopradAne vidhiGYaH .. 14..\\
gA.n dadAnIti vaktavyamarghya vastravasu pradaH .
UdhasyA bharitavyA cha vaiShNavIti cha chodayet .. 15..\\
nAma sa~NkIrtayettasyA yathA sa~Nkhyottara.n sa vai .
phala.n ShaDviMshadaShTau cha sahasrANi cha viMshatiH .. 16..\\
evametAnguNAnvR^iddhAngavAdInA.n yathAkramam .
gopradAtA samApnoti samastAnaShTame krame .. 17..\\
godaH shIlI nirbhayashchArgha dAtA
na syAdduHkhI vasu dAtA cha kAmI .
UdhasyoDhA bhArata yashcha vidvAn
vyAkhyAtAste vaiShNavAshcha ndra lokAH .. 18..\\
gA vai dattvA govratI syAttrirAtraM
nishA.n chaikA.n sa.nvaseteha tAbhiH .
kAmyAShTamyA.n vartitavya.n trirAtraM
rasairvA goH shakR^itA prasnavairvA .. 19..\\
veda vratI syAdvR^iShabha pradAtA
vedAvAptirgoyugasya pradAne .
tathA gava.n vidhimAsAdya yajvA
lokAnagryAnvindate nAvidhiGYaH .. 20..\\
kAmAnsarvAnpArthivAnekasa.nsthAn
yo vai dadyAtkAmadughA.n cha dhenum .
samyaktAH syurhavyakavyaughavatyas
tAsAmukShNA.n jyAyasA.n sampradAnam .. 21..\\
na chAshiShyAyAvratAyopakuryAn
nAshraddadhAnAya na vakrabuddhaye .
guhyo hyaya.n sarvalokasya dharmo
nema.n dharma.n yatra tatra prajalpet .. 22..\\
santi loke shraddadhAnA manuShyAH
santi kShudrA rAkShasA mAnuSheShu .
yeShA.n dAnaM dIyamAna.n hyaniShTaM
nAstikya.n chApyAshrayante hyapuNyAH .. 23..\\
bArhaspatya.n vAkyametannishamya
ye rAjAno gopradAnAni kR^itvA .
lokAnprAptAH puNyashIlAH suvR^ittAs
tAnme rAjankIrtyamAnAnnibodha .. 24..\\
ushInaro viShvagashvo nR^igash cha
bhagIratho vishruto yauvanAshvaH .
mAndhAtA vai muchukundashcha rAjA
bhUri dyumno naiShadhaH somakash cha .. 25..\\
purUravA bharatashchakravartI
yasyAnvaye bhAratAH sarva eva .
tathA vIro dAsharathishcha rAmo
ye chApyanye vishrutAH kIrtimantaH .. 26..\\
tathA rAjA pR^ithu karmA dilIpo
divaM prApto gopradAne vidhiGYDaH .
yaGYairdAnaistapasA rAjadharmair
mAndhAtAbhUdgopradAnaishcha yuktaH .. 27..\\
tasmAtpArtha tvamapImAM mayoktAM
bArhaspatIM bhAratI.n dhArayasva .
dvijAgryebhyaH samprayachchha pratIto
gAH puNyA vai prApya rAjya.n kurUNAm .. 28..\\
v
tathA sarva.n kR^itavAndharmarAjo
bhIShmeNokto vidhivadgopradAne .
sa mAndhAturdevadevopadiShTaM
samyagdharma.n dhArayAmAsa rAjA .. 29..\\
iti nR^ipa satata.n gavAM pradAne
yavashakalAnsaha gomayaiH pibAnaH .
kShititalashayanaH shikhI yatAtmA
vR^iSha iva rAjavR^iShastadA babhUva .. 30..\\
sa nR^ipatirabhavatsadaiva tAbhyaH
prayata manA hyabhisa.nstuvaMshcha gA vai .
nR^ipa dhuri cha na gAmayu~Nkta bhUyas
turagavarairagamachcha yatra tatra .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 76}
v
tato yudhiShThiro rAjA bhUyaH shAntanavaM nR^ipa .
godhAne vistara.n dhImAnpaprachchha vinayAnvitaH .. 1..\\
gopradAne guNAnsamyakpunaH prabrUhi bhArata .
na hi tR^ipyAmyaha.n vIra shR^iNvAno.amR^itamIdR^isham .. 2..\\
ityukto dharmarAjena tadA shAntanavo nR^ipa .
samyagAha ruNA.nstasmai gopradAnasya kevalAn .. 3..\\
bh
vatsalA.n guNasampannAM taruNI.n vastrasa.nvR^itAm .
dattvedR^ishI.n gA.n viprAya sarvapApaiH pramuchyate .. 4..\\
asuryA nAma te lokA gA.n dattvA tatra gachchhati .
pItodakA.n jagdha tR^iNAM naShTadugdhAM nirindriyAm .. 5..\\
jarogramupayoktArthA.n jIrNAM kUpamivAjalam .
dattvA tamaH pravishati dvija.n kleshena yojayet .. 6..\\
duShTA ruShTA vyAdhitA durbalA vA
na dAtavyA yAshcha mUlairadattaiH .
klaishairvipra.n yo.aphalaiH sa.nyunakti
tasyAvIryAshchAphalAshchaiva lokAH .. 7..\\
balAnvitAH shIlavayopapannAH
sarvAH prasha.nsanti sugandhavatyaH .
yathA hi ga~NgA saritA.n variShThA
tathArjunInA.n kapilA variShThA .. 8..\\
y
kasmAtsamAne bahulA pradAne
sadbhiH prashasta.n kapilA pradAnam .
visheShamichchhAmi mahAnubhAva
shrotu.n samartho hi bhavAnpravaktum .. 9..\\
bh
vR^iddhAnAM bruvatA.n tAta shrutaM me yatprabhAShase .
vakShyAmi tadasheSheNa rohiNyo nirmitA yathA .. 10..\\
prajAH sR^ijeti vyAdiShTaH pUrva.n dakShaH svayambhuvA .
asR^ijadvR^ittimevAgre prajAnA.n hitakAmyayA .. 11..\\
yathA hyamR^itamAshritya vartayanti divaukasaH .
tathA vR^itti.n samAshritya vartayanti prajA vibho .. 12..\\
acharebhyashcha bhUtebhyashcharAH shreShThAstato narAH .
brAhmaNAshcha tataH shreShThAsteShu yaGYAH pratiShThitAH .. 13..\\
yaGYairApyAyate somaH sa cha goShu pratiShThitaH .
sarve devAH pramodante pUrvavR^ittAstataH prajAH .. 14..\\
etAnyeva tu bhUtAni prAkroshanvR^itti kA~NkShayA .
vR^ittida.n chAnvapadyanta tR^iShitAH pitR^imAtR^ivat .. 15..\\
itIdaM manasA gatvA prajA sargArthamAtmanaH .
prajApatirbalAdhAnamamR^itaM prApibattadA .. 16..\\
sa gatastasya tR^ipti.n tu gandha.n surabhimudgiran .
dadarshodgAra sa.nvR^ittA.n surabhiM mukhajAM sutAm .. 17..\\
sAsR^ijatsaurabheyIstu surabhirlokamAtaraH .
suvarNavarNAH kapilAH prajAnA.n vR^itti dhenavaH .. 18..\\
tAsAmamR^itavarNAnA.n kSharantInA.n samantataH .
babhUvAmR^itajaH phenaH sravantInAmivormijaH .. 19..\\
sa vatsa mukhavibhraShTo bhavasya bhuvi tiShThataH .
shirasyavApa tatkruddhaH sa tadodaikShata prabhuH .
lalATaprabhavenAkShNA rohiNIH pradahanniva .. 20..\\
tattejastu tato raudra.n kapilA gA vishAM pate .
nAnAvarNatvamanayanmeghAniva divAkaraH .. 21..\\
yAstu tasmAdapakramya somamevAbhisaMshritAH .
yathotpannAH svavarNasthAstA nItA nAnyavarNatAm .. 22..\\
atha kruddhaM mahAdevaM prajApatirabhAShata .
amR^itenAvasiktastvaM nochchhiShTa.n vidyate gavAm .. 23..\\
yathA hyamR^itamAdAya somo viShyandate punaH .
tathA kShIra.n kSharantyetA rohiNyo.amR^itasambhavAH .. 24..\\
na duShyatyanilo nAgnirna suvarNaM na chodadhiH .
nAmR^itenAmR^itaM pIta.n vatsa pItA na vatsalA .. 25..\\
imA.NllokAnbhariShyanti haviShA prasnavena cha .
AsAmaishvaryamashnIhi sarvAmR^ita maya.n shubham .. 26..\\
vR^iShabha.n cha dadau tasmai saha tAbhiH prajApatiH .
prasAdayAmAsa manastena rudrasya bhArata .. 27..\\
prItashchApi mahAdevashchakAra vR^iShabha.n tadA .
dhvaja.n cha vAhanaM chaiva tasmAtsa vR^iShabhadhvajaH .. 28..\\
tato devairmahAdevastadA pashupatiH kR^itaH .
IshvaraH sa gavAM madhye vR^iShA~Nka iti chochyate .. 29..\\
evamavyagravarNAnA.n kapilAnAM mahaujasAm .
pradAne prathamaH kalpaH sarvAsAmeva kIrtitaH .. 30..\\
lokajyeShThA lokavR^itti pravR^ittA
rudropetAH somaviShyanda bhUtAH .
saumyAH puNyAH kAmadAH prANadAsh cha
gA vai dattvA sarvakAmapradaH syAt .. 31..\\
ima.n gavAM prabhava vidhAnamuttamaM
paThansadA shuchirati ma~NgalapriyaH .
vimuchyate kalikaluSheNa mAnavaH
priya.n sutAnpashudhanamApnuyAttathA .. 32..\\
havya.n kavyaM tarpaNa.n shAnti karma
yAna.n vAso vR^iddhabAlasya puShTim .
etAnsarvAngopradAne guNAnvai
dAtA rAjannApnuyAdvai sadaiva .. 33..\\
v
pitAmahasyAtha nishamya vAkyaM
rAjA saha bhrAtR^ibhirAjamIDhaH .
sauvarNakA.nsyopaduhAstato gAH
pArtho dadau brAhmaNasattamebhyaH .. 34..\\
tathaiva tebhyo.abhidadau dvijebhyo
gavA.n sahasrANi shatAni chaiva .
yaGYAnsamuddishya cha dakShiNArthe
lokAnvijetuM paramA.n cha kIrtim .. 35..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 77}
bh
etasmineva kAle tu vasiShThamR^iShisattamam .
ikShvAkuvaMshajo rAjA saudAso dadatA.n varaH .. 1..\\
sarvalokachara.n siddhaM brahmakoshaM sanAtanam .
purohitamidaM praShTumabhivAdyopachakrame .. 2..\\
sau
trailokye bhagavanki.n svitpavitra.n kathyate.anagha .
yatkIrtayansadA martyaH prApnuyAtpuNyamuttamam .. 3..\\
bh
tasmai provAcha vachanaM praNatAya hita.n tadA .
gavAmupaniShadvidvAnnamaskR^itya gavA.n shuchiH .. 4..\\
gAvaH surabhigandhinyastathA guggulu gandhikAH .
gAvaH pratiShThA bhUtAnA.n gAvaH svastyayanaM mahat .. 5..\\
gAvo bhUtaM bhaviShyachcha gAvaH puShTiH sanAtanI .
gAvo lakShmyAstathA mUla.n goShu dattaM na nashyati .
anna.n hi satata.n gAvo devAnAM paramaM haviH .. 6..\\
svAhAkAravaShaTkArau goShu nityaM pratiShThitau .
gAvo yaGYasya hi phala.n goShu yaGYAH pratiShThitAH .. 7..\\
sAyaM pratashcha satata.n homakAle mahAmate .
gAvo dadati vai homyamR^iShibhyaH puruSharShabha .. 8..\\
kAni chidyAni durgANi duShkR^itAni kR^itAni cha .
taranti chaiva pApmAna.n dhenu.n ye dadati prabho .. 9..\\
ekA.n cha dashagurdadyAddasha dadyAchcha goshatI .
shata.n sahasragurdadyAtsarve tulyaphalA hi te .. 10..\\
anAhitAgniH shatagurayajvA cha sahasraguH .
samR^iddho yashcha kInAsho nArghyamarhanti te trayaH .. 11..\\
kapilA.n ye prayachchhanti sa vatsA.n kA.nsyadohanAm .
suvratA.n vastrasa.nvItAm ubhau lokau jayanti te .. 12..\\
yuvAnamindriyopeta.n shatena saha yUthapam .
gavendraM brAhmaNendrAya bhUri shR^i~Ngamala~NkR^itam .. 13..\\
vR^iShabha.n ye prayachchhanti shrotriyAya parantapa .
aishvarya.n te.abhijAyante jAyamAnAH punaH punaH .. 14..\\
nAkIrtayitvA gAH supyAnnAsmR^itya punarutpatet .
sAyamprAtarnamasyechcha gAstataH puShTimApnuyAt .. 15..\\
gavAM mUtra purIShasya nodvijeta kadA chana .
na chAsAM mA.nsamashnIyAdgavA.n vyuShTi.n tathAshnute .. 16..\\
gAshcha sa~NkIrtayennityaM nAvamanyeta gAstathA .
aniShTa.n svapnamAlakShya gAM naraH samprakIrtayet .. 17..\\
gomayena sadA snAyAdgokarIShe cha sa.nvishet .
shleShma mUtra purIShANi pratighAta.n cha varjayet .. 18..\\
sArdra charmaNi bhu~njIta nirIkShanvAruNI.n disham .
vAgyataH sarpiShA bhUmau gavA.n vyuShTi.n tathAshnute .. 19..\\
ghR^itena juhuyAdagni.n ghR^itena svasti vAchayet .
ghR^ita.n dadyAdghR^itaM prAshedgavA.n vyuShTiM tathAshnute .. 20..\\
gomatyA vidyayA dhenu.n tilAnAmabhimantrya yaH .
rasaratnamayI.n dadyAnna sa shochetkR^itAkR^ite .. 21..\\
gAvo mAmupatiShThantu hemashR^i~NgAH payo muchaH .
surabhyaH saurabheyAshcha saritaH sAgara.n yathA .. 22..\\
gAvaH pashyantu mAM nitya.n gAvaH pashyAmyahaM tadA .
gAvo.asmAka.n vaya.n tAsAM yato gAvastato vayam .. 23..\\
eva.n rAtrau divA chaiva sameShu viShameShu cha .
mahAbhayeShu cha naraH kIrtayanmuchyate bhayAt .. 24..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 78}
vasistha
shata.n varShasahasrANA.n tapastaptaM sudushcharam .
gobhiH pUrvavisR^iShTAbhirgachchhema shreShThatAm iti .. 1..\\
loke.asmindakShiNAnA.n cha sarvAsA.n vayamuttamAH .
bhavema na cha lipyema doSheNeti parantapa .. 2..\\
sa eva chetasA tena hato lipyeta sarvadA .
shakR^itA cha pavitrArtha.n kurvIrandeva mAnuShAH .. 3..\\
tathA sarvANi bhUtAni sthAvarANi charANi cha .
pradAtArashcha golokAngachchheyuriti mAnada .. 4..\\
tAbhyo vara.n dadau brahmA tapaso.ante svayamprabhuH .
evaM bhavatviti vibhurlokA.nstArayateti cha .. 5..\\
uttasthuH siddhikAmAstA bhUtabhavyasya mAtaraH .
tapaso.ante mahArAja gAvo lokaparAyaNAH .. 6..\\
tasmAdgAvo mahAbhAgAH pavitraM paramuchyate .
tathaiva sarvabhUtAnA.n gAvastiShThanti mUrdhani .. 7..\\
samAnavatsA.n kapilAM dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAM brahmaloke mahIyate .. 8..\\
rohiNI.n tulyavatsAM tu dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAM sUryaloke mahIyate .. 9..\\
samAnavatsA.n shabalA.n dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAM somaloke mahIyate .. 10..\\
samAnavastA.n shvetA.n tu dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAmindraloke mahIyate .. 11..\\
samAnavatsA.n kR^iShNAM tu dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAmagniloke mahIyate .. 12..\\
samAnavatsA.n dhUmrAM tu dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAM yAmya loke mahIyate .. 13..\\
apAM phenasavarNA.n tu sa vatsAM kA.nsyadohanAm .
pradAya vastrasa.nvItA.n vAruNaM lokamashnute .. 14..\\
vAtareNu savarNA.n tu sa vatsAM kA.nsyadohanAm .
pradAya vastrasa.nvItA.n vAyuloke mahIyate .. 15..\\
hiraNyavarNAM pi~NgAkShI.n sa vatsA.n kA.nsyadohanAm .
pradAya vastrasa.nvItA.n kaubera.n lokamashnute .. 16..\\
palAla dhUmravarNA.n tu sa vatsAM kA.nsyadohanAm .
pradAya vastrasa.nvItAM pitR^iloke mahIyate .. 17..\\
sa vatsAM pIvarI.n dattvA shitikaNThAmala~NkR^itAm .
vaishvadevamasambAdha.n sthAnaM shreShThaM prapadyate .. 18..\\
samAnavatsA.n gaurIM tu dhenuM dattvA payasvinIm .
suvratA.n vastrasa.nvItAM vasUnAM lokamashnute .. 19..\\
pANDukambala varNA.n tu sa vatsAM kA.nsyadohanAm .
pradAya vastrasa.nvItA.n sAdhAnAM lokamashnute .. 20..\\
vairATa pR^iShThamukShANa.n sarvaratnairala.n kR^itam .
pradAya marutA.n lokAnajarAnpratipadyate .. 21..\\
vatsopapannAM nIlA~NgA.n sarvaratnasamanvitAm .
gandharvApsarasA.n lokAndattvA prApnoti mAnavaH .. 22..\\
shitikaNThamanaDvAha.n sarvaratnairala~NkR^itam .
dattvA prajApaterlokAnvishokaH pratipadyate .. 23..\\
gopradAna rato yAti bhittvA jaladasa~ncayAn .
vimAnenArka varNena divi rAjanvirAjatA .. 24..\\
ta.n chAruveShAH sushroNyaH sahasra.n varayoShitaH .
ramayanti narashreShTha gopradAna rataM naram .. 25..\\
vINAnA.n vallakInA.n cha nUpurANAM cha shi~njitaiH .
hAsaishcha hariNAkShINAM prasuptaH pratibodhyate .. 26..\\
yAvanti lomAni bhavanti dhenvAs
tAvanti varShANi mahIyate saH .
svargAchchyutashchApi tato nR^iloke
kule samutpatsyati gominA.n saH .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 79}
v
ghR^itakShIrapradA gAvo ghR^itayonyo ghR^itodbhavAH .
ghR^itanadyo ghR^itAvartAstA me santu sadA gR^ihe .. 1..\\
ghR^itaM me hR^idaye nitya.n ghR^itaM nAbhyAM pratiShThitam .
ghR^ita.n sarvR^iShu gAtreShu ghR^itaM me manasi sthitam .. 2..\\
gAvo mamAgrato nitya.n gAvaH pR^iShThata eva cha .
gAvo me sarvatashchaiva gavAM madhye vasAmyaham .. 3..\\
ityAchamya japetsAyamprAtashcha puruShaH sadA .
yadahnA kurute pApa.n tasmAtsa parimuchyate .. 4..\\
prAsAdA yatra sauvarNA vasordhArA cha yatra sA .
gandharvApsaraso yatra tatra yAnti sahasradAH .. 5..\\
nava nIta pa~NkAH kShIrodA dadhi shaivalasa~NkulAH .
vahanti yatra nadyo vai yatra yAnti sahasradAH .. 6..\\
gavA.n shatasahasra.n tu yaH prayachchhedyathAvidhi .
parAmR^iddhimavApyAtha sa goloke mahIyate .. 7..\\
dasha chobhayataH pretya mAtApitroH pitAmahAn .
dadhAti sukR^itA.NllokAnpunAti cha kulaM naraH .. 8..\\
dhenvAH pramANena samapramANAM
dhenu.n tilAnAmapi cha pradAya .
pAnIya dAtA cha yamasya loke
na yAtanA.n kAM chidupaiti tatra .. 9..\\
pavitramagrya.n jagataH pratiShThA
divaukasAM mAtaro.athAprameyAH .
anvAlabheddakShiNato vrajechcha
dadyAchcha pAtre prasamIkShya kAlam .. 10..\\
dhenu.n sa vatsA.n kapilAM bhUri shR^i~NgAM
kA.nsyopadohA.n vasanottarIyAm .
pradAya tA.n gAhati durvigAhyAM
yAmyA.n sabhAM vItabhayo manuShyaH .. 11..\\
surUpA bahurUpAshcha vishvarUpAshcha mAtaraH .
gAvo mAmupatiShThantAmiti nityaM prakIrtayet .. 12..\\
nAtaH puNyatara.n dAnaM nAtaH puNyataraM phalam .
nAto vishiShTa.n lokeShu bhUtaM bhavitumarhati .. 13..\\
tvachA lomnAtha shR^i~Ngaishcha vAlaiH kShIreNa medasA .
yaGYa.n vahanti sambhUya kimastyabhyadhika.n tataH .. 14..\\
yayA sarvamida.n vyApta.n jagatsthAvaraja~Ngamam .
tA.n dhenu.n shirasA vande bhUtabhavyasya mAtaram .. 15..\\
guNavachana samuchchayaika desho
nR^ipava mayaiSha gavAM prakIrtitaste .
na hi paramiha dAnamasti gobhyo
bhavanti na chApi parAyaNa.n tathAnyat .. 16..\\
bh
paramidamiti bhUmipo vichintya
pravaramR^iShervachana.n tato mahAtmA .
vyasR^ijata niyatAtmavAndvijebhyo
subahu cha godhanamAptavAMshcha lokAn .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 80}
y
pavitrANAM pavitra.n yachchhreShThaM loke cha yadbhavet .
pAvanaM parama.n chaiva tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
gAvo mahArthAH puNyAshcha tArayanti cha mAnavAn .
dhArayanti prajAshchemAH payasA haviShA tathA .. 2..\\
na hi puNyatama.n kiM chidgobhyo bharatasattama .
etAH pavitrAH puNyAshcha triShu lokeShvanuttamAH .. 3..\\
devAnAmupariShTAchcha gAvaH prativasanti vai .
dattvA chaitA narapate yAnti svargaM manIShiNaH .. 4..\\
mAndhAtA yauvanAshvashcha yayAtirnahuShastathA .
gAvo dadantaH satata.n sahasrashatasaMmitAH .
gatAH paramaka.n sthAna.n devairapi sudurlabham .. 5..\\
api chAtra purAvR^itta.n kathayiShyAmi te.anagha .. 6..\\
R^iShINAmuttama.n dhImAnkR^iShNadvaipAyana.n shukaH .
abhivAdyAhnika.n kR^itvA shuchiH prayata mAnasaH .
pitaraM paripaprachchha dR^iShTalokaparAvaram .. 7..\\
ko yaGYaH sarvayaGYAnA.n variShTha upalakShyate .
ki.n cha kR^itvA para.n svargaM prApnuvanti manIShiNaH .. 8..\\
kena devAH pavitreNa svargamashnanti vA vibho .
ki.n cha yaGYTasya yaGYatvaM kva cha yaGYaH pratiShThitaH .. 9..\\
dAnAnAmuttama.n kiM cha kiM cha satramataH param .
pavitrANAM pavitra~nca yattadbrUhi mamAnagha .. 10..\\
etachchhrutvA tu vachana.n vyAsaH paramadharmavit .
putrAyAkathayatsarva.n tattvena bharatarShabha .. 11..\\
v
gAvaH pratiShThA bhUtAnA.n tathA gAvaH parAyaNam .
gAvaH puNyAH pavitrAshcha pAvana.n dharma eva cha .. 12..\\
pUrvamAsanna shR^i~NgA vai gAva ityanushushrumaH .
shR^i~NgArthe samupAsanta tAH kila prabhumavyayam .. 13..\\
tato brahmA tu gAH prAyamupaviShTAH samIkShya ha .
IpsitaM pradadau tAbhyo gobhya pratyekashaH prabhuH .. 14..\\
tAsa.n shR^i~NgANyajAyanta yasyA yAdR^i~N manogatam .
nAnAvarNAH shR^i~NgavantyastA vyarochanta putraka .. 15..\\
brahmaNA varadattAstA havyakavya pradAH shubhAH .
puNyAH pavitrAH subhagA divyasa.nsthAna lakShaNAH .
gAvastejo mahaddivya.n gavAM dAnaM prashasyate .. 16..\\
ye chaitAH samprayachchhanti sAdhavo vItamatsarAH .
te vai sukR^itinaH proktAH sarvadAnapradAsh cha te .
gavA.n lokaM yathA puNyamApnuvanti cha te.anagha .. 17..\\
yatra vR^ikShA madhu phalA divyapuShpaphalopagAH .
puShpANi cha sugandhIni divyAni dvijasattama .. 18..\\
sarvA maNimayI bhUmiH sUkShmakA~nchanavAlukA .
sarvatra sukhasa.nsparshA niShpa~NkA nIrajA shubhA .. 19..\\
raktotpalavanaishchaiva maNidaNDairhiraNmayaiH .
taruNAdityasa~NkAshairbhAnti tatra jalAshayAH .. 20..\\
mahArhAmaNi patraishcha kA~nchanaprabha kesaraiH .
nIlotpalavimishraishcha sarobhirbahu pa~NkajaiH .. 21..\\
karavIra vanaiH phullaiH sahasrAvarta sa.nvR^itaiH .
santAnakavanaiH phullairvR^ikShaishcha samala~NkR^itAH .. 22..\\
nirmalAbhishcha muktAbhirmaNibhishcha mahAdhanaiH .
uddhUta pulinAstatra jAtarUpaishcha nimnagAH .. 23..\\
sarvaratnamayairshchitrairavagADhA nagottamaiH .
jAtarUpamayaishchAnyairhutAshanasamaprabhaiH .. 24..\\
sauvarNagirayastatra maNiratnashilochchayAH .
sarvaratnamayairbhAnti shR^i~NgaishchArubhiruchchhritaiH .. 25..\\
nityapuShpaphalAstatra nagAH patrarathAkulAH .
divyagandharasaiH puShpaiH phalaishcha bharatarShabha .. 26..\\
ramante puNyakarmANastatra nitya.n yudhiShThira .
sarvakAmasamR^iddhArthA niHshokA gatamanyavaH .. 27..\\
vimAneShu vichitreShu ramaNIyeShu bhArata .
modante puNyakarmANo viharanto yashasvinaH .. 28..\\
upakrIDanti tAnrAja~nshubhAshchApsarasA.n gaNAH .
elA.NllokAnavApnoti gA.n dattvA vai yudhiShThira .. 29..\\
yAsAmadhipatiH pUShA mAruto balavAnbalI .
aishvarye varuNo rAjA tA mAM pAntu yugandharAH .. 30..\\
surUpA bahurUpAshcha vishvarUpAshcha mAtaraH .
prAjApatyA iti brahma~njapennitya.n yatavrataH .. 31..\\
gAstu shushrUShate yashcha samanveti cha sarvashaH .
tasmai tuShTAH prayachchhanti varAnapi sudurlabhAn .. 32..\\
na druhyenmanasA chApi goShu tA hi sukhapradAH .
archayeta sadA chaiva namaH kAraishcha pUjayet .
dAntaH prItamanA nitya.n gavA.n vyuShTiM tathAshnute .. 33..\\
yena devAH pavitreNa bhu~njate lokamuttamam .
yatpavitraM pavitrANA.n tadghR^ita.n shirasA vahet .. 34..\\
ghR^itena juhuyAdagni.n ghR^itena svasti vAchayet .
ghR^itaM prAshedghR^ita.n dadyAdgavA.n vyuShTiM tathAshnute .. 35..\\
tryahamuShNaM pibenmUtra.n tryahamuShNaM pibetpayaH .
gavAmuShNaM payaH pItvA tyahamuShNa.n ghR^itaM pibet .
tryahamuShNa.n ghR^itaM pItvA vAyubhakSho bhavettryaham .. 36..\\
nirhR^itaishcha yavairgobhirmAsaM prasR^ita yAvakaH .
brahmahatyA samaM pApa.n sarvametena shudhyati .. 37..\\
parAbhavArtha.n daityAnAM devaiH shauchamidaM kR^itam .
devatvamapi cha prAptAH sa.nsiddhAshcha mahAbalAH .. 38..\\
gAvaH pavitrAH puNyAshcha pAvanaM paramaM mahat .
tAshcha dattvA dvijAtibhyo naraH svargamupAshnute .. 39..\\
gavAM madhye shuchirbhUtvA gomatIM manasA japet .
pUtAbhiradbhirAchamya shuchirbhavati nirmalaH .. 40..\\
agnimadhye gavAM madhye brAhmaNAnA.n cha sa.nsadi .
vidyA veda vratasnAtA brAhmaNAH puNyakarmiNaH .. 41..\\
adhyApayera~nshiShyAnvai gomatI.n yaGYasaMmitAm .
trirAtropoShitaH shrutvA gomatI.n labhate varam .. 42..\\
putra kAmashcha labhate putra.n dhanamathApi cha .
patikAmA cha bhartAra.n sarvakAmAMshcha mAnavaH .
gAvastuShTAH prayachchhanti sevitA vai na saMshayaH .. 43..\\
evametA mahAbhAgA yaGYiyAH sarvakAmadAH .
rohiNya iti jAnIhi naitAbhyo vidyate param .. 44..\\
ityuktaH sa mahAtejAH shukaH pitrA mahAtmanA .
pUjayAmAsa gA nitya.n tasyAttvamapi pUjaya .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 81}
y
mayA gavAM purISha.n vai shriyA juShTamiti shrutam .
etadichchhAmyaha.n shrotuM saMshayo.atra hi me mahAn .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
gobhirnR^ipeha sa.nvAda.n shriyA bharatasattama .. 2..\\
shrIH kR^itveha vapuH kAnta.n gomadhyaM pravivesha ha .
gAvo.atha vismitAstasyA dR^iShTvA rUpasya sampadam .. 3..\\
gaavah
kAsi devi kuto vA tva.n rUpeNApratimA bhuvi .
vismitAH sma mahAbhAge tava rUpasya sampadA .. 4..\\
ichchhAmastvA.n vayaM GYAtu.n kA tvaM kva cha gamiShyasi .
tattvena cha suvarNAbhe sarvametadbravIhi naH .. 5..\\
zrii
lokakAntAsmi bhadra.n vaH shrIrnAmneha parishrutA .
mayA daityAH parityaktA vinaShTAH shAshvatIH samAH .. 6..\\
indro vivasvAnsomashcha viShNurApo.agnireva cha .
mayAbhipannA R^idhyante R^iShayo devatAstathA .. 7..\\
yAMshcha dviShAmyaha.n gAvaste vinashyanti sarvashaH .
dharmArthakAmahInAshcha te bhavantyasukhAnvitAH .. 8..\\
evaM prabhAvAM mA.n gAvo vijAnIta sukhapradAm .
ichchhAmi chApi yuShmAsu vastu.n sarvAsu nityadA .
AgatA prArthayAnAha.n shrIjuShTA bhavatAnaghAH .. 9..\\
gaavah
adhruvA.n cha~nchalAM cha tvA.n sAmAnyAM bahubhiH saha .
na tvAmichchhAmi bhadra.n te gamyatA.n yatra rochate .. 10..\\
vapuShmantyo vaya.n sarvAH kimasmAka.n tvayAdya vai .
yatreShTa.n gamyatAM tatra kR^itakAryA vayaM tvayA .. 11..\\
zrii
kimetadvaH kShama.n gAvo yanmAM nehAbhyanandatha .
na mA.n samprati gR^ihNItha kasmAdvai durlabhAM satIm .. 12..\\
satyashcha lokavAdo.aya.n loke charati suvratAH .
svayaM prApte paribhavo bhavatIti vinishchayaH .. 13..\\
mahadugra.n tapaH kR^itvA mAM niShevanti mAnavAH .
devadAnavagandharvAH pishAchoragarAkShasAH .. 14..\\
kShamametaddhi vo gAvaH pratigR^ihNIta mAm iha .
nAvamanyA hyaha.n saumyAstriloke sa charAchare .. 15..\\
gaavah
nAvamanyAmahe devi na tvAM paribhavAmahe .
adhruvA chalachittAsi tatastvA.n varjayAmahe .. 16..\\
bahunAtra kimuktena gamyatA.n yatra vA~nchhasi .
vapuShmatyo vaya.n sarvAH kimasmAka.n tvayAnagha .. 17..\\
zrii
avaGYAtA bhaviShyAmi sarvalokeShu mAnadAH .
pratyAkhyAnena yuShmAbhiH prasAdaH kriyatAm iti .. 18..\\
mahAbhAgA bhavatyo vai sharaNyAH sharaNAgatAm .
paritrAyantu mAM nityaM bhajamAnAmaninditAm .
mAnanA.n tvahamichchhAmi bhavatyaH satata.n shubhAH .. 19..\\
apyekA~Nke tu vo vastumichchhAmi cha sukutsite .
na vo.asti kutsita.n kiM chida~NgeShvAlakShyate.anaghAH .. 20..\\
puNyAH pavitrAH subhagA mamAdeshaM prayachchhata .
vaseya.n yatra chA~Nge.aha.n tanme vyAkhyAtumarhatha .. 21..\\
bh
evamuktAstu tA gAvaH shubhAH karuNavatsalAH .
saMmantrya sahitAH sarvAH shriyamUchurnarAdhipa .. 22..\\
avashyaM mAnanA kAryA tavAsmAbhiryashasvini .
shakR^inmUtre nivasa naH puNyametaddhi naH shubhe .. 23..\\
zrii
diShTyA prasAdo yuShmAbhiH kR^ito me.anugrahAtmakaH .
evaM bhavatu bhadra.n vaH pUjitAsmi sukhapradAH .. 24..\\
bh
eva.n kR^itvA tu samaya.n shrIrgobhiH saha bhArata .
pashyantInA.n tatastAsAM tatraivAntaradhIyata .. 25..\\
etadgoshakR^itaH putra mAhAtmya.n te.anuvarNitam .
mahAtmya.n cha gavAM bhUyaH shrUyatAM gadato mama .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 82}
bh
ye cha gAH samprayachchhanti hutashiShTAshinash cha ye .
teShA.n satrANi yaGYAshcha nityameva yudhiShThira .. 1..\\
R^ite dadhighR^iteneha na yaGYaH sampravartate .
tena yaGYasya yaGYatvamato mUla.n cha lakShyate .. 2..\\
dAnAnAmapi sarveShA.n gavAM dAnaM prashasyate .
gAvaH shreShThAH pavitrAshcha pAvana.n hyetaduttamam .. 3..\\
puShTyarthametAH seveta shAntyarthamapi chaiva ha .
payo dadhighR^ita.n yAsAM sarvapApapramochanam .. 4..\\
gAvastejaH paraM proktamiha loke paratra cha .
na gobhyaH parama.n kiM chitpavitraM puruSharShabha .. 5..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
pitAmahasya sa.nvAdamindrasya cha yudhiShThira .. 6..\\
parA bhUteShu daityeShu shakre tribhuvaneshvare .
prajAH samuditAH sarvAH satyadharmaparAyaNAH .. 7..\\
atharShayaH sa gandharvAH kiMnaroragarAkShasAH .
devAsurasuparNAshcha prajAnAM patayastathA .
paryupAsanta kauravya kadA chidvai pitAmaham .. 8..\\
nAradaH parvatashchaiva vishvAvasuhahAhuhU .
divyatAneShu gAyantaH paryupAsanta taM prabhum .. 9..\\
tatra divyAni puShpANi prAvahatpavanastathA .
AjahrurR^itavashchApi sugandhIni pR^ithakpR^ithak .. 10..\\
tasmindevasamAvAye sarvabhUtasamAgame .
divyavAditra sa~NghuShTe divyastrI chAraNAvR^ite .
indraH paprachchha deveshamabhivAdya praNamya cha .. 11..\\
devAnAM bhagavankasmAllokeshAnAM pitAmaha .
upariShTAdgavA.n loka etadichchhAmi veditum .. 12..\\
ki.n tapo brahmacharya.n vA gobhiH kR^itamiheshvara .
devAnAmupariShTAdyadvasantyarajasaH sukham .. 13..\\
tatra provAcha taM brahmA shakraM balanisUdanam .
avaGYAtAstvayA nitya.n gAvo balanisUdana .. 14..\\
tena tvamAsAM mAhAtmyaM na vettha shR^iNu tatprabho .
gavAM prabhAvaM paramaM mAhAtmya.n cha surarShabha .. 15..\\
yaGYA~Nga.n kathitA gAvo yaGYa eva cha vAsava .
etAbhishchApyR^ite yaGYo na pravartetkatha.n chana .. 16..\\
dhArayanti prajAshchaiva payasA haviShA tathA .
etAsA.n tanayAshchApi kR^iShiyogamupAsate .. 17..\\
janayanti cha dhAnyAni bIjAni vividhAni cha .
tato yaGYAH pravartante havya.n kavyaM cha sarvashaH .. 18..\\
payo dadhighR^ita.n chaiva puNyAshchaitAH surAdhipa .
vahanti vividhAnbhArAnkShutkR^iShNA paripIDitAH .. 19..\\
munIMshcha dhArayantIha prajAshchaivApi karmaNA .
vAsavAkUTa vAhinyaH karmaNA sukR^itena cha .
upariShTAttato.asmAka.n vasantyetAH sadaiva hi .. 20..\\
etatte kAraNa.n shakra nivAsakR^itamadya vai .
gavA.n devopariShTAddhi samAkhyAta.n shatakrato .. 21..\\
etA hi varadattAshcha varadAshchaiva vAsava .
saurabhyaH puNyakarmiNyaH pAvanAH shubhalakShaNAH .. 22..\\
yadartha.n gA gatAshchaiva saurabhyaH surasattama .
tachcha me shR^iNu kArtsnyena vadato balasUdana .. 23..\\
purA devayuge tAta daityendreShu mahAtmasu .
trI.NllokAnanushAsatsu viShNau garbhatvamAgate .. 24..\\
adityAstapyamAnAyAstapo ghora.n sushushcharam .
putrArthamamara shreShTha pAdenaikena nityadA .. 25..\\
tA.n tu dR^iShTvA mahAdevIM tapyamAnAM mahattapaH .
dakShasya duhitA devI surabhirnAma nAmataH .. 26..\\
atapyata tapo ghora.n hR^iShTA dharmaparAyaNA .
kailAsashikhare ramye devagandharvasevite .. 27..\\
vyatiShThadekapAdena parama.n yogamAsthitA .
dashavarShasahasrANi dashavarShashatAni cha .. 28..\\
santaptAstapasA tasyA devAH sarShimahoragAH .
tatra gatvA mayA sArdhaM paryupAsanta tA.n shubhAm .. 29..\\
athAhamabruva.n tatra devIM tAM tapasAnvitAm .
kimartha.n tapyate devi tapo ghoramanindite .. 30..\\
prItaste.ahaM mahAbhAge tapasAnena shobhane .
varayasva vara.n devi dAtAsmIti purandara .. 31..\\
surabhii
vareNa bhagavanmahya.n kR^ita.n lokapitAmaha .
eSha eva varo me.adya yatprIto.asi mamAnagha .. 32..\\
br
tAmevaM bruvatI.n devI.n surabhIM tridasheshvara .
pratyavruva.n yaddevaindra tannibodha shachIpate .. 33..\\
alobha kAmyayA devi tapasA cha shubhena te .
prasanno.aha.n vara.n tasmAdamaratvaM dadAni te .. 34..\\
trayANAmapi lokAnAmupariShTAnnivatsyasi .
matprasAdAchcha vikhyAto golokaH sa bhaviShyati .. 35..\\
mAnuSheShu cha kurvANAH prajAH karmasutAstava .
nivatsyanti mahAbhAge sarvA duhitarash cha te .. 36..\\
manasA chintitA bhogAstvayA vai divyamAnuShAH .
yachcha svargasukha.n devi tatte sampatsyate shubhe .. 37..\\
tasyA lokAH sahasrAkSha sarvakAmasamanvitAH .
na tatra kramate mR^ityurna jarA na cha pAvakaH .
na dainyaM nAshubha.n kiM chidvidyate tatra vAsava .. 38..\\
tatra divyAnyaraNyAni divyAni bhavanAni cha .
vimAnAni cha yuktAni kAmagAni cha vAsava .. 39..\\
vrataishcha vividhaiH puNyaistathA tIrthAnusevanAt .
tapasA mahatA chaiva sukR^itena cha karmaNA .
shakyaH samAsAdayitu.n golokaH puShkarekShaNa .. 40..\\
etatte sarvamAkhyAtaM mayA shakrAnupR^ichchhate .
na te paribhavaH kAryo gavAmarinisUdana .. 41..\\
bh
etachchhrutvA sahasrAkShaH pUjayAmAsa nityadA .
gAshchakre bahumAna.n cha tAsu nitya.n yudhiShThira .. 42..\\
etatte sarvamAkhyAtaM pAvana.n cha mahAdyute .
pavitraM parama.n chApi gavAM mAhAtmyamuttamam .
kIrtitaM puruShavyAghra sarvapApavinAshanam .. 43..\\
ya ida.n kathayennityaM brAhmaNebhyaH samAhitaH .
havyakavyeShu yaGYeShu pitR^ikAryeShu chaiva ha .
sArvakAmikamakShayyaM pitR^I.nstasyopatiShThati .. 44..\\
goShu bhaktashcha labhate yadyadichchhati mAnavaH .
striyo.api bhaktA yA goShu tAshcha kAmAnavApnuyuH .. 45..\\
putrArthI labhate putra.n kanyA patimavApnuyAt .
dhanArthI labhate vitta.n dharmArthI dharmamApnuyAt .. 46..\\
vidyArthI prApnuyAdvidyA.n sukhArthI prApnuyAtsukham .
na ki.n chiddurlabhaM chaiva gavAM bhaktasya bhArata .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 83}
y
uktaM pitAmaheneda.n gavAM dAnamanuttamam .
visheSheNa narendrANAmiti dharmamavekShatAm .. 1..\\
rAjya.n hi satata.n duHkhamAshramAshcha sudurvidAH .
parivAreNa vai duHkha.n durdharaM chAkR^itAtmabhiH .
bhUyiShTha.n cha narendrANA.n vidyate na shubhA gatiH .. 2..\\
pUyante te.atra niyataM prayachchhanto vasundharAm .
pUrva.n cha kathitA dharmAstvayA me kurunandana .. 3..\\
evameva gavAmuktaM pradAna.n te nR^igeNNa ha .
R^iShiNA nAchiketena pUrvameva nidarshitam .. 4..\\
vedopaniShade chaiva sarvakarmasu dakShiNA .
sarvakratuShu choddiShTaM bhUmirgAvo.atha kA~nchanam .. 5..\\
tatra shrutistu paramA suvarNa.n dakShiNeti vai .
etadichchhAmyaha.n shrotuM pitAmaha yathAtatham .. 6..\\
ki.n suvarNa.n kathaM jAtaM kasminkAle kimAtmakam .
ki.n dAnaM kiM phalaM chaiva kasmAchcha paramuchyate .. 7..\\
kasmAddAna.n suvarNasya pUjayanti manIShiNaH .
kasmAchcha dakShiNArtha.n tadyaGYakarmasu shasyate .. 8..\\
kasmAchcha pAvana.n shreShThaM bhUmergobhyashcha kA~nchanam .
parama.n dakShiNArthe cha tadbravIhi pitAmaha .. 9..\\
bh
shR^iNu rAjannavahito bahu kAraNavistaram .
jAtarUpasamutpattimanubhUta.n cha yanmayA .. 10..\\
pitA mama mahAtejAH shantanurnidhana.n gataH .
tasya ditsuraha.n shrAddha.n ga~NgA dvAramupAgamam .. 11..\\
tatrAgamya pituH putra shrAdha karma samArabham .
mAtA me jAhnavI chaiva sAhAyyamakarottadA .. 12..\\
tato.agratastapaHsiddhAnupaveshya bahUnR^iShIn .
toyapradAnAtprabhR^iti kAryANyahamathArabham .. 13..\\
tatsamApya yathoddiShTaM pUrvakarma samAhitaH .
dAtuM nirvapaNa.n samyagyathAvadahamArabham .. 14..\\
tatasta.n darbhavinyAsaM bhittvA suruchirA~NgadaH .
pralambAbharaNo bAhurudatiShThadvishAM pate .. 15..\\
tamutthitamaha.n dR^iShTvA para.n vismayamAgamam .
pratigrahItA sAkShAnme piteti bharatarShabha .. 16..\\
tato me punarevAsItsa~nj~nA sa~ncintya shAstrataH .
nAya.n vedeShu vihito vidhirhasta iti prabho .
piNDo deyo nareNeha tato matirabhUnmama .. 17..\\
sAkShAnneha manuShyasya pitaro.antarhitAH kva chit .
gR^ihNanti vihita.n tvevaM piNDo deyaH kusheShvapi .. 18..\\
tato.aha.n tadanAdR^itya piturhastanidarshanam .
shAstrapramANAtsUkShma.n tu vidhiM pArthiva sa.nsmaran .. 19..\\
tato darbheShu tatsarvamadadaM bharatarShabha .
shAstramArgAnusAreNa tadviddhi manujarShabha .. 20..\\
tataH so.antarhito bAhuH puturmama narAdhipa .
tato mA.n darshayAmAsuH svapnAnte pitarastadA .. 21..\\
prIyamANAstu mAmUchuH prItAH sma bharatarShabha .
viGYAnena tavAnena yanna muhyasi dharmataH .. 22..\\
tvayA hi kurvatA shAstraM pramANamiha pArthiva .
AtmA dharmaH shruta.n vedAH pitarashcha maharShibhiH .. 23..\\
sAkShAtpitAmaho brahmA guravo.atha prajApatiH .
pramANamupanItA vai sthitishcha na vichAlitA .. 24..\\
tadida.n samyagArabdha.n tvayAdya bharatarShabha .
ki.n tu bhUmergavAM chArthe suvarNaM dIyatAm iti .. 25..\\
eva.n vaya.n cha dharmashcha sarve chAsmatpitAmahAH .
pAvitA vai bhaviShyanti pAvanaM parama.n hi tat .. 26..\\
dasha pUrvAndasha parA.nstathA santArayanti te .
suvarNa.n ye prayachchhanti evaM me pitaro.abruvan .. 27..\\
tato.aha.n vismito rAjanpratibuddho vishAM pate .
suvarNadAne.akaravaM matiM bharatasattama .. 28..\\
itihAsamima.n chApi shR^iNu rAjanpurAtanam .
jAmadagnyaM prati vibho dhAnyamAyuShyameva cha .. 29..\\
jAmadagnyena rAmeNa tIvraroShAnvitena vai .
triH saptakR^itvaH pR^ithivI kR^itA niH kShatriyA purA .. 30..\\
tato jitvA mahI.n kR^itsnA.n rAmo rAjIvalochanaH .
AjahAra kratu.n vIro brahmakShatreNa pUjitam .. 31..\\
vAjimedhaM mahArAja sarvakAmasamanvitam .
pAvana.n sarvabhUtAnA.n tejo dyutivivardhanam .. 32..\\
vipApmApi sa tejasvI tena kratuphalena vai .
naivAtmano.atha laghutA.n jAmadagnyo.abhyagachchhata .. 33..\\
sa tu kratuvareNeShTvA mahAtmA dakShiNAvatA .
paprachchhAgama sampannAnR^iShIndevAMshcha bhArgavaH .. 34..\\
pAvana.n yatparaM nR^INAmugre karmaNi vartatAm .
taduchyatAM mahAbhAgA iti jAtaghR^iNo.abravIt .
ityuktA veda shAstraGYAste tamUchurmaharShayaH .. 35..\\
vasistha
devatAste prayachchhanti suvarNa.n ye dadatyuta .
agnirhi devatAH sarvAH suvarNa.n cha tadAtmakam .. 36..\\
tasmAtsuvarNa.n dadatA dattAH sarvAshcha devatAH .
bhavanti puruShavyAghra na hyataH parama.n viduH .. 37..\\
bhUya eva cha mAhAtmya.n suvarNasya nibodha me .
gadato mama viprarShe sarvashastrabhR^itA.n vara .. 38..\\
mayA shrutamidaM pUrvaM purANe bhR^igunandana .
prajApateH kathayato manoH svAyambhuvasya vai .. 39..\\
shUlapANerbhagavato rudrasya cha mahAtmanaH .
girau himavati shreShThe tadA bhR^igukulodvaha .. 40..\\
devyA vivAhe nirvR^itte rudrANyA bhR^igunandana .
samAgame bhagavato devyA saha mahAtmanaH .
tataH sarve samudvignA bhagavantamupAgaman .. 41..\\
te mahAdevamAsIna.n devIM cha varadAmumAm .
prasAdya shirasA sarve rudramUchurbhR^igUdvaha .. 42..\\
aya.n samAgamo devadevyAH saha tavAnagha .
tapasvinastapasvinyA tejasvinyAti tejasaH .
amoghatejAstva.n devadevI cheyamumA tathA .. 43..\\
apatya.n yuvayordeva balavadbhavitA prabho .
tannUna.n triShu lokeShu na kiM chichchheShayiShyati .. 44..\\
tadebhyaH praNatebhyastva.n devebhyaH pR^ithulochana .
varaM prayachchha lokesha trailokyahitakAmyayA .
apatyArthaM nigR^ihNIShva tejo jvalitamuttamam .. 45..\\
iti teShA.n kathayatAM bhagavAngovR^iShadhvajaH .
evamastviti devA.nstAnviprarShe pratyabhAShata .. 46..\\
ityuktvA chordhvamanayattadreto vR^iShavAhanaH .
UrdhvaretAH samabhavattataH prabhR^iti chApi saH .. 47..\\
rudrANI tu tataH kruddhA prajochchhede tathA kR^ite .
devAnathAbravIttatra strIbhAvAtparuSha.n vachaH .. 48..\\
yasmAdapatyakAmo vai bhartA me vinivartitaH .
tasmAtsarve surA yUyamanapatyA bhaviShyatha .. 49..\\
prajochchhedo mama kR^ito yasmAdyuShmAbhiradya vai .
tasmAtprajA vaH khagamAH sarveShAM na bhaviShyati .. 50..\\
pAvakastu na tatrAsIchchhApakAle bhR^igUdvaha .
devA devyAstathA shApAdanapatyAstadAbhavan .. 51..\\
rudrastu tejo.apratima.n dhArayAmAsa tattadA .
praskanna.n tu tatastasmAtkiM chittatrApatadbhuvi .. 52..\\
tatpapAta tadA chAgnau vavR^idhe chAdbhutopamam .
tejastejasi sampR^iktamekayonitvamAgatam .. 53..\\
etasminneva kAle tu devAH shakrapurogamAH .
asurastArako nAma tena santApitA bhR^isham .. 54..\\
AdityA vasavo rudrA maruto.athAshvinAvapi .
sAdhyAshcha sarve santrastA daiteyasya parAkramAt .. 55..\\
sthAnAni devatAnA.n hi vimAnani purANi cha .
R^iShINAmAshramAshchaiva babhUvurasurairhR^itAH .. 56..\\
te dInamanasaH sarve devAshcha R^iShayash cha ha .
prajagmuH sharaNa.n devaM brahmANamajaraM prabhum .. 57..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 84}
devaah
asurastArako nAma tvayA dattavaraH prabho .
surAnR^iShIMshcha klishnAti vadhastasya vidhIyatAm .. 1..\\
tasmAdbhaya.n samutpannamasmAkaM vai pitAmaha .
paritrAyasva no deva na hyanyA gatirasti naH .. 2..\\
br
samo.aha.n sarvabhUtAnAmadharmaM neha rochaye .
hanyatA.n tArakaH kShipra.n surarShigaNabAdhakaH .. 3..\\
vedA dharmA cha notsAda.n gachchheyuH surasattamAH .
vihitaM pUrvamevAtra mayA vai vyetu vo jvaraH .. 4..\\
devaah
varadAnAdbhagavato daiteyo balagarvitaH .
devairna shakyate hantu.n sa kathaM prashamaM vrajet .. 5..\\
sa hi naiva sma devAnAM nAsurANAM na rakShasAm .
vadhyaH syAmiti jagrAha vara.n tvattaH pitAmaha .. 6..\\
devAshcha shaptA rudrANyA prajochchhede purA kR^ite .
na bhaviShyati vo.apatyamiti sarvajagatpate .. 7..\\
br
hutAshano na tatrAsIchchhApakAle surottamAH .
sa utpAdayitApatya.n vadhArtha.n tridashadviShAm .. 8..\\
tadvai sarvAnatikramya devadAnavarAkShasAn .
mAnuShAnatha gandharvAnnAgAnatha cha pakShiNaH .. 9..\\
astreNAmogha pAtena shaktyA ta.n ghAtayiShyati .
yato vo bhayamutpanna.n ye chAnye surashatravaH .. 10..\\
sanAtano hi sa~NkalpaH kAma ityabhidhIyate .
rudrasya tejaH praskannamagnau nipatita.n cha tat .. 11..\\
tattejo.agnirmahadbhUta.n dvitIyamiva pAvakam .
vadhArtha.n devashatrUNAM ga~NgAyAM janayiShyati .. 12..\\
sa tu nAvApa ta.n shApaM naShTaH sa hutabhuktadA .
tasmAdvo bhayahR^iddevAH samutpatsyati pAvakiH .. 13..\\
anviShyatA.n vai jvalanastathA chAdya niyujyatAm .
tArakasya vadhopAyaH kathito vai mayAnaghAH .. 14..\\
na hi tejasvinA.n shApAstejaHsu prabhavanti vai .
balAnyatibalaM prApya na balAni bhavanti vai .. 15..\\
hanyAdavadhyAnvaradAnapi chaiva tapasvinaH .
sa~NkalpAbhiruchiH kAmaH sanAtana tamo.analaH .. 16..\\
jagatpatiranirdeshyaH sarvagaH sarvabhAvanaH .
hR^ichchhayaH sarvabhUtAnA.n jyeShTho rudrAdapi prabhuH .. 17..\\
anviShyatA.n sa tu kShipra.n tejorAshirhutAshanaH .
sa vo manogata.n kAmaM devaH sampAdayiShyati .. 18..\\
etadvAkyamupashrutya tato devA mahAtmanaH .
jagmuH sa.nsiddha sa~NkalpAH paryeShanto vibhAvasum .. 19..\\
tatastrailokyamR^iShayo vyachinvanta suraiH saha .
kA~NkShanto darshana.n vahneH sarve tadgatamAnasAH .. 20..\\
pareNa tapasA yuktAH shrImanto lokavishrutAH .
lokAnanvacharansiddhAH sarva eva bhR^igUdvaha .
naShTamAtmani sa.nlInaM nAdhijagmurhutAshanam .. 21..\\
tataH sa~njAtasantrAsAnagnerdarshanalAlasAn .
jale charaH klAntamanAstejasAgneH pradIpitaH .
uvAcha devAnmaNDUko rasAtalatalotthitaH .. 22..\\
rasAtalatale devA vasatyagniriti prabho .
santApadiha samprAptaH pAvakaprabhavAdaham .. 23..\\
sa sa.nsupto jale devA bhagavAnhavyavAhanaH .
apaH sa.nsR^ijya tejobhistena santApitA vayam .. 24..\\
tasya darshanamiShTa.n vo yadi devA vibhAvasoH .
tatrainamabhigachchhadhva.n kArya.n vo yadi vahninA .. 25..\\
gamyatA.n sAdhayiShyAmo vayaM hyagnibhayAtsurAH .
etAvaduktvA maNDUkastvarito jalamAvishat .. 26..\\
hutAshanastu bubudhe maNDUkasyAtha paishunam .
shashApa sa tamAsAdya na rasAnvetsyasIti vai .. 27..\\
ta.n sa sa.nyujya shApena maNDUkaM pAvako yayau .
anyatra vAsAya vibhurna cha devAnadarshayat .. 28..\\
devAstvanugraha.n chakrurmaNDUkAnAM bhR^igUdvaha .
yattachchhR^iNu mahAbAho gadato mama sarvashaH .. 29..\\
devaah
agi shApAdajihvApi rasaGYAnabahiShkR^itAH .
sarasvatIM bahuvidhA.n yUyamuchchArayiShyatha .. 30..\\
bilavAsa gatAMshchaiva nirAdAnAnachetasaH .
gatAsUnapi vaH shuShkAnbhUmiH sandhArayiShyati .
tamo gatAyAmapi cha nishAyA.n vichariShyatha .. 31..\\
ityuktvA tA.nstato devAH punareva mahImimAm .
parIyurjvalanasyArthe na chAvindanhutAshanam .. 32..\\
atha tAndviradaH kashchitsurendra dviradopamaH .
ashvatthastho.agirityevaM prAha devAnbhR^igUdvaha .. 33..\\
shashApa jvalanaH sarvAndviradAnkrodhamUrchhitaH .
pratIpA bhavatA.n jihvA bhavitrIti bhR^igUdvaha .. 34..\\
ityuktvA niHsR^ito.ashvatthAdagnirvAraNasUchitaH .
pravivesha shamI garbhamatha vahniH suShupsayA .. 35..\\
anugraha.n tu nAgAnA.n yaM chakruH shR^iNu taM prabho .
devA bhR^igukulashreShTha prItAH satyaparAkramAH .. 36..\\
devaah
pratIpayA jihvayApi sarvAhArAnkariShyatha .
vAcha.n chochchArayiShyadhvamuchchairavya~njitAkSharam .
ityuktvA punarevAgnimanusasrurdivaukasaH .. 37..\\
ashvatthAnniHsR^itashchAgniH shamI garbhagatastadA .
shukena khyApito vipra ta.n devAH samupAdravan .. 38..\\
shashApa shukamagnistu vAgvihIno bhaviShyasi .
jihvA.n chAvartayAmAsa tasyApi hutabhuktadA .. 39..\\
dR^iShTvA tu jvalana.n devAH shukamUchurdayAnvitAH .
bhavitA na tvamatyanta.n shakune naShTavAgiti .. 40..\\
AvR^ittajihvasya sato vAkya.n kAntaM bhaviShyati .
bAlasyeva pravR^iddhasya kalamavyaktamadbhutam .. 41..\\
ityuktvA ta.n shamI garbhe vahnimAlakShya devatAH .
tadevAyatana.n chakruH puNya.n sarvakriyAsvapi .. 42..\\
tataH prabhR^iti chApyagniH shamI garbheShu dR^ishyate .
utpAdane tathopAyamanujagmushcha mAnavAH .. 43..\\
Apo rasAtale yAstu sa.nsR^iShTAshchitrabhAnunA .
tAH parvata prasravaNairUShmAM mu~nchanti bhArgava .
pAvakenAdhishayatA santaptAstasya tejasA .. 44..\\
tato.agnirdevatA dR^iShTvA babhUva vyathitastadA .
kimAgamanamityeva.n tAnapR^ichchhata pAvakaH .. 45..\\
tamUchurvibudhAH sarve te chaiva paramarShayaH .
tvAM niyokShyAmahe kArye tadbhavAnkartumarhati .
kR^ite cha tasminbhavitA tavApi sumahAnguNaH .. 46..\\
agni
brUta yadbhavatA.n kArya.n sarvaM kartAsmi tatsurAH .
bhavatA.n hi niyojyo.ahaM mA vo.atrAstu vichAraNA .. 47..\\
devaah
asurastArako nAma brahmaNo varadarpitaH .
asmAnprabAdhate vIryAdvadhastasya vidhIyatAm .. 48..\\
imAndevagaNA.nstAta prajApatigaNA.nstathA .
R^iShIMshchApi mahAbhAgAnparitrAyasva pAvaka .. 49..\\
apatya.n tejasA yuktaM pravIraM janaya prabho .
yadbhayaM no.asurAttasmAnnAshayeddhavyavAhana .. 50..\\
shaptAnAM no mahAdevyA nAnyadasti parAyaNam .
anyatra bhavato vIrya.n tasmAttrAyasva nastataH .. 51..\\
ityuktaH sa tathetyuktvA bhagAvAnhavyakavya bhuk .
jagAmAtha durAdharSho ga~NgAM bhAgIrathIM prati .. 52..\\
tayA chApyabhavanmishro garbhashchAsyAbhavattadA .
vavR^idhe sa tadA garbhaH kakShe kR^iShNa gatiryathA .. 53..\\
tejasA tasya garbhasya ga~NgA vihvalachetanA .
santApamagamattIvra.n sA soDhuM na shashAka ha .. 54..\\
Ahite jvalanenAtha garbhe tejaHsamanvite .
ga~NgAyAmasuraH kashchidbhairavaM nAdamutsR^ijat .. 55..\\
abuddhApatitenAtha nAdena vipulena sA .
vitrastodbhrAnta nayanA ga~NgA viplutalochanA .
visa~nj~nA nAshakadgarbha.n sandhArayitumAtmanA .. 56..\\
sA tu tejaH parItA~NgI kampamAnA cha jAhnavI .
uvAcha vachana.n vipra tadA garbhabaloddhatA .
na te shaktAsmi bhagava.nstejaso.asya vidhAraNe .. 57..\\
vimUDhAsmi kR^itAnena tathAsvAsthya.n kR^itaM param .
vihvalA chAsmi bhagava.nstejo naShTa.n cha me.anagha .. 58..\\
dhAraNe nAsya shaktAha.n garbhasya tapatA.n vara .
utsrakShye.ahamima.n duHkhAnna tu kAmAtkathaM chana .. 59..\\
na chetaso.asti sa.nsparsho mama deva vibhAvaso .
Apadarthe hi sambandhaH susUkShmo.api mahAdyute .. 60..\\
yadatra guNasampannamitara.n vA hutAshana .
tvayyeva tadahaM manye dharmAdharmau cha kevalau .. 61..\\
tAmuvAcha tato vahnirdhAryatA.n dhAryatAm ayam .
garbho mattejasA yukto mahAguNaphalodayaH .. 62..\\
shaktA hyasi mahI.n kR^itsnA.n voDhuM dhArayituM tathA .
na hi te ki.n chidaprApyaM madreto dhAraNAdR^ite .. 63..\\
sA vahninA vAryamANA devaishchApi saridvarA .
samutsasarja ta.n garbhaM merau girivare tadA .. 64..\\
samarthA dhAraNe chApi rudra tejaH pradharShitA .
nAshakatta.n tadA garbha.n sandhArayitumojasA .. 65..\\
sA samutsR^ijya ta.n duHkhAddIptavaishvAnara prabham .
darshayAmAsa chAgnistA.n tadA ga~NgAM bhR^igUdvaha .
paprachchha saritA.n shreShThA.n kachchidgarbhaH sukhodayaH .. 66..\\
kIdR^igvarNo.api vA devi kIdR^igrUpashcha dR^ishyate .
tejasA kena vA yuktaH sarvametadbravIhi me .. 67..\\
gangaa
jAtarUpaH sa garbho vai tejasA tvamivAnala .
suvarNo vimalo dIptaH parvata.n chAvabhAsayat .. 68..\\
padmotpalavimishrANA.n hradAnAmiva shItalaH .
gandho.asya sa kadambAnA.n tulyo vai tapatA.n vara .. 69..\\
tejasA tasya garbhasya bhAskarasyeva rashmibhiH .
yaddravyaM parisa.nsR^iShTaM pR^ithivyAM parvateShu vA .
tatsarva.n kA~nchanI bhUta.n samantAtpratyadR^ishyata .. 70..\\
paryadhAvata shailAMshcha nadIH prasravaNAni cha .
vyadIpayattejasA cha trailokya.n sa charAcharam .. 71..\\
eva.nrUpaH sa bhagavAnputraste havyavAhana .
sUryavaishvAnara samaH kAntyA soma ivAparaH .
evamuktvA tu sA devI tatraivAntaradhIyata .. 72..\\
pAvakashchApi tejasvI kR^itvA kArya.n divaukasAm .
jagAmeShTa.n tato deshaM tadA bhArgavanandana .. 73..\\
etaiH karma guNairloke nAmAgneH parigIyate .
hiraNyaretA iti vai R^iShibhirvibudhaistathA .
pR^ithivI cha tadA devI khyAtA vasumatIti vai .. 74..\\
sa tu garbho mahAtejA gA~NgeyaH pAvakodbhavaH .
divya.n sharavaNaM prApya vavR^idhe.adbhutadarshanaH .. 75..\\
dadR^ishuH kR^ittikAsta.n tu bAlArkasadR^ishadyutim .
jAtasnehAshcha taM bAlaM pupuShuH stanya visravaiH .. 76..\\
tataH sa kArttikeyatvamavApa paramadyutiH .
skannatvAtskandatA.n chApi guhAvAsAdguho.abhavat .. 77..\\
eva.n suvarNamutpannamapatya.n jAtavedasaH .
tatra jAmbUnada.n shreShTha.n devAnAmapi bhUShaNam .. 78..\\
tataH prabhR^iti chApyetajjAtarUpamudAhR^itam .
yatsuvarNa.n sa bhagavAnagnirIshaH prajApatiH .. 79..\\
pavitrANAM pavitra.n hi kanaka.n dvijasattama .
agnI ShomAtmaka.n chaiva jAtarUpamudAhR^itam .. 80..\\
ratnAnAmuttama.n ratnaM bhUShaNAnA.n tathottamam .
pavitra.n cha pavitrANAM ma~NgalAnAM cha ma~Ngalam .. 81..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 85}
vasistha
api chedaM purA rAma shrutaM me brahma darshanam .
pitAmahasya yadvR^ittaM brahmaNaH paramAtmanaH .. 1..\\
devasya mahatastAta vAruNIM bibhratastanum .
aishvarye vAruNe rAma rudrasyeshasya vai prabho .. 2..\\
AjagmurmunayaH sarve devAshchAgnipurogamAH .
yaGYA~NgAni cha sarvANi vaShaTkArAshcha mUrtimAn .. 3..\\
mUrtimanti cha sAmAni yajUMShi cha sahasrashaH .
R^igvedashchAgamattatra padakramavibhUShitaH .. 4..\\
lakShaNAni svarAH stobhA nirukta.n svarabhaktayaH .
o~NkArashchAvasannetre nigrahapragrahau tathA .. 5..\\
vedAshcha sopaniShado vidyA sAvitryathApi cha .
bhUtaM bhavyaM bhaviShyachcha dadhAra bhagavA~nshivaH .
juhvachchAtmanyathAtmAna.n svayameva tadA prabho .. 6..\\
devapatnyashcha kanyAshcha devAnA.n chaiva mAtaraH .
AjagmuH sahitAstatra tadA bhR^igukulodvaha .. 7..\\
yaGYaM pashupateH prItA varuNasya mahAtmanaH .
svayambhuvastu tA dR^iShTvA retaH samapatadbhuvi .. 8..\\
tasya shukrasya niShpandAtpA.nsUnsa~NgR^ihya bhUmitaH .
prAsyatpUShA karAbhyA.n vai tasminneva hutAshane .. 9..\\
tatastasminsampravR^itte sattre jvalitapAvake .
brahmaNo juhvatastatra prAdurbhAvo babhUva ha .. 10..\\
skanna mAtra.n cha tachchhukra.n sruveNa pratigR^ihya saH .
AjyavanmantravachchApi so.ajuhodbhR^igunandana .. 11..\\
tataH sa~njanayAmAsa bhUtagrAma.n sa vIryavAn .
tatastu tejasastasmAjjaGYe lokeShu taijasam .. 12..\\
tamasastAmasA bhAvA vyApi sattva.n tathobhayam .
sa guNastejaso nitya.n tamasyAkAshameva cha .. 13..\\
sarvabhUteShvatha tathA sattva.n tejastathA tamaH .
shukre hute.agnau tasmi.nstu prAdurAsa.nstrayaH prabho .. 14..\\
puruShA vapuShA yuktA yuktAH prasavajairguNaiH .
bhR^igityeva bhR^iguH pUrvama~NgArebhyo.a~NgirAbhavat .. 15..\\
a~NgArasaMshrayAchchaiva kavirityaparo.abhavat .
saha jvAlAbhirutpanno bhR^igustasmAdbhR^iguH smR^itaH .. 16..\\
marIchibhyo marIchistu mArIchaH kashyapo hyabhUt .
a~NgArebhyo.a~NgirAstAta vAlakhilyAH shilochchayAt .
atraivAtreti cha vibho jAtamatri.n vadantyapi .. 17..\\
tathA bhasma vyapohebhyo brahmarShigaNasaMmitAH .
vaikhAnasAH samutpannAstapaH shrutaguNepsavaH .
ashruto.asya samutpannAvashvinau rUpasaMmatau .. 18..\\
sheShAH prajAnAM patayaH srotobhyastasya jaGYire .
R^iShayo lokakUpebhyaH svedAchchhando malAtmakam .. 19..\\
etasmAtkAraNAdAhuragni.n sarvAstu devatAH .
R^iShayaH shrutasaMmpannA veda prAmANya darshanAt .. 20..\\
yAni dArUNi te mAsA niryAsAH pakShasa~nj~nitAH .
ahorAtrA muhUrtAstu pitta.n jyotishcha vAruNam .. 21..\\
raudra.n lohitamityAhurlohitAtkanakaM smR^itam .
tanmaitramiti viGYeya.n dhUmAchcha vasavaH smR^itAH .. 22..\\
archiSho yAshcha te rudrAstathAdityA mahAprabhAH .
uddiShTAste tathA~NgArA ye dhiShNyeShu divi sthitAH .. 23..\\
Adi nAthashcha lokasya tatparaM brahma taddhruvam .
sarvakAmadamityAhustatra havyamudAvahat .. 24..\\
tato.abravInmahAdevo varuNaH paramAtmakaH .
mama satramida.n divyamahaM gR^ihapatistviha .. 25..\\
trINi pUrvANyapatyAni mama tAni na saMshayaH .
iti jAnIta khagamA mama yaGYaphala.n hi tat .. 26..\\
agni
mada~NgebhyaH prasUtAni madAshraya kR^itAni cha .
mamaiva tAnyapatyAni varuNo hyavashAtmakaH .. 27..\\
athAbravIllokagururbrahmA lokapitAmahaH .
mamaiva tAnyapatyAni mama shukra.n hutaM hi tat .. 28..\\
aha.n vaktA cha mantrasya hotA shukrasya chaiva ha .
yasya bIjaM phala.n tasya shukraM chetkAraNaM matam .. 29..\\
tato.abruvandevagaNAH pitAmahamupetya vai .
kR^itA~njalipuTAH sarve shirobhirabhivandya cha .. 30..\\
vaya.n cha bhagavansarve jagachcha sa charAcharam .
tavaiva prasavAH sarve tasmAdagnirvibhAvasuH .
varuNashcheshvaro devo labhatA.n kAmamIpShitam .. 31..\\
nisargAdvaruNashchApi brahmaNo yAdasAM patiH .
jagrAha vai bhR^iguM pUrvamapatya.n sUryavarchasam .. 32..\\
Ishvaro.a~Ngirasa.n chAgnerapatyArthe.abhyakalpayat .
pitAmahastvapatya.n vai kavi.n jagrAha tattvavit .. 33..\\
tadA sa vAruNaH khyAto bhR^iguH prasava karmakR^it .
Agneyastva~NgirAH shrImAnkavirbrAhmo mahAyashAH .
bhArgavA~Ngirasau loke lokasantAna lakShaNau .. 34..\\
ete vipra varAH sarve prajAnAM patayastrayaH .
sarva.n santAnameteShAmidamityupadhAraya .. 35..\\
bhR^igostu putrAstatrAsansapta tulyA bhR^igorguNaiH .
chyavano vajrashIrShashcha shuchiraurvastathaiva cha .. 36..\\
shukro vareNyashcha vibhuH savanash cheti sapta te .
bhArgavA vAruNAH sarve yeShA.n vaMshe bhavAnapi .. 37..\\
aShTau chA~NgirasaH putrA vAruNAste.apyudAhR^itAH .
bR^ihaspatirutathyashcha vayasyaH shAntireva cha .. 38..\\
ghoro virUpaH sa.nvartaH sudhanvA chAShTamaH smR^itaH .
etAShTAvagnijAH sarve GYAnaniShThA nirAmayAH .. 39..\\
brAhmaNasya kaveH putrA vAruNAste.apyudAhR^itAH .
aShTau prasavajairyuktA guNairbrahma vidaH shubhAH .. 40..\\
kaviH kAvyashcha viShNushcha buddhimAnushanAstathA .
bhR^igushcha virajAshchaiva kAshI chogrash cha dharmavit .. 41..\\
aShTau kavi sutA hyete sarvamebhirjagattatam .
prajApataya ete hi prajAnA.n yairimAH prajAH .. 42..\\
evama~Ngirasashchaiva kaveshcha prasavAnvayaiH .
bhR^igoshcha bhR^igushArdUla vaMshajaiH satata.n jagat .. 43..\\
varuNashchAdito vipra jagrAha prabhurIshvaraH .
kavi.n tAta bhR^iguM chaiva tasmAttau vAruNau smR^itau .. 44..\\
jagrAhA~Ngirasa.n devaH shikhI tasmAddhutAshanaH .
tasmAda~Ngiraso GYeyAH sarva eva tadanvayAH .. 45..\\
brahmA pitAmahaH pUrva.n devatAbhiH prasAditaH .
ime naH santariShyanti prajAbhirjagadIshvarAH .. 46..\\
sarve prajAnAM patayaH sarve chAti tapasvinaH .
tvatprasAdAdima.n loka.n tArayiShyanti shAshvatam .. 47..\\
tathaiva vaMshakartArastava tejo vivardhanAH .
bhaveyurvedaviduShaH sarve vAkpatayastathA .. 48..\\
deva pakShadharAH saumyAH prAjApatyA maharShayaH .
Apnuvanti tapashchaiva brahmacharyaM para.n tathA .. 49..\\
sarve hi vayamete cha tavaiva prasavaH prabho .
devAnAM brAhmaNAnA.n cha tva.n hi kartA pitAmaha .. 50..\\
marIchimAditaH kR^itvA sarve chaivAtha bhArgavAH .
apatyAnIti samprekShya kShamayAma pitAmaha .. 51..\\
te tvanenaiva rUpeNa prajaniShyanti vai prajAH .
sthApayiShyanti chAtmAna.n yugAdi nidhana.n tathA .. 52..\\
evametatpurAvR^itta.n tasya yaGYe mahAtmanaH .
deva shreShThasya lokAdau vAruNIM bibhratastanum .. 53..\\
agnirbrahmA pashupatiH sharvo rudraH prajApatiH .
agnerapatyametadvai suvarNamiti dhAraNA .. 54..\\
agnyabhAve cha kurvanti vahni sthAneShu kA~nchanam .
jAmadagnya pramANaGYA vedashrutinidarshanAt .. 55..\\
kusha stambe juhotyagni.n suvarNa.n tata sa.nsthitam .
hute prItikarImR^iddhiM bhagavA.nstatra manyate .. 56..\\
tasmAdagniparAH sarvA devatA iti shushruma .
brahmaNo hi prasUto.agniragnerapi cha kA~nchanam .. 57..\\
tasmAdye vai prayachchhanti suvarNa.n dharmadarshinaH .
devatAste prayachchhanti samastA iti naH shrutam .. 58..\\
tasya chAtamaso lokA gachchhataH paramA.n gatim .
svarloke rAjarAjyena so.abhiShichyeta bhArgava .. 59..\\
Adityodayane prApte vidhimantrapuraskR^itam .
dadAti kA~nchana.n yo vai duHsvapnaM pratihanti saH .. 60..\\
dadAtyuditamAtre yastasya pApmA vidhUyate .
madhyAhne dadato rukma.n hanti pApamanAgatam .. 61..\\
dadAti pashchimA.n sandhyAM yaH suvarNa.n ghR^itavrataH .
brahma vAyvagnisomAnA.n sAlokyamupayAti saH .. 62..\\
sendreShu chaiva lokeShu pratiShThAM prApnute shubhAm .
iha loke yashaH prApya shAntapApmA pramodate .. 63..\\
tataH sampadyate.anyeShu lokeShvapratimaH sadA .
anAvR^ita gatishchaiva kAmachArI bhavatyuta .. 64..\\
na cha kSharati tebhyaH sa shashvachchaivApnute mahat .
suvarNamakShaya.n dattvA lokAnApnoti puShkalAn .. 65..\\
yastu sa~njanayitvAgnimAdityodayanaM prati .
dadyAdvai vratamuddishya sarvAnkAmAnsamashnute .. 66..\\
agnirityeva tatprAhuH pradAna.n vai sukhAvaham .
yatheShTa guNasampannaM pravartakamiti smR^itam .. 67..\\
bh
ityuktaH sa vasiShThena jAmadagnyaH pratApavAn .
dadau suvarNa.n viprebhyo vyamuchyata cha kilbiShAt .. 68..\\
etatte sarvamAkhyAta.n suvarNasya mahIpate .
pradAnasya phala.n chaiva janma chAgnyamanuttamam .. 69..\\
tasmAttvamapi viprebhyaH prayachchha kanakaM bahu .
dadatsuvarNaM nR^ipate kilbiShAdvipramokShyasi .. 70..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 86}
y
uktAH pitAmaheneha suvarNasya vidhAnataH .
vistareNa pradAnasya ye guNAH shrutilakShaNAH .. 1..\\
yattu kAraNamutpatteH suvarNasyeha kIrtitam .
sa katha.n tArakaH prApto nidhanaM tadbravIhi me .. 2..\\
uktaH sa devatAnA.n hi avadhya iti pArthiva .
na cha tasyeha te mR^ityurvistareNa prakIrtitaH .. 3..\\
etadichchhAmyaha.n shrotu.n tvattaH kurukulodvaha .
kArtsnyena tAraka vadhaM paraM pautUhala.n hi me .. 4..\\
bh
vipannakR^ityA rAjendra devatA R^iShayastathA .
kR^ittikAshchochayAmAsurapatyabharaNAya vai .. 5..\\
na devatAnA.n kAchiddhi samarthA jAtavedasaH .
ekApi shaktA ta.n garbha.n sandhArayitumojasA .. 6..\\
ShaNNA.n tAsAM tataH prItaH pAvako garbhadhAraNAt .
svena tejo visargeNa vIryeNa parameNa cha .. 7..\\
tAstu ShaTkR^ittikA garbhaM pupuShurjAtavedasaH .
ShaTsu vartmasu tejo.agneH sakalaM nihitaM prabho .. 8..\\
tatastA vardhamAnasya kumArasya mahAtmanaH .
tejasAbhiparItA~Ngyo na kva chichchharma lebhire .. 9..\\
tatastejaH parItA~NgyaH sarvAH kAla upasthite .
sama.n garbha.n suShuvire kR^ittikAstA nararShabha .. 10..\\
tatasta.n ShaDadhiShThAna.n garbhamekatvamAgatam .
pR^ithivI pratijagrAha kAntI purasamIpataH .. 11..\\
sa garbho divyasa.nsthAno dIptimAnpAvakaprabhaH .
divya.n sharavaNaM prApya vavR^idhe priyadarshanaH .. 12..\\
dadR^ishuH kR^ittikAsta.n tu bAla.n vahni samadyutim .
jAtasnehAshcha sauhArdAtpupuShuH stanya visravaiH .. 13..\\
abhavatkArttikeyaH sa trailokye sa charAchare .
skannatvAtskandatA.n chApaguhAvAsAdguho.abhavat .. 14..\\
tato devAstrayastriMshaddishashcha sa digIshvarAH .
rudro dhAtA cha viShNushcha yaGYaH pUShAryamA bhagaH .. 15..\\
aMsho mitrashcha sAdhyAshcha vasavo vAsavo.ashvinau .
Apo vAyurnabhashchandro nakShatrANi grahA raviH .. 16..\\
pR^ithagbhUtAni chAnyAni yAni devArpaNAni vai .
Ajagmustatra ta.n draShTuM kumAraM jvalanAtmajam .
R^iShayastuShTuvushchaiva gandharvAshcha jagustathA .. 17..\\
ShaDAnana.n kumAraM taM dviShaDakShaM dvija priyam .
pInA.nsa.n dvAdasha bhujaM pAvakAdityavarchasam .. 18..\\
shayAna.n sharagulmastha.n dR^iShTvA devAH saharShibhiH .
lebhire parama.n harShaM menire chAsuraM hatam .. 19..\\
tato devAH priyANyasya sarva eva samAcharan .
krIDataH krIDanIyAni daduH pakShigaNAMsh cha ha .. 20..\\
suparNo.asya dadau patraM mayUra.n chitrabarhiNam .
rAkShasAshcha dadustasmai varAhamahiShAvubhau .. 21..\\
kukkuTa.n chAgnisa~NkAshaM pradadau varuNaH svayam .
chandramAH pradadau meShamAdityo ruchirAM prabhAm .. 22..\\
gavAM mAtA cha gA devI dadau shatasahasrashaH .
chhAgamagnirguNopetamilA puShpaphalaM bahu .. 23..\\
sudhanvA shakaTa.n chaiva rathaM chAmitakUbaram .
varuNo vAruNAndivyAnbhuja~NgAnpradadau shubhAn .
si.nhAnsurendro vyAghrAMshcha dvIpino.anyAMshcha daMShTriNaH .. 24..\\
shvApadAMshcha bahUnghorAMshchhatrANi vividhAni cha .
rAkShasAsurasa~NghAshcha ye.anujagmustamIshvaram .. 25..\\
vardhamAna.n tu taM dR^iShTvA prArthayAmAsa tArakaH .
upAyairbahubhirhantuM nAshakachchApi ta.n vibhum .. 26..\\
senApatyena ta.n devAH pUjayitvA guhAlayam .
shasha.nsurviprakAra.n tantasmai tAraka kAritam .. 27..\\
sa vivR^iddho mahAvIryo deva senApatiH prabhuH .
jaghAnAmoghayA shaktyA dAnava.n tArakaM guhaH .. 28..\\
tena tasminkumAreNa krIDatA nihate.asure .
surendraH sthApito rAjye devAnAM punarIshvaraH .. 29..\\
sa senApatirevAtha babhau skandaH pratApavAn .
Isho goptA cha devAnAM priya kR^ichchha~Nkarasya cha .. 30..\\
hiraNyamUrtirbhagavAneSha eva cha pAvakiH .
sadA kumAro devAnA.n senApatyamavAptavAn .. 31..\\
tasmAtsuvarNaM ma~Ngalya.n ratnamakShayyamuttamam .
sahaja.n kArttikeyasya vahnestejaH paraM matam .. 32..\\
eva.n rAmAya kauravya vasiShTho.akathayatpurA .
tasmAtsuvarNadAnAya prayatasva narAdhipa .. 33..\\
rAmaH suvarNa.n dattvA hi vimuktaH sarvakilbiShaiH .
triviShTape mahatsthAnamavApAsulabhaM naraiH .. 34..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 87}
y
chAturvarNyasya dharmAtmandharmaH proktastvayAnagha .
tathaiva me shrAddhavidhi.n kR^itsnaM prabrUhi pArthiva .. 1..\\
v
yudhiShThireNaivamukto bhIShmaH shAntanavastadA .
ima.n shrAddhavidhi.n kR^itsnaM pravaktumupachakrame .. 2..\\
bh
shR^iNuShvAvahito rAja~nshrAddhakalpamima.n shubham .
dhanya.n yashasyaM putrIyaM pitR^iyaGYaM parantapa .. 3..\\
devAsuramanuShyANA.n gandharvoragarakShasAm .
pishAchakiMnarANA.n cha pUjyA vai pitaraH sadA .. 4..\\
pitR^InpUjyAditaH pashchAddevAnsantarpayanti vai .
tasmAtsarvaprayatnena puruShaH pUjayetsadA .. 5..\\
anvAhAryaM mahArAja pitR^INA.n shrAddhamuchyate .
tachchAmiSheNa vidhinA vidhiH prathamakalpitaH .. 6..\\
sarveShvahaHsu prIyante kR^itaiH shrAddhaiH pitAmahAH .
pravakShyAmi tu te sarvA.nstithyA.n tithyAM guNAguNAn .. 7..\\
yeShvahaHsu kR^itaiH shrAddhairyatphalaM prApyate.anagha .
tatsarva.n kIrtayiShyAmi yathAvattannibodha me .. 8..\\
pitR^Inarchya pratipadi prApnuyAtsvagR^ihe striyaH .
abhirUpa prajAyinyo darshanIyA bahu prajAH .. 9..\\
striyo dvitIyA.n jAyante tR^itIyAyAM tu vandinaH .
chaturthyA.n kShudrapashavo bhavanti bahavo gR^ihe .. 10..\\
pa~nchamyAM bahavaH putrA jAyante kurvatAM nR^ipa .
kurvANAstu narAH ShaShThyAM bhavanti dyutibhAginaH .. 11..\\
kR^iShibhAgI bhavechchhrAddha.n kurvANaH saptamIM nR^ipa .
aShTamyA.n tu prakurvANo vANijye lAbhamApnuyAt .. 12..\\
navamyA.n kurvataH shrAddhaM bhavatyekashaphaM bahu .
vivardhante tu dashamI.n gAvaH shrAddhAni kurvataH .. 13..\\
kupya bhAgI bhavenmartyaH kurvannekAdashIM nR^ipa .
brahma varchasvinaH putrA jAyante tasya veshmani .. 14..\\
dvAdashyAmIhamAnasya nityameva pradR^ishyate .
rajataM bahu chitra.n cha suvarNaM cha manoramam .. 15..\\
GYAtInA.n tu bhavechchhreShThaH kurva~nshrAddhaM trayodashIm .
avashya.n tu yuvAno.asya pramIyante narA gR^ihe .. 16..\\
yuddhabhAgI bhavenmartyaH shrAddha.n kurvaMshchaturdashIm .
amAvAsyA.n tu nivapansarvAnkAmAnavApnuyAt .. 17..\\
kR^iShNapakShe dashamyAdau varjayitvA chaturdashIm .
shrAddhakarmaNi tithyaH syuH prashastA na tathetarAH .. 18..\\
yathA chaivAparaH pakShaH pUrvapakShAdvishiShyate .
tathA shrAddhasya pUrvAhNAdaparAhNo vishiShyate .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 88}
y
ki.n sviddattaM pitR^ibhyo vai bhavatyakShayamIshvara .
ki.n havishchirarAtrAya kimAnantyAya kalpate .. 1..\\
bh
havIMShi shrAddhakalpe tu yAni shrAddhavido viduH .
tAni me shR^iNu kAmyAni phala.n chaiva yudhiShThira .. 2..\\
tilairvrIhi yavairmAShairadbhirmUlaphalaistathA .
dattena mAsaM prIyante shrAddhena pitaro nR^ipa .. 3..\\
vardhamAnatila.n shrAddhamakShayaM manurabravIt .
sarveShveva tu bhojyeShu tilAH prAdhAnyataH smR^itAH .. 4..\\
dvau mAsau tu bhavettR^iptirmatsyaiH pitR^igaNasya ha .
trInmAsAnAvikenAhushchAturmAsya.n shashena tu .. 5..\\
Ajena mAsAnprIyante pa~nchaiva pitaro nR^ipa .
vArAheNa tu ShaNmAsAnsapta vai shAkunena tu .. 6..\\
mAsAnaShTau pArShatena rauraveNa navaiva tu .
gavayasya tu mA.nsena tR^iptiH syAddasha mAsikI .. 7..\\
mAsAnekAdasha prItiH pitR^INAM mAhiSheNa tu .
gavyena datte shrAddhe tu sa.nvatsaramihochyate .. 8..\\
yathA gavya.n tathAyuktaM pAyasa.n sarpiShA saha .
vAdhrINasasya mA.nsena tR^iptirdvAdasha vArShikI .. 9..\\
AnantyAya bhaveddatta.n khaDgamA.nsaM pitR^ikShaye .
kAlashAka.n cha lauhaM chApyAnantyaM chhAga uchyate .. 10..\\
gAthAshchApyatra gAyanti pitR^igItA yudhiShThira .
sanatsumAro bhagavAnpurA mayyabhyabhAShata .. 11..\\
api naH sa kule jAyAdyo no dadyAttrayodashIm .
maghAsu sarpiShA yuktaM pAyasa.n dakShiNAyane .. 12..\\
Ajena vApi lauhena maghAsveva yatavrataH .
hastichchhAyAsu vidhivatkarNa vyajanavIjitam .. 13..\\
eShTavyA bahavaH putrA yadyeko.api gayA.n vrajet .
yatrAsau prathito lokeShvakShayya karaNo vaTaH .. 14..\\
Apo mUlaM phalaM mA.nsamanna.n vApi pitR^ikShaye .
yatki.n chinmadhu saMmishraM tadAnantyAya kalpate .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 89}
bh
yamastu yAni shrAddhAni provAcha shashabindave .
tAni me shR^iNu kAmyAni nakShatreShu pR^ithakpR^ithak .. 1..\\
shrAddha.n yaH kR^ittikA yoge kurvIta satataM naraH .
agnInAdhAya sApatyo yajeta vigatajvaraH .. 2..\\
apatyakAmo rohiNyAmojaH kAmo mR^igottame .
krUrakarmA dadachchhrAddhamArdrAyAM mAnavo bhavet .. 3..\\
kR^iShibhAgI bhavenmartyaH kurva~nshrAddhaM punarvasau .
puShTi kAmo.atha puShyeNa shrAddhamIheta mAnavaH .. 4..\\
AshleShAyA.n dadachchhrAddha.n vIrAnputrAnprajAyate .
GYAtInA.n tu bhavechchhreShTho maghAsu shrAddhamAvapan .. 5..\\
phalgunIShu dadachchhrAddha.n subhagaH shrAddhado bhavet .
apatyabhAguttarAsu hastena phalabhAgbhavet .. 6..\\
chitrAyA.n tu datachchhrAddha.n labhedrUpavataH sutAn .
svAti yoge pitR^Inarchya vANijyamupajIvati .. 7..\\
bahuputro vishAkhAsu pitryamIhanbhavennaraH .
anurAdhAsu kurvANo rAjachakraM pravartayet .. 8..\\
Adipatya.n vrajenmartyo jyeShThAyAm apavarjayan .
naraH kuru kulashreShTha shrAddhA damapuraH saraH .. 9..\\
mUle tvArogyamarchchheta yasho.aShADhAsvanuttamam .
uttarAsu tvaShADhAsu vItashokashcharenmahIm .. 10..\\
shrAddha.n tvabhijitA kurvanvidyA.n shreShTAmavApnuyAt .
shravaNe tu dadachchhrAddhaM pretya gachchhetparA.n gatim .. 11..\\
rAjyabhAgI dhaniShThAyAM prApnuyAnnApadaM naraH .
nakShatre vAruNe kurvanbhiShaksiddhimavApnuyAt .. 12..\\
pUrvaproShTha padAH kurvanbahu vindedajAvikam .
uttarAsvatha kurvANo vindate gAH sahasrashaH .. 13..\\
bahurUpya kR^ita.n vittaM vindate revatIM shritaH .
ashvAMshchAshvayuje vetti bharaNIShvAyuruttamam .. 14..\\
ima.n shrAddhavidhiM shrutvA shashabindustathAkarot .
akleshenAjayachchApi mahI.n so.anushashAsa ha .. 15..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 90}
y
kIdR^ishebhyaH pradAtavyaM bhavechchhrAddhaM pitAmaha .
dvijebhyaH kurushArdUla tanme vyAkhyAtumarhasi .. 1..\\
bh
brAhmaNAnna parIkSheta kShatriyo dAnadharmavit .
daive karmaNi pitrye tu nyAyyamAhuH parIkShaNam .. 2..\\
devatAH pUjayantIha daivenaiveha tejasA .
upetya tasmAddevebhyaH sarvebhyo dApayennaraH .. 3..\\
shrAddhe tvatha mahArAja parIkShedbrAhmaNAnbudhaH .
kulashIlavayo rUpairvidyayAbhijanena cha .. 4..\\
eShAmanye pa~NktidUShAstathAnye pa~NktipAvanAH .
apA~NkteyAstu ye rAjankIrtayiShyAmi tA~nshR^iNu .. 5..\\
kitavo bhrUNahA yakShmI pashupAlo nirAkR^itiH .
prAma preShyo vArdhuShiko gAyanaH sarvavikrayI .. 6..\\
agAra dAhI garadaH kuNDAshI somavikrayI .
sAmudriko rAjabhR^ityastailikaH kUTakArakaH .. 7..\\
pitrA vivadamAnashcha yasya chopapatirgR^ihe .
abhishastastathA stenaH shilpa.n yashchopajIvati .. 8..\\
parva kArashcha sUchI cha mitra dhrukpAradArikaH .
avratAnAmupAdhyAyaH kANDapR^iShThastathaiva cha .. 9..\\
shvabhiryashcha parikrAmedyaH shunA daShTa eva cha .
parivittishcha yashcha syAddushcharmA gurutalpagaH .
kushIlavo devalako nakShatrairyashcha jIvati .. 10..\\
etAniha vijAnIyAdapA~NkteyAndvijAdhamAn .
shUdrANAmupadesha.n cha ye kurvantyalpachetasaH .. 11..\\
ShaShTi.n kANaH shata.n ShaNDhaH shvitrI yAvatprapashyati .
pa~NktyA.n samupaviShTAyA.n tAvaddUShayate nR^ipa .. 12..\\
yadviShTita shirA bhu~Nkte yadbhu~Nkte dakShiNAmukhaH .
sopAnatkashcha yadbhu~Nkte sarva.n vidyAttadAsuram .. 13..\\
asUyatA cha yaddatta.n yachcha shraddhA vivarjitam .
sarva.n tadasurendrAya brahmA bhAgamakalpayat .. 14..\\
shvAnashcha pa~NktidUShAshcha nAvekSherankatha.n chana .
tasmAtparivR^ite dadyAttilAMshchAnvavakIrayet .. 15..\\
tilAdAne cha kravyAdA ye cha krodhavashA gaNAH .
yAtudhAnAH pishAchAshcha vipralumpanti taddhaviH .. 16..\\
yAvaddhyapa~NktyaHpa~NktyA.n vai bhu~njAnAnanupashyati .
tAvatphalAdbhraMshayati dAtAra.n tasya bAlisham .. 17..\\
ime tu bharatashreShTha viGYeyAH pa~NktipAvanAH .
ye tvatastAnpravakShyAmi parIkShasveha tAndvijAn .. 18..\\
veda vidyAvratasnAtA brAhmaNAH sarva eva hi .
pA~NkteyAnyA.nstu vakShyAmi GYeyAste pa~NktipAvanAH .. 19..\\
triNAchiketaH pa~nchAgnistrisuparNaH ShaDa~Ngavit .
brahma deyAnusantAnashchhandogo jyeShThasAmagaH .. 20..\\
mAtApitryoryashcha vashyaH shrotriyo dasha pUruShaH .
R^itukAlAbhigAmI cha dharmapatnIShu yaH sadA .
veda vidyAvratasnAto vipraH pa~NktiM punAtyuta .. 21..\\
atharvashiraso.adhyetA brahma chArI yatavrataH .
satyavAdI dharmashIlaH svakarmaniratashcha yaH .. 22..\\
ye cha puNyeShu tIrtheShu abhiShekakR^itashramAH .
makheShu cha sa mantreShu bhavantyavabhR^ithAplutAH .. 23..\\
akrodhanA achapalAH kShAntA dAntA jitendriyAH .
sarvabhUtahitA ye cha shrAddheShvetAnnimantrayet .
eteShu dattamakShayyamete vai pa~NktipAvanAH .. 24..\\
ime pare mahArAja viGYeyAH pa~NktipAvanAH .
yatayo mokShadharmaGYA yogAH sucharitavratAH .. 25..\\
ye chetihAsaM prayatAH shrAvayanti dvijottamAn .
ye cha bhAShya vidaH ke chidye cha vyAkaraNe ratAH .. 26..\\
adhIyate purANa.n ye dharmashAstrANyathApi cha .
adhItya cha yathAnyAya.n vidhivattasya kAriNaH .. 27..\\
upapanno guru kule satyavAdI sahasradaH .
agryaH sarveShu vedeShu sarvapravachaneShu cha .. 28..\\
yAvadete prapashyanti pa~NktyAstAvatpunantyuta .
tato hi pAvanAtpa~NktyAH pa~NktipAvana uchyate .. 29..\\
kroshAdardhatR^itIyAttu pAvayedeka eva hi .
brahma deyAnusantAna iti brahma vido viduH .. 30..\\
anR^itviganupAdhyAyaH sa chedagrAsana.n vrajet .
R^itvigbhirananuGYAtaH pa~NktyA harati duShkR^itam .. 31..\\
atha chedvedavitsarvaiH pa~NktidoShairvivarjitaH .
na cha syAtpatito rAjanpa~NktipAvana eva saH .. 32..\\
tasmAtsarvaprayatnena parIkShyAmantrayeddvijAn .
svakarmaniratAndAntAnkule jAtAnbahushrutAn .. 33..\\
yasya mitra pradhAnAni shrAddhAni cha havIMShi cha .
na prINAti pitR^IndevAnsvarga.n cha na sa gachchhati .. 34..\\
yashcha shrAddhe kurute sa~NgatAni
na deva yAnena pathA sa yAti .
sa vai muktaH pippalaM bandhanAdvA
svargAllokAchchyavate shrAddhamitraH .. 35..\\
tasmAnmitra.n shrAddhakR^innAdriyeta
dadyAnmitrebhyaH sa~NgrahArtha.n dhanAni .
yaM manyate naiva shatruM na mitraM
taM madhyasthaM bhojayeddhavyakavye .. 36..\\
yathoShare bIjamuptaM na rohen
na chAsyoptA prApnuyAdbIjabhAgam .
eva.n shrAddhaM bhuktamanarhamANair
na cheha nAmutra phala.n dadAti .. 37..\\
brAhmaNo hyanadhIyAnastR^iNAgniriva shAmyati .
tasmai shrAddhaM na dAtavyaM na hi bhasmani hUyate .. 38..\\
sambhojanI nAma pishAchadakShiNA
sA naiva devAnna pitR^Inupaiti .
ihaiva sA bhrAmyati kShINapuNyA
shAlAntare gauriva naShTavatsA .. 39..\\
yathAgnau shAnte ghR^itamAjuhoti
tannaiva devAnna pitR^Inupaiti .
tathA dattaM nartane gAyane cha
yA.n chAnR^iche dakShiNAmAvR^iNoti .. 40..\\
ubhau hinasti na bhunakti chaiShA
yA chAnR^iche dakShiNA dIyate vai .
AghAtanI garhitaiShA patantI
teShAM pretAnpAtayeddeva yAnAt .. 41..\\
R^iShINA.n samayaM nityaM ye charanti yudhiShThira .
nishchitAH sarvadharmaGYAstAndevA brAhmaNAnviduH .. 42..\\
svAdhyAyaniShThA R^iShayo GYana niShThAstathaiva cha .
tapo niShThAshcha boddhavyAH karma niShThAshcha bhArata .. 43..\\
kavyAni GYAnaniShThebhyaH pratiShThApyAni bhArata .
tatra ye brAhmaNAH ke chinna nindati hi te varAH .. 44..\\
ye tu nindanti jalpeShu na tA~nshrAddheShu bhojayet .
brAhmaNA ninditA rAjanhanyustripuruSha.n kulam .. 45..\\
vaikhAnasAnA.n vachanamR^iShINAM shrUyate nR^ipa .
dUrAdeva parIkSheta brAhmaNAnvedapAragAn .
priyAnvA yadi vA dveShyA.nsteShu tachchhrAddhamAvapet .. 46..\\
yaH sahasra.n sahasrANAM bhojayedanR^ichAM naraH .
ekastAnmantravitprItaH sarvAnarhati bhArata .. 47..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 91}
y
kena sa~Nkalpita.n shrAddha.n kasminkAle kimAtmakam .
bhR^igva~Ngirasake kAle muninA katareNa vA .. 1..\\
kAni shrAddheShu varjyAni tathA mula phalAni cha .
dhAnyajAtishcha kA varjyA tanme brUhi pitAmaha .. 2..\\
bh
yathA shrAddha.n sampravR^ittaM yasminkAle yadAtmakam .
yena sa~Nkalpita.n chaiva tanme shR^iNu janAdhipa .. 3..\\
svAyambhuvo.atriH kauravya paramarShiH pratApavAn .
tasya vaMshe mahArAja dattAtreya iti smR^itaH .. 4..\\
dattAtreyasya putro.abhUnnimirnAma tapodhanaH .
nimeshchApyabhavatputraH shrImAnnAma shriyA vR^itaH .. 5..\\
pUrNe varShasahasrAnte sa kR^itvA duShkara.n tapaH .
kAladharmaparItAtmAnidhana.n samupAgataH .. 6..\\
nimistu kR^itvA shauchAni vidhidR^iShTena karmaNA .
santApamagamattIvraM putrashokaparAyaNaH .. 7..\\
atha kR^itvopahAryANi chaturdashyAM mahAmatiH .
tameva gaNaya~nshoka.n virAtre pratyabudhyata .. 8..\\
tasyAsItpratibuddhasya shokena pihitAtmanaH .
manaH sa.nhR^itya viShaye buddhirvistara gAminI .. 9..\\
tataH sa~ncintayAmAsa shrAddhakalpa.n samAhitaH .
yAni tasyaiva bhojyAni mUlAhi cha phalAni cha .. 10..\\
uktAni yAni chAnyAni yAni cheShTAni tasya ha .
tAni sarvANi manasA vinishchitya tapodhanaH .. 11..\\
amAvAsyAM mahAprAGYa viprAnAnAyya pUjitAn .
dakShiNAvartikAH sarvA bR^isIH svayamathAkarot .. 12..\\
sapta viprA.nstato bhojye yugapatsamupAnayat .
R^ite cha lavaNaM bhojya.n shyAmAkAnna.n dadau prabhuH .. 13..\\
dakShiNAgrAstato darbhA viShTareShu niveshitAH .
pAdayoshchaiva viprANA.n ye tvannamupabhu~njate .. 14..\\
kR^itvA cha dakShiNAgrAnvai darbhAnsuprayataH shuchiH .
pradadau shrImate piNDaM nAmagotramudAharan .. 15..\\
tatkR^itvA sa munishreShTho dharmasa~NkaramAtmanaH .
pashchAttApena mahatA tapyamAno.abhyachintayat .. 16..\\
akR^itaM munibhiH pUrva.n kiM mayaitadanuShThitam .
kathaM nu shApena na mA.n daheyurbrAhmaNA iti .. 17..\\
tataH sa~ncintayAmAsa vaMshakartAramAtmanaH .
dhyAta mAtrastathA chAtrirAjagAma tapodhanaH .. 18..\\
athAtrista.n tathA dR^iShTvA putrashokena karshitam .
bhR^ishamAshvAsayAmAsa vAgbhiriShTAbhiravyayaH .. 19..\\
nime sa~Nkalpitaste.ayaM pitR^iyaGYastapodhanaH .
mA te bhUdbhIH pUrvadR^iShTo dharmo.ayaM brahmaNA svayam .. 20..\\
so.aya.n svayambhuvihito dharmaH sa~NkalpitastvayA .
R^ite svayambhuvaH ko.anyaH shrAddheya.n vidhimAharet .. 21..\\
AkhyAsyAmi cha te bhUyaH shrAddheya.n vidhimuttamam .
svayambhuvihitaM putra tatpuruShva nibodha me .. 22..\\
kR^itvAgnikaraNaM pUrvaM mantrapUrva.n tapodhana .
tato.aryamNe cha somAya varuNAya cha nityashaH .. 23..\\
vishve devAshcha ye nityaM pitR^ibhiH saha gocharAH .
tebhyaH sa~NkalpitA bhAgAH svayameva svayambhuvA .. 24..\\
stotavyA cheha pR^ithivI nivApasyeha dhAriNI .
vaiShNavI kAshyapI cheti tathaivehAkShayeti cha .. 25..\\
udakAnayane chaiva stotavyo varuNo vibhuH .
tato.agnishchaiva somashcha ApyAyyAviha te.anagha .. 26..\\
devAstu pitaro nAma nirmitA vai svayambhuvA .
UShmapAH sumahAbhAgAsteShAM bhAgAH prakalpitAH .. 27..\\
te shrAddhenArchyamAnA vai vimuchyante ha kilbiShAt .
saptakaH pitR^ivaMshastu pUrvadR^iShTaH svayambhuvA .. 28..\\
vishve chAgnimukhA devAH sa~NkhyAtAH pUrvameva te .
teShAM nAmAni vakShyAmi bhAgArhANAM mahAtmanAm .. 29..\\
sahaH kR^itirvipApmA cha puNyakR^itpAvanastathA .
grAmniH kShemaH samUhashcha divyasAnustathaiva cha .. 30..\\
vivasvAnvIryavAnhrImAnkIrtimAnkR^ita eva cha .
vipUrvaH somapUrvashcha sUryashrIshcheti nAmataH .. 31..\\
somapaH sUryasAvitro dattAtmA puShkarIyakaH .
uShNInAbho nabhedashcha vishvAyurdIptireva cha .. 32..\\
chamUharaH suveShashcha vyomAriH sha~Nkaro bhavaH .
IshaH kartA kR^itirdakSho bhuvano divyakarmakR^it .. 33..\\
gaNitaH pa~ncha vIryashcha Adityo rashmimA.nstathA .
sapta kR^itsomavarchAshcha vishvakR^itkavireva cha .. 34..\\
anugoptA sugoptA cha naptA cheshvara eva cha .
jitAtmA munivIryashcha dIptalomA bhaya~NkaraH .. 35..\\
atikarmA pratItashcha pradAtA chAMshumA.nstathA .
shailAbhaH paramakrodhI dhIroShNI bhUpatistathA .. 36..\\
srajI vajrI varI chaiva vishve devAH sanAtanAH .
kIrtitAste mahAbhAgAH kAlasya gatigocharAH .. 37..\\
ashrAddheyAni dhAnyAni kodravAH pulakAstathA .
hi~Ngu dravyeShu shAkeShu palANDu.n lashuna.n tathA .. 38..\\
palANDuH saubha~njanakastathA gR^i~njanakAdayaH .
kUShmANDa jAtyalAbu.n cha kR^iShNa.n lavaNameva cha .. 39..\\
grAmya.n vArAha mA.nsa.n cha yachchaivAprokShitaM bhavet .
kR^iShNAjAjI viDashchaiva shItapAkI tathaiva cha .
a~NkurAdyAstathA varjyA iha shR^i~NgATakAni cha .. 40..\\
varjayellavaNa.n sarva.n tathA jambU phalAni cha .
avakShutAvarudita.n tathA shrAddheShu varjayet .. 41..\\
nivApe havyakavye vA garhita.n cha shvadarshanam .
pitarashchaiva devAshcha nAbhinandanti taddhaviH .. 42..\\
chaNDAla shvapachau varjyau nivApe samupasthite .
kAShAyavAsI kuShThI vA patito brahmahApi vA .. 43..\\
sa~NkIrNa yonirviprashcha sambandhI patitashcha yaH .
varjanIyA budhairete nivApe samupasthite .. 44..\\
ityevamuktvA bhagavAnsvavaMshajamR^iShiM purA .
pitAmaha sabhA.n divyAM jagAmAtristapodhanaH .. 45..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 92}
bh
tathAvidhau pravR^itte tu sarva eva maharShayaH .
pitR^iyaGYAnakurvanta vidhidR^iShTena karmaNA .. 1..\\
R^iShayo dharmanityAstu kR^itvA nivapanAnyuta .
tarpaNa.n chApyakurvanta tIrthAmbhobhiryatavratAH .. 2..\\
nivApairdIyamAnaishcha chAturvarNyena bhArata .
tarpitAH pitaro devAste nAnna.n jarayanti vai .. 3..\\
ajIrNenAbhihanyante te devAH pitR^ibhiH saha .
somamevAbhyapadyanta nivApAnnAbhipIDitAH .. 4..\\
te.abruvansomamAsAdya pitaro.ajIrNa pIDitAH .
nivApAnnena pIDyAmaH shreyo nAtra vidhIyatAm .. 5..\\
tAnsomaH pratyuvAchAtha shreyashchedIpsita.n surAH .
svayambhU sadana.n yAtasa vai shreyo vidhAsyati .. 6..\\
te somavachanAddevAH pitR^ibhiH saha bhArata .
merushR^i~Nge samAsInaM pitAmahamupAgaman .. 7..\\
pitarah
nivApAnnena bhagavanbhR^ishaM pIDyAmahe vayam .
prasAda.n kuru no deva shreyo naH sa.nvidhIyatAm .. 8..\\
iti teShA.n vachaH shrutvA svayambhUridamabravIt .
eSha me pArshvato vahniryuShmachchhreyo vidhAsyati .. 9..\\
agni
sahitAstAta bhokShyAmo nivApe samupasthite .
jarayiShyatha chApyannaM mayA sArdhaM na saMshayaH .. 10..\\
etachchhrutvA tu pitarastataste vijvarAbhavan .
etasmAtkAraNAchchAgneH prAktana.n dIyate nR^ipa .. 11..\\
nivapte chAgnipUrve vai nivApe puruSharShabha .
na brahmarAkShasAsta.n vai nivApa.n dharShayantyuta .
rakShA.nsi chApavartante sthite deve vibhAvasau .. 12..\\
pUrvaM piNDaM piturdadyAttato dadyAtpitAmahe .
prapitAmahAya cha tata eSha shrAddhavidhiH smR^itaH .. 13..\\
brUyAchchhrAddhe cha sAvitrIM piNDe piNDe samAhitaH .
somAyeti cha vaktavya.n tathA pitR^imateti cha .. 14..\\
rajasvalA cha yA nArI vya~NgitA karNayoshcha yA .
nivApe nopatiShTheta sa~NgrAhyA nAnyavaMshajAH .. 15..\\
jalaM prataramANashcha kIrtayeta pitAmahAn .
nadImAsAdya kurvIta pitR^INAM piNDa tarpaNam .. 16..\\
pUrva.n svavaMshajAnA.n tu kR^itvAdbhistarpaNaM punaH .
suhR^itsambandhivargANA.n tato dadyAjjalA~njalim .. 17..\\
kalmAShagoyugenAtha yuktena tarato jalam .
pitaro.abhilaShante vai nAva.n chApyadhirohataH .
sadA nAvi jala.n tajGYAH prayachchhanti samAhitAH .. 18..\\
mAsArdhe kR^iShNapakShasya kuyAnnivapanAni vai .
puShTirAyustathA vIrya.n shrIshchaiva pitR^ivartinaH .. 19..\\
pitAmahaH pulastyashcha vasiShTAH pulahastathA .
a~NgirAshcha kratushchaiva kashyapashcha mahAnR^iShiH .
ete kuru kulashreShTha mahAyogeshvarAH smR^itAH .. 20..\\
ete cha pitaro rAjanneSha shrAddhavidhiH paraH .
pretAstu piNDa sambandhAnmuchyante tena karmaNA .. 21..\\
ityeShA puruShashreShTha shrAddhotpattiryathAgamam .
khyApitA pUrvanirdiShTA dAna.n vakShyAmyataH param .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 93}
y
dvijAtayo vratopetA haviste yadi bhu~njate .
annaM brAhmaNa kAmAya kathametatpitAmaha .. 1..\\
bh
avedokta vratAshchaiva bhu~njAnAH kAryakAriNaH .
vedokteShu tu bhu~njAnA vrataluptA yudhiShThira .. 2..\\
y
yadida.n tapa ityAhurupavAsaM pR^ithagjanAH .
tapaH syAdetadiha vai tapo.anyadvApi kiM bhavet .. 3..\\
bh
mAsArdha mAsau nopavasedyattapo manyate janaH .
AtmatantropaghAtI yo na tapasvI na dharmavit .. 4..\\
tyAgasyApi cha sampattiH shiShyate tapa uttamam .
sadopavAsI cha bhavedbrahma chArI tathaiva cha .. 5..\\
munishcha syAtsadA vipro devAMshchaiva sadA yajet .
kuTumbiko dharmakAmaH sadA svapnashcha bhArata .. 6..\\
amR^itAshI sadA cha syAtpavitrI cha sadA bhavet .
R^itavAdI sadA cha syAnniyatashcha sadA bhavet .. 7..\\
vighasAshI sadA cha syAtsadA chaivAtithi priyaH .
amA.nsAsI sadA cha syAtpavitrI cha sadA bhavet .. 8..\\
y
katha.n sadopavAsI syAdbrahma chArI cha pArthiva .
vighasAshI katha.n cha syAtkathaM chaivAtithi priyaH .. 9..\\
bh
antarA sAyamAsha.n cha prAtarAshaM tathaiva cha .
sadopavAsI bhavati yo na bhu~Nkte.antarA punaH .. 10..\\
bhAryA.n gachchhanbrahma chArI sadA bhavati chaiva ha .
R^itavAdI sadA cha syAddAnashIlashcha mAnavaH .. 11..\\
abhakShayanvR^ithA mA.nsamamA.nsAshI bhavatyuta .
dAna.n dadatpavitrI syAdasvapnashcha divA svapan .. 12..\\
bhR^ityAtithiShu yo bhu~Nkte bhuktavatsu naraH sadA .
amR^ita.n kevalaM bhu~Nkte iti viddhi yudhiShThira .. 13..\\
abhuktavatsu nAshnAti brAhmaNeShu tu yo naraH .
abhojanena tenAsya jitaH svargo bhavatyuta .. 14..\\
devebhyashcha pitR^ibhyashcha bhR^ityebhyo.atithibhiH saha .
avashiShTAni yo bhu~Nkte tamAhurvighasAshinam .. 15..\\
teShA.n lokA hyaparyantAH sadane brahmaNaH smR^itAH .
upasthitA hyapsarobhirgandharvaishcha janAdhipa .. 16..\\
devatAtithibhiH sArdhaM pitR^ibhishchopabhu~njate .
ramante putrapautraishcha teShA.n gatiranuttamA .. 17..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 94}
y
brAhmaNebhyaH prayachchhanti dAnAni vividhAni cha .
dAtR^ipratigrahItrorvA ko visheShaH pitAmaha .. 1..\\
bh
sAdhoryaH pratigR^ihNIyAttathaivAsAdhuto dvijaH .
guNavatyalpadoShaH syAnnirguNe tu nimajjati .. 2..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
vR^iShAdarbheshcha sa.nvAda.n saptarShINA.n cha bhArata .. 3..\\
kashyapo.atrirvasiShThashcha bharadvAjo.atha gautamaH .
vishvAmitro jamadagniH sAdhvI chaivApyarundhatI .. 4..\\
sarveShAmatha teShA.n tu gaNDAbhUtkarma kArikA .
shUdraH pashusakhashchaiva bhartA chAsyA babhUva ha .. 5..\\
te vai sarve tapasyantaH purA cherurmahImimAm .
samAdhinopashikShanto brahmaloka.n sanAtanam .. 6..\\
athAbhavadanAvR^iShTirmahatI kurunandana .
kR^ichchhraprANo.abhavadyatra loko.aya.n vai kShudhAnvitaH .. 7..\\
kasmiMshchichcha purA yaGYe yAjyena shibisUnunA .
dakShiNArthe.atha R^itvigbhyo dattaH putro nijaH kila .. 8..\\
tasminkAle.atha so.alpAyurdiShTAntamagamatprabho .
te ta.n kShudhAbhisantaptAH parivAryopatasthire .. 9..\\
yAjyAtmajamatho dR^iShTvA gatAsumR^iShisattamAH .
apachanta tadA sthAlyA.n kShudhArtAH kila bhArata .. 10..\\
nirAdye martyaloke.asminnAtmAna.n te parIpsavaH .
kR^ichchhrAmApedire vR^ittimannahetostapasvinaH .. 11..\\
aTamAno.atha tAnmArge pachamAnAnmahIpatiH .
rAjA shaibyo vR^iShAdarbhiH kishyamAnAndadarsha ha .. 12..\\
vr
pratigrahastArayati puShTirvai pratigR^ihNatAm .
mayi yadvidyate vitta.n tachchhR^iNudhvaM tapodhanAH .. 13..\\
priyo hi me brAhmaNo yAchamAno
dadyAmaha.n vo.ashvatarI sahasram .
ekaikashaH sa vR^iShAH samprasUtAH
sarveShA.n vai shIghragAH shvetalomAH .. 14..\\
kulaM bharAnanaDuhaH shata.n shatAn
dhuryA~nshubhAnsarvasho.aha.n dadAni .
pR^ithvI vAhAnpIvarAMshchaiva tAvad
agryA gR^iShTyo dhenavaH suvratAsh cha .. 15..\\
varAngrAmAnvrIhi yava.n rasAMsh cha
ratna.n chAnyaddurlabhaM kiM dadAni .
mA smAbhakShye bhAvameva.n kurudhvaM
puShTyartha.n vai kiM prayachchhAmyahaM vaH .. 16..\\
rsayah
rAjanpratigraho rAGYo madhvAsvAdo viShopamaH .
tajjAnamAnaH kasmAttva.n kuruShe naH pralobhanam .. 17..\\
kShatra.n hi daivatamiva brAhmaNaM samupAshritam .
amalo hyeSha tapasA prItaH prINAti devatAH .. 18..\\
ahnApIha tapo jAtu brAhmaNasyopajAyate .
taddAva iva nirdahyAtprApto rAjapratigrahaH .. 19..\\
kushala.n saha dAnena rAjannastu sadA tava .
arthibhyo dIyatA.n sarvamityuktvA te tato yayuH .. 20..\\
apakvameva tanmA.nsamabhUtteShA.n cha dhImatAm .
atha hitvA yayuH sarve vanamAhArakA~NkShiNaH .. 21..\\
tataH prachoditA rAGYA vana.n gatvAsya mantriNaH .
prachIyodumbarANi sma dAna.n dAtuM prachakramuH .. 22..\\
udumbarANyathAnyAni hemagarbhANyupAharan .
bhR^ityAsteShA.n tatastAni pragrAhitumupAdravan .. 23..\\
gurUNIti viditvAtha na grAhyANyatrirabravIt .
na sma he mUDha viGYAnA na sma he mandabuddhayaH .
haimAnImAni jAnImaH pratibuddhAH sma jAgR^imaH .. 24..\\
iha hyetadupAdattaM pretya syAtkaTukodayam .
apratigrAhyamevaitatpretya cheha sukhepsunA .. 25..\\
v
shatena niShka.n gaNita.n sahasreNa cha saMmitam .
yathA bahu pratIchchhanhi pApiShThA.n labhate gatim .. 26..\\
kazyapa
yatpR^ithivyA.n vrIhi yavaM hiraNyaM pashavaH striyaH .
sarva.n tannAlamekasya tasmAdvidvA~nshama.n vrajet .. 27..\\
bharadvaaja
utpannasya ruroH shR^i~Nga.n vardhamAnasya vardhate .
prArthanA puruShasyeva tasya mAtrA na vidyate .. 28..\\
gautama
na talloke dravyamasti yallokaM pratipUrayet .
samudrakalpaH puruSho na kadA chana pUryate .. 29..\\
vizvaamitra
kAma.n kAmayamAnasya yadA kAmaH samR^idhyate .
athainamaparaH kAmastR^iShNA vidhyati bANavat .. 30..\\
jamadagni
pratigrahe sa.nyamo vai tapo dhArayate dhruvam .
taddhanaM brAhmaNasyeha lubhyamAnasya visravet .. 31..\\
arundhatii
dharmArtha.n sa~ncayo yo vai dravyANAM pakShasaMmataH .
tapaH sa~ncaya eveha vishiShTo dravyasa~ncayAt .. 32..\\
gandaa
ugrAdito bhayAdyasmAdvibhyatIme mameshvarAH .
balIyA.nso durbalavadbibhemyahamataH param .. 33..\\
pazusakha
yadvai dharme paraM nAsti brAhmaNAstaddhana.n viduH .
vinayArtha.n suvidvA.nsamupAseyaM yathAtatham .. 34..\\
rsayah
kushala.n saha dAnAya tasmai yasya prajA imAH .
phalAnyupadhi yuktAni ya evaM naH prayachchhasi .. 35..\\
bh
ityuktvA hemagarbhANi hitvA tAni phalAni te .
R^iShayo jagmuranyatra sarva eva dhR^itavratAH .. 36..\\
mantrinah
upadhi.n sha~NkamAnAste hitvemAni phalAni vai .
tato.anyenaiva gachchhanti vidita.n te.astu pArthiva .. 37..\\
ityuktaH sa tu bhR^ityaistairvR^iShAdarbhish chukopa ha .
teShA.n sampratikartu.n cha sarveShAmagamadgR^iham .. 38..\\
sa gatvAhavanIye.agnau tIvraM niyamamAsthitaH .
juhAva sa.nskR^itAM mantrairekaikAmAhutiM nR^ipaH .. 39..\\
tasmAdagneH samuttasthau kR^ityA lokabhaya~NkarI .
tasyA nAma vR^iShAdarbhiryAtudhAnItyathAkarot .. 40..\\
sA kR^ityA kAlarAtrIva kR^itA~njalirupasthitA .
vR^iShAdarbhiM narapati.n kiM karomIti chAbravIt .. 41..\\
vrsaadharbhi
R^iShINA.n gachchha saptAnAmarundhatyAstathaiva cha .
dAsI bhartushcha dAsyAshcha manasA nAma dhAraya .. 42..\\
GYAtvA nAmAnichaiteShA.n sarvAnetAnvinAshaya .
vinaShTeShu yathA svaira.n gachchha yatrepsitaM tava .. 43..\\
sA tatheti pratishrutya yAtu dAnI svarUpiNI .
jagAma tadvana.n yatra vicheruste maharShayaH .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 95}
bh
athAtri pramukhA rAjanvane tasminmaharShayaH .
vyacharanbhakShayanto vai mUlAni cha phalAni cha .. 1..\\
athApashyansupInA.nsa pANipAdamukhodaram .
parivrajanta.n sthUlA~NgaM parivrAjaM shunaH sakham .. 2..\\
arundhatI tu ta.n dR^iShTvA sarvA~Ngopachita.n shubhA .
bhavitAro bhavanto vai naivamityabravIdR^iShIn .. 3..\\
vasistha
naitasyeha yathAsmAkamagnihotramanirhutam .
sAyamprAtashcha hotavya.n tena pIvA~nshunaH sakhaH .. 4..\\
atri
naitasyeha yathAsmAka.n kShudhA vIrya.n samAhatam .
kR^ichchhrAdhItaM pranaShTa.n cha tena pIvA~nshunaH sakhaH .. 5..\\
vizvaamitra
naitasyeha yathAsmAka.n shashvachchhAstra.n jaradgavaH .
alasaH kShutparo mUrkhastena pIvA~nshunaH sakhaH .. 6..\\
jamadagni
naitasyeha yathAsmAkaM bhaktamindhanameva cha .
sa~ncintya vArShika.n kiM chittena pIvATshunaH sakhaH .. 7..\\
kazyapa
naitasyeha yathAsmAka.n chatvArashcha sahodarAH .
dehi dehIti bhikShanti tena pIvA~nshunaH sakhaH .. 8..\\
bharadvaaja
naitasyeha yathAsmAkaM brahma bandhorachetasaH .
shoko bhAryApavAdena tena pIvA~nshunaH sakhaH .. 9..\\
gautama
naitasyeha yathAsmAka.n trikausheya.n hi rA~Nkavam .
ekaika.n vai trivArShIya.n tena pIvA~nshunaH sakhaH .. 10..\\
bh
atha deShTvA parivrATsa tAnmaharShI~nshunaH sakhaH .
abhigamya yathAnyAyaM pANisparshamathAcharat .. 11..\\
paricharyA.n vane tA.n tu kShutpratIghAta kArikAm .
anyonyena nivedyAtha prAtiShThanta sahaiva te .. 12..\\
ekanishchaya kAryAshcha vyacharanta vanAni te .
AdadAnAH samuddhR^itya mUlAni cha phalAni cha .. 13..\\
kadA chidvicharantaste vR^ikShairaviralairvR^itAm .
shuchi vAri prasannodA.n dadR^ishuH padminI.n shubhAm .. 14..\\
bAlAditya vapuH prakhyaiH puShkarairupashobhitAm .
vaidUryavarNasadR^ishaiH padmapatrairathAvR^itAm .. 15..\\
nAnAvidhaishcha vihagairjalaprakara sevibhiH .
ekadvArAmanAdeyA.n sUpatIrthAmakardamAm .. 16..\\
vR^iShAdarbhi prayuktA tu kR^ityA vikR^itadarshanA .
yAtudhAnIti vikhyAtA padminI.n tAmarakShata .. 17..\\
shunaH sakha sahAyAstu bisArtha.n te maharShayaH .
padminImabhijagmuste sarve kR^ityAbhirakShitAm .. 18..\\
tataste yAtudhAnI.n tAM dR^iShTvA vikR^itadarshanAm .
sthitA.n kamalinI tIre kR^ityAmUchurmaharShayaH .. 19..\\
ekA tiShThasi kA nu tva.n kasyArthe kiM prayojanam .
padminI tIramAshritya brUhi tva.n kiM chikIrShasi .. 20..\\
yaatudhaana
yAsmi sAsmyanuyogo me na kartavyaH katha.n chana .
ArakShiNIM mAM padminyA vittasarve tapodhanAH .. 21..\\
rsayah
sarva eva kShudhArthA sma na chAnyatki.n chidasti naH .
bhavatyAH saMmate sarve gR^ihNImahi bisAnyuta .. 22..\\
yaatudhaana
samayena bisAnIto gR^ihNIdhva.n kAmakArataH .
ekaiko nAma me proktvA tato gR^ihNIta mAchiram .. 23..\\
bh
viGYAya yAtudhAnI.n tAM kR^ityAmR^iShivadhaiShiNIm .
atriH kShudhA parItAtmA tato vachanamabravIt .. 24..\\
arAtriratreH sA rAtriryAM nAdhIte triradya vai .
arAtriratrirityeva nAma me viddhi shobhane .. 25..\\
yaa
yathodAhR^itametatte mayi nAma mahAmune .
durdhAryametanmanasA gachchhAvatara padminIm .. 26..\\
vasistha
vasiShTho.asmi variShTho.asmi vase vAsa.n gR^iheShvapi .
vasiShThatvAchcha vAsAchcha vasiShTha iti viddhi mAm .. 27..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 28..\\
kazyapa
kula.n kulaM cha kupapaH kupayaH kashyapo dvijaH .
kAshyaH kAshanikAshatvAdetanme nAma dhAraya .. 29..\\
yaa
yathodAhR^itametatte mayi nAma mahAmune .
durdhAryametanmanasA gachchhAvatara padminIm .. 30..\\
bharadvaaja
bhare sutAnbhare shiShyAnbhare devAnbhare dvijAn .
bhare bharyAmanavyAjo bharadvAjo.asmi shobhane .. 31..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 32..\\
gautama
godamo damago.adhUmo damo durdarshanash cha te .
viddhi mA.n gautamaM kR^itye yAtudhAni nibodha me .. 33..\\
yaa
yathodAhR^itametatte mayi nAma mahAmune .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 34..\\
vizvaamitra
vishve devAshcha me mitraM mitramasmi gavA.n tathA .
vishvA mitramiti khyAta.n yAtudhAni nibodha me .. 35..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 36..\\
jamadagni
jAjamadyajajA nAma mR^ijA mAha jijAyiShe .
jamadagniriti khyAtamato mA.n viddhi shobhane .. 37..\\
yaa
yathodAhR^itametatte mayi nAma mahAmune .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 38..\\
arundhatii
dharA.n dharitrI.n vasudhAM bhartustiShThAmyanantaram .
mano.anurundhatI bharturiti mA.n viddhyarundhatIm .. 39..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 40..\\
gandaa
gaNDa.n gaNDaM gatavatI gaNDagaNDeti sa~nj~nitA .
gaNDagaNDeva gaNDeti viddhi mAnala sambhave .. 41..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 42..\\
pazusakha
sakhA sakhe yaH sakhyeyaH pashUnA.n cha sakhA sadA .
gauNaM pashusakhetyeva.n viddhi mAmagnisambhave .. 43..\\
yaa
nAma nairuktametatte duHkhavyAbhAShitAkSharam .
naitaddhArayitu.n shakya.n gachchhAvatara padminIm .. 44..\\
ebhirukta.n yathA nAma nAhaM vaktumihotsahe .
shunaH sakha sakhAyaM mA.n yAtudhAnyupadhAraya .. 45..\\
yaa
nAma te.avyaktamukta.n vai vAkyaM sandigdhayA girA .
tasmAtsakR^ididAnI.n tvaM brUhi yannAma te dvija .. 46..\\
sakR^iduktaM mayA nAma na gR^ihIta.n yadA tvayA .
tasmAttridaNDdAbhihatA gachchha bhasmeti mAchiram .. 47..\\
bh
sA brahmadaNDakalpena tena mUrdhni hatA tadA .
kR^ityA papAta medinyAM bhasmasAchcha jagAma ha .. 48..\\
shunaH sakhashcha hatvA tA.n yAtudhAnIM mahAbalAm .
bhuvi tridaNDa.n viShTabhya shAdvale samupAvishat .. 49..\\
tataste munayaH sarve puShkarANi bisAni cha .
yathAkAmamupAdAya samuttasthurmudAnvitAH .. 50..\\
shrameNa mahatA yuktAste bisAni kalApashaH .
tIre nikShipya padminyAstarpaNa.n chakrurambhasA .. 51..\\
athotthAya jalAttasmAtsarve te vai samAgaman .
nApashyaMshchApi te tAni bisAni puruSharShabha .. 52..\\
rsayah
kena kShudhAbhibhUtAnAmasmAkaM pApakakrmaNA .
nR^isha.nsenApanItAni bisAnyAhArakA~NkShiNAm .. 53..\\
te sha~NkamAnAstvanyonyaM paprachchhurdvijasattamAH .
ta UchuH shapatha.n sarve kurma ityarikarshana .. 54..\\
ta uktvA bADhamityeva sarva eva shunaH sakham .
kShudhArtAH suparishrAntAH shapathAyopachakramuH .. 55..\\
atri
sa gA.n spR^ishatu pAdena sUrya.n cha pratimehatu .
anadhyAyeShvadhIyIta bisa stainya.n karoti yaH .. 56..\\
vasistha
anadhyAya paro loke shunaH sa parikarShatu .
parivrATkAmavR^itto.astu bisa stainya.n karoti yaH .. 57..\\
sharaNAgata.n hantumitraM svasutA.n chopajIvatu .
arthAnkA~NkShatu kInAshAdbisa stainya.n karoti yaH .. 58..\\
kazyapa
sarvatra sarvaM paNatu nyAsalopa.n karotu cha .
kUTasAkShitvamabhyetu bisa stainya.n karoti yaH .. 59..\\
vR^ithA mA.nsa.n samashnAtu vR^ithA dAna.n karoti cha .
yAtu striya.n divA chaiva bisa stainyaM karoti yaH .. 60..\\
bharadvaaja
nR^isha.nsastyaktadharmAstu strIShu GYAtiShu goShu cha .
brAhmaNa.n chApi jayatAM bisa stainyaM karoti yaH .. 61..\\
upAdhyAyamadhaH kR^itvA R^icho.adhyetu yajUMShi cha .
juhotu cha sa kakShAgnau bisa stainya.n karoti yaH .. 62..\\
jamadagni
purIShamutsR^ijatvapsu hantugA.n chApi dohinIm .
anR^itau maithuna.n yAtu bisa stainya.n karoti yaH .. 63..\\
dveShyo bhAryopajIvI syAddUrabandhushcha vairavAn .
anyonyasyAtithishchAstu bisa stainya.n karoti yaH .. 64..\\
gautama
adhItya vedA.nstyajatu trInagnInapavidhyatu .
vikrINAtu tathA somaM bisa stainya.n karoti yaH .. 65..\\
upa pAnaplave grAme brAhmaNo vR^iShalI patiH .
tasya sAlokyatA.n yAtu bisa stainya.n karoti yaH .. 66..\\
vizvaamitra
jIvato vai gurUnbhR^ityAnbharantvasya pare janAH .
agatirbahuputraH syAdbisa stainya.n karoti yaH .. 67..\\
ashuchirbrahma kUTo.astu R^iddhyA chaivApyaha.n kR^itaH .
karShako matsarI chAstu bisa stainya.n karoti yaH .. 68..\\
varShAnkarotu bhR^itako rAGYashchAstu purohitaH .
ayAjyasya bhavedR^itvigbisa stainya.n karoti yaH .. 69..\\
arundhatii
nityaM parivadechchhvashrUM bharturbhavatu durmanAH .
ekA svAdu samashnAtu bisa stainya.n karoti yA .. 70..\\
GYAtInA.n gR^ihamedhyasthA saktUnattu dinakShaye .
abhAgyAvIrasUrastu bisa stainya.n karoti yAH .. 71..\\
gandaa
anR^itaM bhAShatu sadA sAdhubhish cha virudhyatu .
dadAtu kanyA.n shuklena bisa stainya.n karoti yAH .. 72..\\
sAdhayitvA svayaM prAsheddAsye jIvatu chaiva ha .
vikarmaNA pramIyeta bisa stainya.n karoti yA .. 73..\\
pazusakha
dAsya eva prajAyeta so.aprasUtiraki~ncanaH .
daivateShvanamaH kAro bisa stainya.n karoti yaH .. 74..\\
adhvaryave duhitara.n dadAtuch
chhandoge vA charitabrahma charye .
AtharvaNa.n vedamadhItya vipraH
snAyIta yo vai harate bisAni .. 75..\\
rsayah
iShTametaddvijAtInA.n yo.aya.n te shapathaH kR^itaH .
tvayA kR^itaM bisa stainya.n sarveShAM naH shunaH sukha .. 76..\\
zun
nyastamAdyamapashyadbhiryadukta.n kR^itakarmabhiH .
satyametanna mithyaitadbisa stainya.n kR^itaM mayA .. 77..\\
mayA hyantarhitAnIha bisAnImAni pashyata .
parIkShArthaM bhagavatA.n kR^itametanmayAnaghAH .
rakShaNArtha.n cha sarveShAM bhavatAmahamAgataH .. 78..\\
yAtudhAnI hyatikruddhA kR^ityaiShA vo vadhaiShiNI .
vR^iShAdarbhi prayuktaiShA nihatA me tapodhanAH .. 79..\\
duShTA hiMShyAdiyaM pApA yuShmAnpratyagnisambhavA .
tasmAdasmyAgato viprA vAsavaM mAM nibodhata .. 80..\\
alobhAdakShayA lokAH prAptA vaH sArvakAmikAH .
uttiShThadhvamitaH kShipra.n tAnavApnuta vai dvijAH .. 81..\\
bh
tato maharShayaH prItAstathetyuktvA purandaram .
sahaiva tridashendreNa sarve jagmustriviShTapam .. 82..\\
evamete mahAtmAno bhogairbahuvidhairapi .
kShudhA paramayA yuktAshchhandyamAnA mahAtmabhiH .
naiva lobha.n tadA chakrustataH svargamavApnuvan .. 83..\\
tasmAtsarvAsvavasthAsu naro lobha.n vivarjayet .
eSha dharmaH paro rAjannalobha iti vishrutaH .. 84..\\
idaM naraH sachcharita.n samavAyeShu kIrtayet .
sukhabhAgI cha bhavati na cha durgANyavApnute .. 85..\\
prIyante pitarashchAsya R^iShayo devatAstathA .
yashodharmArthabhAgI cha bhavati pretya mAnavaH .. 86..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 96}
bh
atraivodAharantImamitihAsaM purAtanam .
yadvR^itta.n tIrthayAtrAyA.n shapathaM prati tachchhR^iNu .. 1..\\
puShkarartha.n kR^ita.n stainyaM purA bharatasattama .
rAjarShibhirmahArAja tathaiva cha dvijarShibhiH .. 2..\\
R^iShayaH sametAH pashchime vai prabhAse
samAgatA mantramamantrayanta .
charAma sarve pR^ithivIM puNyatIrthAM
tannaH kArya.n hanta gachchhAma sarve .. 3..\\
shukro.a~NgirAshchaiva kavishcha vidvA.ns
tathAgastyo nArada parvatau cha .
bhR^igurvasiShThaH kashyapo gautamash cha
vishvAmitro jamadagnishcha rAjan .. 4..\\
R^iShistathA gAlavo.athAShTakash cha
bharadvAjo.arundhatI vAlakhilyAH .
shibirdilIpo nahuSho.ambarISho
rAjA yayAtirdhundhumAro.atha pUruH .. 5..\\
jagmuH puraskR^itya mahAnubhAvaM
shatakratu.n vR^itrahaNaM narendra .
tIrthAni sarvANi parikramanto
mAdhyA.n yayuH kaushikIM puNyatIrthAm .. 6..\\
sarveShu tIrtheShvatha dhUtapApA
jagmustato brahmasaraH supuNyam .
devasya tIrthe jalamagnikalpA
vigAhya te bhuktabisa prasUnAH .. 7..\\
ke chidbisAnyakhana.nstatra rAjann
anye mR^iNAlAnyakhana.nstatra viprAH .
athApashyanpuShkara.n te hriyantaM
hradAdagastyena samuddhR^ita.n vai .. 8..\\
tAnAha sarvAnR^iShimukhyAnagastyaH
kenAdattaM puShkaraM me sujAtam .
yuShmA~nsha~Nke dIyatAM puShkaraM me
na vai bhavanto hartumarhanti padmam .. 9..\\
shR^iNomi kAlo hi.nsate dharmavIryaM
seyaM prAptA vardhate dharmapIDA .
purAdharmo vardhate neha yAvat
tAvadgachchhAmi paraloka.n chirAya .. 10..\\
purA vedAnbrAhmaNA grAmamadhye
ghuShTa svarA vR^iShalA~nshrAvayanti .
purA rAjA vyavahArAnadharmyAn
pashyatyahaM paraloka.n vrajAmi .. 11..\\
purAvarAnpratyavarAngarIyaso
yAvannarA nAvama.nsyanti sarve .
tamottara.n yAvadidaM na vartate
tAvadvrajAmi paraloka.n chirAya .. 12..\\
purA prapashyAmi pareNa martyAn
balIyasA durbalAnbhujyamAnAn .
tasmAdyAsyAmi paraloka.n chirAya
na hyutsahe draShTumIdR^i~NnR^iloke .. 13..\\
tamAhurArtA R^iShayo maharShiM
na te vayaM puShkara.n chorayAmaH .
mithyAbhiSha~Ngo bhavatA na kAryaH
shapAma tIkShNA~nshapathAnmaharShe .. 14..\\
te nishchitAstatra maharShayastu
saMmanyanto dharmamevaM narendra .
tato.ashapa~nshapathAnparyayeNa
sahaiva te pArthiva putrapautraiH .. 15..\\
bhrgu
pratyAkroshedihAkruShTastADitaH pratitADayet .
khAdechcha pR^iShThamA.nsAni yaste harati puShkaram .. 16..\\
vasistha
asvAdhyAya paro loke shvAna.n cha parikarShatu .
pure cha bhikShurbhavatu yaste harati puShkaram .. 17..\\
kazyapa
sarvatra sarvaM paNatu nyAse lobha.n karotu cha .
kUTasAkShitvamabhyetu yaste harati puShkaram .. 18..\\
gautama
jIvatvaha.n kR^ito buddhyA vipaNatvadhamena saH .
karShako matsarI chAstu yaste harati puShkaram .. 19..\\
angiras
ashuchirbrahma kUTo.astu shvAna.n cha parikarShatu .
brahma hAni kR^itishchAstu yaste harati puShkaram .. 20..\\
dhundhumaara
akR^itaGYo.astu mitrANA.n shUdrAyA.n tu prajAyatu .
ekaH sampannamashnAtu yaste harati puShkaram .. 21..\\
puuru
chikitsAyAM pracharatu bhAryayA chaiva puShyatu .
shvashurAttasya vR^ittiH syAdyaste harati puShkaram .. 22..\\
diliipa
udapAnaplave grAme brAhmaNo vR^iShalI patiH .
tasya lobhAnsa vrajatu yaste harati puShkaram .. 23..\\
zukra
pR^iShThamA.nsa.n samashnAtu divA gachchhatu maithunam .
preShyo bhavatu rAGYashcha yaste harati puShkaram .. 24..\\
jamadagni
anadhyAyeShvadhIyIta mitra.n shrAddhe cha bhojayet .
shrAddhe shUdrasya chAshnIyAdyaste harati puShkaram .. 25..\\
zibi
anAhitAgnirmriyatA.n yaGYe vighna.n karotu cha .
tapasvibhirvirudhyeta yaste harati puShkaram .. 26..\\
yayaati
anR^itau jaTI vratinyA.n vai bhAryAyAM samprajAyatu .
nirAkarotu vedAMshcha yaste harati puShkaram .. 27..\\
nahusa
atithi.n gR^ihastho nudatu kAmavR^itto.astu dIkShitaH .
vidyAM prayachchhatu bhR^ito yaste harati puShkaram .. 28..\\
ambariisa
nR^isha.nsastyaktadharmo.astu strIShu GYAtiShu goShu cha .
brAhmaNa.n chApi jahatu yaste harati puShkaram .. 29..\\
naarada
gUDho.aGYAnI bahiH shAstraM paThatA.n visvaraM padam .
garIyaso.avajAnAtu yaste harati puShkaram .. 30..\\
naabhaaga
anR^itaM bhAShatu sadA sadbhish chaiva virudhyatu .
shuklena kanyA.n dadatu yaste harati puShkaram .. 31..\\
kavi
padA sa gA.n tADayatu sUryaM cha prati mehatu .
sharaNAgata.n cha tyajatu yaste harati puShkaram .. 32..\\
vizvaamitra
karotu bhR^itako.avarShA.n rAGYashchAstu purohitaH .
R^itvigastu hyayAjyasya yaste harati puShkaram .. 33..\\
parvata
grame chAdhikR^itaH so.astu kharayAnena gachchhatu .
shunaH karShatu vR^ittyarthe yaste harati puShkaram .. 34..\\
bharadvaaja
sarvapApasamAdAnaM nR^isha.nse chAnR^ite cha yat .
tattasyAstu sadA pApa.n yaste harati puShkaram .. 35..\\
astaka
sa rAjAstvakR^itapraGYaH kAmavR^ittishcha pApakR^it .
adharmeNAnushAstUrvI.n yaste harati puShkaram .. 36..\\
gaalava
pApiShThebhyastvanarghArhaH sa naro.astu svapApakR^it .
dattvA dAna.n kIrtayatu yaste harati puShkaram .. 37..\\
arundhatii
shvashrvApavAda.n vadatu bharturbhavatu durmanAH .
ekA svAdu samashnAtu yA te harati puShkaram .. 38..\\
vaalakhilya
ekapAdena vR^ittyartha.n grAmadvAre sa tiShThatu .
dharmaGYastyaktadharmo.astu yaste harati puShkaram .. 39..\\
pazusakha
agnihotramanAdR^itya sukha.n svapatu sa dvijaH .
parivrATkAmavR^itto.astu yaste harati puShkaram .. 40..\\
surabhii
bAlvajena nidAnena kA.nsyaM bhavatu dohanam .
duhyeta paravatsena yA te harati puShkaram .. 41..\\
bh
tatastu taiH shapathaiH shapyamAnair
nAnAvidhairbahubhiH kauravendra .
sahasrAkSho devarATsamprahR^iShTaH
samIkShya ta.n kopana.n vipramukhyam .. 42..\\
athAbravInmaghavA pratyaya.n svaM
samAbhAShya tamR^iShi.n jAtaroSham .
brahmarShidevarShinR^iparShimadhye
yattannibodheha mamAdhya rAjan .. 43..\\
zakra
adhvaryave duhitara.n dadAtuch
chhandoge vA charitabrahma charye .
AtharvaNa.n vedamadhItya vipraH
snAyeta yaH puShkaramAdadAti .. 44..\\
sarvAnvedAnadhIyIta puNyashIlo.astu dhArmikaH .
brahmaNaH sadana.n yAtu yaste harati puShkaram .. 45..\\
agastya
AshIrvAdastvayA proktaH shapatho balasUdana .
dIyatAM puShkaraM mahyameSha dharmaH sanAtanaH .. 46..\\
indra
na mayA bhagavA.NllobhAddhR^itaM puShkaramadya vai .
dharma.n te shrotukAmena hR^itaM na kroddhumarhati .. 47..\\
dharmaH shrutaH samutkarSho dharmaseturanAmayaH .
ArSho vai shAshvato nityamavyayo.ayaM mayA shrutaH .. 48..\\
tadida.n gR^ihyatA.n vidvanpuShkaraM munisattama .
atikramaM me bhagabvankShantumarhasyanindita .. 49..\\
ityuktaH sa mahendreNa tapasvI kopano bhR^isham .
jagrAha puShkara.n dhImAnprasannashchAbhavanmuniH .. 50..\\
prayayuste tato bhUyastIrthAni vanagocharAH .
puNyatIrtheShu cha tathA gAtrANyAplAvayanti te .. 51..\\
AkhyAna.n ya idaM yuktaH paThetparvaNi parvaNi .
na mUrkha.n janayetputraM na bhavechcha nirAkR^itiH .. 52..\\
na tamApatspR^ishetkA chinna jvaro na rujash cha ha .
virajAH shreyasA yuktaH pretya svargamavApnuyAt .. 53..\\
yashcha shAstramanudhyAyedR^iShibhiH paripAlitam .
sa gachchhedbrahmaNo lokamavyaya.n cha narottama .. 54..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 97}
y
yadida.n shrAddhadharmeShu dIyate bharatarShabha .
chhatra.n chopAnahau chaiva kenaitatsampravartitam .
katha.n chaitatsamutpannaM kimarthaM cha pradIyate .. 1..\\
na kevala.n shrAddhadharme puNyakeShvapi dIyate .
etadvistarato rAja~nshrotumichchhAmi tattvataH .. 2..\\
bh
shR^iNu rAjannavahitashchhatropAnaha vistaram .
yathaitatprathita.n loke yena chaitatpravartitam .. 3..\\
yathA chAkShayyatAM prAptaM puNyatA.n cha yathAgatam .
sarvametadasheSheNa pravakShyAmi janAdhipa .. 4..\\
itihAsaM purAvR^ittamima.n shR^iNu narAdhipa .
jamadagneshcha sa.nvAda.n sUryasya cha mahAtmanaH .. 5..\\
purA sa bhagavAnsAkShAddhanuShAkrIData prabho .
sandhAya sandhAya sharAMshchikShepa kila bhArgavaH .. 6..\\
tAnkShiptAnreNukA sarvA.nstasyeShUndIptatejasaH .
AnAyya sA tadA tasmai prAdAdasakR^idachyuta .. 7..\\
atha tena sa shabdena jyAtalasya sharasya cha .
prahR^iShTaH samprachikShepa sA cha pratyAjahAra tAn .. 8..\\
tato madhyAhnamArUDhe jyeShThA mUle divAkare .
sa sAyakAndvijo viddhvA reNukAmidamavravIt .. 9..\\
gachchhAnaya vishAlAkShi sharAnetAndhanushchyutAn .
yAvadetAnpunaH subhru kShipAmIti janAdhipa .. 10..\\
sA gachchhatyantarA chhAyA.n vR^ikShamAshritya bhAminI .
tasthau tasyA hi santapta.n shiraH pAdau tathaiva cha .. 11..\\
sthitA sA tu muhUrta.n vai bhartuH shApabhayAchchhubhA .
yayAvAnayituM bhUyaH sAyakAnasitekShaNA .
pratyAjagAma cha sharA.nstAnAdAya yashasvinI .. 12..\\
sA prasvinnA suchArva~NgI padbhyA.n duHkhaM niyachchhatI .
upAjagAma bhartAraM bhayAdbhartuH pavepatI .. 13..\\
sa tAmR^iShistataH kruddho vAkyamAha shubhAnanAm .
reNuke ki.n chireNa tvamAgateti punaH punaH .. 14..\\
r
shirastAvatpradIptaM me pAdau chaiva tapodhana .
sUryatejo niruddhAha.n vR^ikShachchhAyAmupAshritA .. 15..\\
etasmAtkAraNAdbrahmaMshchirametatkR^itaM mayA .
etajGYAtvA mama vibho mA krudhastva.n tapodhana .. 16..\\
j
adyaina.n dIptakiraNa.n reNuke tava duHkhadam .
sharairnipAtayiShyAmi sUryamastrAgnitejasA .. 17..\\
bh
sa visphArya dhanurdivya.n gR^ihItvA cha bahU~nsharAn .
atiShThatsUryamabhito yato yAti tato mukhaH .. 18..\\
atha taM prahariShyanta.n sUryo.abhyetya vacho.abravIt .
dvija rUpeNa kaunteya ki.n te sUryo.aparAdhyate .. 19..\\
Adatte rashmibhiH sUryo divi vidva.nstatastataH .
rasa.n sa taM vai varShAsu pravarShati divAkaraH .. 20..\\
tato.anna.n jAyate vipra manuShyANA.n sukhAvaham .
annaM prANA iti yathA vedeShu paripaThyate .. 21..\\
athAbhreShu nigUDhashcha rashmibhiH parivAritaH .
sapta dvIpAnimAnbrahmanvarSheNAbhipravarShati .. 22..\\
tatastadauShadhInA.n cha vIrudhAM patrapuShpajam .
sarva.n varShAbhinirvR^ittamannaM sambhavati prabho .. 23..\\
jAtakarmANi sarvANi vratopanayanAni cha .
godhAnAni vivAhAshcha tathA yaGYasamR^iddhayaH .. 24..\\
satrANi dAnAni tathA sa.nyogA vittasa~ncayAH .
annataH sampravartante yathA tva.n vettha bhArgava .. 25..\\
ramaNIyAni yAvanti yAvadArambhakANi cha .
sarvamannAtprabhavati vidita.n kIrtayAmi te .. 26..\\
sarva.n hi vettha vipra tvaM yadetatkIrtitaM mayA .
prasAdaye tvA viprarShe ki.n te sUryo nipAtyate .. 27..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 98}
y
eva.n tadA prayAchantaM bhAskaraM munisattamaH .
jamadagnirmahAtejAH ki.n kAryaM pratyapadyata .. 1..\\
bh
tathA prayAchamAnasya muniragnisamaprabhaH .
jamadagniH shamaM naiva jagAma kurunandana .. 2..\\
tataH sUryo madhurayA vAchA tamidamabravIt .
kR^itA~njalirvipra rUpI praNamyeda.n vishAM pate .. 3..\\
chalaM nimitta.n viprarShe sadA sUryasya gachchhataH .
katha.n chala.n vetsyasi tvaM sadA yAntaM divAkaram .. 4..\\
j
sthira.n vApi chalaM vApi jAne tvAM GYAnachakShuShA .
avashya.n vinayAdhAna.n kAryamadya mayA tava .. 5..\\
aparAhNe nimeShArdha.n tiShThasi tvaM divAkara .
tatra vetsyAmi sUryatvAM na me.atrAsti vichAraNA .. 6..\\
s
asaMshayaM mA.n viprarShe vetsyase dhanvinAM vara .
apakAriNa.n tu mA.n viddhi bhagava~nsharaNAgatam .. 7..\\
bh
tataH prahasya bhagavA~njamadagniruvAcha tam .
na bhIH sUryatvayA kAryA praNipAta gato hyasi .. 8..\\
brAhmaNeShvArjava.n yachcha sthairya.n cha dharaNItale .
saumyatA.n chaiva somasya gAmbhIrya.n varuNasya cha .. 9..\\
dIptimagneH prabhAM meroH pratApa.n tapanasya cha .
etAnyatikramedyo vai sa hanyAchchharaNAgatam .. 10..\\
bhavetsa guru talpI cha brahmahA cha tathA bhavet .
surA pAna.n cha kuryAtsa yo hanyAchchharaNAgatam .. 11..\\
etasya tvapanItasya samAdhi.n tAta chintaya .
yathAsukhagamaH panthA bhavettvadrashmitApitaH .. 12..\\
bh
etAvaduktvA sa tadA tUShNImAsIdbhR^igUdvahaH .
atha sUryo dadau tasmai chhatropAnahamAshu vai .. 13..\\
s
maharShe shirasastrANa.n chhatraM madrashmivAraNam .
pratigR^ihNIShva padbhyA.n cha trANArthaM charmapAduke .. 14..\\
adya prabhR^iti chaivaitalloke samprachariShyati .
puNyadAneShu sarveShu paramakShayyameva cha .. 15..\\
bh
upAnachchhatrametadvai sUryeNeha pravartitam .
puNyametadabhikhyAta.n triShu lokeShu bhArata .. 16..\\
tasmAtprayachchha viprebhyashchhatropAnahamuttamam .
dharmaste sumahAnbhAvI na me.atrAsti vichAraNA .. 17..\\
chhatra.n hi bharatashreShTha yaH pradadyAddvijAtaye .
shubhra.n shatashalAkaM vai sa pretya sukhamedhate .. 18..\\
sa shakra loke vasati pUjyamAno dvijAtibhiH .
apsarobhishcha satata.n devaishcha bharatarShabha .. 19..\\
dahyamAnAya viprAya yaH prayachchhatyupAnahau .
snAtakAya mahAbAho saMshitAya dvijAtaye .. 20..\\
so.api lokAnavApnoti daivatairabhipUjitAn .
goloke sa mudA yukto vasati pretya bhArata .. 21..\\
etatte bharatashreShTha mayA kArtsnyena kIrtitam .
chhatropAnaha dAnasya phalaM bharatasattama .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 99}
y
ArAmANA.n taDAgAnA.n yatphalaM kurunandana .
tadaha.n shrotumichchhAmi tvatto.adya bharatarShabha .. 1..\\
bh
supradarshA vanavatI chitradhAtuvibhUShitA .
upetA sarvabIjaishcha shreShThA bhUmirihochyate .. 2..\\
tasyAH kShetravisheSha.n cha taDAgAnAM niveshanam .
audakAni cha sarvANi pravakShyAmyanupUrvashaH .. 3..\\
taDAgAnA.n cha vakShyAmi kR^itAnAM chApi ye guNAH .
triShu lokeShu sarvatra pUjito yastaDAgavAn .. 4..\\
atha vA mitra sadanaM maitraM mitra vivardhanam .
kIrtisa~njanana.n shreShTha.n taDAgAnAM niveshanam .. 5..\\
dharmasyArthasya kAmasya phalamAhurmanIShiNaH .
taDAga.n sukR^ita.n deshe kShetrameva mahAshrayam .. 6..\\
chaturvidhAnAM bhUtAnA.n taDAgamupalakShayet .
taDAgAni cha sarvANi dishanti shriyamuttamAm .. 7..\\
devA manuShyA gandharvAH pitaroraga rAkShasAH .
sthAvarANi cha bhUtAni saMshrayanti jalAshayam .. 8..\\
tasmAttA.nste pravakShyAmi taDAge ye guNAH smR^itAH .
yA cha tatra phalAvAptirR^iShihiH samudAhR^itA .. 9..\\
varShamAtre taDAge tu salila.n yasya tiShThati .
agnihotraphala.n tasya phalamAhurmanIShiNaH .. 10..\\
sharatkAle tu salila.n taDAge yasya tiShThati .
gosahasrasya sa pretya labhate phalamuttamam .. 11..\\
hemanta kAle salila.n taDAge yasya tiShThati .
sa vai bahu suvarNasya yaGYasya labhate phalam .. 12..\\
yasya vai shaishire kAle taDAge salilaM bhavet .
agniShTomasya yaGYasya phalamAhurmanIShiNaH .. 13..\\
taDAga.n sukR^itaM yasya vasante tu mahAshrayam .
atirAtrasya yaGYasya phala.n sa samupAshnute .. 14..\\
nidhAgha kAle pAnIya.n taDAge yasya tiShThati .
vAjapeyasama.n tasya phala.n vai munayo viduH .. 15..\\
sa kula.n tArayetsarva.n yasya khAte jalAshaye .
gAvaH pibanti pAnIya.n sAdhavashcha narAH sadA .. 16..\\
taDAge yasya gAvastu pibanti tR^iShitA jalam .
mR^igapakShimanuShyAshcha so.ashvamedha phala.n labhet .. 17..\\
yatpibanti jala.n tatra snAyante vishramanti cha .
taDAgadasya tatsarvaM pretyAnantyAya kalpate .. 18..\\
durlabha.n salila.n tAta visheSheNa paratra vai .
pAnIyasya pradAnena prItirbhavati shAshvatI .. 19..\\
tilAndadata pAnIya.n dIpAndadata jAgrata .
GYAtibhiH saha modadhvameta preteShu durlabham .. 20..\\
sarvadAnairgurutara.n sarvadAnairvishiShyate .
pAnIyaM narashArdUla tasmAddAtavyameva hi .. 21..\\
evameta taDAgeShu kIrtitaM phalamuttamam .
ata UrdhvaM pravakShyAmi vR^ikShANAmapi ropaNe .. 22..\\
sthAvarANA.n cha bhUtAnAM jAtayo ShaTprakIrtitAH .
vR^ikShagulma latAvallyastvaksArAstR^iNajAtayaH .. 23..\\
etA jAtyastu vR^ikShANA.n teShA.n rope guNAstvime .
kIrtishcha mAnuShe loke pretya chaiva phala.n shubham .. 24..\\
labhate nAma loke cha pitR^ibhishcha mahIyate .
devalokagatasyApi nAma tasya na nashyati .. 25..\\
atItAnAgate chobhe pitR^ivaMsha.n cha bhArata .
tArayedvR^ikSharopI.n cha tasmAdvR^ikShAnpraropayet .. 26..\\
tasya putrA bhavantyete pAdapA nAtra saMshayaH .
paralokagataH svarga.n lokAMshchApnoti so.avyayAn .. 27..\\
puShpaiH suragaNAnvR^ikShAH phalaishchApi tathA pitR^In .
chhAyayA chAtithI.nstAta pUjayanti mahIruhAH .. 28..\\
kiMnaroragarakShA.nsi devagandharvamAnavAH .
tathA R^iShigaNAshchaiva saMshrayanti mahIruhAn .. 29..\\
puShpitAH phalavantashcha tarpayantIha mAnavAn .
vR^ikShadaM putravadvR^ikShAstArayanti paratra cha .. 30..\\
tasmAttaDAge vR^ikShA vai ropyAH shreyo.arthinA sadA .
putravatparipAlyashcha putrAste dharmataH smR^itAH .. 31..\\
taDAga kR^idvR^ikSharopI iShTayaGYashcha yo dvijaH .
ete svarge mahIyante ye chAnye satyavAdinaH .. 32..\\
tasmAttaDAga.n kurvIta ArAmAMsh chaiva ropayet .
yajechcha vividhairyaGYaiH satya.n cha satata.n vadet .. 33..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 100}
y
gArhasthya.n dharmamakhilaM prabrUhi bharatarShabha .
R^iddhimApnoti ki.n kR^itvA manuShya iha pArthiva .. 1..\\
bh
atra te vartayiShyAmi purAvR^itta.n janAdhipa .
vAsudevasya sa.nvAdaM pR^ithivyAshchaiva bhArata .. 2..\\
sa.nstUya pR^ithivI.n devI.n vAsudevaH pratApavAn .
paprachchha bharatashreShTha yadetatpR^ichchhase.adya mAm .. 3..\\
vaasudeva
gArhasthya.n dharmamAshritya mayA vA madvidhena vA .
kimavashya.n dhare kAryaM ki.n vA kR^itvA sukhI bhavet .. 4..\\
p
R^iShayaH pitaro devA manuShyAshchaiva mAdhava .
ijyAshchaivArchanIyAshcha yathA chaivaM nibodha me .. 5..\\
sadA yaGYena devAMshcha Atithyena cha mAnavAn .
chhandatashcha yathA nityamarhAnyu~njIta nityashaH .
tena hyR^iShigaNAH prItA bhavanti madhusUdana .. 6..\\
nityamagniM paricharedabhuktvA balikarma cha .
kuryAttathaiva devA vai prIyante madhusUdana .. 7..\\
kuryAdaharahaH shrAddhamannAdyenodakena vA .
payo mUlaphalairvApi pitR^INAM prItimAharan .. 8..\\
siddhAnnAdvaishvadeva.n vai kuryAdagnau yathAvidhi .
agnIShoma.n vaishvadeva.n dhAnvantaryamanantaram .. 9..\\
prajAnAM pataye chaiva pR^ithagghomo vidhIyate .
tathaiva chAnupUrvyeNa balikarma prayojayet .. 10..\\
dakShiNAyA.n yamAyeha pratIchyAM varuNAya cha .
somAya chApyudIchyA.n vai vAstumadhye dvijAtaye .. 11..\\
dhanvantareH prAgudIchyAM prAchyA.n shakrAya mAdhava .
manorvai iti cha prAhurbali.n dvAre gR^ihasya vai .
marudbhyo devatAbhyashcha balimantargR^ihe haret .. 12..\\
tathaiva vishve devebhyo balimAkAshato haret .
nishAcharebhyo bhUtebhyo baliM nakta.n tathA haret .. 13..\\
eva.n kR^itvA bali.n samyagdadyAdbhikShAM dvijAtaye .
alAbhe brAhmaNasyAgnAvagramutkShipya nikShipet .. 14..\\
yadA shrAddhaM pitR^ibhyashcha datumichchheta mAnavaH .
tadA pashchAtprakurvIta nivR^itte shrAddhakarmaNi .. 15..\\
pitR^InsantarpayitvA tu bali.n kuryAdvidhAnataH .
vaishvadeva.n tataH kuryAtpashchAdbrAhmaNa vAchanam .. 16..\\
tato.annenAvasheSheNa bhojayedatithInapi .
archA pUrvaM mahArAja tataH prINAti mAnuShAn .. 17..\\
anitya.n hi sthito yasmAttasmAdatithiruchyate .. 18..\\
AchAryasya pitushchaiva sakhyurAptasya chAtitheH .
idamasti gR^ihe mahyamiti nityaM nivedayet .. 19..\\
te yadvadeyustatkuryAditi dharmo vidhIyate .
gR^ihasthaH puruShaH kR^iShNa shiShTAshI cha sadA bhavet .. 20..\\
rAjartvija.n snAtaka.n cha guruM shvashurameva cha .
archayenmadhuparkeNa parisa.nvatsaroShitAn .. 21..\\
shvabhyashchashva pachebhyashcha vayobhyashchAvapedbhuvi .
vaishvadeva.n hi nAmaitatsAyamprAtarvidhIyate .. 22..\\
etA.nstu dharmAngArhasthAnyaH kuryAdanasUyakaH .
sa iharddhiM parAM prApya pretya nAke mahIyate .. 23..\\
bh
iti bhUmervachaH shrutvA vAsudevaH pratApavAn .
tathA chakAra satata.n tvamapyeva.n samAchara .. 24..\\
eva.n gR^ihastha dharmaM tvaM chetayAno narAdhipa .
iha loke yashaH prApya pretya svargamavApsyasi .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 101}
y
Aloka dAnaM nAmaitatkIdR^ishaM bharatarShabha .
kathametatsamutpannaM phala.n chAtra bravIhi me .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
manoH prajApatervAda.n suvarNasya cha bhArata .. 2..\\
tapasvI kashchidabhavatsuvarNo nAma nAmataH .
varNato hemavarNaH sa suvarNa iti paprathe .. 3..\\
kulashIlaguNopetaH svAdhyAye cha para.n gataH .
bahUnsvavaMshaprabhavAnsamatItaH svakairguNaiH .. 4..\\
sa kadA chinmanu.n vipro dadarshopasasarpa cha .
kushalaprashnamanyonya.n tau cha tatra prachakratuH .. 5..\\
tatastau siddhasa~Nkalpau merau kA~nchanaparvate .
ramaNIye shilA pR^iShThe sahitau saMnyaShIdatAm .. 6..\\
tatra tau kathayAmAstA.n kathA nAnAvidhAshrayAH .
brahmarShideva daityAnAM purANAnAM mahAtmanAm .. 7..\\
suvarNastvabravIdvAkyaM manu.n svAyambhuvaM prabhum .
hitArtha.n sarvabhUtAnAM prashnaM me vaktumarhasi .. 8..\\
sumanobhiryadijyante daivatAni prajeshvara .
kimetatkathamutpannaM phalayoga.n cha sha.nsa me .. 9..\\
manu
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
shukrasya cha baleshchaiva sa.nvAda.n vai samAgame .. 10..\\
balervairochanasyeha trailokyamanushAsataH .
samIpamAjagAmAshu shukro bhR^igukulodvahaH .. 11..\\
tamarghyAdibhirabhyarchya bhArgava.n so.asurAdhipaH .
niShasAdAsane pashchAdvidhivadbhUridakShiNaH .. 12..\\
katheyamabhavattatra yA tvayA parikIrtitA .
sumanodhUpadIpAnA.n sampradAne phalaM prati .. 13..\\
tataH paprachchha daityendraH kavIndraH prashnamuttamam .
sumanodhUpadIpAnA.n kiM phalaM brahmavittama .
pradAnasya dvijashreShTha tadbhavAnvaktumarhati .. 14..\\
zukra
tapaH pUrva.n samutpanna.n dharmastasmAdanantaram .
etasminnantare chaiva vIrudoShadhya eva cha .. 15..\\
somasyAtmA cha bahudhA sambhUtaH pR^ithivItale .
amR^ita.n cha viShaM chaiva yAshchAnyAstulyajAtayaH .. 16..\\
amR^itaM manasaH prIti.n sadyaH puShTi.n dadAti cha .
mano mlapayate tIvra.n viSha.n gandhena sarvashaH .. 17..\\
amR^itaM ma~Ngala.n viddhi mahadviShamama~Ngalam .
oShadhyo hyamR^ita.n sarvaM visha.n tejo.agnisambhavam .. 18..\\
manohlAdayate yasmAchchhriya.n chApi dadhAti ha .
tasmAtsumanasaH proktA naraiH sukR^itakarmabhiH .. 19..\\
devatAbhyaH sumanaso yo dadAti naraH shuchiH .
tasmAtsumanasaH proktA yasmAttuShyanti devatAH .. 20..\\
ya.n yamuddishya dIyerandevaM sumanasaH prabho .
ma~NgalArtha.n sa tenAsya prIto bhavati daityapa .. 21..\\
GYeyAstUgrAshcha saumyAshcha tejasvinyashcha tAH pR^ithak .
oShadhyo bahu vIryAshcha bahurUpAstathaiva cha .. 22..\\
yaGYiyAnA.n cha vR^ikShANAmayaGYiyAnnibodha me .
AsurANi cha mAlyAni daivatebhyo hitAni cha .. 23..\\
rAkShasAnA.n surANA.n cha yakShANAM cha tathA priyAH .
pitR^INAM mAnuShANA.n cha kAntAyAstvanupUrvashaH .. 24..\\
vanyA grAmyAshcheha tathA kR^iShToptAH parvatAshrayAH .
akaNTakAH kaNTakinyo gandharUparasAnvitAH .. 25..\\
dvividho hi smR^ito gandha iShTo.aniShTashcha puShpajaH .
iNTa gandhAni devAnAM puShpANIti vibhAvayet .. 26..\\
akaNTakAnA.n vR^ikShANAM shvetaprAyAshcha varNataH .
teShAM puShpANi devAnAmiShTAni satataM prabho .. 27..\\
jalajAni cha mAlyAni padmAdIni cha yAni cha .
gandharvanAgayakShebhyastAni dadyAdvichakShaNaH .. 28..\\
oShadhyo raktapuShpAshcha kaTukAH kaNTakAnvitAH .
shatrUNAmabhichArArthamatharvasu nidarshitAH .. 29..\\
tIkShNavIryAstu bhUtAnA.n durAlambhAH sakaNTakAH .
raktabhUyiShTha varNAshcha kR^iShNAshchaivopahArayet .. 30..\\
mano hR^idayanandinyo vimarde madhurAshcha yAH .
chArurUpAH sumanaso mAnuShANA.n smR^itA vibho .. 31..\\
na tu shmashAnasambhUtA na devAyatanodbhavAH .
saMnayetpuShTi yukteShu vivAheShu rahaHsu cha .. 32..\\
girisAnu ruhAH saumyA devAnAmupapAdayet .
prokShitAbhyukShitAH saumyA yathAyoga.n yathA smR^iti .. 33..\\
gandhena devAstuShyanti darshanAdyakSharAkShasAH .
nAgAH samupabhogena tribhiretaistu mAnuShAH .. 34..\\
sadyaH prINAti devAnvai te prItA bhAvayantyuta .
sa~NkalpasiddhA martyAnAmIpsitaishcha manorathaiH .. 35..\\
devAH prINanti satataM mAnitA mAnayanti cha .
avaGYAtAvadhUtAshcha nirdahantyadhamAnnarAn .. 36..\\
ata UrdhvaM pravakShyAmi dhUpadAnavidhau phalam .
dhUpAMshcha vividhAnsAdhUnasAdhUMsh cha nibodha me .. 37..\\
niryAsaH saralashchaiva kR^itrimashchaiva te trayaH .
iShTAniShTo bhavedgandhastanme vistarataH shR^iNu .. 38..\\
niryAsAH sallakI varjyA devAnA.n dayitAstu te .
gugguluH pravarasteShA.n sarveShAmiti nishchayaH .. 39..\\
aguruH sAriNA.n shreShTho yakSharAkShasa bhoginAm .
daityAnA.n sallakIjashcha kA~NkShito yashcha tadvidhaH .. 40..\\
atha sarjarasAdInA.n gandhaiH pArthiva dAravaiH .
phANitAsava sa.nyuktairmanuShyANA.n vidhIyate .. 41..\\
devadAnava bhUtAnA.n sadyastuShTikaraH smR^itaH .
ye.anye vaihArikAste tu mAnuShANAmiti smR^itAH .. 42..\\
ya evoktAH sumanasAM pradAne guNahetavaH .
dhUpeShvapi pariGYeyAsta eva prItivardhanAH .. 43..\\
dIpadAne pravakShyAmi phalayogamanuttamam .
yathA yena yadA chaiva pradeyA yAdR^ishAsh cha te .. 44..\\
jyotistejaH prakAshashchApyUrdhvaga.n chApi varNyate .
pradAne tejasA.n tasmAttejo vardhayate nR^iNAm .. 45..\\
andha.n tamastamisraM cha dakShiNAyanameva cha .
uttarAyaNametasmAjjyotirdAnaM prashasyate .. 46..\\
yasmAdUrdhvagametattu tamasashchaiva bheShajam .
tasmAdUrdhvagaterdAtA bhavediti vinishchayaH .. 47..\\
devAstejasvino yasmAtprabhAvantaH prakAshakAH .
tAmasA rAkShasAshcheti tasmAddIpaH pradIyate .. 48..\\
Aloka dAnAchchakShuShmAnprabhA yukto bhavennaraH .
tAndattvA nopahi.nseta na harennopanAshayet .. 49..\\
dIpahartA bhavedandhastamo gatirasuprabhaH .
dIpapradaH svargaloke dIpamAlI virAjate .. 50..\\
haviShA prathamaH kalpo dvitIyastvauShadhI rasaiH .
vasA medo.asthi niryAsairna kAryaH puShTimichchhatA .. 51..\\
giriprapAte gahane chaityasthAne chatuShpathe .
dIpadAtA bhavennitya.n ya ichchhedbhUtimAtmanaH .. 52..\\
kuloddyoto vishuddhAtmA prakAshatva.n cha gachchhati .
jyotiShA.n chaiva sAlokyaM dIpadAtA naraH sadA .. 53..\\
balikarmasu vakShyAmi guNAnkarmaphalodayAn .
deva yakShoraga nR^iNAM bhUtAnAmatha rakShasAm .. 54..\\
yeShAM nAgra bhujo viprA devatAtithibAlakAH .
rAkShasAneva tAnviddhi nirvaShaTkArama~NgalAn .. 55..\\
tasmAdagraM prayachchheta devebhyaH pratipUjitam .
shirasA praNatashchApi haredbalimatandritaH .. 56..\\
gR^ihyA hi devatA nityamAsha.nsanti gR^ihAtsadA .
bAhyAshchAgantavo ye.anye yakSharAkShasa pannagAH .. 57..\\
ito dattena jIvanti devatAH pitarastathA .
te prItAH prINayantyetAnAyuShA yashasA dhanaiH .. 58..\\
balayaH saha puShpaistu devAnAmupahArayet .
dadhi drapsa yutAH puNyAH sugandhAH priyadarshanAH .. 59..\\
kAryA rudhiramA.nsADhyA balayo yakSharAkShasAm .
surAsava puraskArA lAjollepana bhUShitAH .. 60..\\
nAgAnA.n dayitA nityaM padmotpalavimishritAH .
tilAnguDa susampannAnbhUtAnAmupahArayet .. 61..\\
agradAtAgra bhogI syAdbalavarNasamanvitaH .
tasmAdagraM prayachchheta devebhyaH pratipUjitam .. 62..\\
jvalatyaharaho veshma yAshchAsya gR^ihadevatAH .
tAH pUjyA bhUtikAmena prasR^itAgra pradAyinA .. 63..\\
ityetadasurendrAya kAvyaH provAcha bhArgavaH .
suvarNAya manuH prAha suvarNo nAradAya cha .. 64..\\
nArado.api mayi prAha guNAnetAnmahAdyute .
tvamapyetadviditveha sarvamAchara putraka .. 65..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 102}
y
shrutaM me bharatashreShTha puShpadhUpa pradAyinAm .
phalaM balividhAne cha tadbhUyo vaktumarhasi .. 1..\\
dhUpapradAnasya phalaM pradIpasya tathaiva cha .
balayashcha kimartha.n vai kShipyante gR^ihamedhibhiH .. 2..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
nahuShaM prati sa.nvAdamagastyasya bhR^igostathA .. 3..\\
nahuSho hi mahArAja rAjarShiH sumahAtapAH .
devarAjyamanuprAptaH sukR^iteneha karmaNA .. 4..\\
tatrApi prayato rAjannahuShastridive vasan .
mAnuShIshchaiva divyAshcha kurvANo vividhAH kriyAH .. 5..\\
mAnuShyastatra sarvAH sma kriyAstasya mahAtmanaH .
pravR^ittAstridive rAjandivyAshchaiva sanAtanAH .. 6..\\
agnikAryANi samidhaH kushAH sumanasastathA .
balayashchAna lAjAbhirdhUpana.n dIpakarma cha .. 7..\\
sarva.n tasya gR^ihe rAGYaH prAvartata mahAtmanaH .
japayaGYAnmano yaGYA.nstridive.api chakAra saH .. 8..\\
daivatAnyarchayaMshchApi vidhivatsa sureshvaraH .
sarvANyeva yathAnyAya.n yathApUrvamarindama .. 9..\\
athendrasya bhaviShyatvAdaha~NkArastamAvishat .
sarvAshchaiva kriyAstasya paryahIyanta bhUpate .. 10..\\
sa R^iShInvAhayAmAsa varadAnAmadAnvitaH .
parihInakriyashchApi durbalatvamupeyivAn .. 11..\\
tasya vAhayataH kAlo munimukhyA.nstapodhanAn .
aha~NkArAbhibhUtasya sumahAnatyavartata .. 12..\\
atha paryAyasha R^iShInvAhanAyopachakrame .
paryAyashchApyagastyasya samapadyata bhArata .. 13..\\
athAgamya mahAtejA bhR^igurbrahma vidA.n varaH .
agastyamAshramastha.n vai samupetyedamabravIt .. 14..\\
eva.n vayamasatkAra.n devendrasyAsya durmateH .
nahuShasya kimartha.n vai marShayAma mahAmune .. 15..\\
agastya
kathameSha mayA shakyaH shaptu.n yasya mahAmune .
varadena varo datto bhavato viditashcha saH .. 16..\\
yo me dR^iShTipatha.n gachchhetsa me vashyo bhavediti .
ityanena varo devAdyAchito gachchhatA divam .. 17..\\
evaM na dagdhaH sa mayA bhavatA cha na saMshayaH .
anyenApyR^iShimukhyena na shapto na cha pAtitaH .. 18..\\
amR^ita.n chaiva pAnAya dattamasmai purA vibho .
mahAtmane tadartha.n cha nAsmAbhirvinipAtyate .. 19..\\
prAyachchhata vara.n devaH prajAnAM duHkhakArakam .
dvijeShvadharmayuktAni sa karoti narAdhamaH .. 20..\\
atra yatprAptakAlaM nastadbrUhi vadatA.n vara .
bhavAMshchApi yathA brUyAtkurvImahi tathA vayam .. 21..\\
bhrgu
pitAmaha niyogena bhavantamahamAgataH .
pratikartuM balavati nahuShe darpamAsthite .. 22..\\
adya hi tvA sudurbuddhI rathe yokShyati devarAT .
adyainamahamudvR^itta.n kariShye.anindramojasA .. 23..\\
adyendra.n sthApayiShyAmi pashyataste shatakratum .
sa~ncAlya pApakarmANamindra sthAnAtsudurmatim .. 24..\\
adya chAsau ku devendrastvAM padA dharShayiShyati .
daivopahatachittatvAdAtmanAshAya mandadhIH .. 25..\\
vyutkrAnta dharma.n tamahaM dharShaNAmarShito bhR^isham .
ahirbhavasveti ruShA shapsye pApa.n dvija druham .. 26..\\
tata ena.n sudurbuddhi.n dhikshabdAbhihata tviSham .
dharaNyAM pAtayiShyAmi prekShataste mahAmune .. 27..\\
nahuShaM pApakarmANamaishvaryabalamohitam .
yathA cha rochate tubhya.n tathA kartAsmyahaM mune .. 28..\\
evamuktastu bhR^iguNA maitrA varuNiravyayaH .
agastyaH paramaprIto babhUva vigara jvaraH .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 103}
y
katha.n sa vai vipannashcha kathaM vai pAtito bhuvi .
katha.n chAnindratAM prAptastadbhavAnvaktumarhati .. 1..\\
bh
eva.n tayoH sa.nvadatoH kriyAstasya mahAtmanaH .
sarvA evAbhyavartanta yA divyA yAshcha mAnuShAH .. 2..\\
tathaiva dIpadAnAni sarvopakaraNAni cha .
balikarma cha yachchAnyadutsekAshcha pR^ithagvidhAH .
sarvAstasya samutpannA devarAGYo mahAtmanaH .. 3..\\
devaloke nR^iloke cha sadAchArA budhaiH smR^itAH .
te chedbhavanti rAjendra R^idhyante gR^ihamedhinaH .
dhUpapradAnairdIpaishcha namaH kAraistathaiva cha .. 4..\\
yathA siddhasya chAnnasya dvijAyAgraM pradIyate .
balayashcha gR^ihoddeshe ataH prIyanti devatAH .. 5..\\
yathA cha gR^ihiNastoSho bhavedvai balikarmaNA .
tathA shataguNA prItirdevatAnA.n sma jAyate .. 6..\\
eva.n dhUpapradAnaM cha dIpadAnaM cha sAdhavaH .
prasha.nsanti namaH kArairyuktamAtmaguNAvaham .. 7..\\
snAnenAdbhishcha yatkarma kriyate vai vipashchitA .
namaH kAraprayuktena tena prIyanti devatAH .
gR^ihyAshcha devatAH sarvAH prIyante vidhinArchitAH .. 8..\\
ityetAM buddhimAsthAya nahuShaH sa nareshvaraH .
surendratvaM mahatprApya kR^itavAnetadadbhutam .. 9..\\
kasya chittvatha kAlasya bhAgyakShaya upasthite .
sarvametadavaGYAya na chakAraitadIdR^isham .. 10..\\
tataH sa parihINo.abhUtsurendro balikarmataH .
dhUpadIpodaka vidhiM na yathAvachchakAra ha .
tato.asya yaGYaviShayo rakShobhiH paryabAdhyata .. 11..\\
athAgastyamR^iShishreShTha.n vAhanAyAjuhAva ha .
druta.n sarasvatI kUlAtsmayanniva mahAbalaH .. 12..\\
tato bhR^igurmahAtejA maitrAvaruNimabravIt .
nimIlayasva nayane jaTA yAvadvishAmi te .. 13..\\
sthANubhUtasya tasyAtha jaTAH prAvishadachyutaH .
bhR^iguH sa sumahAtejAH pAtanAya nR^ipasya ha .. 14..\\
tataH sa devarATprAptastamR^iShi.n vAhanAya vai .
tato.agastyaH surapati.n vAkyamAha vishAM pate .. 15..\\
yojayasvendra mA.n kShipraM kaM cha desha.n vahAmi te .
yatra vakShyasi tatra tvAM nayiShyAmi surAdhipa .. 16..\\
ityukto nahuShastena yojayAmAsa taM munim .
bhR^igustasya jaTA sa.nstho babhUva hR^iShito bhR^isham .. 17..\\
na chApi darshana.n tasya chakAra sa bhR^igustadA .
varadAnaprabhAvaGYo nahuShasya mahAtmanaH .. 18..\\
na chukopa sa chAgastyo yukto.api nahuSheNa vai .
ta.n tu rAjA pratodena chodayAmAsa bhArata .. 19..\\
na chukopa sa dharmAtmA tataH pAdena devarAT .
agastyasya tadA kruddho vAmenAbhyahanachchhiraH .. 20..\\
tasmi~nshirasyabhihate sa jaTAntargato bhR^iguH .
shashApa balavatkruddho nahuShaM pApachetasam .. 21..\\
bhrgu
yasmAtpadAhanaH krodhAchchhirasImaM mahAmunim .
tasmAdAshu mahI.n gachchha sarpo bhUtvA sudurmate .. 22..\\
ityuktaH sa tadA tena sarpo bhUtvA papAta ha .
adR^iShTenAtha bhR^iguNA bhUtale bharatarShabha .. 23..\\
bhR^igu.n hi yadi so.adrAkShInnahuShaH pR^ithivIpate .
na sa shakto.abhaviShyadvai pAtane tasya tejasA .. 24..\\
sa tu taistaiH pradAnaishcha tapobhirniyamaistathA .
patito.api mahArAja bhUtale smR^itimAnabhUt .
prasAdayAmAsa bhR^igu.n shApAnto me bhavediti .. 25..\\
tato.agastyaH kR^ipAviShTaH prAsAdayata taM bhR^igum .
shApAntArthaM mahArAja sa cha prAdAtkR^ipAnvitaH .. 26..\\
bhrgu
rAjA yudhiShThiro nAma bhaviShyati kurUdvahaH .
sa tvAM mokShayitA shApAdityuktvAntaradhIyata .. 27..\\
agastyo.api mahAtejAH kR^itvA kArya.n shatakratoH .
svamAshramapadaM prAyAtpUjyamAno dvijAtibhiH .. 28..\\
nahuSho.api tvayA rAja.nstasmAchchhApAtsamuddhR^itaH .
jagAma brahma sadanaM pashyataste janAdhipa .. 29..\\
tadA tu pAtayitvA taM nahuShaM bhUtale bhR^iguH .
jagAma brahma sadanaM brahmaNe cha nyavedayat .. 30..\\
tataH shakra.n samAnAyya devAnAha pitAmahaH .
varadAnAnmama surA nahuSho rAjyamAptavAn .
sa chAgastyena kruddhena bhraMshito bhUtala.n gataH .. 31..\\
na cha shakya.n vinA rAGYA surA vartayitu.n kva chit .
tasmAdayaM punaH shakro devarAjye.abhiShichyatAm .. 32..\\
eva.n sambhAShamANa.n tu devAH pArtha pitAmaham .
evamastviti sa.nhR^iShTAH pratyUchuste pitAmaham .. 33..\\
so.abhiShikto bhagavatA devarAjyena vAsavaH .
brahmaNA rAjashArdUla yathApUrva.n vyarochata .. 34..\\
evametatpurAvR^ittaM nahuShasya vyatikramAt .
sa cha taireva sa.nsiddho nahuShaH karmabhiH punaH .. 35..\\
tasmAddIpAH pradAtavyAH sAya.n vai gR^ihamedhibhiH .
divya.n chakShuravApnoti pretya dIpapradAyakaH .
pUrNachandra pratIkAshA dIpadAsh cha bhavantyuta .. 36..\\
yAvadakShinimeShANi jvalate tAvatIH samAH .
rUpavAndhanavAMshchApi naro bhavati dIpadaH .. 37..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 104}
y
brAhmaNa svAni ye mandA haranti bharatarShabha .
nR^isha.nsakAriNo mUDhAH kva te gachchhanti mAnavAH .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
chaNDAlasya cha sa.nvAda.n kShatrabandhoshcha bhArata .. 2..\\
raajanya
vR^iddharUpo.asi chaNDAla bAlavachcha vicheShTase .
shvakharANA.n rajaH sevI kasmAdudvijase gavAm .. 3..\\
sAdhubhirgarhita.n karma chaNDAlasya vidhIyate .
kasmAdgorajasA dhvastamapA.n kuNDe niShi~nchasi .. 4..\\
ch
brAhmaNasya gavA.n rAjanhriyatInAM rajaH purA .
somamuddhva.nsayAmAsa ta.n somaM ye.apibandvijAH .. 5..\\
dIkShitashcha sa rAjApi kShipraM narakamAvishat .
saha tairyAjakaiH sarvairbrahma svamupajIvya tat .. 6..\\
ye.api tatrApibankShIra.n ghR^itaM dadhi cha mAnavAH .
brAhmaNAH saha rAjanyAH sarve narakamAvishan .. 7..\\
jaghnustAH payasA putrA.nstathA pautrAnvidhunvatIH .
pashUnavekShamANAshcha sAdhuvR^ittena dampatI .. 8..\\
aha.n tatrAvasa.n rAjanbrahma chArI jitendriyaH .
tAsAM me rajasA dhvastaM bhaikShamAsInnarAdhipa .. 9..\\
chaNDAlo.aha.n tato rAjanbhuktvA tadabhavaM mR^itaH .
brahma svahArI cha nR^ipaH so.apratiShThA.n gati.n yayau .. 10..\\
tasmAddharenna vipra sva.n kadA chidapi kiM chana .
brahma svarajasA dhvastaM bhuktvA mAM pashya yAdR^isham .. 11..\\
tasmAtsomo.apyavikreyaH puruSheNa vipashchitA .
vikraya.n hIha somasya garhayanti manIShiNaH .. 12..\\
ye chaina.n krINate rAjanye cha vikrINate janAH .
te tu vaivasvataM prApya raurava.n yAnti sarvashaH .. 13..\\
soma.n tu rajasA dhvasta.n vikrIyAdbuddhipUrvakam .
shrotriyo vArdhuShI bhUtvA chirarAtrAya nashyati .
naraka.n triMshataM prApya shvaviShThAmupajIvati .. 14..\\
shvacharyAmatimAna.n cha sakhidAreShu viplavam .
tulayAdhArayaddharmo hyatimAno.atirichyate .. 15..\\
shvAna.n vai pApinaM pashya vivarNaM hariNa.n kR^isham .
atimAnena bhUtAnAmimA.n gatimupAgatam .. 16..\\
aha.n vai vipule jAtaH kule dhanasamanvite .
anyasmi~njanmani vibho GYAnaviGYAnapAragaH .. 17..\\
abhava.n tatra jAnAno hyetAndoShAnmadAttadA .
sa.nrabdha eva bhUtAnAM pR^iShThamA.nsAnyabhakShayam .. 18..\\
so.aha.n tena cha vR^ittena bhojanena cha tena vai .
imAmavasthA.n samprAptaH pashya kAlasya paryayam .. 19..\\
AdIptamiva chailAntaM bhramarairiva chArditam .
dhAvamAna.n susa.nrabdhaM pashya mAM rajasAnvitam .. 20..\\
svAdhyAyaistu mahatpApa.n taranti gR^ihamedhinaH .
dAnaiH pR^ithagvidhaishchApi yathA prAhurmanIShiNaH .. 21..\\
tathA pApakR^ita.n vipramAshramasthaM mahIpate .
sarvasa~Ngavinirmukta.n chhandA.nsyuttArayantyuta .. 22..\\
aha.n tu pApayonyA.n vai prasUtaH kShatriyarShabha .
nishchayaM nAdhigachchhAmi kathaM muchyeyamityuta .. 23..\\
jAtismaratva.n tu mama kena chitpUrvakarmaNA .
shubhena yena mokSha.n vai prAptumichchhAmyahaM nR^ipa .. 24..\\
tvamimaM me prapannAya saMshayaM brUhi pR^ichchhate .
chaNDAlatvAtkathamahaM muchyeyamiti sattama .. 25..\\
raajanya
chaNDAla pratijAnIhi yena mokShamavApsyasi .
brAhmaNArthe tyajanprANAngatimiShTAmavApsyasi .. 26..\\
dattvA sharIra.n kravyAdbhyo raNAgnau dvija hetukam .
hutvA prANAnpramokShaste nAnyathA mokShamarhasi .. 27..\\
bh
ityuktaH sa tadA rAjanbrahma svArthe parantapa .
hutvA raNamukhe prANAngatimiShTAmavApa ha .. 28..\\
tasmAdrakShya.n tvayA putra brahma svaM bharatarShabha .
yadIchchhasi mahAbAho shAshvatI.n gatimuttamAm .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 105}
y
eko lokaH sukR^itinA.n sarve tvAho pitAmaha .
uta tatrApi nAnAtva.n tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
karmabhiH pArtha nAnAtva.n lokAnAM yAnti mAnavAH .
puNyAnpuNyakR^ito yAnti pApAnpApakR^ito janAH .. 2..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
gautamasya munestAta sa.nvAda.n vAsavasya cha .. 3..\\
brAhmaNo gautamaH kashchinmR^idurdAnto jitendriyaH .
mahAvane hastishishuM paridyUnamamAtR^ikam .. 4..\\
ta.n dR^iShTvA jIvayAmAsa sAnukrosho dhR^itavrataH .
sa tu dIrgheNa kAlena babhUvAtibalo mahAn .. 5..\\
taM prabhinnaM mahAnAgaM prasruta.n sarvato madam .
dhR^itarAShTrasya rUpeNa shakro jagrAha hastinam .. 6..\\
hriyamANa.n tu taM dR^iShTvA gautamaH saMshitavrataH .
abhyabhAShata rAjAna.n dhR^itarAShTraM mahAtapAH .. 7..\\
mA me hArShIrhastinaM putramenaM
duHkhAtpuShTa.n dhR^itarAShTrAkR^itaGYa .
mitra.n satAM sapta padaM vadanti
mitradroho naiva rAjanspR^ishettvAm .. 8..\\
idhmodaka pradAtAra.n shUnyapAlakamAshrame .
vinItamAchArya kule suyukta.n guru karmaNi .. 9..\\
shiShTa.n dAntaM kR^itaGYaM cha priyaM cha satataM mama .
na me vikroshato rAjanhartumarhasi ku~njaram .. 10..\\
dhr
gavA.n sahasraM bhavate dadAmi
dAsI shataM niShkashatAni pa~ncha .
anyachcha vitta.n vividhaM maharShe
kiM brAhmaNasyeha gajena kR^ityam .. 11..\\
g
tvAmeva gAvo.abhi bhavantu rAjan
dAsyaH sa niShkA vividha.n cha ratnam .
anyachcha vitta.n vividhaM narendra
kiM brAhmaNasyeha dhanena kR^ityam .. 12..\\
dhr
brAhmaNAnA.n hastibhirnAsti kR^ityaM
rAjanyAnAM nAgakulAni vipra .
sva.n vAhanaM nayato nAstyadharmo
nAgashreShThAdgautamAsmAnnivarta .. 13..\\
g
yatra preto nandati puNyakarmA
yatra pretaH shochati pApakarmA .
vaivasvatasya sadane mahAtmanas
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 14..\\
dhr
ye niShkriyA nAstikAH shraddadhAnAH
pApAtmAna indriyArthe niviShTAH .
yamasya te yAtanAM prApnuvanti
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 15..\\
g
vaivasvatI sa.nyamanI janAnAM
yatrAnR^itaM nochyate yatra satyam .
yatrAbalA balina.n yAtayanti
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 16..\\
dhr
jyeShThA.n svasAraM pitaraM mAtara.n cha
guru.n yathA mAnayantash charanti .
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 17..\\
g
mandAkinI vaishravaNasya rAGYo
mahAbhogA bhogi janapraveshyA .
gandharvayakShairapsarobhishcha juShTA
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 18..\\
dhr
atithivratAH suvratA ye janA vai
pratishraya.n dadati brAhmaNebhyaH .
shiShTAshinaH sa.nvibhajyAshritAMsh cha
mandAkinI.n te.api vibhUShayanti .. 19..\\
g
merorugre yadvanaM bhAti ramyaM
supuShpita.n kiMnaragItajuShTam .
sudarshanA yatra jambUrvishAlA
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 20..\\
dhr
ye brAhmaNA mR^idavaH satyashIlA
bahushrutAH sarvabhUtAbhirAmAH .
ye.adhIyante setihAsaM purANaM
madhvAhutyA juhvati cha dvijebhyaH .. 21..\\
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .
yadvidyate vidita.n sthAnamasti
tadbrUhi tva.n tvarito hyeSha yAmi .. 22..\\
g
supuShpita.n kiMnararAjajuShTaM
priya.n vanaM nandanaM nAradasya .
gandharvANAmapsarasA.n cha sadma
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 23..\\
dhr
ye nR^ittagItakushalA janAH sadA
hyayAchamAnAH sahitAsh charanti .
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 24..\\
g
yatrottarAH kuravo bhAnti ramyA
devaiH sArdhaM modamAnA narendra .
yatrAgniyaunAshcha vasanti viprA
hyayonayaH parvata yonayash cha .. 25..\\
yatra shakro varShati sarvakAmAn
yatra striyaH kAmachArAsh chacharanti .
yatra cherShyA nAsti nArI narANAM
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 26..\\
dhr
ye sarvabhUteShu nivR^ittakAmA
amA.nsAdA nyastadaNDAsh charanti .
na hiMShanti sthAvara.n ja~NgamaM cha
bhUtAnA.n ye sarvabhUtAtmabhUtAH .. 27..\\
nirAshiSho nirmamo vItarAgA
lAbhAlAbhe tulyanindA prasha.nsAH .
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 28..\\
g
tataH paraM bhAnti lokAH sanAtanAH
supuNyagandhA nirmalA vItashokAH .
somasya rAGYaH sadane mahAtmanas
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 29..\\
dhr
ye dAnashIlA na pratigR^ihNate sadA
na chApyarthAnAdadate parebhyaH .
yeShAmadeyamarhate nAsti ki.n chit
sarvAtithyAH suprasAdA janAsh cha .. 30..\\
ye kShantAro nAbhijalpanti chAnyA~n
shaktA bhUtvA satataM puNyashIlAH .
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 31..\\
g
tataH paraM bhAnti lokAH sanAtanA
virajaso vitamaskA vishokAH .
Adityasya sumahAntaH suvR^ittAs
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 32..\\
dhr
svAdhyAyashIlA gurushushrUShaNe ratAs
tapasvinaH suvratAH satyasandhAH .
AchAryANAmapratikUla bhAShiNo
nityotthitA guru karma svachodyAH .. 33..\\
tathAvidhAnAmeSha loko maharShe
vishuddhAnAM bhAvitavAnmatInAm .
satye sthitAnA.n veda vidAM mahAtmanAM
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 34..\\
g
tataH pare bhAnti lokAH sanAtanAH
supuNyagandhA virajA vishokAH .
varuNasya rAGYaH sadane mahAtmanas
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 35..\\
dhr
chAturmAsyairye yajante janAH sadA
tatheShTInA.n dashashataM prApnuvanti .
ye chAgnihotra.n juhvati shraddadhAnA
yathAnyAya.n trINi varShANi viprAH .. 36..\\
svadAriNA.n dharmadhure mahAtmanAM
yathochite vartmani susthitAnAm .
dharmAtmanAmudvahatA.n gatiM tAM
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 37..\\
g
indrasya lokA virajA vishokA
duranvayAH kA~NkShitA mAnavAnAm .
tasyAha.n te bhavane bhUri tejaso
rAjannima.n hastinaM yAtayiShye .. 38..\\
shatavarSha jIvI yashcha shUro manuShyo
veda dhyAyI yashcha yajvApramattaH .
ete sarve shakra loka.n vrajanti
para.n gantA dhR^itarAShTro na tatra .. 39..\\
g
prAjApatyAH santi lokA mahAnto
nAkasya pR^iShThe puShlakA vItashokAH .
manIShitAH sarvalokodbhavAnAM
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 40..\\
dhr
ye rAjAno rAjasUyAbhiShiktA
dharmAtmAno rakShitAraH prajAnAm .
ye chAshvamedhAvabhR^ithAplutA~NgAs
teShA.n lokA dhR^itarAShTro na tatra .. 41..\\
g
tataH paraM bhAnti lokAH sanAtanAH
supuNyagandhA virajA vItashokAH .
tasminnaha.n durlabhe tvApradhR^iShye
gavA.n loke hastinaM yAtayiShye .. 42..\\
dhr
yo gosahasrI shatadaH samA.n samAM
yo goshatI dasha dadyAchcha shaktyAH .
tathA dashabhyo yashcha dadyAdihaikAM
pa~nchabhyo vA dAnashIlastathaikam .. 43..\\
ye jIryante brahmacharyeNa viprA
brAhmI.n vAchaM parirakShanti chaiva .
manasvinastIrthayAtrA parAyaNAs
te tatra modanti gavA.n vimAne .. 44..\\
prabhAsaM mAnasaM puNyaM puShkarANi mahatsaraH .
puNya.n cha naimiShaM tIrthaM bAhudAM karatoyinIm .. 45..\\
gavA.n gaya shirashchaiva vipAshA.n sthUlavAlukAm .
tUShNI.n ga~NgAM dasha ga~NgAM mahAhradamathApi cha .. 46..\\
gautamI.n kaushikIM pAkAM mahAtmAno dhR^itavratAH .
sarasvatI dR^iShadvatyau yamunA.n ye prayAnti cha .. 47..\\
tatra te divyasa.nsthAnA divyamAlyadharAH shivAH .
prayAnti puNyagandhADhyA dhR^itarAShTro na tatra vai .. 48..\\
g
yatra shItabhayaM nAsti na choShNa bhayamaNvapi .
na kShutpipAse na glAnirna duHkhaM na sukha.n tathA .. 49..\\
na dveShyo na priyaH kashchinna bandhurna ripustathA .
na jarAmaraNe vApi na puNyaM na cha pAtakam .. 50..\\
tasminvirajasi sphIte praGYA sattvavyavasthite .
svayambhubhavane puNye hastinaM me yatiShyati .. 51..\\
dhr
nirmuktAH sarvasa~Ngebhyo kR^itAtmAno yatavratAH .
adhyAtmayogasa.nsthAne yuktAH svargagati.n gatAH .. 52..\\
te brahmabhavanaM puNyaM prApnuvantIha sAttvikAH .
na tatra dhR^itarAShTraste shakyo draShTuM mahAmune .. 53..\\
g
rathantara.n yatra bR^ihachcha gIyate
yatra vedI puNDarIkaiH stR^iNoti .
yatropayAti haribhiH somapIthI
tatra tvAha.n hastinaM yAtayiShye .. 54..\\
budhyAmi tvA.n vR^itrahaNaM shatakratuM
vyatikramantaM bhuvanAni vishvA .
kachchinna vAchA vR^ijina.n kadA chid
akArSha.n te manaso.abhiSha~NgAt .. 55..\\
zakra
yasmAdima.n lokapathaM prajAnAm
anvAgamaM padavAde gajasya .
tasmAdbhavAnpraNataM mAnushAstu
bravIShi yattatkaravANi sarvam .. 56..\\
g
shveta.n kareNuM mama putra nAgaM
yaM me.ahArShIrdashavarShANi bAlam .
yo me vane vasato.abhUddvitIyas
tameva me dehi surendra nAgam .. 57..\\
zakra
aya.n sutaste dvijamukhyanAgash
chAghrAyate tvAmabhivIkShamANaH .
pAdau cha te nAsikayopajighrate
shreyo mama dhyAhi namash cha te.astu .. 58..\\
g
shiva.n sadaiveha surendra tubhyaM
dhyAyAmi pUjA.n cha sadA prayu~nje .
mamApi tva.n shakra shiva.n dadasva
tvayA dattaM pratigR^ihNAmi nAgam .. 59..\\
zakra
yeShA.n vedA nihitA vai guhAyAM
manIShiNA.n sattvavatAM mahAtmanAm .
teShA.n tvayaikena mahAtmanAsmi
buddhastasmAtprItimA.nste.ahamadya .. 60..\\
hantaihi brAhmaNa kShipra.n saha putreNa hastinA .
prApnuhi tva.n shubhA.NllokAnahnAya cha chirAya cha .. 61..\\
bh
sa gautamaM puraskR^itya saha putreNa hastinA .
divamAchakrame vajrI sadbhiH saha durAsadam .. 62..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 106}
y
dAnaM bahuvidhAkAra.n shAntiH satyamahi.nsatA .
svadAratuShTishchoktA te phala.n dAnasya chaiva yat .. 1..\\
pitAmahasya vidita.n kimanyatra tapobalAt .
tapaso yatpara.n te.adya tanme vyAkhyAtumarhasi .. 2..\\
bh
tapaH prachakShate yAvattAvallokA yudhiShThira .
mataM mama tu kaunteya tapo nAnashanAtparam .. 3..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
bhagIrathasya sa.nvAdaM brahmaNashcha mahAtmanaH .. 4..\\
atItya suraloka.n cha gavA.n lokaM cha bhArata .
R^iShiloka.n cha so.agachchhadbhagIratha iti shrutiH .. 5..\\
ta.n dR^iShTvA sa vachaH prAha brahmA rAjanbhagIratham .
kathaM bhagIrathAgAstvamima.n deshaM durAsadam .. 6..\\
na hi devA na gandharvA na manuShyA bhagIratha .
AyAntyatapta tapasaH katha.n vai tvamihAgataH .. 7..\\
bhagii
niHsha~NkamannamadadaM brAhmaNebhyaH
shata.n sahasrANi sadaiva dAnam .
brAhma.n vrataM nityamAsthAya viddhi
na tvevAha.n tasya phalAdihAgAm .. 8..\\
dashaika rAtrAndasha pa~ncharAtrAn
ekAdashaikAdashakAnkratUMsh cha .
jyotiShTomAnA.n cha shata.n yadiShTaM
phalena tenApi cha nAgato.aham .. 9..\\
yachchAvasa.n jAhnavItIra nityaH
shata.n samAstapyamAnastapo.aham .
adA.n cha tatrAshvatarI sahasraM
nArI puraM na cha tenAhamAgAm .. 10..\\
dashAyutAni chAvAnAmayutAni cha viMshatim .
puShkareShu dvijAtibhyaH prAdA.n gAshcha sahasrashaH .. 11..\\
suvarNachandroDupa dhAriNInAM
kanyottamAnAmadada.n sragviNInAm .
ShaShTi.n sahasrANi vibhUShitAnAM
jAmbUnadairAbharaNairna tena .. 12..\\
dashArbudAnyadada.n gosavejyAsv
ekaikasho dasha gA lokanAtha .
samAnavatsAH payasA samanvitAH
suvarNakA.nsyopaduhA na tena .. 13..\\
aptoryAmeShu niyatamekaikasmindashAdadam .
gR^iShTInA.n kShIradAtrINA.n rohiNInAM cha tena cha .. 14..\\
dogdhrINA.n vai gavA.n chaiva prayutAni dashaiva hi .
prAdA.n dashaguNaM brahmanna cha tenAhamAgataH .. 15..\\
vAjinAM bAhlijAtAnAmayutAnyadada.n dasha .
karkANA.n hemamAlAnAM na cha tenAhamAgataH .. 16..\\
koTIshcha kA~nchanasyAShTau prAdAM brahmandasha tvaham .
ekaikasminkratau tena phalenAhaM na chAgataH .. 17..\\
vAjinA.n shyAma karNAnAM haritAnAM pitAmaha .
prAdA.n hemasrajAM brahmankoTIrdasha cha sapta cha .. 18..\\
IShA dantAnmahAkAyAnkA~nchanasragvi bhUShitAn .
patnImataH sahasrANi prAyachchha.n dasha sapta cha .. 19..\\
ala~NkR^itAnA.n devesha divyaiH kanakabhUShaNaiH .
rathAnA.n kA~nchanA~NgAnA.n sahasrANyadadaM dasha .
sapta chAnyAni yuktAni vAjibhiH samala~NkR^itaiH .. 20..\\
dakShiNAvayavAH ke chidvedairye samprakIrtitAH .
vAjapeyeShu dashasu prAdA.n tenApi nApyaham .. 21..\\
shakratulyaprabhAvAnAmijyayA vikrameNa cha .
sahasraM niShkakaNThAnAmadada.n dakShiNAm aham .. 22..\\
vijitya nR^ipatInsarvAnmakhairiShTvA pitAmaha .
aShTabhyo rAjasUyebhyo na cha tenAhamAgataH .. 23..\\
srotashcha yAvadga~NgAyAshchhannamAsIjjagatpate .
dakShiNAbhiH pravR^ittAbhirmama nAgA.n cha tatkR^ite .. 24..\\
vAjinA.n cha sahasre dve suvarNashatabhUShite .
vara.n grAmashataM chAhamekaikasya tridhAdadam .
tapasvI niyatAhAraH shamamAsthAya vAgyataH .. 25..\\
dIrghakAla.n himavati ga~NgAyAshcha durutsahAm .
mUrdhnA dhArAM mahAdevaH shirasA yAmadhArayat .
na tenApyahamAgachchhaM phaleneha pitAmaha .. 26..\\
shamyAkShepairayaja.n yachcha devAn
sadyaskAnAmayutaishchApi yattat .
trayo dasha dvAdashAhAMsh cha deva
sa pauNDarIkAnna cha teShAM phalena .. 27..\\
aShTau sahasrANi kakudminAmahaM
shuklarShabhANAmadadaM brAhmaNebhyaH .
ekaika.n vai kA~nchanaM shR^i~NgamebhyaH
patnIshchaiShAmadadaM niShkakaNThIH .. 28..\\
hiraNyaratnanichitAnadada.n ratnaparvatAn .
dhanadhAnya samR^iddhAMshcha grAmA~nshatasahasrashaH .. 29..\\
shata.n shatAnA.n gR^iShTInAmadadaM chApyatandritaH .
iShTvAnekairmahAyaGYairbrAhmaNebhyo na tena cha .. 30..\\
ekAdashAhairayaja.n sa dakShiNair
dvirdvAdashAhairashvamedhaish cha deva .
ArkAyaNaiH ShoDashabhishcha brahma.ns
teShAM phaleneha na chAgato.asmi .. 31..\\
niShkaika kaNThamadada.n yojanAyataM
tadvistIrNa.n kA~nchanapAdapAnAm .
vana.n chUtAnA.n ratnavibhUShitAnAM
na chaiva teShAmAgato.ahaM phalena .. 32..\\
turAyaNa.n hi vratamapradhR^iShyam
akrodhano.akarava.n triMshato.abdAn .
shata.n gavAmaShTa shatAni chaiva
dine dine hyadadaM brAhmaNebhyaH .. 33..\\
payasvinInAmatha rohiNInAM
tathaiva chApyanaDuhA.n lokanAtha .
prAdAM nityaM brAhmaNebhyaH suresha
nehAgatastena phalena chAham .. 34..\\
triMshadagnimahaM brahmannayaja.n yachcha nityadA .
aShTAbhiH sarvamedhaishcha naramedhaishcha saptabhiH .. 35..\\
dashabhirvishvajidbhishcha shatairaShTAdashottaraiH .
na chaiva teShA.n devesha phalenAhamihAgataH .. 36..\\
sarayvAM bAhudAyA.n cha ga~NgAyAmatha naimiShe .
gavA.n shatAnAmayutamadadaM na cha tena vai .. 37..\\
indreNa guhyaM nihita.n vai guhAyAM
yadbhArgavastapasehAbhyavindat .
jAjvalyamAnamushanastejaseha
tatsAdhayAmAsamaha.n vareNyam .. 38..\\
tato me brAhmaNAstuShTAstasminkarmaNi sAdhite .
sahasramR^iShayashchAsanye vai tatra samAgatAH .
uktastairasmi gachchha tvaM brahmalokamiti prabho .. 39..\\
prItenoktaH sahasreNa brAhmaNAnAmahaM prabho .
ima.n lokamanuprApto mA bhUtte.atra vichAraNA .. 40..\\
kAma.n yathAvadvihitaM vidhAtrA
pR^iShTena vAchya.n tu mayA yathAvat .
tapo hi nAnyachchAnashanAnmataM me
namo.astu te devavara prasIda .. 41..\\
bh
ityuktavanta.n taM brahmA rAjAna.n sma bhagIratham .
pUjayAmAsa pUjArha.n vidhidR^iShTtena karmaNA .. 42..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 107}
y
shatAyuruktaH puruShaH shatavIryash cha vaidike .
kasmAnmriyante puruShA bAlA api pitAmaha .. 1..\\
AyuShmAnkena bhavati svalpAyurvApi mAnavaH .
kena vA labhate kIrti.n kena vA labhate shriyam .. 2..\\
tapasA brahmacharyeNa japairhomaistathauShadhaiH .
janmanA yadi vAchArAttanme brUhi pitAmaha .. 3..\\
bh
atra te vartayiShyAmi yanmA.n tvamanupR^ichchhasi .
alpAyuryena bhavati dIrghAyurvApi mAnavaH .. 4..\\
yena vA labhate kIrti.n yena vA labhate shriyam .
yathA cha vartanpuruShaH shreyasA samprayujyate .. 5..\\
AchArAllabhate hyAyurAchArAllabhate shriyam .
AchArAtkIrtimApnoti puruShaH pretya cheha cha .. 6..\\
durAchAro hi puruSho nehAyurvindate mahat .
trasanti yasmAdbhUtAni tathA paribhavanti cha .. 7..\\
tasmAtkuryAdihAchAra.n ya ichchhedbhUtimAtmanaH .
api pApasharIrasya AchAro hantyalakShaNam .. 8..\\
AchAra lakShaNo dharmaH santashchAchAra lakShaNAH .
sAdhUnA.n cha yathAvR^ittametadAchAra lakShaNam .. 9..\\
apyadR^iShTa.n shrutaM vApi puruSha.n dharmachAriNam .
bhUtikarmANi kurvANa.n taM janAH kurvate priyam .. 10..\\
ye nAstikA niShkriyAshcha guru shAstrAtila~NghinaH .
adharmaGYA durAchArAste bhavanti gatAyuShaH .. 11..\\
vishIlA bhinnamaryAdA nitya.n sa~NkIrNa maithunAH .
alpAyuSho bhavantIha narA nirayagAminaH .. 12..\\
sarvalakShaNahIno.api samudAchAravAnnaraH .
shraddadhAno.anasUyushcha shata.n varShANi jIvati .. 13..\\
akrodhanaH satyavAdI bhUtAnAmavihi.nsakaH .
anasUyurajihmashcha shata.n varShANi jIvati .. 14..\\
loShTa mardI tR^iNachchhedI nakhakhAdI cha yo naraH .
nityochchhiShTaH sa~Nkusuko nehAyurvindate mahat .. 15..\\
brAhme muhUrte budhyeta dharmArthau chAnuchintayet .
utthAyAchamya tiShTheta pUrvA.n sandhyA.n kR^itA~njaliH .. 16..\\
evamevAparA.n sandhyAM samupAsIta vAgyataH .
nekShetAdityamudyantaM nAsta.n yAnta.n kadA chana .. 17..\\
R^iShayo dIrghasandhyatvAddIrghamAyuravApnuvan .
tasmAttiShThetsadA pUrvAM pashchimA.n chaiva vAgyataH .. 18..\\
ye cha pUrvAmupAsante dvijAH sandhyAM na pashchimAm .
sarvA.nstAndhArmiko rAjA shUdra karmANi kArayet .. 19..\\
paradArA na gantavyAH sarvavarNeShu karhi chit .
na hIdR^ishamanAyuShya.n loke ki.n chana vidyate .
yAdR^ishaM puruShasyeha paradAropasevanam .. 20..\\
prasAdhana.n cha keshAnAma~njanaM dantadhAvanam .
pUrvAhNa eva kurvIta devatAnA.n cha pUjanam .. 21..\\
purISha mUtre nodIkShennAdhitiShThetkadA chana .
udakyayA cha sambhAShAM na kurvIta kadA chana .. 22..\\
notsR^ijeta purISha.n cha kShetre grAmasya chAntike .
ubhe mUtra purIShe tu nApsu kuryAtkadA chana .. 23..\\
prA~Nmukho nityamashnIyAdvAgyato.annamakutsayan .
praskandayechcha manasA bhuktvA chAgnimupaspR^ishet .. 24..\\
AyuShyaM prA~Nmukho bhu~Nkte yashasya.n dakShiNAmukhaH .
dhanyaM pashchAnmukho bhu~Nkte R^itaM bhu~Nkte uda~NmukhaH .. 25..\\
nAdhitiShThettuShA~njAtu keshabhasma kapAlikAH .
anyasya chApyupasthAna.n dUrataH parivarjayet .. 26..\\
shAnti homAMshcha kurvIta sAvitrANi cha kArayet .
niShaNNashchApi khAdeta na tu gachchhankatha.n chana .. 27..\\
mUtraM na tiShThatA kAryaM na bhasmani na govraje .. 28..\\
Ardra pAdastu bhu~njIta nArdra pAdastu sa.nvishet .
Ardra pAdastu bhu~njAno varShANA.n jIvate shatam .. 29..\\
trINi tejA.nsi nochchhiShTa Alabheta kadA chana .
agi.n gAM brAhmaNaM chaiva tathAsyAyurna riShyate .. 30..\\
trINi tejA.nsi nochchhiShTa udIkSheta kadA chana .
sUryA chandramasau chaiva nakShatANi cha sarvashaH .. 31..\\
UrdhvaM prANA hyutkrAmanti yUnaH sthavira Ayati .
pratyutthAnAbhivAdAbhyAM punastAnpratipadyate .. 32..\\
abhivAdayeta vR^iddhAMshcha Asana.n chaiva dApayet .
kR^itA~njalirupAsIta gachchhantaM pR^iShThato.anviyAt .. 33..\\
na chAsItAsane bhinne bhinna.n kA.nsyaM cha varjayet .
naikavastreNa bhoktavyaM na nagnaH snAtumarhati .
svaptavyaM naiva nagnena na chochchhiShTo.api sa.nvishet .. 34..\\
uchchhiShTo na spR^ishechchhIrSha.n sarve prANAstadAshrayAH .
keshagrahAnprahArAMshcha shirasyetAnvivarjayet .. 35..\\
na pANibhyAmubhAbhyA.n cha kaNDUyejjAtu vaishiraH .
na chAbhIkShNa.n shiraH snAyAttathAsyAyurna riShyate .. 36..\\
shiraHsnAtashcha tailena nA~Nga.n kiM chidupaspR^ishet .
tilapiShTaM na chAshnIyAttathAyurvindate mahat .. 37..\\
nAdhyApayettathochchhiShTo nAdhIyIta kadA chana .
vAte cha pUti gandhe cha manasApi na chintayet .. 38..\\
atra gAthA yamodgItAH kIrtayanti purA vidaH .
Ayurasya nikR^intAmi prajAmasyAdade tathA .. 39..\\
ya uchchhiShTaH pravadati svAdhyAya.n chAdhigachchhati .
yashchAnadhyAya kAle.api mohAdabhyasyati dvijaH .
tasmAdyukto.apyanadhyAye nAdhIyIta kadA chana .. 40..\\
pratyAdityaM pratyanilaM prati gA.n cha prati dvijAn .
ye mehanti cha panthAna.n te bhavanti gatAyuShaH .. 41..\\
ubhe mUtra purIShe tu divA kuryAduda~NmukhaH .
dakShiNAbhimukho rAtrau tathAsyAyurna riShyate .. 42..\\
trInkR^ishAnnAvajAnIyAddIrghamAyurjijIviShuH .
brAhmaNa.n kShatriya.n sarpaM sarve hyAshIviShAstrayaH .. 43..\\
dahatyAshIviShaH kruddho yAvatpashyati chakShuShA .
kShatriyo.api dahetkruddho yAvatspR^ishati tejasA .. 44..\\
brAhmaNastu kula.n hanyAddhyAnenAvekShitena cha .
tasmAdetattraya.n yatnAdupaseveta paNDitaH .. 45..\\
guruNA vairanirbandho na kartavyaH kadA chana .
anumAnyaH prasAdyashcha guruH kruddho yudhiShThira .. 46..\\
samya~NmithyA pravR^itte.api vartitavya.n gurAviha .
guru nindA dahatyAyurmanuShyANAM na saMshayaH .. 47..\\
dUrAdAvasathAnmUtra.n dUrAtpAdAvasechanam .
uchchhiShTotsarjana.n chaiva dUre kArya.n hitaiShiNA .. 48..\\
nAtikalpaM nAtisAyaM na cha madhya.n dine sthite .
nAGYAtaiH saha gachchheta naiko na vR^iShalaiH saha .. 49..\\
panthA deyo brAhmaNAya gobhyo rAjasya eva cha .
vR^iddhAya bhArataptAya garbhiNyai durbalAya cha .. 50..\\
pradakShiNa.n cha kurvIta pariGYAtAnvanaspatIn .
chatuShpathAnprakurvIta sarvAneva pradakShiNAn .. 51..\\
madhya.n dine nishAkAle madhyarAtre cha sarvadA .
chatuShpathAnna seveta ubhe sandhye tathaiva cha .. 52..\\
upAnahau cha vastra.n cha dhR^itamanyairna dhArayet .
brahma chArI cha nitya.n syAtpAdaM pAdena nAkramet .. 53..\\
amAvAsyAM paurNamAsyA.n chaturdashyAM cha sarvashaH .
aShTamyA.n sarvapakShANAM brahma chArI sadA bhavet .. 54..\\
vR^ithA mA.nsaM na khAdeta pR^iShThamA.nsa.n tathaiva cha .
AkroshaM parivAda.n cha paishunyaM cha vivarjayet .. 55..\\
nAru.n tudaH syAnna nR^isha.nsavAdI
na hInataH paramabhyAdadIta .
yayAsya vAchA para udvijeta
na tA.n vadedrushatIM pApalokyAm .. 56..\\
vAksAyakA vadanAnniShpatanti
yairAhataH shochati rAtryahAni .
parasya nAmarmasu te patanti
tAnpaNDito nAvasR^ijetpareShu .. 57..\\
rohate sAyakairviddha.n vanaM parashunA hatam .
vAchA duruktaM bIbhatsaM na sa.nrohati vAkkShatam .. 58..\\
hInA~NgAnatiriktA~NgAnvidyA hInAnvayo.adhikAn .
rUpadraviNa hInAMshcha sattvahInAMshcha nAkShipet .. 59..\\
nAstikya.n veda nindA.n cha devatAnAM cha kutsanam .
dveShastambhAbhimAnAMshcha taikShNya.n cha parivarjayet .. 60..\\
parasya daNDaM nodyachchhetkroddho nainaM nipAtayet .
anyatra putrAchchhiShyAdvA shikShArtha.n tADana.n smR^itam .. 61..\\
na brAhmaNAnparivadennakShatrANi na nirdishet .
tithiM pakShasya na brUyAttathAsyAyurna riShyate .. 62..\\
kR^itvA mUtra purIShe tu rathyAmAkramya vA punaH .
pAdaprakShAlana.n kuryAtsvAdhyAye bhojane tathA .. 63..\\
trINi devAH pavitrANi brAhmaNAnAm akalpayan .
adR^iShTamadbhirnirNikta.n yachcha vAchA prashasyate .. 64..\\
sa.nyAva.n kR^isaraM mA.nsa.n shaShkulI pAyasaM tathA .
AtmArthaM na prakartavya.n devArthaM tu prakalpayet .. 65..\\
nityamagniM paricharedbhikShA.n dadyAchcha nityadA .
vAgyato dantakAShTha.n cha nityameva samAcharet .
na chAbhyudita shAyI syAtprAyashchittI tathA bhavet .. 66..\\
mAtA pitaramutthAya pUrvamevAbhivAdayet .
AchAryamatha vApyena.n tathAyurvindate mahat .. 67..\\
varjayeddantakAShTAni varjanIyAni nityashaH .
bhakShayechchhAstra dR^iShTAni parvasvapi cha varjayet .. 68..\\
uda~Nmukhashcha satata.n shaucha.n kuryAtsamAhitaH .. 69..\\
akR^itvA devatA pUjAM nAnya.n gachchhetkadA chana .
anyatra tu guru.n vR^iddha.n dhArmikaM vA vichakShaNam .. 70..\\
avalokyo na chAdarsho malino buddhimattaraiH .
na chAGYAtA.n striya.n gachchhedgarbhiNIM vA kadA chana .. 71..\\
udakshirA na svapeta tathA pratyakshirA na cha .
prAkshirAstu svapedvidvAnatha vA dakShiNA shirAH .. 72..\\
na bhagne nAvadIrNe vA shayane prasvapeta cha .
nAntardhAne na sa.nyukte na cha tiryakkadA chana .. 73..\\
na nagnaH karhi chitsnAyAnna nishAyA.n kadA chana .
snAtvA cha nAvamR^ijyeta gAtrANi suvichakShaNaH .. 74..\\
na chAnulimpedasnAtvA snAtvA vAso na nirdhunet .
Ardra eva tu vAsA.nsi nitya.n seveta mAnavaH .
srajashcha nAvakarSheta na bahirdhArayeta cha .. 75..\\
raktamAlyaM na dhArya.n syAchchhukla.n dhAryaM tu paNDitaiH .
varjayitvA tu kamala.n tathA kuvalaya.n vibho .. 76..\\
rakta.n shirasi dhArya.n tu tathA vAneyamityapi .
kA~nchanI chaiva yA mAlA na sA duShyati karhi chit .
snAtasya varNakaM nityamArdra.n dadyAdvishAM pate .. 77..\\
viparyayaM na kurvIta vAsaso buddhimAnnaraH .
tathA nAnyadhR^ita.n dhAryaM na chApadashameva cha .. 78..\\
anyadeva bhavedvAsaH shayanIye narottama .
anyadrathyAsu devAnAmarchAyAm anyadeva hi .. 79..\\
priya~NguchandanAbhyA.n cha bilvena tagareNa cha .
pR^ithagevAnulimpeta kesareNa cha buddhimAn .. 80..\\
upavAsa.n cha kurvIta snAtaH shuchirala~NkR^itaH .
parvakAleShu sarveShu brahma chArI sadA bhavet .. 81..\\
nAlIDhayA parihataM bhakShayIta kadA chana .
tathA noddhR^ita sArANi pekShatAM nApradAya cha .. 82..\\
na saMnikR^iShTo medhAvI nAshuchirna cha satsu cha .
pratiShiddhAnna dharmeShu bhakShAnbhu~njIta pR^iShThataH .. 83..\\
pippala.n cha vaTaM chaiva shaNashAkaM tathaiva cha .
udumbaraM na khAdechcha bhavArthI puruShottamaH .. 84..\\
Aja.n gavyaM cha yanmA.nsaM mAyUraM chaiva varjayet .
varjayechchhuShka mA.nsa.n cha tathA paryuShitaM cha yat .. 85..\\
na pANau lavaNa.n vidvAnprAshnIyAnna cha rAtriShu .
dadhi saktUnna bhu~njIta vR^ithA mA.nsa.n cha varjayet .. 86..\\
vAlena tu na bhu~njIta parashrAddha.n tathaiva cha .
sAyamprAtashcha bhu~njIta nAntarAle samAhitaH .. 87..\\
vAgyato naikavastrashcha nAsa.nviShTaH kadA chana .
bhUmau sadaiva nAshnIyAnnAnAsIno na shabdavat .. 88..\\
toyapUrvaM pradAyAnnamatithibhyo vishAM pate .
pashchAdbhu~njIta medhAvI na chApyanyamanA naraH .. 89..\\
samAnamekapa~NktyA.n tu bhojyamannaM nareshvara .
viSha.n hAlAhalaM bhu~Nkte yo.apradAya suhR^ijjane .. 90..\\
pAnIyaM pAyasa.n sarpirdadhi saktu madhUnyapi .
nirasya sheShameteShAM na pradeya.n tu kasya chit .. 91..\\
bhu~njAno manujavyAghranaiva sha~NkA.n samAcharet .
dadhi chApyanupAna.n vai na kartavyaM bhavArthinA .. 92..\\
Achamya chaiva hastena parisrAvya tathodakam .
a~NguShTha.n charaNasyAtha dakShiNasyAvasechayet .. 93..\\
pANiM mUrdhni samAdhAya spR^iShTvA chAgni.n samAhitaH .
GYAtishraiShThyamavApnoti prayoga kushalo naraH .. 94..\\
adbhiH prANAnsamAlabhya nAbhiM pANitalena cha .
spR^ishaMshchaiva pratiShTheta na chApyArdreNa pANinA .. 95..\\
a~NguShThasyAntarAle cha brAhma.n tIrthamudAhR^itam .
kaniShThikAyAHpashchAttu deva tIrthamihochyate .. 96..\\
a~NguShThasya cha yanmadhyaM pradeshinyAshcha bhArata .
tena pitryANi kurvIta spR^iShTvApo nyAyatastathA .. 97..\\
parApavAdaM na brUyAnnApriya.n cha kadA chana .
na manuH kashchidutpAdyaH puruSheNa bhavArthinA .. 98..\\
patitaistu kathAM nechchheddarshana.n chApi varjayet .
sa.nsarga.n cha na gachchheta tathAyurvindate mahat .. 99..\\
na divA maithuna.n gachchhenna kanyAM na cha bandhakIm .
na chAsnAtA.n striya.n gachchhettathAyurvindate mahat .. 100..\\
sve sve tIrthe samAchamya kArye samupakalpite .
triH pItvApo dviH pramR^ijya kR^itashaucho bhavennaraH .. 101..\\
indriyANi sakR^itspR^ishya trirabhyukShya cha mAnavaH .
kurvIta pitrya.n daivaM cha veda dR^iShTena karmaNA .. 102..\\
brAhmaNArthe cha yachchhaucha.n tachcha me shR^iNu kaurava .
pravR^itta.n cha hitaM choktvA bhojanAdyantayostathA .. 103..\\
sarvashaucheShu brAhmeNa tIrthena samupaspR^ishet .
niShThIvya tu tathA kShutvA spR^ishyApo hi shuchirbhavet .. 104..\\
vR^iddho GYAtistathA mitra.n daridro yo bhavedapi .
gR^ihe vAsayitavyAste dhanyamAyuShyameva cha .. 105..\\
gR^ihe pArAvatA dhanyAH shukAshcha sahasArikAH .
gR^iheShvete na pApAya tathA vai tailapAyikAH .. 106..\\
uddIpakAshcha gR^idhrAshcha kapotA bhramarAstathA .
nivisheyuryadA tatra shAntimeva tadAcharet .. 107..\\
ama~NgalyAni chaitAni tathAkrosho mahAtmanAm .
mahAtmanA.n cha guhyAni na vaktavyAni karhi chit .. 108..\\
agamyAshcha na gachchheta rAjapatnIH sakhIstathA .
vaidyAnAM bAlavR^iddhAnAM bhR^ityAnA.n cha yudhiShThira .. 109..\\
bandhUnAM brAhmaNAnA.n cha tathA shAraNikasya cha .
sambandhinA.n cha rAjendra tathAyurvindate mahat .. 110..\\
brAhmaNa sthapatibhyA.n cha nirmita.n yanniveshanam .
tadAvasetsadA prAGYo bhavArthI manujeshvara .. 111..\\
sandhyAyAM na svapedrAjanvidyAM na cha samAcharet .
na bhu~njIta cha medhAvI tathAyurvindate mahat .. 112..\\
naktaM na kuryAtpitryANi bhuktvA chaiva prasAdhanam .
pAnIyasya kriyA naktaM na kAryA bhUtimichchhatA .. 113..\\
varjanIyAshcha vai nitya.n saktavo nishi bhArata .
sheShANi chAvadAtAni pAnIya.n chaiva bhojane .. 114..\\
sauhitya.n cha na kartavya.n rAtrau naiva samAcharet .
dvijachchhedaM na kurvIta bhuktvA nacha samAcharet .. 115..\\
mahAkulaprasUtA.n cha prashastA.n lakShaNaistathA .
vayaHsthA.n cha mahAprAGYa kanyAmAvoDhumarhati .. 116..\\
apatyamutpAdya tataH pratiShThApya kula.n tathA .
putrAH pradeyA GYAneShu kuladharmeShu bhArata .. 117..\\
kanyA chotpAdya dAtavyA kulaputrAya dhImate .
putrA niveshyAshcha kulAdbhR^ityA labhyAshcha bhArata .. 118..\\
shiraHsnAto.atha kurvIta daivaM pitryamathApi cha .
nakShatre na cha kurvIta yasmi~njAto bhavennaraH .
na proShThapadayoH kArya.n tathAgneye cha bhArata .. 119..\\
dAruNeShu cha sarveShu pratyaha.n cha vivarjayet .
jyotiShe yAni choktAni tAni sarvANi varjayet .. 120..\\
prA~NmukhaH shmashrukarmANi kArayeta samAhitaH .
uda~Nmukho vA rAjendra tathAyurvindate mahat .. 121..\\
parivAdaM na cha brUyAtpareShAmAtmanastathA .
parivAdo na dharmAya prochyate bharatarShabha .. 122..\\
varjayedvya~NginIM nArI.n tathA kanyAM narottama .
samArShA.n vya~NgitA.n chaiva mAtuH svakulajAM tathA .. 123..\\
vR^iddhAM pravrajitA.n chaiva tathaiva cha pativratAm .
tathAtikR^iShNa varNA.n cha varNotkR^iShTAM cha varjayet .. 124..\\
ayoni.n cha viyoniM cha na gachchheta vichakShaNaH .
pi~NgalA.n kuShThinIM nArIM na tvamAvoDhumarhasi .. 125..\\
apasmAri kule jAtAM nihInA.n chaiva varjayet .
shvitriNA.n cha kule jAtAM trayANAM manujeshvara .. 126..\\
lakShaNairanvitA yA cha prashastA yA cha lakShaNaiH .
manoGYA darshanIyA cha tAM bhavAnvoDhumarhati .. 127..\\
mahAkule niveShTavya.n sadR^ishe vA yudhiShThira .
avarA patitA chaiva na grAhyA bhUtimichchhatA .. 128..\\
agnInutpAdya yatnena kriyAH suvihitAshcha yAH .
vedeShu brAhmaNaiH proktAstAshcha sarvAH samAcharet .. 129..\\
na cherShyA strIShu kartavyA dArA rakShyAshcha sarvashaH .
anAyuShyA bhavedIrShyA tasmAdIrShyA.n vivarjayet .. 130..\\
anAyuShyo divA svapnastathAbhyudita shAyitA .
prAtarnishAyA.n cha tathA ye chochchhiShTAH svapanti vai .. 131..\\
pAradAryamanAyuShyaM nApitochchchhiShTatA tathA .
yatnato vai na kartavyamabhyAsashchaiva bhArata .. 132..\\
sandhyAM na bhu~njenna snAyAnna purISha.n samutsR^ijet .
prayatashcha bhavettasyAM na cha ki.n chitsamAcharet .. 133..\\
brAhmaNAnpUjayechchApi tathA snAtvA narAdhipa .
devAMshcha praNametsnAto gurUMshchApyabhivAdayet .. 134..\\
animantrito na gachchheta yaGYa.n gachchhettu darshakaH .
animantrite hyanAyuShya.n gamanaM tatra bhArata .. 135..\\
na chaikena parivrAjyaM na gantavya tathA nishi .
anAgatAyA.n sandhyAyAM pashchimAyA.n gR^ihe vaset .. 136..\\
mAtuH piturgurUNA.n cha kAryamevAnushAsanam .
hita.n vApyahitaM vApi na vichAryaM nararShabha .. 137..\\
dhanurvede cha vede cha yatnaH kAryo narAdhipa .
hastipR^iShThe.ashvapR^iShThe cha rathacharyAsu chaiva ha .
yatnavAnbhava rAjendra yatnavAnsukhamedhate .. 138..\\
apradhR^iShyashcha shatrUNAM bhR^ityAnA.n svajanasya cha .
prajApAlanayuktashcha na kShati.n labhate kva chit .. 139..\\
yuktishAstra.n cha te GYeya.n shabdashAstraM cha bhArata .
gandharvashAstra.n cha kalAH pariGYeyA narAdhipa .. 140..\\
purANamitihAsAshcha tathAkhyAnAni yAni cha .
mahAtmanA.n cha charita.n shrotavyaM nityameva te .. 141..\\
patnI.n rajasvalA.n chaiva nAbhigachchhenna chAhvayet .
snAtA.n chaturthe divase rAtrau gachchhedvichakShaNaH .. 142..\\
pa~nchame divase nArI ShaShThe.ahani pumAnbhavet .
etena vidhinA patnImupagachchheta paNDitaH .. 143..\\
GYAtisambandhimitrANi pUjanIyAni nityashaH .
yaShTavya.n cha yathAshakti yaGYairvividhadakShiNaiH .
ata UrdhvamaraNya.n cha sevitavyaM narAdhipa .. 144..\\
eSha te lakShaNoddesha AyuShyANAM prakIrtitaH .
sheShastraividya vR^iddhebhyaH pratyAhAryo yudhiShThira .. 145..\\
AchAro bhUtijanana AchAraH kIrtivardhanaH .
AchArAdvardhate hyAyurAchAro hantyalakShaNam .. 146..\\
AgamAnA.n hi sarveShAmAchAraH shreShTha uchyate .
AchAra prabhavo dharmo dharmAdAyurvivardhate .. 147..\\
etadyashasyamAyuShya.n svargyaM svastyayanaM mahat .
anukampatA sarvavarNAnbrahmaNA samudAhR^itam .. 148..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 108}
y
yathA jyeShThaH kaniShTheShu vartate bharatarShabha .
kaniShThAshcha yathA jyeShThe vartera.nstadbravIhi me .. 1..\\
bh
jyeShThavattAta vartasva jyeShTho hi satataM bhavAn .
gurorgarIyasI vR^ittiryA chechchhiShyasya bhArata .. 2..\\
na gurAvakR^itapraGYe shakya.n shiShyeNa vartitum .
gurorhi dIrghadarshitva.n yattachchhiShyasya bhArata .. 3..\\
andhaH syAdandhavelAyA.n jaDaH syAdapi vA budhaH .
parihAreNa tadbrUyAdyasteShA.n syAdvyatikramaH .. 4..\\
pratyakShaM bhinnahR^idayA bhedayeyuH kR^itaM narAH .
shriyAbhitaptAH kaunteya bhedakAmAstathArayaH .. 5..\\
jyeShThaH kula.n vardhayati vinAshayati vA punaH .
hanti sarvamapi jyeShThaH kula.n yatrAvajAyate .. 6..\\
atha yo vinikurvIta jyeShTho bhrAtA yavIyasaH .
ajyeShThaH syAdabhAgashcha niyamyo rAjabhishcha saH .. 7..\\
nikR^itI hi naro lokAnpApAngachchhatyasaMshayam .
vidulasyeva tatpuShpaM mogha.n janayituH smR^itam .. 8..\\
sarvAnarthaH kule yatra jAyate pApapUruShaH .
akIrti.n janayatyeva kIrtimantardadhAti cha .. 9..\\
sarve chApi vikarma sthA bhAgaM nArhanti sodarAH .
nApradAya kaniShThebhyo jyeShThaH kurvIta yautakam .. 10..\\
anuja.n hi piturdAyo ja~NghAshramaphalo.adhvagaH .
svayamIhita labdha.n tu nAkAmo dAtumarhati .. 11..\\
bhrAtR^INAmavibhaktAnAmutthAnamapi chetsaha .
na putra bhAga.n viShamaM pitA dadyAtkatha.n chana .. 12..\\
na jyeShThAnavamanyeta duShkR^itaH sukR^ito.api vA .
yadi strI yadyavarajaH shreyaH pashyettathAcharet .
dharma.n hi shreya ityAhuriti dharmavido viduH .. 13..\\
dashAchAryAnupAdhyAya upAdhyAyAnpitA dasha .
dasha chaiva pitR^InmAtA sarvA.n vA pR^ithivIm api .. 14..\\
gauraveNAbhibhavati nAsti mAtR^isamo guruH .
mAtA garIyasI yachcha tenaitAM manyate janaH .. 15..\\
jyeShTho bhrAtA pitR^isamo mR^ite pitari bhArata .
sa hyeShA.n vR^ittidAtA syAtsa chaitAnparipAlayet .. 16..\\
kaniShThAstaM namasyeransarve chhandAnuvartinaH .
tameva chopajIveranyathaiva pitara.n tathA .. 17..\\
sharIrametau sR^ijataH pitA mAtA cha bhArata .
AchArya shAstA yA jAtiH sA satyA sAjarAmarA .. 18..\\
jyeShThA mAtR^isamA chApi bhaginI bharatarShabha .
bhrAturbhAryA cha tadvatsyAdyasyA bAlye stanaM pibet .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 109}
y
sarveShAmeva varNAnAM mlechchhAnA.n cha pitAmaha .
upavAse matiriya.n kAraNaM cha na vidmahe .. 1..\\
brahmakShatreNa niyamAshchartavyA iti naH shrutam .
upavAse katha.n teShAM kR^ityamasti pitAmaha .. 2..\\
niyama.n chopavAsAnA.n sarveShAM brUhi pArthiva .
avApnoti gati.n kAM cha upavAsaparAyaNaH .. 3..\\
upavAsaH paraM puNyamupavAsaH parAyaNam .
upoShyeha narashreShTha kiM phalaM pratipadyate .. 4..\\
adharmAnmuchyate kena dharmamApnoti vai katham .
svargaM puNya.n cha labhate kathaM bharatasattama .. 5..\\
upoShya chApi ki.n tena pradeya.n syAnnarAdhipa .
dharmeNa cha sukhAnarthA.Nllabhedyena bravIhi tam .. 6..\\
v
evaM bruvANa.n kaunteyaM dharmaGYaM dharmatattvavit .
dharmaputramida.n vAkyaM bhIShmaH shAntanavo.abravIt .. 7..\\
ida.n khalu mahArAja shrutamAsItpurAtanam .
upavAsavidhau shreShThA ye guNA bharatarShabha .. 8..\\
prAjApatya.n hya~NgirasaM pR^iShTavAnasmi bhArata .
yathA mA.n tvaM tathaivAhaM pR^iShTavA.nstaM tapodhanam .. 9..\\
prashnametaM mayA pR^iShTo bhagavAnagnisambhavaH .
upavAsavidhiM puNyamAchaShTa bharatarShabha .. 10..\\
angiras
brahmakShatre trirAtra.n tu vihitaM kurunandana .
dvistrirAtramathaivAtra nirdiShTaM puruSharShabha .. 11..\\
vaishyashUdrau tu yau mohAdupavAsaM prakurvate .
trirAtra.n dvistrirAtra.n vA tayoH puShTirna vidyate .. 12..\\
chaturtha bhakta kShapaNa.n vaishyashUdre vidhIyate .
trirAtraM na tu dharmaGYairvihitaM brahmavAdibhiH .. 13..\\
pa~nchamyA.n chaiva ShaShThyAM cha paurNamAsyAM cha bhArata .
kShamAvAnrUpasampannaH shrutavAMshchaiva jAyate .. 14..\\
nAnapatyo bhavetprAGYo daridro vA kadA chana .
yajiShNuH pa~nchamI.n ShaShThI.n kShapedyo bhojayeddvijAn .. 15..\\
aShTamImatha kaunteya shuklapakShe chaturdaShIm .
upoShya vyAdhirahito vIryavAnabhijAyate .. 16..\\
mArgashIrSha.n tu yo mAmamekabhaktena sa~NkShipet .
bhojayechcha dvijAnbhaktyA sa muchyedvyAdhikilbiShaiH .. 17..\\
sarvakalyANa sampUrNaH sarvauShadhisamanvitaH .
kR^iShibhAgI bahudhano bahuputrAshcha jAyate .. 18..\\
pauSha mAsa.n tu kaunteya bhaktenaikena yaH kShapet .
subhago darshanIyashcha yashobhAgI cha yAjate .. 19..\\
pitR^ibhakto mAghamAsamekabhaktena yaH kShapet .
shrImatkule GYAtimadhye sa mahattvaM prapadyate .. 20..\\
bhaga daiva.n tu yo mAsamekabhaktena yaH kShapet .
strIShu vallabhatA.n yAti vAshyAshchAsya bhavanti tAH .. 21..\\
chaitra.n tu niyato mAsamekabhaktena yaH kShapet .
suvarNamaNimuktADhye kule mahati jAyate .. 22..\\
nistaredekabhaktena vaishAkha.n yo jitendriyaH .
naro vA yadi vA nArI GYAtInA.n shreShThatAM vrajet .. 23..\\
jyeShThA mUla.n tu yo mAsamekabhaktena sa~NkShapet .
aishvaryamatula.n shreShThaM pumAnstrI vAbhijAyate .. 24..\\
AShADhamekabhaktena sthitvA mAsamatandritaH .
bahu dhAnyo bahudhano bahuputrashcha jAyate .. 25..\\
shrAvaNaM niyato mAsamekabhaktena yaH kShapet .
yatra tatrAbhiShekeNa yujyate GYAtivardhanaH .. 26..\\
prauShTha pada.n tu yo mAsamekAhAro bhavennaraH .
dhanADya.n sphItamachalamaishvaryaM pratipadyate .. 27..\\
tathaivAshvayujaM mAsamekabhaktena yaH kShapet .
prajAvAnvAhanADhyashcha bahuputrashcha jAyate .. 28..\\
kArttika.n tu naro mAsa.n yaH kuryAdekabhojanam .
shUrashcha bahubhAryashcha kIrtimAMshchaiva jAyate .. 29..\\
iti mAsA naravyAghra kShapatA.n karikIrtitAH .
tithInAM niyamA ye tu shR^iNu tAnapi pArthiva .. 30..\\
pakShe pakShe gate yastu bhaktamashnAti bhArata .
gavADhyo bahuputrashcha dIrghAyushcha sa jAyate .. 31..\\
mAsi mAsi trirAtrANi kR^itvA varShANi dvAdasha .
gaNAdhipatyaM prApnoti niH sapatnamanAvilam .. 32..\\
ete tu niyamAH sarve kartavyAH sharado dasha .
dve chAnye bharatashreShTha pravR^ittimanuvartatA .. 33..\\
yastu prAtastathA sAyaM bhu~njAno nAntarA pibet .
ahi.nsA nirato nitya.n juhvAno jAtavedasam .. 34..\\
ShaDbhiH sa varShairnR^ipate sidhyate nAtra saMshayaH .
agniShTomasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 35..\\
adhivAse so.apsarasAM nR^ityagItavinAdite .
taptakA~nchanavarNAbha.n vimAnamadhirohati .. 36..\\
pUrNa.n varShasahasra.n tu brahmaloke mahIyate .
tatkShayAdiha chAgamya mAhAtmyaM pratipadyate .. 37..\\
yastu sa.nvatsaraM pUrNamekAhAro bhavennaraH .
atirAtrasya yaGYasya saphala.n samupAshnute .. 38..\\
dashavarShasahasrANi svarge cha sa mahIyate .
tatkShayAdiha chAgamya mAhAtmyaM pratipadyate .. 39..\\
yastu sa.nvatsaraM pUrNa.n chaturthaM bhaktamashnute .
ahi.nsA nirato nitya.n satyavA~NniyatendriyaH .. 40..\\
vAjapeyasya yaGYasya phala.n vai samupAshnute .
triMshadvarShasahasrANi svarge cha sa mahIyate .. 41..\\
ShaShThe kAle tu kaunteya naraH sa.nvatsara.n kShapet .
ashvamedhasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 42..\\
chakravAka prayuktena vimAnena sa gachchhati .
chatvAriMshatsahasrANi varShANA.n divi modate .. 43..\\
aShTamena tu bhaktena jIvansa.nvatsaraM nR^ipa .
gavAmayasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .. 44..\\
ha.nsasArasayuktena vimAnena sa gachchhati .
pa~nchAshata.n sahasrANi varShANA.n divi modate .. 45..\\
pakShe pakShe gate rAjanyo.ashnIyAdvarShameva tu .
ShaNmAsAnashana.n tasya bhagavAna~NgirAbravIt .
ShaShTi.n varShasahasrANi divamAvasate cha saH .. 46..\\
vINAnA.n vallakInA.n cha veNUnAM cha vishAM pate .
sughoShairmadhuraiH shabdaiH suptaH sa pratibodhyate .. 47..\\
sa.nvatsaramihaika.n tu mAsi mAsi pibetpayaH .
phala.n vishvajitastAta prApnoti sa naro nR^ipa .. 48..\\
si.nhavyAghra prayuktena vimAnena sa gachchhati .
saptati.n cha sahasrANi varShANAM divi modate .. 49..\\
mAhAdUrdhvaM naravyAghra nopavAso vidhIyate .
vidhi.n tvanashanasyAhuH pArtha dharmavido janAH .. 50..\\
anArto vyAdhirahito gachchhedanashana.n tu yaH .
pade pade yaGYaphala.n sa prApnoti na saMshayaH .. 51..\\
diva.n ha.nsaprayuktena vimAnena sa gachchhati .
shata.n chApsarasaH kanyA ramayantyapi taM naram .. 52..\\
Arto vA vyAdhito vApi gachchhedanashana.n tu yaH .
shata.n varShasahasrANAM modate divi sa prabho .
kA~nchInUpurashabdena suptash chaiva prabodhyate .. 53..\\
sahasraha.nsa sa.nyukte vimAne somavarchasi .
sa gatvA strIshatAkIrNe ramate bharatarShabha .. 54..\\
kShINasyApyAyana.n dR^iShTaM kShatasya kShatarohaNam .
vyAdhitasyauShadha grAmaH kruddhasya cha prasAdanam .. 55..\\
duHkhitasyArthamAnAbhyA.n dravyANAM pratipAdanam .
na chaite svargakAmasya rochante sukhamedhasaH .. 56..\\
ataH sa kAmasa.nyukto vimAne hemasaMnibhe .
ramate strI shatAkIrNe puruSho.ala.n kR^itaH shubhe .. 57..\\
svasthaH saphalasa~NkalpaH sukhI vigatakalmaShaH .
anashnandehamutsR^ijya phalaM prApnoti mAnavaH .. 58..\\
bAlasUryapratIkAshe vimAne hemavarchasi .
vaiDUrya muktA khachite vINA murajanAdite .. 59..\\
patAkA dIpikAkIrNe divyaghaNTA ninAdite .
strIsahasrAnucharite sa naraH sukhamedhate .. 60..\\
yAvanti romakUpANi tasya gAtreShu pANDava .
tAvantyeva sahasrANi varShANA.n divi modate .. 61..\\
nAsti vedAtpara.n shAstraM nAsti mAtR^isamo guruH .
na dharmAtparamo lAbhastapo nAnashanAtparam .. 62..\\
brAhmaNebhyaH paraM nAsti pAvana.n divi cheha cha .
upavAsaistathA tulya.n tapaH karma na vidyate .. 63..\\
upoShya vidhivaddevAstridivaM pratipedire .
R^iShayashcha parA.n siddhimupavAsairavApnuvan .. 64..\\
divya.n varShasahasraM hi vishvAmitreNa dhImatA .
kShAntamekena bhaktena tena virpatvamAgataH .. 65..\\
chyavano jamadagnishcha vasiShTho gautamo bhR^iguH .
sarva eva divaM prAptAH kShamAvanto maharShayaH .. 66..\\
idama~NgirasA pUrvaM maharShibhyaH pradarshitam .
yaH pradarshayate nityaM na sa duHkhamavApnute .. 67..\\
ima.n tu kaunteya yathAkrama.n vidhiM
pravartita.n hya~NgirasA maharShiNA .
paTheta yo vai shR^iNuyAchcha nityadA
na vidyate tasya narasya kilbiSham .. 68..\\
vimuchyate chApi sa sarvasa~Nkarair
na chAsya doShairabhibhUyate manaH .
viyonijAnA.n cha vijAnate rutaM
dhruvA.n cha kIrti.n labhate narottamaH .. 69..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 110}
y
pitAmahena vidhivadyaGYA proktA mahAtmanA .
guNAshchaiShA.n yathAtattvaM pretya cheha cha sarvashaH .. 1..\\
na te shakyA daridreNa yaGYAH prAptuM pitAmaha .
bahUpakaraNA yaGYA nAnAsambhAravistarAH .. 2..\\
pArthivai rAjaputrairvA shakyAH prAptuM pitAmaha .
nArthanyUnairavaguNairekAtmabhirasa.nhataiH .. 3..\\
yo daridrairapi vidhiH shakyaH prAptu.n sadA bhavet .
tulyo yaGYaphalairetaistanme brUhi pitAmaha .. 4..\\
bh
idama~NgirasA proktamupavAsaphalAtmakam .
vidhi.n yaGYaphalaistulya.n tannibodha yudhiShThira .. 5..\\
yastu kalya.n tathA sAyaM bhu~njAno nAntarA pibet .
ahi.nsA nirato nitya.n juhvAno jAtavedasam .. 6..\\
ShaDbhireva tu varShaiH sa sidhyate nAtra saMshayaH .
taptakA~nchanavarNa.n cha vimAna.n labhate naraH .. 7..\\
deva strINAmadhIvAse nR^ityagItaninAdite .
prAjApatye vasetpadma.n varShANAmagnisaMnibhe .. 8..\\
trINi varShANi yaH prAshetsatata.n tvekabhojanam .
dharmapatnI rato nityamagniShToma phala.n labhet .. 9..\\
dvitIye divase yastu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu juhvAno jAtavedasam .
yaGYaM bahu suvarNa.n vA vAsava priyamAharet .. 10..\\
satyavAgdAnashIlashcha brahmaNyashchAnasUyakaH .
kShAnto dAnto jitakrodhaH sa gachchhati parA.n gatim .. 11..\\
pANDurAbhrapratIkAshe vimAne ha.nsalakShaNe .
dve samApte tataH padme so.apsarobhirvasetsaha .. 12..\\
tR^itIye divase yastu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu juhvAno jAtavedasam .. 13..\\
atirAtrasya yaGYasya phalaM prApnotyanuttamam .
mayUraha.nsasa.nyukta.n vimAnaM labhate naraH .. 14..\\
saptarShINA.n sadA loke so.apsarobhirvasetsaha .
nivartana.n cha tatrAsya trINi padmAni vai viduH .. 15..\\
divase yashchaturhe tu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 16..\\
vAjapeyasya yaGYasya phalaM prApnotyanuttamam .
indra kanyAbhirUDha.n cha vimAna.n labhate naraH .. 17..\\
sagarasya cha paryante vAsava.n lokamAvaset .
devarAjasya cha krIDAM nityakAlamavekShate .. 18..\\
divase pa~nchame yastu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu juhvAno jAtavedasam .. 19..\\
alubdhaH satyavAdI cha brahmaNyashchAvihi.nsakaH .
anasUyurapApastho dvAdashAha phala.n labhet .. 20..\\
jAmbUnadamaya.n divya.n vimAnaM ha.nsalakShaNam .
sUryamAlA samAbhAsamArohetpANDura.n gR^iham .. 21..\\
AvartanAni chatvAri tathA padmAni dvAdasha .
sharAgniparimANa.n cha tatrAsau vasate sukham .. 22..\\
divase yastu ShaShThe vai muniH prAsheta bhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 23..\\
sadA triShavaNa snAyI brahma chAryanasUyakaH .
gavAmayasya yaGYasya phalaM prApnotyanuttamam .. 24..\\
agnijvAlA samAbhAsa.n ha.nsabarhiNa sevitam .
shAtakumbhamaya.n yuktaM sAdhayedyAnamuttamam .. 25..\\
tathaivApsarasAma~Nke prasuptaH pratibudhyate .
nUpurANAM ninAdena mekhalAnA.n cha nisvanaiH .. 26..\\
koTIsahasra.n varShANA.n trINi koTishatAni cha .
padmAnyaShTAdasha tathA patAke dve tathaiva cha .. 27..\\
ayutAni cha pa~nchAshadR^ikShacharma shatasya cha .
lomnAM pramANena samaM brahmaloke mahIyate .. 28..\\
divase saptame yastu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 29..\\
sarasvatI.n gopayAno brahmacharya.n samAcharan .
sumanovarNaka.n chaiva madhu mA.nsaM cha varjayet .. 30..\\
puruSho marutA.n lokamindraloka.n cha gachchhati .
tatra tatra cha siddhArtho devakanyAbhiruhyate .. 31..\\
phalaM bahu suvarNasya yaGYasya labhate naraH .
sa~NkhyAmatiguNA.n chApi teShu lokeShu modate .. 32..\\
yastu sa.nvatsara.n kShAnto bhu~Nkte.ahanyaShTame naraH .
devakAryaparo nitya.n juhvAno jAtavedasam .. 33..\\
pauNDarIkasya yaGYasya phalaM prApnotyanuttamam .
padmavarNanibha.n chaiva vimAnamadhirohati .. 34..\\
kR^iShNAH kanakagauryashcha nAryaH shyAmAstathAparAH .
vayo rUpavilAsinyo labhate nAtra saMshayaH .. 35..\\
yastu sa.nvatsaraM bhu~Nkte navame navame.ahani .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 36..\\
ashvamedhasya yaGYasya phalaM prApnoti mAnavaH .
puNDarIkaprakAsha.n cha vimAna.n labhate naraH .. 37..\\
dIptasUryAgnitejobhirdivyamAlAbhireva cha .
nIyate rudra kanyAbhiH so.antarikSha.n sanAtanam .. 38..\\
aShTAdashasahasrANi varShANA.n kalpameva cha .
koTIshatasahasra.n cha teShu lokeShu modate .. 39..\\
yastu sa.nvatsaraM bhu~Nkte dashAhe vai gate gate .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 40..\\
brahma kanyA niveshe cha sarvabhUtamanohare .
ashvamedha sahasrasya phalaM prApnotyanuttamam .. 41..\\
rUpavatyashcha ta.n kanyA ramayanti sadA naram .
nIlotpalanibhairvarNai raktotpalanibhaistathA .. 42..\\
vimAnaM maNDalAvartamAvarta gahanAvR^itam .
sAgarormi pratIkAsha.n sAdhayedyAnamuttamam .. 43..\\
vichitramaNimAlAbhirnAdita.n sha~NkhapuShkaraiH .
sphATikairvajrasAraishcha stambhaiH sukR^itavedikam .
Arohati mahadyAna.n ha.nsasArasavAhanam .. 44..\\
ekAdashe tu divase yaH prApte prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 45..\\
parastriyo nAbhilaShedvAchAtha manasApi vA .
anR^ita.n cha na bhASheta mAtApitroH kR^ite.api vA .. 46..\\
abhigachchhenmahAdeva.n vimAnasthaM mahAbalam .
svayambhuva.n cha pashyeta vimAna.n samupasthitam .. 47..\\
kumAryaH kA~nchanAbhAsA rUpavatyo nayanti tam .
rudrANA.n tamadhIvAsaM divi divyaM manoharam .. 48..\\
varShANyaparimeyAni yugAntamapi chAvaset .
koTIshatasahasra.n cha dashakoTishatAni cha .. 49..\\
rudraM nityaM praNamate devadAnava saMmatam .
sa tasmai darshanaM prApto divase divase bhavet .. 50..\\
divase dvAdashe yastu prApte vai prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai sarvamedha phala.n labhet .. 51..\\
AdityairdvAdashaistasya vimAna.n sa.nvidhIyate .
maNimuktA pravAlaishcha mahArhairupashobhitam .. 52..\\
ha.nsamAlA parikShiptaM nAgavIthI samAkulam .
mayUraishchakravAkaishcha kUjadbhirupashobhitam .. 53..\\
aTTairmahadbhiH sa.nyuktaM brahmaloke pratiShThitam .
nityamAvasate rAjannaranArI samAvR^itam .
R^iShirevaM mahAbhAgastva~NgirAH prAha dharmavit .. 54..\\
trayodashe tu divase yaH prApte prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai deva satra phala.n labhet .. 55..\\
raktapadmodayaM nAma vimAna.n sAdhayennaraH .
jAtarUpaprayukta.n cha raktasa~ncaya bhUShitam .. 56..\\
devakanyAbhirAkIrNa.n divyAbharaNabhUShitam .
puNyagandhodaya.n divya.n vAyavyairupashobhitam .. 57..\\
tatra sha~NkupatAka.n cha yugAntaM kalpameva cha .
ayutAyuta.n tathA padma.n samudraM cha tathA vaset .. 58..\\
gItagandharvaghoShaishcha bherI paNavanisvanaiH .
sadA pramuditastAbhirdevakanyAbhirIDyate .. 59..\\
chaturdashe tu divase yaH pUrNe prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai mahAmedha phala.n labhet .. 60..\\
anirdeshya vayo rUpA devakanyAH svala~NkR^itAH .
mR^iShTataptA~Ngada dharA vimAnairanuyAnti tam .. 61..\\
kalaha.nsavinirghoShairnUpurANA.n cha nisvanaiH .
kA~nchInA.n cha samutkarShaistatra tatra vibodhyate .. 62..\\
devakanyA nivAse cha tasminvasati mAnavaH .
jAhnavI vAlukAkIrNe pUrNa.n sa.nvatsaraM nara .. 63..\\
yastu pakShe gate bhu~Nkte ekabhakta.n jitendriyaH .
sadA dAdasha mAsA.nstu juhvAno jAtavedasam .
rAjasUya sahasrasya phalaM prApnotyanuttamam .. 64..\\
yAnamArohate nitya.n ha.nsabarhiNa sevitam .
maNimaNDalakaishchitrajAtarUpasamAvR^itam .. 65..\\
divyAbharaNashobhAbhirvarastrIbhirala~NkR^itam .
ekastambha.n chaturdvAra.n sapta bhaumaM suma~Ngalam .
vaijayantI sahasraishcha shobhita.n gItanisvanaiH .. 66..\\
divya.n divyaguNopeta.n vimAnamadhirohati .
maNimuktA pravAlaishcha bhUShita.n vaidyuta prabham .
vasedyugasahasra.n cha khaDgaku~njaravAhanaH .. 67..\\
ShoDashe divase yastu samprApte prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai somayaGYaphala.n labhet .. 68..\\
somakanyA nivAseShu so.adhyAvasati nityadA .
saumya gandhAnuliptashcha kAmachAragatirbhavet .. 69..\\
sudarshanAbhirnArIbhirmadhurAbhistathaiva cha .
archyate vai vimAnasthaH kAmabhogaish cha sevyate .. 70..\\
phalaM padmashataprakhyaM mahAkalpa.n dashAdhikam .
AvartanAni chatvAri sAgare yAtyasau naraH .. 71..\\
divase sapta dashame yaH prApte prAshate haviH .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 72..\\
sthAna.n vAruNamaindra.n cha raudraM chaivAdhigachchhati .
mArutaushanase chaiva brahmaloka.n cha gachchhati .. 73..\\
tatra daivatakanyAbhirAsanenopacharyate .
bhUrbhuva.n chApi deva rShi.n vishvarUpamavekShate .. 74..\\
tatra devAdhidevasya kumAryo ramayanti tam .
dvAtriMshadrUpadhAriNyo madhurAH samala~NkR^itAH .. 75..\\
chandrAdityAvubhau yAvadgagane charataH prabho .
tAvachcharatyasau vIraH sudhAmR^itarasAshanaH .. 76..\\
aShTAdashe tu divase prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai sapta lokAnsa pashyati .. 77..\\
rathaiH sanandighoShaishcha pR^iShThataH so.anugamyate .
devakanyAdhirUDhaistu bhrAjamAnaiH svala~NkR^itaiH .. 78..\\
vyAghrasi.nhaprayukta.n cha meghasvananinAditam .
vimAnamuttama.n divya.n susukhI hyadhirohati .. 79..\\
tatra kalpasahasra.n sa kAntAbhiH saha modate .
sudhA rasa.n cha bhu~njIta amR^itopamamuttamam .. 80..\\
ekonaviMshe divase yo bhu~Nkte ekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai sapta lokAnsa pashyati .. 81..\\
uttama.n labhate sthAnamapsarogaNasevitam .
gandharvairupagIta.n cha vimAna.n sUryavarchasam .. 82..\\
tatrAmara varastrIbhirmodate vigatajvaraH .
divyAmbara dharaH shrImAnayutAnA.n shataM samAH .. 83..\\
pUrNe.atha divase viMshe yo bhu~Nkte hyekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu satyavAdI dhR^itavrataH .. 84..\\
amA.nsAshI brahma chArI sarvabhUtahite rataH .
sa lokAnvipulAndivyAnAdityAnAmupAshnute .. 85..\\
gandharvairapsarobhishcha divyamAlyAnulepanaiH .
vimAnaiH kA~nchanairdivyaiH pR^iShThatashchAnugamyate .. 86..\\
ekaviMshe tu divase yo bhu~Nkte hyekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 87..\\
lokamaushanasa.n divya.n shakra lokaM cha gachchhati .
ashvinormarutA.n chaiva sukheShvabhirataH sadA .. 88..\\
anabhiGYashcha duHkhAnA.n vimAnavaramAsthitaH .
sevyamAno varastrIbhiH krIDatyamaravatprabhuH .. 89..\\
dvAviMshe divase prApte yo bhu~Nkte hyekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 90..\\
dhR^itimAnahi.nsA nirataH satyavAganasUyakaH .
lokAnvasUnAmApnoti divAkarasamaprabhaH .. 91..\\
kAmachArI sudhA hAro vimAnavaramAsthitaH .
ramate devakanyAbhirdivyAbharaNabhUShitaH .. 92..\\
trayoviMshe tu divase prAshedyastvekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu mitAhAro jitendriyaH .. 93..\\
vAyorushanasashchaiva rudra loka.n cha gachchhati .
kAmachArI kAmagamaH pUjyamAno.apsarogaNaiH .. 94..\\
anekaguNaparyanta.n vimAnavaramAsthitaH .
ramate devakanyAbhirdivyAbharaNabhUShitaH .. 95..\\
chaturviMshe tu divase yaH prAshedekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai juhvAno jAtavedasam .. 96..\\
AdityAnAmadhIvAse modamAno vasechchiram .
divyamAlyAmbaradharo divyagandhAnulepanaH .. 97..\\
vimAne kA~nchane divye ha.nsayukte manorame .
ramate devakanyAnA.n sahasrairayutaistathA .. 98..\\
pa~nchaviMshe tu divase yaH prAshedekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu puShkala.n yAnamAruhet .. 99..\\
si.nhavyAghra prayuktaishcha meghasvananinAditaiH .
rathaiH sa nandighoShaishcha pR^iShThataH so.anugamyate .. 100..\\
devakanyA samArUDhai rAjatairvimalaiH shubhaiH .
vimAnamuttama.n divyamAsthAya sumanoharam .. 101..\\
tatra kalpasahasra.n vai vasate strI shatAvR^ite .
sudhA rasa.n chopajIvannamR^itAvupamamuttamam .. 102..\\
ShaDviMshe divase yastu prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu niyato niyatAshanaH .. 103..\\
jitendriyo vItarAgo juhvAno jAtavedasam .
sa prApnoti mahAbhAgaH pUmyamAno.apsarogaNaiH .. 104..\\
saptAnAM marutA.n lokAnvasUnA.n chApi sho.ashnute .
vimAne sphATike divye sarvaratnairala~NkR^ite .. 105..\\
gandharvairapsarobhishcha pUjyamAnaH pramodate .
dve yugAnA.n sahasre tu divye divyena tejasA .. 106..\\
saptaviMshe tu divase yaH prAshedekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu juhvAno jAtavedasam .. 107..\\
phalaM prApnoti vipula.n devaloke cha pUjyate .
amR^itAshI vasa.nstatra sa vitR^iptaH pramodate .. 108..\\
devarShicharita.n rAjanrAjarShibhiradhiShThitam .
adhyAvasati divyAtmA vimAnavaramAsthitaH .. 109..\\
strIbhirmano.abhirAmAbhI ramamANo madotkaTaH .
yugakaklpa sahasrANi trINyAvasati vai sukham .. 110..\\
yo.aShTAviMshe tu divase prAshnIyAdekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsA.nstu jitAtmA vijitendriyaH .. 111..\\
phala.n devarShicharita.n vipulaM samupAshnute .
bhogavA.nstejasA bhAti sahasrAMshurivAmalaH .. 112..\\
sukumAryashcha nAryasta.n ramamANAH suvarchasaH .
pInastanoru jaghanA divyAbharaNabhUShitAH .. 113..\\
ramayanti manaHkAntA vimAne sUryasaMnibhe .
sarvakAmagame divye kalpAyuta shata.n samAH .. 114..\\
ekonatriMshe divase yaH prAshedekabhojanam .
sadA dvAdasha mAsAnvai satyavrataparAyaNaH .. 115..\\
tasya lokAH shubhA divyA devarAjarShipUjitAH .
vimAna.n chandra shubhAbhaM divya.n samadhigachchhati .. 116..\\
jAtarUpamaya.n yuktaM sarvaratnavibhUShitam .
apsarogaNasampUrNa.n gandharvairabhinAditam .. 117..\\
tatra chaina.n shubhA nAryo divyAbharaNabhUShitAH .
mano.abhirAmA madhurA ramayanti madotkaTAH .. 118..\\
bhogavA.nstejasA yukto vaishvAnarasamaprabhaH .
divyo divyena vapuShA bhrAjamAna ivAmaraH .. 119..\\
vasUnAM marutA.n chaiva sAdhyAnAmashvinostathA .
rudrANA.n cha tathA lokAnbrahmalokaM cha gachchhati .. 120..\\
yastu mAse gate bhu~Nkte ekabhakta.n shamAtmakaH .
sadA dvAdasha mAsAnvai brahmalokamavApnuyAt .. 121..\\
sudhA rasakR^itAhAraH shrImAnsarvamanoharaH .
tejasA vapuShA lakShmyA bhrAjate rashmivAniva .. 122..\\
divyamAlyAmbaradharo divyagandhAnulepanaH .
sukheShvabhirato yogI duHkhAnAmavijAnakaH .. 123..\\
svayamprabhAbhirnArIbhirvimAnastho mahIyate .
rudra devarShikanyAbhiH satata.n chAbhipUjyate .. 124..\\
nAnAvidha surUpAbhirnAnA rAgAbhireva cha .
nAnA madhurabhAShAbhirnAnA ratibhireva cha .. 125..\\
vimAne nagarAkAre sUryavatsUryasaMnibhe .
pR^iShThataH somasa~NkAshe udakchaivAbhra saMnibhe .. 126..\\
dakShiNAyA.n tu raktAbhe adhastAnnila maNDale .
Urdhva.n chitrAbhisa~NkAshe naiko vasati pUjitaH .. 127..\\
yAvadvarShasahasra.n tu jambUdvIpe pravarShati .
tAvatsa.nvatsarAH proktA brahmalokasya dhImataH .. 128..\\
vipruShashchaiva yAvantyo nipatanti nabhastalAt .
varShAsu varShatastAvannivasatyamaraprabhaH .. 129..\\
mAsopavAsI varShaistu dashabhirsvargamuttamam .
maharShitvamathAsAdya sa sharIragatirbhavet .. 130..\\
munirdAnto jitakrodho jitashishnodaraH sadA .
juhvannagnIMshcha niyataH sandhyopAsanasevitA .. 131..\\
bahubhirniyamairevaM mAsAnashnAti yo naraH .
abhrAvakAsha shIlashcha tasya vAso niruchyate .. 132..\\
diva.n gatvA sharIreNa svena rAjanyathAmaraH .
svargaM puNya.n yathAkAmamupabhu~Nkte yathAvidhi .. 133..\\
eSha te bharatashreShTha yaGYAnA.n vidhiruttamaH .
vyAkhyAto hyAnupUrvyeNa upavAsaphalAtmakaH .. 134..\\
daridrairmanujaiH pArtha prApya.n yaGYaphalaM yathA .
upavAsamima.n kR^itvA gachchhechcha paramAM gatim .
devadvijAtipUjAyA.n rato bharatasattama .. 135..\\
upavAsavidhistveSha vistareNa prakIrtitaH .
niyateShvapramatteShu shauchavatsu mahAtmasu .. 136..\\
dambhadroha nivR^itteShu kR^itabuddhiShu bhArata .
achaleShvaprakampeShu mA te bhUdatra saMshayaH .. 137..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 111}
y
yadvara.n sarvatIrthAnA.n tadbravIhi pitAmaha .
yatra vai parama.n shaucha.n tanme vyAkhyAtumarhasi .. 1..\\
bh
sarvANi khalu tIrthAni guNavanti manIShiNAm .
yattu tIrtha.n cha shauchaM cha tanme shR^iNu samAhitaH .. 2..\\
agAdhe vimale shuddhe satyatoye dhR^itihrade .
snAtavyaM mAnase tIrthe sattvamAlambya shAshvatam .. 3..\\
tIrthashauchamanarthitvamArdava.n satyamArjavam .
ahi.nsA sarvabhUtAnAmAnR^isha.nsya.n damaH shamaH .. 4..\\
nirmamA niraha~NkArA nirdvandvA niShparigrahAH .
shuchayastIrthabhUtAste ye bhaikShamupabhu~njate .. 5..\\
tattvavittvanahambuddhistIrthaM paramamuchyate .
shauchalakShaNametatte sarvatraivAnvavekShaNam .. 6..\\
rajastamaH sattvamatho yeShAM nirdhautamAtmanaH .
shauchAshauche na te saktAH svakAryaparimArgiNaH .. 7..\\
sara tyAgeShvabhiratAH sarvaGYAH sarvadarshinaH .
shauchena vR^ittashauchArthAste tIrthAH shuchayash cha te .. 8..\\
nodaka klinnagAtrastu snAta ityabhidhIyate .
sa snAto yo damasnAtaH sa bAhyAbhyantaraH shuchiH .. 9..\\
atIteShvanapekShA ye prApteShvartheShu nirmamAH .
shauchameva para.n teShA.n yeShAM notpadyate spR^ihA .. 10..\\
praGYAna.n shauchameveha sharIrasya visheShataH .
tathA niShki~ncanatva.n cha manasashcha prasannatA .. 11..\\
vR^ittashauchaM manaH shaucha.n tIrthashauchaM para.n hitam .
GYAnotpanna.n cha yachchhauchaM tachchhauchaM paramaM matam .. 12..\\
manasAtha pradIpena brahma GYAnabalena cha .
snAtA ye mAnase tIrthe tajGYAH kShetraGYadarshinaH .. 13..\\
samAropitashauchastu nityaM bhava samanvitaH .
kevala~NguNa sampannaH shuchireva naraH sadA .. 14..\\
sharIrasthAni tIrthAni proktAnyetAni bhArata .
pR^ithivyA.n yAni tIrthAni puNyAni shR^iNu tAnyapi .. 15..\\
yathA sharIrasyoddeshAH shuchayaH parinirmitAH .
tathA pR^ithivyA bhAgAshcha puNyAni salilAni cha .. 16..\\
prArthanAchchaiva tIrthasya snAnAchcha pitR^itarpaNAt .
dhunanti pApa.n tIrtheShu pUtA yAnti diva.n sukham .. 17..\\
parigrahAchcha sAdhUnAM pR^ithivyAshchaiva tejasA .
atIva puNyAste bhAgAH salilasya cha tejasA .. 18..\\
manasashcha pR^ithivyAshcha puNyatIrthAstathApare .
ubhayoreva yaH snAtaH sa siddhi.n shIghramApnuyAt .. 19..\\
yathAbala.n kriyA hInaM kriyA vA balavarjitA .
neha sAdhayate kArya.n samAyuktastu sidhyati .. 20..\\
eva.n sharIrashauchena tIrthashauchena chAnvitAH .
tataH siddhimavApnoti dvividha.n shauchamuttamam .. 21..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 112}
y
pitAmaha mahAbAho sarvashAstravishArada .
shrotumichchhAmi martyAnA.n sa.nsAravidhumuttamam .. 1..\\
kena vR^ittena rAjendra vartamAnA narA yudhi .
prApnuvantyuttama.n svarga.n kathaM cha narakaM nR^ipa .. 2..\\
mR^ita.n sharIramutsR^ijya kAShThaloShTa sama.n janAH .
prayAntyamu.n lokamitaH ko vai tAnanugachchhati .. 3..\\
bh
asAvAyAti bhagavAnbR^ihaspatirudAradhIH .
pR^ichchhaina.n sumahAbhAgametadguhyaM sanAtanam .. 4..\\
naitadanyena shakya.n hi vaktu.n kena chidadya vai .
vaktA bR^ihaspatisamo na hyanyo vidyate kva chit .. 5..\\
v
tayoH sa.nvadatorevaM pArtha gA~NgeyayostadA .
AjagAma vishuddhAtmA bhagavAnsa bR^ihaspatiH .. 6..\\
tato rAjA samutthAya dhR^itarAShTra purogamaH .
pUjAmanupamA.n chakre sarve te cha sabhA sadaH .. 7..\\
tato dharmasuto rAjA bhagavantaM bR^ihaspatim .
upagamya yathAnyAyaM prashnaM paprachchha suvrataH .. 8..\\
y
bhagavansava dharmaGYa sarvashAstravishArada .
martyasya kaH sahAyo vai pitA mAtA suto guruH .. 9..\\
mR^ita.n sharIramutsR^ijya kAShThaloShTa sama.n janAH .
gachchhantyamutra loka.n vai ka enamanugachchhati .. 10..\\
b
ekaH prasUto rAjendra jantureko vinashyati .
ekastarati durgANi gachchhatyekash cha durgatim .. 11..\\
asahAyaH pitA mAtA tathA bhrAtA suto guruH .
GYAtisambandhivargash cha mitravargastathaiva cha .. 12..\\
mR^ita.n sharIramutsR^ijya kAShThaloShTa sama.n janAH .
muhUrtamupatiShThanti tato yAnti parA~NmukhAH .
taistachchharIramutsR^iShTa.n dharma eko.anugachchhati .. 13..\\
tasmAddharmaH sahAyArthe sevitavyaH sadA nR^ibhiH .
prANI dharmasamAyukto narakAyopapadyate .. 14..\\
tasmAnnyAyAgatairarthairdharma.n seveta paNDitaH .
dharma eko manuShyANA.n sahAyaH pAralaukikaH .. 15..\\
lobhAnmohAdanukroshAdbhayAdvApyabahushrutaH .
naraH karotyakAryANi parArthe lobhamohitaH .. 16..\\
dharmashchArthashcha kAmashcha tritaya.n jIvite phalam .
etattrayamavAptavyamadharmaparivarjitam .. 17..\\
y
shrutaM bhagavato vAkya.n dharmayuktaM para.n hitam .
sharIravichaya.n GYAtuM buddhistu mama jAyate .. 18..\\
mR^ita.n sharIrarahitaM sUkShmamavyaktatA.n gatam .
achakShurviShayaM prApta.n kathaM dharmo.anugachchhati .. 19..\\
b
pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotishcha pa~nchamam .
buddhirAtmA cha sahitA dharmaM pashyanti nityadA .. 20..\\
prANinAmiha sarveShA.n sAkShibhUtAni chAnisham .
etaishcha sa ha dharmo.api ta.n jIvamanugachchhati .. 21..\\
tvagasthi mA.nsa.n shukra.n cha shoNitaM cha mahAmate .
sharIra.n varjayantyete jIvitena vivarjitam .. 22..\\
tato dharmasamAyuktaH sa jIvaH sukhamedhate .
iha loke pare chaiva kiM bhUyaH kathayAmi te .. 23..\\
y
anudarshitaM bhagavatA yathA dharmo.anugachchhati .
etattu GYAtumichchhAmi katha.n retaH pravartate .. 24..\\
b
annamashnanti ye devAH sharIrasthA nareshvara .
pR^ithivI vAyurAkAshamApo jyotirmanastathA .. 25..\\
tatastR^ipteShu rAjendra teShu bhUteShu pa~nchasu .
manaHShaShTheShu shuddhAtmanretaH sampadyate mahat .. 26..\\
tato garbhaH sambhavati strIpu.nsoH pArtha sa~Ngame .
etatte sarvamAkhyAta.n kiM bhUyaH shrotumichchhasi .. 27..\\
y
AkhyAtametadbhavatA garbhaH sa~njAyate yathA .
yathA jAtastu puruShaH prapadyati taduchyatAm .. 28..\\
b
Asanna mAtraH satata.n tairbhUtairabhibhUyate .
vipramuktashcha tairbhUtaiH punaryAtyaparA.n gatim .
sa tu bhUtasamAyuktaH prApnute jIva eva ha .. 29..\\
tato.asya karma pashyanti shubha.n vA yadi vAshubham .
devatAH pa~ncha bhUtasthAH kiM bhUyaH shrotumichchhasi .. 30..\\
y
tvagasthi mA.nsamutsR^ijya taishcha bhUtairvivarjitaH .
jIvaH sa bhagavAnkvasthaH sukhaduHkhe samashnute .. 31..\\
b
jIvo dharmasamAyuktaH shIghra.n retastvamAgataH .
strINAM puShpa.n samAsAdya sUte kAlena bhArata .. 32..\\
yamasya puruShaiH klesha.n yamasya puruShairvadham .
duHkha.n sa.nsArachakra.n cha naraH kleshaM cha vindati .. 33..\\
iha loke cha sa prANI janmaprabhR^iti pArthiva .
svakR^ita.n karma vai bhu~Nkte dharmasya phalamAshritaH .. 34..\\
yadi dharma.n yathAshakti janmaprabhR^iti sevate .
tataH sa puruSho bhUtvA sevate nityadA sukham .. 35..\\
athAntarA tu dharmasya adharmamupasevate .
sukhasyAnantara.n duHkha.n sa jIvo.apyadhigachchhati .. 36..\\
adharmeNa samAyukto yamasya viShaya.n gataH .
mahadduHkha.n samAsAdya tiryagyonau prajAyate .. 37..\\
karmaNA yena yeneha yasyA.n yonau prajAyate .
jIvo mohasamAyuktastanme nigadataH shR^iNu .. 38..\\
yadetaduchyate shAstre setihAse sachchhandasi .
yamasya viShaya.n ghoraM martyo lokaH prapadyate .. 39..\\
adhItya chaturo vedAndvijo mohasamanvitaH .
patitAtpratigR^ihyAtha kharayonau prajAyate .. 40..\\
kharo jIvati varShANi dasha pa~ncha cha bhArata .
kharo mR^ito balIvardaH sapta varShANi jIvati .. 41..\\
balIvardo mR^itashchApi jAyate brahmarAkShasaH .
brahmarakShastu trInmAsA.nstato jAyati brAhmaNaH .. 42..\\
patita.n yAjayitvA tu kR^imiyonau prajAyate .
tatra jIvati varShANi dasha pa~ncha cha bhArata .. 43..\\
kR^imibhAvAtpramuktastu tato jAyati gardabhaH .
gardabhaH pa~nchavarShANi pa~nchavarShANi sUkaraH .
shvA varShamekaM bhavati tato jAyati mAnavaH .. 44..\\
upAdhyAyasya yaH pApa.n shiShyaH kuryAdabuddhimAn .
sa jIva iha sa.nsArA.nstrInApnoti na saMshayaH .. 45..\\
prAkshvA bhavati rAjendra tataH kravyAttataH kharaH .
tataH pretaH parikliShTaH pashchAjjAyati brAhmaNaH .. 46..\\
manasApi gurorbhAryA.n yaH shiShyo yAti pApakR^it .
so.adhamAnyAti sa.nsArAnadharmeNeha chetasA .. 47..\\
shvayonau tu sa sambhUtastrINi varShANi jIvati .
tatrApi nidhanaM prAptaH kR^imiyonau prajAyate .. 48..\\
kR^imibhAvamanuprApto varShameka.n sa jIvati .
tatastu nidhanaM prApya brahmayonau prajAyate .. 49..\\
yadi putrasama.n shiShya.n gururhanyAdakAraNe .
AtmanaH kAmakAreNa so.api ha.nsaH prajAyate .. 50..\\
pitaraM mAtara.n vApi yastu putro.avamanyate .
so.api rAjanmR^ito jantuH pUrva.n jAyati gardabhaH .. 51..\\
kharo jIvati mAsA.nstu dasha shvA cha chaturdasha .
biDAlaH sapta mAsA.nstu tato jAyati mAnavaH .. 52..\\
mAtA pitaramAkrushya sArikaH samprajAyate .
tADayitvA tu tAveva jAyate kachchhapo nR^ipa .. 53..\\
kachchhapo dashavarShANi trINi varShANi shakyakaH .
vyAlo bhUtvA tu ShaNmAsA.nstato jAyati mAnuShaH .. 54..\\
bhartR^ipiNDamupAshnanyo rAjadviShTAni sevate .
so.api mohasamApanno mR^ito jAyati vAnaraH .. 55..\\
vAnaro dashavarShANi trINi varShANi mUShakaH .
shvA bhUtvA chAtha ShaNmAsA.nstato jAyati mAnuShaH .. 56..\\
nyAsApahartA tu naro yamasya viShaya.n gataH .
sa.nsArANA.n shata.n gatvA kR^imiyonau prajAyate .. 57..\\
tatra jIvati varShANi dasha pa~ncha cha bhArata .
duShkR^itasya kShaya.n gatvA tato jAyati mAnuShaH .. 58..\\
asUyako narashchApi mR^ito jAyati shAr~NgakaH .
vishvAsahartA tu naro mIno jAyati durmatiH .. 59..\\
bhUtvA mIno.aShTa varShANi mR^igo jAyati bhArata .
mR^igastu chaturo mAsA.nstatashchhAgaH prajAyate .. 60..\\
chhAgastu nidhanaM prApya pUrNe sa.nvatsare tataH .
kITaH sa~njAyate jantustato jAyati mAnuShaH .. 61..\\
dhAnyAnyavA.nstilAnmAShAnkulatthAnsarShapAMshchaNAn .
kalAyAnatha mudgAMshcha godhUmAnatasIstathA .. 62..\\
sasyasyAnyasya hartA cha mohAjjanturachetanaH .
sa jAyate mahArAja mUShako nirapatrapaH .. 63..\\
tataH pretya mahArAja punarjAyati sUkaraH .
sUkaro jAtamAtrastu rogeNa mriyate nR^ipa .. 64..\\
shvA tato jAyate mUDhaH karmaNA tena pArthiva .
shvA bhUtvA pa~nchavarShANi tato jAyati mAnuShaH .. 65..\\
paradArAbhimarsha.n tu kR^itvA jAyati vai vR^ikaH .
shvA sR^igAlastato gR^idhro vyAlaH ka~Nko bakastathA .. 66..\\
bhrAturbhAryA.n tu durbuddhiryo dharShayati mohitaH .
pu.nskolikatvamApnoti so.api sa.nvatsaraM nR^ipa .. 67..\\
sakhibhAryA.n gurorbhAryA.n rAjabhAryAM tathaiva cha .
pradharShayitvA kAmAdyo mR^ito jAyati sUkaraH .. 68..\\
sUkaraH pa~nchavarShANi pa~nchavarShANi shvAvidhaH .
pipIlakastu ShaNmAsAnkITaH syAnmAsameva cha .
etAnAsAdya sa.nsArAnkR^imiyonau prajAyate .. 69..\\
tatra jIvati mAsA.nstu kR^imiyonau trayo dasha .
tato.adharmakShaya.n kR^itvA punarjAyati mAnuShaH .. 70..\\
upasthite vivAhe tu dAne yaGYe.api vAbhibho .
mohAtkaroti yo vighna.n sa mR^ito jAyate kR^imiH .. 71..\\
kR^imirjIvati varShANi dasha pa~ncha cha bhArata .
adharmasya kShaya.n kR^itvA tato jAyati mAnuShaH .. 72..\\
pUrva.n dattvA tu yaH kanyAM dvitIye samprayachchhati .
so.api rAjanmR^ito jantuH kR^imiyonau prajAyate .. 73..\\
tatra jIvati varShANi trayodasha yudhiShThira .
adharmasa~NkShaye yuktastato jAyati mAnuShaH .. 74..\\
devakAryamupAkR^itya pitR^ikAryamathApi cha .
anirvApya samashnanvai tato jAyati vAyasaH .. 75..\\
vAyaso dashavarShANi tato jAyati kukkuTaH .
jAyate lavakashchApi mAsa.n tasmAttu mAnuShaH .. 76..\\
jyeShThaM pitR^isama.n chApi bhrAtara.n yo.avamanyate .
so.api mR^ityumupAgamya krau~nchayonau prajAyate .. 77..\\
krau~ncho jIvati mAsA.nstu dasha dvau sapta pa~ncha cha .
tato nidhanamApanno mAnuShatvamupAshnute .. 78..\\
vR^iShalo brAhmaNI gatvA kR^imiyonau prajAyate .
tatrApatya.n samutpAdya tato jAyati mUShakaH .. 79..\\
kR^itaghnastu mR^ito rAjanyamasya viShaya.n gataH .
yamasya viShaye kruddhairvadhaM prApnoti dAruNam .. 80..\\
paTTisaM mudgara.n shUlamagnikumbha.n cha dAruNam .
asi patravana.n ghora.n vAlukAM kUTashAlmalIm .. 81..\\
etAshchAnyAshcha bahvIH sa yamasya viShaya.n gataH .
yAtanAH prApya tatrogrAstato vadhyati bhArata .. 82..\\
sa.nsArachakramAsAdya kR^imiyonau prajAyate .
kR^imirbhavati varShANi dasha pa~ncha cha bhArata .
tato garbha.n samAsAdya tatraiva mriyate shishuH .. 83..\\
tato garbhashatairjanturbahubhiH samprajAyate .
sa.nsArAMshcha bahUngatvA tatastiryakprajAyate .. 84..\\
mR^ito duHkhamanuprApya bahuvarShagaNAniha .
apunarbhAva sa.nyuktastataH kUrmaH prajAyate .. 85..\\
ashastraM puruSha.n hatvA sa shastraH puruShAdhamaH .
arthArthI yadi vA vairI sa mR^ito jAyate kharaH .. 86..\\
kharo jIvati varShe dve tataH shAsteNa vadhyate .
sa mR^ito mR^igayonau tu nityodvigno.abhijAyate .. 87..\\
mR^igo vadhyati shastreNa gate sa.nvatsare tu saH .
hato mR^igastato mInaH so.api jAlena badhyate .. 88..\\
mAse chaturthe samprApte shvApadaH samprajAyate .
shvApado dashavarShANi dvIpI varShANi pa~ncha cha .. 89..\\
tatastu nidhanaM prAptaH kAlaparyAya choditaH .
adharmasya kShaya.n kR^itvA tato jAyati mAnuShaH .. 90..\\
striya.n hatvA tu durbuddhiryamasya viShaya.n gataH .
bahUnkleshAnsamAsAdya sa.nsArAMshchaiva viMshatim .. 91..\\
tataH pashchAnmahArAja kR^imiyonau prajAyate .
kR^imirviMshativarShANi bhUtvA jAyati mAnuShaH .. 92..\\
bhojana.n chorayitvA tu makShikA jAyate naraH .
makShikA sa.nha vashago bahUnmAsAnbhavatyuta .
tataH pApakShaya.n kR^itvA mAnuShatvamavApnute .. 93..\\
vAdya.n hR^itvA tu puruSho mashakaH samprajAyate .
tathA piNyAka saMmishramashana.n chorayennaraH .
sa jAyate babhru samo dAruNo mUShako naraH .. 94..\\
lavaNa.n chorayitvA tu chIrI vAkaH prajAyate .
dadhi hR^itvA bakashchApi plavo matsyAnasa.nskR^itAn .. 95..\\
chorayitvA payashchApi balAkA samprajAyate .
yastu chorayate taila.n tailapAyI prajAyate .
chorayitvA tu durbuddhirmadhu daMshaH prajAyate .. 96..\\
ayo hR^itvA tu durbuddhirvAyaso jAyate naraH .
pAyasa.n chorayitvA tu tittiritvamavApnute .. 97..\\
hR^itvA paiShTamapUpa.n cha kumbholUkaH prajAyate .
phala.n vA mUlakaM hR^itvA apUpaM vA pipIlikaH .. 98..\\
kA.nsya.n hR^itvA tu durbuddhirhArIto jAyate naraH .
rAjataM bhAjana.n hR^itvA kapotaH samprajAyate .. 99..\\
hR^itvA tu kA~nchanaM bhANDa.n kR^imiyonau prajAyate .
krau~nchaH kArpAsika.n hR^itvA mR^ito jAyati mAnavaH .. 100..\\
chorayitvA naraH paTTa.n tvAvika.n vApi bhArata .
kShauma.n cha vastramAdAya shasho jantuH prajAyate .. 101..\\
varNAnhR^itvA tu puruSho mR^ito jAyati barhiNaH .
hR^itvA raktAni vastrANi jAyate jIva jIvikaH .. 102..\\
varNakAdI.nstathA gandhAMshchorayitvA tu mAnavaH .
chhuchchhundaritvamApnoti rAja.NllobhaparAyaNaH .. 103..\\
vishvAsena tu nikShipta.n yo nihnavati mAnavaH .
sa gatAsurnarastAdR^i~Nmatsyayonau prajAyate .. 104..\\
matsyayonimanuprApya mR^ito jAyati mAnuShaH .
mAnuShatvamanuprApya kShINAyurupapadyate .. 105..\\
pApAni tu naraH kR^itvA tiryagjAyati bhArata .
na chAtmanaH pramANa.n te dharmaM jAnanti kiM chana .. 106..\\
ye pApAni narAH kR^itvA nirasyanti vrataiH sadA .
sukhaduHkhasamAyuktA vyAdhitAste bhavantyuta .. 107..\\
asa.nvAsAH prajAyante mlechchhAshchApi na saMshayaH .
narAH pApasamAchArA lobhamohasamanvitAH .. 108..\\
varjayanti cha pApAni janmaprabhR^iti ye narAH .
arogA rUpavantaste dhaninash cha bhavantyuta .. 109..\\
striyo.apyetena kalpena kR^itvA pApamavApnuyuH .
eteShAmeva jantUnAM patnItvamupayAnti tAH .. 110..\\
parasvaharaNe doShAH sarva eva prakIrtitAH .
etadvai lesha mAtreNa kathita.n te mayAnagha .
aparasminkathA yoge bhUyaH shroShyasi bhArata .. 111..\\
etanmayA mahArAja brahmaNo vadataH purA .
surarShINA.n shrutaM madhye pR^iShTashchApi yathAtatham .. 112..\\
mayApi tava kArtsnyena yathAvadanuvarNitam .
etachchhrutvA mahArAja dharme kuru manaH sadA .. 113..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 113}
y
adharmasya gatirbrahmankathitA me tvayAnagha .
dharmasya tu gati.n shrotumichchhAmi vadatAM vara .
kR^itvA karmANi pApAni katha.n yAnti shubhA.n gatim .. 1..\\
brhaspati
kR^itvA pApAni karmANi adharmavashamAgataH .
manasA viparItena nirayaM pratipadyate .. 2..\\
mohAdadharma.n yaH kR^itvA punaH samanutapyate .
manaH samAdhisa.nyukto na sa seveta duShkR^itam .. 3..\\
yathA yathA naraH samyagadharmamanubhAShate .
samAhitena manasA vimuchyati tathA tathA .
bhuja~Nga iti nirmokAtpUrvabhuktAjjarAnvitAt .. 4..\\
adattvApi pradAnAni vividhAni samAhitaH .
manaH samAdhisa.nyuktaH sugatiM pratipadyate .. 5..\\
pradAnAni tu vakShyAmi yAni dattvA yudhiShThira .
naraH kR^itvApyakAryANi tadA dharmeNa yujyate .. 6..\\
sarveShAmeva dAnAnAmanna.n shreShThamudAhR^itam .
pUrvamannaM pradAtavyamR^ijunA dharmamichchhatA .. 7..\\
prANA hyannaM manuShyANA.n tasmAjjantushcha jAyate .
anne pratiShThitA lokAstasmAdannaM prakAshate .. 8..\\
annameva prasha.nsanti devarShipitR^imAnavAH .
annasya hi pradAnena svargamApnoti kaushikaH .. 9..\\
nyAyalabdhaM pradAtavya.n dvijebhyo hyannamuttamam .
svAdhyAyasamupetebhyaH prahR^iShTenAntarAtmanA .. 10..\\
yasya hyannamupAshnanti brAhmaNAnA.n shatA dasha .
hR^iShTena manasA dattaM na sa tiryaggatirbhavet .. 11..\\
brAhmaNAnA.n sahasrANi dasha bhojyanararShabha .
naro.adharmAtpramuchyeta papeShvabhirataH sadA .. 12..\\
bhaikSheNAnna.n samAhR^itya vipro veda puraskR^itaH .
svAdhyAyanirate vipre dattveha sukhamedhate .. 13..\\
ahi.nsanbrAhmaNaM nityaM nyAyena paripAlya cha .
kShatriyastarasA prAptamanna.n yo vai prayachchhati .. 14..\\
dvijebhyo vedavR^iddhebhyaH prayataH susamAhitaH .
tenApohati dharmAtmA duShkR^ita.n karma pANDava .. 15..\\
ShaDbhAgaparishuddha.n cha kR^iSherbhAgamupArjitam .
vaishyo dadaddvijAtibhyaH pApebhyaH parimuchyate .. 16..\\
avApya prANasandeha.n kArkashyena samArjitam .
anna.n dattva dvijAtibhyaH shUdraH pApAtpramuchyate .. 17..\\
aurasena balenAnnamarjayitvAvihi.nsakaH .
yaH prayachchhati viprebhyo na sa durgANi sevate .. 18..\\
nyAyenAvAptamanna.n tu naro lobhavivarjitaH .
dvijebhyo veda vR^iddhebhyo dattva pApAtpramuchyate .. 19..\\
annamUrjaH kara.n loke dattvorjasvI bhavennaraH .
satAM panthAnamAshritya sarvapApAtpramuchyate .. 20..\\
dAnakR^idbhiH kR^itaH panthA yena yAnti manIShiNaH .
te sma prANasya dAtArastebhyo dharmaH sanAtanaH .. 21..\\
sarvAvastha manuShyeNa nyAyenAnnamupArjitam .
kAryaM pAtragataM nityamanna.n hi paramA gatiH .. 22..\\
annasya hi pradAnena naro durgaM na sevate .
tasmAdannaM pradAtavyamanyAya parivarjitam .. 23..\\
yatedbrAhmaNa pUrva.n hi bhoktumanna.n gR^ihI sadA .
avandhya.n divasaM kuryAdannadAnena mAnavaH .. 24..\\
bhojayitvA dashashataM naro veda vidAM nR^ipa .
nyAyaviddharmaviduShAmitihAsavidA.n tathA .. 25..\\
na yAti naraka.n ghora.n sa.nsArAMsh cha na sevate .
sarvakAmasamAyuktaH pretya chApyashnute phalam .. 26..\\
eva.n sukhasamAyukto ramate vigatajvaraH .
rUpavAnkIrtimAMshchaiva dhanavAMsh chopapadyate .. 27..\\
etatte sarvamAkhyAtamannadAnaphalaM mahat .
mUlametaddhi dharmANAM pradAnasya cha bhArata .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 114}
y
ahi.nsA vaidika.n karma dhyAnamindriyasa.nyamaH .
tapo.atha gurushushrUShA ki.n shreyaH puraShaM prati .. 1..\\
b
sarvANyetAni dharmasya pR^ithagdvArANi sarvashaH .
shR^iNu sa~NkIrtyamAnAni ShaDeva bharatarShabha .. 2..\\
hanta niHshreyasa.n jantoraha.n vakShyAmyanuttamam .
ahi.nsApAshraya.n dharma.n yaH sAdhayati vai naraH .. 3..\\
trIndoShAnsarvabhUteShu nidhAya puruShaH sadA .
kAmakrodhau cha sa.nyamya tataH siddhimavApnute .. 4..\\
ahi.nsakAni bhUtAni daNDena vinihanti yaH .
AtmanaH sukhamanvichchhanna sa pretya subhI bhavet .. 5..\\
Atmopamashcha bhUteShu yo vai bhavati pUruShaH .
nyastadaNDo jitakrodhaH sa pretya sukhamedhate .. 6..\\
sarvabhUtAtmabhUtasya sarvabhUtAni pashyataH .
devApi mArge muhyanti apadasya padaiShiNaH .. 7..\\
na tatparasya sandadyAtpratikUla.n yadAtmanaH .
eSha sa~NkShepato dharmaH kAmAdanyaH pravartate .. 8..\\
pratyAkhyAne cha dAne cha sukhaduHkhe priyApriye .
Atmaupamyena puruShaH samAdhimadhigachchhati .. 9..\\
yathA paraH prakramate.apareShu
tathAparaH prakramate parasmin .
eShaiva te.astUpamA jIvaloke
yathA dharmo naipuNenopadiShTaH .. 10..\\
v
ityuktvA ta.n suragururdharmarAjaM yudhiShThiram .
divamAchakrame dhImAnpashyatAmeva nastadA .. 11..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 115}
v
tato yudhiShThiro rAjA sharatalpe pitAmaham .
punareva mahAtejAH paprachchha vadatA.n varam .. 1..\\
R^iShayo brAhmaNA devAH prasha.nsanti mahAmate .
ahi.nsA lakShaNa.n dharma.n veda prAmANya darshanAt .. 2..\\
karmaNA manujaH kurvanhi.nsAM pArthiva sattama .
vAchA cha manasA chaiva katha.n duHkhAtpramuchyate .. 3..\\
bh
chaturvidheyaM nirdiShTA ahi.nsA brahmavAdibhiH .
eShaikato.api vibhraShTA na bhavatyarisUdana .. 4..\\
yathA sarvashchatuShpAdastribhiH pAdairna tiShThati .
tathaiveyaM mahIpAla prochyate kAraNaistribhiH .. 5..\\
yathA nAgapade.anyAni padAni padagAminAm .
sarvANyevApidhIyante padajAtAni kau~njare .
eva.n lokeShvahi.nsA tu nirdiShTA dharmataH parA .. 6..\\
karmaNA lipyate janturvAchA cha manasaiva cha .. 7..\\
pUrva.n tu manasA tyaktvA tathA vAchAtha karmaNA .
trikAraNa.n tu nirdiShTa.n shrUyate brahmavAdibhiH .. 8..\\
mano vAchi tathAsvAde doShA hyeShu pratiShThitAH .
na bhakShayantyato mA.nsa.n tapo yuktA manIShiNaH .. 9..\\
doShA.nstu bhakShaNe rAjanmA.nsasyeha nibodha me .
putramA.nsopama.n jAnankhAdate yo vichetanaH .. 10..\\
mAtA pitR^isamAyoge putratva.n jAyate yathA .
rasa.n cha prati jihvAyAH praGYAnaM jAyate tathA .
tathA shAstreShu niyata.n rAgo hyAsvAditAdbhavet .. 11..\\
asa.nskR^itAH sa.nskR^itAshcha lavaNAlavaNAstathA .
praGYAyante yathA bhAvAstathA chittaM nirudhyate .. 12..\\
bherIsha~NkhamR^ida~NgAdyA.nstantrI shabdAMshcha puShkalAn .
niSheviShyanti vai mandA mA.nsabhakShAH kathaM narAH .. 13..\\
achintitamanuddiShTamasa~Nkalpitameva cha .
rasa.n gR^iddhyAbhibhUtA vai prasha.nsanti phalArthinaH .
prasha.nsA hyeva mA.nsasya doShakarmaphalAnvitA .. 14..\\
jIvita.n hi parityajya bahavaH sAdhavo janAH .
svamA.nsaiH paramA.nsAni paripAlya diva.n gatAH .. 15..\\
evameShA mahArAja chaturbhiH kAraNairvR^itA .
ahi.nsA tava nirdiShTA sarvadharmArthasa.nhitA .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 116}
y
ahi.nsA paramo dharma ityuktaM bahushastvayA .
shrAddheShu cha bhavAnAha pitR^InAmiSha kA~NkShiNaH .. 1..\\
mA.nsairbahuvidhaiH proktastvayA shrAddhavidhiH purA .
ahatvA cha kuto mA.nsamevametadvirudhyate .. 2..\\
jAto naH saMshayo dharme mA.nsasya parivarjane .
doSho bhakShayataH kaH syAtkashchAbhakShayato guNaH .. 3..\\
hatvA bhakShayato vApi pareNopahR^itasya vA .
hanyAdvA yaH parasyArthe krItvA vA bhakShayennaraH .. 4..\\
etadichchhAmi tattvena kathyamAna.n tvayAnagha .
nichayena chikIrShAmi dharmameta.n sanAtanam .. 5..\\
kathamAyuravApnoti kathaM bhavati sattvavAn .
kathamavya~NgatAmeti lakShaNyo jAyate katham .. 6..\\
bh
mA.nsasya bhakShaNe rAjanyo.adharmaH kurupu~Ngava .
taM me shR^iNu yathAtattva.n yashchAsya vidhirUttamaH .. 7..\\
rUpamavya~NgatAmAyurbuddhi.n sattvaM balaM smR^itim .
prAptu kAmairnarairhi.nsA varjitA vai kR^itAtmabhiH .. 8..\\
R^iShINAmatra sa.nvAdo bahushaH kurupu~Ngava .
babhUva teShA.n tu mata.n yattachchhR^iNu yudhiShThira .. 9..\\
yo yajetAshvamedhena mAsi mAsi yatavrataH .
varjayenmadhu mA.nsa.n cha samametadyudhiShThira .. 10..\\
saptarShayo vAlakhilyAstathaiva cha marIchipAH .
amA.nsa bhakShaNa.n rAjanprasha.nsanti manIShiNaH .. 11..\\
na bhakShayati yo mA.nsaM na hanyAnna cha ghAtayet .
taM mitra.n sarvabhUtAnAM manuH svAyambhuvo.abravIt .. 12..\\
adhR^iShyaH sarvabhUtAnA.n vishvAsyaH sarvajantuShu .
sAdhUnA.n saMmato nityaM bhavenmA.nsasya varjanAt .. 13..\\
svamA.nsaM paramA.nsena yo vardhayitumichchhati .
nAradaH prAha dharmAtmA niyata.n so.avasIdati .. 14..\\
dadAti yajate chApi tapasvI cha bhavatyapi .
madhu mA.nsanivR^ittyeti prAhaiva.n sa bR^ihaspatiH .. 15..\\
mAsi mAsyashvamedhena yo yajeta shata.n samAH .
na khAdati cha yo ma.nsa.n samametanmataM mama .. 16..\\
sadA yajati satreNa sadA dAnaM prayachchhati .
sadA tapasvI bhavati madhu mA.nsasya varjanAt .. 17..\\
sarve vedA na tatkuryuH sarvayaGYAshcha bhArata .
yo bhakShayitvA mA.nsAni pashchAdapi nivartate .. 18..\\
duShkara.n hi rasaGYena mA.nsasya parivarjanam .
chartu.n vratamidaM shreShThaM sarvaprANyabhara pradam .. 19..\\
sarvabhUteShu yo vidvAndadAtyabhara dakShiNAm .
dAtA bhavati loke sa prANAnAM nAtra saMshayaH .. 20..\\
eva.n vai parama.n dharmaM prasha.nsanti manIShiNaH .
prANA yathAtmano.abhIShTA bhUtAnAmapi te tathA .. 21..\\
Atmaupamyena gantavyaM buddhimadbhirmahAtmabhiH .
mR^ityuto bhayamastIti viduShAM bhUtimichchhatAm .. 22..\\
kiM punarhanyamAnAnA.n tarasA jIvitArthinAm .
arogANAmapApAnAM pApairmA.nsopajIvibhiH .. 23..\\
tasmAdviddhi mahArAja mA.nsasya parivarjanam .
dharmasyAyatana.n shreShThaM svargasya cha sukhasya cha .. 24..\\
ahi.nsA paramo dharmastathAhi.nsA parantapaH .
ahi.nsA parama.n satya.n tato dharmaH pravartate .. 25..\\
na hi mA.nsa.n tR^iNAtkAShThAdupalAdvApi jAyate .
hatvA jantu.n tato mA.nsaM tasmAddoSho.asya bhakShaNe .. 26..\\
svAhA svadhAmR^ita bhujo devAH satyArjava priyAH .
kravyAdAnrAkShasAnviddhi jihmAnR^ita parAyaNAn .. 27..\\
kAntAreShvatha ghoreShu durgeShu gahaneShu cha .
rAtrAvahani sandhyAsu chatvareShu sabhAsu cha .
amA.nsa bhakShaNe rAjanbhayamante na gachchhati .. 28..\\
yadi chetkhAdako na syanna tadA ghAtako bhavet .
ghAtakaH khAdakArthAya ta.n ghAtayati vai naraH .. 29..\\
abhakShyametaditi vA iti hi.nsA nivartate .
khAdakArthamato hi.nsA mR^igAdInAM pravartate .. 30..\\
yasmAdgrasati chaivAyurhi.nsakAnAM mahAdyute .
tasmAdvivarjayenmA.nsa.n ya ichchhedbhUtimAtmanaH .. 31..\\
trAtAraM nAdhigachchhanti raudrAH prANivihi.nsakAH .
udvejanIyA bhUtAnA.n yathA vyAlamR^igAstathA .. 32..\\
lobhAdvA buddhimohAdvA balavIryArthameva cha .
sa.nsargAdvAtha pApAnAmadharmaruchitA nR^iNAm .. 33..\\
svamA.nsaM paramA.nsena yo vardhayitumichchhati .
udvignavAse vasati yatra tatrAbhijAyate .. 34..\\
dhanya.n yashasyamAyuShyaM svargyaM svastyayanaM mahat .
mA.nsasyAbhakShaNaM prAhurniyatAH paramarShayaH .. 35..\\
ida.n tu khalu kaunteya shrutamAsItpurA mayA .
mArkaNDeyasya vadato ye doShA mA.nsabhakShaNe .. 36..\\
yo hi khAdati mA.nsAni prANinA.n jIvitArthinAm .
hatAnA.n vA mR^itAnAM vA yathA hantA tathaiva saH .. 37..\\
dhanena krAyato hanti khAdakashchopabhogataH .
ghAtako vadhabandhAbhyAmityeSha trividho vadhaH .. 38..\\
akhAdannanumodaMshcha bhAvadoSheNa mAnavaH .
yo.anumanyeta hantavya.n so.api doSheNa lipyate .. 39..\\
adhR^iShyaH sarvabhUtAnAmAyuShmAnnIrujaH sukhI .
bhavatyabhakShayanmA.nsa.n dayAvAnprANinAm iha .. 40..\\
hiraNyadAnairgodAnairbhUmidAnaishcha sarvashaH .
mA.nsasyAbhakShaNe dharmo vishiShTaH syAditi shrutiH .. 41..\\
aprokShita.n vR^ithA mA.nsaM vidhihInaM na bhakShayet .
bhakShayanniraya.n yAti naro nAstyatra saMshayaH .. 42..\\
prokShitAbhyukShitaM mA.nsa.n tathA brAhmaNa kAmyayA .
alpadoShamiha GYeya viparIte tu lipyate .. 43..\\
khAdakasya kR^ite jantu.n yo hanyAtpuruShAdhamaH .
mahAdoShakarastatra khAdako na tu ghAtakaH .. 44..\\
ijyA yaGYashrutikR^itairyo mArgairabudho janaH .
hanyAjjantuM mA.nsagR^iddhrI sa vai narakabhAnnaraH .. 45..\\
bhakShayitvA tu yo mA.nsaM pashchAdapi nivartate .
tasyApi sumahAndharmo yaH pApAdvinivartate .. 46..\\
AhartA chAnumantA cha vishistA kraya vikrayI .
sa.nskartA chopabhoktA cha ghAtakAH sarva eva te .. 47..\\
idamanyattu vakShyAmi pramANa.n vidhinirmitam .
purANamR^iShibhirjuShTa.n vedeShu parinishchitam .. 48..\\
pravR^itti lakShaNe dharme phalArthibhirabhidrute .
yathokta.n rAjashArdUla na tu tanmokShakA~NkShiNAm .. 49..\\
haviryatsa.nskR^itaM mantraiH prokShitAbhyukShita.n shuchi .
vedoktena pramANena pitR^INAM prakriyAsu cha .
ato.anyathA vR^ithA mA.nsamabhakShyaM manurabravIt .. 50..\\
asvargyamayashasya.n cha rakShovadbharatarShabha .
vidhinA hi narAH pUrvaM mA.nsa.n rAjanabhakShayan .. 51..\\
ya ichchhetpuruSho.atyantamAtmAnaM nirupadravam .
sa varjayeta mA.nsAni prANinAmiha sarvashaH .. 52..\\
shrUyate hi purAkalpe nR^iNA.n vrIhi mayaH pashuH .
yenAyajanta yajvAnaH puNyalokaparAyaNAH .. 53..\\
R^iShibhiH saMshayaM pR^iShTo vasushchedipatiH purA .
abhakShyamiti mA.nsa.n sa prAha bhakShyamiti prabho .. 54..\\
AkAshAnmedinIM prAptastataH sa pR^ithivIpatiH .
etadeva punashchoktvA vivesha dharaNItalam .. 55..\\
prajAnA.n hitakAmena tvagastyena mahAtmanA .
AraNyAH sarvadaivatyAH prokShitAstapasA mR^igAH .. 56..\\
kriyA hyevaM na hIyante pitR^idaivatasaMshritAH .
prIyante pitarashchaiva nyAyato mA.nsatarpitAH .. 57..\\
ida.n tu shR^iNu rAjendra kIrtyamAnaM mayAnagha .
abhakShaNe sarvasukhaM mA.nsasya manujAdhipa .. 58..\\
yastu varShashataM pUrNa.n tapastapyetsudAruNam .
yashchaika.n varjayenmA.nsaM samametanmataM mama .. 59..\\
kaumude tu visheSheNa shuklapakshe narAdhipa .
varjayetsarvamA.nsAni dharmo hyatra vidhIyate .. 60..\\
chaturo vArShikAnmAsAnyo mA.nsaM parivarjayet .
chatvAri bhadrANyApnoti kIrtimAyuryashobalam .. 61..\\
atha vA mAsamapyeka.n sarvamA.nsAnyabhakShayan .
atItya sarvaduHkhAni sukhI jIvennirAmayaH .. 62..\\
ye varjayanti mA.nsAni mAsashaH pakShasho.api vA .
teShA.n hi.nsA nivR^ittAnAM brahmaloko vidhIyate .. 63..\\
mA.nsa.n tu kaumudaM pakSha.n varjitaM pArtha rAjabhiH .
sarvabhUtAtmabhUtairtairviGYAtArthaparAvaraiH .. 64..\\
nAbhAgenAmbarISheNa gayena cha mahAtmanA .
AyuShA chAnaraNyena dilIpa raghupUrubhiH .. 65..\\
kArtavIryAniruddhAbhyAM nahuSheNa yayAtinA .
nR^igeNa viShvagashvena tathaiva shashabindunA .
yuvanAshvena cha tathA shibinaushInareNa cha .. 66..\\
shyenachitreNa rAjendra somakena vR^ikeNa cha .
raivatena ranti devena vasunA sR^i~njayena cha .. 67..\\
duHShantena karUSheNa rAmAlarka nalaistathA .
virUpAshvena niminA janakena cha dhImatA .. 68..\\
silena pR^ithunA chaiva vIrasenena chaiva ha .
ikShvAkuNA shambhunA cha shvetena sagareNa cha .. 69..\\
etaishchAnyaishcha rAjendra purA mA.nsaM na bhakShitam .
shArada.n kaumudaM mAsaM tataste svargamApnuvan .. 70..\\
brahmaloke cha tiShThanti jvalamAnAH shriyAnvitAH .
upAsyamAnA gandharvaiH strIsahasrasamanvitAH .. 71..\\
tadetaduttama.n dharmamahi.nsA lakShaNa.n shubham .
ye charanti mahAtmAno nAkapR^iShThe vasanti te .. 72..\\
madhu mA.nsa.n cha ye nitya.n varjayantIha dhArmikAH .
janmaprabhR^iti madya.n cha sarve te munayaH smR^itAH .
vishiShTatA.n GYAtiShu cha lalbhante nAtra saMshayaH .. 73..\\
ApannashchApado muchyedbaddhomuchyeta bandhanAt .
muchyettathAturo rogAdduHkhAnmuchyeta duHkhitaH .. 74..\\
tiryagyoniM na gachchheta rUpavAMshcha bhavennaraH .
buddhimAnvai kurushreShTha prApnuyAchcha mahadyashaH .. 75..\\
etatte kathita.n rAjanmA.nsasya parivarjane .
pravR^ittau cha nivR^ittau cha vidhAnamR^iShinirmitam .. 76..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 117}
y
ime vai mAnavA loke bhR^ishaM mA.nsasya gR^iddhinaH .
visR^ijya bhakShAnvividhAnyathA rakShogaNAstathA .. 1..\\
nApUpAnvividhAkArA~nshAkAni vividhAni cha .
ShADavAnrasayogAMshcha tathechchhanti yathAmiSham .. 2..\\
tatra me buddhiratraiva visarge parimuhyate .
na manye rasataH ki.n chinmA.nsato.astIha kiM chana .. 3..\\
tadichchhAmi guNA~nshrotuM mA.nsasyAbhakShaNe.api vA .
bhakShaNe chaiva ye doShAstAMshchaiva puruSharShabha .. 4..\\
sarva.n tattvena dharmaGYa yadhAvadiha dharmataH .
ki.n vA bhakShyamabhakShyaM vA sarvametadvadasva me .. 5..\\
bh
evametanmahAbAho yathA vadasi bhArata .
na mA.nsAdaramatrAnyadrasato vidyate bhuvi .. 6..\\
kShatakShINAbhitaptAnA.n grAmyadharmaratAsh cha ye .
adhvanA karshitAnA.n cha na mA.nsAdvidyate param .. 7..\\
sadyo vardhayati prANAnpuShTimagrya.n dadAti cha .
na bhakSho.abhyadhikaH kashchinmA.nsAdasti parantapa .. 8..\\
vivarjane tu bahavo guNAH kauravanandana .
ya bhavanti manuShyANA.n tAnme nigadataH shR^iNu .. 9..\\
svamA.nsaM paramA.nsairyo vivardhayitumichchhati .
nAsti kShudratarastasmAnna nR^isha.nsataro naraH .. 10..\\
na hi prANAtpriyatara.n loke ki.n chana vidyate .
tasmAddayAM naraH kuryAdyathAtmani tathA pare .. 11..\\
shukrAchcha tAta sambhUtirmA.nsasyeha na saMshayaH .
bhakShaNe tu mahAndoSho vadhena saha kalpate .. 12..\\
ahi.nsA lakShaNo dharma iti veda vido viduH .
yadahi.nsraM bhavetkarma tatkuryAdAtmavAnnaraH .. 13..\\
pitR^idaivatayaGYeShu prokShita.n haviruchyate .
vidhinA veda dR^iShTena tadbhuktveha na duShyati .. 14..\\
yaGYArthe pashavaH sR^iShTA ityapi shrUyate shrutiH .
ato.anyathA pravR^ittAnA.n rAkShaso vidhiruchyate .. 15..\\
kShatriyANA.n tu yo dR^iShTo vidhistamapi me shR^iNu .
vIryeNopArjitaM mA.nsa.n yathA khAdanna duShyati .. 16..\\
AraNyAH sarvadauvatyAH prokShitAH sarvasho mR^igAH .
agastyena purA rAjanmR^igayA yena pUjyate .. 17..\\
nAtmAnamaparityajya mR^igayA nAma vidyate .
samatAmupasa~Ngamya rUpa.n hanyAnna vA nR^ipa .. 18..\\
ato rAjarShayaH sarve mR^igayA.n yAnti bhArata .
lipyante na hi doSheNa na chaitatpAtaka.n viduH .. 19..\\
na hi tatparama.n kiM chidiha loke paratra cha .
yatsareShviha lokeShu dayA kauravanandana .. 20..\\
na bhaya.n vidyate jAtu narasyeha dayAvataH .
dayAvatAmime lokAH pare chApi tapasvinAm .. 21..\\
abhaya.n sarvabhUtebhyo yo dadAti dayAparaH .
abhaya.n tasya bhUtAni dadatItyanushushrumaH .. 22..\\
kShata.n cha skhalitaM chaiva patitaM kliShTamAhatam .
sarvabhUtAni rakShanti sameShu viShameShu cha .. 23..\\
naina.n vyAlamR^igA ghnanti na pishAchA na rAkShasAH .
muchyante bhayakAleShu mokShayanti cha ye parAn .. 24..\\
prANadAnAtpara.n dAnaM na bhUtaM na bhaviShyati .
na hyAtmanaH priyataraH kashchidastIti nishchitam .. 25..\\
aniShTa.n sarvabhUtAnAM maraNaM nAma bhArata .
mR^ityukAle hi bhUtAnA.n sadyo jAyati vepathuH .. 26..\\
jAtijanma jarAduHkhe nitya.n sa.nsArasAgare .
jantavaH parivartante maraNAdudvijanti cha .. 27..\\
garbhavAseShu pachyante kShArAmla kaTukai rasaiH .
mUtra shleShma purIShANA.n sparshaishcha bhR^ishadAruNaiH .. 28..\\
jAtAshchApyavashAstatra bhidyamAnAH punaH punaH .
pATyamAnAshcha deshyante vivashA mA.nsagR^iddhinaH .. 29..\\
kumbhI pAke cha pachyante tA.n tA.n yonimupAgatAH .
Akramya mAryamANAshcha bhrAmyante vai punaH punaH .. 30..\\
nAtmano.asti priyataraH pR^ithivyAmanusR^itya ha .
tasmAtprANiShu sarveShu dayAvAnAtmavAnbhavet .. 31..\\
sarvamA.nsAni yo rAjanyAvajjIvaM na bhakShayet .
svarge sa vipula.n sthAnaM prApnuyAnnAtra saMshayaH .. 32..\\
ye bhakShayanti mA.nsAni bhUtAnA.n jIvitaiShiNAm .
bhakShyante te.api tairbhUtairiti me nAsti saMshayaH .. 33..\\
mA.n sa bhakShayate yasmAdbhakShayiShye tamapyaham .
etanmA.nsasya mA.nsatvamato buddhyasva bhArata .. 34..\\
ghAtako vadhyate nitya.n tathA vadhyeta bandhakaH .
AkroShTAkrushyate rAjandveShTA dveShyatvamApnute .. 35..\\
yena yena sharIreNa yadyatkarma karoti yaH .
tena tena sharIreNa tattatpalamupAshnute .. 36..\\
ahi.nsA paramo dharmastathAhi.nsA paro damaH .
ahi.nsA parama.n dAnamahi.nsA paramastapaH .. 37..\\
ahi.nsA paramo yaGYastathAhismA paraM balam .
ahi.nsA paramaM mitramahi.nsA parama.n sukham .
ahi.nsA parama.n satyamahi.nsA paramaM shrutam .. 38..\\
sarvayaGYeShu vA dAna.n sarvatIrtheShu chAplutam .
sarvadAnaphala.n vApi naitattulyamahi.nsayA .. 39..\\
ahi.nsrasya tapo.akShayyamahi.nsro yajate sadA .
ahi.nsraH sarvabhUtAnA.n yathA mAtA yathA pitA .. 40..\\
etatphalamahi.nsAyA bhUyashcha kurupu~Ngava .
na hi shakyA guNA vaktumiha varShashatairapi .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 118}
y
akAmAshcha sa kAmAshcha hatA ye.asminmahAhave .
kA.n yoniM pratipannAste tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
duHkhaM prANaparityAgaH puruShANAM mahAmR^idhe .
jAnAmi tattva.n dharmaGYa prANatyAga.n suduShkaram .. 2..\\
samR^iddhe vAsamR^iddhe vA shubhe vA yadi vAshubhe .
kAraNa.n tatra me brUhi sarvaGYo hyasi me mataH .. 3..\\
bh
samR^iddhe vAsamR^iddhe vA shubhe vA yadi vAshubhe .
sa.nsAre.asminsamAjAtAH prANinaH pR^ithivIpate .. 4..\\
niratA yena bhAvena tatra me shR^iNu kAraNam .
samyakchAyamanuprashnastvayoktashcha yudhiShThira .. 5..\\
atra te vartayiShyAmi purAvR^ittamidaM nR^ipa .
dvaipAyanasya sa.nvAda.n kITasya cha yudhiShThira .. 6..\\
brahmabhUtashcharanvipraH kR^iShNa dvaupAyanaH purA .
dadarsha kITa.n dhAvanta.n shIghraM shakaTavartmani .. 7..\\
gatiGYaH sarvabhUtAnA.n rutaGYashcha sharIriNAm .
sarvaGYaH sarvado dR^iShTvA kITa.n vachanamabravIt .. 8..\\
kITa santrastarUpo.asi tvaritashchaiva lakShyase .
kva dhAvasi tadAchakShva kutaste hayamAgatam .. 9..\\
k
shakaTasyAsya mahato doSha.n shrutvA bhayaM mama .
Agata.n vai mahAbuddhe svana eSha hi dAruNaH .
shrUyate na sa mA.n hanyAditi tasmAdapAkrame .. 10..\\
shvasatA.n cha shR^iNomyevaM goputrANAM prachodyatAm .
vahatA.n sumahAbhAraM saMnikarShe svanaM prabho .
nR^iNA.n cha sa.nvAhayatA.n shrUyate vividhaH svanaH .. 11..\\
soDhumasmadvidhenaiSha na shakyaH kITa yoninA .
tasmAdapakramAmyeSha bhayAdasyAtsudAruNAt .. 12..\\
duHkha.n hi mR^ityurbhUtAnA.n jIvitaM cha sudurlabham .
ato bhItaH palAyAmi gachchheyaM nAsukha.n sukhAt .. 13..\\
bh
ityuktaH sa tu taM prAha kutaH kITa sukha.n tava .
maraNa.n te sukhaM manye tiryagyonau hi vartase .. 14..\\
shabda.n sparshaM rasa.n gandhaM bhogAMshchochchAvachAnbahUn .
nAbhijAnAsi kITa tva.n shreyo maraNameva te .. 15..\\
k
sarvatra nirato jIva itIhApi sukhaM mama .
chetayAmi mahAprAGYa tasmAdichchhAmi jIvitum .. 16..\\
ihApi viShayaH sarvo yathA dehaM pravartitaH .
mAnuShAstiryagAshchaiva pR^ithagbhogA visheShataH .. 17..\\
ahamAsaM manuShyo vai shUdro bahudhanaH purA .
abrahmaNyo nR^isha.nsashcha kadaryo vR^iddhijIvinaH .. 18..\\
vAktIkShNo nikR^itipraGYo moShTA vishvasya sarvashaH .
mithaH kR^ito.apanidhanaH parasvaharaNe rataH .. 19..\\
bhR^ityAtithi janashchApi gR^ihe paryuShito mayA .
mAtsaryAtsvAdu kAmena nR^isha.nsena bubhUShatA .. 20..\\
devArthaM pitR^iyaGYArthamanna.n shraddhA kR^itaM mayA .
na dattamarthakAmena deyamannaM punAti ha .. 21..\\
gupta.n sharaNamAshritya bhayeShu sharaNA gatAH .
akasmAnna bhayAttyaktA na cha trAtA bhayaiShiNaH .. 22..\\
dhana.n dhAnyaM priyAndArAnyAna.n vAsastathAdbhutam .
shriya.n dR^iShTvA manuShyANAmasUyAmi nirarthakam .. 23..\\
IrShyuH parasukha.n dR^iShTvA AtatAyyabubhUShakaH .
trivargahantA chAnyeShAmAtmakAmAnuvartakaH .. 24..\\
nR^isha.nsaguNabhUyiShThaM purA karmakR^itaM mayA .
smR^itvA tadanutapye.aha.n tyaktvA priyamivAtmajam .. 25..\\
shubhAnAmapi jAnAmi kR^itAnA.n karmaNAM phalam .
mAtA cha pUjitA vR^iddhA brAhmaNashchArchito mayA .. 26..\\
sakR^ijjAtiguNopetaH sa~Ngatya gR^ihamAgataH .
atithiH pUjito brahmastena mAM nAjahAtsmR^itiH .. 27..\\
karmaNA tena chaivAha.n sukhAshAmiha lakShaye .
tachchhrotumahamichchhAmi tvattaH shreyastapodhana .. 28..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 119}
v
shubhena karmaNA yadvai tiryagyonau na muhyase .
mamaiva kITa tatkarma yena tvaM na pramuhyase .. 1..\\
aha.n hi darshanAdeva tArayAmi tapobalAt .
tapobalAddhi balavadbalamanyanna vidyate .. 2..\\
jAnAmi pApaiH svakR^itairgata.n tvAM kITa kITatAm .
avApsyasi para.n dharmaM dharmastho yadi manyase .. 3..\\
karmabhUmikR^ita.n devA bhu~njate tiryagAsh cha ye .
dharmAdapi manuShyeShu kAmo.arthashcha yathA guNaiH .. 4..\\
vAgbuddhipANipAdaishchApyupetasya vipashchitaH .
ki.n hIyate manuShyasya mandasyApi hi jIvataH .. 5..\\
jIvanhi kurute pUjA.n viprAgryaH shashisUryayoH .
bruvannapi kathaM puNyA.n tatra kITa tvameShyasi .. 6..\\
guNabhUtAni bhUtAni tatra tvamupabhokShyase .
tatra te.aha.n vineShyAmi brahmatvaM yatra chechchhasi .. 7..\\
sa tatheti pratishrutya kITo vartmanyatiShThata .
tamR^iShi.n draShTumagamatsarvAsvanyAsu yoniShu .. 8..\\
shvAvidgodhA varAhANA.n tathaiva mR^igapakShiNAm .
shvapAkavaishya shUdrANA.n kShatriyANAM cha yoniShu .. 9..\\
sa kITetyevamAbhAShya R^iShiNA satyavAdinA .
pratismR^ityAtha jagrAha pAdau mUrdhnA kR^itA~njaliH .. 10..\\
k
ida.n tadatula.n sthAnamIpShitaM dashabhirguNaiH .
yadahaM prApya kITatvamAgato rAjaputratAm .. 11..\\
vahanti mAmatibalAH ku~njarA hemamAlinaH .
syandaneShu cha kAmbojA yuktAH paramavAjinaH .. 12..\\
uShTrAshvatara yuktAni yAnAni cha vahanti mAm .
sa bAndhavaH sahAmAtyashchAshnAmi pishitaudanam .. 13..\\
gR^iheShu sunivAseShu sukheShu shayaneShu cha .
parArdhyeShu mahAbhAga svapAmIha supUjitaH .. 14..\\
sarveShvapararAtreShu sUtamAgadhabandinaH .
stuvanti mA.n yathA devaM mahendraM priyavAdinaH .. 15..\\
prasAdAtsatyasandhasya bhavato.amitatejasaH .
yadaha.n kITatAM prArya samprApto rAjaputratAm .. 16..\\
namaste.astu mahAprAGYa ki.n karomi prashAdhi mAm .
tvattapobalanirdiShTamida.n hyadhitagaM mayA .. 17..\\
v
archito.aha.n tvayA rAjanvAgbhiradya yadR^ichchhayA .
adya te kITatAM prApya smR^itirjAtAjugupsitA .. 18..\\
na tu nAsho.asti pApasya yattvayopachitaM purA .
shUdreNArtha pradhAnena nR^isha.nsenAtatAyinA .. 19..\\
mama te darshanaM prApta.n tachchaiva sukR^itaM purA .
tiryagyonau sma jAtena mama chApyarchanAttathA .. 20..\\
itastva.n rAjaputratvAdbrAhmaNyaM samavApsyasi .
gobrAhmaNa kR^ite prANAnhutvAtmIyAnraNAjire .. 21..\\
rAjaputra sukhaM prApya R^itUMshchaivAptadakShiNAn .
atha modiShyase svarge brahmabhUto.avyayaH sukhI .. 22..\\
tiryagyoniyAH shUdratAm abhyupaiti
shUdro vaishyatva.n kShatriyatvaM cha vaishyaH .
vR^ittashlAghI kShatriyo brAhmaNatvaM
svargaM puNyaM brAhmaNaH sAdhuvR^ittaH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 120}
bh
kShatradharmamanuprAptaH smaranneva sa vIryavAn .
tyaktvA cha kITatA.n rAjaMshchachAra vipula.n tapaH .. 1..\\
tasya dharmArthaviduSho dR^iShTvA tadvipula.n tapaH .
AjagAma dvijashreShThaH kR^iShNadvaipAyanastadA .. 2..\\
v
kShAtra.n chaiva vrataM kITa bhUtAnAM paripAlanam .
kShatra.n chaiva vrataM dhyAya.nstato vipratvameShyasi .. 3..\\
pAhi sarvAH prajAH samyakshubhAshubhavidAtmavAn .
shubhaiH sa.nvibhajankAmairashubhAnA.n cha pAvanaiH .. 4..\\
AtmavAnbhava suprItaH svadharmacharaNe rataH .
kShAtrI.n tanu.n samutsR^ijya tato vipratvameShyasi .. 5..\\
bh
so.athAraNyamabhipretya punareva yudhiShThira .
maharShervachana.n shrutvA prajA dharmeNa pAlya cha .. 6..\\
achireNaiva kAlena kITaH pArthiva sattama .
prajApAlanadharmeNa pretya vipratvamAgataH .. 7..\\
tatastaM brAhmaNa.n dR^iShTvA punareva mahAyashAH .
AjagAma mahAprAGYaH kR^iShNadvaipAyanastadA .. 8..\\
v
bho bho viprarShabha shrImanmA vyathiShThAH katha.n chana .
shubhakR^ichchhubhayonIShu pApakR^itpApayoniShu .
upapadyati dharmaGYa yathA dharma.n yathAgamam .. 9..\\
tasmAnmR^ityubhayAtkITa mA vyathiShThAH katha.n chana .
dharmalopAdbhaya.n te syAttasmAddharmaM charottamam .. 10..\\
k
sukhAtsukhataraM prApto bhagava.nstvatkR^ite hyaham .
dharmamUlA.n shriyaM prApya pApmA naShTa ihAdya me .. 11..\\
bh
bhagavadvachanAtkITo brAhmaNyaM prApya durlabham .
akarotpR^ithivI.n rAjanyaGYayUpa shatA~NkitAm .
tataH sAlokyamagamadbrahmaNo brahma vittamaH .. 12..\\
avApa cha para.n kITaH pArtha brahma sanAtanam .
svakarmaphalanirvR^itta.n vyAsasya vachanAttadA .. 13..\\
te.api yasmAtsvabhAvena hatAH kShatriya pu~NgavAH .
samprAptAste gatiM puNyA.n tasmAnmA shocha putraka .. 14..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 121}
y
vidyA tapashcha dAna.n cha kimeteShA.n vishiShyate .
pR^ichchhAmi tvA satA.n shreShTha tanme brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
maitreyasya cha sa.nvAda.n kR^iShNadvaipAyanasya cha .. 2..\\
kR^iShNa dvaipAyano rAjannaGYAcha charita.n charan .
vArANasyAmupAtiShThanmaitreya.n svairiNI kule .. 3..\\
tamupasthitamAsIna.n GYAtvA sa munisattamam .
architvA bhojayAmAsa maitreyo.ashanamuttamam .. 4..\\
tadannamuttamaM bhuktvA guNavatsArvakAmikam .
pratiShThamAno.asmayata prItaH kR^iShNo mahAmanAH .. 5..\\
tamutsmayanta.n samprekShya maitreyaH kR^iShNamabravIt .
kAraNaM brUhi dharmAtmanyo.asmayiShThAH kutash cha te .
tapasvino dhR^itimataH pramodaH samupAgataH .. 6..\\
etatpR^ichchhAmi te vidvannabhivAdya praNamya cha .
Atmanashcha tapo bhAgyaM mahAbhAgya.n tathaiva cha .. 7..\\
pR^ithagAcharatastAta pR^ithagAtmani chAtmanoH .
alpAntaramahaM manye vishiTShamapi vA tvayA .. 8..\\
v
atichchhedAtivAdAbhyA.n smayo.ayaM samupAgataH .
asatya.n veda vachana.n kasmAdvedo.anR^itaM vadet .. 9..\\
trINyeva tu padAnyAhuH puruShasyottama.n vratam .
na druhyechchaiva dadyAchcha satya.n chaiva para.n vadet .
idAnI.n chaiva naH kR^ityaM purastAchcha para.n smR^itam .. 10..\\
alpo.api tAdR^isho dAyo bhavatyuta mahAphalaH .
tR^iShitAya cha yaddatta.n hR^idayenAnasUyatA .. 11..\\
tR^iShitastR^iShitAya tva.n dattvaitadashanaM mama .
ajaiShIrmahato lokAnmahAyaGYairivAbhibho .
ato dAnapavitreNa prIto.asmi tapasaiva cha .. 12..\\
puNyasyaiva hi te gandhaH puNyasyaiva cha darshanam .
puNyashcha vAti gandhaste manye karmavidhAnataH .. 13..\\
adhikaM mArjanAttAta tathaivApyanulepanAt .
shubha.n sarvapavitrebhyo dAnameva paraM bhavet .. 14..\\
yAnImAnyuttamAnIha vedoktAni prasha.nsasi .
teShA.n shreShThatama.n dAnamiti me nAsti saMshayaH .. 15..\\
dAnakR^idbhiH kR^itaH panthA yena yAnti manIShiNaH .
te hi prANasya dAtArasteShu dharmaH pratiShThitaH .. 16..\\
yathA vedAH svadhItAshcha yathA chendriyasa.nyamaH .
sarvatyAgo yathA cheha tathA dAnamanuttamam .. 17..\\
tva.n hi tAta sukhAdeva sukhameShyasi shobhanam .
sukhAtsukhatara prAptimApnute matimAnnaraH .. 18..\\
tannaH pratyakShamevedamupalabdhamasaMshayam .
shrImantamApnuvantyarthA dAna.n yaGYastathA sukham .. 19..\\
sukhAdeva para.n duHkhaM duHkhAdanyatpara.n sukham .
dR^ishyate hi mahAprAGYa niyata.n vai svabhAvataH .. 20..\\
trividhAnIha vR^ittAni narasyAhurmanIShiNaH .
puNyamanyatpApamanyanna puNyaM na cha pApakam .. 21..\\
na vR^ittaM manyate.anyasya manyate.anyasya pApakam .
tathA svakarma nirvR^ittaM na puNyaM na cha pApakam .. 22..\\
ramasvaidhasva modasya dehi chaiva yajasva cha .
na tvAmabhibhaviShyanti vaidyA na cha tapasvinaH .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 122}
bh
evamuktaH pratyuvAcha maitreyaH karma pUjakaH .
atyanta.n shrImati kule jAtaH prAGYo bahushrutaH .. 1..\\
asaMshayaM maha prAGYa yathaivAttha tathaiva tat .
anuGYAtastu bhavatA ki.n chidbrUyAmaha.n vibho .. 2..\\
v
yadyadichchhasi maitreya yAvadyAvadyathAtathA .
brUhi tAvanmahAprAGYa shushrUShe vachana.n tava .. 3..\\
m
nirdoShaM nirmala.n chaiva vachanaM dAnasa.nhitam .
vidyA tapobhyA.n hi bhavAnbhAvitAtmA na saMshayaH .. 4..\\
bhavato bhAvitAtmatvAddAyo.aya.n sumahAnmama .
bhUyo buddhyAnupashyAmi susamR^iddhatapA iva .. 5..\\
api me darshanAdeva bhavato.abhyudayo mahAn .
manye bhavatprasAdo.aya.n taddhi karma svabhAvataH .. 6..\\
tapaH shruta.n cha yonishchApyetadbrAhmaNya kAraNam .
tribhirguNaiH samuditastato bhavati vai dvijaH .. 7..\\
tasmi.nstR^ipte cha tR^ipyante pitaro daivatAni cha .
na hi shrutavatA.n kiM chidadhikaM brAhmaNAdR^ite .. 8..\\
yathA hi sukR^ite kShetre phala.n vindati mAnavaH .
eva.n dattvA shrutavati phalaM dAtA samashnute .. 9..\\
brAhmaNashchenna vidyeta shrutavR^ittopasa.nhitaH .
pratigrahItA dAnasya mogha.n syAddhaninA.n dhanam .. 10..\\
adanhyavidvAnhantyannamadyamAna.n cha hanti tam .
ta.n cha hanyati yasyAnna.n sa hatvA hanyate.abudhaH .. 11..\\
prabhurhyannamadanvidvAnpunarjanayatIshvaraH .
sa chAnnAjjAyate tasmAtsUkShma eva vyatikramaH .. 12..\\
yadeva dadataH puNya.n tadeva pratigR^ihNataH .
na hyekachakra.n varteta ityevamR^iShayo viduH .. 13..\\
yatra vai brAhmaNAH santi shrutavR^ittopasa.nhitAH .
tatra dAnaphalaM puNyamiha chAmutra chAshnute .. 14..\\
ye yonishuddhAH satata.n tapasyabhiratA bhR^isham .
dAnAdhyayanasampannAste vai pUjyatamAH sadA .. 15..\\
tairhi sadbhiH kR^itaH panthAshchetayAno na muhyate .
te hi svargasya netAro yaGYavAhAH sanAtanAH .. 16..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 123}
bh
evamuktaH sa bhagavAnmaitreyaM pratyabhAShata .
diShTyaiva.n tva.n vijAnAsi diShTyA te buddhirIdR^ishI .
loko hyaya.n guNAneva bhUyiShTha.n sma prasha.nsati .. 1..\\
rUpamAnavayo mAnashrI mAnAshchApyasaMshayam .
diShTyA nAbhibhavanti tvA.n daivaste.ayamanugrahaH .
yatte bhR^ishatara.n dAnAdvartayiShyAmi tachchhR^iNu .. 2..\\
yAnIhAgama shAstrANi yAshcha kAshchitpravR^ittayaH .
tAni vedaM puraskR^itya pravR^ittAni yathAkramam .. 3..\\
aha.n dAnaM prasha.nsAmi bhavAnapi tapaH shrute .
tapaH pavitra.n vedasya tapaH svargasya sAdhanam .. 4..\\
tapasA mahadApnoti vidyayA cheti naH shrutam .
tapasaiva chApanudedyachchAnyadapi duShkR^itam .. 5..\\
yadyaddhi ki.n chitsandhAya puruShastapyate tapaH .
sarvametadavApnoti brAhmaNo vedapAragaH .. 6..\\
duranvaya.n duShpradhR^iShyaM durApaM duratikramam .
sarva.n vai tapasAbhyeti tapohi balavattaram .. 7..\\
surApo.asaMmatAdAyI bhrUNahA gurutalpagaH .
tapasA tarate sarvamenasash cha pramuchyate .. 8..\\
sarvavidyastu chakShuShmAnapi yAdR^isha tAdR^ishaH .
tapasvinau cha tAvAhustAbhyA.n kArya.n sadA namaH .. 9..\\
sarve pUjyAH shrutadhanAstathaiva cha tapasvinaH .
dAnapradAH sukhampretya prApnuvantIha cha shriyam .. 10..\\
ima.n cha brahmalokaM cha lokaM cha balavattaram .
annadAnaiH sukR^itinaH pratipadyanti laukikAH .. 11..\\
pUjitAH pUjayantyetAnmAnitA mAnayanti cha .
adAtA yatra yatraiti sarvataH sampraNudyate .. 12..\\
akartA chaiva kartA cha labhate yasya yAdR^isham .
yadyevordhva.n yadyavAkcha tvaM lokamabhiyAsyasi .. 13..\\
prApsyase tvannapAnAni yAni dAsyasi kAni chit .
medhAvyasi kule jAtaH shrutavAnanR^isha.nsavAn .. 14..\\
kaumAra dAravratavAnmaitreya nirato bhava .
etadgR^ihANa prathamaM prashasta.n gR^ihamedhinAm .. 15..\\
yo bhartA vAsitAtuShTo bhartustuShTA cha vAsitA .
yasminneva.n kule sarvaM kalyANaM tatra vartate .. 16..\\
adbhirgAtrAnmalamiva tamo.agniprabhayA yathA .
dAnena tapasA chaiva sarvapApamapohyate .. 17..\\
svasti prApnuhi maitreya gR^ihAnsAdhu vrajAmyaham .
etanmanasi kartavya.n shreya evaM bhaviShyati .. 18..\\
taM praNamyAtha maitreyaH kR^itvA chAbhipradakShiNam .
svasti prApnotu bhagavAnityuvAcha kR^itA~njaliH .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 124}
y
satstrINA.n samudAchAraM sava dharmabhR^itAM vara .
shrotumichchhAmyaha.n tvattastaM me brUhi pitAmaha .. 1..\\
bh
sarvaGYA.n sarvadharmaGYA.n devaloke manasvinIm .
kaikeyI sumanA nAma shANDilIM paryapR^ichchhata .. 2..\\
kena vR^ittena kalyANi samAchAreNa kena vA .
vidhUya sarvapApAni devaloka.n tvamAgatA .. 3..\\
hutAshanashikheva tva.n jvalamAnA svatejasA .
sutA tArAdhipasyeva prabhayA divamAgatA .. 4..\\
arajA.nsi cha vastrANi dhArayantI gataklamA .
vimAnasthA shubhe bhAsi sahasraguNamojasA .. 5..\\
na tvamalpena tapasA dAnena niyamena vA .
ima.n lokamanuprAptA tasmAttattvaM vadasva me .. 6..\\
iti pR^iShTA sumanayA madhura.n chAruhAsinI .
shANDilI nibhR^ita.n vAkyaM sumanAmidamabravIt .. 7..\\
nAha.n kAShAyavasanA nApi valkaladhAriNI .
na cha muNDA na jaTilA bhUtvA devatvamAgatA .. 8..\\
ahitAni cha vAkyAni sarvANi paruShANi cha .
apramattA cha bhartAra.n kadA chinnAhamabruvam .. 9..\\
devatAnAM pitR^INA.n cha brAhmaNAnAM cha pUjane .
apramattA sadA yuktA shvashrU shvashura vartinI .. 10..\\
paishunye na pravartAmi na mamaitanmanogatam .
advAre na cha tiShThAmi chiraM na kathayAmi cha .. 11..\\
asadvA hasita.n kiM chidahita.n vApi karmaNA .
rahasyamarahasya.n vA na pravartAmi sarvathA .. 12..\\
kAryArthe nirgata.n chApi bhartAraM gR^ihamAgatam .
Asanenopasa.nyojya pUjayAmi samAhitA .. 13..\\
yadyachcha nAbhijAnAti yadbhojyaM nAbhinandati .
bhakShya.n vApyatha vA lehya.n tatsarvaM varjayAm aham .. 14..\\
kuTumbArthe samAnIta.n yatki.n chitkAryameva tu .
prAtarutthAya tatsarva.n kArayAmi karomi cha .. 15..\\
pravAsa.n yadi me bhartA yAti kAryeNa kena chit .
ma~NgalairbahubhiryuktA bhavAmi niyatA sadA .. 16..\\
a~njana.n rochanA.n chaiva snAnaM mAlyAnulepanam .
prasAdhana.n cha niShkrAnte nAbhinandAmi bhartari .. 17..\\
notthApayAmi bhartAra.n sukhasuptamahaM sadA .
AtureShvapi kAryeShu tena tuShyati me manaH .. 18..\\
nAyAsayAmi bhartAra.n kuTumbArthe cha sarvadA .
guptaguhyA sadA chAsmi susaMmR^iShTaniveshanA .. 19..\\
ima.n dharmapathaM nArI pAlayantI samAhitA .
arundhatIva nArINA.n svargaloke mahIyate .. 20..\\
bh
etadAkhyAya sA devI sumanAyai tapasvinI .
patidharmaM mahAbhAgA jagAmAdarshana.n tadA .. 21..\\
yashchedaM pANDavAkhyAnaM paThetparvaNi parvaNi .
sa devaloka.n samprApya nandane susukhaM vaset .. 22..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 125}
y
sAmnA vApi pradAne vA jyAyaH kiM bhavato matam .
prabrUhi bharatashreShTha yadatra vyatirichyate .. 1..\\
bh
sAmnA prasAdyate kashchiddAnena cha tathAparaH .
puruShaH prakR^iti.n GYAtvA tayorekataraM bhajet .. 2..\\
guNA.nstu shR^iNu me rAjansAntvasya bharatarShabha .
dAruNAnyapi bhUtAni sAntvenArAdhayedyathA .. 3..\\
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
gR^ihItvA rakShasA mukto dvijAtiH kAnane yathA .. 4..\\
kashchittu buddhisampanno brAhmaNo vijane vane .
gR^ihItaH kR^ichchhramApanno rakShasA bhakShayiShyatA .. 5..\\
sa buddhishruta sampannasta.n dR^iShTvAtIva bhIShaNam .
sAmaivAsminprayuyuje na mumoha na vivyathe .. 6..\\
rakShastu vAchA sampUjya prashnaM paprachchha ta.n dvijam .
mokShyase brUhi me prashna.n kenAsmi hariNaH kR^ishaH .. 7..\\
muhUrtamatha sa~ncintya brAhmaNastasya rakShasaH .
AbhirgAthAbhiravyagraH prashnaM pratijagAda ha .. 8..\\
videshastho vilokastho vinA nUna.n suhR^ijjanaiH .
viShayAnatulAnbhu~NkShe tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 9..\\
nUnaM mitrANi te rakShaH sAdhUpacharitAnyapi .
svadoShAdaparajyante tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 10..\\
dhanaishvaryAdhikAH stabdhAstvadguNaiH paramAvarAH .
avajAnanti nUna.n tvAM tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 11..\\
guNavAnviguNAnanyAnnUnaM pashyasi satkR^itAn .
prAGYo.aprAGYAnvinItAtmA tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 12..\\
avR^ittyA klishyamAno.api vR^ittyupAyAnviharhayan .
mAhAtmyAdvyathase nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 13..\\
sampIDyAtmAnamAryatvAttvayA kashchidupaskR^itaH .
jita.n tvAM manyate sAdho tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 14..\\
klishyamAnAnvimArgeShu kAmakrodhAvR^itAtmanaH .
manye nu dhyAyasi janA.nstenAsi hariNaH kR^ishaH .. 15..\\
prAGYaiH sambhAvito nUnaM na prAGYairupasa.nhitaH .
hrImAnamarShI durvR^ittaistenAsi hariNaH kR^ishaH .. 16..\\
nUnaM mitra mukhaH shatruH kashchidAryavadAcharan .
va~nchayitvA gatastvA.n vai tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 17..\\
prakAshArtha gatirnUna.n rahasyakushalaH kR^itI .
tajGYairna pUjyase nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 18..\\
asatsvabhiniviShTeShu bruvato muktasaMshayam .
guNAste na virAjante tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 19..\\
dhanabuddhishrutairhInaH kevala.n tenasAnvitaH .
mahatprArthayase nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 20..\\
tapaH praNihitAtmAnaM manye tvAraNya kA~NkShiNam .
bandhuvargo na gR^ihNAti tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 21..\\
nUnamarthavatAM madhye tava vAkyamanuttamam .
na bhAti kAle.abhihita.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 22..\\
dR^iDhapUrvashrutaM mUrkha.n kupita.n hR^idayapriyam .
anunetuM na shaknoShi tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 23..\\
nUnamAsa~njayitvA te kR^itye kasmiMshchidIpsite .
kashchidarthayate.atyartha.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 24..\\
nUna.n tvA svaguNApekShaM pUjayAna.n suhR^iddhruvam .
mayArtha iti jAnAti tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 25..\\
antargatamabhiprAyaM na nUna.n lajjayechchhasi .
vivaktuM prApti shaithilyAttenAsi hariNaH kR^ishaH .. 26..\\
nAnA buddhiruchI.Nlloke manuShyAnnUnamichchhasi .
grahItu.n svaguNaiH sarvA.nstenAsi hariNaH kR^ishaH .. 27..\\
avidvAnbhIruralpArtho vidyA vikramadAnajam .
yashaH prArthayase nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 28..\\
chirAbhilaShita.n kiM chitphalamaprAptameva te .
kR^itamanyairapahR^ita.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 29..\\
nUnamAtmakR^ita.n doShamapashyankiM chidAtmani .
akAraNe.abhishasto.asi tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 30..\\
suhR^idAmapramattAnAmapramokShyArtha hAnijam .
duHkhamarthaguNairhIna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 31..\\
sAdhUngR^ihasthAndR^iShTvA cha tathAsAdhUnvanecharAn .
muktAMshchAvasathe saktA.nstenAsi hariNaH kR^ishaH .. 32..\\
dharmyamartha.n cha kAle cha deshe chAbhihita.n vachaH .
na pratiShThati te nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 33..\\
dattAnakushalairarthAnmanIShI sa~njijIviShuH .
prApya vartayase nUna.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 34..\\
pApAnvivardhato deShTvA kalyANAMshchAvasIdataH .
dhruvaM mR^igayase yogya.n tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 35..\\
parasparaviruddhAnAM priyaM nUna.n chikIrShasi .
suhR^idAmavirodhena tenAsi hariNaH kR^ishaH .. 36..\\
shrotriyAMshcha vikarmasthAnprAGYAMshchApyajitendriyAn .
manye.anudhyAyasi janA.nstenAsi hariNaH kR^ishaH .. 37..\\
eva.n sampUjitaM rakShovipra.n taM pratyapUjayat .
sakhAyamakarochchaina.n sa.nyojyArthairmumocha ha .. 38..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 126}
y
pitAmaha mahAprAGYa sarvashAstravishArada .
AgamairbahubhiH sphIto bhavAnnaH prathitaH kule .. 1..\\
tvatto dharmArthasa.nyuktamAyatyA.n cha sukhodayam .
AshcharyabhUta.n lokasya shrotumichchhAmyarindama .. 2..\\
aya.n cha kAlaH samprApto durlabha GYAtibAndhavaH .
shAstA cha na hi naH kashchittvAmR^ite bharatarShabha .. 3..\\
yadi te.ahamanugrAhyo bhrAtR^ibhiH sahito.anagha .
vaktumarhasi naH prashna.n yattvAM pR^ichchhAmi pArthiva .. 4..\\
ayaM nArAyaNaH shrImAnsarvapArthivasaMmataH .
bhavantaM bahumAnena prashrayeNa cha sevate .. 5..\\
asya chaiva samakSha.n tvaM parthivAnAM cha sarvashaH .
bhrAtR^INA.n cha priyArthaM me snehAdbhAShitumarhasi .. 6..\\
v
tasya tadvachana.n shrutvA snehAdAgatasambhramaH .
bhIShmo bhAgIrathI putra ida.n vachanamabravIt .. 7..\\
hanta te kathayiShyAmi kathAmatimano ramAm .
asya viShNoH purA rAjanprabhAvo.ayaM mayA shrutaH .. 8..\\
yashcha govR^iShabhA~Nkasya prabhAvasta.n cha me shR^iNu .
rudrANyAH saMshayo yashcha dampatyosta.n cha me shR^iNu .. 9..\\
vrata.n chachAra dharmAtmA kR^iShNo dvAdasha vArShikam .
dIkShita.n chAgatau draShTumubhau nArada parvatau .. 10..\\
kR^iShNadvaipAyanashchaiva dhaumyashcha japatA.n varaH .
devalaH kAshyapashchaiva hastikAshyapa eva cha .. 11..\\
apare R^iShayaH santo dIkShA damasamanvitAH .
shiShyairanugatAH sarve devakalpaistapodhanaiH .. 12..\\
teShAmatithisatkAramarchanIya.n kulochitam .
devakI tanayaH prIto devakalpamakalpayat .. 13..\\
hariteShu suvarNeShu barhiShkeShu naveShu cha .
upopavivishuH prItA viShTareShu maharShayaH .. 14..\\
kathAshchakrustataste tu madhurA dharmasa.nhitAH .
rAjarShINA.n surANA.n cha ye vasanti tapodhanAH .. 15..\\
tato nArAyaNa.n tejo vratacharyendhanotthitam .
vaktrAnniHsR^itya kR^iShNasya vahniradbhutakarmaNaH .. 16..\\
so.agnirdadAha ta.n shailaM sa drumaM sa latA kShupam .
sa pakShimR^igasa~NghAta.n sa shvApadasarIsR^ipam .. 17..\\
mR^igaishcha vividhAkArairhAhAbhUtamachetanam .
shikhara.n tasya shailasya mathitaM dIptadarshanam .. 18..\\
sa tu vahnirmahAjvAlo dagdhvA sarvamasheShataH .
viShNoH samIpamAgamya pAdau shiShyavadaspR^ishat .. 19..\\
tato viShNurvana.n deShTvA nirdagdhamarikarshanaH .
saumyairdR^iShTinipAtaistatpunaH prakR^itimAnayat .. 20..\\
tathaiva sa girirbhUyaH prapuShpitalatA drumaH .
sa pakShigaNasa~NghuShTaH sa shvApadasarIsR^ipaH .. 21..\\
tadadbhutamachintya.n cha dR^iShTvA munigaNastadA .
vismito hR^iShTalomA cha babhUvAsrAvilekShaNaH .. 22..\\
tato nArAyaNo dR^iShTvA tAnR^iShInvismayAnvitAn .
prashritaM madhura.n snigdhaM paprachchha vadatAM varaH .. 23..\\
kimasya R^iShipUgasya tyaktasa~Ngasya nityashaH .
nirmamasyAgamavato vismayaH samupAgataH .. 24..\\
etame.n saMshayaM sarvaM yAthAtathyamaninditAH .
R^iShayo vaktumarhanti nishchitArtha.n tapodhanAH .. 25..\\
rsayah
bhavAnvisR^ijate lokAnbhavAnsa.nharate punaH .
bhavA~nshItaM bhavAnuShNaM bhavAneva pravarShati .. 26..\\
pR^ithivyA.n yAni bhUtAni sthAvarANi charANi cha .
teShAM pitA tvaM mAtA cha prabhuH prabhava eva cha .. 27..\\
etanno vismayakaraM prasha.nsa madhusUdana .
tvamevArhasi kalyANa vaktu.n vahnervinirgamam .. 28..\\
tato vigatasantrAsA vayamapyarikarshana .
yachchhruta.n yachcha dR^iShTaM nastatpravakShyAmahe hare .. 29..\\
vaasudeva
etattadvaiShNava.n tejo mama vaktrAdviniHsR^itam .
kR^iShNa vartmA yugAntAbho yenAyaM mathito giriH .. 30..\\
R^iShayashchArtimApannA jitakrodhA jitendriyAH .
bhavanto vyathitAshchAsandevakalpAstapodhanAH .. 31..\\
vratacharyA parItasya tapasvivratasevayA .
mama vahniH samudbhUto na vai vyathitumarhatha .. 32..\\
vrata.n chartumihAyAtastvahaM girimima.n shubham .
putra.n chAtmasama.n vIrye tapasA sraShTumAgataH .. 33..\\
tato mamAtmA yo dehe so.agnirbhUtvA viniHsR^itaH .
gatashcha varada.n draShTu.n sarvalokapitAmaham .. 34..\\
tena chAtmAnushiShTo me putratve munisattamAH .
tejaso.ardhena putraste bhaviteti vR^iShadhvajaH .. 35..\\
so.ayamahnirupAgamya pAdamUle mamAntikam .
shiShyavatparicharyAtha shAntaH prakR^itimAgataH .. 36..\\
etadasya rahasya.n vaH padmanAbhasya dhImataH .
mayA premNA samAkhyAtaM na bhIH kAryA tapodhanAH .. 37..\\
sarvatragatiravyagrA bhavatA.n dIrghadarshanAH .
tapasvivratasandIptA GYAnaviGYAnashobhitAH .. 38..\\
yachchhruta.n yachcha vo dR^iShTa.n divi vA yadi vA bhuvi .
AshcharyaM parama.n kiM chittadbhavanto bruvantu me .. 39..\\
tasyAmR^ita nikAshasya vAnmadhorasti me spR^ihA .
bhavadbhi kathitasyeha tapovananivAsibhiH .. 40..\\
yadyapyahamadR^iShTa.n vA divyamadbhutadarshanam .
divi vA bhuvi vA ki.n chitpashyAmyamaladarshanAH .. 41..\\
prakR^itiH sA mama parA na kva chitpratihanyate .
na chAtmagatamaishvaryamAshcharyaM pratibhAti me .. 42..\\
shraddheyaH kathito hyarthaH sajjana shravaNa.n gataH .
chira.n tiShThati medinyA.n shaile lekhyamivArpitam .. 43..\\
tadaha.n sajjana mukhAnniHsR^ita.n tatsamAgame .
kathayiShyAmyaharaharbuddhidIpa karaM nR^iNAm .. 44..\\
tato munigaNAH sarve prashritAH kR^iShNa saMnidhau .
netraiH padmadala prakhyairapashyanta janArdanam .. 45..\\
vardhayantastathaivAnye pUjayantastathApare .
vAgbhirR^igbhAShitArthAbhiH stuvanto madhusUdanam .. 46..\\
tato munigaNAH sarve nArada.n deva darshanam .
tadA niyojayAmAsurvachane vAkyakovidam .. 47..\\
yadAshcharyamachintya.n cha girau himavati prabho .
anubhUtaM munigaNaistIrthayAtrA parAyaNaiH .. 48..\\
tadbhavAnR^iShisa~Nghasya hitArtha.n sarvachoditaH .
yathAdR^iShTa.n hR^iShIkeshe sarvamAkhyAtumarhati .. 49..\\
evamuktaH sa munibhirnArado bhagavAnR^iShiH .
kathayAmAsa devarShiH pUrvavR^ittA.n kathA.n shubhAm .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 127}
bh
tato nArAyaNa suhR^innArado bhagavAnR^iShiH .
sha~NkarasyomayA sArdha.n sa.nvAdaM pratyabhAShata .. 1..\\
tapashchachAra dharmAtmA vR^iShabhA~NkaH sureshvaraH .
puNye girau himavati siddhachAraNasevite .. 2..\\
nAnauShadhi yute ramye nAnApuShpasamAkule .
apsarogaNasa~NkIrNe bhUtasa~Ngha niShevite .. 3..\\
tatra devo mudA yukto bhUtasa~Ngha shatairvR^itaH .
nAnArUpairvirUpaishcha divyairadbhutadarshanaiH .. 4..\\
si.nhavyAghra gajaprakhyaiH sarvajAtisamanvitaiH .
kroShTuka dvIpivadanairR^ikSharShabha mukhaistathA .. 5..\\
ulUka vadanairbhImaiH shyenabhAsamukhaistathA .
nAnAvarNamR^igaprakhyaiH sarvajAtisamanvayaiH .
kiMnarairdevagandharvairyakShabhUtagaNaistathA .. 6..\\
divyapuShpasamAkIrNa.n divyamAlA vibhUShitam .
divyachandana sa.nyukta.n divyadhUpena dhUpitam .
tatsado vR^iShabhA~Nkasya divyavAditra nAditam .. 7..\\
mR^ida~NgapaNavodghuShTa.n sha~NkhabherI ninAditam .
nR^ityadbhirbhUtasa~Nghaishcha barhiNaishcha samantataH .. 8..\\
pranR^ittApsarasa.n divyaM divyastrI gaNasevitam .
dR^iShTikAntamanirdeshya.n divyamadbhutadarshanam .. 9..\\
sa giristapasA tasya bhUteshasya vyarochata .. 10..\\
svAdhyAyaparamairviprairbrahmaghoShairvinAditaH .
ShaTpadairupagItaishcha mAdhavA pratimo giriH .. 11..\\
taM mahotsava sa~NkAshaM bhImarUpadharaM punaH .
dR^iShTvA munigaNasyAsItparA prItirjanArdana .. 12..\\
munayashcha mahAbhAgAH siddhAshchaivordhva retasaH .
maruto vasavaH sAdhyA vishve devAH sanAtanAH .. 13..\\
yakShA nAgAH pishAchAshcha lokapAlA hutAshanAH .
bhAvAshcha sarve nyagbhUtAstatraivAsansamAgatAH .. 14..\\
R^itavaH sarvapuShpaishcha vyakiranta mahAdbhutaiH .
oShadhyo jvalamAnAsh cha dyotayanti sma tadvanam .. 15..\\
vihagAshcha mudA yuktAH prAnR^ityanvyanadaMsh cha ha .
giripR^iShTheShu ramyeShu vyAharanto janapriyAH .. 16..\\
tatra devo giritaTe divyadhAtuvibhUShite .
parya~Nka iva vibhrAjannupaviShTo mahAmanAH .. 17..\\
vyAghracharmAmbara dharaH si.nhacharmottarachchhadaH .
vyAlayaGYopavItI cha lohitA~Ngada bhUShaNaH .. 18..\\
harishmashrurjaTI bhImo bhayakartA suradviShAm .
abhayaH sarvabhUtAnAM bhaktAnA.n vR^iShabhadhvajaH .. 19..\\
dR^iShTvA tamR^iShayaH sarve shirobhiravanI.n gataH .
vimuktAH sarvapApebhyaH kShAntA vigatakalmaShAH .. 20..\\
tasya bhUtapateH sthAnaM bhImarUpadharaM babhau .
apradhR^iShyatara.n chaiva mahoragasamAkulam .. 21..\\
kShaNenaivAbhavatsarvamadbhutaM madhusUdana .
tatsado vR^iShabhA~Nkasya bhImarUpadharaM babhau .. 22..\\
tamabhyayAchchhailasutA bhUtastrI gaNasa.nvR^itA .
hara tulyAmbara dharA samAnavratachAriNI .. 23..\\
bibhratI kalasha.n raukmaM sarvatIrthajalodbhavam .
girisravAbhiH puNyAbhiH sarvato.anugatA shubhA .. 24..\\
puShpavR^iShTyAbhivarShantI gandhairbahuvidhaistathA .
sevantI himavatpArshva.n hara pArshvamupAgamat .. 25..\\
tataH smayantI pANibhyAM narmArtha.n chArudarshanA .
hara netre shubhe devI sahasA sA samAvR^iNot .. 26..\\
sa.nvR^itAbhyA.n tu netrAbhyAM tamo bhUtamachetanam .
nirhomaM nirvaShaTkAra.n tatsadaH sahasAbhavat .. 27..\\
janashcha vimanAH sarvo bhayatrAsa samanvitaH .
nimIlite bhUtapatau naShTasUrya ivAbhavat .. 28..\\
tato vitimiro lokaH kShaNena samapadyata .
jvAlA cha mahatI dIptA lalATAttasya niHsR^itA .. 29..\\
tR^itIya.n chAsya sambhUtaM netramAdityasaMnibham .
yugAntasadR^isha.n dIpta.n yenAsau mathito giriH .. 30..\\
tato girisutA dR^iShTvA dIptAgnisadR^ishekShaNam .
haraM praNamya shirasA dadarshAyatalochanA .. 31..\\
dahyamAne vane tasminsa shAlasarala drume .
sa chandanavane ramye divyauShadhividIpite .. 32..\\
mR^igayUthairdrutairbhItairhara pArshvamupAgataiH .
sharaNa.n chApyavindadbhistatsadaH sa~NkulaM babhau .. 33..\\
tato nabhaHspR^isha jvAlo vidyullokArchirujjvalaH .
dvAdashAditya sadR^isho yugAntAgnirivAparaH .. 34..\\
kShaNena tena dagdhaH sa himavAnabhavannagaH .
sa dhAtushikharAbhogo dInadagdhavanauShadhiH .. 35..\\
ta.n dR^iShTvA mathita.n shailaM shailarAjasutA tataH .
bhagavantaM prapannA sA sA~njali pragrahA sthitA .. 36..\\
umA.n sharvastadA dR^iShTvA strIbhAvAgata mArdavAm .
piturdainyamanichchhantIM prItyApashyattato girim .. 37..\\
tato.abhavatpunaH sarvaH prakR^itisthaH sudarshanaH .
prahR^iShTavihagashchaiva prapuShpitavanadrumaH .. 38..\\
prakR^itistha.n giriM dR^iShTvA prItA devI maheshvaram .
uvAcha sarvabhUtAnAM patiM patimaninditA .. 39..\\
bhagavansarvabhUtesha shUlapANe mahAvrata .
saMshayo me mahA~njAtastaM me vyAkhyAtumarhasi .. 40..\\
kimartha.n te lalATe vai tR^itIyaM netramutthitam .
kimartha.n cha girirdagdhaH sa pakShigaNakAnanaH .. 41..\\
kimartha.n cha punardeva prakR^itisthaH kShaNAtkR^itaH .
tathaiva drumasa~nchannaH kR^ito.aya.n te maheshvara .. 42..\\
mahezvara
netre me sa.nvR^ite devi tvayA bAlyAdanindite .
naShTAlokastato lokaH kShaNena samapadyata .. 43..\\
naShTAditye tathA loke tamo bhUte nagAtmaje .
tR^itIya.n lochana.n dIptaM sR^iShTaM te rakShatA prajA .. 44..\\
tasya chAkShNo mahattejo yenAyaM mathito giriH .
tvatpriyArtha.n cha me devi prakR^itisthaH kShaNAtkR^itaH .. 45..\\
umaa
bhagavankena te vaktra.n chandravatpriyadarshanam .
pUrva.n tathaiva shrIkAntamuttaraM pashchimaM tathA .. 46..\\
dakShiNa.n cha mukha.n raudraM kenordhvaM kapilA jaTAH .
kena kaNThashcha te nIlo barhi barha nibhaH kR^itaH .. 47..\\
haste chaitatpinAka.n te satataM kena tiShThati .
jaTilo brahma chArI cha kimarthamasi nityadA .. 48..\\
etaM me saMshaya.n sarvaM vada bhUtapate.anagha .
sa dharmachAriNI chAhaM bhaktA cheti vR^iShadhvaja .. 49..\\
evamuktaH sa bhagavA~nshailaputryA pinAka dhR^ik .
tasyA vR^ittyA cha buddhyA cha prItimAnabhavatprabhuH .. 50..\\
tatastAmabravIddevaH subhage shrUyatAm iti .
hetubhiryairmamaitAni rUpANi ruchirAnane .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 128}
mahezvara
tilottamA nAma purA brahmaNA yoShiduttamA .
tila.n tila.n samuddhR^itya ratnAnAM nirmitA shubhA .. 1..\\
sAbhyagachchhata mA.n devi rUpeNApratimA bhuvi .
pradakShiNa.n lobhayantI mAM shubhe ruchirAnanA .. 2..\\
yato yataH sA sudatI mAmupAdhAvadantike .
tatastato mukha.n chAru mama devi vinirgatam .. 3..\\
tA.n dedR^ikShuraha.n yogAchchaturmUrtitvamAgataH .
chaturmukhashcha sa.nvR^itto darshayanyogamAtmanaH .. 4..\\
pUrveNa vadanenAhamindratvamanushAsmi ha .
uttareNa tvayA sArdha.n ramAmyahamanindite .. 5..\\
pashchimaM me mukha.n saumyaM sarvaprANi sukhAvaham .
dakShiNaM bhImasa~NkAsha.n raudraM sa.nharati prajAH .. 6..\\
jaTilo brahma chArI cha lokAnA.n hitakAmyayA .
devakAryArtha siddhyarthaM pinAkaM me kare sthitam .. 7..\\
indreNa cha purA vajra.n kShipta.n shrIkA~NkShiNA mama .
dagdhvA kaNTha.n tu tadyAtaM tena shrIkaNThatA mama .. 8..\\
umaa
vAhaneShu prabhUteShu shrImatsvanyeShu satsu te .
katha.n govR^iShabho deva vAhanatvamupAgataH .. 9..\\
mahezvara
surabhI.n sasR^ije brahmAmR^ita dhenuM payo mucham .
sA seShTA bahudhA jAtA kSharamANA payo.amR^itam .. 10..\\
tasyA vatsa mukhotsR^iShTaH pheno madgAtramAgataH .
tato dagdhA mayA gAvo nAnAvarNatvamAgataH .. 11..\\
tato.aha.n lokaguruNA shamaM nIto.arthavedinA .
vR^iSha.n chemaM dhvajArthaM me dadau vAhanameva cha .. 12..\\
umaa
nivAsA bahurUpAste vishvarUpaguNAnvitAH .
tAMshcha santyajya bhagava~nshmashAne ramase katham .. 13..\\
keshAsthi kalile bhIme kapAlaghaTa sa~Nkule .
gR^idhragomAyukalile chitAgnishatasa~Nkule .. 14..\\
ashuchau mA.nsakalile vasA shoNitakardame .
vinikIrNAmiSha chaye shivAnAda vinAdite .. 15..\\
m
medhyAnveShI mahI.n kR^itsnA.n vicharAmi nishAsvaham .
na cha medhyatara.n kiM chichchhmashAnAdiha vidyate .. 16..\\
tena me sarvavAsAnA.n shmashAne ramate manaH .
nyagrodhashAkhA sa~nchanne nirbhukta sragvi bhUShite .. 17..\\
tatra chaiva ramante me bhUtasa~NghAH shubhAnane .
na cha bhUtagaNairdevi vinAha.n vastumutsahe .. 18..\\
eSha vAso hi me medhyaH svargIyash cha mato hi me .
puNyaH paramakashchaiva medhya kAmairupAsyate .. 19..\\
umaa
bhagavansarvabhUtesha sarvadharmabhR^itA.n vara .
pinAka pANe varada saMshayo me mahAnayam .. 20..\\
ayaM munigaNaH sarvastapastapa iti prabho .
tapo.anveSha karo loke bhramate vividhAkR^itiH .. 21..\\
asya chaivarShisa~Nghasya mama cha priyakAmyayA .
etaM mameha sandeha.n vaktumarhasyarindama .. 22..\\
dharmaH ki.n lakShaNaH proktaH kathaM vAcharituM naraiH .
shakyo dharmamavindadbhirdharmaGYa vada me prabho .. 23..\\
naarada
tato munigaNaH sarvastA.n devIM pratyapUjayat .
vAgbhirR^igbhUShitArthAbhiH stavaishchArthavidA.n vara .. 24..\\
m
ahi.nsA satyavachana.n sarvabhUtAnukampanam .
shamo dAna.n yathAshakti gArhasthyo dharma uttamaH .. 25..\\
paradAreShvasa~Nkalpo nyAsastrI parirakShaNam .
adattAdAna viramo madhu mA.nsasya varjanam .. 26..\\
eSha pa~ncha vidho dharmo bahushAkhaH sukhodayaH .
dehibhirdharmaparamaiH kartavyo dharmasa~ncayaH .. 27..\\
umaa
bhagavansaMshayaM pR^iShTastaM me vyAkhyAtumarhasi .
chAturvarNyasya yo dharmaH sve sve varNe guNAvahaH .. 28..\\
brAhmaNe kIdR^isho dharmaH kShatriye kIdR^isho bhavet .
vaishye ki.n lakShaNo dharmaH shUdre kiM lakShaNo bhavet .. 29..\\
m
nyAyataste mahAbhAge saMshayaH samudIritaH .
bhUmidevA mahAbhAgAH sadA loke dvijAtayaH .. 30..\\
upavAsaH sadA dharmo brAhmaNasya na saMshayaH .
sa hi dharmArthamutpanno brahmabhUyAya kalpate .. 31..\\
tasya dharmakriyA devi vratacharyA cha nyAyataH .
tathopanayana.n chaiva dvijAyaivopapadyate .. 32..\\
guru daivatapUjArtha.n svAdhyAyAbhyasanAtmakaH .
dehibhirdharmaparamaishchartavyo dharmasambhavaH .. 33..\\
umaa
bhagavansaMshayo me.atra taM me vyAkhyAtumarhasi .
chAturvarNyasya dharma.n hi naipuNyena prakIrtaya .. 34..\\
m
rahasyashravaNa.n dharmo veda vrataniShevaNam .
vratacharyA paro dharmo guru pAdaprasAdanam .. 35..\\
bhaikSha charyA paro dharmo dharmo nityopavAsitA .
nityasvAdhyAyitA dharmo brahmacharyAshramastathA .. 36..\\
guruNA tvabhyanuGYAtaH samAvarteta vai dvijaH .
vindetAnantaraM bhAryAmanurUpA.n yathAvidhi .. 37..\\
shUdrAnna varjana.n dharmastathA satpatha sevanam .
dharmo nityopavAsitvaM brahmacharya.n tathaiva cha .. 38..\\
AhitAgniradhIyAno juhvAnaH sa.nyatendriyaH .
vighasAshI yatAhAro gR^ihasthaH satyavAkshuchiH .. 39..\\
atithivratatA dharmo dharmastretAgnidhAraNam .
iShTIshcha pashubandhAMshcha vidhipUrva.n samAcharet .. 40..\\
yaGYashcha paramo dharmastathAhi.nsA cha dehiShu .
apUrva bhojana.n dharmo vighasAshitvameva cha .. 41..\\
bhukte parijane pashchAdbhojana.n dharma uchyate .
brAhmaNasya gR^ihasthasya shrotriyasya visheShataH .. 42..\\
dampatyoH samashIlatva.n dharmashcha gR^ihamedhinAm .
gR^ihyANA.n chaiva devAnAM nityaM puShpabali kriyA .. 43..\\
nityopalepana.n dharmastathA nityopavAsitA .
susaMmR^iShTopalipte cha sAjya dhUmodgame gR^ihe .. 44..\\
eSha dvija jane dharmo gArhasthyo lokadhAraNaH .
dvijAtInA.n satAM nityaM sadaivaiSha pravartate .. 45..\\
yastu kShatragato devi tvayA dharma udIritaH .
tamaha.n te pravakShyAmi taM me shR^iNu samAhitA .. 46..\\
kShatriyasya smR^ito dharmaH prajApAlanamAditaH .
nirdiShTa phalabhoktA hi rAjA dharmeNa yujyate .. 47..\\
prajAH pAlayate yo hi dharmeNa manujAdhipaH .
tasya dharmArjitA lokAH prajApAlanasa~ncitAH .. 48..\\
tatra rAGYaH paro dharmo damaH svAdhyAya eva cha .
agnihotraparispando dAnAdhyayanameva cha .. 49..\\
bhR^ityAnAM bharaNa.n dharmaH kR^ite karmaNya moghatA .. 50..\\
samyagdaNDe sthitirdharmo dharmo veda kratukriyAH .
vyavahAra sthitirdharmaH satyavAkyaratistathA .. 51..\\
Artahastaprado rAjA pretya cheha mahIyate .
gobrAhmaNArthe vikrAntaH sa~NgrAme nidhana.n gataH .
ashvamedha jitA.NllokAnprApnoti tridivAlaye .. 52..\\
vaishyasya satata.n dharmaH pAshupAlyaM kR^iShistathA .
agnihotraparispando dAnAdhyayanameva cha .. 53..\\
vANijya.n satpatha sthAnamAtithyaM prashamo damaH .
viprANA.n svAgata.n tyAgo vaishya dharmaH sanAtanaH .. 54..\\
tilAngandhAnrasAMshchaiva na vikrINIta vai kva chit .
vaNikpathamupAsIno vaishyaH satpathamAshritaH .. 55..\\
sarvAtithya.n trivargasya yathAshakti yathArhataH .
shUdra dharmaH paro nitya.n shushrUShA cha dvijAtiShu .. 56..\\
sa shUdraH saMshitatapAH satyasandho jitendriyaH .
shushrUShannatithiM prApta.n tapaH sa~ncinute mahat .. 57..\\
tyaktahi.nsaH shubhAchAro devatA dvija pUjakaH .
shUdro dharmaphalairiShTaiH samprayujyeta buddhimAn .. 58..\\
etatte sarvamAkhyAta.n chAturvarNyasya shobhane .
ekaikasyeha subhage kimanyachchhrotumichchhasi .. 59..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 129}
umaa
uktAstvayA pR^ithagdharmAshchAturvarNyahitAH shubhAH .
sarvavyApI tu yo dharmo bhagava.nstaM bravIhi me .. 1..\\
m
brAhmaNA lokasAreNa sR^iShTA dhAtrA guNArthinA .
lokA.nstArayitu.n kR^itsnAnmartyeShu kShitidevatAH .. 2..\\
teShAmimaM pravakShyAmi dharmakarmaphalodayam .
brAhmaNeShu hi yo dharmaH sa dharmaH paramo mataH .. 3..\\
ime tu lokadharmArtha.n trayaH sR^iShTAH svayambhuvA .
pR^ithivyAH sarjane nitya.n sR^iShTAstAnapi me shR^iNu .. 4..\\
vedoktaH paramo dharmaH smR^itishAstragato.aparaH .
shiShTAchIrNaH paraH proktastrayo dharmAH sanAtanAH .. 5..\\
traividyo brAhmaNo vidvAnna chAdhyayana jIvanaH .
trikarmA triparikrAnto maitra eSha smR^ito dvijaH .. 6..\\
ShaDimAni tu karmANi provAcha bhuvaneshvaraH .
vR^ittyarthaM brAhmaNAnA.n vai shR^iNu tAni samAhitA .. 7..\\
yajana.n yAjana.n chaiva tathA dAnapratigrahau .
adhyApanamadhIta.n cha ShaTkarmA dharmabhAgdvijaH .. 8..\\
nityasvAdhyAyatA dharmo dharmo yaGYaH sanAtanaH .
dAnaM prashasyate chAsya yathAshakti yathAvidhi .. 9..\\
aya.n tu paramo dharmaH pravR^ittaH satsu nityashaH .
gR^ihasthatA vishuddhAnA.n dharmasya nichayo mahAn .. 10..\\
pa~ncha yaGYavishuddhAtmA satyavAganasUyakaH .
dAtA brAhmaNa satkartA susaMmR^iShTaniveshanaH .. 11..\\
amAnI cha sadA jihmaH snigdhavANI pradastathA .
atithyabhyAgata ratiH sheShAnna kR^itabhojanaH .. 12..\\
pAdyamarghya.n yathAnyAyamAsanaM shayana.n tathA .
dIpaM pratishraya.n chApi yo dadAti sa dhArmikaH .. 13..\\
prAtarutthAya chAchamya bhojanenopamantrya cha .
satkR^ityAnuvrajedyashcha tasya dharmaH sanAtanaH .. 14..\\
sarvAtithya.n trivargasya yathAshakti divAnisham .
shUdra dharmaH samAkhyAtastrivarNaparichAraNam .. 15..\\
pravR^itti lakShaNo dharmo gR^ihastheShu vidhIyate .
tamaha.n kIrtayiShyAmi sarvabhUtahita.n shubham .. 16..\\
dAtavyamasakR^ichchhakyA yaShTavyamasakR^ittathA .
puShTi karma vidhAna.n cha kartavyaM bhUtimichchhatA .. 17..\\
dharmeNArthaH samAhAryo dharmalabdha.n tridhA dhanam .
kartavya.n dharmaparamaM mAnavena prayatnataH .. 18..\\
ekenAMshena dharmArthashchartavyo bhUtimichchhatA .
ekenAMshena kAmArtha ekamaMsha.n vivardhayet .. 19..\\
nivR^itti lakShaNastvanyo dharmo mokSha iti smR^itaH .
tasya vR^ittiM pravakShyAmi shR^iNu me devi tattvataH .. 20..\\
sarvabhUtadayA dharmo na chaikagrAmavAsitA .
AshApAshavimokShashcha shasyate mokShakA~NkShiNAm .. 21..\\
na kuNDyAM nodake sa~Ngo na vAsasi na chAsane .
na tridaNDe na shayane nAgnau na sharaNAlaye .. 22..\\
adhyAtmagatachitto yastanmanAstatparAyaNaH .
yukto yogaM prati sadA pratisa~NkhyAnameva cha .. 23..\\
vR^ikShamUlashayo nitya.n shUnyAgAra niveshanaH .
nadIpulinashAyI cha nadItIraratishcha yaH .. 24..\\
vimuktaH sarvasa~NgeShu snehabandhuShu cha dvijaH .
AtmanyevAtmano bhAva.n samAsajyATati dvijaH .. 25..\\
sthANubhUto nirAhAro mokShadR^iShTena karmaNA .
parivrajati yo yuktastasya dharmaH sanAtanaH .. 26..\\
na chaikatra chirAsakto na chaikagrAma gocharaH .
yukto hyaTati nirmukto na chaikapuline shayaH .. 27..\\
eSha mokShavidA.n dharmo vedoktaH satpathaH satAm .
yo mArgamanuyAtImaM pada.n tasya na vidyate .. 28..\\
chaturvidhA bhikShavaste kuTI chara kR^itodakaH .
ha.nsaH paramaha.nsashcha yo yaH pashchAtsa uttamaH .. 29..\\
ataH parataraM nAsti nAdharaM na tiro.agrataH .
aduHkhamasukha.n saumyamajarA maramavyayam .. 30..\\
umaa
gArhasthyo mokShadharmashcha sajjanAcharitastvayA .
bhAShito martyalokasya mArgaH shreyaH karo mahAn .. 31..\\
R^iShidharma.n tu dharmaGYa shrotumichchhAmyanuttamam .
spR^ihA bhavati me nitya.n tapovananivAsiShu .. 32..\\
AjyadhUmodbhabho gandho ruNaddhIva tapovanam .
ta.n dR^iShTvA me manaH prItaM maheshvara sadA bhavet .. 33..\\
etaM me saMshaya.n deva munidharmakR^ita.n vibho .
sarvadharmArthatattvaGYa devadeva vadasva me .
nikhilena mayA pR^iShTaM mahAdeva yathAtatham .. 34..\\
m
hanta te.ahaM pravakShyAmi munidharmamanuttamam .
ya.n kR^itvA munayo yAnti siddhi.n svatapasA shubhe .. 35..\\
phenapAnAmR^iShINA.n yo dharmo dharmavidAM sadA .
taM me shR^iNu mahAbhAge dharmaGYe dharmamAditaH .. 36..\\
u~nchhanti satata.n tasminbrAhmaM phenotkara.n shubham .
amR^itaM brahmaNA pItaM madhuraM prasR^ita.n divi .. 37..\\
eSha teShA.n vishuddhAnAM phenapAnA.n tapodhane .
dharmacharyA kR^ito mArgo vAlakhilya gaNe shR^iNu .. 38..\\
vAlakhilyAstapaH siddA munayaH sUryamaNDale .
u~nchhamu~nchhanti dharmaGYAH shAkunI.n vR^ittimAsthitAH .. 39..\\
mR^iganirmoka vasanAshchIravalkala vAsasaH .
nirdvandvAH satpathaM prAptA vAlakhilyAstapodhanAH .. 40..\\
a~NguShTha parva mAtrAste sveShva~NgeShu vyavasthitAH .
tapashcharaNamIhante teShA.n dharmaphalaM mahat .. 41..\\
te suraiH samatA.n yAnti surakAryArtha siddhaye .
dyotayanto dishaH sarvAstapasA dagdhakilbiShAH .. 42..\\
ye tvanye shuddhamanaso dayA dharmaparAyaNAH .
santashchakracharAH puNyAH somalokacharAsh cha ye .. 43..\\
pitR^ilokasamIpasthAsta u~nchhanti yathAvidhi .
samprakShAlAshma kuTTAshchadantolUkhalinastathA .. 44..\\
somapAnA.n cha devAnAmUShmapANAM tathaiva cha .
u~nchhanti ye samIpasthAH svabhAvaniyatendriyAH .. 45..\\
teShAmagnipariShyandaH pitR^idevArchana.n tathA .
yaGYAnA.n chApi pa~nchAnA.n yajanaM dharma uchyate .. 46..\\
eSha chakracharairdevi devalokacharairdvijaiH .
R^iShidharmaH sadA chIrNo yo.anyastamapi me shR^iNu .. 47..\\
sarveShvevarShidharmeShu jeya AtmA jitendriyaH .
kAmakrodhau tataH pashchAjjetavyAviti me matiH .. 48..\\
agnihotraparispando dharmarAtri samAsanam .
somayaGYAbhyanuGYAnaM pa~nchamI yaGYadakShiNA .. 49..\\
nitya.n yaGYakriyA dharmaH pitR^idevArchane ratiH .
sarvAtithya.n cha kartavyamanneno~nchhArjitena vai .. 50..\\
nivR^ittirupabhogasya gorasAnA.n cha vai ratiH .
sthaNDile shayana.n yogaH shAkaparNaniShevaNam .. 51..\\
phalamUlAshana.n vAyurApaH shaivalabhakShaNam .
R^iShINAM niyamA hyete yairjayantyajitA.n gatim .. 52..\\
vidhUme nyastamusale vya~NgAre bhuktavajjane .
atItapAtra sa~ncAre kAle vigatabhaikShake .. 53..\\
atithi.n kA~NkShamANo vai sheShAnna kR^itabhojanaH .
satyadharmaratiH kShAnto munidharmeNa yujyate .. 54..\\
na stambhI na cha mAnI yo na pramatto na vismitaH .
mitrAmitra samo maitro yaH sa dharmaviduttamaH .. 55..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 130}
umaa
desheShu ramaNIyeShu girINAM nirjhareShu cha .
sravantInA.n cha ku~njeShu parvatopavaneShu cha .. 1..\\
desheShu cha vichitreShu phalavatsu samAhitAH .
mUlavatsu cha desheShu vasanti niyatavratAH .. 2..\\
teShAmapi vidhiM puNya.n shrotumichchhAmi sha~Nkara .
vAnaprastheShu devesha svasharIropajIviShu .. 3..\\
mahezvara
vAnaprastheShu yo dharmastaM me shR^iNu samAhitA .
shrutvA chaikamanA devi dharmabuddhiparA bhava .. 4..\\
sa.nsiddhairniyataiH sadbhirvanavAsamupAgataiH .
vAnaprasthairida.n karma kartavya.n shR^iNu yAdR^isham .. 5..\\
trikAlamabhiShekArthaH pitR^idevArchana.n kriyA .
agnihotraparispanda iShTi homavidhistathA .. 6..\\
nIvAra grahaNa.n chaiva phalamUlaniShevaNam .
i~NgudairaNDa tailAnA.n snehArtha.n cha niShevaNam .. 7..\\
yogacharyA kR^itaiH siddhaiH kAmakrodhavivarjanam .
vIrashayyAmupAsadbhirvIra sthAnopasevibhiH .. 8..\\
yuktairyogavahaiH sadbhirgrIShme pa~nchatapaistathA .
maNDUkayoganiyatairyathAnyAya niShevibhiH .. 9..\\
vIrAsana gatairnitya.n sthaNDile shayanaistathA .
shItayogo.agniyogashcha chartavyo dharmabuddhibhiH .. 10..\\
abbhakShairvAyubhakShaishcha shaivAlottara bhojanaiH .
ashmakuTTaistathA dAntaiH samprakShAlaistathAparaiH .. 11..\\
chIravalkala sa.nvItairmR^igacharma nivAsibhiH .
kAryA yAtrA yathAkAla.n yathA dharmaM yathAvidhi .. 12..\\
vananityairvanacharairvanapairvanagocharaiH .
vana.n gurumivAsAdya vastavya.n vanajIvibhiH .. 13..\\
teShA.n homakriyA dharmaH pa~ncha yaGYaniShevaNam .
nAgapa~nchamayaGYasya vedoktasyAnupAlanam .. 14..\\
aShTamI yaGYaparatA chAturmAsya niShevaNam .
paurNamAsyA.n tu yo yaGYo nityayaGYastathaiva cha .. 15..\\
vimuktA dArasa.nyogairvimuktAH sarvasa~NkaraiH .
vimuktAH sarvapApaish cha charanti munayo vane .. 16..\\
srugbhANDa paramA nitya.n tretAgnisharaNAH sadA .
santaH satpatha nityA ye te yAnti paramA.n gatim .. 17..\\
brahmalokaM mahApuNya.n somaloka.n cha shAshvatam .
gachchhanti munayaH siddhA R^iShidharmavyapAshrayAt .. 18..\\
eSha dharmo mayA devi vAna prasthAshritAH shubhaH .
vistareNArtha sampanno yathA sthUlamudAhR^itaH .. 19..\\
u
bhagavandevadevesha sarvabhUtanamaskR^ita .
yo dharmo munisa~Nghasya siddhivAdeShu ta.n vada .. 20..\\
siddhivAdeShu sa.nsiddhAstathA vananivAsinaH .
svairiNo dArasa.nyuktAsteShA.n dharmaH katha.n smR^itaH .. 21..\\
m
svairiNastApasA devi sarve dAravihAriNaH .
teShAM mauNDya.n kaShAyashcha vAsarAtrishcha kAraNam .. 22..\\
trikAlamabhiShekashcha hotra.n tvR^iShikR^itaM mahat .
samAdhiH satpatha sthAna.n yathodita niShevaNam .. 23..\\
ye cha te pUrvakathitA dharmA vananivAsinAm .
yadi sevanti dharmAstAnApnuvanti tapaHphalam .. 24..\\
ye cha dampati dharmANaH svadAraniyatendriyAH .
charanti vidhidR^iShTa.n tadR^itukAlAbhigAminaH .. 25..\\
teShAmR^iShikR^ito dharmo dharmiNAm upapadyate .
na kAmakArAtkAmo.anyaH sa.nsevyo dharmadarshibhiH .. 26..\\
sarvabhUteShu yaH samyagdadAtyabhayadakShiNAm .
hi.nsA roShavimuktAtmA sa vai dharmeNa yujyate .. 27..\\
sarvabhUtAnukampI yaH sarvabhUtArjava vrataH .
sarvabhUtAtmabhUtashcha sa vai dharmeNa yujyate .. 28..\\
sarvavedeShu vA snAna.n sarvabhUteShu chArjavam .
ubhe ete same syAtAmArjava.n vA vishiShyate .. 29..\\
Arjava.n dharma ityAhuradharmo jihma uchyate .
Arjaveneha sa.nyukto naro dharmeNa yujyate .. 30..\\
Arjavo bhuvane nitya.n vasatyamara saMnidhau .
tasmAdArjavanityaH syAdya ichchheddharmamAtmanaH .. 31..\\
kShAnto dAnto jitakrodho dharmabhUto.avihi.nsakaH .
dharme ratamanA nityaM naro dharmeNa yujyate .. 32..\\
vyapetatandro dharmAtmA shakyA satpathamAshritaH .
chAritraparamo buddho brahmabhUyAya kalpate .. 33..\\
u
AshramAbhiratA deva tApasA ye tapodhanAH .
dIptimantaH kayA chaiva charyayAtha bhavanti te .. 34..\\
rAjAno rAjaputrAshcha nirdhanA vA mahAdhanAH .
karmaNA kena bhagavanprApnuvanti mahAphalam .. 35..\\
nitya.n sthAnamupAgamya divyachandana rUShitAH .
kena vA karmaNA deva bhavanti vanagocharAH .. 36..\\
etaM me saMshaya.n deva tapashcharyA gata.n shubham .
sha.nsa sarvamasheSheNa tryakSha tripuranAshana .. 37..\\
m
upavAsavratairdAntA ahi.nsrAH satyavAdinaH .
sa.nsiddhAH pretya gandharvaiH saha modantyanAmayAH .. 38..\\
maNDUkayogashayano yathAsthAna.n yathAvidhi .
dIkShA.n charati dharmAtmA sa nAgaiH saha modate .. 39..\\
shaShpaM mR^igamukhotsR^iShTa.n yo mR^igaiH saha sevate .
dIkShito vai mudA yuktaH sa gachchhatyamarAvatIm .. 40..\\
shaivAla.n shIrNaparNaM vA tadvrato yo niShevate .
shItayogavaho nitya.n sa gachchhetparamA.n gatim .. 41..\\
vAyubhakSho.ambubhakSho vA phalamUlAshano.api vA .
yakSheShvaishvaryamAdhAya modate.apsarasA.n gaNaiH .. 42..\\
agniyogavaho grIShme vidhidR^iShTena karmaNA .
chIrtvA dvAdasha varShANi rAjA bhavati pArthivaH .. 43..\\
AhAraniyama.n kR^itvA munirdvAdasha vArShikam .
maru.n sa.nsAdhya yatnena rAjA bhavati pArthivaH .. 44..\\
sthaNDile shuddhamAkAshaM parigR^ihya samantataH .
pravishya cha mudA yukto dIkShA.n dvAdasha vArShikIm .. 45..\\
sthaNDilasya phalAnyAhuryAnAni shayanAni cha .
gR^ihANi cha mahArhANi chandra shubhrANi bhAmini .. 46..\\
AtmAnamupajIvanyo niyato niyatAshanaH .
deha.n vAnashane tyaktvA sasvargaM samupAshnute .. 47..\\
AtmAnamupajIvanyo dIkShA.n dvAdasha vArShikIm .
tyaktvA mahArNave deha.n vAruNaM lokamashnute .. 48..\\
AtmAnamupajIvanyo dIkShA.n dvAdasha vArShikIm .
ashmanA charaNau bhittvA guhyakeShu sa modate .. 49..\\
sAdhayitvAtmanAtmAnaM nirdvandvo niShparigrahaH .
chIrtvA dvAdasha varShANi dIkShAmekAM manogatAm .
svaga lokamavApnoti devaish cha saha modate .. 50..\\
AtmAnamupajIvanyo dIkShA.n dvAdasha vArShikIm .
hutvAgnau dehamutsR^ijya vahni loke mahIyate .. 51..\\
yastu devi yathAnyAya.n dIkShito niyato dvijaH .
AtmanyAtmAnamAdhAya nirdvandvo niShparigrahaH .. 52..\\
chIrtvA dvAdasha varShANi dIkShAmekAM manogatAm .
araNI sahita.n skandhe baddhvA gachchhatyanAvR^itaH .. 53..\\
vIrAdhvAna manA nitya.n vIrAsana ratastathA .
vIra sthAyI cha satata.n sa vIra gatimApnuyAt .. 54..\\
sa shakra lokago nitya.n sarvakAmapuraskR^itaH .
divyapuShpasamAkIrNo divyachandana bhUShitaH .
sukha.n vasati dharmAtmA divi devagaNaiH saha .. 55..\\
vIralokagato vIro vIra yogavahaH sadA .
sattvasthaH sarvamutsR^ijya dIkShito niyataH shuchiH .
vIrAdhvAnaM prapadyedyastasya lokAH sanAtanAH .. 56..\\
kAmagena vimAnena sa vai charati chchhandataH .
shakra lokagataH shrImAnmodate cha nirAmayaH .. 57..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 131}
u
bhagavanbhaga netraghna pUShNo dashanapAtana .
dakShakratuhara tryakSha saMshayo me mahAnayam .. 1..\\
chAturvarNyaM bhagavatA pUrva.n sR^iShTaM svayambhuvA .
kena karma vipAkena vaishyo gachchhati shUdratAm .. 2..\\
vaishyo vA kShatriyaH kena dvijo vA kShatriyo bhavet .
pratilomaH katha.n deva shakyo dharmo niShevitum .. 3..\\
kena vA karmaNA vipraH shUdrayonau prajAyate .
kShatriyaH shUdra tAmeti kena vA karmaNA vibho .. 4..\\
etaM me saMshaya.n deva vada bhUtapate.anagha .
trayo varNAH prakR^ityeha kathaM brAhmaNyamApnuyuH .. 5..\\
m
brAhmaNya.n devi duShprApaM nisargAdbrAhmaNaH shubhe .
kShatriyo vaishyashUdrau vA nisargAditi me matiH .. 6..\\
karmaNA duShkR^iteneha sthAnAdbhrashyati vai dvijaH .
jyeShTha.n varNamanuprApya tasmAdrakSheta vai dvijaH .. 7..\\
sthito brAhmaNa dharmeNa brAhmaNyamupajIvati .
kShatriyo vAtha vaishyo vA brahmabhUyAya gachchhati .. 8..\\
yastu vipratvamutsR^ijya kShAtra.n dharmaM niShevate .
brAhmaNyAtsa paribhraShTaH kShatrayonau prajAyate .. 9..\\
vaishyakarma cha yo vipro lobhamohavyapAshrayaH .
brAhmaNya.n durlabhaM prApya karotyalpamatiH sadA .. 10..\\
sa dvijo vaishyatAmeti vaishyo vA shUdratAmiyAt .
svadharmAtprachyuto viprastataH shUdratvamApnute .. 11..\\
tatrAsau nirayaM prApto varNabhraShTo bahiShkR^itaH .
brahmalokaparibhraShTaH shUdraH samupajAyate .. 12..\\
kShatriyo vA mahAbhAge vaishyo vA dharmachAriNi .
svAni karmANyapAhAya shUdra karmANi sevate .. 13..\\
sthasthAnAtsa paribhraShTo varNasa~NkaratA.n gataH .
brAhmaNaH kShatriyo vaishyaH shUdratva.n yAti tAdR^ishaH .. 14..\\
yastu shuddhasvadharmeNa GYAnaviGYAnavA~nshuchiH .
dharmaGYo dharmanirataH sa dharmaphalamashnute .. 15..\\
ida.n chaivAparaM devi brahmaNA samudIritam .
adhyAtmaM naiShThika.n sadbhirdharmakAmairniShevyate .. 16..\\
ugrAnna.n garhitaM devi gaNAnna.n shrAddhasUtakam .
ghuShTAnna.n garhitaM devi devadevairmahAtmabhiH .. 17..\\
shUdrAnna.n garhitaM devi devadevairmahAtmabhiH .
pitAmaha mukhotsR^iShTaM pramANamiti me matiH .. 18..\\
shUdrAnnenAvasheSheNa jaThare yo mriyeta vai .
AhitAgnistathA yajvA sa shUdra gatibhAgbhavet .. 19..\\
tena shUdrAnna sheSheNa brahma sthAnAdapAkR^itaH .
brAhmaNaH shUdratAmeti nAsti tatra vichAraNA .. 20..\\
yasyAnnenAvasheSheNa jaThare yo mriyeta vai .
tA.n tA.n yoniM vrajedvipro yasyAnnamupajIvati .. 21..\\
brAhmaNatva.n shubhaM prApya durlabhaM yo.avamanyate .
abhojyAnnAni chAshnAti sa dvijatvAtpateta vai .. 22..\\
surApo brahmahA kShudrashchauro bhagnavrato.ashuchiH .
svAkhyAya varjitaH pApo lubho naikR^itikaH shaThaH .. 23..\\
avratI vR^iShalI bhartA kuNDAshI somavikrayI .
nihIna sevI vipro hi patati brahmayonitaH .. 24..\\
guru talpI guru dveShI guru kutsA ratishcha yaH .
brahma dviTchApi patati brAhmaNo brahmayonitaH .. 25..\\
ebhistu karma bhirdevi shubhairAcharitaistathA .
shUdro brAhmaNatA.n gachchhedvaishyaH kShatriyatA.n vrajet .. 26..\\
shUdra karmANi sarvANi yathAnyAya.n yathAvidhi .
shushrUShAM paricharyA.n cha jyeShThe varNe prayatnataH .
kuryAdavimanAH shUdraH satata.n satpathe sthitaH .. 27..\\
daivatadvija satkartA sarvAtithya kR^itavrataH .
R^itukAlAbhigAmI cha niyato niyatAshanaH .. 28..\\
chaukShashchaukSha janAnveShI sheShAnna kR^itabhojanaH .
vR^ithA mA.nsAnyabhu~njAnaH shUdro vaishyatvamR^ichchhati .. 29..\\
R^itavAganaha.nvAdI nirdvandvaH shama kovidaH .
yajate nityayaGYaishcha svAdhyAyaparamaH shuchiH .. 30..\\
dAnto brAhmaNa satkartA sarvavarNabubhUShakaH .
gR^ihastha vratamAtiShThandvikAlakR^itabhojanaH .. 31..\\
sheShAshI vijitAhAro niShkAmo niraha.n vadaH .
agnihotramupAsaMshcha juhvAnashcha yathAvidhi .. 32..\\
sarvAtithyamupAtiShTha~nsheShAnna kR^itabhojanaH .
tretAgnimantravihito vaishyo bahvati vai yadi .
sa vaishyaH kShatriyakule shuchau mahati jAyate .. 33..\\
sa vaishyaH kShatriyo jAto janmaprabhR^iti sa.nskR^itaH .
upanIto vrataparo dvijo bhavati satkR^itaH .. 34..\\
dadAti yajate yaGYaiH sa.nskR^itairAptadakShiNaiH .
adhIte svargamanvichchha.nstretAgnisharaNaH sadA .. 35..\\
Artahastaprado nityaM prajA dharmeNa pAlayan .
satyaH satyAni kurute nitya.n yaH sukhadarshanaH .. 36..\\
dharmadaNDo na nirdaNDo dharmakAryAnushAsakaH .
yantritaH kAryakaraNe ShaDbhAgakR^italakShaNaH .. 37..\\
grAmyadharmAnna sevena svachchhandenArtha kovidaH .
R^itukAle tu dharmAtmA patnI.n seveta nityadA .. 38..\\
sarvopavAsI niyataH svAdhyAyaparamaH shuchiH .
bahiShkAntarite nitya.n shayAno.agnigR^ihe sadA .. 39..\\
sarvAtithya.n trivargasya kurvANaH sumanAH sadA .
shUdrANA.n chAnna kAmAnAM nitya.n siddhamiti bruvan .. 40..\\
svArthAdvA yadi vA kAmAnna ki.n chidupalakShayet .
pitR^idevAtithi kR^ite sAdhana.n kurute cha yaH .. 41..\\
svaveshmani yathAnyAyamupAste bhaikShameva cha .
trikAlamagnihotra.n cha juhvAno vai yathAvidhi .. 42..\\
gobrAhmaNa hitArthAya raNe chAbhimukho hataH .
tretAgnimantrapUta.n vA samAvishya dvijo bhavet .. 43..\\
GYAnaviGYAnasampannaH sa.nskR^ito vedapAragaH .
vipro bhavati dharmAtmA kShatriyaH svena karmaNA .. 44..\\
etaiH karmaphalairdevi nyUna jAtikulodbhavaH .
shUdro.apyAgamasampanno dvijo bhavati sa.nskR^itaH .. 45..\\
brAhmaNo vApyasadvR^ittaH sarvasa~NkarabhojanaH .
brAhmaNyaM puNyamutsR^ijya shUdro bhavati tAdR^ishaH .. 46..\\
karma bhiH shuchibhirdevi shuddhAtmA vijitendriyaH .
shUdro.api dvijavatsevya iti brahmAbravItsvayam .. 47..\\
svabhAvakarma cha shubha.n yatra shUdre.api tiShThati .
vishuddhaH sa dvijAtirvai viGYeya iti me matiH .. 48..\\
na yonirnApi sa.nskAro na shrutaM na cha saMnatiH .
kAraNAni dvijatvasya vR^ittameva tu kAraNam .. 49..\\
sarvo.ayaM brAhmaNo loke vR^ittena tu vidhIyate .
vR^itte sthitashcha sushroNibrAhmaNatvaM nigachchhati .. 50..\\
brAhmaH svabhAvaH kalyANi samaH sarvatra me matiH .
nirguNaM nirmalaM brahma yatra tiShThati sa dvijaH .. 51..\\
ete yoniphalA devi sthAnabhAganidarshakAH .
svaya.n cha varadenoktA brahmaNA sR^ijatA prajAH .. 52..\\
brAhmaNo hi mahatkShetra.n loke charati pAdavat .
yattatra bIja.n vapati sA kR^iShiH pAralaukikI .. 53..\\
mitAshinA sadA bhAvya.n satpathAlambinA sadA .
brAhma mAramatikramya vartitavyaM bubhUShatA .. 54..\\
sa.nhitAdhyAyinA bhAvya.n gR^ihe vai gR^ihamedhinA .
nitya.n svAdhyAyayuktena dAnAdhyayanajIvinA .. 55..\\
evaM bhUto hi yo vipraH satata.n satpathe sthitaH .
AhitAgniradhIyAno brahmabhUyAya kalpate .. 56..\\
brAhmaNyameva samprApya rakShitavya.n yatAtmabhiH .
yonipratigrahAdAnaiH karmabhishcha shuchismite .. 57..\\
etatte sarvamAkhyAta.n yathA shUdro bhaveddvijaH .
brAhmaNo vA chyuto dharmAdyathA shUdratvamApnute .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 132}
u
bhagavansarvabhUtesha surAsuranasa.n kR^ita .
dharmAdharme nR^iNA.n deva brUhi me saMshaya.n vibho .. 1..\\
karmaNA manasA vAchA trividha.n hi naraH sadA .
badhyate bandhanaiH pAshairmuchyate.apyatha vA punaH .. 2..\\
kena shIlena vA devakarmaNA kIdR^ishena vA .
samAchArairguNairvAkyaiH svarga.n yAntIha mAnavAH .. 3..\\
m
devi dharmArthatattvaGYe satyanitye dame rate .
sarvaprANi hitaH shrashnaH shrUyatAM buddhivardhanaH .. 4..\\
satyadharmaratAH santaH sarvalipsA vivarjitAH .
nAdharmeNa na dharmeNa badhyante chhinnasaMshayAH .. 5..\\
pralayotpattitattvaGYAH sarvaGYAH samadarshinaH .
vItarAgA vimuchyante puruShAH sarvabandhanaiH .. 6..\\
karmaNA manasA vAchA ye na hi.nsanti ki.n chana .
ye na sajjanti kasmiMshchidbadhyante te na karmabhiH .. 7..\\
prANAtipAtAdviratAH shIlavanto dayAnvitAH .
tulyadveShyapriyA dAntA muchyante karmabandhanaiH .. 8..\\
sarvabhUtadayAvanto vishvAsyAH sarvajantuShu .
tyaktahi.nsA samAchArAste narAH svargagAminaH .. 9..\\
parasve nirmamA nityaM paradAravivarjakAH .
dharmalabdhArtha bhoktAraste narAH svargagAminaH .. 10..\\
mAtR^ivatsvasR^ivachchaiva nitya.n duhitR^ivachcha ye .
paradAreShu vartante te narAH svargagAminaH .. 11..\\
stainyAnnivR^ittAH satata.n santuShTAH svadhanena cha .
svabhAgyAnyupajIvanti te narAH svargagAminaH .. 12..\\
svadAraniratA ye cha R^itukAlAbhigAminaH .
agrAmyasukhabhogAshcha te narAH svargagAminaH .. 13..\\
paradAreShu ye nitya.n chAritrAvR^ita lochanAH .
yatendriyAH shIlaparAste narAH svargagAminaH .. 14..\\
eSha devakR^ito mArgaH sevitavyaH sadA naraiH .
akaShAya kR^itashchaiva mArgaH sevyaH sadA budhaiH .. 15..\\
dAnadharmatapo yuktaH shIlashauchadayAtmakaH .
vR^ittyartha.n dharmahetorvA sevitavyaH sadA naraiH .
svargavAsamabhIpsadbhirna sevyastvata uttaraH .. 16..\\
u
vAchAtha badhyate yena muchyate.apyatha vA punaH .
tAni karmANi me deva vada bhUtapate.anagha .. 17..\\
m
AtmahetoH parArthe vA narma hAsyAshrayAttathA .
ye mR^iShA na vadantIha te narAH svargagAminaH .. 18..\\
vR^ittyartha.n dharmahetorvA kAmakArAttathaiva cha .
anR^ita.n ye na bhAShante te narAH svargagAminaH .. 19..\\
shlakShNA.n vANIM nirAbAdhAM madhurAM pApavarjitAm .
svAgatenAbhibhAShante te narAH svargagAminaH .. 20..\\
kaTukA.n ye na bhAShante paruShAM niShThurA.n giram .
apaishunya ratAH santaste narAH svargagAminaH .. 21..\\
pishunA.n ye na bhAShante mitra bhedakarI.n giram .
R^itAM maitrIM prabhAShante te narAH svargagAminaH .. 22..\\
varjayanti sadA sUchyaH paradroha.n cha mAnavAH .
sarvabhUtasamA dAntAste narAH svargagAminaH .. 23..\\
shaThapralApAdviratA viruddha parivarjakAH .
saumya pralApino nitya.n te narAH svargagAminaH .. 24..\\
na kopAdvyAharante ye vAcha.n hR^idayadAraNIm .
sAntva.n vadanti kruddhApi te narAH svargagAminaH .. 25..\\
eSha vANI kR^ito devi dharmaH sevyaH sadA naraiH .
shubhaH satyaguNo nitya.n varjanIyA mR^iShA budhaiH .. 26..\\
u
manasA badhyate yena karmaNA puruShaH sadA .
tanme brUhi mahAbhAga devadeva pinAka dhR^ik .. 27..\\
m
mAnaseneha dharmeNa sa.nyuktAH puruShAH sadA .
svarga.n gachchhanti kalyANi tanme kIrtayataH shR^iNu .. 28..\\
duShpraNItena manasA duShpraNItatarAkR^itiH .
badhyate mAnavo yena shR^iNu chAnyachchhubhAnane .. 29..\\
araNye vijane nyastaM parasva.n vIkShya ye narAH .
manasApi na hi.nsanti te narAH svargagAminaH .. 30..\\
grAme gR^ihe vA yaddravyaM pArakya.n vijane sthitam .
nAbhinandanti vai nitya.n te narAH svargagAminaH .. 31..\\
tathaiva paradArAnye kAmavR^ittAnrahogatAn .
manasApi na hi.nsanti te narAH svargagAminaH .. 32..\\
shatruM mitra.n cha ye nityaM tulyena manasA narAH .
bhajanti maitrAH sa~Ngamya te narAH svargagAminaH .. 33..\\
shrutavanto dayAvantaH shuchayaH satyasa~NgarAH .
svairarthaiH parisantuShTAste narAH svargagAminaH .. 34..\\
avairA ye tvanAyAsA maitra chittaparAH sadA .
sarvabhUtadayAvantaste narAH svargagAminaH .. 35..\\
shraddhAvanto dayAvantashchokShAshchokSha janapriyAH .
dharmAdharmavido nitya.n te narAH svargagAminaH .. 36..\\
shubhAnAmashubhAnA.n cha karmaNAM phalasa~ncaye .
vipAkaGYAshcha ye devi te narAH svargagAminaH .. 37..\\
nyAyopetA guNopetA devadvija parAH sadA .
samatA.n samanuprAptAste narAH svargagAminaH .. 38..\\
shubhaiH karmaphalairdevi mayaite parikIrtitAH .
svargamArgopagA bhUyaH kimanyachchhrotumichchhasi .. 39..\\
u
mahAnme saMshayaH kashchinmartyAnprati maheshvara .
tasmAttaM naipuNenAdya mamAkhyAtu.n tvamarhasi .. 40..\\
kenAyurlabhate dIrgha.n karmaNA puruShaH prabho .
tapasA vApi devesha kenAyurlabhate mahat .. 41..\\
kShINAyuH kena bhavati karmaNA bhuvi mAnavaH .
vipAka.n karmaNAM deva vaktumarhasyanindita .. 42..\\
apare cha mahAbhogA mana bhogAstathApare .
akulInAstathA chAnye kulInAshcha tathApare .. 43..\\
durdarshAH ke chidAbhAnti narAH kAShThamayA iva .
priya darshAstathA chAnye darshanAdeva mAnavAH .. 44..\\
duShpraGYAH ke chidAbhAnti ke chidAbhAnti paNDitAH .
mahApraGYAstathaivAnye GYAnaviGYAnadarshinaH .. 45..\\
alpAbAdhAstathA ke chinmahAbAdhAstathApare .
dR^ishyante puruShA deva tanme sha.nsitumarhasi .. 46..\\
m
hanta te.ahaM pravakShyAmi devi karmaphalodayam .
martyaloke narAH sarve yena svaM bhu~njate phalam .. 47..\\
prANAtipAtI yo raudro daNDahastodyatastathA .
nityamudyatadaNDashcha hanti bhUtagaNAnnaraH .. 48..\\
nirdayaH sarvabhUtAnAM nityamudvega kArakaH .
api kITa pipIlAnAmasharaNyaH sunirghR^iNaH .. 49..\\
evaM bhUto naro devi nirayaM pratipadyate .
viparItastu dharmAtmA rUpavAnabhijAyate .. 50..\\
niraya.n yAti hi.nsAtmA yAti svargamahi.nsakaH .
yAtanAM niraye raudrA.n sa kR^ichchhrAM labhate naraH .. 51..\\
atha chennirayAttasmAtsamuttarati karhi chit .
mAnuShya.n labhate chApi hInAyustatra jAyate .. 52..\\
pApena karmaNA devi baddhohi.nsA ratirnaraH .
apriyaH sarvabhUtAnA.n hInAyurupajAyate .. 53..\\
yastu shuklAbhijAtIyaH prANighAta vivarjakaH .
nikShiptadaNDo nirdaNDo na hinasti kadA chana .. 54..\\
na ghAtayati no hanti ghnantaM naivAnumodate .
sarvabhUteShu sa sneho yathAtmani tathApare .. 55..\\
IdR^ishaH puruShotkarSho devi devatamashnute .
upapannAnsukhAnbhogAnupAshnAti mudA yutaH .. 56..\\
atha chenmAnuShe loke kadA chidupapadyate .
tatra dIrghAyurutpannaH sa naraH sukhamedhate .. 57..\\
eva.n dIrghAyuShAM mArgaH suvR^ittAnA.n sukarmaNAm .
prANihi.nsA vimokSheNa brahmaNA samudIritaH .. 58..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 133}
u
ki.n shIlAH kiM samAchArAH puruShAH kaishcha karmabhiH .
svarga.n samabhipadyante sampradAnena kena vA .. 1..\\
m
dAtA brAhmaNa satkartA dInAndha kR^ipaNAdiShu .
bhakShyabhojyAnna pAnAnA.n vAsasA.n cha pradAyakaH .. 2..\\
pratishrayAnsabhAH kUpAnprapAH puShkariNIstathA .
naityakAni cha sarvANi kimichchhakamatIva cha .. 3..\\
Asana.n shayanaM yAna.n dhanaM ratnaM gR^ihA.nstathA .
sasyajAtAni sarvANi gAH kShetrANyatha yoShitaH .. 4..\\
supratItamanA nitya.n yaH prayachchhati mAnavaH .
evaM bhUto mR^ito devi devaloke.abhijAyate .. 5..\\
tatroShya suchira.n kAlaM bhuktvA bhogAnanuttamAn .
sahApsarobhirmudito ramitvA nandanAdiShu .. 6..\\
tasmAtsvargAchchyuto lokAnmAnuSheShUpajAyate .
mahAbhoge kule devi dhanadhAnya samAchite .. 7..\\
tatra kAmaguNaiH sarvaiH samupeto mudA yutaH .
mahAbhogo mahAkosho dhanI bhavati mAnavaH .. 8..\\
ete devi mahAbhogAH prANino dAnashIlinaH .
brahmaNA vai purA proktAH sarvasya priyadarshanAH .. 9..\\
apare mAnavA devi pradAnakR^ipaNA dvijaiH .
yAchitA na prayachchhanti vidyamAne.apyabuddhayaH .. 10..\\
dInAndha kR^ipaNAndR^iShTvA bhikShukAnatithInapi .
yAchyamAnA nivartante jihvA lobhasamanvitAH .. 11..\\
na dhanAni na vAsA.nsi na bhogAnna cha kA~nchanam .
na gAvo nAnna vikR^itiM prayachchhanti kadA chana .. 12..\\
apravR^ittAstu ye lubdhA nAstikA dAnavarjitAH .
evaM bhUtA narA devi niraya.n yAntyabuddhayaH .. 13..\\
te chenmanuShyatA.n yAnti yadA kAlasya paryayAt .
dhanarikte kule janma labhante svalpa buddhayaH .. 14..\\
kShutpipAsAparItAshcha sarvabhoga bahiShkR^itAH .
nirAshAH sarvabhogebhyo jIvantyadhama jIvikAm .. 15..\\
alpabhoga kule jAtA alpabhoga ratA narAH .
anena karmaNA devi bhavantyadhanino narAH .. 16..\\
apare stambhito nityaM mAninaH pApato ratAH .
AsanArhasya ye pIThaM na prayachchhantyachetasaH .. 17..\\
mArhArhasya cha ye mArgaM na yachchhantyalpabuddhayaH .
pAdyArhasya cha ye pAdyaM na dadatyalpabuddhayaH .. 18..\\
arghArhAnna cha satkArairarchayanti yathAvidhi .
arghyamAchamanIya.n vA na yachchhantyalpabuddhayaH .. 19..\\
guru.n chAbhigataM premNA guruvanna bubhUShate .
abhimAna pravR^ittena lobhena samavasthitAH .. 20..\\
saMmAnyAMshchAvamanyante vR^iddhAnparibhavanti cha .
eva.nvidhA narA devi sarve nirayagAminaH .. 21..\\
te vai yadi narAstasmAnnirayAduttaranti vai .
varShapUgaistato janma labhante kutsite kule .. 22..\\
shvapAkapulkasAdInA.n kutsitAnAmachetasAm .
kuleShu teShu jAyante guru vR^iddhApachAyinaH .. 23..\\
na stambhI nacha mAnI yo devatA dvija pUjakaH .
lokapUjyo namaskartA prashrito madhura.n vadan .. 24..\\
sarvavarNapriya karaH sarvabhUtahitaH sadA .
adveShI sumukhaH shlakShNaH snigdhavANI pradaH sadA .. 25..\\
svAgatenaiva sarveShAM bhUtAnAmavihi.nsakaH .
yathArha satkriyA pUrvamarchayannupatiShThati .. 26..\\
mArgArhAya dadanmArga.n guruM guruvadarchayan .
atithipragraha ratastathAbhyAgata pUjakaH .. 27..\\
evaM bhUto naro devi svargatiM pratipadyate .
tato mAnuShatAM prApya vishiShTa kulajo bhavet .. 28..\\
tatrAsau vipulairbhogaiH sarvaratnasamAyutaH .
yathArha dAtA chArheShu dharmacharyA paro bhavet .. 29..\\
saMmataH sarvabhUtAnA.n sarvalokanamaskR^itaH .
svakarmaphalamApnoti svayameva naraH sadA .. 30..\\
udAtta kulajAtIya udAttAbhijanaH sadA .
eSha dharmo mayA prokto vidhAtrA svayamIritaH .. 31..\\
yastu raudrasamAchAraH sarvasattvabhaya~NkaraH .
hastAbhyA.n yadi vA padbhyAM rajjvA daNDena vA punaH .. 32..\\
loShTaiH stambhairupAyairvA jantUnbAdhati shobhane .
hi.nsArthaM nikR^itipraGYaH prodvejayati chaiva ha .. 33..\\
upakrAmati jantUMshcha udvega jananaH sadA .
eva.n shIlasamAchAro nirayaM pratipadyate .. 34..\\
sa chenmAnuShatA.n gachchhedyadi kAlasya paryayAt .
bahvAbAdha parikliShTe so.adhame jAyate kule .. 35..\\
lokadveShyo.adhamaH pu.nsA.n svaya.n karmakR^itaiH phalaiH .
eSha devi manuShyeShu boddhavyo GYAtibandhuShu .. 36..\\
aparaH sarvabhUtAni dayAvAnanupashyati .
maitra dR^iShTiH pitR^isamo nirvairo niyatendriyaH .. 37..\\
nodvejayati bhUtAni na vihi.nsayate tathA .
hastapAdaiH suniyatairvishvAsyaH sarvajantuShu .. 38..\\
na rajjvA na cha daNDena na loShTairnAyudhena cha .
udvejayati bhUtAni shlakShNakarmA dayAparaH .. 39..\\
eva.n shIlasamAchAraH svarge samupajAyate .
tatrAsau bhavane divye mudA vasati devavat .. 40..\\
sa chetkarma kShayAnmartyo manuShyeShUpajAyate .
alpAbAdho nirItIkaH sa jAtaH sukhamedhate .. 41..\\
sukhabhAgI nirAyAso nirudvegaH sadA naraH .
eSha devi satAM mArgo bAdhA yatra na vidyate .. 42..\\
ime manuShyA dR^ishyante UhApoha vishAradAH .
GYAnaviGYAnasampannAH praGYAvanto.arthakovidAH .
duShpraGYAshchApare deva GYAnaviGYAnavarjitAH .. 43..\\
kena karma vipAkena praGYAvAnpuruSho bhavet .
alpapraGYo virUpAkShakathaM bhavati mAnavaH .
etaM me saMshaya.n chhinddhi sarvadharmavidA.n vara .. 44..\\
jAtyandhAshchApare deva rogArtAshchApare tathA .
narAH klIbAshcha dR^ishyante kAraNaM brUhi tatra vai .. 45..\\
m
brAhmaNAnvedaviduShaH siddhAndharmavidastathA .
paripR^ichchhantyaharahaH kushalAkushala.n tathA .. 46..\\
varjayantyashubha.n karma sevamAnAH shubhaM tathA .
labhante svargatiM nityamiha loke sukha.n tathA .. 47..\\
sa chenmAnuShatA.n yAti medhAvI tatra jAyate .
shrutaM praGYAnuga.n chAsya kalyANamupajAyate .. 48..\\
paradAreShu ye mUDhAshchakShurduShTaM prayu~njate .
tena duShTasvabhAvena jAtyandhAste bhavanti ha .. 49..\\
manasA tu praduShTena nagnAM pashyanti ye striyam .
rogArtAste bhavantIha narA duShkR^itakarmiNaH .. 50..\\
ye tu mUDhA durAchArA viyonau maithune ratAH .
puruSheShu suduShpraGYAH klIbatvamupayAnti te .. 51..\\
pashUMshcha ye bandhayanti ye chaiva gurutalpagAH .
prakIrNamaithunA ye cha klIbA jAyanti te narAH .. 52..\\
u
sAvadya.n kiM nu vai karma niravadya tathaiva cha .
shreyaH kurvannavApnoti mAnavo deva sattama .. 53..\\
m
shreyA.nsaM mArgamAtiShThansadA yaH pR^ichchhate dvijAn .
dharmAnveShI guNAkA~NkShI sasvarga.n samupAshnute .. 54..\\
yadi mAnuShatA.n devi kadA chitsa nigachchhati .
medhAvI dhAraNA yuktaH prAGYastatrAbhijAyate .. 55..\\
eSha devi satA.n dharmo mantavyo bhUtikArakaH .
nR^iNA.n hitArthAya tava mayA vai samudAhR^itaH .. 56..\\
u
apare svalpaviGYAnA dharmavidveShiNo narAH .
brAhmaNAnvedaviduSho nechchhanti parisarpitum .. 57..\\
vratavanto narAH ke chichchhraddhA damaparAyaNAH .
avratA bhraShTaniyamAstathAnye rAkShasopamAH .. 58..\\
yajvAnashcha tathaivAnye nirhomAshcha tathApare .
kena karma vipAkena bhavantIha vadasva me .. 59..\\
m
AgamAllokadharmANAM maryAdAH pUrvanirmitAH .
prAmANyenAnuvartante dR^ishyante hi dR^iDhavratAH .. 60..\\
adharma.n dharmamityAhurye cha mohavashaM gatAH .
avratA naShTamaryAdAste proktA brahmarAkShasAH .. 61..\\
te chetkAlakR^itodyogAtsambhavantIha mAnuShAH .
nirhomA nirvaShaTkArAste bhavanti narAdhamAH .. 62..\\
eSha devi mayA sarvaH saMshayachchhedanAya te .
kushalAkushalo nR^INA.n vyAkhyAto dharmasAgaraH .. 63..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 134}
m
parAvaraGYe dharmaGYe tapovananivAsini .
sAdhvi subhru sukeshAnte himavatparvatAtmaje .. 1..\\
dakShe shama damopete nirmame dharmachAriNi .
pR^ichchhAmi tvA.n varArohe pR^iShTA vada mamepShitam .. 2..\\
sAvitrI brahmaNaH sAdhvI kaushikasya shachI satI .
mArtaNDajasya dhUmorNA R^iddhirvaishravaNasya cha .. 3..\\
varuNasya tato gaurI sUryasya cha suvarchalA .
rohiNI shashinaH sAdhvI svAhA chaiva vibhAvasoH .. 4..\\
aditiH kashyapasyAtha sarvAstAH patidevatAH .
pR^iShTAshchopAsitAshchaiva tAstvayA devi nityashaH .. 5..\\
tena tvAM paripR^ichchhAmi dharmaGYe dharmavAdini .
strI dharma.n shrotumichchhAmi tvayodAhR^itamAditaH .. 6..\\
sahadharmacharI me tva.n samashIlA samavratA .
samAnasAra vIryA cha tapastIvra.n kR^itaM cha te .
tvayA hyukto visheSheNa praNANatvamupaiShyati .. 7..\\
striyashchaiva visheSheNa strIjanasya gatiH sadA .
gaurgA.n gachchhati sushroNilokeSheShA sthitiH sadA .. 8..\\
mama chArdha.n sharIrasya mama chArdhAdviniH sR^itA .
surakAryakarI cha tva.n lokasantAna kAriNI .. 9..\\
tava sarvaH suviditaH strI dharmaH shAshvataH shubhe .
tasmAdasheShato brUhi strI dharma.n vistareNa me .. 10..\\
u
bhagavansarvabhUtesha bhUtabhavya bhavodbhava .
tvatprabhAvAdiya.n deva vAkchaiva pratibhAti me .. 11..\\
imAstu nadyo devesha sarvatIrthodakairyutAH .
upasparshana hetostvA samIpasthA upAsate .. 12..\\
etAbhiH saha saMmantrya pravakShyAmyanupUrvashaH .
prabhavanyo.anaha.nvAdI sa vai puruSha uchyate .. 13..\\
strI cha bhUtesha satata.n striyamevAnudhAvati .
mayA saMmAnitAshchaiva bhaviShyanti saridvarAH .. 14..\\
eShA sarasvatI puNyA nadInAmuttamA nadI .
prathamA sarvasaritAM nadI sAgaragAminI .. 15..\\
vipAshA cha vitastA cha chandra bhAgA irAvatI .
shatadrurdevikA sindhuH kaushikI gomatI tathA .. 16..\\
tathA deva nadI cheya.n sarvatIrthAbhisa.nvR^itA .
gaganAdgA.n gatA devI ga~NgA sarvasaridvarA .. 17..\\
ityuktvA devadevasya patnI dharmabhR^itA.n varA .
smitapUrvamivAbhAShya sarvAstAH saritastadA .. 18..\\
apR^ichchhaddevamahiShI strI dharma.n dharmavatsalA .
strI dharmakushalAstA vai ga~NgAdyAH saritA.n varAH .. 19..\\
ayaM bhagavatA dattaH prashnaH strI dharmasaMshritaH .
ta.n tu saMmantrya yuShmAbhirvaktumichchhAmi sha~Nkare .. 20..\\
na chaikasAdhyaM pashyAmi viGYAnaM bhuvi kasya chit .
divi vA sAgaragamAstena vo mAnayAmyaham .. 21..\\
bh
eva.n sarvAH sarichchhreShThAH pR^iShTAH puNyatamAH shivAH .
tato deva nadI ga~NgA niyuktA pratipUjya tAm .. 22..\\
bahvIbhirbuddhibhiH sphItA strI dharmaGYA shuchismitA .
shailarAjasutA.n devIM puNyA pApApahA.n shivAm .. 23..\\
buddhyA vinayasampannA sarvaGYAnavishAradA .
sa smitaM bahu buddhyADhyA ga~NgA vachanamabravIt .. 24..\\
dhanyAH smo.anugR^ihItAH smo devi dharmaparAyaNA .
yA tva.n sarvajaganmAnyA nadIrmAnayase.anaghe .. 25..\\
prabhavanpR^ichchhate yo hi saMmAnayati vA punaH .
nUna.n janamaduShTAtmA paNDitAkhyA.n sa gachchhati .. 26..\\
GYAnaviGYAnasampannAnUhApoha vishAradAn .
pravaktR^InpR^ichchhate yo.anyAnsa vai nA padamarchchhati .. 27..\\
anyathA bahu buddhyADhyo vAkya.n vadati sa.nsadi .
anyathaiva hyahaM mAnI durbala.n vadate vachaH .. 28..\\
divyaGYAne divi shreShThe divyapuNye sadotthite .
tvamevArhasi no devi strI dharmamanushAsitum .. 29..\\
bh
tataH sArAdhitA devI ga~NgayA bahubhirguNaiH .
prAha sarvamasheSheNa strI dharma.n surasundarI .. 30..\\
strI dharmo mAM prati yathA pratibhAti yathAvidhi .
tamaha.n kIrtayiShyAmi tathaiva prathito bhavet .. 31..\\
strI dharmaH pUrva evAya.n vivAhe bandhubhiH kR^itaH .
sahadharmacharI bharturbhavatyagnisamIpataH .. 32..\\
susvabhAvA suvachanA suvR^ittA sukhadarshanA .
ananyachittasu mukhI bhartuH sA dharmachAriNI .. 33..\\
sA bhaveddharmaparamA sA bhaveddharmabhAgiNI .
deva vatsa tata.n sAdhvI yA bhartAraM prapashyati .. 34..\\
shushrUShAM parichAra.n cha devavadyA karoti cha .
nAnyabhAvA hyavimanAH suvratA sukhadarshanA .. 35..\\
putra vaktramivAbhIkShNaM bharturvadanamIkShate .
yA sAdhvI niyatAchArA sA bhaveddharmachAriNI .. 36..\\
shrutvA dampati dharma.n vai sahadharmakR^itaM shubham .
ananyachittA sumukhI bhartuH sA dharmachAriNI .. 37..\\
paruShANyapi choktA yA dR^iShTA vA krUra chakShuShA .
suprasannamukhI bharturyA nArI sA pativratA .. 38..\\
na chandrasUryau na taruM puMnAmno yA nirIkShate .
bhartR^ivarja.n varArohA sA bhaveddharmachAriNI .. 39..\\
daridra.n vyAdhita.n dInamadhvanA parikarshitam .
patiM putramivopAste sA nArI dharmabhAginI .. 40..\\
yA nArI prayatA dakShA yA nArI putriNI bhavet .
patipriyA patiprANA sA nArI dharmabhAginI .. 41..\\
shushrUShAM paricharyA.n cha karotyavimanAH sadA .
supratItA vinItA cha sA nArI dharmabhAginI .. 42..\\
na kAmeShu na bhogeShu naishvarye na sukhe tathA .
spR^ihA yasyA yathA patyau sA nArI dharmabhAginI .. 43..\\
kalyotthAna ratA nitya.n gurushushrUShaNe ratA .
susaMmR^iShTakShayA chaiva goshakR^itkR^italepanA .. 44..\\
agnikAryaparA nitya.n sadA puShpabali pradA .
devatAtithibhR^ityAnAM nirupya patinA saha .. 45..\\
sheShAnnamupabhu~njAnA yathAnyAya.n yathAvidhi .
tuShTapuShTajanA nityaM nArI dharmeNa yujyate .. 46..\\
shvashrU shvashurayoH pAdau toShayantI guNAnvitA .
mAtA pitR^iparA nitya.n yA nArI sA tapodhanA .. 47..\\
brAhmaNAndurbalAnAthAndInAndha kR^ipaNA.nstathA .
bibhartyannena yA nArI sA pativratabhAginI .. 48..\\
vrata.n charati yA nityaM dushchara.n labhu sattvayA .
patichittA patihitA sA pativratabhAginI .. 49..\\
puNyametattapashchaiva svargashchaiSha sanAtanaH .
yA nArI bhartR^iparamA bhavedbhartR^ivratA shivA .. 50..\\
patirhi devo nArINAM patirbandhuH patirgatiH .
patyA samA gatirnAsti daivata.n vA yathA patiH .. 51..\\
patiprasAdaH svargo vA tulyo nAryA na vA bhavet .
aha.n svargaM na hIchchheya.n tvayyaprIte maheshvare .. 52..\\
yadyakAryamadharma.n vA yadi vA prANanAshanam .
patirbrUyAddaridro vA vyAdhito vA katha.n chana .. 53..\\
Apanno ripusa.nstho vA brahmashApArdito.api vA .
ApaddharmAnanuprekShya tatkAryamavisha~NkayA .. 54..\\
eSha deva mayA proktaH strI dharmo vachanAttava .
yA tvevaM bhAvinI nArI sA bhaveddharmabhAginI .. 55..\\
bh
ityuktaH sa tu deveshaH pratipUjya gireH sutAm .
lokAnvisarjayAmAsa sarvairanucharaiH saha .. 56..\\
tato yayurbhUtagaNAH saritashcha yathAgatam .
gandharvApsarasashchaiva praNamya shirasA bhavam .. 57..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 135}
v
shrutvA dharmAnasheSheNa pAvanAni cha sarvashaH .
yudhiShThiraH shAntanavaM punarevAbhyabhAShata .. 1..\\
kimeka.n daivata.n loke kiM vApyekaM parAyaNam .
stuvantaH ka.n kamarchantaH prApnuyurmAnavAH shubham .. 2..\\
ko dharmaH sarvadharmANAM bhavataH paramo mataH .
ki.n japanmuchyate jantu janma sa.nsArabandhanAt .. 3..\\
bh
jagatprabhu.n devadevamanantaM puruShottamam .
stuvannAma sahasreNa puruShaH satatotthitaH .. 4..\\
tameva chArchayannityaM bhaktyA puruShamavyayam .
dhyAyanstuvannamasyaMshcha yajamAnastameva cha .. 5..\\
anAdi nidhana.n viShNuM sarvalokamaheshvaram .
lokAdhyakSha.n stuvannityaM sarvaduHkhAtigo bhavet .. 6..\\
brahmaNya.n sarvadharmaGYaM lokAnA.n kIrtivardhanam .
lokanAthaM mahadbhUta.n sarvabhUtabhavodbhavam .. 7..\\
eSha me sarvadharmANA.n dharmo.adhikatamo mataH .
yadbhaktyA puNDarIkAkSha.n stavairarchennaraH sadA .. 8..\\
parama.n yo mahattejaH paramaM yo mahattapaH .
parama.n yo mahadbrahma paramaM yaH parAyaNam .. 9..\\
pavitrANAM pavitra.n yo ma~NgalAnA.n cha ma~Ngalam .
daivata.n devatAnAM cha bhUtAnA.n yo.avyayaH pitA .. 10..\\
yataH sarvANi bhUtAni bhavantyAdi yugAgame .
yasmiMshcha pralaya.n yAnti punareva yugakShaye .. 11..\\
tasya lokapradhAnasya jagannAthasya bhUpate .
viShNornAma sahasraM me shR^iNu pApabhayApaham .. 12..\\
yAni nAmAni gauNAni vikhyAtAni mahAtmanaH .
R^iShibhiH parigItAni tAni vakShyAmi bhUtaye .. 13..\\
vishva.n viShNurvaShaTkAro bhUtabhavya bhavatprabhuH .
bhUtakR^idbhUtabhR^idbhAvo bhUtAtmA bhUtabhAvanaH .. 14..\\
pUtAtmA paramAtmA cha muktAnAM paramA gatiH .
avyayaH puruShaH sAkShI kShetraGYo.akShara eva cha .. 15..\\
yogo yogavidAM netA pradhAnapuruSheshvaraH .
nArasi.nha vapuH shrImAnkeshavaH puruShottamaH .. 16..\\
sarvaH sharvaH shivaH sthANurbhUtAdirnidhiravyayaH .
sambhavo bhAvano bhartA prabhavaH prabhurIshvaraH .. 17..\\
svayambhUH sambhurAdityaH puShkarAkSho mahAsvanaH .
anAdi nidhano dhAtA vidhAtA dhAturuttamaH .. 18..\\
aprameyo hR^iShIkeshaH padmanAbho.amaraprabhuH .
vishvakarmA manustvaShTA sthaviShThaH sthaviro dhruvaH .. 19..\\
agrAhyaH shAshvataH kR^iShNo lohitAkShaH pratardanaH .
prabhUtastrikakubdhAma pavitraM ma~NgalaM param .. 20..\\
IshAnaH prANadaH prANo jyeShThaH shreShThaH prajApatiH .
hiraNyagarbho bhUgarbho mAdhavo madhusUdanaH .. 21..\\
Ishvaro vikramI dhanvI medhAvI vikramaH kramaH .
anuttamo durAdharShaH kR^itaGYaH kR^itirAtmavAn .. 22..\\
sureshaH sharaNa.n sharma vishvaretAH prajA bhavaH .
ahaH sa.nvatsaro vyAlaH pratyayaH sarvadarshanaH .. 23..\\
ajaH sarveshvaraH siddhaH siddhiH sarvAdirachyutaH .
vR^iShA kapirameyAtmA sarvayogaviniHsR^itaH .. 24..\\
varurvasu manAH satyaH samAtmA saMmitaH samaH .
amoghaH puNDarIkAkSho vR^iShakarmA vR^iShAkR^itiH .. 25..\\
rudro bahu shirA babhrurvishvayoniH shuchi shravAH .
amR^itaH shAshvataH sthANurvarAroho mahAtapAH .. 26..\\
sarvagaH sarvavidbhAnurviShvakseno janArdanaH .
vedo vedavidavya~Ngo vedA~Ngo vedavitkaviH .. 27..\\
lokAdhyakShaH surAdhyakSho dharmAdhyakShaH kR^itAkR^itaH .
chaturAtmA chaturvyUhashchaturdaMShTrashchaturbhujaH .. 28..\\
bhrAjiShNurbhojanaM bhoktA sahiShNurjagadAdijaH .
anagho vijayo jetA vishvayoniH punarvasuH .. 29..\\
upendro vAmanaH praMshuramoghaH shuchirUrjitaH .
atIndraH sa~NgrahaH sargo dhR^itAtmA niyamo yamaH .. 30..\\
vedyo vaidyaH sadA yogI vIrahA mAdhavo madhuH .
atIndriyo mahAmAyo mahotsAho mahAbalaH .. 31..\\
mahAbuddhirmahAvIryo mahAshaktirmahAdyutiH .
anirdeshya vapu shrImAnameyAtmA mahAdridhR^ik .. 32..\\
maheShvAso mahI bhartA shrInivAsaH satA.n gatiH .
aniruddhaH surAnando govindo govidAM patiH .. 33..\\
marIchirdamano ha.nsaH suparNo bhujagottamaH .
hiraNyanAbhaH sutapAH padmanAbha prajApatiH .. 34..\\
amR^ityuH sarvadR^iksi.nhaH sandhAtA sandhimAnsthiraH .
ajo durmarShaNaH shAstA vishrutAtmA surArihA .. 35..\\
gururgurutamo dhAma satyaH satyaparAkramaH .
nimiSho.animiShaH sragvI vAchaspatirudAradhIH .. 36..\\
agraNIrgrAmaNIH shrImAnnyAyo netA samIraNaH .
sahasramUrdha vishvAtmA sahasrAkShaH sahasrapAt .. 37..\\
Avartano nivR^ittAtmA sa.nvR^itaH sampramardanaH .
ahaH sa.nvartako vahniranilo dharaNIdharaH .. 38..\\
suprasAdaH prasannAtmA vishvadhR^igvishvabhugvibhuH .
satkartA satkR^itaH sAdhurjahnurnArAyaNo naraH .. 39..\\
asa~Nkhyeyo.aprameyAtmA vishiShTaH shiShTakR^ichchhuchiH .
siddhArthaH siddhasa~NkalpaH siddhidaH siddhisAdhanaH .. 40..\\
vR^iShAhI vR^iShabho viShNurvR^iShaparvA vR^iShodaraH .
vardhano vardhamAnashcha viviktaH shrutisAgaraH .. 41..\\
subhujo durdharo vAgmI mahendro vasudo vasuH .
naikarUpo bR^ihadrUpaH shipiviShTaH prakAshanaH .. 42..\\
ojastejo dyutidharaH prakAshAtmA pratApanaH .
R^iddhaH spaShTAkSharo mantrashchandrAMshurbhAskaradyutiH .. 43..\\
amR^itAshmUdbhavo bhAnuH shashabinduH sureshvaraH .
auShadha.n jagataH setuH satyadharmaparAkramaH .. 44..\\
bhUtabhavya bhavannAthaH pavanaH pAvano.anilaH .
kAmahA kAmakR^itkAntaH kAmaH kAmapradaH prabhuH .. 45..\\
yugAdi kR^idyugAvarto naikamAyo mahAshanaH .
adR^ishyo vyaktarUpash cha sahasrajidanantajit .. 46..\\
iShTo vishiShTaH shiShTeShTaH shikhaNDI nahuSho vR^iShaH .
krodhahA krodhakR^itkartA vishvabAhurmahIdharaH .. 47..\\
achyutaH prathitaH prANaH prANado vAsavAnujaH .
apAM nidhiradhiShThAnamapramattaH pratiShThitaH .. 48..\\
skandaH skanda dharo dhuryo varado vAyuvAhanaH .
vAsudevo bR^ihadbhAnurAdidevaH purandaraH .. 49..\\
ashokastAraNastAraH shUraH shaurirjaneshvaraH .
anukUlaH shatAvartaH padmI padmanibhekShaNaH .. 50..\\
padmanAbho.aravindAkShaH padmagarbhaH sharIrabhR^it .
maharddhirR^iddho vR^iddhAtmA mahAkSho garuDadhvajaH .. 51..\\
atulaH sharabho bhImaH samayaGYo havirhariH .
sarvalakShaNalakShaNyo lakShmIvAnsamiti~njayaH .. 52..\\
vikSharo rohito mArgo heturdAmodaraH sahaH .
mahIdharo mahAbhAgo vegavAnamitAshanaH .. 53..\\
udbhavaH kShobhaNo devaH shrIgarbhaH parameshvaraH .
karaNa.n kAraNaM kartA vikartA gahane guhaH .. 54..\\
vyavasAyo vyavasthAnaH sa.nsthAnaH sthAnado dhruvaH .
pararddhiH paramaH spaShTastuShTaH puShTaH shubhekShaNaH .. 55..\\
rAmo virAmo virato mArgo neyo nayo.anayaH .
vIraH shaktimatA.n shreShTho dharmo dharmaviduttamaH .. 56..\\
vaikuNThaH puruShaH prANaH prANadaH praNavaH pR^ithuH .
hiraNyagarbhaH shatrughno vyApto vAyuradhokShajaH .. 57..\\
R^ituH sudarshanaH kAlaH parameShThI parigrahaH .
ugraH sa.nvatsaro dakSho vishrAmo vishvadakShiNaH .. 58..\\
vistAraH sthAvaraH sthANuH pramANaM bIjamavyayam .
artho.anartho mahAkosho mahAbhogo mahAdhanaH .. 59..\\
anirviNNaH sthaviShTho bhUrdharmayUpo mahAmakhaH .
nakShatranemirnakShatrI kShamaH kShAmaH samIhanaH .. 60..\\
yaGYa ijyo mahejyashcha kratuH satra.n satA.n gatiH .
sarvadarshI vimuktAtmA sarvaGYo GYAnamuttamam .. 61..\\
suvrataH sumukhaH sUkShmaH sughoShaH sukhadaH suhR^it .
manoharo jitakrodho vIrabAhurvidAraNaH .. 62..\\
svApanaH svavasho vyApI naikAtmA naikakarmakR^it .
vatsaro vatsalo vatsI ratnagarbho dhaneshvaraH .. 63..\\
dharmagubdharmakR^iddharmI sadasatkSharamakSharam .
aviGYAtA sahasrAMshurvidhAtA kR^italakShaNaH .. 64..\\
gabhastinemiH sattvasthaH si.nho bhUtamaheshvaraH .
Adidevo mahAdevo devesho devabhR^idguruH .. 65..\\
uttaro gopatirgoptA GYAnagamyaH purAtanaH .
sharIrabhUtabhR^idbhoktA kapIndro bhUridakShiNaH .. 66..\\
somapo.amR^itapaH somaH purujitpuru sattamaH .
vinayo jayaH satyasandho dAshArhaH sAtvatAM patiH .. 67..\\
jIvo vinayitA sAkShI mukundo.amitavikramaH .
ambhonidhiranantAtmA mahodadhi shayo.antakaH .. 68..\\
ajo mahArhaH svAbhAvyo jitAmitraH pramodanaH .
Anando nandano nandaH satyadharmA trivikramaH .. 69..\\
maharShiH kapilAchAryaH kR^itaGYo medinI patiH .
tripadastridashAdhyakSho mahAshR^i~NgaH kR^itAntakR^it .. 70..\\
mahAvarAho govindaH suSheNaH kanakA~NgadI .
guhyo gabhIro gahano guptashchakragadAdharaH .. 71..\\
vedhAH svA~Ngo.ajitaH kR^iShNo dR^iDhaH sa~NkarShaNo.achyutaH .
varuNo vAruNo vR^ikShaH puShkarAkSho mahAmanAH .. 72..\\
bhagavAnbhagahA nandI vanamAlI halAyudhaH .
Adityo jyotirAdityaH sahiShNurgatisattamaH .. 73..\\
sudhanvA khaNDa parashurdAruNo draviNa pradaH .
divaH spR^iksarvadR^igvyAso vAchaspatirayonijaH .. 74..\\
trisAmA sAmagaH sAma nirvANaM bheShajaM bhiShak .
saMnyAsakR^ichchhamaH shAnto niShThA shAntiH parAyaNam .. 75..\\
shubhA~NgaH shAntidaH sraShTA kumudaH kuvale shayaH .
gohito gopatirgoptA vR^iShabhAkSho vR^iShapriyaH .. 76..\\
anivartI nivR^ittAtmA sa~NkSheptA kShemakR^ichchhivaH .
shrIvatsa vakShAH shrIvAsaH shrIpatiH shrImatA.n varaH .. 77..\\
shrIdaH shrIshaH shrInivAsaH shrInidhiH shrIvibhAvanaH .
shrIdharaH shrIkaraH shreyaH shrImA.NllokatrayAshrayaH .. 78..\\
svakShaH sva~NgaH shatAnando nandirjyotirgaNeshvaraH .
vijitAtmA vidheyAtmA satkIrtishchhinnasaMshayaH .. 79..\\
udIrNaH sarvatashchakShuranIshaH shAshvataH sthiraH .
bhUshayo bhUShaNo bhUtirvishokaH shokanAshanaH .. 80..\\
archiShmAnarchitaH kumbho vishuddhAtmA vishodhanaH .
aniruddho.apratirathaH pradyumno.amitavikramaH .. 81..\\
kAlanemi nihA vIraH shUraH shaurirjaneshvaraH .
trilokAtmA trilokeshaH keshavaH keshihA hariH .. 82..\\
kAmadevaH kAmapAlaH kAmI kAntaH kR^itAgamaH .
anirdeshya vapurviShNurvIro.ananto dhana~njayaH .. 83..\\
brahmaNyo brahmakR^idbrahmA brahma brahma vivardhanaH .
brahmavidbrAhmaNo brAhmI brahmaGYo brAhmaNa priyaH .. 84..\\
mahAkramo mahAkarmA mahAtejA mahoragaH .
mahAkraturmahAyaGYvA mahAyaGYo mahAhaviH .. 85..\\
stavyaH stavapriyaH stotra.n stutiH stotA raNapriyaH .
pUrNaH pUrayitA puNyaH puNyakIrtiranAmayaH .. 86..\\
manojavastIrthakaro vasu retA vasu pradaH .
vasu prado vAsudevo vasurvasu manA haviH .. 87..\\
sadgatiH satkR^itiH sattA sadbhUtiH satparAyaNaH .
shUraseno yadushreShThaH sannivAsaH suyAmunaH .. 88..\\
bhUtAvAso vAsudevo sarvAsu nilayo.analaH .
darpahA darpado dR^ipto durdharo.athAparAjitaH .. 89..\\
vishvamUrtirmahAmUrtirdIptamUrtiramUrtimAn .
anekamUrtiravyaktaH shatamUrtiH shatAnanaH .. 90..\\
eko naikaH savaH kaH ki.n yattatpadamanuttamam .
lokabandhurlokanAtho mAdhavo bhakta vatsalaH .. 91..\\
suvarNavarNo hemA~Ngo varA~NgashchandanA~NgadI .
vIrahA viShamaH shUNyo ghR^itAshIrachalashchalaH .. 92..\\
amAnI mAnado mAnyo lokasvAmI trilokadhR^ik .
sumedhA medhajo dhanyaH satyamedhA dharAdharaH .. 93..\\
tejo vR^iSho dyutidharaH sarvashastrabhR^itA.n varaH .
pragraho nigraho.avyagro naikashR^i~Ngo gadAgrajaH .. 94..\\
chaturmUrtishchaturbAhushchaturvyUhashchaturgatiH .
chaturAtmA chaturbhAvashchaturvedavidekapAt .. 95..\\
samAvarto nivR^ittAtmA durjayo duratikramaH .
durlabho durgamo durgo durAvAso durArihA .. 96..\\
shubhA~Ngo lokasAra~NgaH sutantustantuvardhanaH .
indrakarmA mahAkarmA kR^itakarmA kR^itAgamaH .. 97..\\
udbhavaH sundaraH sundo ratnanAbhaH sulochanaH .
arko vAjasanaH shR^i~NgI jayantaH sarvavijjayI .. 98..\\
suvarNabindurakShobhyaH sarvavAgIshvareshvaraH .
mahAhrado mahAgarto mahAbhUto mahAnidhiH .. 99..\\
kumudaH kundaraH kundaH parjanyaH pavano.anilaH .
amR^itAMsho.amR^itavapuH sarvaGYaH sarvato mukhaH .. 100..\\
sulabhaH suvrataH siddhaH shatrujIchchhatrutApanaH .
nyagrodhodumbaro.ashvatthashchANUrAndhra niShUdanaH .. 101..\\
sahasrArchiH sapta jihvaH saptaidhAH sapta vAhanaH .
amUrtiranagho.achintyo bhayakR^idbhayanAshanaH .. 102..\\
aNurbR^ihatkR^ishaH sthUlo guNabhR^innirguNo mahAn .
adhR^itaH svadhR^itaH svAsyaH prAgvaMsho vaMshavardhanaH .. 103..\\
bhArabhR^itkathito yogI yogIshaH sarvakAmadaH .
AshramaH shramaNaH kShAmaH suparNo vAyuvAhanaH .. 104..\\
dhanurdharo dhanurvedo daNDo damayitA damaH .
aparAjitaH sarvasaho niyantA niyamo yamaH .. 105..\\
sattvavAnsAttvikaH satyaH satyadharmaparAyaNaH .
abhiprAyaH priyArho.arhaH priyakR^itprItivardhanaH .. 106..\\
vihAyasa gatirjyotiH suruchirhutabhugvibhuH .
ravirvirochanaH sUryaH savitA ravilochanaH .. 107..\\
ananto hutabhugbhoktA sukhado naikado.agrajaH .
anirviNNaH sadAmarShI lokAdhiShThAnamadbhutam .. 108..\\
sanAtsanAtana tamaH kapilaH kapiravyayaH .
svastidaH svastikR^itsvasti svastibhuksvasti dakShiNaH .. 109..\\
araudraH kuNDalI chakrI vikramyUrjitashAsanaH .
shabdAtigaH shabdasahaH shishiraH sharvarI karaH .. 110..\\
akrUraH peshalo dakSho dakShiNaH kShamiNA.n varaH .
vidvattamo vItabhayaH puNyashravaNa kIrtanaH .. 111..\\
uttAraNo duShkR^itihA puNyo duHsvapnanAshanaH .
vIrahA rakShaNaH santo jIvanaH paryavasthitaH .. 112..\\
anantarUpo.ananta shrIrjitamanyurbhayApahaH .
chaturasro gabhIrAtmA vidisho vyAdisho dishaH .. 113..\\
anAdirbhUrbhuvo lakShmIH suvIro ruchirA~NgadaH .
janano janajanmAdirbhImo bhImaparAkramaH .. 114..\\
AdhAra nilayo dhAtA puShpahAsaH prajAgaraH .
UrdhvagaH satpathAchAraH prANadaH praNavaH paNaH .. 115..\\
pramANaM prANanilayaH prANakR^itprANajIvanaH .
tattva.n tattvavidekAtmA janmamR^ityujarAtigaH .. 116..\\
bhUrbhuvaH svastarustAraH savitA prapitAmahaH .
yaGYo yaGYapatiryajvA yaGYA~Ngo yaGYavAhanaH .. 117..\\
yaGYabhR^idyaGYakR^idyaGYI yaGYabhugyaGYasAdhanaH .
yaGYAnta kR^idyaGYaguhyamannamannAda eva cha .. 118..\\
AtmayoniH svaya.n jAto vaikhAnaH sAma gAyanaH .
devakInandanaH sraShTA kShitIshaH pApanAshanaH .. 119..\\
sha~NkhabhR^innandakI chakrI shAr~NgadhanvA gadAdharaH .
rathA~NgapANirakShobhyaH sarvapraharaNAyudhaH .. 120..\\
itIda.n kIrtanIyasya keshavasya mahAtmanaH .
nAmnA.n sahasra.n divyAnAmasheSheNa prakIrtitam .. 121..\\
ya ida.n shR^iNuyAnnityaM yashchApi parikIrtayet .
nAshubhaM prApnuyAtki.n chitso.amutreha cha mAnavaH .. 122..\\
vedAntago brAhmaNaH syAtkShatriyo vijayI bhavet .
vaishyo dhanasamR^iddhaH syAchchhUdraH sukhamavApnuyAt .. 123..\\
dharmArthI prApnuyAddharmamarthArthI chArthamApnuyAt .
kAmAnavApnuyAtkAmI prajArthI chApnuyAtprajAH .. 124..\\
bhaktimAnyaH sadotthAya shuchistadgatamAnasaH .
sahasra.n vAsudevasya nAmnAmetatprakIrtayet .. 125..\\
yashaH prApnoti vipula.n GYAtiprAdhAnyameva cha .
achalA.n shriyamApnoti shreyashchApnotyanuttamam .. 126..\\
na bhaya.n kva chidApnoti vIryaM tejash cha vindati .
bhavatyarogo dyutimAnbalarUpaguNAnvitaH .. 127..\\
rogArto muchyate rogAdbaddhomuchyeta bandhanAt .
bhayanmuchyeta bhItashcha muchyetApanna ApadaH .. 128..\\
durgANyatitaratyAshu puruShaH puruShottamam .
stuvannAma sahasreNa nityaM bhaktisamanvitaH .. 129..\\
vAsudevAshrayo martyo vAsudeva parAyaNaH .
sarvapApavishuddhAtmA yAti brahma sanAtanam .. 130..\\
na vAsudeva bhaktAnAmashubha.n vidyate kva chit .
janmamR^ityujarAvyAdhibhaya.n vApyupajAyate .. 131..\\
ima.n stavamadhIyAnaH shraddhA bhaktisamanvitaH .
yujyetAtma sukhakShAnti shrIdhR^itismR^itikIrtibhiH .. 132..\\
na krodho na cha mAtsaryaM na lobho nAshubhA matiH .
bhavanti kR^itapuNyAnAM bhaktAnAM puruShottame .. 133..\\
dyauH sa chandrArkanakShatrA kha.n disho bhUrmahodadhiH .
vAsudevasya vIryeNa vidhR^itAni mahAtmanaH .. 134..\\
sa surAsuragandharva.n sa yakShoraga rAkShasam .
jagadvashe vartateda.n kR^iShNasya sa charAcharam .. 135..\\
indriyANi mano buddhiH sattva.n tejobalaM dhR^itiH .
vAsudevAtmakAnyAhuH kShetra.n kShetraGYa eva cha .. 136..\\
sarvAgamAnAmAchAraH prathamaM parikalpyate .
AchAra prabhavo dharmo dharmasya prabhurachyutaH .. 137..\\
R^iShayaH pitaro devamahAbhUtAni dhAtavaH .
ja~NgamAja~Ngama.n chedaM jagannArAyaNodbhavam .. 138..\\
yogo GYAna.n tathA sa~Nkhya.n vidyAH shilpAni karma cha .
vedAH shAstrANi viGYAnametatsarva.n janArdanAt .. 139..\\
eko viShNurmahadbhUtaM pR^ithagbhUtAnyanekashaH .
trI.NllokAnvyApya bhUtAtmA bhu~Nkte vishvabhugavyayaH .. 140..\\
ima.n stavaM bhagavato viShNorvyAsena kIrtitam .
paThedya ichchhetpuruShaH shreyaH prAptu.n sukhAni cha .. 141..\\
vishveshvaramaja.n devaM jagataH prabhavApyayam .
bhajanti ye puShkarAkShaM na te yAnti parAbhavam .. 142..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 136}
y
ke pUjyAH ke namaH kAryAH katha.n varteta keShu cha .
kimAchAraH kIdR^isheShu pitAmaha na riShyate .. 1..\\
bh
brAhmaNAnAM paribhavaH sAdayedapi devatAH .
brAhmaNAnAM namaskartA yudhiShThira na riShyate .. 2..\\
te pUjyAste namaH kAryA vartethAsteShu putravat .
te hi lokAnimAnsarvAndhArayanti manIShiNaH .. 3..\\
brAhmaNAH sarvalokAnAM mahAnto dharmasetavaH .
dhanatyAgAbhirAmAshcha vAksa.nyamaratAsh cha ye .. 4..\\
ramaNIyAshcha bhUtAnAM nidhAna.n cha dhR^itavratAH .
praNetArashcha lokAnA.n shAstrANA.n cha yashasvinaH .. 5..\\
tapo yeShA.n dhanaM nitya.n vAkchaiva vipulaM balam .
prabhavashchApi dharmANA.n dharmaGYAH sUkShmadarshinaH .. 6..\\
dharmakAmAH sthitA dharme sukR^itairdharmasetavaH .
yAnupAshritya jIvanti prajAH sarvAshchaturvidhAH .. 7..\\
panthAnaH sarvanetAro yaGYavAhAH sanAtanAH .
pitR^ipaitAmahI.n gurvImudvahanti dhura.n sadA .. 8..\\
dhuri ye nAvasIdanti viShame sadgavA iva .
pitR^idevAtithi mukhA havyakavyAgra bhojinaH .. 9..\\
bhojanAdeva ye lokA.nstrAyante mahato bhayAt .
dIpAH sarvasya lokasya chakShushchakShuShmatAm api .. 10..\\
sarvashilpAdi nidhayo nipuNAH sUkShmadarshinaH .
gatiGYAH sarvabhUtAnAmadhyAtmagatichintakAH .. 11..\\
AdimadhyAvasAnAnA.n GYAtArashchhinnasaMshayAH .
parAvaravisheShaGYA gantAraH paramA.n gatim .. 12..\\
vimuktA dhuta pApmAno nirdvandvA niShparigrahAH .
mAnArhA mAnitA nitya.n GYAnavidbhirmahAtmabhiH .. 13..\\
chandane malapa~Nke cha bhojane.abhojane samAH .
sama.n yeShA.n dukUlaM cha shANa kShaumAjinAni cha .. 14..\\
tiShTheyurapyabhu~njAnA bahUni divasAnyapi .
shoShayeyushcha gAtrANi svAdhyAyaiH sa.nyatendriyAH .. 15..\\
adaiva.n daivataM kuryurdaivataM chApyadaivatam .
lokAnanyAnsR^ijeyushcha lokapAlAMshcha kopitAH .. 16..\\
apeyaH sAgaro yeShAmabhishApAnmahAtmanAm .
yeShA.n kopAgniradyApi daNDake nopashAmyati .. 17..\\
devAnAmapi ye devAH kAraNa.n kAraNasya cha .
pramANasya pramANa.n cha kastAnabhibhavedbudhaH .. 18..\\
yeShA.n vR^iddhashcha bAlashcha sarvaH saMmAnamarhati .
tapo vidyA visheShattu mAnayanti parasparam .. 19..\\
avidvAnbrAhmaNo devaH pAtra.n vai pAvanaM mahat .
vidvAnbhUyastaro devaH pUrNasAgara saMnibhaH .. 20..\\
avidvAMshchaiva vidvAMshcha brAhmaNo daivataM mahat .
praNItashchApraNItashcha yathAgnirdaivataM mahat .. 21..\\
shmashAne hyapi tejasvI pAvako naiva duShyati .
haviryaGYeShu cha vahanbhUya evAbhishobhate .. 22..\\
eva.n yadyapyaniShTeShu vartate sarvakarmasu .
sarvathA brAhmaNo mAnyo daivata.n viddhi tatparam .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 137}
y
kA.n tu brAhmaNa pUjAyA.n vyuShTiM dR^iShTvA janAdhipa .
ka.n vA karmodayaM matvA tAnarchasi mahAmate .. 1..\\
bh
atrApyudAharantImamitihAsaM purAtanam .
pavanasya cha sa.nvAdamarjunasya cha bhArata .. 2..\\
sahasrabhuja bhR^ichchhrImAnkArtavIryo.abhavatprabhuH .
asya lokasya sarvasya mAhiShmatyAM mahAbalaH .. 3..\\
sa tu ratnAkaravatI.n sa dvIpAM sAgarAmbarAm .
shashAsa sarvAM pR^ithivI.n haihayaH satyavikramaH .. 4..\\
svavitta.n tena dattaM tu dattAtreyAya kAraNe .
kShatradharmaM puraskR^itya vinaya.n shrutameva cha .. 5..\\
ArAdhayAmAsa cha ta.n kR^itavIryAtmajo munim .
nyamantrayata sa.nhR^iShTaH sa dvijashcha varaistribhiH .. 6..\\
sa varaishchhanditastena nR^ipo vachanamabravIt .
sahasrabAhurbhUyA.n vai chamUmadhye gR^ihe.anyathA .. 7..\\
mama bAhusahasra.n tu pashyantA.n sainikA raNe .
vikrameNa mahI.n kR^itsnAM jayeya.n vipulavrata .
tA.n cha dharmeNa samprApya pAlayeyamatandritaH .. 8..\\
chaturtha.n tu vara.n yAche tvAmahaM dvijasattama .
taM mamAnugraha kR^ite dAtumarhasyanindita .
anushAsantu mA.n santo mithyAvR^itta.n tadAshrayam .. 9..\\
ityuktaH sa dvijaH prAha tathAstviti narAdhipam .
eva.n samabhava.nstasya varAste dIptatejasaH .. 10..\\
tataH sa rathamAsthAya jvalanArkasamadyutiH .
abravIdvIryasaMmohAtko nvasti sadR^isho mayA .
vIryadhairya yashaH shauchairvikrameNaujasApi vA .. 11..\\
tadvAkyAnte chAntarikShe vAguvAchAsharIriNI .
na tvaM mUDha vijAnIShe brAhmaNa.n kShatriyAdvaram .
sahito brAhmaNeneha kShatriyo rakShati prajAH .. 12..\\
arjuna
kuryAM bhUtAni tuShTo.aha.n kruddho nAshaM tathA naye .
karmaNA manasA vAchA na matto.asti varo dvijaH .. 13..\\
pUrvo brahmottaro vAdo dvitIyaH kShatriyottaraH .
tvayoktau yau tu tau hetU visheShastvatra dR^ishyate .. 14..\\
brAhmaNAH saMshritAH kShatraM na kShatraM brAhmaNAshritam .
shritAnbrahmopadhA viprAH khAdanti kShatriyAnbhuvi .. 15..\\
kShatriyeShvAshrito dharmaH prajAnAM paripAlanam .
kShatrAdvR^ittirbrAhmaNAnA.n taiH kathaM brAhmaNo varaH .. 16..\\
sarvabhUtapradhAnA.nstAnbhaikSha vR^ittInaha.n sadA .
AtmasambhAvitAnviprAnsthApayAmyAtmano vashe .. 17..\\
kathita.n hyanayA satya.n gAyatryA kanyayA divi .
vijeShyAmyavashAnsarvAnbrAhmaNAMshcharma vAsasaH .. 18..\\
na cha mA.n chyAvayedrAShTrAttriShu lokeShu kash chana .
devo vA mAnuSho vApi tasmAjjyeShTho dvijAdaham .. 19..\\
adya brahmottara.n loka.n kariShye kShatriyottaram .
na hi me sa.nyuge kashchitsoDhumutsahate balam .. 20..\\
arjunasya vachaH shrutvA vitrastAbhUnnishAcharI .
athainamantarikShasthastato vAyurabhAShata .. 21..\\
tyajaina.n kaluShaM bhAvaM brAhmaNebhyo namaskuru .
eteShA.n kurvataH pApa.n rAShTrakShobho hi te bhavet .. 22..\\
atha vA tvAM mahIpAla shamayiShyanti vai dvijAH .
nirasiShyanti vA rAShTrAddhatotsAhaM mahAbalAH .. 23..\\
ta.n rAjA kastvamityAha tatastaM prAha mArutaH .
vAyurvai devadUto.asmi hita.n tvAM prabravImyaham .. 24..\\
a
aho tvayAdya vipreShu bhaktirAgaH pradarshitaH .
yAdR^ishaM pR^ithivI bhUta.n tAdR^ishaM brUhi vai dvijam .. 25..\\
vAyorvA sadR^isha.n kiM chidbrUhi tvaM brAhmaNottamam .
apA.n vai sadR^ishaM brUhi sUryasya nabhaso.api vA .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 138}
vaayu
shR^iNu mUDha guNAnkAMshchidbrAhmaNAnAM mahAtmanAm .
ye tvayA kIrtitA rAja.nstebhyo.atha brAhmaNo varaH .. 1..\\
tyaktvA mahItvaM bhUmistu spardhayA~NganR^ipasya ha .
nAsha.n jagAma tA.n vipro vyaShTambhayata kashyapaH .. 2..\\
akShayA brAhmaNA rAjandivi cheha cha nityadA .
apibattejasA hyApaH svayamevA~NgirAH purA .. 3..\\
sa tAH pibankShIramiva nAtR^ipyata mahAtapAH .
apUrayanmahaughena mahI.n sarvA.n cha pArthiva .. 4..\\
tasminnaha.n cha kruddhe vai jagattyaktvA tato gataH .
vyatiShThamagnihotre cha chirama~Ngiraso bhayAt .. 5..\\
abhishaptashcha bhagavAngautamena purandaraH .
ahalyA.n kAmayAno vai dharmArthaM cha na hi.nsitaH .. 6..\\
tathA samudro nR^ipate pUrNo mR^iShTena vAriNA .
brAhmaNairabhishaptaH sa.NllavaNodaH kR^ito vibho .. 7..\\
suvarNavarNo nirdhUmaH sa.nhatordhva shikhaH kaviH .
kruddhenA~NgirasA shapto guNairetairivarjitaH .. 8..\\
marutashchUrNitAnpashya ye.ahasanta mahodadhim .
suvarNadhAriNA nityamavashaptA dvijAtinA .. 9..\\
samo na tva.n dvijAtibhyaH shreShTha.n viddhi narAdhipa .
garbhasthAnbrAhmaNAnsamya~Nnamasyati kila prabhuH .. 10..\\
daNDakAnAM mahadrAjyaM brAhmaNena vinAshitam .
tAlaja~NghaM mahatkShatramaurveNaikena nAshitam .. 11..\\
tvayA cha vipula.n rAjyaM bala.n dharmaH shrutaM tathA .
dattAtreya prasAdena prAptaM paramadurlabham .. 12..\\
agni.n tva.n yajase nityaM kasmAdarjuna brAhmaNam .
sa hi sarvasya lokasya havyavATkiM na vetsi tam .. 13..\\
atha vA brAhmaNashreShThamanu bhUtAnupAlakam .
kartAra.n jIvalokasya kasmAjjAnanvimuhyase .. 14..\\
tathA prajApatirbrahmA avyaktaH prabhavApyayaH .
yenedaM nikhila.n vishva.n janitaM sthAvaraM charam .. 15..\\
aNDa jAta.n tu brahmANaM ke chidichchhantyapaNDitAH .
aNDAdbhinnAdbabhuH shailA disho.ambhaH pR^ithivI divam .. 16..\\
draShTavyaM naitadeva.n hi katha.n jyAyastamo hi saH .
smR^itamAkAshamaNDa.n tu tasmAjjAtaH pitAmahaH .. 17..\\
tiShThetkathamiti brUhi na ki.n chiddhi tadA bhavet .
aha.n kAra iti proktaH sarvatejo gataH prabhuH .. 18..\\
nAstyaNDamasti tu brahmA sa rAja.NllokabhAvanaH .
ityuktaH sa tadA tUShNImabhUdvAyustamabravIt .. 19..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 139}
vaayu
imAM bhUmiM brAhmaNebhyo ditsurvai dakShiNAM purA .
a~Ngo nAma nR^ipo rAja.nstatashchintAM mahI yayau .. 1..\\
dhAraNI.n sarvabhUtAnAmayaM prApya varo nR^ipaH .
kathamichchhati mA.n dAtuM dvijebhyo brahmaNaH sutAm .. 2..\\
sAha.n tyaktvA gamiShyAmi bhUmitvaM brahmaNaH padam .
aya.n sarAShTro nR^ipatirmA bhUditi tato.agamat .. 3..\\
tatastA.n kashyapo dR^iShTvA vrajantIM pR^ithivIM tadA .
pravivesha mahI.n sadyo muktvAtmAnaM samAhitaH .. 4..\\
ruddhA sA sarvato jaGYe tR^iNauShadhi samanvitA .
dharmottarA naShTabhayA bhUmirAsIttato nR^ipa .. 5..\\
eva.n varShasahasrANi divyAni vipulavrataH .
triMshata.n kashyapo rAjanbhUmirAsIdatandritaH .. 6..\\
athAgamya mahArAja namaskR^itya cha kashyapam .
pR^ithivI kAshyapI jaGYe sutA tasya mahAtmanaH .. 7..\\
eSha rAjannIdR^isho vai brAhmaNaH kashyapo.abhavat .
anyaM prabrUhi vApi tva.n kashyapAtkShatriya.n varam .. 8..\\
tUShNIM babhUva nR^ipatiH pavanastvabravItpunaH .
shR^iNu rAjannutathyasya jAtasyA~Ngirase kule .. 9..\\
bhadrA somasya duhitA rUpeNa paramA matA .
tasyAstulyaM pati.n soma utathyaM samapashyata .. 10..\\
sA cha tIvra.n tapastepe mahAbhAgA yashasvinI .
utathya.n tu mahAbhAgaM tatkR^ite.avarayattadA .. 11..\\
tata AhUya sotathya.n dadAvatra yashasvinIm .
bhAryArthe sa cha jagrAha vidhivadbhUridakShiNa .. 12..\\
tA.n tvakAmayata shrImAnvaruNaH pUrvameva ha .
sa chAgamya vanaprastha.n yamunAyA.n jahAra tAm .. 13..\\
jaleshvarastu hR^itvA tAmanayatsvapuraM prati .
paramAdbhutasa~NkAsha.n ShaTsahasrashatahradam .. 14..\\
na hi ramyatara.n kiM chittasmAdanyatpurottamam .
prAsAdairapsarobhishcha divyaiH kAmaishcha shobhitam .
tatra devastayA sArdha.n reme rAja~njaleshvaraH .. 15..\\
athAkhyAtamutathyAya tataH patnyavamardanam .. 16..\\
tachchhrutvA nAradAtsarvamutathyo nArada.n tadA .
provAcha gachchha brUhi tva.n varuNaM paruShaM vachaH .
madvAkyAnmu~ncha me bhAryA.n kasmAdvA hR^itavAnasi .. 17..\\
lokapAlo.asi lokAnAM na lokasya vilopakaH .
somena dattA bhAryA me tvayA chApahR^itAdya vai .. 18..\\
ityukto vachanAttasya nAradena jaleshvaraH .
mu~ncha bhAryAmutathyasyetyatha ta.n varuNo.abravIt .
mamaiShA supriyA bhAryA nainAmutsraShTumutsahe .. 19..\\
ityukto varuNenAtha nAradaH prApya taM munim .
utathyamabravIdvAkyaM nAtihR^iShTamanA iva .. 20..\\
gale gR^ihItvA kShipto.asmi varuNena mahAmune .
na prayachchhati te bhAryA.n yatte kArya.n kuruShva tat .. 21..\\
nAradasya vachaH shrutvA kruddhaH prAjvalada~NgirAH .
apibattejasA vAri viShTabhya sumahAtapAH .. 22..\\
pIyamAne cha sarvasmi.nstoye vai salileshvaraH .
suhR^idbhiH kShipyamANo.api naivAmu~nchata tA.n tadA .. 23..\\
tataH kruddho.abravIdbhUmimutathyo brAhmaNottamaH .
darshayasva sthalaM bhadre ShaTsahasrashatahradam .. 24..\\
tatastadiriNa.n jAta.n samudrashchApasarpitaH .
tasmAddeshAnnadI.n chaiva provAchAsau dvijottamaH .. 25..\\
adR^ishyA gachchha bhIru tva.n sarasvati maruM prati .
apuNya eSha bhavatu deshastyaktastvayA shubhe .. 26..\\
tasminsa~ncUrNite deshe bhadrAmAdAya vAripaH .
adadAchchharaNa.n gatvA bhAryAmA~NgirasAya vai .. 27..\\
pratigR^ihya tu tAM bhAryAmutathyaH sumanAbhavat .
mumocha cha jagadduHkhAdvaruNa.n chaiva haihaya .. 28..\\
tataH sa labdhvA tAM bhAryA.n varuNaM prAha dharmavit .
utathyaH sumahAtejA yattachchhR^iNu narAdhipa .. 29..\\
mayaiShA tapasA prAptA kroshataste jalAdhipa .
ityuktvA tAmupAdAya svameva bhavana.n yayau .. 30..\\
eSha rAjannIdR^isho vai utathyo brAhmaNarShabhaH .
bravImyahaM brUhi vA tvamutathyAtkShatriya.n varam .. 31..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 140}
bh
ityuktaH sa tadA tUShNImabhUdvAyustato.abravIt .
shR^iNu rAjannagastyasya mAhAtmyaM brAhmaNasya ha .. 1..\\
asurairnirjitA devA nirutsAhAshcha te kR^itAH .
yaGYAshchaiShA.n hR^itAH sarve pitR^ibhyashcha svadhA tathA .. 2..\\
karmejyA mAnavAnA.n cha dAnavairhaihayarShabha .
bhraShTaishvaryAstato devAshcheruH pR^ithvImiti shrutiH .. 3..\\
tataH kadA chitte rAjandIptamAdityavarchasam .
dadR^ishustejasA yuktamagastya.n vipulavratam .. 4..\\
abhivAdya cha ta.n devA dR^iShTvA cha yashasA vR^itam .
idamUchurmahAtmAna.n vAkya.n kAle janAdhipa .. 5..\\
dAnavairyudhi bhagnAH sma tathaishvaryAchcha bhraMshitAH .
tadasmAnno bhayAttIvrAttrAhi tvaM munipu~Ngava .. 6..\\
ityuktaH sa tadA devairagastyaH kupito.abhavat .
prajajvAla cha tejasvI kAlAgniriva sa~NkShaye .. 7..\\
tena dIptAMshu jAlena nirdagdhA dAnavAstadA .
antarikShAnmahArAja nyapatanta sahasrashaH .. 8..\\
dahyamAnAstu te daityAstasyAgastyasya tejasA .
ubhau lokau parityajya yayuH kAShThA.n sma dakShiNAm .. 9..\\
balistu yajate yaGYamashvamedhaM mahI.n gataH .
ye.anye svasthA mahIsthAshcha te na dagdhA mahAsurAH .. 10..\\
tato lokA punaH prAptAH suraiH shAnta.n cha tadrajaH .
athainamabruvandevA bhUmiShThAnasurA~n jahi .. 11..\\
ityukta Aha devAnsa na shaknomi mahIgatAn .
dagdhu.n tapo hi kShIyenme dhakShyAmIti cha pArthiva .. 12..\\
eva.n dagdhA bhagavatA dAnavAH svena tejasA .
agastyena tadA rAja.nstapasA bhAvitAtmanA .. 13..\\
IdR^ishashchApyagastyo hi kathitaste mayAnagha .
bravImyahaM brUhi vA tvamagastyAtkShatriya.n varam .. 14..\\
ityuktaH sa tadA tUShNImabhUdvAyustato.abravIt .
shR^iNu rAjanvasiShThasya mukhya.n karma yashasvinaH .. 15..\\
AdityAH satramAsanta saro vai mAnasaM prati .
vasiShThaM manasA gatvA shrutvA tatrAsya gocharam .. 16..\\
yajamAnA.nstu tAndR^iShTvA vyagrAndIkShAnukarshitAn .
hantumichchhanti shailAbhAH khalino nAma dAnavAH .. 17..\\
adUrAttu tatasteShAM brahmadattavara.n saraH .
hatA hatA vai te tatra jIvantyAplutya dAnavAH .. 18..\\
te pragR^ihya mahAghorAnparatAnparighAndrumAn .
vikShobhayantaH salilamutthitAH shatayojanam .. 19..\\
abhyadravanta devA.nste sahasrANi dashaiva ha .
tatastairarditA devAH sharaNa.n vAsavaM yayuH .. 20..\\
sa cha tairvyathitaH shakro vasiShTha.n sharaNaM yayau .
tato.abhaya.n dadau tebhyo vasiShTho bhagavAnR^iShiH .. 21..\\
tathA tAnduHkhitA~njAnannAnR^isha.nsya paro muniH .
ayatnenAdahatsarvAnkhalinaH svena tejasA .. 22..\\
kailAsaM prathitA.n chApi nadIM ga~NgAM mahAtapAH .
Anayattatsaro divya.n tayA bhinnaM cha tatsaraH .. 23..\\
saro bhinna.n tayA nadyA sarayUH sA tato.abhavat .
hatAshcha khalino yatra sa deshaH khalino.abhavat .. 24..\\
eva.n sendrA vasiShThena rakShitAstridivaukasaH .
brahmadattavarAshchaiva hatA daityA mahAtmanA .. 25..\\
etatkarma vasiShThasya kathita.n te mayAnagha .
bravImyahaM brUhi vA tva.n vasiShThAtkShatriyaM varam .. 26..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 141}
bh
ityuktastvarjunastUShNImabhUdvAyustamabravIt .
shR^iNu me haihaya shreShTha karmAtreH sumahAtmanaH .. 1..\\
ghore tamasyayudhyanta sahitA devadAnavAH .
avidhyata sharaistatra svarbhanuH somabhAskarau .. 2..\\
atha te tamasA grastA nihanyante sma dAnavaiH .
devA nR^ipatishArdUla sahaiva balibhistadA .. 3..\\
asurairvadhyamAnAste kShINaprANA divaukasaH .
apashyanta tapasyantamatri.n vipraM mahAvane .. 4..\\
athainamabruvandevAH shAntakrodha.n jitendriyam .
asurairiShubhirviddhau chandrAdityAvimAvubhau .. 5..\\
vaya.n vadhyAmahe chApi shatrubhistamasAvR^ite .
nAdhigachchhAma shAnti.n cha bhayAttrAyasva naH prabho .. 6..\\
katha.n rakShAmi bhavataste.abruvaMshchandramA bhava .
timiraghnashcha savitA dasyuhA chaiva no bhava .. 7..\\
evamuktastadAtristu somavatpriyadarshanaH .
apashyatsaumya bhAva.n cha sUryasya pratidarshanam .. 8..\\
dR^iShTvA nAtiprabha.n soma.n tathA sUryaM cha pArthiva .
prakAshamakarodatristapasA svena sa.nyuge .. 9..\\
jagadvitimira.n chApi pradIptamakarottadA .
vyajayachchhatrusa~NghAMshcha devAnA.n svena tejasA .. 10..\\
atriNA dahyamAnA.nstAndR^iShTvA devA mahAsurAn .
parAkramaiste.api tadA vyatyaghnannatrirakShitAH .. 11..\\
udbhAsitashcha savitA devAstrAtA hatAsurAH .
atriNA tvatha somatva.n kR^itamuttamatejasA .. 12..\\
advitIyena muninA japatA charma vAsasA .
phalabhakSheNa rAjarShe pashya karmAtriNA kR^itam .. 13..\\
tasyApi vistareNokta.n karmAtreH sumahAtmanaH .
bravImyahaM brUhi vA tvamatritaH kShatriya.n varam .. 14..\\
ityuktastvarjunastUShNImabhUdvAyustamabravIt .
shR^iNu rAjanmahatkarma chyavanasya mahAtmanaH .. 15..\\
ashvinoH pratisaMshrutya chyavanaH pAkashAsanam .
provAcha sahita.n devaiH somapAvashvinau kuru .. 16..\\
indra
asmAbhirvarjitAvetau bhavetA.n somapau katham .
devairna saMmitAvetau tasmAnmaiva.n vadasva naH .. 17..\\
ashvibhyA.n saha nechchhAmaH pAtuM somaM mahAvrata .
pibantyanye yathAkAmaM nAhaM pAtumihotsahe .. 18..\\
chyavana
na chetkariShyasi vacho mayoktaM balasUdana .
mayA pramathitaH sadyaH somaM pAsyasi vai makhe .. 19..\\
tataH karma samArabdha.n hitAya sahasAshvinoH .
chyavanena tatomantrairabhibhUtAH surAbhavan .. 20..\\
tattu karma samArabdha.n dR^iShTvendraH krodhamUrchhitaH .
udyamya vipula.n shaila.n chyavanaM samupAdravat .
tathA vajreNa bhagavAnamarShAkula lochanaH .. 21..\\
tamApatanta.n dR^iShTvaiva chyavanastapasAnvitaH .
adbhiH siktvAstambhayatta.n sa varjaM saha parvatam .. 22..\\
athendrasya mahAghora.n so.asR^ijachchhatrumeva ha .
madaM mantrAhuti maya.n vyAditAsyaM mahAmuniH .. 23..\\
tasya dantasahasra.n tu babhUva shatayojanam .
dviyojanashatAstasya daMShTrAH paramadAruNAH .
hanustasyAbhavadbhUmAvekashchAsyAspR^ishaddivam .. 24..\\
jihvA mUle sthitAstasya sarve devAH sa vAsavAH .
timerAsyamanuprAptA yathAmatsyA mahArNave .. 25..\\
te saMmantrya tato devA madasyAsya gatAstadA .
abruvansahitAH shakraM praNamAsmai dvijAtaye .
ashvibhyA.n saha soma.n cha pibAmo vigatajvarAH .. 26..\\
tataH sa praNataH shakrashchakAra chyavanasya tat .
chyavanaH kR^itavA.nstau chApyashvinau somapIthinau .. 27..\\
tataH partyAharatkarma mada.n cha vyabhajanmuniH .
akSheShu mR^igayAyA.n cha pAne strIShu cha vIryavAn .. 28..\\
etairdoShairnaro rAjankShaya.n yAti na saMshayaH .
tasmAdetAnnaro nitya.n dUrataH parivarjayet .. 29..\\
etatte chyavanasyApi karma rAjanprakIrtitam .
bravImyahaM brUhi vA tva.n chyavanAtkShatriya.n varam .. 30..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 142}
bh
tUShNImAsIdarjunastu pavanastvabravItpunaH .
shR^iNu me brAhmaNeShveva mukhya.n karma janAdhipa .. 1..\\
madasyAsyamanuprAptA yadA sendrA divaukasaH .
tadeya.n chyavaneneha hR^itA teShA.n vasundharA .. 2..\\
ubhau lokau hR^itau matvA te devA duHkhitAbhavan .
shokArtAshcha mahAtmAnaM brahmANa.n sharaNaM yayuH .. 3..\\
devaah
madAsya vyatiShiktAnAmasmAka.n lokapUjita .
chyavanena hR^itA bhUmiH kapaishchApi divaM prabho .. 4..\\
br
gachchhadhva.n sharaNaM viprAnAshu sendrA divaukasaH .
prasAdya tAnubhau lokAvavApsyatha yathA purA .. 5..\\
te yayuH sharaNa.n viprAsta UchuH kA~njayAmahe .
ityuktAste dvijAnprAhurjayateha kapAniti .
bhUgatAnhi vijetAro vayamityeva pArthiva .. 6..\\
tataH karma samArabdhaM brAhmaNaiH kapa nAshanam .
tachchhrutvA preShito dUto brAhmaNebhyo dhanI kapaiH .. 7..\\
sa cha tAnbrAhmaNAnAha dhanI kapa vacho yathA .
bhavadbhiH sadR^ishAH sarve kapAH kimiha vartate .. 8..\\
sarve veda vidaH prAGYAH sarve cha kratuyAjinaH .
sarve satyavratAshchaiva sarve tulyA maharShibhiH .. 9..\\
shrIshchaiva ramate teShu dhArayanti shriya.n cha te .
vR^ithA dArAnna gachchhanti vR^ithA mA.nsaM na bhu~njate .. 10..\\
dIptamagni.n juhvati cha gurUNA.n vachane sthitAH .
sarve cha niyatAtmAno balAnA.n sa.nvibhAginaH .. 11..\\
upetya shakaTairyAnti na sevanti rajasvalAm .
abhuktavatsu nAshnanti divA chaiva na sherate .. 12..\\
etaishchAnyaishcha bahubhirguNairyuktAnkatha.n kapAn .
vijeShyatha nivartadhvaM nivR^ittAnA.n shubhaM hi vaH .. 13..\\
br
kapAnvaya.n vijeShyAmo ye devAste vayaM smR^itAH .
tasmAdvadhyAH kapAsmAka.n dhaninyAhi yathAgatam .. 14..\\
dhanI gatvA kapAnAha na vo viprAH priya.n karAH .
gR^ihItvAstrANyatho viprAnkapAH sarve samAdravan .. 15..\\
samudagradhvajAndR^iShTvA kapAnsarve dvijAtayaH .
vyasR^ija~njvalitAnagnInkapAnAM prANanAshanAn .. 16..\\
brahma sR^iShTA havyabhujaH kapAnbhuktvA sanAtanAH .
nabhasIva yathAbhrANi vyarAjanta narAdhipa .
prashasha.nsurdvijAMshchaiva brahmANa.n cha yashasvinam .. 17..\\
teShA.n tejastathA vIryaM devAnA.n vavR^idhe tataH .
avApnuvaMshchAmaratva.n triShu lokeShu pUjitam .. 18..\\
ityuktavachana.n vAyumarjunaH pratyabhAShata .
pratipUjya mahAbAho yattachchhR^iNu narAdhipa .. 19..\\
jIvAmyahaM brAhmaNArthe sarvathA satataM prabho .
brahmaNe brAhmaNebhyashcha praNamAmi cha nityashaH .. 20..\\
dattAtreya prasAdAchcha mayA prAptamida.n yashaH .
loke cha paramA kIrtirdharmashcha charito mahAn .. 21..\\
aho brAhmaNa karmANi yathA mAruta tattvataH .
tvayA proktAni kArtsnyena shrutAni prayatena ha .. 22..\\
vaayu
brAhmaNAnkShatradharmeNa pAlayasvendriyANi cha .
bhR^igubhyaste bhaya.n ghoraM tattu kAlAdbhaviShyati .. 23..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 143}
y
brAhmaNAnarchase rAjansatata.n saMshitavratAn .
ka.n tu karmodayaM dR^iShTvA tAnarchasi narAdhipa .. 1..\\
kA.n vA brAhmaNa pUjAyAM vyuShTi.n dR^iShTvA mahAvrata .
tAnarchasi mahAbAho sarvametadvadasva me .. 2..\\
bh
eSha te keshachaH sarvamAkhyAsyati mahAmatiH .
vyuShTaM brAhmaNa pUjAyA.n dR^iShTavyuShTirmahAvratAH .. 3..\\
bala.n shrotre vAnmanashchakShuShI cha
GYAna.n tathA na vishuddhaM mamAdya .
dehanyAso nAtichirAnmato me
na chAtitUrNa.n savitAdya yAti .. 4..\\
uktA dharmA ye purANe mahAnto
brAhmaNAnA.n kShatriyANA.n vishAM cha .
paurANa.n ye daNDdamupAsate cha
sheSha.n kR^iShNAdupashikShasva pArtha .. 5..\\
aha.n hyena vedmi tattvena kR^iShNaM
yo.aya.n hi yachchAsya balaM purANam .
ameyAtmA keshavaH kauravendra
so.aya.n dharma.n vakShyati saMshayeShu .. 6..\\
kR^iShNaH pR^ithvImasR^ijatkha.n divaM cha
varAho.ayaM bhImabalaH purANaH .
asya chAdho.athAntarikSha.n divaM cha
dishashchatasraH pradishashchatasraH .
sR^iShTistathaiveyamanuprasUtA
sa nirmame vishvamidaM purANam .. 7..\\
asya nAbhyAM puShkara.n samprasUtaM
yatrotpannaH svayamevAmitaujAH .
yenAchchhinna.n tattamaH pArtha ghoraM
yattattiShThatyarNava.n tarjayAnam .. 8..\\
kR^ite yoge dharma AsItsamagras
tretAkAle GYAnamanuprapannaH .
bala.n tvAsIddvApare pArtha kR^iShNaH
kalAvadharmaH kShitimAjagAma .. 9..\\
sa pUrvadevo nijaghAna daityAn
sa pUrvadevashcha babhUva samrAT .
sa bhUtAnAM bhAvano bhUtabhavyaH
sa vishvasyAsya jagatashchApi goptA .. 10..\\
yadA dharmo glAyati vai surANAM
tadA kR^iShNo jAyate mAnuSheShu .
dharme sthitvA sa tu vai bhAvitAtmA
parAMshcha lokAnaparAMshcha yAti .. 11..\\
tyAjyA.nstyaktvAthAsurANA.n vadhAya
kAryAkArye kAraNa.n chaiva pArtha .
kR^ita.n kariShyatkriyate cha devo
muhuH soma.n viddhi cha shakrametam .. 12..\\
sa vishvakarmA sa cha vishvarUpaH
sa vishvabhR^idvishvakR^igvishvajichcha .
sa shUlabhR^ichchhoNita bhR^itkarAlas
ta.n karma bhirvidita.n vai stuvanti .. 13..\\
ta.n gandharvApsarasash cha nityam
upatiShThante vibudhAnA.n shatAni .
ta.n rAkShasAshcha parisa.nvahante
rAyaH poShaH sa vijigIShurekaH .. 14..\\
tamadhvare sha.nsitAraH stuvanti
rathantare sAmagAsh cha stuvanti .
taM brAhmaNA brahma mantraiH stuvanti
tasmai haviradhvaryavaH kalpayanti .. 15..\\
sa paurANIM brahma guhAM praviShTo
mahI satraM bhAratAgre dadarsha .
sa chaiva gAmuddadhArAgrya karmA
vikShobhya daityAnuragAndAnavAMsh cha .. 16..\\
tasya bhakShAnvividhAnvedayanti
tamevAjau vAhana.n vedayanti .
tasyAntarikShaM pR^ithivI diva.n cha
sarva.n vashe tiShThati shAshvatasya .. 17..\\
sa kumbharetAH sasR^ije purANaM
yatrotpannamR^iShimAhurvasiShTham .
sa mAtarishvA vibhurashvavAjI
sa rashmimAnsavitA chAdi devaH .. 18..\\
tenAsurA vijitAH sarva eva
tasya vikrAntairvijitAnIha trINi .
sa devAnAM mAnuShANAM pitR^INAM
tamevAhuryaGYavidA.n vitAnam .. 19..\\
sa eva kAla.n vibhajannudeti
tasyottara.n dakShiNaM chAyane dve .
tasya evordhva.n tiryagadhash charanti
gabhastayo medinI.n tApayantaH .. 20..\\
taM brAhmaNA veda vido juShanti
tasyAdityo bhAmupayujya bhAti .
sa mAsi mAsyadhvara kR^idvidhatte
tamadhvare veda vidaH paThanti .. 21..\\
sa ekayukchakramida.n trinAbhi
saptAshvayukta.n vahate vai tridhAmA .
mahAtejAH sarvagaH sarvasi.nhaH
kR^iShNo lokAndhArayate tathaikaH .
ashnannanashnaMshcha tathaiva dhIraH
kR^iShNa.n sadA pArtha kartAramehi .. 22..\\
sa ekadA kakShagato mahAtmA
tR^ipto vibhuH khANDave dhUmaketuH .
sa rAkShasAnuragAMshchAvajitya
sarvatra gaH sarvamagnau juhoti .. 23..\\
sa evAshvaH shvetamashvaM prayachchhat
sa evAshvAnatha sarvAMshchakAra .
trivandhurastasya rathastrichakras
trivR^ichchhirAshchaturasrash cha tasya .. 24..\\
sa vihAyo vyadadhAtpa~ncha nAbhiH
sa nirmame gA.n divamantarikSham .
eva.n ramyAnasR^ijatparvatAMsh cha
hR^iShIkesho.amitadIptAgnitejAH .. 25..\\
sa la~Nghayanvai sarito jighA.nsan
sa ta.n vajraM praharantaM nirAsa .
sa mahendraH stUyate vai mahAdhvare
vipraireko R^iksahasraiH purANaiH .. 26..\\
durvAsA vai tena nAnyena shakyo
gR^ihe rAjanvAsayituM mahaujAH .
tamevAhurR^iShimekaM purANaM
sa vishvakR^idvidadhAtyAtmabhAvAn .. 27..\\
vedAMsh cha yo vedayate.adhidevo
vidhIMshcha yashchAshrayate purANAn .
kAme vede laukike yatphala.n cha
viShvaksenensarvametatpratIhi .. 28..\\
jyotIMShi shuklAni cha sarvaloke
trayo lokA lokapAtrAstrayash cha .
trayo.agnayo vyAhR^itayashcha tisraH
sarve devA devakIputra eva .. 29..\\
sa.nvatsaraH sa R^ituH so.ardhamAsaH
so.ahorAtraH sakalA vai sa kAShThAH .
mAtrA muhUrtAshcha lavAH kShaNAsh cha
viShvaksene sarvametatpratIhi .. 30..\\
chandrAdityau grahanakShatratArAH
sarvANi darshAnyatha paurNamAsyaH .
nakShatrayogA R^itavashcha pArtha
viShvaksenAtsarvametatprasUtam .. 31..\\
rudrAdityA vasavo.athAshvinau cha
sAdhyA vishve marutA.n ShaDgaNAsh cha .
prajApatirdeva mAtAditish cha
sarve kR^iShNAdR^iShayash chaiva sapta .. 32..\\
vAyurbhUtvA vikShipate cha vishvam
agnirbhUtvA dahate vishvarUpaH .
Apo bhUtvA majjayate cha sarvaM
brahmA bhUtvA sR^ijate vishvasa~NghAn .. 33..\\
vedya.n cha yadvedayate cha vedAn
vidhishcha yashchAshrayate vidheyAn .
dharme cha vede va bale cha sarvaM
charAchara.n keshavaM tvaM pratIhi .. 34..\\
jyotirbhUtaH paramo.asau purastAt
prakAshayanprabhayA vishvarUpaH .
apaH sR^iShTvA hyAtmabhUrAtmayoniH
purAkarotsarvamevAtha vishvam .. 35..\\
R^itUnutpAtAnvividhAnyadbhutAni
meghAnvidyutsarvamairAvata.n cha .
sarva.n kR^iShNAtsthAvaraM ja~NgamaM cha
vishvAkhyAtAdviShNumenaM pratIhi .. 36..\\
vishvAvAsaM nirguNa.n vAsudevaM
sa~NkarShaNa.n jIvabhUta.n vadanti .
tataH pradyumnamaniruddha.n chaturtham
AGYApayatyAtmayonirmahAtmA .. 37..\\
sa pa~nchadhA pa~nchajanopapannaM
sa~ncodayanvishvamida.n sisR^ikShuH .
tatashchakArAvani mArutau cha
kha.n jyotirApashcha tathaiva pArtha .. 38..\\
sa sthAvara.n ja~NgamaM chaivametach
chaturvidha.n lokamima.n cha kR^itvA .
tato bhUmi.n vyadadhAtpa~ncha bIjAM
dyauH pR^ithivyA.n dhAsyati bhUri vAri .
tena vishva.n kR^itametaddhi rAjan
sa jIvayatyAtmanaivAtma yoniH .. 39..\\
tato devAnasurAnmAnuShAMsh cha
lokAnR^iShIMshchAtha pitR^InprajAsh cha .
samAsena vividhAnprANilokAn
sarvAnsadA bhUtapatiH sisR^ikShuH .. 40..\\
shubhAshubha.n sthAvara.n ja~NgamaM cha
viShvaksenAtsarvametatpratIhi .
yadvartate yachcha bhaviShyatIha
sarvametatkeshava.n tvaM pratIhi .. 41..\\
mR^ityushchaiva prANinAmantakAle
sAkShAtkR^iShNaH shAshvato dharmavAhaH .
bhUta.n cha yachcheha na vidma kiM chid
viShvaksenAtsarvametatpratIhi .. 42..\\
yatprashasta.n cha lokeShu puNya.n yachcha shubhAshubham .
tatsarva.n keshavo.achintyo viparItamato bhavet .. 43..\\
etAdR^ishaH keshavo.aya.n svayaM bhUr
nArAyaNaH paramashchAvyayash cha .
madhya.n chAsya jagatastasthuShash cha
sarveShAM bhUtAnAM prabhavashchApyayash cha .. 44..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 144}
y
brUhi brAhmaNa pUjAyA.n vyuShTi.n tvaM madhusUdana .
vettA tvamasya chArthasya veda tvA.n hi pitAmahaH .. 1..\\
vaa
shR^iNuShvAvahito rAjandvijAnAM bharatarShabha .
yathAtattvena vadato guNAnme kurusattama .. 2..\\
pradyumnaH paripaprachchha brAhmaNaiH parikopitaH .
kiM phalaM brAhmaNeShvasti pUjAyAM madhusUdana .
Ishvarasya satastasya iha chaiva paratra cha .. 3..\\
sadA dvijAtInsampUjya kiM phala.n tatra mAnada .
etadbrUhi pitaH sarva.n sumahAnsaMshayo.atra me .. 4..\\
ityuktavachanastena pradyumnena tadA tvaham .
pratyabruvaM mahArAja yattachchhR^iNu samAhitaH .. 5..\\
vyuShTiM brAhmaNa pUjAyA.n raukmiNeya nibodha me .
ete hi somarAjAna IshvarAH sukhaduHkhayoH .. 6..\\
asmi.Nlloke raukmiNeya tathAmuShmiMsh cha putraka .
brAhmaNa pramukha.n saukhyaM na me.atrAsti vichAraNA .. 7..\\
brAhmaNa pramukha.n vIryamAyuH kIrtiryashobalam .
lokA lokeshvarAshchaiva sarve brAhmaNa pUrvakAH .. 8..\\
tatkathaM nAdriyeya.n vai Ishvaro.asmIti putraka .
mA te manyurmahAbAho bhavatvatra dvijAnprati .. 9..\\
brAhmaNo hi mahadbhUtamasmi.Nlloke paratra cha .
bhasma kuryurjagadida.n kruddhAH pratyakShadarshinaH .. 10..\\
anyAnapi sR^ijeyushcha lokA.NllokeshvarA.nstathA .
katha.n teShu na varteya samyagGYAnAtsutejasaH .. 11..\\
avasanmadgR^ihe tAta brAhmaNo hari pi~NgalaH .
chIravAsA bilvadaNDI dIrghashmashru nakhAdimAn .
dIrghyebhyashcha manuShyebhyaH pramANAdadhiko bhuvi .. 12..\\
sa sma sa~ncarate lokAnye divyA ye cha mAnuShAH .
imA gAthA gAyamAnashchatvareShu sabhAsu cha .. 13..\\
durvAsasa.n vAsayetko brAhmaNaM satkR^ita.n gR^ihe .
paribhAShA.n cha me shrutvA ko nu dadyAtpratishrayam .
yo mA.n kashchidvAsayeta na sa mAM kopayediha .. 14..\\
ta.n sma nAdriyate kashchittato.aha.n tamavAsayam .. 15..\\
sa sma bhu~Nkte sahasrANAM bahUnAmannamekadA .
ekadA smAlpakaM bhu~Nkte na vaiti cha punargR^ihAn .. 16..\\
akasmAchcha prahasati tathAkasmAtpraroditi .
na chAsya vayasA tulyaH pR^ithivyAmabhavattadA .. 17..\\
so.asmadAvasatha.n gatvA shayyAshchAstaraNAni cha .
kanyAshchAla.n kR^itA dagdhvA tato vyapagataH svayam .. 18..\\
atha mAmabravIdbhUyaH sa muniH saMshitavrataH .
kR^iShNa pAyasamichchhAmi bhoktumityeva sa tvaraH .. 19..\\
sadaiva tu mayA tasya chittaGYena gR^ihe janaH .
sarvANyevAnna pAnAni bhakShyAshchochchAvachAstathA .
bhavantu satkR^itAnIti pUrvameva prachoditaH .. 20..\\
tato.aha.n jvalamAna.n vai pAyasaM pratyavedayam .
tadbhuktvaiva tu sa kShipra.n tato vachanamabravIt .
kShiprama~NgAni limpasva pAyaseneti sa sma ha .. 21..\\
avimR^ishyaiva cha tataH kR^itavAnasmi tattathA .
tenochchhiShTena gAtrANi shirashchaivAbhyamR^ikShayam .. 22..\\
sa dadarsha tadAbhyAshe mAtara.n te shubhAnanAm .
tAmapi smayamAnaH sa pAyasenAbhyalepayat .. 23..\\
muniH pAyasadigdhA~NgI.n rathe tUrNamayojayat .
tamAruhya ratha.n chaiva niryayau sa gR^ihAnmama .. 24..\\
agnivarNo jvalandhImAnsa dvijo rathaduryavat .
pratodenAtudadbAlA.n rukmiNIM mama pashyataH .. 25..\\
na cha me stokamapyAsIdduHkhamIrShyA kR^ita.n tadA .
tataH sa rAjamArgeNa mahatA niryayau bahiH .. 26..\\
taddR^iShTvA mahadAshcharya.n dAshArhA jAtamanyavaH .
tatrAjalpanmithaH ke chitsamAbhAShya parasparam .. 27..\\
brAhmaNA eva jAyerannAnyo varNaH katha.n chana .
ko hyena.n rathamAsthAya jIvedanyaH punAniha .. 28..\\
AshIviShaviSha.n tIkShNaM tatastIkShNatara.n viSham .
brahmAshIviSha dagdhasya nAsti kashchichchikitsakaH .. 29..\\
tasminvrajati durdharShe prAskhaladrukmiNI pathi .
tAM nAmarShayata shrImA.nstatastUrNamachodayat .. 30..\\
tataH paramasa~Nkruddho rathAtpraskandya sa dvijaH .
padAtirutpathenaiva prAdhAvaddakShiNAmukhaH .. 31..\\
tamutpathena dhAvantamanvadhAva.n dvijottamam .
tathaiva pAyasAdigdhaH prasIda bhagavanniti .. 32..\\
tato vilokya tejasvI brAhmaNo mAmuvAcha ha .
jitaH krodhastvayA kR^iShNa prakR^ityaiva mahAbhuja .. 33..\\
na te.aparAdhamiha vai dR^iShTavAnasmi suvrata .
prIto.asmi tava govinda vR^iNu kAmAnyathepShitAn .
prasannasya cha me tAta pashya vyuShTiryathAvidhA .. 34..\\
yAvadeva manuShyANAmanne bhAvo bhaviShyati .
yathaivAnne tathA teShA.n tvayi bhAvo bhaviShyati .. 35..\\
yAvachcha puNyA lokeShu tvayi kIrtirbhaviShyati .
triShu lokeShu tAvachcha vaishiShTyaM pratipatsyase .
supriyaH sarvalokasya bhaviShyasi janArdana .. 36..\\
yatte bhinna.n cha dagdhaM cha yachcha kiM chidvinAshitam .
sarva.n tathaiva draShTAsi vishiShTa.n vA janArdana .. 37..\\
yAvadetatpralipta.n te gAtreShu madhusUdana .
ato mR^ityubhayaM nAsti yAvadichchhA tavAchyuta .. 38..\\
na tu pAdatale lipte kasmAtte putrakAdya vai .
naitanme priyamityeva sa mAM prIto.abravIttadA .
ityukto.aha.n sharIraM svamapashyaM shrIsamAyutam .. 39..\\
rukmiNI.n chAbravItprItaH sarvastrINA.n varaM yashaH .
kIrti.n chAnuttamA.n loke samavApsyasi shobhane .. 40..\\
na tvA.n jarA vA rogo vA vaivarNyaM chApi bhAmini .
sprakShyanti puNyagandhA cha kR^iShNamArAdhayiShyasi .. 41..\\
ShoDashAnA.n sahasrANAM vadhUnA.n keshavasya ha .
variShThA saha lokyA cha keshavasya bhaviShyasi .. 42..\\
tava mAtaramityuktvA tato mAM punarabravIt .
prasthitaH sumahAtejA durvAsA vahnivajjvalan .. 43..\\
eShaiva te buddhirastu brAhmaNAnprati keshava .
ityuktvA sa tadA putra tatraivAntaradhIyata .. 44..\\
tasminnantarhite chAhamupAMshu vratamAdisham .
yatki.n chidbrAhmaNo brUyAtsarvaM kuryAm iti prabho .. 45..\\
etadvratamaha.n kR^itvA mAtrA te saha putraka .
tataH paramahR^iShTAtmA prAvisha.n gR^ihameva cha .. 46..\\
praviShTamAtrashcha gR^ihe sarvaM pashyAmi tannavam .
yadbhinna.n yachcha vai dagdha.n tena vipreNa putraka .. 47..\\
tato.aha.n vismayaM prAptaH sarva.n dR^iShTvA navaM dR^iDham .
apUjaya.n cha manasA raukmiNeya dvijaM tadA .. 48..\\
ityaha.n raukmiNeyasya pR^ichchhato bharata rShabha .
mAhAtmya.n dvijamukhyasya sarvamAkhyAtavA.nstadA .. 49..\\
tathA tvamapi kaunteya brAhmaNAnsatataM prabho .
pUjayasva mahAbhAgAnvAgbhirdAnairshcha nityadA .. 50..\\
eva.n vyuShTimahaM prApto brAhmaNAnAM prasAdajAm .
yachcha mAmAha bhIShmo.aya.n tatsatyaM bharatarShabha .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 145}
y
durvAsasaH prasAdAtte yattadA madhusUdana .
avAptamiha viGYAna.n tanme vyAkhyAtumarhasi .. 1..\\
mahAbhAgya.n cha yattasya nAmAni cha mahAtmanaH .
tattvato GYAtumichchhAmi sarvaM matimatA.n vara .. 2..\\
vaa
hanta te kathayiShyAmi namaskR^itvA kapardine .
yadavAptaM mahArAja shreyo yachchArjita.n yashaH .. 3..\\
prayataH prAtarutthAya yadadhIye vishAM pate .
prA~njaliH shatarudrIya.n tanme nigadataH shR^iNu .. 4..\\
prajApatistatsasR^ije tapaso.ante mahAtapAH .
sha~NkarastvasR^ijattAta prajAH sthAvaraja~NgamAH .. 5..\\
nAsti ki.n chitparaM bhUtaM mahAdevAdvishAM pate .
iha triShvapi lokeShu bhUtAnAM prabhavo hi saH .. 6..\\
na chaivotsahate sthAtu.n kashchidagre mahAtmanaH .
na hi bhUta.n sama.n tena triShu lokeShu vidyate .. 7..\\
gandhenApi hi sa~NgrAme tasya kruddhasya shatravaH .
visa~nj~nA hatabhUyiShThA vepanti cha patanti cha .. 8..\\
ghora.n cha ninadaM tasya parjanyaninadopamam .
shrutvA vidIryeddhR^idaya.n devAnAmapi sa.nyuge .. 9..\\
yAMshcha ghoreNa rUpeNa pashyetkruddhaH pinAka dhR^ik .
na surA nAsurA loke na gandharvA na pannagAH .
kupite sukhamedhante tasminnapi guhA gatAH .. 10..\\
prajApateshcha dakShasya yajato vitate kratau .
vivyAdha kupito yaGYaM nirbhayastu bhavastadA .
dhanuShA bANamutsR^ijya sa ghoSha.n vinanAda cha .. 11..\\
te na sharma kutaH shAnti.n viShAdaM lebhire surAH .
vidrute sahasA yaGYe kupite cha maheshvare .. 12..\\
tena jyAtalaghoSheNa sarve lokAH samAkulAH .
babhUvuravashAH pArtha viShedushcha surAsurAH .. 13..\\
ApashchukShubhire chaiva chakampe cha vasundharA .
vyadravangirayashchApi dyauH paphAla cha sarvashaH .. 14..\\
andhena tamasA lokAH prAvR^itA na chakAshire .
pranaShTA jyotiShAM bhAshcha saha sUryeNa bhArata .. 15..\\
bhR^ishaM bhItAstataH shAnti.n chakruH svastyayanAni cha .
R^iShayaH sarvabhUtAnAmAtmanashcha hitaiShiNaH .. 16..\\
tataH so.abhyadravaddevAnkruddho raudraparAkramaH .
bhagasya nayane kruddhaH prahAreNa vyashAtayat .. 17..\\
pUShANa.n chAbhidudrAva pareNa vapuShAnvitaH .
puroDAshaM bhakShayato dashanAnvai vyashAtayat .. 18..\\
tataH praNemurdevAste vepamAnAH sma sha~Nkaram .
punashcha sandadhe rudro dIpta.n sunishitaM sharam .. 19..\\
rudrasya vikrama.n dR^iShTvA bhItA devAH saharShibhiH .
tataH prasAdayAmAsuH sharva.n te vibudhottamAH .. 20..\\
jepushcha shatarudrIya.n devAH kR^itvA~njaliM tataH .
sa.nstUyamAnastridashaiH prasasAda maheshvaraH .. 21..\\
rudrasya bhAga.n yaGYe cha vishiShTa.n te tvakalpayan .
bhayena tridashA rAja~nsharaNa.n cha prapedire .. 22..\\
tena chaivAtikopena sa yaGYaH sandhito.abhavat .
yadyachchApi hata.n tatra tattathaiva pradIyate .. 23..\\
asurANAM purANyAsa.nstrINi vIryavatA.n divi .
Ayasa.n rAjata.n chaiva sauvarNamaparaM tathA .. 24..\\
nAshakattAni maghavA bhettu.n sarvAyudhairapi .
atha sarve.amarA rudra.n jagmuH sharaNa marditAH .. 25..\\
tata UchurmahAtmAno devAH sarve samAgatAH .
rudra raudrA bhaviShyanti pashavaH sarvakarmasu .
jahi daityAnsaha purairlokA.nstrAyasva mAnada .. 26..\\
sa tathoktastathetyuktvA viShNu.n kR^itvA sharottamam .
shalyamagni.n tathA kR^itvA pu~Nkha.n vaivasvataM yamam .
vedAnkR^itvA dhanuH sarvA~njyA.n cha sAvitrimuttamAm .. 27..\\
devAnratharava.n kR^itvA viniyujya cha sarvashaH .
triparvaNA trishalyena tena tAni bibheda saH .. 28..\\
shareNAditya varNena kAlAgnisamatejasA .
te.asurAH sa purAstatra dagdhA rudreNa bhArata .. 29..\\
ta.n chaivA~Nka gataM dR^iShTvA bAlaM pa~ncha shikhaM punaH .
umA jiGYAsamAnA vai ko.ayamityabravIttadA .. 30..\\
asUyatashcha shakrasya vajreNa prahariShyataH .
savajra.n stambhayAmAsa taM bAhuM parighopamam .. 31..\\
na sambubudhire chaina.n devAstaM bhuvaneshvaram .
sa prajApatayaH sarve tasminmumuhurIshvare .. 32..\\
tato dhyAtvAtha bhagavAnbrahmA tamamitaujasam .
aya.n shreShTha iti GYAtvA vavande tamumApatim .. 33..\\
tataH prasAdayAmAsurumA.n rudra.n cha te surAH .
babhUva sa tadA bAhurbalahanturyathA purA .. 34..\\
sa chApi brAhmaNo bhUtvA durvAsA nAma vIryavAn .
dvAravatyAM mama gR^ihe chira.n kAlamupAvasat .. 35..\\
viprakArAnprayu~Nkte sma subahUnmama veshmani .
tAnudAratayA chAhamakShama.n tasya duHsaham .. 36..\\
sa devendrashcha vAyushcha so.ashvinau sa cha vidyutaH .
sa chandramAH sa cheshAnaH sa sUryo varuNashcha saH .. 37..\\
sa kAlaH so.antako mR^ityuH sa tamo rAtryahAni cha .
mAsArdha mAsA R^itavaH sandhye sa.nvatsarashcha saH .. 38..\\
sa dhAtA sa vidhAtA cha vishvakarmA sa sarvavit .
nakShatrANi dishashchaiva pradisho.atha grahAstathA .
vishvamUrtirameyAtmA bhagavAnamitadyutiH .. 39..\\
ekadhA cha dvidhA chaiva bahudhA cha sa eva cha .
shatadhA sahasradhA chaiva tathA shatasahasradhA .. 40..\\
IdR^ishaH sa mahAdevo bhUyashcha bhagavAnataH .
na hi shakyA guNA vaktumapi varShashatairapi .. 41..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 146}
vaa
yudhiShThira mahAbAho mahAbhAgyaM mahAtmanaH .
rudrAya bahurUpAya bahu nAmne nibodha me .. 1..\\
vadantyagniM mahAdeva.n tathA sthANuM maheshvaram .
ekAkSha.n tryambakaM chaiva vishvarUpa.n shivaM tathA .. 2..\\
dve tanU tasya devasya veda GYA brAhmaNA viduH .
ghorAmanyA.n shivAmanyA.n te tanU bahudhA punaH .. 3..\\
ugrA ghorA tanUryAsya so.agnirvidyutsa bhAskaraH .
shivA saumyA cha yA tasya dharmastvApo.atha chandramAH .. 4..\\
Atmano.ardha.n tu tasyAgniruchyate bharatarShabha .
brahmacharya.n charatyeSha shivA yAsya tanustathA .. 5..\\
yAsya ghoratamA mUrtirjagatsa.nharate tayA .
IshvaratvAnmahattvAchcha maheshvara iti smR^itaH .. 6..\\
yannirdahati yattIkShNo yadugro yatpratApavAn .
mA.nsashoNitamajjAdo yattato rudra uchyate .. 7..\\
devAnA.n sumahAnyachcha yachchAsya viShayo mahAn .
yachcha vishvaM mahatpAti mahAdevastataH smR^itaH .. 8..\\
samedhayati yannitya.n sarvArthAnsarvakarmabhiH .
shivamichchhanmanuShyANA.n tasmAdeSha shivaH smR^itaH .. 9..\\
dahatyUrdhva.n sthito yachcha prANotpattiH sthitish cha yat .
sthirali~Ngashcha yannitya.n tasmAtsthANuriti smR^itaH .. 10..\\
yadasya bahudhA rUpaM bhUtaM bhavyaM bhavattathA .
sthAvara.n ja~NgamaM chaiva bahurUpastataH smR^itaH .. 11..\\
dhUmra.n rUpa.n cha yattasya dhUrjaTItyata uchyate .
vishve devAshcha yattasminvishvarUpastataH smR^itaH .. 12..\\
sahasrAkSho.ayutAkSho vA sarvato.akShimayo.api vA .
chakShuShaH prabhavastejo nAstyanto.athAsya chakShuShAm .. 13..\\
sarvathA yatpashUnpAti taishcha yadramate punaH .
teShAmadhipatiryachcha tasmAtpashupatiH smR^itaH .. 14..\\
nityena brahmacharyeNa li~Ngamasya yadA sthitam .
mahayantyasya lokAshcha maheshvara iti smR^itaH .. 15..\\
vigrahaM pUjayedyo vai li~Nga.n vApi mahAtmanaH .
li~NgaM pUjayitA nityaM mahatI.n shriyamashnute .. 16..\\
R^iShayashchApi devAshcha gandharvApsarasastathA .
li~NgamevArchayanti sma yattadUrdhva.n samAsthitam .. 17..\\
pUjyamAne tatastasminmodate sa maheshvaraH .
sukha.n dadAti prItAtmA bhaktAnAM bhakta vatsalaH .. 18..\\
eSha eva shmashAneShu devo vasati nityashaH .
yajante ta.n janAstatra vIra sthAnaniSheviNam .. 19..\\
viShamasthaH sharIreShu sa mR^ityuH prANinAm iha .
sa cha vAyuH sharIreShu prANo.apAnaH sharIriNAm .. 20..\\
tasya ghorANi rUpANi dIptAni cha bahUni cha .
loke yAnyasya pUjyante viprAstAni vidurbudhAH .. 21..\\
nAmadheyAni vedeShu bahUnyasya yathArthataH .
niruchyante mahattvAchcha vibhutvAtkarmabhistathA .. 22..\\
vede chAsya vidurviprAH shatarudrIyamuttamam .
vyAsAdanantara.n yachchApyupasthAnaM mahAtmanaH .. 23..\\
pradAtA sarvalokAnA.n vishva.n chApyuchyate mahat .
jyeShThabhUta.n vadantyenaM brAhmaNA R^iShayo.apare .. 24..\\
prathamo hyeSha devAnAM mukhAdagnirajAyata .
grahairbahuvidhaiH prANAnsa.nruddhAnutsR^ijatyapi .. 25..\\
sa mochayati puNyAtmA sharaNyaH sharaNA gatAn .
AyurArogyamaishvarya.n vitta.n kAmAMshcha puShkalAn .. 26..\\
sa dadAti manuShyebhyaH sa evAkShipate punaH .
shakrAdiShu cha deveShu tasya chaishvaryamuchyate .. 27..\\
sa evAbhyadhiko nitya.n trailokyasya shubhAshubhe .
aishvaryAchchaiva kAmAnAmIshvaraH punaruchyate .. 28..\\
maheshvarashcha lokAnAM mahatAmIshvarashcha saH .
bahubhirvividhai rUpairvishva.n vyAptamida.n jagat .
tasya devasya yadvaktra.n samudre vaDavAmukham .. 29..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 147}
v
ityuktavati vAkya.n tu kR^iShNe devakinandane .
bhIShma.n shAntanavaM bhUyaH paryapR^ichchhadyudhiShThiraH .. 1..\\
nirNaye vA mahAbuddhe sarvadharmabhR^itA.n vara .
pratyakShamAgamo veti ki.n tayoH kAraNaM bhavet .. 2..\\
bh
nAstyatra saMshayaH kashchiditi me vartate matiH .
shR^iNu vakShyAmi te prAGYa samyaktvamanupR^ichchhasi .. 3..\\
saMshayaH sugamo rAjannirNayastvatra durgamaH .
dR^iShTa.n shrutamanantaM hi yatra saMshaya darshanam .. 4..\\
pratyakSha.n kAraNaM dR^iShTa.n hetukAH prAGYamAninaH .
nAstItyeva.n vyavasyanti satyaM saMshayameva cha .
tadayukta.n vyavasyanti bAlAH paNDitamAninaH .. 5..\\
atha chenmanyase chaika.n kAraNaM kiM bhavediti .
shakya.n dIrgheNa kAlena yuktenAtandritena cha .
prANayAtrAmanekA.n cha kalpayAnena bhArata .. 6..\\
tatpareNaiva nAnyena shakya.n hyetattu kAraNam .
hetUnAmantamAsAdya vipula.n GYAnamuttamam .
jyotiH sarvasya lokasya vipulaM pratipadyate .. 7..\\
tattvenAgamana.n rAjanhetvantagamama.n tathA .
agrAhyamanibaddha.n cha vAchaH samparivarjanam .. 8..\\
y
pratyakSha.n lokataH siddhaM lokAshchAgama pUrvakAH .
shiShTAchAro bahuvidho brUhi tanme pitAmaha .. 9..\\
bh
dharmasya hriyamANasya balavadbhirdurAtmabhiH .
sa.nsthA yatnairapi kR^itA kAlena paribhidyate .. 10..\\
adharmA dharmarUpeNa teNaiH kUpA ivAvR^itAH .
tatastairbhidyate vR^itta.n shR^iNu chaiva yudhiShThira .. 11..\\
avR^ittyA ye cha bhindanti shrutatyAgaparAyaNAH .
dharmavidveShiNo mandA ityuktAste na saMshayaH .. 12..\\
atR^ipyantastu sAdhUnA.n ya evAgama buddhayaH .
paramityeva santuShTAstAnupAssva cha pR^ichchha cha .. 13..\\
kAmArthau pR^iShThataH kR^itvA lobhamohAnusAriNau .
dharma ityeva sambuddhAstAnupAssva cha pR^ichchha cha .. 14..\\
na teShAM bhidyate vR^itta.n yaGYasvAdhyAyakarmabhiH .
AchAraH kAraNa.n chaiva dharmashchaiva trayaM punaH .. 15..\\
y
punareveha me buddhiH saMshaye parimuhyate .
apAre mArgamANasya para.n tIramapashyataH .. 16..\\
vedAH pratyakShamAchAraH pramANa.n tattraya.n yadi .
pR^ithaktva.n labhyate chaiShA.n dharmashchaikastrayaM katham .. 17..\\
bh
dharmasya hriyamANasya balavadbhirdurAtmabhiH .
yadyevaM manyase rAja.nstridhA dharmavichAraNA .. 18..\\
eka eveti jAnIhi tridhA tasya pradarshanam .
pR^ithaktve chaiva me buddhistrayANAmapi vai tathA .. 19..\\
ukto mArgastrayANA.n cha tattathaiva samAchara .
jiGYAsA tu na kartavyA dharmasya paritarkaNAt .. 20..\\
sadaiva bharatashreShTha mA te bhUdatra saMshayaH .
andho jaDa ivAsha~Nko yadbravImi tadAchara .. 21..\\
ahi.nsA satyamakrodho dAnametachchatuShTayam .
ajAtashatro savasva dharma eSha sanAtanaH .. 22..\\
brAhmaNeShu cha vR^ittiryA pitR^ipaitAmahochitA .
tAmanvehi mahAbAho svargasyaite hi deshikAH .. 23..\\
pramANamapramANa.n vai yaH kuryAdabudho naraH .
na sa pramANatAmarho vivAda janano hi saH .. 24..\\
brAhmaNAneva sevasva satkR^itya bahu manya cha .
eteShveva tvime lokAH kR^itsnA iti nibodha tAn .. 25..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 148}
y
ye cha dharmamasUyanti ye chainaM paryupAsate .
bravItu bhagavAnetatkva te gachchhanti tAdR^ishAH .. 1..\\
bh
rajasA tamasA chaiva samavastIrNa chetasaH .
narakaM pratipadyante dharmavidveShiNo narAH .. 2..\\
ye tu dharmaM mahArAja satataM paryupAsate .
satyArjava parAH santaste vai svargabhujo narAH .. 3..\\
dharma eva ratisteShAmAchAryopAsanAdbhavet .
devalokaM prapadyante ye dharmaM paryupAsate .. 4..\\
manuShyA yadi vA devAH sharIramupatApya vai .
dharmiNaH sukhamedhante lobhadveShavivarjitAH .. 5..\\
prathamaM brahmaNaH putra.n dharmamAhurmanIShiNaH .
dharmiNaH paryupAsante phalaM pakvamivAshayaH .. 6..\\
y
asitA.n kIdR^isha.n rUpaM sAdhavaH kiM cha kurvate .
bravItu me bhavAnetatsanto.asantashcha kIdR^ishAH .. 7..\\
bh
durAchArAshcha durdharShA durmukhAshchApyasAdhavaH .
sAdhavaH shIlasampannAH shiShTAchArasya lakShaNam .. 8..\\
rAjamArge gavAM madhye goShThamadhye cha dharmiNaH .
nopasevanti rAjendra sargaM mUtra purIShayoH .. 9..\\
pa~nchAnAmashana.n dattvA sheShamashnanti sAdhavaH .
na jalpanti cha bhu~njAnA na nidrAntyArdra pANayaH .. 10..\\
chitrabhAnumanaDvAha.n devaM goShThaM chatuShpatham .
brAhmaNa.n dhArmikaM chaityaM te kurvanti pradakShiNam .. 11..\\
vR^iddhAnAM bhArataptAnA.n strINAM bAlAturasya cha .
brAhmaNAnA.n gavA.n rAGYAM panthAnaM dadate cha te .. 12..\\
atithInA.n cha sarveShAM preShyANA.n svajanasya cha .
tathA sharaNa kAmAnA.n goptA styAtsvAgata pradaH .. 13..\\
sAyamprAtarmanuShyANAmashana.n devanirmitam .
nAntarA bhojana.n dR^iShTamupavAsavidhirhi saH .. 14..\\
loma kAle yathA vahniH kAlameva pratIkShate .
R^itukAle tathA nArI R^itameva pratIkShate .
na chAnyA.n gachchhate yastu brahmacharya.n hi tatsmR^itam .. 15..\\
amR^itaM brAhmaNA gAva ityetattrayamekataH .
tasmAdgobrAhmaNaM nityamarchayeta yathAvidhi .. 16..\\
yajuShA sa.nskR^itaM mA.nsamupabhu~njanna duShyati .
pR^iShThamA.nsa.n vR^ithA mA.nsaM putramA.nsa.n cha tatsamam .. 17..\\
svadeshe paradeshe vApyatithiM nopavAsayet .
karma vai saphala.n kR^itvA gurUNAM pratipAdayet .. 18..\\
gurubhya Asana.n deyamabhivAdyAbhipUjya cha .
gurUnabhyarchya vardhante AyuShA yashasA shriyA .. 19..\\
vR^iddhAnnAtivadejjAtu na cha sampreShayedapi .
nAsInaH syAtsthiteShvevamAyurasya na riShyate .. 20..\\
na nagnAmIkShate nArIM na vidvAnpuruShAnapi .
maithuna.n satata.n guptamAhAraM cha samAcharet .. 21..\\
tIrthAnA.n gurarastIrtha.n shuchInAM hR^idayaM shuchi .
darshanAnAM para.n GYAnaM santoShaH paramaM sukham .. 22..\\
sAyamprAtashcha vR^iddhAnA.n shR^iNuyAtpuShkalA giraH .
shrutamApnoti hi naraH satata.n vR^iddhasevayA .. 23..\\
svAdhyAye bhojane chaiva dakShiNaM pANimuddharet .
yachchhedvAnmanasI nityamindriyANA.n cha vibhramam .. 24..\\
sa.nskR^itaM pAyasaM nitya.n yavAgU.n kR^isaraM haviH .
aShTakAH pitR^idaivatyA vR^iddhAnAmabhipUjanam .. 25..\\
shmashrukarmaNi ma~Ngalya.n kShutAnAm abhinandanam .
vyAdhitAnA.n cha sarveShAmAyuShaH pratinandanam .. 26..\\
na jAtu tvamiti brUyAdApanno.api mahattaram .
tva.n kAro vA vadho veti vidvatsu na vishiShyate .
avarANA.n samAnAnAM shiShyANA.n cha samAcharet .. 27..\\
pApamAchakShate nitya.n hR^idayaM pApakarmiNAm .
GYAnapUrva.n vinashyanti gUhamAnA mahAjane .. 28..\\
GYAnapUrva.n kR^itaM karmachchhAdayante hyasAdhavaH .
na mAM manuShyAH pashyanti na mAM pashyanti devatAH .
pApenAbhihataH pApaH pApamevAbhijAyate .. 29..\\
yathA vArdhuShiko vR^iddhi.n dehabhede pratIkShate .
dharmeNApihitaM pApa.n dharmamevAbhivardhayet .. 30..\\
yathA lavaNamambhobhirAplutaM pravilIyate .
prAyashchitta hataM pApa.n tathA sadyaH praNashyati .. 31..\\
tasmAtpApaM na gUheta gUhamAna.n vivardhate .
kR^itvA tu sAdhuShvAkhyeya.n te tatprashamayantyuta .. 32..\\
AshayA sa~ncita.n dravya.n yatkAle nopabhujyate .
anye chaitatprapadyante viyoge tasya dehinaH .. 33..\\
mAnasa.n sarvabhUtAnA.n dharmamAhurmanIShiNaH .
tasmAtsarvANi bhUtAni dharmameva samAsate .. 34..\\
eka eva chareddharmaM na dharmadhvajiko bhavet .
dharmavANijakA hyete ye dharmamupabhu~njate .. 35..\\
archeddevAnadambhena sevetAmAyayA gurUn .
nidhiM nidadhyAtpAratrya.n yAtrArtha.n dAnashabditam .. 36..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 149}
y
nAbhAga dheyaH prApnoti dhana.n subalavAnapi .
bhAgadheyAnvitastvarthAnkR^isho bAlash cha vindati .. 1..\\
nAlAbha kAle labhate prayatne.api kR^ite sati .
lAbhakAle.aprayatnena labhate vipula.n dhanam .
kR^itayatnAphalAshchaiva dR^ishyante shatasho narAH .. 2..\\
yadi yatno bhavenmartyaH sa sarvaM phalamApnuyAt .
nAlabhya.n chopalabhyeta nR^iNAM bharatasattama .. 3..\\
yadA prayatna.n kR^itavAndR^ishyate hyaphalo naraH .
mArgannayashatairarthAnamArgaMshchAparaH sukhI .. 4..\\
akAryamasakR^itkR^itvA dR^ishyante hyadhanA narAH .
dhanayuktAstvadharmasthA dR^ishyante chApare janAH .. 5..\\
adhItya nIti.n yasmAchcha nItiyukto na dR^ishyate .
anabhiGYashcha sAchivya.n gamitaH kena hetunA .
vidyA yukto hyavidyashcha dhanavAndurgatastathA .. 6..\\
yadi vidyAmupAshritya naraH sukhamavApnuyAt .
na vidvAnvidyayA hIna.n vR^ittyarthamupasaMshrayet .. 7..\\
yathA pipAsA.n jayati puruShaH prApya vai jalam .
dR^iShTArtho vidyayApyevamavidyAM prajahennaraH .. 8..\\
nAprAptakAlo mriyate viddhaH sharashatairapi .
tR^iNAgreNApi sa.nspR^iShTaH prAptakAlo na jIvati .. 9..\\
bh
IhamAnaH samArambhAnyadi nAsAdayeddhanam .
ugra.n tapaH samArohenna hyanuptaM prarohati .. 10..\\
dAnena bhogI bhavati medhAvI vR^iddhasevayA .
ahi.nsayA cha dIrghAyuriti prAhurmanIShiNaH .. 11..\\
tasmAddadyAnna yAcheta pUjayeddhArmikAnapi .
svAbhAShI priya kR^ichchhuddhaH sarvasattvAvihi.nsakaH .. 12..\\
yadA pramANa prabhavaH svabhAvashcha sukhAsukhe .
masha kITa pipIlAnA.n sthiro bhava yudhiShThira .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 150}
kAryate yachcha kriyate sachchAsachcha kR^ita.n tataH .
tatrAshvasIta satkR^itvA asatkR^itvA na vishvaset .. 1..\\
kAla evAtra kAlena nigrahAnugrahau dadat .
buddhimAvishya bhUtAnA.n dharmArtheShu pravartate .. 2..\\
yadA tvasya bhavedbuddhirdharmyA chArthapradarshinI .
tadAshvasIta dharmAtmA dR^iDhabuddhirna vishvaset .. 3..\\
etAvanmAtrametaddhi bhUtAnAM prAGYalakShaNam .
kAlayukto.apyubhaya vichchheShamartha.n samAcharet .. 4..\\
yathA hyupasthitaishvaryAH pUjayante narA narAn .
evamevAtmanAtmAnaM pUjayantIha dhArmikAH .. 5..\\
na hyadharmatayA dharma.n dadyAtkAlaH kathaM chana .
tasmAdvishuddhamAtmAna.n jAnIyAddharmachAriNam .. 6..\\
spraShTumapyasamartho hi jvalantamiva pAvakam .
adharmaH satato dharma.n kAlena parirakShitam .. 7..\\
kAryAvetau hi kAlena dharmo hi vijayAvahaH .
trayANAmapi lokAnAmAloka karaNo bhavet .. 8..\\
tatra kashchinnayetprAGYo gR^ihItvaiva kare naram .
uhyamAnaH sa dharmeNa dharme bahu bhayachchhale .. 9..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 151}
y
ki.n shreyaH puruShasyeha ki.n kurvansukhamedhate .
vipApmA cha bhavetkena ki.n vA kalmaSha nAshanam .. 1..\\
bh
aya.n daivatavaMsho vai R^iShivaMshasamanvitaH .
dvisandhyaM paThitaH putra kalmaShApaharaH paraH .. 2..\\
devAsuragururdevaH sarvabhUtanamaskR^itaH .
achintyo.athApyanirdeshyaH sarvaprANo hyayonijaH .. 3..\\
pitAmaho jagannAthaH sAvitrI brahmaNaH satI .
veda bhUratha kartA cha viShNurnArAyaNaH prabhuH .. 4..\\
umApatirvirUpAkShaH skandaH senApatistathA .
vishAkho hutabhugvAyushchandrAdityau prabhAkarau .. 5..\\
shakraH shachIpatirdevo yamo dhUmorNayA saha .
varuNaH saha gauryA cha saha R^iddhyA dhaneshvaraH .. 6..\\
saumyA gauH surabhirdevI vishravAshcha mahAnR^iShiH .
ShaTkAlaH sAgaro gA~NgA sravantyo.atha marudgaNAH .. 7..\\
vAlakhilyAstapaHsiddhAH kR^iShNadvaipAyanastathA .
nAradaH parvatashchaiva vishvAvasurhahAhuhUH .. 8..\\
tumbarushchitrasenashcha devadUtashcha vishrutaH .
devakanyA mahAbhAgA divyAshchApsarasA.n gaNAH .. 9..\\
urvashI menakA rambhA mishrakeshI alambuShA .
vishvAchI cha ghR^itAchI cha pa~ncha chUDA tilottamA .. 10..\\
AdityA vasavo rudrAH sAshvinaH pitaro.api cha .
dharmaH satya.n tapo dIkShA vyavasAyaH pitAmahaH .. 11..\\
sharvaryo divasAshchaiva mArIchaH kashyapastathA .
shukro bR^ihaspatirbhaumo budho rAhuH shanaishcharaH .. 12..\\
nakShatrANyR^itavashchaiva mAsAH sandhyAH sa vatsarAH .
vainateyAH samudrAshcha kadrujAH pannagAstathA .. 13..\\
shatadrUshcha vipAshA cha chandra bhAgA sarasvatI .
sindhushcha devikA chaiva puShkara.n tIrthameva cha .. 14..\\
ga~NgA mahAnadI chaiva kapilA narmadA tathA .
kampunA cha vishalyA cha karatoyAmbuvAhinI .. 15..\\
sarayUrgaNDakI chaiva lohityashcha mahAnadaH .
tAmrAruNA vetravatI parNAshA gautamI tathA .. 16..\\
godAvarI cha veNNA cha kR^iShNa veNA tathAdrijA .
dR^iShadvatI cha kAverI va~NkShurmandAkinI tathA .. 17..\\
prayAga.n cha prabhAsaM cha puNyaM naimiShameva cha .
tachcha vishveshvara sthAna.n yatra tadvimalaM saraH .. 18..\\
puNyatIrthairshcha kalila.n kurukShetraM prakIrtitam .
sindhUttama.n tapo dAnaM jambU mArgamathApi cha .. 19..\\
hiraNvatI vitastA cha tathaivekShumatI nadI .
veda smR^itirvaidasinI malavAsAsh cha nadyapi .. 20..\\
bhUmibhAgAstathA puNyA ga~NgA dvAramathApi cha .
R^iShikulyAstathA medhyA nadI chitrapathA tathA .. 21..\\
kaushikI yamunA sItA tathA charmaNvatI nadI .
nadI bhIma rathI chaiva bAhudA cha mahAnadI .
mahendra vANI tridivA nIlikA cha sarasvatI .. 22..\\
nandA chAparanandA cha tathA tIrthaM mahAhradam .
gayAtha phalgu tIrtha.n cha dharmAraNya.n surairvR^itam .. 23..\\
tathA deva nadI puNyA sarash cha brahmanirmitam .
puNya.n trilokavikhyAta.n sarvapApaharaM shivam .. 24..\\
himavAnparvatashchaiva divyauShadhisamanvitaH .
vindhyo dhAtuvichitrA~NgastIrthavAnauShadhAnvitaH .. 25..\\
merurmahendro malayaH shvetashcha rajatA chitaH .
shR^i~NgavAnmandaro nIlo niShadho dardurastathA .. 26..\\
chitrakUTo.a~njanAbhashcha parvato gandhamAdanaH .
puNyaH somagirishchaiva tathaivAnye mahIdharAH .
dishashcha vidishashchaiva kShitiH sarve mahIruhAH .. 27..\\
vishve devA nabhashchaiva nakShatrANi grahAstathA .
pAntu vaH satata.n devAH kIrtitAkIrtitA mayA .. 28..\\
kIrtayAno naro hyetAnmuchyate sarvakilbiShaiH .
stuvaMshcha pratinandaMshcha muchyate sarvato bhayAt .
sarvasa~NkarapApebhyo devatA stavanandakaH .. 29..\\
devatAnantara.n viprA.nstapaHsiddhA.nstapo.adhikAn .
kIrtitAnkIrtayiShyAmi sarvapApapramochanAn .. 30..\\
yavakrIto.atha raibhyashcha kakShIvAnaushijastathA .
bhR^igva~NgirAstathA kaNvo medhAtithiratha prabhuH .
barhI cha guNasampannaH prAchI.n dishamupAshritAH .. 31..\\
bhadrA.n dishaM mahAbhAgA ulmuchuH pramuchustathA .
mumuchushcha mahAbhAgaH svastyAtreyashcha vIryavAn .. 32..\\
mitrA varuNayoH putrastathAgastyaH pratApavAn .
dR^iDhAyushchordhvabAhushcha vishrutAvR^iShisattamau .. 33..\\
pashchimA.n dishamAshritya ya edhante nibodha tAn .
uShadguH saha sodaryaiH parivyAdhashcha vIryavAn .. 34..\\
R^iShirdIrghatamAshchaiva gautamaH kashyapastathA .
ekatashcha dvitashchaiva tritashchaiva maharShayaH .
atreH putrashcha dharmAtmA tathA sArasvataH prabhuH .. 35..\\
uttarA.n dishamAshritya ya edhante nibodha tAn .
atrirvasiShThaH shaktishcha pArAsharyashcha vIryavAn .. 36..\\
vishvAmitro bharadvAjo jamadagnistathaiva cha .
R^ichIka pautro rAmashcha R^iShirauddAlakistathA .. 37..\\
shvetaketuH kohalashcha vipulo devalastathA .
deva sharmA cha dhaumyashcha hastikAshyapa eva cha .. 38..\\
lomasho nAchiketashcha lomaharShaNa eva cha .
R^iShirugrashravAshchaiva bhArgavashchyavanastathA .. 39..\\
eSha vai samavAyaste R^iShideva samanvitaH .
AdyaH prakIrtito rAjansarvapApapramochanaH .. 40..\\
nR^igo yayAtirnahuSho yaduH pUrushcha vIryavAn .
dhundhumAro dilIpashcha sagarashcha pratApavAn .. 41..\\
kR^ishAshvo yauvanAshvashcha chitrAshvaH satyavA.nstathA .
duHShanto bharatashchaiva chakravartI mahAyashAH .. 42..\\
yavano janakashchaiva tathA dR^iDharatho nR^ipaH .
raghurnaravarashchaiva tathA dasharatho nR^ipaH .. 43..\\
rAmo rAkShasahA vIraH shashabindurbhagIrathaH .
harishchandro maruttashcha jahnurjAhnavi sevitA .. 44..\\
mahodayo hyalarkashcha ailashchaiva narAdhipaH .
karandhamo narashreShThaH kadhmorashcha narAdhipaH .. 45..\\
dakSho.ambarIShaH kukuro ravatashcha mahAyashAH .
muchukundashcha rAjarShirmitra bhAnuH priya.n karaH .. 46..\\
trasadasyustathA rAjA shveto rAjarShisattamaH .
mahAbhiShashcha vikhyAto nimi rAjastathAShTakaH .. 47..\\
AyuH kShupashcha rAjarShiH kakSheyushcha narAdhipaH .
shibiraushInarashchaiva gayashchaiva narAdhipaH .. 48..\\
pratardano divodAsaH saudAsaH kosaleshvaraH .
ailo nalashcha rAjarShirmanushchaiva prajApatiH .. 49..\\
havidhrashcha pR^iShadhrashcha pratIpaH shantanustathA .
kakShasenashcha rAjarShirye chAnye nAnukIrtitAH .. 50..\\
mA vighnaM mA cha me pApaM mA cha me paripanthinaH .
dhruvo jayo me nitya.n syAtparatra cha parA gatiH .. 51..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 152}
v
tUShNImbhUte tadA bhIShme paTe chitramivArpitam .
muhUrtamiva cha dhyAtvA vyAsaH satyavatI sutaH .
nR^ipa.n shayAna.n gA~NgeyamidamAha vachastadA .. 1..\\
rAjanprakR^itimApannaH kururAjo yudhiShThiraH .
sahito bhrAtR^ibhiH sarvaiH pArthivaishchAnuyAyibhiH .. 2..\\
upAste tvAM naravyAghra saha kR^iShNena dhImatA .
tamimaM purayAnAya tvamanuGYAtumarhasi .. 3..\\
evamukto bhagavatA vyAsena pR^ithivIpatiH .
yudhiShThira.n sahAmAtyamanujaGYe nadI sutaH .. 4..\\
uvAcha chainaM madhura.n tataH shAntanavo nR^ipaH .
pravishasva pura.n rAjanvyetu te mAnaso jvaraH .. 5..\\
yajasva vividhairyaGYairbahvannaiH svAptadakShiNaiH .
yayAtiriva rAjendra shraddA damapuraHsaraH .. 6..\\
kShatradharmarataH pArtha pitR^IndevAMsh cha tarpaya .
shreyasA yokShyase chaiva vyetu te mAnaso jvaraH .. 7..\\
ra~njayasva prajAH sarvAH prakR^itIH parisAntvaya .
suhR^idaH phalasatkArairabhyarchaya yathArhataH .. 8..\\
anu tvA.n tAta jIvantu mitrANi suhR^idastathA .
chaityasthAne sthita.n vR^ikShaM phalavantamiva dvijAH .. 9..\\
Agantavya.n cha bhavatA samaye mama pArthiva .
vinivR^itte dinakare pravR^itte chottarAyaNe .. 10..\\
tathetyuktvA tu kaunteyaH so.abhivAdya pitAmaham .
prayayau saparIvAro nagaraM nAgasAhvayam .. 11..\\
dhR^itarAShTraM puraskR^itya gAndhArI.n cha pativratAm .
saha tairR^iShibhiH sarvairbhrAtR^ibhiH keshavena cha .. 12..\\
paurajAnapadaishchaiva mantrivR^iddhaishcha pArthivaH .
pravivesha kurushreShTha pura.n vAraNasAhvayam .. 13..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 153}
v
tataH kuntIsuto rAjA paurajAnapada.n janam .
pUjayitvA yathAnyAyamanujaGYe gR^ihAnprati .. 1..\\
sAntvayAmAsa nArIshcha hatavIrA hateshvarAH .
vipulai rathadAnaishcha tadA pANDusuto nR^ipaH .. 2..\\
so.abhiShikto mahAprAGYaH prApya rAjya.n yudhiShThiraH .
avasthApya narashreShThaH sarvAH svaprakR^itIstadA .. 3..\\
dvijebhyo balamukhyebhyo naigamebhyashcha sarvashaH .
pratigR^ihyAshiSho mukhyAstadA dharmabhR^itA.n varaH .. 4..\\
uShitvA sharvarIH shrImAnpa~nchAshannagarottame .
samaya.n kauravAgryasya sasmAra puruSharShabhaH .. 5..\\
sa niryayau gajapurAdyAjakaiH parivAritaH .
dR^iShTvA nivR^ittamAdityaM pravR^itta.n chottarAyaNam .. 6..\\
ghR^itaM mAlya.n cha gandhAMshcha kShaumANi cha yudhiShThiraH .
chandanAgarumukhyAni tathA kAlAgarUNi cha .. 7..\\
prasthApya pUrva.n kaunteyo bhIShma sa.nsAdhanAya vai .
mAlyAni cha mahArhANi ratnAni vividhAni cha .. 8..\\
dhR^itarAShTraM puraskR^itya gAndhArI.n cha yashasvinIm .
mAtara.n cha pR^ithAM dhImAnbhrAtR^IMshcha puruSharShabhaH .. 9..\\
janArdanenAnugato vidureNa cha dhImatA .
yuyutsunA cha kauravyo yuyudhAnena chAbhibho .. 10..\\
mahatA rAjabhogyena paribarheNa sa.nvR^itaH .
stUyamAno mahArAja bhIShmasyAgnInanuvrajan .. 11..\\
nishchakrAma purAttasmAdyathA devapatistathA .
AsasAda kurukShetre tataH shAntanavaM nR^ipam .. 12..\\
upAsyamAna.n vyAsena pArAsharyeNa dhImatA .
nAradena cha rAjarShe devalenAsitena cha .. 13..\\
hatashiShTairnR^ipaishchAnyairnAnAdeshasamAgataiH .
rakShibhishcha mahAtmAna.n rakShyamANaM samantataH .. 14..\\
shayAna.n vIrashayane dadarsha nR^ipatistataH .
tato rathAdavArohadbhrAtR^ibhiH sahadharmarAT .. 15..\\
abhivAdyAtha kaunteyaH pitAmahamarindamam .
dvaipAyanAdInviprAMshcha taishcha pratyabhinanditaH .. 16..\\
R^itvigbhirbrahmakalpaishcha bhrAtR^ibhishcha sahAchyutaH .
AsAdya sharatalpasthamR^iShibhiH parivAritam .. 17..\\
abravIdbharatashreShTha.n dharmarAjo yudhiShThiraH .
bhrAtR^ibhiH saha kauravya shayAnaM nimnagA sutam .. 18..\\
yudhiShThiro.ahaM nR^ipate namaste jAhnavIsuta .
shR^iNoShi chenmahAbAho brUhi ki.n karavANi te .. 19..\\
prApto.asmi samaye rAjannagnInAdAya te vibho .
AchAryA brAhmaNAshchaiva R^itvijo bhrAtarash cha me .. 20..\\
putrashcha te mahAtejA dhR^itarAShTro janeshvaraH .
upasthitaH sahAmAtyo vAsudevashcha vIryavAn .. 21..\\
hatashiShTAshcha rAjAnaH sarve cha kurujA~NgalAH .
tAnpashya kurushArdUla samunmIlaya lochane .. 22..\\
yachcheha ki.n chitkartavyaM tatsarvaM prApitaM mayA .
yathoktaM bhavatA kAle sarvameva cha tatkR^itam .. 23..\\
evamuktastu gA~NgeyaH kuntIputreNa dhImatA .
dadarsha bhAratAnsarvAnsthitAnsamparivArya tam .. 24..\\
tatashchala valirbhIShmaH pragR^ihya vipulaM bhujam .
oghameghasvano vAgmI kAle vachanamabravIt .. 25..\\
diShTyA prApto.asi kaunteya sahAmAtyo yudhiShThira .
parivR^itto hi bhagavAnsahasrAMshurdivAkaraH .. 26..\\
aShTa pa~nchAshata.n rAtryaH shayAnasyAdya me gatAH .
shareShu nishitAgreShu yathA varShashata.n tathA .. 27..\\
mAgho.aya.n samanuprApto mAsaH puNyo yudhiShThira .
tribhAgasheShaH pakSho.aya.n shuklo bhavitumarhati .. 28..\\
evamuktvA tu gA~Ngeyo dharmaputra.n yudhiShThiram .
dhR^itarAShTramathAmantrya kAle vachanamabravIt .. 29..\\
rAjanviditadharmo.asi sunirNItArtha saMshayaH .
bahushrutA hi te viprA bahavaH paryupAsitAH .. 30..\\
veda shAstrANi sarvANi dharmAMshcha manujeshvara .
vedAMshcha chaturaH sA~NgAnnikhilenAvabudhyase .. 31..\\
na shochitavya.n kauravya bhavitavya.n hi tattathA .
shruta.n deva rahasyaM te kR^iShNadvaipAyanAdapi .. 32..\\
yathA pANDoH sutA rAja.nstathaiva tava dharmataH .
tAnpAlaya sthito dharme gurushushrUShaNe ratAn .. 33..\\
dharmarAjo hi shuddhAtmA nideshe sthAsyate tava .
AnR^isha.nsya para.n hyena.n jAnAmi guruvatsalam .. 34..\\
tava putrA durAtmAnaH krodhalobha parAyaNAH .
IrShyAbhibhUtA durvR^ittAstAnna shochitumarhasi .. 35..\\
v
etAvaduktvA vachana.n dhR^itarAShTraM manIShiNam .
vAsudevaM mahAbAhumabhyabhAShata kauravaH .. 36..\\
bhagavandevadevesha surAsuranamaskR^ita .
trivikrama namaste.astu sha~NkhachakragadAdhara .. 37..\\
anujAnIhi mA.n kR^iShNa vaikuNTha puruShottama .
rakShyAshcha te pANDaveyA bhavAnhyeShAM parAyaNam .. 38..\\
uktavAnasmi durbuddhiM manda.n duryodhanaM purA .
yataH kR^iShNastato dharmo yato dharmastato jayaH .. 39..\\
vAsudevena tIrthena putra saMshAmya pANDavaiH .
sandhAnasya paraH kAlastaveti cha punaH punaH .. 40..\\
na cha me tadvacho mUDhaH kR^itavAnsa sumandadhIH .
ghAtayitveha pR^ithivI.n tataH sa nidhanaM gataH .. 41..\\
tvA.n cha jAnAmyaha.n vIra purANamR^iShisattamam .
nareNa sahita.n devaM badaryA.n suchiroShitam .. 42..\\
tathA me nAradaH prAha vyAsashcha sumahAtapAH .
naranArAyaNAvetau sambhUtau manujeShviti .. 43..\\
vaa
AnujAnAmi bhIShma tvA.n vasUnApnuhi pArthiva .
na te.asti vR^ijina.n kiM chinmayA dR^iShTaM mahAdyute .. 44..\\
pitR^ibhakto.asi rAjarShe mArkaNDeya ivAparaH .
tena mR^ityustava vashe sthito bhR^itya ivAnataH .. 45..\\
v
evamuktastu gA~NgeyaH pANDavAnidamabravIt .
dhR^itarAShTra mukhAMshchApi sarvAnsasuhR^idastathA .. 46..\\
prANAnutsraShTumichchhAmi tanmAnuGYAtumarhatha .
satye prayatitavya.n vaH satyaM hi paramaM balam .. 47..\\
AnR^isha.nsya parairbhAvya.n sadaiva niyatAtmabhiH .
brahmaNyairdharmashIlaishcha tapo nItyaishcha bhArata .. 48..\\
ityuktvA suhR^idaH sarvAnsampariShvajya chaiva ha .
punarevAbravIddhImAnyudhiShThiramida.n vachaH .. 49..\\
brAhmaNAshchaiva te nityaM prAGYAshchaiva visheShataH .
AchAryA R^itvijashchaiva pUjanIyA narAdhipa .. 50..\\
\medskip\hrule\medskip\centerline{\Largedvng 154}
v
evamuktvA kurUnsarvAnbhIShmaH shAntanavastadA .
tUShNIM babhUva kauravyaH sa muhUrtamarindama .. 1..\\
dhArayAmAsa chAtmAna.n dhAraNAsu yathAkramam .
tasyordhvamagamanprANAH saMniruddhA mahAtmanaH .. 2..\\
idamAshcharyamAsIchcha madhye teShAM mahAtmanAm .
yadyanmu~nchati gAtrANA.n sa shantanu sutastadA .
tattadvishalyaM bhavati yogayuktasya tasya vai .. 3..\\
kShaNena prekShatA.n teShA.n vishalyaH so.abhavattadA .
ta.n dR^iShTvA vismitAH sarve vAsudeva purogamAH .
saha tairmunibhiH sarvaistadA vyAsAdhibhirnR^ipa .. 4..\\
saMniruddhastu tenAtmA sarveShvAyataneShu vai .
jagAma bhittvA mUrdhAna.n divamabhyutpapAta cha .. 5..\\
maholkena cha bhIShmasya mUrdha deshAjjanAdhipa .
niHsR^ityAkAshamAvishya kShaNenAntaradhIyata .. 6..\\
eva.n sa nR^ipashArdUla nR^ipaH shAntanavastadA .
samayujyata lokaiH svairbharatAnA.n kulodvahaH .. 7..\\
tatastvAdAya dArUNi gandhAMshcha vividhAnbahUn .
chitA.n chakrurmahAtmAnaH pANDavA vidurastathA .
yuyutsushchApi kauravyaH prekShakAstvitare.abhavan .. 8..\\
yudhiShThirastu gA~Ngeya.n vidurashcha mahAmatiH .
chhAdayAmAsaturubhau kShaumairmAlyaish cha kauravam .. 9..\\
dhArayAmAsa tasyAtha yuyutsush chhatramuttamam .
chAmaravyajane shubhre bhImasenArjunAvubhau .
uShNIShe paryagR^ihNItAM mAdrIputrAvubhau tadA .. 10..\\
striyaH kaurava nAthasya bhIShma.n kuru kulodbhavam .
tAlavR^intAnyupAdAya paryavIjansamantataH .. 11..\\
tato.asya vidhivachchakruH pitR^imedhaM mahAtmanaH .
yAjakA juhuvushchAgni.n jaguH sAmAni sAmagAH .. 12..\\
tatashchandanakAShThaishcha tathA kAleyakairapi .
kAlAgaruprabhR^itibhirgandhaishchochchAvachaistathA .. 13..\\
samavachchhAdya gA~NgeyaM prajvAlya cha hutAshanam .
apasavyamakurvanta dhR^itarAShTra mukhA nR^ipAH .. 14..\\
sa.nskR^itya cha kurushreShTha.n gA~NgeyaM kurusattamAH .
jagmurbhAgIrathI tIramR^iShijuShTa.n kurUdvahAH .. 15..\\
anugamyamAnA vyAsena nAradenAsitena cha .
kR^iShNena bharata strIbhirye cha paurAH samAgatAH .. 16..\\
udaka.n chakrire chaiva gA~Ngeyasya mahAtmanaH .
vidhivatkShatriya shreShThAH sa cha sarvo janastadA .. 17..\\
tato bhAgIrathI devI tanayasyodake kR^ite .
utthAya salilAttasmAdrudatI shokalAlasA .. 18..\\
paridevayatI tatra kauravAnabhyabhAShata .
nibodhata yathAvR^ittamuchyamAnaM mayAnaghAH .. 19..\\
rAjavR^ittena sampannaH praGYayAbhijanena cha .
satkartA kuruvR^iddhAnAM pitR^ibhakto dR^iDhavrataH .. 20..\\
jAmadagnyena rAmeNa purA yo na parAjitaH .
divyairastrairmahAvIryaH sa hato.adya shikhaNDinA .. 21..\\
ashmasAramayaM nUna.n hR^idayaM mama pArthivAH .
apashyantyAH priyaM putra.n yatra dIryati me.adya vai .. 22..\\
sametaM pArthiva.n kShatraM kAshipuryA.n svaya.nvare .
vijityaika rathenAjau kanyAstA yo jahAra ha .. 23..\\
yasya nAsti bale tulyaH pR^ithivyAmapi kash chana .
hata.n shikhaNDinA shrutvA yanna dIryati me manaH .. 24..\\
jAmadagnyaH kurukShetre yudhi yena mahAtmanA .
pIDito nAtiyatnena nihataH sa shikhaNDinA .. 25..\\
eva.nvidhaM bahu tadA vilapantIM mahAnadIm .
AshvAsayAmAsa tadA sAmnA dAmodaro vibhuH .. 26..\\
samAshvasihi bhadre tvaM mA shuchaH shubhadarshane .
gataH sa paramA.n siddhi.n tava putro na saMshayaH .. 27..\\
vasureSha mahAtejAH shApadoSheNa shobhane .
manuShyatAmanuprApto naina.n shochitumarhasi .. 28..\\
sa eSha kShatradharmeNa yudhyamAno raNAjire .
dhana~njayena nihato naiSha nunnaH shikhaNDinA .. 29..\\
bhIShma.n hi kurushArdUlamudyateShuM mahAraNe .
na shaktaH sa.nyuge hantu.n sAkShAdapi shatakratuH .. 30..\\
svachchhandena sutastubhya.n gataH svarga.n shubhAnane .
na shaktAH syurnihantu.n hi raNe taM sarvadevatAH .. 31..\\
tasmAnmA tva.n sarichchhreShThe shochasva kurunandanam .
vasUneSha gato devi putraste vijvarA bhava .. 32..\\
ityuktA sA tu kR^iShNena vyAsena cha saridvarA .
tyaktvA shokaM mahArAja sva.n vAryavatatAra ha .. 33..\\
satkR^itya te tA.n sarita.n tataH kR^iShNa mukhA nR^ipAH .
anuGYAtAstayA sarve nyavartanta janAdhipAH .. 34..\\
##\end{multicols}##
##
\medskip\hrule\medskip
Last updated on \today ; Send corrections to sanskrit@cheerful.com
\end{document}